Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 65

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2014
In 2013 heeft de Boston Consulting Group (BCG) onderzoek gedaan naar
de mogelijkheden voor de publieke omroep om zijn eigen inkomsten te
verhogen. De resultaten van dit onderzoek zijn vastgelegd in het rapport
«Onderzoek naar mogelijkheden voor verhogen inkomsten van de
Landelijke Publieke Omroep» dat ik u op 7 oktober 2013 heb toegestuurd.1
Met mijn opdracht voor een onderzoek geef ik uitvoering aan de motie
van het lid Heerma c.s. waarin de regering wordt verzocht mede verantwoordelijkheid te nemen voor het streven naar extra inkomsten voor de
publieke omroep.2 Ik geef hiermee tevens uitwerking aan het regeerakkoord, waarin staat dat de extra bezuinigingen bij de publieke omroep
kunnen worden gerealiseerd door de eigen inkomsten te vergroten.3 Het
is nu aan de publieke omroep om de mogelijkheden optimaal te benutten.
Ik heb de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en de Ster daarom
gevraagd een plan van aanpak te maken voor de wijze waarop invulling
gegeven wordt aan de mogelijkheden die BCG ziet om structureel
inkomsten te verhogen. Ook heb ik gevraagd daarbij de motie Van
Dam/Huizing in acht te nemen die een aantal aandachtspunten formuleert
bij de verdere uitwerking door de NPO en de Ster.4
Plan van aanpak NPO en STER
De wijze waarop de NPO en de Ster invulling geven aan de mogelijkheden
uit het BCG onderzoek en de aandachtspunten uit de motie, zijn
vastgelegd in het plan van aanpak dat ik als bijlage bij deze brief heb
gevoegd5. Ik constateer dat het plan inzicht geeft in de wijze waarop de
1

Kamerstuk 32 827, nr. 58.
Kamerstuk 33 541, nr. 28.
3
Kamerstuk 33 410, nr. 15.
4
Kamerstuk 33 664, nr. 20.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-32827-65
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 65

1

eigen inkomsten van de landelijke publieke omroep conform het advies
van BCG verhoogd kunnen worden met jaarlijks 29–43 miljoen euro per
jaar. De verdienmogelijkheden uit heronderhandeling van distributiecontracten zijn niet opgenomen in het plan, omdat deze bedrijfsgevoelige
informatie omvatten en de uitkomst van de onderhandelingen onzeker is.
De meerjarenraming van de Ster maakt ook onderdeel uit van het plan
van aanpak. Uw Kamer heeft daar in het debat van 25 november 2013
over de mediabegroting op aangedrongen.6 BCG raamt dat de daling van
de Ster-inkomsten tussen 2012 en 2017 (19–36 miljoen euro) voor
18–24 miljoen euro opgevangen kan worden.7 Ik verzoek de Ster ook om
voortaan voor de jaarlijkse mediabegrotingsbrief te werken met een
meerjarenraming van de reclame-inkomsten en inzicht te geven in de
ontwikkelingen in de reclame-inkomsten op langere termijn.
Naast het aanbieden van het plan van aanpak maak ik van de gelegenheid
gebruik om uw Kamer te informeren over de uitvoering van twee moties
die samenhangen met de verdienmogelijkheden van de publieke omroep
en de Ster. Het betreft de motie van de leden Verhoeven en Klaver over
het ontsluiten van data en inhoud8 en de motie van het lid Verhoeven over
regels voor reclame op het internet.9
Uitwerking opties
In het plan van aanpak van de NPO staan de opties die NPO en de Ster
ieder afzonderlijk en samen uitwerken om vanaf 2017 structureel hun
inkomsten te verhogen. De NPO heeft daarvoor binnen de opties
prioriteiten gesteld. De prioritering is gemaakt op basis van de hoogte van
de inkomsten, de haalbaarheid en de urgentie, afgezet tegen de achtergrond van de ontwikkelingen op de markt.
De opties met prioriteit 1 worden in 2014 verder uitgewerkt. Het gaat
bijvoorbeeld om het benutten van het wettelijk maximaal aantal toegestane reclameminuten per uur door langere blokken televisie- en
radioreclame uit te zenden. Ook is sprake van heronderhandelingen op
het terrein van distributie.
Ik kan mij vinden in de keuze om voorrang te geven aan opties die al met
ingang van 2015 extra inkomsten kunnen opleveren en waarvoor nu de
voorbereidingen lopen. Ik vind het belangrijk dat de publieke omroep en
de Ster voortvarend werken aan de uitvoering ervan. Dat betekent niet dat
de opties met prioriteit 2 en 3 uit beeld verdwijnen. Hoewel de opties met
een lagere prioriteit minder verdienpotentieel hebben en op een later
moment tot uitvoering komen, wil ik benadrukken dat ook hier kansen
liggen voor de NPO.
Motie Van Dam/Huizing
Besparingen op distributie
In de motie Van Dam/Huizing wordt gevraagd naar de bezuinigingsmogelijkheden op de free-to-air en free-to-view distributie van de publieke
omroep. De NPO heeft hier al actie op ondernomen door per 1 augustus
2014 de satellietontvangst niet meer voor eigen rekening te nemen.
Hierdoor wordt er een aanzienlijke kostenbesparing gerealiseerd. De
6

Kamerstuk 33 750 VIII, nr. 87.
Zie bijlage: aanbiedingsbrief van NPO, p. 2.
8
Kamerstuk 33 541, nr. 23.
9
Kamerstuk 33 750 VIII, nr. 74.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 65

2

hoofdkanalen van de NPO zijn daarom vanaf 1 augustus 2014 op grond
van de nieuwe mustcarry-bepalingen onderdeel van het standaardpakket
van CanalDigitaal en daarmee niet langer free-to-view te ontvangen.10 In
de nieuwe situatie betaalt de NPO niet meer voor doorgifte, maar
ontvangt een vergoeding. Net als de kijkers via kabelmaatschappijen en
glasvezelaanbieders zoals Ziggo, KPN en Vodafone moeten kijkers via de
satelliet een standaardpakket afnemen voor ontvangst van de NPO.
Voor de free-to-air ontvangst van de televisiehoofdkanalen via de digitale
antenne (DVB-T) zijn momenteel geen besparingsmogelijkheden. De NPO
heeft van overheidswege frequenties ter beschikking gekregen en moet
op grond van de Mediawet 2008 de algemene televisieprogrammakanalen
via een omroepzender gratis aan het publiek beschikbaar stellen. Sinds de
stopzetting van de analoge etheruitzendingen in 2006 voldoet de NPO met
de distributie via DVB-T aan deze verplichting. Deze distributie is geen
onderdeel van pakketten van pakketaanbieders zoals Digitenne, kabelaanbieders en CanalDigitaal, maar staat onder eigen verantwoordelijkheid
van de NPO. Op grond van de huidige wettelijke verplichting kan hiervoor
geen betaling gevraagd worden. De vergunningen voor DVB-T lopen per
31 januari 2017 af. Op grond van onderzoek en gesprekken met het veld
ontwikkelen het Ministerie van EZ en van OCW een beleidsvoornemen
over wat er met deze frequentieruimte moet gebeuren. Dit zal in concept
eind 2014/begin 2015 formeel ter consultatie aan de markt worden
voorgelegd.
In het kader van de nieuwe radiostrategie en het verminderen van de
distributiekosten kiest de NPO er voor om de uitzending van NPO Radio 5
via de middengolf (AM) per 1 september 2015 te beëindigen. Daarmee
wordt 1,2 miljoen euro bespaard.
Besparingen op auteursrechtelijke vergoedingen
In de motie Van Dam/Huizing wordt de regering ook gevraagd uitwerking
te geven aan besparingsmogelijkheden op auteursrechtelijke vergoedingen die de publieke omroep moet afdragen, ook gelet op de dalende
programmabudgetten. Ik merk op dat de auteursrechtelijke vergoedingen
geen kwestie is waar het kabinet zelf uitwerking aan kan geven, maar een
privaatrechtelijke zaak is van onderhandelingen tussen de publieke
omroep, producenten/rechthebbenden en rechtenbeheerorganisaties. Ik
heb met de NPO gesproken en aandacht gevraagd voor de motie. De NPO
voert op dit moment onderhandelingen met BUMA/STEMRA over de
auteursrechtelijke vergoedingen voor filmmuziekwerken, mede met het
oog op de veranderde financiële situatie. Ook met andere rechthebbenden, zoals filmmakers, zullen nieuwe onderhandelingen plaatsvinden.
Motie Verhoeven/Klaver over ontsluiten data en inhoud
Ik wil verder ingaan op de plannen voor verkoop van content (prioriteit 1)
en de acties voor het ontsluiten van data en inhoud. Hiermee geef ik
uitvoering aan de eerder genoemde motie Verhoeven/Klaver die bij de
behandeling van het wetsvoorstel modernisering mediawet is
aangenomen.11

10

De free-to-view ontvangstmogelijkheid kent zijn oorsprong in het feit dat de NPO zelf zijn
eigen zenders (via aanbesteding bij Canal Digitaal als distributeur) op de satelliet exploiteerde,
en dus zelf ook de voorwaarden kon stellen. Daar stopt de NPO nu mee. Dat betekent dat
Canal Digitaal als pakketaanbieder zelf de kanalen moet gaan doorgeven.
11
Kamerstuk 33 541, nr. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 65

3

In lijn met de motie heeft BCG onderzocht wat de verkoop van content
oplevert.
Uit hun onderzoek blijkt dat gezamenlijke verkoop van content structurele
inkomsten oplevert voor de publieke omroep. Voor content ouder dan 3
jaar worden de inkomsten door BCG echter op nul beraamd. De toename
van video on demand-diensten zorgt er echter voor dat een gedeelte van
de oudere content juist weer in trek raakt. Een voorbeeld is de politieserie
Flikken Maastricht bij Netflix. De NPO zal daarom inzetten op de gezamenlijke verkoop van actuele en oudere content aan binnen- en buitenlandse
spelers. Alleen met een gezamenlijke aanpak kan de publieke omroep er
in slagen de rechtenexploitatie te optimaliseren en daarmee meer
inkomsten genereren.
De metadata en content zijn ook interessant voor bijvoorbeeld nieuwe
innovatieve apps. Om hiermee te experimenteren hebben de NPO, de Ster
en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid data en content
beschikbaar gesteld voor een zogenaamde Hackathon. Dit evenement in
november 2013 werd bezocht door 110 deelnemers en leverde 22 apps op,
zoals Radio Nowhere, SpotdeSpot, NPolitiek, YvonLacht en OpenOmroep.
Ik roep de publieke media-instellingen op verder te experimenten en te
onderzoeken of er andere verdienmodellen voor de publieke omroep
mogelijk zijn. Dit is niet alleen in het belang van de publieke omroep zelf,
maar ook voor de programmeurs, ontwikkelaars en designers die nieuwe
mogelijkheden zien voor het gebruik van de bestaande data en content.
Motie Verhoeven over regels voor reclame op internet
Tot slot informeer ik u over de regels voor reclame op internet naar
aanleiding van de motie van het lid Verhoeven.12 Deze regels zijn van
toepassing op de Nederlandse publieke omroepen en op commerciële
aanbieders van mediadiensten die onder Nederlandse rechtsmacht vallen.
Publieke omroep
Het reclameregime voor de publieke omroep geeft uitwerking aan en
beschermt het non-commerciële karakter van de publieke omroep en is
daarom vergeleken met de minimumharmonisatie van de Europese regels
streng te noemen. De artikelen 2.88b tot en met 2.93 van de Mediawet
2008 bevatten enkele algemene regels voor reclame. Het betreft onder
meer het voorschrift dat reclame niet is toegestaan behalve als de wet dat
uitdrukkelijk bepaalt, de exclusiviteit van de Ster als verzorger van de
reclame en de aansluiting bij de Nederlandse Reclame Code. Deze regels
gelden voor alle aanbodkanalen van de landelijke publieke omroep, dus
zowel voor de lineaire televisie- en radiokanalen (ook als deze via internet
worden verspreid) als voor al het andere aanbod. Daarnaast staan in de
artikelen 2.94 tot en met 2.97 van de Mediawet 2008 specifieke reclameregels. Deze regels betreffen onder meer de herkenbaarheid, de maximale
hoeveelheid, de plaatsing in blokken en het verbod van programmaonderbreking en de uitzonderingen daarop. Deze regels gelden voor de lineaire
radio en televisiekanalen. Maar op grond van artikel 2.98 van de Mediawet
2008 zijn deze specifieke regels zoveel mogelijk van overeenkomstige
toepassing op al het overige media-aanbod van de publieke omroep. Dat
betekent dat bijvoorbeeld ook bij on demand aanbod op internet dezelfde
voorschriften zo veel mogelijk van toepassing zijn. De verschijningsvormen van reclame bij non-lineair aanbod op internet zijn echter vaak
anders dan bij lineaire televisie- en radioprogramma’s. In het non-lineaire
aanbod zijn het geen reclameblokken, maar pre-roll video’s en reclame12

Kamerstuk 33 750 VIII, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 65

4

banners. Daarom staat in het genoemde artikel 2.98 dat de reclameregels
«zoveel mogelijk» van overeenkomstige toepassing zijn. Sommige regels
kunnen namelijk gelet op hun aard niet precies toegepast worden.
Het Commissariaat voor de Media heeft beleidsregels vastgesteld over de
toepassing van de reclameregels als het gaat om reclame bij non-lineair
aanbod, bijvoorbeeld voor de herkenbaarheid en afbakening van reclame
ten opzichte van de overige inhoud.13 Voor reclame op internetsites en in
«on demand»-aanbod op internet betekent dit concreet dat de reclame als
zodanig herkenbaar is en duidelijk onderscheiden is van het overige
media-aanbod. Dit gebeurt door de reclame te plaatsen in een apart kader
dat geen onderdeel uitmaakt van het overige media-aanbod en te
vermelden dat het om (Ster-)reclame gaat.
Daarnaast heeft de Ster afspraken gemaakt met de landelijke publieke
omroep over de plaatsing van de reclame in het media-aanbod op
internet. Deze afspraken zijn vastgelegd in een bindende regeling van de
raad van bestuur van de NPO: Ster-reclame op internet.14 Het gaat over de
plaatsing en hoeveelheid reclame op internet en de kwaliteit hiervan. De
regeling bepaalt onder meer dat pre-roll video’s niet langer zijn dan dertig
seconden en dat er per drie minuten bij het opstarten van nieuwe
fragmenten maximaal één pre-roll wordt getoond. Verder bepaalt de
bindende regeling dat er zich maximaal één banner op een site bevindt,
reclamebanners geen overheersende plaats hebben op het beeldscherm
en een bezoeker van een website niet meer dan 3 keer dezelfde banner
per bezoek ziet. Tot slot is geregeld dat er nooit reclame op websites van
Z@pp(elin) of op websites voor rouwverwerking wordt geplaatst.
Commerciële omroep
Het regime van de Mediawet 2008 voor reclame bij commerciële
mediadiensten, zowel commerciële omroepen als aanbieders van
commerciële diensten op aanvraag, volgt de Europese regelgeving. De
Nederlandse wet beoogt geen strengere regels aan commerciële
aanbieders op te leggen dan uit Europese regelgeving voortvloeit.
De reclameregels van de artikelen 3.6 tot en met 3.14 van de Mediawet
2008 gelden voor al het lineaire programma-aanbod van commerciële
media-instellingen, dus ook dat op internet. Het betreft onder meer regels
over de aansluiting bij de Nederlandse Reclame Code, herkenbaarheid,
duur, plaatsing in blokken en onderbreking van programma’s.
Voor commerciële mediadiensten op aanvraag, al dan niet via het
internet, is in artikel 3.29d van de Mediawet 2008 een aantal reclameregels
voor lineair programma-aanbod van overeenkomstige toepassing
verklaard. Het betreft de regels voor herkenbaarheid en aansluiting bij de
Nederlandse Reclame Code. Het Commissariaat voor de Media heeft
beleidsregels vastgesteld ten behoeve van een juiste toepassing van de
Mediawet 2008.15
Tot slot
De regels voor reclame op internet voor publieke en commerciële omroep
zijn op dit moment duidelijk en toereikend. De Ster heeft ruimte om
binnen het wettelijk kader en binnen de afspraken met de NPO gebruik te
maken van de mogelijkheden die reclame op internet bieden. Het is
13

Beleidsregels reclame publieke media-instellingen 2011.
Bindende regeling Ster-reclame op internet, 10 september 2013.
15
Beleidsregels reclame commerciële media-instellingen 2012.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 65

5

niettemin goed om de huidige regelgeving tegen het licht te houden met
het oog op de ontwikkelingen op internet en – specifiek – het strengere
reclameregime voor de Ster.
In december 2013 heeft de Minister van Economische Zaken mede
namens mij uw Kamer een visiebrief gestuurd over de voorwaarden voor
een goed functionerende markt voor telecommunicatie, media en internet
en over de beleidsvragen die de toenemende convergentie in deze markt
oproept.16 Om te komen tot een structurele en weloverwogen transitie
naar modernisering van regelgeving hanteert het kabinet een aantal
uitgangspunten. Regels die op dit moment van toepassing zijn op de
traditionele spelers op de telecom- en mediamarkt worden niet (nog
verder) doorgetrokken naar het internet zonder voorafgaande grondige
evaluatie van de huidige regels. Uitgangspunt is verder om op Europees
niveau te komen tot een hervorming van het telecommunicatie- en
mediabeleid. Primaire inzet daarbij is netwerksturing, zoals het organiseren van ronde tafels over de toenemende convergentie en de hierbij
behorende vraagstukken. In een Algemeen Overleg op 30 januari 2014
over de genoemde visiebrief heeft de Minister van Economische Zaken
toegezegd om nog dit jaar een overzicht met acties, maatregelen en
voorstellen met bijbehorend tijdspad aan uw Kamer te sturen.17 Een van
de onderwerpen in de visie betreft de convergentie van audiovisuele
mediadiensten. Voor wat betreft de verdere uitvoering van de motie van
het lid Verhoeven zal ik hierbij aansluiten.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

16
17

Brief van 23 december 2013, Kamerstuk 26 643, nr. 300.
Kamerstuk 24 095, nr. 365.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 65

6