Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 428

Beleidsnota Biotechnologie

Nr. 202

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 augustus 2011
Tijdens het Algemeen Overleg van 18 mei jl. over landbouw en biotechnologie (kamerstuk 27 428, nr. 189) tussen de staatssecretaris en uw vaste
commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie is ter
beantwoording van enkele vragen de toezegging gedaan om uw Kamer
nader te informeren over de actuele stand van zaken bij de oplossing van
de octrooiproblematiek van kwekers, te weten:
1. Uitvoering van het tweesporenbeleid voor de introductie van een
veredelingsvrijstelling in het octrooirecht;
2. De lopende dialoog over een licentiegedragscode;
3. De vraag of een uitgebreide veredelingsvrijstelling strijdig is met de
TRIPs-Overeenkomst;
4. Mogelijkheden voor een creatieve benadering van de biooctrooirichtlijn.
1. Uitvoering van het tweesporenbeleid voor de introductie van
een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht
Eerste spoor: beperkte veredelingsvrijstelling
Over het wetsontwerp voor de introductie van een beperkte veredelingsvrijstelling in de Rijksoctrooiwet 1995 is ambtelijke overeenstemming
bereikt met Curaçao en Sint Maarten. Het wetsontwerp zal na instemming
van de Rijksministerraad voor advies aan de Raad van State worden
voorgelegd. Na ontvangst van dit advies zal het wetsvoorstel met het
Nader Rapport vervolgens zo spoedig mogelijk aan uw Kamer ter
behandeling worden aangeboden. Dat zal, zoals in het Algemeen Overleg
van 18 mei al aangekondigd, pas na het zomerreces het geval kunnen zijn.

kst-27428-202
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 428, nr. 202

1

Tweede spoor: uitgebreide veredelingsvrijstelling
a. Lopende consultatie onder belanghebbende partijen
Een uitgebreide veredelingsvrijstelling zal alleen werkbaar zijn in
internationaal verband. Ik acht het niet zinvol op nationaal niveau een
uitgebreide vrijstelling in de Rijksoctrooiwet 1995 te introduceren. Dat is
niet alleen omdat Nederland daarmee mogelijk inbreuk zou plegen op de
bio-octrooirichtlijn, maar ook omdat een internationaal door te voeren
geharmoniseerde oplossing verre de voorkeur geniet boven een nationale
oplossing die Nederland in een nadelige geïsoleerde positie zou kunnen
brengen. Ook de veredelingsbedrijven hebben aangegeven dat een
uitgebreide veredelingsvrijstelling alleen werkbaar is in internationaal
verband.
Zoals al aan de Tweede Kamer is bericht, in antwoord op vragen van het
lid Van Gerven (SP) (Aanhangsel Handelingen II 2010/11, 2545), loopt er
reeds een consultatie over haalbaarheid, wenselijkheid en te verwachten
effecten van een brede vrijstelling, en mogelijke alternatieven daarvoor
die mogelijk sneller tegemoet komen aan de wensen van de Nederlandse
kwekers. Bij die consultatie zijn VNO-NCW en de branche-organisaties
Plantum, LTO, NIABA en Nefarma betrokken, terwijl enkele grote
bedrijven ongevraagd eveneens inbreng hebben geleverd voor de
consultatie. De schriftelijke inbreng van deze organisaties en bedrijven zal
grondig worden geanalyseerd en worden gebruikt voor nader overleg om
een beter inzicht te krijgen in relevante randvoorwaarden en verdere
stappen voor oplossingen. Naar verwachting zal dit consultatieproces na
het zomerreces kunnen worden afgerond. De uitkomst is ook van belang
voor verdere stappen in internationaal verband en verdere uitwerking van
alternatieve oplossingen.
Zowel voorafgaand als na het Algemeen Overleg van 18 mei hebben vele
belanghebbende partijen, bedrijven en instanties zich gemeld bij de
Tweede Kamer en het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie met een beargumenteerd standpunt als voor- of tegenstander
van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in het octrooirecht.
Voorstanders van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in het
octrooirecht zijn:
Dutch Produce Association, Flora Holland, Koninklijke Algemeen
Vereeniging Voor Bloembollencultuur, LTO Nederland en Plantum.
Tegenstanders van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in het
octrooirecht zijn: AKZO Nobel, Biofarmind, Dow Benelux, DSM,
ENZA Zaden, Europa Bio, Monsanto, Nefarma, NIABA, Nunhems
Zaden, NXP Semiconductors, Philips, Shell, Syngenta, Tata Steel
Europe, Unilever en de VNCI. Onder de genoemde bedrijven
bevinden zich ook enkele grote zaadveredelingsbedrijven.
In het recentelijk onder de titel «Bron voor Groene Economie» verschenen
Topsectoradvies Tuinbouw en Uitgangsmaterialen is gevraagd om
bemiddeling van de overheid bij het vinden van een optimale balans
tussen kwekersrecht en octrooirecht.
«[...] Binnen de veredelingsindustrie is nu een discussie gaande hoe
het kwekers- en octrooirecht het best kunnen worden gecombineerd.
Wij vragen de overheid in deze discussie een leidende en bemiddelende rol te nemen, omdat hier een groot maatschappelijk belang in
het geding is: het behoud van de voedselbeschikbaarheid en
-veiligheid op lange termijn. Een goede balans tussen kwekers- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 428, nr. 202

2

octrooirecht moet met de verschillende stakeholders op Europees
niveau leiden tot duidelijke werkbare oplossingen en afspraken..»
De hiervoor reeds genoemde lopende consultatie is daar al de eerste
aanzet toe. Ik vind dit een waardevolle suggestie. De aangenomen motie
van het lid Van Bemmel (PVV) (Kamerstukken II 2010/11, 27 428, nr. 197)
over een wenselijke dialoog met de stakeholders, om te onderzoeken wat
de haalbaarheid en de wenselijkheid zijn van en de mogelijke alternatieven voor het invoeren van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in het
octrooirecht, zal aldus ten uitvoer worden gebracht. Daarbij zal nog een
onafhankelijke voorzitter worden aangezocht conform de motie van het lid
Ormel (CDA) (Kamerstukken II, 27 428, nr. 198). Ook de aangenomen
motie van het lid Wiegman-Van Meppelen Scheppink (CU) (Kamerstukken
II, 27 428, nr. 195), betreffende een onderzoek naar de mate, vormen en
mogelijke maatschappelijke gevolgen van monopolisering in de Nederlandse veredelingssector, zal een passende uitwerking krijgen.
b. Internationale sondering
In het Algemeen Overleg van 18 mei is ook toegezegd te onderzoeken of
het verantwoord is om een uitgebreide veredelingsvrijstelling in de
Europese octrooirichtlijn te introduceren. Via de te betrekken landbouwattaché’s en technisch-wetenschappelijke attaché’s zal ik nagaan hoe in
verschillende Europese landen, waaronder Frankrijk, Duitsland en
Denemarken, wordt gedacht over de wenselijkheid van een brede
veredelingsvrijstelling in het octrooirecht, of met die landen wellicht
samenwerking opportuun is om een daartoe strekkende wijziging van
richtlijn 98/44/EG (hierna bio-octrooirichtlijn) te bepleiten, of om andere
oplossingen te overwegen die tegemoet komen aan de wensen van de
kwekers.
Zoals in het Algemeen Overleg is aangegeven, is het wenselijk om vanuit
een oogpunt van voedselzekerheid monopolisering tegen te gaan. Voor
zover het de mogelijke introductie van een brede veredelingsvrijstelling in
het octrooirecht betreft is daarbij de randvoorwaarde gesteld dat een
zodanige vorm wordt gevonden dat andere belangen (zoals van de
chemische of farma industrie) niet, of zo min mogelijk, worden geschaad.
Of dat mogelijk is, en welke effecten daarvan zijn te verwachten, zal ook
worden verkend in het nadere overleg met de (branche)verenigingen en
bedrijven die al betrokken zijn bij de lopende consultatie over dit
onderwerp. Daarnaast zullen mogelijke alternatieven voor een uitgebreide
vrijstelling in kaart worden gebracht.
2. De lopende dialoog over een licentiegedragscode
Omdat nog geen formele rapportage van de betrokken werkgroep van
bedrijven beschikbaar kon komen in de korte tijd tussen het Algemeen
Overleg van 18 mei jl. en deze brief, volsta ik thans met mede te delen dat
binnen het sectoroverleg over het verkrijgen van licenties tegen redelijke
voorwaarden op constructieve manier gesproken wordt over mogelijke
oplossingen. Er is op dit moment nog geen duidelijkheid te geven over de
eventuele uitkomsten en het moment van het beschikbaar komen
daarvan. Ik streef er naar in de volgende voortgangsbrief over dit
onderwerp uitgebreider te rapporteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 428, nr. 202

3

3. De vraag of een uitgebreide veredelingsvrijstelling strijdig is
met de TRIPs-Overeenkomst
In de «Analyse van de juridische mogelijkheden van een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht in het licht van internationale regelingen»
(Kamerstukken II 2010/11, 27 428, nr. 182 met bijlage) is aangegeven dat
een uitgebreide veredelingsvrijstelling in strijd wordt geacht met zowel de
TRIPs-Overeenkomst als de bio-octrooirichtlijn.
Sommige leden bleken te twijfelen aan de juistheid van deze analyse
onder verwijzing naar andere deskundigen die de opvatting zouden
huldigen dat met invoering van een uitgebreide veredelingsvrijstelling
geen sprake zou zijn van strijdigheid met de genoemde regelingen.
Plantum gaat in haar standpunt van 2009 uit van een noodzakelijke
wijziging van de bio-octrooirichtlijn om een uitgebreide veredelingsvrijstelling mogelijk te maken. Dat wordt bevestigd in de brief van Plantum
van 29 maart 2011 (kenmerk Plantum -20111090) aan uw Kamer, waarin
opnieuw werd opgeroepen om een aanpassing van de richtlijn 98/44/EG
om die vrijstelling mogelijk te maken. Vanwege de betwiste juistheid van
de uitkomsten van de juridische analyse ben ik voornemens om aan de
Raad van State, bij het vragen van advies over het wetsontwerp over de
beperkte veredelingsvrijstelling in de Rijksoctrooiwet 1995, tevens te
verzoeken om aandacht te schenken aan de aanwezig geachte strijdigheid
van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in het octrooirecht met de
TRIPS-Overeenkomst en de bio-octrooirichtlijn.
4. Mogelijkheden voor een creatieve benadering van de bio-octrooirichtlijn
In het AO van 18 mei is voorts gevraagd om meer creativiteit om na te
gaan of mogelijkheden misschien onbenut blijven door de wijze waarop
met de bio-octrooirichtlijn wordt omgegaan. In de lopende consultatie van
VNO-NCW en de brancheorganisaties, Plantum, LTO, NIABA en Nefarma,
is alle ruimte geschapen voor inbreng van alternatieve en creatieve
oplossingen voor de problematiek. Nadere verkenning van dergelijke
alternatieven zal mogelijk leiden tot nieuwe invalshoeken en oplossingen
die kunnen bijdragen aan de oplossing van de problematiek.
De volgende brief over de voortgang bij de in deze brief behandelde
onderwerpen kunt u verwachten na afronding van de lopende consultatie
van de betrokken partijen.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 428, nr. 202

4