Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 345

Aanpak huiselijk geweld

31 015

Kindermishandeling

Nr. 226

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2019
Met het programma Geweld hoort nergens thuis werken we samen om
huiselijk geweld en kindermishandeling eerder en beter in beeld te krijgen
en om geweld duurzaam op te lossen zodat gezinnen, kinderen, volwassenen en ouderen, veilig kunnen zijn. We doen dit samen met gemeenten,
partners uit de zorg- en hulpverlening, Veilig Thuis, het onderwijs, politie,
OM, Raad voor de Kinderbescherming en Reclassering. Hierbij sturen wij
u de derde Voortgangsrapportage van het programma Geweld hoort
nergens thuis1, die in afstemming met de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) als medeopdrachtgever van het programma tot stand
is gekomen.
De derde rapportage bevat een aantal belangrijke opbrengsten:
• het Kwaliteitskader «Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en
gemeenten» waardoor teams beter invulling kunnen geven aan hun
taken en verantwoordelijkheden in de aanpak van kindermishandeling
en huiselijk geweld.
• de eerste impactmonitor waarin voor het eerst een systematisch
bijeengebracht beeld beschikbaar is van effecten van de aanpak
huiselijk geweld en kindermishandeling op betrokkenen;
• de eerste effecten van de invoering van de verbeterde meldcode en de
nieuwe werkwijze bij Veilig Thuis die volgens de regio’s zichtbaar zijn
door een stijging van het aantal adviesvragen en meldingen;
• de eerste stappen in het verbeteren van traumascreening en
-behandeling. Een goed voorbeeld is het project «Online Platform
Traumascreening en – behandeling voor slachtoffers van huiselijk
geweld en kindermishandeling» waarbij zes regio’s samenwerken. Het
programma ondersteunt dit project.
De beweging van papier naar praktijk is ingezet. We zien dat de
gezamenlijke inzet van rijk en gemeenten leidt tot veel ontwikkelingen in
1

kst-28345-226
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

1

de regio’s. Zo laat de Voortgangsrapportage zien dat steeds meer regio’s
werken aan integrale sturing. Dit is een noodzakelijke voorwaarde om ook
effectief en duurzaam het geweld te stoppen. Een andere goede ontwikkeling is dat regio’s gestart zijn met projecten op prioritaire thema’s uit het
programma zoals de aanpak van ouderenmishandeling en schadelijke
traditionele praktijken, de plegeraanpak, het bieden van sociale steun aan
kinderen, het bespreekbaar maken van kindermishandeling en huiselijk
geweld, experimenten voor verbeterde vrouwenopvang en de inzet van
MDA++ en het verbeteren van traumascreening.
Hieronder gaan wij in op de opbrengsten en ontwikkelingen alsook op de
ervaren belemmeringen uit de regio’s die in de rapportage aan bod
komen. Vervolgens gaan wij in op een aantal toezeggingen.
Kwaliteitskader «Werken aan veiligheid voor lokale (wijk)teams»
Het rijk en gemeenten willen samen bereiken dat slachtoffers eerder en
beter in beeld zijn. Voor de betrokkenen is het belangrijk dat er vervolgens
gewerkt wordt aan duurzame veiligheid en dat de nodige hulp en zorg
geboden wordt voor herstel. Lokale (wijk)teams spelen hierbij een zeer
belangrijke rol en daarom heeft het programma in opdracht van de VNG
het kwaliteitskader «Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams»
ontwikkeld. Een groot deel van de zaken die binnenkomen bij Veilig Thuis
betreft situaties die vervolgens door lokale hulpverlening opgepakt
worden. Uit de impactmonitor blijkt dat in 77 procent van de casussen is
besloten tot een directe overdracht (naar het lokale veld, een reeds
betrokken hulpverlenende instantie, een multidisciplinair team of naar het
cliëntsysteem zelf).
In deze situaties kunnen zorgen om veiligheid aan de orde zijn. Daarom is
het van belang dat de lokale hulpverlening weet hoe te handelen, oog
heeft voor de veiligheidssituatie en hier vervolgens ook op acteert.
Het kwaliteitskader «Werken aan Veiligheid voor lokale (wijk)teams en
gemeenten» heeft als doel gemeenten te ondersteunen in het inrichten en
versterken van hun lokale (wijk)teams. Op deze manier zijn zij beter in
staat invulling te geven aan hun taken en verantwoordelijkheden met
betrekking tot het eerder en beter in beeld krijgen van kindermishandeling
en huiselijk geweld als wel het stoppen en duurzaam oplossen van
geweld. Wij zien dit Kwaliteitskader «Werken aan Veiligheid» als een
belangrijke stap. Het programmateam is al met een aantal regio’s aan de
slag om te helpen dit kader te implementeren in lokale teams en zal hier
de komende periode mee doorgaan.
De eerste impactmonitor
Een belangrijk onderdeel van het programma is de monitoring van het
effect van de maatregelen voor de betrokkenen bij huiselijk geweld en
kindermishandeling. Daarom zijn we gestart met de ontwikkeling van een
impactmonitor, uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS). Hierbij is inzicht krijgen op de impact van de aanpak op de levens
van mensen het uitgangspunt.
Met deze derde Voortgangsrapportage sturen we u zoals toegezegd een
ingevulde monitor2. Deze biedt een eerste beeld; aan de hand van
toekomstige impactmonitors zullen cijfermatige trends zichtbaar gemaakt
kunnen worden.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

2

Naast deze landelijke monitor is er een dashboard ontwikkeld door het
CBS met daarin meer informatie, waaronder regionale cijfers.3
De impactmonitor is opgesteld op basis van fase 1 van de dummymonitor
die u bij de vorige Voortgangsrapportage is toegestuurd. In de komende
jaren wordt de monitor uitgebouwd met meer indicatoren. De onderzoekscommissie Geweld hoort nergens thuis onderzoekt komend jaar hoe deze
nieuwe indicatoren beschikbaar kunnen komen. De impactmonitor zullen
we een keer per jaar uitbrengen.
Meldcode en Veilig Thuis
Met de inwerkingtreding van de verbeterde meldcode en de radarfunctie
bij Veilig Thuis per 1 januari 2019 hebben we een belangrijke stap gezet
om de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling verder te
versterken. Hierdoor komen vermoedens van acuut en/of structureel
geweld eerder bij Veilig Thuis terecht, waardoor hulp en veiligheid aan
gezinnen eerder kan worden geboden. Door de radarfunctie van Veilig
Thuis kan de veiligheid in gezinnen over langere tijd worden gemonitord.
Dit moet zorgen voor duurzame veiligheid in gezinnen.
Uit de kwalitatief verbeterde beleidsinformatie van Veilig Thuis over de
eerste helft van 2019 – die ook deels onderdeel uitmaakt van de impactmonitor – blijkt dat er bij Veilig Thuis 65.000 meldingen gedaan zijn en
53.000 adviezen gevraagd zijn. De beleidsinformatie van Veilig Thuis was
in de voorgaande jaren nog van onvoldoende kwaliteit, om de cijfers van
de verschillende organisaties onderling te kunnen vergelijken of ze bij
elkaar op te kunnen tellen. Daardoor konden tot vorig jaar geen landelijke
Veilig Thuis-cijfers worden gegenereerd. We kunnen daarom op basis van
deze nieuwe cijfers nog geen conclusies trekken over een mogelijke
landelijke stijging of daling ten opzichte van de voorgaande jaren.
De signalen van gemeenten, Veilig Thuis-organisaties en de signalen uit
de regio’s in de Voortgangsrapportage wijzen er echter op dat sprake is
van een stijging in het aantal adviezen en meldingen bij Veilig Thuis. Dat
betekent dat huiselijk geweld en kindermishandeling eerder en beter in
beeld komt en Veilig Thuis de radarfunctie inderdaad kan vervullen.
De regio’s geven echter aan dat zij de stijging ervaren als een knelpunt.
Ondanks alle inspanningen van gemeenten en de medewerkers van Veilig
Thuis lukt het niet om bij alle Veilig Thuis-organisaties de wettelijke
termijnen voor de eerste veiligheidsbeoordeling en onderzoek te halen.
Dit beeld komt ook naar voren in het onlangs verschenen signalement van
de Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd en de Inspectie Justitie en
Veiligheid4 over de brede keten van jeugdbescherming (hierna:
inspecties). Hoewel Veilig Thuis acuut onveilige situaties direct oppakt, is
dit onwenselijk.
Om deze knelpunten aan te pakken, nemen we samen met gemeenten,
het Landelijk Netwerk Veilig Thuis en betrokken ketenpartners verschillende korte en lange termijn maatregelen die moeten bijdragen aan het
oplossen van deze problematiek:
– De Minister van VWS en de VNG geven gezamenlijk opdracht voor een
onderzoek naar de ontwikkelingen van het aantal adviezen en
meldingen bij Veilig Thuis. Op basis van de uitkomsten van dit
onderzoek formuleren de Ministeries van VWS en JenV, de VNG en het
Landelijk Netwerk Veilig Thuis vervolgacties.

3
4

https://dashboards.cbs.nl/v2/dashboardimpactmonitor_hgkm/.
Kamerstuk 31 839, nr. 699.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

3

–

–

–

–

–

–

Vooruitlopend op de uitkomsten van dit onderzoek vindt al op korte
termijn overleg plaats tussen VWS, VNG en het Landelijk Netwerk
Veilig Thuis om te bespreken op welke onderdelen in de werkwijze van
Veilig Thuis efficiencyslagen gemaakt kunnen worden.
In de regio’s organiseren we voor professionals een Meldcodetour om
de implementatie van de verbeterde meldcode verder te versterken en
toe te lichten. Dit gebeurt onder andere om er voor te zorgen dat
algemene vragen over de werking van de meldcode niet bij Veilig
Thuis terecht komen.
In de regio’s organiseren we om dezelfde reden ook leertafels om de
samenwerking tussen Veilig Thuis en de beroepsgroepen die werken
met de meldcode te versterken.
Via het «Meerjarenprogramma Veilig Thuis» ondersteunen we de
Veilig Thuis-organisaties in 2020 met de doorontwikkeling van hun
werkwijze.
Zoals hierboven vermeld, heeft de VNG het programmateam Geweld
hoort nergens thuis opdracht gegeven om het Kwaliteitskader Werken
aan veiligheid voor lokale (wijk)teams te ontwikkelen. In de komende
periode ligt de focus op implementatie in de regio’s. Dit moet er onder
andere toe leiden dat Veilig Thuis casuïstiek sneller kan doorzetten
naar het lokale wijkteam.
Tot slot onderzoeken we samen met politie en Veilig Thuis hoe de
politiemeldingen die bij Veilig Thuis binnenkomen efficiënter en
effectiever behandeld kunnen worden.

Uit het hierboven genoemde signalement van de inspecties blijkt dat de
keten van organisaties die met elkaar staan voor de veiligheid van
kinderen en gezinnen onder druk staat. In onze brief «Naar een betere
organisatie van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering» van
7 november jl.5 hebben we het volgende aangegeven:
– We ondersteunen de aanpak van wachttijden in de regio via de
inrichting van regionale beraden waarin regionale partijen onder regie
van de gemeenten tot een afgestemde, gecoördineerde en geprioriteerde aanpak dienen te komen. Dit met als doel om de wachtlijsten
terug te dringen, personele en andere belemmeringen weg te nemen
die aan het ontstaan van de wachttijden ten grondslag liggen en
successen te verspreiden. Veilig Thuis is in dit beraad een van de
partijen.
– Onder het voorzitterschap van het Ministerie van JenV wordt een
landelijk strategisch beraad ingericht, dat zicht houdt op de voortgang
van deze regionaal gecoördineerde wachtlijstaanpak.
– We zetten in op het ontwikkelen van een snellere, effectievere en
eenvoudigere jeugdbeschermingsketen via regionale pilots.
De eerste stappen in verbeteren traumascreening en traumabehandeling
Huiselijk geweld en kindermishandeling kan leiden tot trauma dat het
leven enorm kan belemmeren, ook als het geweld gestopt is. Daarom
willen we gezamenlijk bereiken dat er meer oog is voor mogelijk trauma
om daar vervolgens iets aan te kunnen doen met behandeling.
De eerste stappen naar traumasensitief werken zijn genomen en worden
opgepakt door de toegangsteams. Om daadwerkelijk systeemgericht en
multidisciplinair samen te kunnen werken rondom een gezin/huishouden,
volgens de visie gefaseerde ketenzorg, is het essentieel dat de
volwassenen-GGZ beter wordt verbonden met de overige hulpverlening
in het gezin. Om deze reden is in het dit jaar afgesloten hoofdlijnenakkoord GGZ opgenomen dat vanuit de volwassenen-GGZ wordt bijge5

Kamerstuk 31 839, nr. 699.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

4

dragen aan het duurzaam oplossen van de problematiek van kindermishandeling en huiselijk geweld.
Een goed voorbeeld vinden we het project «Online Platform Traumascreening en -behandeling voor slachtoffers van huiselijk geweld en
kindermishandeling» dat ondersteund is vanuit het programma. Hier
werken de zes regio’s Flevoland, Alkmaar-West-Friesland, AmsterdamAmstelland, Kennemerland, Kop van Noord-Holland en ZaanstreekWaterland samen. Het platform zal inzicht bieden in de beschikbare
gespecialiseerde traumabehandelingsvormen die geschikt zijn voor
slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling, het aanbod van
gespecialiseerde traumabehandelaars en de financieringsmogelijkheden
hiervoor.
Komende periode wordt verder gewerkt om te zorgen dat:
– Regio’s en organisaties beschikken over handvatten voor (a) het maken
van de afweging óf en wanneer traumascreening nodig is, (b) het
uitvoeren van traumascreening en (c) het monitoren van de traumascreening en -behandeling.
– Regio’s en organisaties in staat worden gesteld om bepaalde groepen
kinderen en gezinnen de juiste traumahulp te bieden. Het gaat dan in
ieder geval om de gezinnen en kinderen die in de Vrouwenopvang
zitten, bij Veilig Thuis bekend zijn, in beeld zijn van een GI, in behandeling zijn bij een van de drie «Multidisciplinaire centra onder één dak»
of onderdeel uitmaken van de MDA++-aanpak.
Toezeggingen
Schadelijke traditionele praktijken
Wij hebben uw Kamer in juli 2019 geïnformeerd over het opstellen van
een aanpak voor het voorkomen en stoppen van schadelijke praktijken,
zoals huwelijksdwang en vrouwelijke genitale verminking (Kamerstukken
28 345 en 31 015, nr. 223). Dit proces is in een afrondende fase. Uw Kamer
ontvangt de actieagenda begin 2020.
Forensisch medische expertise voor kinderen (FMEK)
Forensisch medische expertise voor kinderen (FMEK) moet overal in
Nederland regionaal tijdig beschikbaar zijn. GGD GHOR Nederland is ook
in de tweede helft van 2019 bezig geweest met het verbeteren van FMEK,
zodat een landelijk dekkende duurzame verankering van de expertise
wordt gerealiseerd. Hiervoor is het van belang dat alle ketenpartners goed
met elkaar samenwerken. Met de ketenpartners in de zorg- en justitieketen
die betrokken zijn bij de aanpak van kindermishandeling worden
samenwerkingsafspraken over de inzet van FMEK gemaakt, mede op
basis van de Handreiking «Samenwerken bij strafbare kindermishandeling»6. Hierbij stellen de partijen ook met elkaar de kwaliteitseisen vast
die aan forensisch artsen en hun te leveren diensten worden gesteld. Deze
afspraken zullen naar verwachting begin 2020 gereed zijn en zullen
vervolgens bij de betrokken partijen geïmplementeerd worden. Binnen het
project van de GGD GHOR is ook de uitvoering van het amendement van
de Kamerleden Bergkamp (D66) en Slootweg (CDA) opgenomen. Met de
middelen uit het amendement wordt de beschikbaarheid van de forensisch artsen en verpleegkundigen uitgebreid. Daarnaast wordt geïnvesteerd in het versterken en vergroten van de deskundigheid en kwaliteit
6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2017/11/09/handreiking-samenwerken-bijstrafbare-kindermishandeling. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2017/11/09/
handreiking-samenwerken-bij-strafbare-kindermishandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

5

van de rapportages door kennisuitwisseling via scholing, bijeenkomsten,
casus-overleggen en intervisies. Zo worden de ervaringen vanuit het
bestaande letselspreekuur in Amsterdam vertaald naar de regionale
samenwerkingsketen in Rotterdam, in lijn met de voorwaarden zoals
toegelicht door de Minister van VWS tijdens de
VWS-begrotingsbehandeling vorig jaar.
Het is van belang dat forensisch medische expertise bij de GGD’en ook na
afloop van het project beschikbaar blijft en op hoog niveau is. VWS wil de
GGD’en faciliteren om de deskundigheid op peil te houden. Parallel wordt
daarom in samenspraak tussen Rijk, gemeenten en GGD GHOR onderzocht hoe de kwaliteit van FMEK en de functie van regionaal forensisch
arts meerjarig geborgd kan worden, zowel financieel als in de relatie met
de werkgevers.
Onderzoek nazorg Veilig Thuis
Het kan voor ouders heftig en ingrijpend zijn om met Veilig Thuis te
maken te krijgen, zeker als na onderzoek van Veilig Thuis blijkt dat het
vermoeden (gelukkig) weerlegd wordt. Er kan bij ouders in die gevallen
behoefte zijn aan een vorm van nazorg. Ik heb aan uw Kamer toegezegd
om te onderzoeken welke behoefte er is aan nazorg bij ouders en andere
directbetrokkenen waarbij het vermoeden van kindermishandeling na
onderzoek van Veilig Thuis is weerlegd en hoe deze kan worden vormgegeven. Hierbij stuur ik u de uitkomsten van het onderzoek als bijlage toe7.
Het onderzoek is mede in opdracht van de VNG uitgevoerd. Het Landelijk
Netwerk Veilig Thuis is betrokken geweest.
De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek zijn:
– De behoefte aan nazorg wordt voor een deel bepaald door de casus
specifieke omstandigheden.
– De mate van behoefte aan nazorg is afhankelijk van de wijze waarop
Veilig Thuis haar betrokkenheid vormgeeft in de casus.
– Nazorg kan op verschillende manier worden vormgegeven en op
verschillende momenten worden geboden.
– Niet alle betrokkenen hebben behoefte aan nazorg van Veilig Thuis
Het huidige onderzoek geeft een indruk van de behoefte aan nazorg van
ouders en andere directbetrokkenen waarbij het vermoeden van kindermishandeling na onderzoek van Veilig Thuis wordt weerlegd. De
uitkomsten van het onderzoek
resulteren in relevante aanknopingspunten om de werkpraktijk te
verbeteren. Ik zie deze aanknopingspunten als onderdeel van een pakket
aan maatregelen waarmee wordt geïnvesteerd in de verdere kwaliteitsverbeteringen van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Ik
ga op basis van de uitkomsten van het onderzoek in gesprek met het
Landelijk Netwerk Veilig Thuis en de VNG op welke manier we uitwerking
kunnen geven aan de genoemde aanknopingspunten.
Stand van zaken pilot eigen risico zorg Centra Seksueel Geweld
Specifiek voor de slachtoffers van seksueel geweld geldt dat het een
kwetsbare groep slachtoffers betreft, waarvoor als gevolg van schaamte,
taboe en soms angst de drempel om hulp te zoeken en seksueel geweld te
melden als hoog kan worden ervaren. Een van de gesignaleerde drempels
is de financiële belasting van de slachtoffers wanneer zij hulp zoeken bij
een Centrum Seksueel Geweld. Daarom zijn wij met betrokken partijen
(Schadefonds Geweldsmisdrijven en Centra Seksueel Geweld) in gesprek
om in het voorjaar van 2020 een pilot in te richten. Gedurende één jaar
7

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

6

zullen slachtoffers in de acute fase (binnen 7 dagen na het geweld) het
eigen risico vergoed krijgen voor de medische kosten bij een CSG
waarvoor een eigen risico volgens de Zorgverzekeringswet geldt. Het doel
van deze tijdelijke voorziening is om te zien wat het effect is van het
vergoeden van het eigen risico op de (mogelijke) drempel die slachtoffers
van seksueel geweld ervaren bij het zoeken van hulp. Over de uitkomsten
van de pilot wordt uw Kamer geïnformeerd.
Rol van kappers bij de aanpak van huiselijke geweld
Tijdens het AO van 24 april jl. (Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 222) is
gevraagd naar de mogelijkheden die kappers hebben om huiselijk geweld
en kindermishandeling te signaleren. In gesprek met de kappersbranche
(FNV Mooi, ANKO en CNV Vakmensen) is gebleken dat er al verschillende
ervaringen zijn met het vergroten van de bewustwording en de inzet van
kappers bij het signaleren van huiselijk geweld en kindermishandeling.
Het is van belang om van deze ervaringen te leren en de aanpak te
versterken. De komende periode verkennen de brancheorganisaties met
het Ministerie van VWS samen hoe vorm te geven aan het communiceren
van een handelingsperspectief of handreiking voor kappers en schoonheidsspecialisten, wanneer zij huiselijk geweld en kindermishandeling
signaleren.
Aandachtsfunctionarissen ouderenmishandeling
Tijdens het AO Ouderenmishandeling van 4 oktober 2018 (Kamerstuk
28 345, nr. 204) is gevraagd naar aandachtsfunctionarissen ouderenmishandeling op gemeentelijk niveau. Bijna alle Veilig Thuis organisaties
hebben een aandachtsfunctionaris ouderenmishandeling die samen een
Landelijk Platform Bestrijding Ouderenmishandeling vormen. Ook in
sommige wijkteams zijn aandachtsfunctionarissen ouderenmishandeling
aangesteld. Wel blijkt dat de taak- en rolinvulling van aandachtsfunctionarissen erg kan verschillen per regio en (gemeentelijke) organisatie. De
VNG heeft in haar handreiking preventie en aanpak van ouderenmishandeling voor gemeenten ook een functiebeschrijving aandachtsfunctionaris
ouderenmishandeling opgenomen. In het kader van de implementatie van
de meldcode ben ik een breder onderzoek gestart naar (de rol van)
aandachtsfunctionarissen in verschillende organisaties. In dit onderzoek
wordt ook ouderenmishandeling meegenomen en is bijvoorbeeld Actiz
ondervraagd. De uitkomsten van dit onderzoek verwacht ik nog dit jaar en
op basis daarvan zal ik kijken naar eventuele vervolgstappen om het
gebruik van aandachtsfunctionarissen binnen organisaties te stimuleren.
Hierbij zal ik specifiek aandacht hebben voor aandachtsfunctionarissen
ouderenmishandeling bij gemeenten.
Voortgang landelijke werkgroep vrouwenopvang
De Nationale ombudsman heeft in juli 2017 het rapport «Vrouwen in de
knel» uitgebracht. Eind januari 2019 heeft de Nationale ombudsman een
update gepubliceerd waarin hij zijn zorgen uit over de voortgang van de
acties naar aanleiding van het rapport. Met mijn brief van 19 april 2019
(Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 208) heb ik uw Kamer geïnformeerd
over de trajecten die ik samen met gemeenten en andere betrokken
partijen in gang heb gezet n.a.v. de rapporten van de Ombudsman.
Conform mijn toezegging in deze brief informeer ik uw Kamer over de
stand van zaken van dit traject.
Gemeenten zijn aan de slag gegaan om verschillende knelpunten die
spelen bij en tussen gemeenten aan te pakken. Zo wordt door de VNG,
met financiering van het Ministerie van VWS, een projectleider aangesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

7

die gemeenten en vrouwenopvangorganisaties ondersteunt in de aanpak
hiervan.
Daarnaast is er een landelijke werkgroep die knelpunten aanpakt die
voortkomen uit de wijze waarop landelijk werkende organisaties hun
werkwijze hebben ingericht. Een belangrijke stap die is gezet, is de start
van een pilot in de vrouwenopvang waarbij de Federatie Opvang, de
Belastingdienst, de Sociale Verzekeringsbank en vrouwenopvanginstelling
Moviera samenwerken om de doorlooptijd van de aanvraag van de
kinderbijslag en het kindgebondenbudget te versnellen. Hiermee willen
partijen zoveel mogelijk voorkomen dat vrouwen schulden opbouwen in
de opvang. De pilot wordt in de eerste helft van 2020 afgerond, waarna
een beslissing wordt genomen over het vervolg.
Inning eigen bijdrage vrouwenopvang
Tijdens het AO Wmo van 26 september 2018 heb ik toegezegd dat ik de
Kamer zal informeren over het signaal dat mensen in de opvang in de
schulden terecht komen, omdat de bijdrage voor de opvang al betaald
moet worden voor de bijstandsuitkering is gestart. En om hierbij specifiek
te bekijken of de gemeente in plaats van de aanbieder van opvang de
bijdrage zou kunnen innen, omdat de gemeente ook over de uitkeringen
gaat.
Een rondvraag langs gemeenten leert dat dit probleem bij een aantal
gemeenten speelt of speelde. Uit de rondvraag blijkt echter ook dat er
verschillende oplossingen zijn die gemeenten al toepassen. Bijvoorbeeld
door geen eigen bijdrage te vragen in de eerste maand van de opvang.
Binnen de huidige wettelijke kaders kunnen gemeenten er nu al voor
kiezen om de eigen bijdrage zelf te innen, zodat zij de bijdrage bij de
eerste uitkering kunnen verrekenen. Er zijn gemeenten die van deze
mogelijkheid gebruik maken om het schuldenprobleem op te lossen.
Daarnaast geldt als extra waarborg voor cliënten dat bij het bepalen van
de hoogte van de bijdrage rekening moet worden gehouden met de
wettelijke norm voor zak- en kleedgeld.
Het innen van de eigen bijdrage verplicht bij gemeenten leggen, zie ik niet
als oplossing voor dit probleem. Er zijn gemeenten waar deze schuldenproblematiek niet speelt, en indien het zich wel voordoet, dan bieden de
huidige kaders genoeg ruimte voor gemeenten om een passende
oplossing te bieden. Het is in dit geval aan gemeenten om samen met de
aanbieders een juiste werkwijze te kiezen. Op basis van de uitgevoerde
rondvraag constateer ik dat gemeenten dit in de praktijk ook doen.
Noodbedden opvang
Op 4 oktober jl. berichtte de NOS over onvoldoende opvangplekken voor
slachtoffers van huiselijk geweld in acute crisissituaties. Voor de korte
termijn zijn gemeenten op lokaal/regionaal niveau met opvanginstellingen
in gesprek om afspraken te maken over opvang in acute crisissituaties.
Het ontbreekt op dit moment aan goede data over capaciteit en bezetting
(vraag en aanbod). Ik laat daarom, samen met de VNG, een onderzoek
uitvoeren.
Op 8 oktober jl. heb ik dit onderzoek tijdens het mondelinge vragenuur
aangekondigd (Handelingen II 2019/20, nr. 10, item 5). Het betreft een
onderzoek in twee delen. De verwachting was het eerste deel – aantal
beschikbare opvangplekken voor acute crisissituaties – al voor het einde
van dit jaar naar Uw Kamer te zenden. De eerste gegevens die nu
beschikbaar zijn, zijn echter niet betrouwbaar en kunnen daarom nog niet
worden gedeeld. De redenen daarvoor zijn:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

8

–
–

Er wordt in de praktijk van de opvang met verschillende definities van
noodbedden gewerkt en er wordt niet eenduidig geregistreerd.
De cijfers zijn aangeleverd o.b.v. een digitale vragenlijst waar geen
ruimte was voor toelichting. Verdiepende gesprekken over de data
moeten nog worden gevoerd met de instellingen en daarna nog
getoetst door gemeenten.

Er is dus nog een extra slag in het onderzoek nodig om data te duiden en
te toetsen en daar wordt nu aan gewerkt. Ook het tweede deel van het
onderzoek, gericht op het in beeld krijgen van de knelpunten en de
mogelijke oplossingsrichtingen is gestart. Ik verwacht dat het onderzoek
in maart 2020 in zijn geheel wordt afgerond en zal uw Kamer dan
informeren over de resultaten en de maatregelen die we op basis daarvan
zullen nemen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 226

9