Rapport
Monitor LOB
2019-2020

1

Rapport monitor LOB 2019-2020

Onderzoek uitgevoerd in opdracht van
het Expertisepunt LOB VO-MBO

Arbeid Opleidingen Consult B.V.
Giessenburg, 3 juni 2020

© 2020 AO Consult, all rights reserved

2

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ...................................................................................................................................... 3
Managementsamenvatting ................................................................................................................... 4
1

2

3

4

5

6

Inleiding ......................................................................................................................................... 10
1.1

Achtergrond LOB ................................................................................................................... 10

1.2

Leeswijzer .............................................................................................................................. 11

Onderzoeksopzet ......................................................................................................................... 12
2.1

Doelstelling ............................................................................................................................ 12

2.2

Uitgangspunten ..................................................................................................................... 12

2.3

Onderzoeksvragen ................................................................................................................ 13

2.4

Onderzoeksaanpak ............................................................................................................... 13

LOB in visie en beleid .................................................................................................................. 16
3.1

Inleiding ................................................................................................................................. 16

3.2

LOB binnen bestuur en instelling .......................................................................................... 16

3.3

Visie op LOB .......................................................................................................................... 17

3.4

LOB-beleid ............................................................................................................................. 21

3.5

Betrokken partijen bij LOB in school en instelling ................................................................. 24

3.6

Verschillende perspectieven.................................................................................................. 26

3.7

Samenvatting ......................................................................................................................... 27

LOB-activiteiten en begeleiding ................................................................................................. 29
4.1

Inleiding ................................................................................................................................. 29

4.2

Activiteiten en begeleiding ..................................................................................................... 29

4.3

Samenwerking ....................................................................................................................... 41

4.4

Verschillende perspectieven.................................................................................................. 44

4.5

Samenvatting ......................................................................................................................... 45

Professionalisering en kwaliteitsbewaking ............................................................................... 47
5.1

Inleiding ................................................................................................................................. 47

5.2

Professionalisering LOB ........................................................................................................ 47

5.3

Kwaliteitsbewaking LOB ........................................................................................................ 52

5.4

Waardering ............................................................................................................................ 58

5.5

Verschillende perspectieven.................................................................................................. 63

5.6

Samenvatting ......................................................................................................................... 64

Conclusie en aanbevelingen ....................................................................................................... 67
6.1

Conclusie ............................................................................................................................... 67

6.2

Aanbevelingen ....................................................................................................................... 67

BIJLAGE: Verslag focusgroep leerlingen ......................................................................................... 69

3

Managementsamenvatting

Hoe staat het ervoor met LOB in vo en mbo in 2020? Met de LOB-monitor 2020 wordt daar voorzichtig
antwoord opgegeven. Voorzichtig omdat de corona-crisis ervoor zorgde dat het veldwerk niet optimaal
uitgevoerd kon worden. De scholen en instellingen sloten hun deuren en waren druk het onderwijs
volledig anders te organiseren. Om scholen uiteraard alle ruimte hiervoor te geven, is in samenspraak
met de begeleidingscommissie van het onderzoek ervoor gekozen tegen het eind van het veldwerk
geen extra reminder te versturen voor de groepen waar we zagen dat de respons nog onvoldoende
was. Dat, in combinatie met een andere manier van benaderen dan in het vo mogelijk was, zorgde
ervoor dat de respons onder schoolleiders en bestuurders in het mbo te laag was om we er
representatieve uitspraken op te kunnen baseren. Voor de overige onderzoeksgroepen (schoolleiders
vmbo en havo/vwo, bestuurders vo, decanen en LOB-coördinatoren in zowel vmbo, havo/vwo als
mbo) is de respons wel (ruim) voldoende om uitspraken te kunnen doen. De coronacrisis had
daarnaast impact op de kwalitatieve verdieping in de vorm van negen ingeplande focusgroepen:
hiervan kon er in verband met de corona maatregelen slechts één doorgang vinden (met 6 leerlingen
havo/vwo en 1 ouder). De bevindingen daarvan zijn ter illustratie in het onderzoek meegenomen en in
een aantal kaders in de rapportage verwerkt. Doordat we de rest van de focusgroepen niet hebben
kunnen houden, missen de cijfers in deze tweede meting extra duiding en verdieping en ontbreekt het
perspectief van de vmbo-leerlingen en mbo-studenten: leerlingen en mbo-studenten worden in de
Monitor LOB namelijk uitsluitend via focusgroepen bevraagd. Het biedt perspectief dat het onderzoek
nog niet klaar is: over twee jaar volgt een nieuwe meting. Deze rapportage is een onderdeel van een
drieluik: een startmeting in 2018, deze tweede meting in 2020 en een laatste, derde meting in 20212022. Op dat moment kunnen we ook iets zeggen over de ontwikkeling, nu was de periode tussen de
start- en tussenmeting relatief kort. Binnen de beperkingen heeft de meting overigens zeker
interessante informatie opgeleverd en biedt het aanknopingspunten om mee aan de slag te gaan. In
deze managementsamenvatting presenteren we allereerst overkoepelende bevindingen en
vervolgens per onderwijssector de belangrijkste bevindingen van de meting in 2020. We sluiten deze
managementsamenvatting af met de algemene aanbevelingen voor scholen, het Expertisepunt en
andere betrokkenen.
Algemene conclusies
• LOB-activiteiten | Scholen in vo en mbo bieden veel en verschillende LOB-activiteiten en
begeleiding en zijn druk bezig met LOB. In het vmbo wordt er in het eerste jaar op veel scholen
een start gemaakt met LOB en in het tweede leerjaar is het een onderwerp op bijna alle vmboscholen. In havo/vwo-klassen wordt doorgaans later, meestal vanaf de derde klas als een
profielkeuze gemaakt moet worden, gestart met LOB. In het mbo zijn de meeste scholen vanaf het
eerste jaar dat de studenten studeren bezig met LOB.
•

Inbedding in het curriculum | In het vo blijft LOB meest gebruikelijk als onderdeel van de
mentorlessen, in het mbo als onderdeel van de SLB-gesprekken. LOB in het vmbo is vergeleken
met havo/vwo en mbo vaker een apart vak. We zien dat in havo/vwo en in het mbo LOB als apart
vak juist minder gebruikelijk wordt. In het vo blijft LOB meest gebruikelijk als onderdeel van de
mentorlessen, in het mbo als onderdeel van de SLB-gesprekken.

4

•

Facilitering | In havo/vwo lijkt de facilitering van decanen beter geregeld te zijn dan in 2018. Dit
duidt er op dat er in havo/vwo stappen zijn gezet. De focus bij havo/vwo in de voorgenomen acties
ligt vooral op visie en beleid. In vmbo en mbo geeft men aan dat de focus meer ligt op activiteiten
en professionalisering.

•

Evaluatie | Een aandachtspunt voor zowel vo als mbo blijft evaluatie. Specifieke activiteiten
worden geëvalueerd maar bredere evaluatie van LOB-beleid in relatie tot visie en ambities lijkt
nog vaak uit te blijven. Het delen van de uitkomsten buiten het management is eveneens een
aandachtspunt. Verbeterplannen naar aanleiding van de evaluaties worden in het mbo vaker dan
in het vo geformuleerd. Over de facilitering en met name de evaluaties van LOB zijn decanen en
LOB-coördinatoren kritischer dan de schoolleiders.

Vmbo
•

Visie | Meer dan in andere schoolsoorten geven decanen/LOB-coördinatoren in het vmbo aan dat
er op hun school een visie op LOB is geformuleerd. Vo-bestuurders geven aan dat deze visie in
de meerderheid van de scholen op schoolniveau wordt geformuleerd. Kenmerkende
steekwoorden voor de visie op LOB zijn: oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs, kennis van
eigen talenten, het maken van bewuste keuzes en de vijf loopbaancompetenties..

•

Beleid | Vrijwel alle decanen/LOB-coördinatoren in het vmbo geven aan dat er op hun school een
uitgewerkt LOB-beleid is, meestal uitgewerkt in een LOB-(werk)plan en/of het PTA. Borging
gebeurt, aldus de schoolleiders, bij zo’n driekwart in de vorm van specifiek vrijgemaakte
formatie/toekenning van uren.

•

Activiteiten | Het vaakst maakt LOB deel uit van de mentorlessen, gevolgd door een onderwerp
dat ter tafel komt in de studieloopbaangesprekken. Concrete LOB-activiteiten die het vaakst
aangeboden worden, zijn de mogelijkheid om deel te nemen aan (snuffel)stages en bedrijven te
bezoeken, open dagen te bezoeken en opdrachten te maken op school. In het vmbo start de
aandacht voor LOB bij een aanzienlijk aantal scholen al direct in het eerste jaar, vanaf het tweede
leerjaar is dat het geval op vrijwel alle scholen.

•

Begeleiding | In het vmbo wordt de begeleiding aan leerlingen vooral gegeven tijdens
(voornamelijk individuele) loopbaangesprekken en/of voortgangsgesprekken, vaak gehouden door
de mentor/LOB-begeleider en/of LOB-coördinator/decaan. Het is in 2020 gebruikelijker geworden
dan in 2018 om de loopbaangesprekken (ook) klassikaal te voeren.

•

Samenwerking bij vormgeving LOB | In het vmbo wordt het vaakst samenwerkt met het
vervolgonderwijs en bedrijven bij de vormgeving van LOB. Daarnaast wordt bij ongeveer
tweederde van de scholen (ook) samengewerkt met ouders en/of andere scholen.

•

Professionalisering | Decanen/LOB-coördinatoren in het vmbo geven in meerderheid aan dat ze
de mogelijkheid hebben om zich te professionaliseren, met name door het volgen van
opleidingen/trainingen en het bijwonen van kennisbijeenkomsten. Schoolleiders voegen daaraan
toe dat ook het informeel leren een belangrijke manier van professionaliseren is in het vmbo. De
professionalisering wordt doorgaans in beleid verankerd, in het vmbo meestal door het op te
nemen in het taakbeleid, onderdeel te maken van de rolomschrijving van docenten en/of LOBfunctionarissen. Facilitering gebeurt met name in de vorm van het beschikbaar stellen van budget
en in iets mindere mate uren. Hierbij is op te merken dat schoolleiders vaker dan decanen/LOBcoördinatoren aangeven dat er (ook) uren beschikbaar zijn voor LOB-professionalisering.

5

•

Evaluatie LOB | Op de meerderheid van de vmbo-scholen wordt LOB geëvalueerd. Ongeveer de
helft van de bestuurders geeft aan dat LOB is ingebed in de kwaliteitscyclus. LOB-evaluatie in het
vmbo richt zich met name op specifieke activiteiten en de begeleiding daarbij. Voor de verbetering
van LOB worden evaluaties van LOB-activiteiten het meest gebruikt, gevolgd door
tevredenheidsonderzoek onder leerlingen. Resultaten van de evaluaties worden vooral besproken
met schoolleiding en medewerkers. Terugkoppeling van evaluaties naar interne raden en ouders
is in het vmbo niet gebruikelijk.

•

Waardering | LOB krijgt van zowel bestuurders, schoolleiders als decanen/LOB-coördinatoren in
het vmbo een ruime voldoende. Gevraagd naar wat er goed gaat, worden het vaakst het opzetten
en uitvoeren van LOB-activiteiten genoemd. In ruime meerderheid (vier op de vijf decanen en
schoolleiders) geven decanen en schoolleiders in het vmbo aan dat het uitwerken van een visie
op LOB goed lukt (zij het dat dat percentage wel afneemt ten opzichte van de eerste meting).

•

Ondersteuning | Vrijwel alle decanen/LOB-coördinatoren en meer dan de helft van de
schoolleiders in het vmbo geeft aan op enigerwijze behoefte te hebben aan ondersteuning bij de
vormgeving van LOB. Het betreft bij de decanen behoefte aan ondersteuning bij het creëren van
betrokkenheid en het beschikbaar stellen van middelen. Schoolleiders geven vaker aan behoefte
te hebben aan hulp bij het professionaliseren van medewerkers en de kwaliteitsborging van LOB.

•

Voorgenomen acties op het gebied van LOB | Decanen/LOB-coördinatoren in het vmbo willen
zich de komende tijd gaan richten op het uitbreiden en verbeteren van de huidige LOB-activiteiten
en verdere professionalisering van LOB-medewerkers. Schoolleiders geven aan dat ze zich willen
gaan toeleggen op het opstellen, bijstellen en evalueren van visie en beleid.

Havo/vwo
•

Visie | Ongeveer tweederde van de decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo geeft aan dat er op
hun school een visie op LOB is geformuleerd. Schoolleiders zijn positiever, van hen geeft
driekwart aan dat er een visie op LOB is geformuleerd. Zoals al aangehaald bij het vmbo, geven
vo-bestuurders aan dat deze visie in de meerderheid van de scholen op schoolniveau wordt
geformuleerd. De top-3 van meest kenmerkende steekwoorden voor de visie op LOB is gelijk aan
die in het vmbo: oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs, kennis van eigen talenten en het
maken van bewuste keuzes. De vijf loopbaancompetenties worden in havo/vwo minder vaak
genoemd.

•

Beleid | Bijna alle decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo geven aan dat er LOB-beleid is
uitgewerkt, in de meeste gevallen in de vorm van een LOB-(werk)plan en bij een derde (ook) in
het schoolplan en/of het PTA. Borging vindt bij zo’n driekwart plaats in de vorm van specifiek
vrijgemaakte formatie/toekenning van uren.

•

Activiteiten | In havo/vwo heeft LOB het vaakst een plek gekregen als onderdeel van de
mentorlessen en/of slb-gesprekken. LOB-activiteiten in havo/vwo betreffen op de meerderheid van
de scholen de mogelijkheid tot het bezoeken van een open dag, het doen van een test, het
bezoeken van een informatiedag/-markt op school en het maken van opdrachten op school. De
aandacht voor LOB in havo/vwo komt in een latere fase: de meerderheid van de scholen begint
hiermee vanaf het derde leerjaar (als de profielkeuze gemaakt moet worden).

•

Begeleiding | In havo/vwo is het meest gebruikelijk om begeleiding bij LOB te geven tijdens
loopbaangesprekken en/of voortgangsgesprekken. Het is het meest gebruikelijk dat deze
gesprekken met leerlingen in elk geval individueel en voor een deel (ook) klassikaal gevoerd
worden en voornamelijk door de mentor/LOB-begeleider en/of decaan/LOB-coördinator worden
gehouden.

6

•

Samenwerking bij vormgeving LOB | Belangrijkste samenwerkingspartners bij de vormgeving
van LOB zijn in havo/vwo de vervolgopleidingen. Daarnaast noemt ongeveer tweederde (ook)
andere vo-scholen en werkt iets meer dan de helft (ook) samen met ouders en/of bedrijven.

•

Professionalisering | Decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo geven in meerderheid aan dat ze
de mogelijkheid hebben om zich te professionaliseren. Ook in havo/vwo zijn het volgen van
opleidingen/trainingen en het bijwonen van kennisbijeenkomsten de vaakst genoemde
professionaliseringsvormen. Iets meer dan de helft van de schoolleiders in havo/vwo geeft aan dat
(ook) het informeel leren een belangrijke vorm van professionaliseren is. In havo/vwo wordt
professionalisering vooral verankerd in het taakbeleid, gevolgd door verankering in de
rolomschrijving van LOB-functionarissen. Facilitering gebeurt met name in de vorm van
beschikbaar budget. Hierbij geven schoolleiders vaker dan decanen/LOB-coördinatoren aan dat er
(ook) uren beschikbaar zijn voor LOB-professionalisering.

•

Evaluatie LOB | In havo/vwo wordt op de meerderheid van de scholen LOB geëvalueerd. De
evaluatie richt zich met name op concrete activiteiten en begeleiding en minder op het evalueren
in relatie tot beleid en gestelde ambities. In havo/vwo wordt gebruik gemaakt van de
doorstroomrapportages van het Nationaal Cohortonderzoek (NCO). De resultaten van de
evaluaties worden het vaakst besproken met schoolleiding en medewerkers. Een terugkoppeling
naar interne raden en ouders is niet gebruikelijk.

•

Waardering | LOB in het algemeen krijgt van bestuurders, schoolleiders en decanen/LOBcoördinatoren een ruime voldoende. Men is met stip het best te spreken over de wijze waarop
LOB-activiteiten worden opgezet en uitgevoerd. Ook over het uitvoeren van de activiteiten is men
in havo/vwo positief.

•

Ondersteuning | In havo/vwo hebben bijna alle decanen/LOB-coördinatoren en iets meer dan de
helft van de schoolleiders behoefte aan ondersteuning. En ook hier geldt dat decanen/LOBcoördinatoren met name ondersteund willen worden bij het creëren van brede betrokkenheid en
wat de beschikbare middelen voor LOB betreft, waar schoolleiders het vaakst ondersteuning
zouden willen bij de professionalisering van medewerkers, gevolgd door het creëren van
betrokkenheid in school.

•

Voorgenomen acties op het gebied van LOB | Decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo richten
op de korte termijn naar eigen zeggen de aandacht op visie en beleid en het aanpassen en
intensiveren van de huidige LOB-activiteiten. Schoolleiders zien eveneens hun prioriteit bij visie en
beleid rondom LOB.

Mbo
•

Respons | Omdat de respons onder schoolleiders en bestuurders in het mbo te laag is om er
representatieve uitspraken op de baseren, focussen we in deze samenvatting op de bevindingen
vanuit de decanen/LOB-coördinatoren (waar de respons wel heel goed was).

•

Visie | Bijna 70 procent van de LOB-coördinatoren in het mbo geeft aan dat er een visie op LOB is
geformuleerd. Deze visie omvat veelal de kernwoorden: kennis van eigen talenten, de vijf
loopbaancompetenties en het zelf sturen van de eigen loopbaan.

•

Beleid | In het mbo geven bijna alle decanen/LOB-coördinatoren aan dat er in de instelling LOBbeleid is uitgewerkt, het vaakst (bij ongeveer de helft) in de vorm van een beleids-/teamplan.
Borging van het beleid heeft in de meeste gevallen de vorm van specifieke formatie die ervoor is
vrijgemaakt.

7

•

Activiteiten | In het mbo heeft LOB eveneens het vaakst een plek gekregen in de slb- en
mentorgesprekken. Concrete LOB-activiteiten die in het mbo het vaakst voorkomen, zijn het
maken van opdrachten op school, het volgen van LOB-lessen en het doen van stages en
bezoeken van bedrijven. LOB staat direct vanaf het eerste jaar in het mbo op het programma.

•

Begeleiding | De begeleiding van studenten gebeurt in het mbo op verschillende manieren: zowel
in de vorm van voortgangsgesprekken en/of loopbaangesprekken als in gesprekken waarin
studentzorg centraal staat.

•

Samenwerking bij vormgeving LOB | In het mbo is het beeld divers als het aankomt op
samenwerking rondom de vormgeving van LOB. Meest gebruikelijk is het om samen te werken
met bedrijven. Daarnaast worden vervolgonderwijs en ouders genoemd.

•

Professionalisering | In het mbo geven decanen/LOB-coördinatoren in meerderheid aan dat ze
de mogelijkheid hebben om zich te professionaliseren, met name door het volgen van
opleidingen/trainingen en het bijwonen van kennisbijeenkomsten. Verankering in het HRM-beleid
gebeurt in het mbo het vaakst door het onderdeel te maken van de rolomschrijving van docenten.
Facilitering vindt in het mbo bij iets meer dan de helft van de scholen plaats in de vorm van
beschikbaar budget en/of uren.

•

Evaluatie LOB | In het mbo wordt op de meerderheid van de scholen LOB geëvalueerd, echter
wel met name gericht op specifieke activiteiten en begeleiding. In het mbo wordt in evaluaties
(ook) gekeken naar professionaliteit van medewerkers en de relatie tot het gestelde beleid en de
visie op LOB. Belangrijkste input voor verbetering van LOB wordt gevormd door
tevredenheidsonderzoek bij studenten. In het mbo worden op een ruime meerderheid van de
scholen de uitkomsten van de evaluaties besproken met medewerkers. Iets meer dan de helft van
de mbo-scholen gebruikt de uitkomsten van de evaluaties voor het opstellen van een
verbeterplan.

•

Waardering | In het mbo wordt LOB door de ondervraagden gewaardeerd met een ruime
voldoende, onder decanen/LOB-coördinatoren zien we zelfs ten opzichte van 2018 een
aanzienlijke stijging. Gevraagd naar wat er goed gaat bij LOB, worden in het mbo de opzet en
uitvoering van LOB-activiteiten relatief het vaakst genoemd.

•

Ondersteuning | Ook voor decanen/LOB-coördinatoren in het mbo geldt dat 90 procent aangeeft
een ondersteuningsbehoefte te hebben als het gaat om het vormgeven van LOB en ook hier
betreft dat met name ondersteuningsbehoefte bij het creëren van brede betrokkenheid bij LOB,
het beschikbaar stellen van middelen voor LOB en de professionaliteit van medewerkers.

•

Voorgenomen acties op het gebied van LOB | Decanen/LOB-coördinatoren in het mbo richten
hun aandacht de komende tijd vooral op de professionalisering van LOB-medewerkers, gevolgd
door visie en beleid. Schoolleiders geven aan de komende tijd met name zich bezig te gaan
houden met de huidige LOB-activiteiten, onder meer door zorg te dragen voor meer eenheid
tussen de activiteiten, het herzien van bestaande activiteiten en het anders inregelen van de
activiteiten in de opleidingen.

Aanbevelingen
De bevindingen in dit rapport hebben geleid tot de volgende aanbevelingen:
•

LOB kan nog meer integraal onderdeel worden van het gehele curriculum. Nu is de meest
voorkomende vorm dat LOB een plek heeft in de mentorlessen.

8

•

LOB-beleid is in de meerderheid van scholen in vo en mbo inmiddels uitgewerkt. Het is belangrijk
dat dat ook gebeurt op de resterende tien procent waar dat nog niet het geval is. Daarnaast is de
zichtbaarheid voor ouders en leerlingen/studenten een aandachtspunt: deze zou vergroot kunnen
worden door de aanpak rondom LOB ook een plek te geven in het PTA/OER, de website of de
schoolgids/studiegids.

•

Professionalisering van LOB-medewerkers kan nog meer gestimuleerd worden. Zowel
schoolleiders als decanen/LOB-coördinatoren geven aan dat ze hierin ook graag nader
ondersteund willen worden.

•

Een ander aandachtspunt dat naar voren komt is de wens om een bredere betrokkenheid te
creëren in de hele school ten aanzien van LOB. Zowel decanen/LOB-coördinatoren als
schoolleiders geven daarbij aan ondersteuning te kunnen gebruiken.

•

Een belangrijk verbeterpunt dat voor vele scholen nog op de lijst staat, heeft betrekking op de
evaluatie van LOB. Alhoewel de meerderheid van scholen aangeeft LOB te evalueren, gebeurt dat
nog weinig in concrete relatie tot geformuleerde visie en uitgezet beleid. Zorg als school in het
kader van de kwaliteitscyclus LOB voor een jaarlijkse evaluatie van het LOB-beleid en betrek
daarbij zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens, waaronder ten minste de tevredenheid van
de leerlingen. Richting het Expertisepunt is het aanbevelenswaardig dit expliciet op te nemen in
het activiteitenplan voor de korte termijn.

•

In aanvulling op de vorige aanbeveling, is het bovendien belangrijk dat de resultaten ervan meer
gedeeld worden, om te beginnen met leerlingen/studenten en interne raden
(medezeggenschapsraad, ouderraad, leerlingenraad, studentenraad) om ook hen te betrekken bij
verbetering van LOB en het LOB-beleid.

9

1

Inleiding

1.1

Achtergrond LOB

Leerlingen en studenten goed voorbereiden op hun toekomst is een kerntaak van het onderwijs. Dat
jongeren behoefte hebben aan die voorbereiding op hun toekomst in de zin van begeleiding bij het
maken van de juiste opleidings- en beroepskeuzes blijkt uit diverse onderzoeken. Loopbaanoriëntatie
en -begeleiding (LOB) moet leerlingen en studenten helpen meer inzicht te krijgen in hun
mogelijkheden, eigen kwaliteiten en drijfveren. Ook richt het zich op het ontwikkelen van
loopbaancompetenties en bereidt het leerlingen/studenten voor op de vervolgstap. LOB moet
daarnaast realistische informatie geven over beroepen en arbeidsmarkt en zo helpen bij het maken
van de juiste vervolgstappen in hun studieloopbaan en beroepskeuze.
Scholen in het vo en het mbo organiseren veel verschillende activiteiten op het gebied van LOB. De
diversiteit in deze activiteiten is groot. Dat is logisch, want scholen zijn zelf het beste in staat om te
bepalen wat nodig is om jongeren goed voor te bereiden op de toekomst.
Op 1 juli 2017 is het Expertisepunt LOB VO-MBO van start gegaan om de samenwerking tussen vo en
mbo te ondersteunen op het gebied van LOB. Sinds 2019 is ook het hbo hierbij aangehaakt. Het
streven van het Expertisepunt LOB is om de samenwerking tussen scholen uit deze sectoren en hun
omgeving te bevorderen, zodat de LOB-activiteiten beter op elkaar aansluiten en leerlingen en
studenten door alle betrokkenen samen beter begeleid worden bij de overstap naar het
vervolgonderwijs of de arbeidsmarkt. Daarnaast ondersteunt het Expertisepunt scholen bij het
vormgeven van LOB, onder meer door het ontsluiten van informatie over en kennis van LOB. De VOraad, MBO Raad en de Vereniging Hogescholen (VH) hebben het initiatief genomen het Expertisepunt
LOB met subsidie van OCW per 1 januari te verlengen tot en met 30 juni 2022.
Om een beeld te krijgen van de LOB-ontwikkelingen in vo en mbo en de overgang en om na te gaan
of scholen behoefte hebben aan ondersteuning, heeft het Expertisepunt LOB in 2018 een eerste
monitoronderzoek laten uitvoeren door onderzoeksbureau AO Consult. In voorjaar 2020 is een tweede
monitoronderzoek uitgevoerd. Het onderzoek evalueert niet expliciet de werkzaamheden van het
Expertisepunt. Wel kunnen de uitkomsten door het Expertisepunt gebruikt worden om te bepalen of
het ondersteuningsaanbod aansluit bij de behoefte in het veld.
Dit rapport presenteert de resultaten van deze tweede meting en maakt een vergelijking met de
startmeting. Hiermee geeft dit rapport enerzijds inzicht in de huidige stand van zaken op het gebied
van LOB en tegelijkertijd een overzicht van de ontwikkelingen die scholen en mbo hebben
doorgemaakt in de periode januari - mei 2018 (startmeting) tot het voorjaar van 2020 (tweede meting).
Dit ontwikkelingsbeeld geeft input voor het monitoren van de Kwaliteitsagenda LOB in het vo en de
Ambitieagenda LOB in het mbo. Ook biedt het onderzoek inzicht in aandachtspunten voor de
doorontwikkeling van LOB voor zowel het Expertisepunt als voor de scholen in het vo en mbo. Een
effectmeting is het nadrukkelijk niet: veranderingen die zich voordoen zouden dan immers met
zekerheid toe te schrijven zijn aan de inspanningen van het Expertisepunt dan wel de invoering van
de beide LOB-agenda’s. Het onderzoek is methodologisch niet ingericht om dat aan te kunnen tonen.

10

1.2

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 start met een toelichting op de onderzoeksopzet. Hoofdstuk 3 tot en met 5 presenteren
de onderzoeksresultaten. Hoofdstuk 3 gaat nader in op LOB in visie en beleid, hoofdstuk 4 bevat de
resultaten over LOB-activiteiten en LOB-begeleiding en hoofdstuk 5 ten slotte gaat in op
professionalisering en kwaliteitsbewaking. Hoofdstuk 6 sluit af met de belangrijkste conclusies en
aanbevelingen.

11

2

Onderzoeksopzet

2.1

Doelstelling

Het doel van het onderzoek is om op meerdere momenten te inventariseren wat de stand van zaken is
van de implementatie, verankering en borging van Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding (LOB) in
scholen in vo en mbo middels:
•

een startmeting in de periode januari - mei 2018;

•

een tweede meting in de periode februari-mei 2020;

•

een derde (eind)meting gepland in schooljaar 2021-2022 (exacte periode nader te bepalen).

Daarnaast is het doel van deze monitor om de ontwikkeling van vo- en mbo-scholen op het gebied
van de implementatie, verankering en borging van LOB in de vo- en mbo-scholen en op de overgang
vmbo-mbo in de periode 2018-2021 in kaart te brengen. Het is daarbij wel goed dat de lezer zich
realiseert dat dit een relatief korte periode is, waarin trends zich hooguit beginnen af te tekenen, maar
niet noodzakelijk voorspellend zijn voor de toekomst.
Dit rapport presenteert de resultaten van de tweede meting in 2020 en vergelijkt deze resultaten met
die uit de startmeting.
2.2

Uitgangspunten

In dit rapport worden de volgende uitgangspunten gehanteerd:
•

Het onderzoek betreft een inventariserend onderzoek naar de stand van zaken op het gebied van
LOB in het vo en mbo op drie meetmomenten (start-, tweede en eindmeting). Het betreft géén
effectmeting; dit zou een andere opzet en methodologie vragen met een eenduidig geformuleerd
te verwachten effect en een controlegroep of echte nulmeting. Omdat LOB ook voor de oprichting
van het Expertisepunt en de publicatie van de LOB-agenda’s op de scholen bestond, zijn
veranderingen in de tijd niet toe te wijzen aan activiteiten van het Expertisepunt dan wel gevolgen
van de Kwaliteitsagenda LOB in het vo en de Ambitieagenda LOB in het mbo. Wel kunnen
geconstateerde ontwikkelingen en de stand van zaken bijdragen in het verder ontwikkelen en
ondersteunen van LOB in vo en mbo en het monitoren van de stand van zaken met betrekking tot
de LOB-agenda’s.

•

Het onderzoek is uitgezet onder de gehele onderzoekspopulatie van bekostigde scholen, te
weten alle 63 mbo-scholen en alle 650 vo-scholen (hoofdvestigingen).

•

In dit onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende schoolsoorten: vmbo, havo/vwo
en mbo.

•

Het speciaal onderwijs en het praktijkonderwijs maken geen onderdeel uit van dit onderzoek.

12

•

Voor deze tweede meting is voornamelijk gebruik gemaakt van kwantitatief onderzoek (online
vragenlijsten afgenomen in de periode half februari t/m eind maart). Hoewel de bedoeling was om
eind maart t/m begin mei ook kwalitatief onderzoek te doen in de vorm van focusgroepen, bleek
dit door de huidige maatregelen rondom het corona-virus onmogelijk. Via de online vragenlijsten
is inzicht verkregen in de stand van zaken wat betreft de implementatie, verankering en borging
van LOB op mbo-scholen en vo-scholen. De focusgroepen zouden dieper ingegaan zijn op deze
stand van zaken én zouden de resultaten van het kwantitatieve onderzoek verder worden
verdiept en getoetst. Op het moment van schrijven van dit rapport is er met één groep leerlingen
(havo/vwo-scholieren) een focusgroep gehouden. De resultaten daarvan zijn opgenomen in de
bijlage en verwerkt in het rapport ter illustratie.

•

Binnen de scholen worden de volgende doelgroepen onderscheiden die relevant zijn voor dit
onderzoek: bestuurders/CvB-leden, schoolleiders/locatie- en/of sectordirecteuren, decanen/LOBcoördinatoren.

•

De opbrengst van het onderzoek bestaat primair uit een rapportage met daarin kwantitatieve
bevindingen zoals: ‘In X procent van de scholen is LOB ingebed in visie en beleid’.

•

Wanneer we in het rapport spreken over een significant verschil, bedoelen we dat we met 95
procent zekerheid kunnen zeggen dat de gevonden verschillen bij een herhaalde meting onder
een nieuwe groep respondenten wederom gevonden worden en niet op toeval berusten.

•

Het onderzoek is geen evaluatie van de werkzaamheden van het Expertisepunt LOB VO-MBO;
de onderhavige rapportage de tweede meting van de stand van zaken van de implementatie,
verankering en borging van LOB.

2.3

Onderzoeksvragen

In dit rapport staan de volgende onderzoeksvragen centraal:
1. Wat is de stand van zaken binnen vo- en mbo-scholen op het gebied van implementatie,
verankering en borging van LOB op het moment van de tweede meting (voorjaar 2020)?
2. Welke ontwikkeling hebben vo- en mbo-scholen doorgemaakt ten aanzien van de implementatie,
verankering en borging van LOB in de periode tussen de startmeting en tweede meting?
Per onderzoeksvraag wordt er (waar mogelijk) aandacht besteed aan de volgende verschillen:
•

tussen vmbo, havo/vwo, mbo;

•

tussen bestuurders/CvB-leden, schoolleiders/locatie- en/of sectordirecteuren en decanen/LOBcoördinatoren.

2.4

Onderzoeksaanpak

Bij de startmeting zijn de volgende stappen doorlopen 1:
1.

Verkenning (deskresearch, analyse van de bestaande monitors/metingen, bijeenkomst met de
begeleidingscommissie en interviews met de sleutelinformanten) om LOB-indicatoren vast te
stellen.

2.

Kwantitatief onderzoek (online enquêtes) onder bestuurders/CvB-leden, schoolleiders/locatieen/of sectordirecteuren, decanen/LOB-coördinatoren, en vo-leerlingen/mbo-studenten.

3.

Kwalitatief onderzoek: focusgroepen onder schoolleiders/locatie- en/of sectordirecteuren,
decanen/LOB-coördinatoren en vo-leerlingen/mbo-studenten.

1

Zie rapport startmeting voor uitgebreide beschrijving van de onderzoeksopzet:
https://www.expertisepuntlob.nl/materialen/lobmaterialen/rapportage-startmeting-monitor-lob

13

4.

Rapportage van de kwantitatieve en kwalitatieve bevindingen.

De opzet van de tweede meting is op onderdelen aangepast:
•

Vanwege de lage respons op de online enquête onder leerlingen en studenten bij de eerste
meting, is besloten om onder deze groep bij de tweede meting geen kwantitatief onderzoek te
doen. Zij worden uitsluitend bevraagd via focusgroepen. Zoals gezegd hebben deze – op één na –
in deze meting als gevolg van de corona-crisis niet plaats kunnen vinden. Dat betekent concreet
dat de ervaringen van scholieren en studenten in deze meting onderbelicht blijven.

•

De ontwikkelde vragenlijsten en de gespreksleidraden uit de startmeting vormen de basis voor de
meetinstrumenten in de tweede meting om zo de vergelijking tussen de jaren mogelijk te maken.
Er zijn slechts beperkt wijzigingen doorgevoerd om (met name in de gespreksleidraden) te
voldoen aan de huidige LOB-praktijk en de informatiebehoefte van het Expertisepunt.

•

Het kwalitatieve deel van de meting, de geplande focusgroepen, heeft jammer genoeg beperkt
plaats kunnen vinden vanwege de situatie ten tijde van het veldwerk, waarbij het corona-virus
ervoor zorgde dat we geen focusgroepen op locatie konden organiseren en daaropvolgend de
begeleidingscommissie besloot de scholen ook niet te belasten met een online variatie hierop,
gezien het feit dat vo- en mbo-scholen juist toen druk bezig waren met het organiseren en
inrichten van afstandsonderwijs

•

De corona-crisis heeft er daarnaast ook voor gezorgd dat er ondanks de relatief lage respons in
het mbo in de laatste week van het veldwerk geen extra reminders verstuurd zijn binnen de online
kwantitatieve dataverzameling.

Respons online enquête
De online dataverzameling van het onderzoek vond plaats in de periode van 10 februari tot en met 20
maart 2020. Hiervoor zijn zowel gerichte mailings (vo-besturen, vo-schoolleiders en een (klein) deel
van de decanen/LOB-coördinatoren) als open uitnodigingen in brede mailings en nieuwsbrieven (alle
doelgroepen mbo en een (groot) deel van de decanen/LOB-coördinatoren in beide sectoren)
verstuurd. Aan het veldwerk lag een uitgebreid communicatieplan ten grondslag waarin de hulp is
ingeschakeld van alle bij dit onderzoek betrokken organisaties (VO-raad, MBO Raad, NVS-NVL,
VvSL, JOB, LAKS). Dit heeft geleid tot de volgende respons:
Tabel 1 Respons startmeting Monitor LOB, uitgesplitst naar onderzoeksgroep en sector
Onderzoeksgroep

Sector

Gewenste
minimale

Respons
e

Respons
e

1 meting 2018

2 meting 2020

respons2
Bestuurders

2

VO

104

158

113

MBO

40

71

14

Schoolleiders / locatie-

VO

122

545

660

/sectordirecteuren

MBO

97

111

24

Decanen / LOB-

VO

122

237

509

Coördinatoren

MBO

40

112

107

De gewenste respons is vastgesteld o.b.v. de schatting van de populatieomvang, waarbij is uitgegaan van een
betrouwbaarheid van 95% en een betrouwbaarheidsinterval van 8. Bijvoorbeeld: 50% van de respondenten
van de vragenlijst geeft aan dat de vo-school LOB-beleid heeft. Dan kan met 95% zekerheid worden gesteld
dat 42% - 58% van de vo-scholen LOB-beleid heeft.

14

De tabel laat zien dat de respons onder bestuurders en locatie-/sectordirecteuren in het mbo te laag is
dat hun antwoorden niet representatief zijn voor de antwoorden van de hele populatie. De uitkomsten
van deze groepen zijn niet meer dan indicatief en moeten met grote voorzichtigheid geïnterpreteerd
worden. In het rapport hebben we dit gevisualiseerd door de uitkomsten van deze groepen telkens
lichter van kleur te maken.
Focusgroepen
Voor het verzamelen van verdiepende informatie alsook het verzamelen van informatie bij leerlingen,
studenten en hun ouders, stond in deze meting negen focusgroepen gepland met:
•

1 focusgroep met schoolleiders mbo

•

1 focusgroep met schoolleiders vmbo

•

1 focusgroep met schoolleiders havo/vwo

•

1 focusgroep met decanen/LOB-coördinatoren mbo

•

1 focusgroep met decanen/LOB-begeleiders vmbo

•

1 focusgroep met decanen/LOB-begeleiders havo/vwo

•

1 focusgroep met mbo-studenten en hun ouders

•

1 focusgroep met vmbo-leerlingen en hun ouders

•

1 focusgroep met havo/vwo-leerlingen en hun ouders

Uiteindelijk is alleen de laatstgenoemde focusgroep met in totaal zeven havo/vwo-leerlingen en één
ouder doorgegaan. De resultaten daarvan zijn opgenomen als bijlage en in het rapport op een aantal
plekken ter illustratie aangehaald.

15

3

LOB in visie en beleid

3.1

Inleiding

In dit eerste resultatenhoofdstuk staan visie en beleid ten aanzien van LOB centraal. Aan
decanen/LOB-coördinatoren, schoolleiders en bestuurders zijn vragen gesteld over de visie op LOB
en de wijze waarop het een plek heeft in het beleid op school dan wel in de instelling. Ook kijken we in
dit hoofdstuk naar welke partijen er bij de vormgeving van LOB in de school/instelling betrokken zijn
en wat hun taken zijn bij onder meer het ontwikkelen en uitvoeren van beleid.
3.2

LOB binnen bestuur en instelling

Zoals in de inleiding aangegeven, is het belangrijk de resultaten voor het mbo uit de besturenenquête
vanwege de relatief lage respons vooral indicatief te bekijken. Met deze voorzichtige slag om de arm,
zien we in 2020 dat alle bestuurders aangeven dat er in hun organisatie aandacht is voor LOB (Figuur
3.1). In het vo is dat meestal op school-/of locatieniveau geregeld en bij één op de drie besturen
daarnaast ook op bestuursniveau. De verschillen die er zijn met de startmeting zijn niet significant.
Ook de verschillen tussen vo en mbo zijn niet significant. Hiermee bedoelen we dat de verschillen die
er lijken te zijn, naar alle waarschijnlijkheid op toeval berusten.
Figuur 3.1 Niveau binnen bestuur/instelling waarop aandacht besteed wordt aan LOB – bestuurders

2018 2

45

12

Vo

50

6

2018

6

58

36

14

76

Mbo

2020

2020
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Bestuursniveau

Sector-/school-/locatieniveau

Zowel op bestuurs- als sector-/school-/locatieniveau

Geen aandacht voor LOB

Ander niveau

Weet niet

90%

100%

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst bestuurders; 2018: n(vo)=105, n(mbo)=50 | 2020: n(vo)=81, n(mbo)=10.

De ervaringen zijn verdeeld wanneer de bestuurders gevraagd wordt of LOB binnen het bestuur of de
instelling als geheel op eenzelfde wijze wordt uitgevoerd (Figuur 3.2). Los van dat een klein deel van
de bestuurders dat niet met zekerheid durft te zeggen of een andere werkwijze ziet (waarbij meestal
genoemd dat de lijn gelijk is, maar de uitwerking op detail verschilt), is het aandeel bestuurders dat
aangeeft dat het wel hetzelfde gebeurt nagenoeg even groot als het aandeel dat aangeeft dat dat niet
het geval is. Verschillen naar jaar en tussen vo en mbo zijn niet significant.

16

Figuur 3.2 LOB op vergelijkbare wijze uitgevoerd binnen bestuur/instelling - bestuurders

2018

55

11

4

Vo

30

39

2018

40

41

13

50

8

4

6

Mbo

2020

2020
0%

10%

Ja

20%

30%

40%

Nee

50%

60%

70%

Weet niet

80%

90%

100%

Andere wijze

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst bestuurders; 2018: n(vo)=105, n(mbo)=50 | 2020: n(vo)=81, n(mbo)=10.

Bijna driekwart van de bestuurders in het vo geeft actief sturing op kwaliteit van LOB, in 2020 is dat
(significant) minder het geval dan in 2018 (Tabel 3.1). Ook in het mbo lijken de meeste bestuurders
actief sturing te geven op kwaliteit van LOB, maar vanwege het kleine aantal respondenten moeten
we dit resultaat als indicatief beschouwen. Andere verschillen met de vorige meting zijn niet
significant. Als er sturing op kwaliteit gegeven wordt, is dat in het vo het vaakst in beleid en door het
bieden van opleidingsmogelijkheden voor LOB-medewerkers. Mbo-bestuurders lijken eveneens
relatief vaak te sturen op kwaliteit via het vastleggen in beleid.
Tabel 3.1 Wijze van sturing op kwaliteit van LOB - bestuurders
Vo

Mbo

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

Financiering specifieke LOB-activiteiten/begeleiding

42

33

26

33

Vast aantal fte voor LOB

32

30

18

11

Beleid

62

49

66

44

Kwaliteitscyclus

32

32

52

56

Opleidingsmogelijkheden LOB-medewerkers

41

41

40

33

Geen sturing vanuit bestuur

14

28

6

22

Weet niet

5

1

0

0

Andere sturing

6

4

8

11

105

69

50

9

Totaal (n)
Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst bestuurders.

3.3

Visie op LOB

Aan zowel decanen, LOB-coördinatoren, schoolleiders als bestuurders is gevraagd of op hun school
een visie op LOB is geformuleerd. Met visie op LOB wordt gedoeld op het gedeelde (toekomst)beeld
dat er in de school bestaat over LOB. Een visie zorgt voor duidelijkheid over de richting waarin LOB
ontwikkeld wordt.

17

Op de meerderheid van de scholen is er een visie op LOB geformuleerd, aldus de decanen en LOBcoördinatoren (Figuur 3.3). Decanen en LOB-coördinatoren die werkzaam zijn in het vmbo geven het
vaakst aan dat er op hun school een visie op LOB is geformuleerd. Zij verschillen daarin significant
van de decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo en in mbo. De decanen en LOB-coördinatoren die
aangeven dat de visie ‘anders’ is geformuleerd, geven in de toelichting in meerderheid aan dat het
hier work in progress betreft: men is op school druk doende de visie te formuleren. In het vmbo geven
decanen en LOB-coördinatoren minder vaak aan dat zij geen visie hebben dan in 2018 het geval was
en hebben zij dit jaar vaker gekozen voor de optie “anders” (waarna ze aangeven er volop mee bezig
te zijn). In havo/vwo en mbo zijn geen significante verschillen naar jaar gevonden. De getoonde
verschillen berusten op toeval.

Havo/vwo

Vmbo

Figuur 3.3 Visie op LOB geformuleerd – decanen en LOB-coördinatoren
2018

80

2020

81

2018

65

2020

66

5

14

2018

12

5

4

11

7
20

15
5
7

9
3

6

Mbo

84

2

2020

69
0%

10%

Ja

20%

30%

Nee

14
40%

50%

Weet ik niet

60%

70%

9
80%

90%

7
100%

Anders, namelijk

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vmbo)=91, n(havo/vwo)=123, n(mbo)=99 |
2020: n(vmbo)=226, n(havo/vwo=283, n(mbo)=107.

Ook de schoolleiders geven in meerderheid aan dat er op hun school/mbo-instelling een visie op LOB
is geformuleerd (Figuur 3.4). Ook daar zien we dat schoolleiders in havo/vwo minder vaak aangeven
dat er een visie is geformuleerd dan schoolleiders in vmbo en mbo (significant verschil). De kleine
verschillen die er zichtbaar zijn bij de vergelijking over jaren, zijn niet significant.

18

Havo/vwo

Vmbo

Figuur 3.4 Visie op LOB geformuleerd - schoolleiders
2018

90

2020

85

2018

75

2020

72

2018
Mbo

4 1 5
9

15

5

15
79

2 4

6

5
7

1

8
13

2020
0%

10%

20%

30%

Ja

40%

50%

Nee

60%

70%

Weet ik niet

80%

90%

100%

Anders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=199, n(havo/vwo)=221, n(mbo)=72 | 2020:
n(vmbo)=278, n(havo/vwo=382, n(mbo)=24.

In het vo wordt binnen meer dan de helft van de schoolbesturen een visie op LOB op schoolniveau
geformuleerd. In het mbo lijkt het gebruikelijker dat dat zowel op bestuursniveau als op sector/locatieniveau gebeurt. De verschillen tussen vo en mbo, alsook de verschillen naar jaar, zijn niet
significant.
Figuur 3.5 Niveau binnen het bestuur/instelling waarop de visie op LOB is geformuleerd - bestuurders

2018 2

29

3 3

Vo

64

2020

16

2018

58

22

40

111

22

8

Mbo

26

22

2020
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Bestuursniveau

Sector-/school-/locatieniveau

Zowel op bestuurs- als sector-/school-/locatieniveau

Geen visie op LOB

Ander niveau

Weet niet

90%

100%

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst bestuurders; 2018: n(vo)=105, n(mbo)=50 | 2020: n(vo)=69, n(mbo)=9.

In het vo (zowel vmbo als havo/vwo) noemen de decanen en LOB-coördinatoren de volgende drie
steekwoorden het vaakst als kenmerkend voor de visie op LOB (Tabel 3.2):
•

oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs;

•

kennis van eigen talenten;

•

het maken van bewuste keuzes.

19

In het mbo noemen de LOB-coördinatoren het vaakst:
•

kennis van eigen talenten;

•

de vijf loopbaancompetenties3;

•

zelf sturen eigen loopbaan.

Significante verschillen tussen de meting in 2018 en 2020 vinden we in beperkte mate. Decanen en
LOB-coördinatoren werkzaam in havo/vwo noemen in 2020 minder vaak kennis van eigen talent en
het zelf sturen van de eigen loopbaan als kenmerkend voor de visie. Tussen de verschillende groepen
decanen vinden we wel een aantal reeks verschillen. De volgende steekwoorden worden in het mbo
beduidend vaker genoemd dan in het vo: oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs, voorkomen
vsv, zelf sturen eigen loopbaan, extra ondersteuning leerlingen/studenten en levenslange ontwikkeling
leerlingen/studenten. Het maken van bewuste keuzes wordt in het mbo minder vaak dan in het vo als
kenmerkend aangemerkt. In het vmbo worden de vijf loopbaancompetenties vaker dan in havo/vwo en
mbo genoemd.
Tabel 3.2 Steekwoorden kenmerkend voor de visie op LOB – decanen en LOB-coördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs

92

90

85

90

58

57

Maken van bewuste keuzes

68

79

83

78

61

61

Voorkomen vsv

21

15

4

5

20

19

Kennis van eigen talenten

79

80

86

74

70

76

Zelf sturen eigen loopbaan

55

49

60

45

69

70

Doorlopende leerlijn

26

24

29

34

22

27

Extra ondersteuning leerlingen/studenten

8

12

14

9

16

20

Levenslange ontwikkeling leerlingen/studenten

15

15

13

12

28

38

De vijf loopbaancompetenties

71

78

60

66

76

74

Andere kenmerken

3

1

0

2

1

1

Totaal (n)

73

182

80

186

83

74

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren

Ook de schoolleiders is gevraagd naar steekwoorden kenmerkend voor de visie op LOB (Tabel 3.3).
In grote lijnen komt de volgorde van vaakst genoemde kenmerken overeen met die waarin de
decanen en LOB-coördinatoren dat deden. De top-3 van vo-schoolleiders is zelf identiek aan de top-3
onder decanen. In het mbo is er wel een klein verschil. Daar noemen de (locatie-/sector-)directeuren
de volgende drie kenmerken het vaakst:
•

maken van bewuste keuzes;

•

kennis van eigen talenten;

•

de vijf loopbaancompetenties.

3

De vijf loopbaancompetenties: capaciteitenreflectie, motievenreflectie, werkexploratie, loopbaansturing,
netwerken.

20

In vergelijking met de startmeting noemden schoolleiders in 2020 in zowel vmbo als havo/vwo (nog)
oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs als kenmerken. In het vmbo wordt het zelf sturen van de
eigen loopbaan in vergelijking met de meting in 2018 (significant) minder vaak genoemd. In havo/vwo
geldt dat voor de vijf loopbaancompetenties. In het mbo wordt het voorkomen van vsv beduidend
minder vaak als kenmerken voor LOB aangemerkt door locatie-/sectordirecteuren.
Tabel 3.3 Steekwoorden kenmerkend voor de visie op LOB – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs

92

97

88

93

72

53

Maken van bewuste keuzes

84

87

87

89

61

71

Voorkomen vsv

16

17

12

12

37

12

Kennis van eigen talenten

82

86

84

83

65

59

Zelf sturen eigen loopbaan

54

42

55

47

74

53

Doorlopende leerlijn

32

37

35

33

19

24

Extra ondersteuning leerlingen/studenten

9

14

15

15

25

18

Levenslange ontwikkeling leerlingen/studenten

16

14

18

20

33

41

De vijf loopbaancompetenties

65

59

40

30

61

59

Andere kenmerken

1

0

2

2

0

18

179

236

165

274

57

17

Totaal (n)
Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

3.4

LOB-beleid

Bijna alle decanen en LOB-coördinatoren weten waar het uitgewerkte LOB-beleid te vinden is; drie
procent in het vo en zes procent in het mbo is hiervan niet op de hoogte. Ongeveer één op de tien
decanen en LOB-coördinatoren in havo/vwo en in het mbo en zo’n vijf procent in het vmbo geeft aan
dat er geen specifiek LOB-beleid is (niet opgenomen in figuur). De anderen geven aan dat dit beleid er
wel is, en veelal is uitgewerkt in diverse beleidsdocumenten (Figuur 3.6).

21

Figuur 3.6 Plek waar het LOB-beleid is uitgewerkt – decanen en LOB-coördinatoren
80

47

50

54

56

59

63

67

36

32

35

25

12

7

6

12

9

11

7

3

11

16

21

23

24

26

30

31

33
27

26
12

10

21

20

31

30

35

43

40

11

60

68

70

0
2018

2020

2018

Vmbo

2020

2018

Havo/vwo

2020
Mbo

LOB-(werk)plan

Schoolplan

Beleidsplan/teamplan

Schoolgids/studiegids/opleidingsplan

PTA/OER/examenplan

Andere uitwerking

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vmbo)=91, n(havo/vwo)=123, n(mbo)=99 |
2020: n(vmbo)=226, n(havo/vwo=283, n(mbo)=107. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

In het vo is bij ongeveer twee derde LOB in elk geval uitgewerkt in een LOB-(werk)plan. Iets meer dan
de helft van de decanen in het vmbo en in iets mindere mate ook in havo/vwo geven daarnaast aan
dat het LOB-beleid is uitgewerkt in het PTA. Ongeveer een derde van de vo-decanen geeft aan dat
het (ook) te vinden is in het schoolplan. In het mbo ziet dat er iets anders uit. Het vaakst wordt het
LOB-beleid volgens de LOB-coördinatoren daar uitgewerkt in een beleids- of teamplan. Ongeveer een
derde geeft aan dat het (ook) als LOB-werkplan wordt uitgewerkt en/of in de studiegids te vinden is. In
vergelijking met de startmeting hebben zich op dit punt geen veranderingen voorgedaan.
In grote lijnen lijken de antwoorden van de schoolleiders op die van de decanen en LOBcoördinatoren als het gaat om de manier waarop het LOB-beleid is uitgewerkt (Figuur 3.7). Ook
volgens hen gebeurt dat in het vo het vaakst in een LOB-(werk)plan en in het mbo relatief het vaakst
een beleids-/teamplan. Het aandeel dat aangeeft dat er geen LOB-beleid is (niet in de figuur
opgenomen), ligt onder schoolleiders wel aanzienlijk lager: in het mbo geldt dat wel voor zo’n één op
de tien (maar is het aantal respondenten laag), maar in het vmbo en havo/vwo geeft telkens maximaal
vijf procent van de schoolleiders aan geen specifiek LOB-beleid te hebben.

22

Figuur 3.7 Plek waar het LOB-beleid is uitgewerkt – schoolleiders

47
31

40
6

4

4

18

19
6

11

10

21
23

29
20
22

27

17

20

20

30

34
33

41

42

44

46

40
30

50

51

50

53

62

60

64

70

0
2020

2018

2020

2018

2020

2018

Vmbo

Mbo

Havo/vwo

Schoolplan
Schoolgids/studiegids/opleidingsplan
Andere uitwerking

LOB-(werk)plan
Beleidsplan/teamplan
PTA/OER/examenplan

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=199, n(havo/vwo)=221, n(mbo)=72 | 2020:
n(vmbo)=278, n(havo/vwo=382, n(mbo)=24. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Aan de schoolleiders is naast de plek waar LOB-beleid is uitgewerkt, ook gevraagd naar de manier
waarop het wordt geborgd (Tabel 3.4). Driekwart van de schoolleiders in het vo en de helft van die in
het mbo geven aan dat dit gebeurt in de vorm van specifiek vrijgemaakte formatie. Daarnaast is het bij
ongeveer een derde gebruikelijk om (ook) in de kwaliteitscyclus LOB als onderdeel op te nemen. Dit is
ten opzichte van de startmeting in 2018 onveranderd.
Tabel 3.4 Manier waarop LOB-beleid is geborgd – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Aparte financiering

9

4

10

8

4

0

Specifiek vrijgemaakte fte (toekenning uren, formatie)

67

73

75

73

58

50

Kwaliteitscyclus, bijvoorbeeld de PDCA-cyclus

30

27

23

26

35

42

HRM-beleid

5

3

6

6

1

8

LOB is niet geborgd

10

8

5

9

11

13

Weet ik niet

5

8

8

8

7

8

Andere borging

10

8

7

4

14

17

Totaal (n)

199

278

221

382

72

24

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

23

3.5

Betrokken partijen bij LOB in school en instelling

Aan schoolleiders is gevraagd welke partijen er betrokken zijn bij LOB in school of locatie/sector
(Tabel 3.5). De vijf meest genoemde partijen in het vmbo zijn:
•

LOB-coördinatoren/decanen;

•

LOB-begeleider/mentor;

•

afdelingsleiders/teamleiders;

•

leerlingen/studenten;

•

locatie-/sectordirecteuren/schoolleiders.

In havo/vwo zijn de vijf vaakst genoemde bij LOB betrokken partijen:
•

LOB-coördinatoren/decanen;

•

LOB-begeleider/mentor;

•

afdelingsleiders/teamleiders;

•

leerlingen/studenten;

•

ouders.

En in het mbo:
•

LOB-begeleider/mentor;

•

afdelingsleiders/teamleiders;

•

LOB-coördinatoren/decanen;

•

leerlingen/studenten;

•

locatie-/sectordirecteuren/schoolleiders;

•

gehele docententeam.

Ten opzichte van de startmeting in 2018 heeft zich een klein aantal significante veranderingen
voorgedaan. Schoolleiders in het vmbo geven vaker aan dat tweedelijns zorg betrokken is bij LOB.
Ook wordt volgens schoolleiders in het vmbo vaker het gehele docententeam bij LOB betrokken,
terwijl dat in het mbo in vergelijking met 2018 in 2020 juist minder vaak gebeurt. De overige verschillen
zijn niet significant. Wanneer we de schoolleiders onderling vergelijken, valt op dat schoolleiders in het
mbo vaker aangeven dat hun bestuurders betrokken zijn bij LOB dan in het vo. Decanen en LOBcoördinatoren zijn volgens schoolleiders in het mbo juist minder vaak betrokken bij LOB dan hun
collega’s in het vo aangeven. Het betrekken van het hele docententeam alsook specifiek docenten in
de onderbouw, gebeurt in het vmbo beduidend vaker dan in havo/vwo en mbo. Verder worden
leerlingen/studenten en ouders in de beleving van schoolleiders in het vo vaker bij LOB betrokken dan
in het mbo.

24

Tabel 3.5 Betrokken partijen bij LOB in school/instelling – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

CvB/bestuurders

7

8

4

7

26

29

Locatie-/sectordirecteuren/schoolleiders

60

58

55

54

47

38

Afdelingsleiders/teamleiders

83

83

80

85

74

67

Decanaatsmedewerker/SLB-servicemedewerker

17

19

22

19

29

33

LOB-coördinatoren/decanen

84

89

93

96

49

38

Tweedelijns zorg

8

14

12

12

31

25

LOB-begeleider/mentor

86

86

81

85

75

71

Gehele docententeam

45

54

27

34

67

38

Docenten in bovenbouw

40

35

32

29

0

0

Docenten in onderbouw

32

27

24

20

0

0

Leerlingen/studenten

69

67

65

63

63

38

Ouders

59

55

60

58

31

17

Weet niet

0

0

0

0

1

13

Andere personen

3

6

3

3

6

4

199

278

221

382

72

24

Totaal (n)
Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

Per betrokken partij is in de vragenlijst gevraagd naar de belangrijkste taak binnen LOB. In Tabel 3.6
is voor elke betrokken partij de vaakst genoemde activiteit weergeven. Globaal genomen worden visie
en beleid uitgezet door de leidinggevenden binnen school/instelling, ligt de coördinatie in handen van
decanen en LOB-coördinatoren, wordt LOB uitgevoerd door decanaatsmedewerkers, docenten,
leerlingen/studenten en ouders en ligt de begeleiding van leerlingen/studenten in handen van
tweedelijns zorg en mentoren/LOB-begeleiders.

25

Tabel 3.6 Betrokken partijen bij LOB in school/instelling: hun belangrijkste taak – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

visie en

visie en

visie en

visie en

visie en

visie en

beleid

beleid

beleid

beleid

beleid

beleid

Locatie-/sector-

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

directeuren/

visie en

visie en

visie en

visie en

visie en

visie en

schoolleiders

beleid

beleid

beleid

beleid

beleid

beleid

Afdelingsleiders/

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

Uitzetten

teamleiders

visie en

visie en

visie en

visie en

visie en

visie en

beleid

beleid

beleid

beleid

beleid

beleid

Decanaatsmede-

Coördineren

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Studenten

Studenten

werker/

van LOB in

LOB-

LOB-

LOB-

begeleiden

begeleiden

school

activiteiten

activiteiten

activiteiten

LOB-

Coördineren

Coördineren

Coördineren

Coördineren

Coördineren

Coördineren

coördinatoren/

van LOB in

van LOB in

van LOB in

van LOB in

van LOB in

van LOB in

decanen

school

school

school

school

school

school

Tweedelijns zorg

Leerlingen

Leerlingen

Leerlingen

Leerlingen

Studenten

Studenten

begeleiden

begeleiden

begeleiden

begeleiden

begeleiden

begeleiden

LOB-begeleider/

Leerlingen

Leerlingen

Uitvoering

Leerlingen

Studenten

Studenten

mentor

begeleiden

begeleiden

LOB-

begeleiden

begeleiden

begeleiden

CvB/bestuurders

activiteiten
Gehele

Uitvoering

Uitvoering

Leerlingen

Leerlingen

Studenten

Uitvoering

docententeam

LOB-

LOB-

begeleiden

begeleiden

begeleiden

LOB-

activiteiten

activiteiten

Docenten in

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

bovenbouw

LOB-

LOB-

LOB-

LOB-

activiteiten

activiteiten

activiteiten

activiteiten

Docenten in

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

onderbouw

LOB-

LOB-

LOB-

LOB-

activiteiten

activiteiten

activiteiten

activiteiten

Leerlingen/

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

studenten

LOB-

LOB-

LOB-

LOB-

LOB-

LOB-

activiteiten

activiteiten

activiteiten

activiteiten

activiteiten

activiteiten

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Uitvoering

Studenten

Uitvoering

LOB-

LOB-

LOB-

LOB-

begeleiden

LOB-

activiteiten

activiteiten

activiteiten

activiteiten

199

278

221

382

Ouders

Totaal (n)

activiteiten

activiteiten
72

24

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

3.6

Verschillende perspectieven

Qua visie en beleid zitten decanen en LOB-coördinatoren en schoolleiders binnen vo en binnen mbo
doorgaans op één lijn. In dit hoofdstuk zijn drie vragen zowel aan decanen en LOB-coördinatoren als
aan schoolleiders gesteld.
26

Wat betreft het bestaan van een visie geeft zowel de meerderheid van de decanen en LOBcoördinatoren als van de schoolleiders aan dat er een visie op LOB geformuleerd is. Voor beide
groepen geldt bovendien dat dat in het vmbo het vaakst het geval is en in havo/vwo het minst. Het
oordeel van zowel de decanen, LOB-coördinatoren als van de schoolleiders in het mbo ligt in de buurt
van hun collega’s in havo/vwo.
Qua steekwoorden die kenmerkend zijn voor die visie, verschillen de door decanen en LOBcoördinatoren drie vaakst genoemde steekwoorden in het vo niet van die door schoolleiders genoemd
worden. Beide groepen noemen: 1) oriëntatie op beroep/profiel/vervolgonderwijs, 2) kennis van eigen
talenten en 3) het maken van bewuste keuzes In het mbo is er wel een klein verschil daarin. Naast dat
beide groepen kennis van eigen talent en de vijf loopbaancompetenties als kenmerken benoemen,
vullen de LOB-coördinatoren dat aan met het zelf sturen van de eigen loopbaan, waar schoolleiders
vooral het maken van bewuste keuzes als kenmerkend beschouwen.
De derde vraag die aan zowel decanen en LOB-coördinatoren als aan de schoolleiders is gesteld
betreft de plek waar het LOB-beleid is uitgewerkt. Door beide groepen worden in het vo het vaakst het
LOB-(werk)plan en het PTA genoemd als plek waar het beleid is uitgewerkt en in het mbo het beleids/teamplan en een LOB-(werk)plan. De decanen en LOB-coördinatoren geven wel vaker dan de
schoolleiders aan dat het LOB-beleid helemaal niet uitgewerkt is.
3.7

Samenvatting

De belangrijkste bevindingen in dit hoofdstuk zijn:
LOB binnen bestuur en instelling
•

Bestuurders geven in 2020 zonder uitzondering aan dat er aandacht is voor LOB. Dat is vrijwel
nooit uitsluitend op bestuursniveau, maar vaak in een mix van bestuur- en schoolniveau of
helemaal overgelaten aan scholen/locaties zelf.

•

De uitvoering van LOB verschilt: het aandeel bestuurders dat aangeeft dat LOB in alle
scholen/locaties binnen het bestuur op vergelijkbare wijze wordt uitgevoerd, is ongeveer even
groot als het deel van de bestuurders dat aangeeft dat het scholen/locaties er hun eigen invulling
aan geven.

•

Het merendeel van de bestuurders in het vo geeft aan actief te sturen op de kwaliteit van LOB; dit
aandeel ligt in 2020 significant lager dan in 2018. In 2020 geeft in het vo ruim een kwart van de
bestuurders aan niet actief hierop te sturen, in het mbo geldt dat voor zo’n twintig procent. Sturing
op kwaliteit vindt vooral plaats in de vorm van beleid en het bieden van opleidingsmogelijkheden
voor LOB-medewerkers en in het mbo maakt het daarnaast vaak onderdeel uit van de
kwaliteitscyclus van de instelling als geheel.

Visie op LOB
•

Op de meerderheid van de scholen is er een visie op LOB geformuleerd, al is dat in havo/vwo wel
minder vaak het geval dan in vmbo en mbo. Bestuurders in het vo geven aan dat deze visie vaak
op het niveau van de scholen is geformuleerd, waar dat in het mbo vaker binnen de combinatie
van zowel instelling als geheel als op sector-/locatieniveau gebeurt.

27

•

De visie laat zich in het vo met stip kenmerken door oriëntatie op beroep, profiel en
vervolgonderwijs, waar het in het mbo het vaakst gekenmerkt wordt door kennis van eigen
talenten en de vijf loopbaancompetenties.

LOB-beleid
•

LOB-beleid wordt in het vo het vaakst uitgewerkt in een LOB-werkplan en/of het PTA. In het mbo
gebeurt dat veelal in een beleidsplan/teamplan en/of een LOB-werkplan.

•

Borging van LOB vindt, zowel in vo als in mbo, doorgaans plaats doordat hier formatie specifiek
voor vrijgemaakt wordt. Daarnaast neemt een deel van de schoolleiders LOB op in de
kwaliteitscyclus.

Betrokken partijen bij LOB in school en instelling
•

In de meeste scholen (zowel vo als mbo) wordt LOB vormgegeven door LOB-coördinatoren,
mentoren, afdelingsleiders en leerlingen/studenten.

•

In het mbo worden bestuurders vaker betrokken, in het vo wordt meer dan in het mbo in school
samengewerkt met ouders en leerlingen/studenten.

•

Qua taken binnen school zijn leidinggevenden veelal bezig met het uitzetten van visie en beleid,
waar decanen en LOB-coördinatoren LOB coördineren, mentoren en LOB-begeleiders leerlingen
en studenten begeleiden en tot slot de uitvoering in handen van decanaatsmedewerkers,
docenten, leerlingen/studenten en hun ouders.

28

4

LOB-activiteiten en begeleiding

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk staan de LOB-activiteiten en begeleiding centraal. Hoe is LOB ingebed in het
curriculum? Welke activiteiten worden aangeboden aan leerlingen en studenten in het kader van
LOB? Vanaf welk leerjaar vinden LOB-activiteiten plaats en krijgen leerlingen en studenten LOBbegeleiding? Daarnaast is er in dit hoofdstuk aandacht voor de samenwerking met andere partijen
voor wat betreft LOB. In dit hoofdstuk wordt per onderdeel eerst de resultaten van de decanen en
LOB-coördinatoren besproken, vervolgens die van de schoolleiders en bestuurders (wanneer
voorgelegd). Het hoofdstuk eindigt met een overzicht van de verschillende perspectieven en een
samenvatting van de belangrijkste bevindingen.
4.2

Activiteiten en begeleiding

LOB in het curriculum
Aan decanen/LOB-coördinatoren is gevraagd op welke wijze LOB is ingebed in het curriculum (zie
Tabel 4.1). Volgens drie kwart van de ondervraagde decanen/LOB-coördinatoren in het vmbo is LOB
onderdeel van de mentorlessen. Bijna de helft (48%) geeft aan dat LOB ook terugkomt in
studieloopbaan-gesprekken. Het minst vaak, maar nog altijd door één op de vier decanen/LOBcoördinatoren in het vmbo, wordt aangegeven dat LOB onderdeel is van alle vakken. Ten opzichte
van 2018 zijn alleen verschillen voor wat betreft ingeroosterde LOB-gesprekken gevonden: in 2020
geven decanen/LOB-coördinatoren in het vmbo vaker aan dat deze plaatsvinden dan in 2018.
Bijna alle ondervraagde decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo geven aan dat LOB onderdeel is
van de mentorlessen (87%) en geeft de helft aan dat LOB onderdeel is van studieloopbaangesprekken. De wijze van inbedding van LOB in het curriculum verschilt voor havo/vwo niet van die in
2018.
In het mbo geven decanen/LOB-coördinatoren het vaakst aan dat LOB onderdeel is van
studieloopbaangesprekken (65%). Iets meer dan de helft van deze decanen/LOB-coördinatoren ziet
LOB terugkomen in de mentorlessen (55%). In het mbo is het invoegen van LOB binnen een project
het minst gebruikelijk (9%), maar dit gebeurde wel vaker dan in 2018. LOB als onderdeel van
mentorlessen is in 2020 ook vaker genoemd dan in 2018. LOB als apart vak is minder voorkomend in
2020 dan in 2018.

29

Tabel 4.1 Inbedding LOB in curriculum – decanen en LOB-coördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Onderdeel van mentorlessen

80

75

85

87

41

55

Onderdeel slb-gesprekken

44

48

46

51

66

65

Apart vak

24

30

19

14

49

36

Ingeroosterde LOB-gesprekken

19

30

15

17

21

23

Project (bijv. profielwerkstuk)

36

28

23

19

2

9

Onderdeel van alle vakken

29

24

17

14

22

24

Anders ingebed

9

8

9

9

11

9

Weet niet

0

0

1

0

1

3

Totaal (n)

91

226

123

283

99

107

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen//LOB-coördinatoren. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen
niet op tot 100%.

Vergelijken we de groepen onderling dan vinden we dat decanen en LOB-coördinatoren aangeven dat
LOB als apart vak maar ook als onderdeel van alle vakken vaker voorkomt in vmbo en mbo dan in
havo/vwo. In havo/vwo is LOB het vaakst onderdeel van mentorlessen, in mbo is LOB het minst vaak
onderdeel van mentorlessen. LOB als onderdeel van studieloopbaan-gesprekken is het meest
voorkomend in mbo, het minst vaak in vmbo. In vmbo vinden het vaakst ingeroosterde LOBgesprekken plaats en in havo/vwo het minst vaak. LOB als onderdeel van een project is het vaakst
voorkomend in vmbo; in mbo komt deze inbedding van LOB het minst vaak voor.
Wanneer een decaan/LOB-coördinator in zowel onderbouw als bovenbouw werkzaam is, is LOB
vaker onderdeel van mentorlessen en wordt LOB vaker opgenomen in een project dan wanneer een
decaan/LOB-coördinator alleen in onder- of bovenbouw werkzaam is.
Ook aan schoolleiders is gevraagd op welke wijze LOB is ingebed in het curriculum (Tabel 4.2).
Opgemerkt moet worden dat de respons onder schoolleiders in het mbo laag is en deze resultaten als
indicatief beschouwd moeten worden.
Net als de decanen en LOB-coördinatoren geven schoolleiders in zowel in vmbo als in havo/vwo
geven het vaakst aan dat LOB onderdeel is van mentorlessen. Meer dan de helft van de schoolleiders
in het vo geeft daarnaast aan dat LOB onderdeel is van studieloopbaangesprekken. In het mbo geven
schoolleiders aan dat LOB het vaakst onderdeel is van studieloopbaangesprekken en daarnaast geeft
de helft van de gerespondeerde schoolleiders in mbo aan dat LOB als apart vak gegeven wordt. Zij
zijn minder dan decanen en LOB-coördinatoren van mening dat LOB onderdeel is van mentorlessen.
In het mbo zijn daarnaast als enige (significante) verschillen naar jaar te zien: in 2020 is het volgens
schoolleiders minder gebruikelijk om LOB als onderdeel van mentorlessen in te zetten dan in 2018.
Wanneer we kijken naar sectorale verschillen dan zien we dat in het mbo dat LOB vaker als apart vak
wordt aangeboden dan in vmbo en havo/vwo. In vmbo en havo/vwo is het dan weer gebruikelijker om
LOB als onderdeel van mentorlessen aan te bieden dan in mbo. Zowel in havo/vwo als mbo wordt
LOB vaker als onderdeel van studieloopbaangesprekken ingebed dan in vmbo.
In vmbo wordt LOB dan weer vaker als onderdeel van alle vakken gezien dan in havo/vwo en mbo.
Ingeroosterde LOB-gesprekken zijn het meest voorkomend in vmbo; het minst gebruikelijk in mbo.

30

Tabel 4.2 Inbedding LOB in curriculum – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Onderdeel van mentorlessen

80

83

88

91

65

33

Onderdeel slb-gesprekken

57

56

65

68

74

67

Project (bijv. profielwerkstuk)

29

35

32

30

13

13

Onderdeel van alle vakken

30

31

19

20

15

21

Ingeroosterde LOB-gesprekken

28

29

20

21

22

8

Apart vak

29

25

13

14

57

50

Anders ingebed

10

10

9

4

8

8

Weet niet

1

0

1

1

1

8

Totaal (n)

199

278

221

382

72

24

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot
100%.

Aangeboden LOB-activiteiten
Tabel 4.3 geeft de aangeboden LOB-activiteiten weer naar onderwijssector waarin decanen/LOBcoördinatoren werkzaam zijn en naar meetjaar, dit alles volgens decanen en LOB-coördinatoren. In
het vmbo wordt door bijna alle decanen/LOB-coördinatoren aangegeven dat leerlingen de
mogelijkheid krijgen om deel te nemen aan (snuffel)stages en bedrijven te bezoeken, open dagen te
bezoeken en opdrachten te maken op school. In vergelijking met 2018 zijn er geen significante
verschillen gevonden in aangeboden LOB-activiteiten in vmbo.
Volgens decanen/LOB-coördinatoren werkzaam in havo/vwo zijn de meest aangeboden LOBactiviteiten de mogelijkheid tot het bezoeken van een open dag, het doen van een test, het bezoeken
van een informatiedag/-markt op school en het maken van opdrachten op school. Ook in havo/vwo
verschilt de mate waarin de LOB-activiteiten worden aangeboden in 2020 niet van die in 2018.
De drie meest aangeboden LOB-activiteiten volgens decanen/LOB-coördinatoren in mbo zijn het
maken van opdrachten op school, het volgen van LOB-lessen en het doen van (snuffel)stages en
bezoeken van bedrijven. De mate waarin de LOB-activiteiten worden aangeboden verschillen niet
tussen 2018 en 2020.

31

Tabel 4.3 Aangeboden LOB-activiteiten – decanen en LOB-coördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

(Snuffel)stage, bezoek bedrijven

95

92

72

71

52

62

Open dag/voorlichting nieuwe opleiding

91

91

89

91

46

56

Maken opdrachten/projecten op school

88

90

83

77

86

79

Doen van test

71

77

83

82

56

52

Informatiedag/markt op school

80

73

80

78

41

44

Volgen LOB-lessen

64

63

67

70

70

71

Grote scholenmarkten/beurzen

57

62

61

66

28

29

Gesprek met mensen van bedrijf/oud-leerlingen

53

50

59

69

49

44

2e-lijns LOB-voorziening beschikbaar voor studenten

-

48

-

60

-

45

Weet niet

0

0

0

0

0

3

Andere activiteit

3

7

8

6

8

9

Totaal (n)

91

226

123

283

99

107

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen//LOB-coördinatoren. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen
niet op tot 100%.

Er is een aantal verschillen gevonden in aangeboden LOB-activiteiten in de antwoorden van de
responderende decanen en LOB-coördinatoren in vo en mbo. In vo geven decanen/LOBcoördinatoren vaker dan hun collega’s in mbo aan dat de voorgelegde LOB-activiteiten worden
aangeboden. Met uitzondering van het volgen van LOB-lessen, het maken van opdrachten op school
en de beschikbaarheid van een 2e lijns LOB-voorziening voor studenten: deze worden even vaak
aangeboden in vo als in mbo.

In de focusgroep met havo- en vwo-leerlingen gaven leerlingen aan dat zij vanuit school meerdere
LOB-activiteiten aangeboden krijgen. Zij noemden speeddates met oudere leerlingen om te komen
tot een profielkeuze, maatschappelijke en snuffelstages, informatiemateriaal (folders, boekjes,
posters), online keuzetesten, voorlichtingsavonden op school maar ook studie- en
informatiemarkten georganiseerd door universiteiten en hbo-instellingen.
De leerlingen merkten op dat de theoretische kennis over banen niet voldoende is om een keuze te
maken. Je leert juist wat je leuk vindt, door het te doen. In dat licht is een (snuffel)stage, door mee
te lopen in de volwassen wereld, door mee te maken hoe een baan er in het echt aan toe gaat, heel
fijn. Wel met de kritische kanttekening: waar ga je dan stage lopen als je niet weet welke kant je op
wilt? Dan helpt volgens een leerling een speeddate met oudere leerlingen die hun profielkeuze al
hebben gemaakt.

Moment van LOB in de opleiding
Aan decanen/LOB-coördinatoren is tevens gevraagd in welke leerjaren LOB-activiteiten en/of LOBbegeleiding plaatsvinden (Figuur 4.1). Hoewel een ruime meerderheid van de decanen in vmbo
aangeeft dat in leerjaar 1 LOB-begeleiding en -activiteiten aangeboden worden, is dit in de leerjaren 2,
3 en 4 structureler ingebed. Ditzelfde zagen we in 2018.

32

Ook in havo en vwo worden LOB-begeleiding en/of -activiteiten in de latere leerjaren (vanaf leerjaar 3)
vaker aangeboden dan in de eerste twee leerjaren, iets wat ook in 2018 te zien was.
In mbo is een omgekeerd patroon te zien: in leerjaar 1 is men meer actief met LOB bezig dan in de
overige leerjaren. Dat decanen aangeven dat in leerjaar 4 minder aan LOB wordt gedaan heeft hoogst
waarschijnlijk te maken met het feit dat niet alle mbo-opleidingen een vierde leerjaar kennen 4. Zij die
(voornamelijk) opleidingen vertegenwoordigen die drie jaar duren, kunnen dan ook geen oordeel
geven over LOB in het (ontbrekende) vierde leerjaar. Ook in het mbo is ten opzichte van 2018 geen
verschil te zien in leerjaar waarin LOB aan de orde komt.
Figuur 4.1 Leerjaren met LOB-begeleiding en/of -activiteiten – decanen en LOB-coördinatoren

20

20

20

15
27

20

0

0
2018

2020

2020

Leerjaar 3

Leerjaar 4

70

89

2018

havo/vwo
Leerjaar 2

77

78

0
2018

vmbo
Leerjaar 1

37

40

44

40

30

40

77

60

85

80
73

73

80

95
96
98

98
96
96

98

97

93

97

100

60

70

60

64

80

93

100
92

100

Leerjaar 1
Leerjaar 3
Leerjaar 5

Leerjaar 2
Leerjaar 4
Leerjaar 6 (vwo)

2020
Mbo

Leerjaar 1

Leerjaar 2

Leerjaar 3

Leerjaar 4

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=172, n(mbo)=99 | 2020: n(vo)=447,
n(mbo)=107. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%. Voor vmbo alleen scholen met vmbo
meegenomen; voor havo/vwo alleen scholen met havo, vwo of combinatie havo/vwo meegenomen.

Tussen de niveaus is een verschil in LOB-begeleiding en/of -activiteiten in het eerste leerjaar.
Decanen in havo/vwo geven beduidend minder vaak aan dat in het eerste leerjaar al gestart wordt met
LOB dan in vmbo en in mbo.
Schoolleiders zijn ook gevraagd aan te geven wanneer zij in hun school LOB-begeleiding en activiteiten aanbieden (Figuur 4.2). Waar in het vmbo in elk leerjaar in meerderheid LOB-begeleiding
en -activiteiten worden aangeboden, zien we dat er in havo en vwo pas vanaf leerjaar 3 structurele
aandacht voor LOB is. Een derde van de schoolleiders in het mbo geeft aan dat er in leerjaar 1 tot en
met 3 LOB-begeleiding en -activiteiten plaatsvinden. De afname van aandacht voor LOB in leerjaar 4
is naar alle waarschijnlijkheid te wijten aan het feit dat niet alle mbo-opleidingen vier leerjaren kennen.
De schoolleiders in vo zijn wat betreft de leerjaren waarin LOB-begeleiding en -activiteiten
plaatsvinden gelijkgestemd met de mening van gerespondeerde decanen en LOB-coördinatoren. In
mbo lijken schoolleiders minder positief gestemd over de aanwezigheid van LOB in het eerste jaar
dan decanen en LOB-coördinatoren.

4

Niet alle mbo-opleidingen duren vier jaar. In de enquête is niet gevraagd naar de duur van de mboopleidingen waarvan decanen en LOB-coördinatoren studenten begeleiden. Decanen die hoofdzakelijk met 3jarige mbo-opleidingen te maken hebben, kunnen geen oordeel geven over LOB in het vierde (ontbrekende)
leerjaar. We kunnen dan ook geen uitspraken doen over het vierde leerjaar.

33

De resultaten zijn voor zowel de afzonderlijke schoolsoorten in vo als in mbo niet significant
verschillend met die uit 2018.
Figuur 4.2 Leerjaren met LOB-begeleiding en/of -activiteiten – schoolleiders

2020

80

80

86

20

0
2018

56

20

34

20

40

23

40

77

40

80
60

33

60

94
95
95
93

97
92
90

80

60

0

100

23

97

94

94

92
83

80

80

96

100
93

100

0
2018

vmbo

2020

2018

havo/vwo

Leerjaar 1

Leerjaar 2

Leerjaar 3

Leerjaar 4

Leerjaar 1
Leerjaar 3
Leerjaar 5

Leerjaar 2
Leerjaar 4
Leerjaar 6 (vwo)

2020
Mbo

Leerjaar 1

Leerjaar 2

Leerjaar 3

Leerjaar 4

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vo)=201, n(mbo)=71 | 2020: n(vo)=341, n(mbo)=24. NB.
Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%. Voor vmbo alleen scholen met vmbo meegenomen; voor
havo/vwo alleen scholen met havo, vwo of combinatie havo/vwo meegenomen.

Vorm van LOB-begeleiding
Figuur 4.3 toont de vorm waarin de LOB-begeleiding plaatsvindt. Decanen/LOB-coördinatoren in
vmbo begeleiden hun leerlingen het vaakst via loopbaangesprekken, gevolgd door het houden van
voortgangsgesprekken. In mindere mate worden er gesprekken gehouden waarin de zorg voor de
leerling (leerproblemen, sociale problemen) centraal staat. Ook decanen/LOB-coördinatoren in
havo/vwo geven de voorkeur aan loopbaangesprekken en voortgangsgesprekken en in mindere mate
aan gesprekken waarin de zorg voor de leerling centraal staat. Decanen/LOB-coördinatoren in mbo
geven aan geen uitgesproken voorkeur te hebben voor één soort begeleiding. Het houden van een
voortgangsgesprek en een zorggesprek doen zij in 2020 significant vaker dan hun collega’s in het vo.
Ook ten opzichte van 2018 houden zij in 2020 vaker een zorggesprek met leerlingen.

34

Figuur 4.3 Begeleiding op school/mbo-instelling bij LOB – decanen en LOB-coördinatoren
85
75

76

82

70

73

76

79

81

77

73

70

82

80

84

90

57

60

40

38

43

40

43

50

30

4

4

1

1

4

4
2

10

6

8

20

0
2018

2020

2018

Vmbo

Voortgangsgesprek

2020

2018

Havo/vwo

Gesprek waarin zorg centraal staat

2020
Mbo

Loopbaangesprek

Andere begeleiding

Weet niet

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=214, n(mbo)=99 | 2020: n(vo)=509 ,
n(mbo)=107. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Wanneer leerlingen en studenten LOB-begeleiding krijgen in de vorm van een voortgangsgesprek, is
dit in bijna alle gevallen een individueel gesprek (zie Figuur 4.4). Alleen in het mbo is een significant
verschil gevonden: het houden van voortgangsgesprekken in (kleine) groepen is hier in 2020 minder
gebruikelijk dan in 2018.
Figuur 4.4 Manier waarop leerlingen/studenten worden begeleid bij voortgangsgesprek – decanen en
LOB-coördinatoren
97

91

96

92

80

92

90

93

100

70
60

50
40

2

4
2

2

3

20

30

33
28

25
27

27
1
2

2
2

18

18
20

20
10

26
29

30

0
2018

2020
Vmbo

Individueel

2018

2020
Havo/vwo

In (kleine) groepen

Klassikaal

2018

2020
Mbo

Weet niet

Andere begeleiding

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=159, n(mbo)=81 | 2020: n(vo)=379 ,
n(mbo)=91. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

35

De LOB-begeleiding bij een gesprek waarin de zorg voor de leerling of student centraal staat, zoals
bijvoorbeeld over leerproblemen of sociale problemen) worden net als in 2018 hoofdzakelijk op
individueel niveau gehouden (Figuur 4.5). Dit geldt voor zowel vmbo, havo/vwo als mbo.
Figuur 4.5 Manier waarop leerlingen/studenten worden begeleid bij zorggesprek – decanen en LOBcoördinatoren
97

95

99

100

95

90

100

100

80
70
60

50
40
30

3

4
8

4

14
5
4
2

2020

2

2018

10
3

3

3

8
3

3

6

6

10

6
6

20

0
Vmbo

Individueel

2018

2020
Havo/vwo

In (kleine) groepen

Klassikaal

2018

2020
Mbo

Weet niet

Andere begeleiding

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=86, n(mbo)=211 | 2020: n(vo)=56 ,
n(mbo)=75. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Het houden van een loopbaangesprek als onderdeel van de LOB-begeleiding gebeurt in zowel het vo
als het mbo het vaakst individueel met de leerling of student (Figuur 4.6). In het mbo is dit echter
minder gebruikelijk dan in het vo. Het houden van klassikale loopbaangesprekken komt het vaakst
voor in havo/vwo en het minst vaak in vmbo. In het vmbo wordt een loopbaangesprek vaker gehouden
in klassikaal verband dan in 2018. In het mbo is het houden van loopbaangesprekken in (kleine)
groepen minder populair geworden.

36

Figuur 4.6 Manier waarop leerlingen/studenten worden begeleid bij loopbaangesprek – decanen en
LOB-coördinatoren

81

94

91

80

93

90

94

100

73

70

51
1

3

5
3

35

1

1

10

1
2

32

20

38

41
41

46

40
30

55
57

54

50

56

61

60

0
2018

2020
Vmbo

Individueel

2018

2020

2018

Havo/vwo

In (kleine) groepen

Klassikaal

2020
Mbo

Weet niet

Andere begeleiding

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=172, n(mbo)=74 | 2020: n(vo)=422 ,
n(mbo)=81. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Figuur 4.7 toont wie de voortgangsgesprekken met leerlingen/studenten voert. In zowel vo als mbo
worden voortgangsgesprekken voornamelijk door LOB-begeleiders dan wel mentoren gehouden. In
het vmbo wordt een op de drie voortgangsgesprekken (ook) door vakdocenten gehouden. Lobcoördinatoren/decanen in het vmbo houden ook (mede) een derde van de voortgangsgesprekken. De
helft van de voortgangsgesprekken met havo/vwo-leerlingen wordt door LOB-coördinatoren/decanen
gehouden. Ruim een derde van deze gesprekken wordt door vakdocenten gevoerd en een op de vier
houdt de team- of afdelingsleider. In het mbo worden de voortgangsgesprekken naast de LOBbegeleider of mentor ook door vakdocenten gevoerd. Ten opzichte van 2018 is één verschil
gevonden: in 2020 is het iets gebruikelijker om in het vmbo voortgangsgesprekken door team- of
afdelingsleider te laten houden. In havo/vwo is het gebruikelijker dan in het vmbo en in het mbo dat
voortgangsgesprekken gevoerd worden door LOB-coördinatoren en door team- of afdelingsleiders.
Decanen/lob-coördinatoren werkzaam in de onderbouw geven het minst vaak aan dat
voortgangsgesprekken gehouden worden door lob-begeleiders/mentoren dan decanen/lobcoördinatoren werkzaam in bovenbouw of in zowel onder- als bovenbouw.

37

Figuur 4.7 Degene die met leerlingen/studenten voortgangsgesprekken voert – decanen en LOBcoördinatoren
98

91

80

94

91

94

90

99

100

70
60

26

36

37

40

11

3
13

6

18

1

3

10

1
12

25

20

36

32

30

34

42

40

51

53

50

0
2018

2020
Vmbo

Locatie-/sectordirecteur/schoolleider
LOB-coördinator/decaan
Vakdocenten

2018

2020

2018

Havo/vwo

2020
Mbo

Team-/afdelingsleider
LOB-begeleider/mentor

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=159, n(mbo)=80 | 2020: n(vo)=377 ,
n(mbo)=90. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

In Figuur 4.8 staan de bevindingen met betrekking tot degene die met leerlingen en studenten
gesprekken voert waarin de zorg centraal staat. Ook deze gesprekken worden voornamelijk door
LOB-begeleiders/mentoren gevoerd. In het vmbo wordt een op de drie van deze zorggesprekken door
teamleiders en afdelingsleiders gevoerd; in het havo/vwo in bijna de helft van de gevallen. Minder
gebruikelijk is het dat vakdocenten deze gesprekken houden of daarbij aanwezig zijn. In het mbo is
het minder gebruikelijk dat teamleiders en afdelingsleiders deze zorggesprekken voeren. Het aandeel
zorggesprekken dat in het mbo door vakdocenten gevoerd wordt is in vergelijking met 2018,
toegenomen. Vergelijken we de schoolsoorten onderling, dan zijn het de decanen/LOB-coördinatoren
in havo/vwo die het vaakst aangeven dat zorggesprekken door teamleiders en afdelingsleiders
worden gevoerd. Decanen/LOB-coördinatoren in mbo geven dit het minst vaak aan.

38

Figuur 4.8 Degene die met leerlingen/studenten zorggesprekken voert – decanen en LOBcoördinatoren
100

92
85

90

91

80

86

90

90

70
60
50

22

11

9

14

3

15

7

24

29

34
17

3

4

23

18

3

10

26
21

20

30
26

30

27

45

40

0
2018

2020
Vmbo

Locatie-/sectordirecteur/schoolleider
LOB-coördinator/decaan
Vakdocenten

2018

2020

2018

Havo/vwo

2020
Mbo

Team-/afdelingsleider
LOB-begeleider/mentor

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=86, n(mbo)=55 | 2020: n(vo)=209 ,
n(mbo)=74. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

In het vmbo worden loopbaangesprekken het vaakst door LOB-begeleiders en mentoren gevoerd, op
de voet gevolgd door LOB-coördinatoren/decanen (Figuur 4.9). Decanen en LOB-coördinatoren
werkzaam in havo en vwo geven een ander beeld weer. Volgens hen voeren zijzelf het vaakst de
loopbaangesprekken, gevolgd door LOB-begeleiders en mentoren. In het mbo worden de
loopbaangesprekken volgens de decanen en LOB-coördinatoren het vaakst door LOB-begeleiders en
mentoren gevoerd. Zijzelf voeren een derde van de loopbaangesprekken met mbo-studenten.
Vergeleken met 2018 voeren in 2020 in het vmbo de LOB-coördinatoren vaker een loopbaangesprek,
locatie-/sectordirecteuren en vakdocenten voeren dit gesprek in 2020 minder vaak dan in 2018. Voor
havo/vwo en mbo zijn geen verschillen gevonden met 2018.

39

Figuur 4.9 Degene die met leerlingen/studenten loopbaangesprekken voert – decanen en LOBcoördinatoren

90
83

68

70

92

93
85

80

80

89

92

90

98

100

60
50

40

40

27
1

4

23
4

1

13

6

18

5

1

3

3
4

10

26

20

27

34

30

0
2018

2020
Vmbo

Locatie-/sectordirecteur/schoolleider
LOB-coördinator/decaan
Vakdocenten

2018

2020

2018

Havo/vwo

2020
Mbo

Team-/afdelingsleider
LOB-begeleider/mentor

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vo)=172, n(mbo)=73 | 2020: n(vo)=420 ,
n(mbo)=80. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Kijken we naar de verschillen tussen de groepen decanen en LOB-coördinatoren onderling, dan
voeren decanen en LOB-coördinatoren in het mbo het minst vaak loopbaangesprekken en in het
havo/vwo het vaakst. LOB-begeleiders en mentoren daarentegen voeren in het mbo vaker dan in het
vo loopbaangesprekken. In havo/vwo is het ten slotte minder gebruikelijk dat vakdocenten
loopbaangesprekken met hun leerlingen voeren dan in vmbo en mbo.
Schoolleiders hebben ook de vraag voorgelegd gekregen wie op hun school of instelling de
gesprekken over LOB voert (Figuur 4.10). Hierbij is, anders dan bij de decanen en LOB-coördinatoren,
niet gespecificeerd naar soort LOB-gesprek (loopbaan, zorg, voortgang). Schoolleiders in vmbo geven
aan dat LOB-gesprekken in bijna alle gevallen door LOB-coördinatoren gevoerd worden. Daarnaast
voeren LOB-begeleiders en mentoren volgens vmbo-schoolleiders vaak LOB-gesprekken met
leerlingen; in 2020 vaker dan in 2018. In havo en vwo zijn het de mentoren en LOB-begeleiders die
het vaakst praten over LOB met hun leerlingen, vaker dan in vmbo en mbo het geval is. Maar niet
alleen mentoren en LOB-begeleiders in havo en vwo voeren het LOB-gesprek met leerlingen, ook
LOB-coördinatoren en decanen praten met hun leerlingen hierover (gelijk aan 2018). Schoolleiders in
het mbo geven aan dat voornamelijk de LOB-begeleiders en mentoren LOB-gesprekken met de
studenten houden. Een kwart geeft aan dat in het mbo LOB-gesprekken door LOB-coördinatoren en
decanen worden gehouden, en daarmee minder dan in het vo. Hoewel ook vakdocenten met hun
leerlingen gesprekken voeren over LOB, doen zij dit in mindere mate. In het vmbo gebeurt dit echter
wel vaker dan in havo/vwo en mbo.

40

Figuur 4.10 Degene die met leerlingen/studenten LOB-gesprekken voert – schoolleiders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vo)=420, n(mbo)=72 | 2020: n(vo)=660 , n(mbo)=24. NB.
Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

In de focusgroep met havo- en vwo leerlingen werd vooral de mentor en decaan genoemd als
degene bij wie de leerlingen terecht kunnen bij vragen over het maken van een profielkeuze of over
toekomstplannen na de opleiding. Zij hadden het in het gesprek over georganiseerde, ingeplande
gesprekken: mentorlessen, individueel gesprek met de mentor, afspraken met decanen. Eén
leerling gaf aan dat bij hen op school, in het derde leerjaar, bij iedere les aandacht was wat je met
de stof later kunt.

4.3

Samenwerking

Volgens decanen en LOB-coördinatoren in het vmbo wordt er het vaakst samengewerkt met het
vervolgonderwijs om LOB vorm te geven, gevolgd door bedrijven (Tabel 4.4). Iets meer dan de helft
van de decanen en LOB-coördinatoren in het vmbo geeft aan ook met ouders en andere scholen
samen te werken om LOB vorm te geven. In havo/vwo wordt volgens decanen en LOB-coördinatoren
vooral met het vervolgonderwijs samengewerkt, gevolgd door andere scholen. Iets meer dan de helft
van de decanen en LOB-coördinatoren in havo/vwo geeft aan samen te werken met ouders en
bedrijven om LOB vorm te geven. In mbo wordt er het meest samengewerkt met bedrijven.
Samenwerking met het vervolgonderwijs en met ouders zijn daarnaast het meest voorkomend.

41

Tabel 4.4 Partijen waarmee wordt samengewerkt om LOB vorm te geven – decanen en LOBcoördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Bedrijven

73

79

56

54

47

63

Regionale overheid

13

19

12

11

22

17

RMC

13

13

12

6

19

26

Vervolgonderwijs

84

82

92

87

41

42

Andere instelling

53

53

62

68

26

29

Ouders

54

59

65

57

28

39

Andere partij

6

7

11

10

26

15

Weet niet

1

2

0

3

16

7

Totaal (n)

89

224

120

278

97

101

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen//LOB-coördinatoren. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen
niet op tot 100%.

Samenwerking met de regionale overheid om LOB vorm te geven gebeurt het vaakst in het vmbo en
het minst vaak in het havo/vwo. De samenwerking in het kader van LOB met het RMC is het meest
gebruikelijk in het mbo, het minst in havo/vwo. Vervolgonderwijs en ouders worden vaker betrokken bij
de vormgeving van LOB in het vo dan in het mbo. Decanen werkzaam in alleen de onderbouw geven
vaker aan dan de decanen werkzaam in de bovenbouw dat zij ouders betrekken bij het vormgeven
van LOB.
Schoolleiders in vo geven aan voornamelijk met vervolgopleidingen samen te werken om LOB vorm te
geven (Tabel 4.5). In vmbo wordt daarnaast, ook vaak samengewerkt met bedrijven en ouders. In
havo/vwo wordt, naast de samenwerking met vervolgopleidingen, eveneens vaak samenwerking
gezocht met ouders en bedrijven (minder dan in vmbo). In havo/vwo wordt volgens bijna de helft van
de schoolleiders ook samenwerking gezocht met andere scholen, wat hiermee significant meer
gebeurt dan in vmbo en mbo. In mbo wordt volgens de helft van de responderende schoolleiders met
bedrijven samengewerkt, minder dan in het vmbo, en volgens iets minder dan de helft van de
schoolleiders samengewerkt met vervolgopleidingen (minder dan in het vo) om LOB vorm te geven.
Ook met ouders trekken mbo-scholen minder vaak op om LOB vorm te geven dan in het vo. Deze
resultaten zijn in overeenstemming met de antwoorden gegeven door decanen en LOB-coördinatoren
en vergelijkbaar met 2018.

42

Tabel 4.5 Partijen waarmee wordt samengewerkt om LOB vorm te geven – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Bedrijven

75

81

62

60

54

50

Gemeente(n)

23

28

29

25

19

21

Vervolgopleidingen

87

88

92

94

54

46

Andere scholen

33

36

44

45

28

21

Ouders

64

64

67

67

31

29

Weet niet

2

1

2

2

8

8

Totaal (n)

199

278

221

382

72

24

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot
100%.

Ook aan besturen is gevraagd met wie wordt samengewerkt om LOB vorm te geven (Tabel 4.6). Net
als de decanen en LOB-coördinatoren en schoolleiders geven bestuurders in het vo aan dat hierin het
meest met vervolgopleidingen wordt samengewerkt. Meer dan de helft van de bestuurders geeft
daarnaast aan dat bedrijven eveneens een samenwerkingspartner zijn in het vormgeven van LOB.
Iets minder dan de helft van de bestuurders zoekt samenwerking met andere scholen. In 2020 wordt
daarnaast volgens vo-bestuurders minder vaak samengewerkt met ouders dan in 2018. Van de
bestuurders in vo geeft zeven procent aan dat het vormgeven van LOB een interne gelegenheid is en
geen samenwerking gezocht wordt met andere partijen. Bestuurders in het mbo geven allemaal aan
dat zij met andere partijen samenwerken bij de vormgeving van LOB maar het vaakst met bedrijven.
Anders dan decanen en LOB-coördinatoren zijn bestuurders vaker van mening dat samenwerking
gezocht wordt met gemeenten en RMC’s. De mate waarin met de diverse partijen wordt
samengewerkt verschilt niet met 2018. Net als decanen, LOB-coördinatoren en schoolleiders zijn
bestuurders in het vo vaker van mening dat samenwerking gezocht wordt met vervolgopleidingen dan
hun collega’s in het mbo. Wat betreft de overige samenwerkingspartijen zijn geen verschillen naar
onderwijssector gevonden.

43

Tabel 4.6 Partijen waarmee wordt samengewerkt om LOB vorm te geven – bestuurders
Vo

Mbo

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

Bedrijven

69

62

60

78

Gemeente(n)

45

41

46

44

RMC’s

16

22

34

44

Vervolgopleidingen

80

71

62

33

Andere VO-besturen/VO-scholen/MBO-scholen

51

45

34

33

Ouders

53

35

20

22

Weet niet

4

3

6

11

Andere samenwerking

6

7

18

11

Geen samenwerking

3

7

2

0

105

69

50

9

Totaal (n)

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst bestuurders. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot
100%.

4.4

Verschillende perspectieven

Een drietal vragen die in dit hoofdstuk aan de orde zijn gekomen, zijn zowel aan decanen en LOBcoördinatoren als schoolleiders voorgelegd; een vraag is zowel aan decanen en LOB-coördinatoren
als schoolleiders als bestuurders voorgelegd.
Wat betreft de plek van LOB in het curriculum verschillen de decanen/LOB-coördinatoren in het vo
niet van de schoolleiders in het vo: beide zijn van mening dat LOB het vaakst onderdeel is van
mentorlessen en studieloopbaangesprekken. In het mbo zijn zowel decanen/LOB-coördinatoren als
schoolleiders van mening dat LOB onderdeel is van studieloopbaangesprekken, maar daarnaast geeft
de helft van de schoolleiders eveneens aan dat LOB een apart vak is. Onder decanen en LOBcoördinatoren is iets meer dan een derde deze mening toegedaan. Decanen/LOB-coördinatoren in het
mbo zijn niet alleen meer dan schoolleiders van mening dat LOB in 2020 zijn plek krijgt tijdens de
mentorlessen, zij geven dit ook meer aan dan in 2018. Schoolleiders zijn van mening dat de inbedding
van LOB tijdens mentorlessen is afgenomen ten opzichte van 2018.
Ook over de plek van LOB in de opleiding zijn zowel decanen en LOB-coördinatoren als schoolleiders
bevraagd. Hierover zijn de decanen/LOB-coördinatoren en de schoolleiders voor het vo het eens. In
vmbo is LOB-begeleiding en -activiteiten gedurende de gehele opleiding aanwezig, in havo/vwo wordt
hiermee in leerjaar 3 gestart en aanwezig tot aan het eind van de opleiding. In het mbo zijn decanen
en LOB-coördinatoren vaker van mening dat LOB ook in het eerste jaar een plek in het curriculum
heeft dan schoolleiders in mbo.
Hoewel de vraag naar wie de gesprekken over LOB voert net iets anders is gevraagd aan decanen en
LOB-coördinatoren als aan schoolleiders, kunnen we wat betreft de verschillende soorten gesprekken
de twee groepen wel vergelijken. Zowel schoolleiders als decanen en LOB-coördinatoren geven aan
dat LOB-gesprekken in vo het vaakst door LOB-begeleiders/mentoren en LOB-coördinatoren/decanen
gevoerd worden. Ook in het mbo verschillen schoolleiders niet van mening met decanen/LOBcoördinatoren: het vaakst worden LOB-gesprekken gevoerd door LOB-begeleiders/mentoren.

44

Aan zowel decanen/LOB-coördinatoren, schoolleiders als bestuurders is gevraagd met welke partijen
wordt samengewerkt om LOB vorm te geven. Bestuurders en schoolleiders geven vaker dan decanen
en LOB-coördinatoren aan dat regionale overheid (gemeenten) samenwerking gezocht wordt bij de
vormgeving van LOB. Dit geldt voor zowel vo als mbo.
4.5

Samenvatting

Samengevat zijn de belangrijkste bevindingen uit dit hoofdstuk:
LOB in het curriculum
•

LOB komt volgens decanen/LOB-coördinatoren vooral aan de orde tijdens de mentorlessen en
studieloopbaangesprekken. Dit geldt voor zowel vmbo, havo/vwo als mbo.

•

In 2020 vindt LOB volgens decanen/LOB-coördinatoren vaker plaats in ingeroosterde LOBgesprekken dan in 2018. In het mbo is het naar oordeel van decanen en LOB-coördinatoren in
2020 minder gebruikelijk dan in 2018 om LOB als apart vak te geven, maar is LOB wel vaker
onderdeel van mentorlessen en van een project. Schoolleiders echter geven in 2020 aan dat het
minder gebruikelijk is om LOB als onderdeel van mentorlessen in te bedden.

Aangeboden LOB-activiteiten
•

In vmbo zijn volgens decanen/LOB-coördinatoren de vaakst aangeboden LOB-activiteiten
(snuffel)stages, open dagen en het doen van projecten op school. In havo/vwo geldt dit voor open
dagen, doen van een test, informatiemarkt op school en het doen van projecten op school. In
mbo zijn het doen van projecten op school, volgen van LOB-lessen en stages het meest
aangeboden. Dit is onveranderd ten opzichte van 2018.

Moment van LOB in opleiding
•

In vmbo is LOB al in het eerste leerjaar ingebed volgens een hoog percentage decanen/LOBcoördinatoren, maar heeft volgens bijna alle decanen/LOB-coördinatoren een plek in de leerjaren
daarna. In havo/vwo wordt LOB structureel ingebed vanaf leerjaar 3. In mbo zijn bijna alle
decanen/LOB-coördinatoren van mening dat LOB in het eerste leerjaar een plek heeft en wordt
dit minder naarmate de opleiding vordert. Dit is gelijk aan het beeld in 2018.

•

Ook schoolleiders geven aan dat in het vmbo vanaf het eerste leerjaar LOB een onderwerp van
gesprek is en in havo/vwo dit vanaf leerjaar 3 aan de orde komt. Schoolleiders in mbo zijn
gelijkmatiger in hun oordeel over de vraag wanneer LOB in de opleiding aan bod komt dan de
decanen/LOB-coördinatoren in mbo: rond de 70 procent is van mening dat LOB in het eerste,
tweede en derde leerjaar een plek heeft.

45

Vorm van LOB
•

In vo komt de begeleiding van LOB het vaakst voor in de vorm van loopbaangesprekken en
voortgangsgesprekken; in mbo komen volgens decanen loopbaangesprekken, zorggesprekken
en voortgangsgesprekken vrijwel even vaak voor. Deze laatste twee vaker dan in het vo en in
2020 worden daarnaast meer zorggesprekken gehouden in het mbo dan in 2018.

•

Zowel voortgangsgesprekken, zorggesprekken en loopbaangesprekken worden het vaakst
individueel met de leerling of student gehouden, volgens zowel decanen/LOB-coördinatoren in vo
als mbo. Bij loopbaangesprekken is het meer gebruikelijk om ook deze klassikaal te houden, in
vmbo zelfs vaker dan in 2018, dan bij voortgangsgesprekken en zorggesprekken.

•

In mbo worden de gesprekken (ongeacht welk type LOB-gesprek) het vaakst door LOBbegeleiders/mentoren gehouden. In vmbo en havo/vwo geldt dit alleen voor de voortgangs- en
zorggesprekken. De loopbaangesprekken in vmbo en in havo/vwo worden in belangrijke mate
zowel door LOB-begeleiders/mentoren als LOB-coördinatoren/decanen gehouden.

•

Schoolleiders zijn dezelfde mening toebedeeld: in vmbo en havo/vwo zijn het met name LOBbegeleiders/mentoren en LOB-coördinatoren/decanen die LOB-gesprekken voeren, in het mbo
vooral LOB-begeleiders/mentoren.

Samenwerking
•

Vervolgonderwijs is volgens zowel decanen/LOB-coördinatoren, schoolleiders en bestuurders in
vo de meest gebruikelijke partner om LOB vorm te geven.

•

In vmbo wordt daarnaast in vele gevallen ook samengewerkt met bedrijven en volgens
decanen/LOB-coördinatoren en schoolleiders met ouders. In havo/vwo geven decanen/LOBcoördinatoren, schoolleiders en ook bestuurders aan daarnaast ook vaak samen te werken met
andere scholen.

•

Hoewel decanen/LOB-coördinatoren en schoolleiders in vo van mening zijn dat ook ouders een
vaak geraadpleegde gesprekspartners zijn, zijn bestuurders hier minder van overtuigd. In 2020
nog minder dan in 2020.

•

In mbo wordt volgens decanen/LOB-coördinatoren, schoolleiders en bestuurders het vaakst
samengewerkt met bedrijven. Ook het vervolgonderwijs en ouders zijn voor decanen/LOBcoördinatoren in mbo vaak samenwerkingspartners; voor bestuurders staan gemeenten en
RMC’s naast bedrijven in de top 3 van belangrijkste partner om LOB vorm te geven.

46

5

Professionalisering en kwaliteitsbewaking

5.1

Inleiding

Hoe hebben scholen de professionalisering van hun LOB-medewerkers ingericht? En op welke manier
wordt LOB geëvalueerd? Hoe tevreden is men eigenlijk met hoe LOB op dit moment is vormgegeven
binnen school en instelling? In dit hoofdstuk wordt op deze vragen een antwoord gegeven.
5.2

Professionalisering LOB

Professionaliseringsmogelijkheden
In paragraaf 3.5 (Betrokken partijen bij LOB in school en instelling) zagen we al dat er binnen een
school diverse medewerkers betrokken zijn bij de uitvoering van LOB. In deze paragraaf kijken we
naar de mogelijkheden voor deze medewerkers om zich op het gebied van LOB te professionaliseren.
Om te beginnen is de decanen/LOB-coördinatoren gevraagd of school hen de mogelijkheid biedt om
zich verder te kunnen ontwikkelen op het gebied van LOB (Figuur 5.1). Net als in vorige meting geeft
veruit de meerderheid in zowel vo als mbo aan dat die mogelijkheid inderdaad aangeboden wordt.
Rond de één op de tien decanen/LOB-coördinatoren in vmbo en mbo geven aan niet op de hoogte te
zijn of het mogelijk is. Hierin verschillen ze van decanen die in havo/vwo werkzaam zijn.

Havo/vwo

Vmbo

Figuur 5.1 Mogelijkheid voor decanen/LOB-coördinatoren om zich te professionaliseren op het gebied

2018

83

2020

6
88

2018

11
5

7

92

2020

4

96

2018

4
2 2

6

7

Mbo

87

2020

82
0%

10%

20%

30%
Ja

40%

4
50%

Nee

60%

70%

80%

14
90%

100%

Weet ik niet

van LOB – decanen en LOB-coördinatoren
Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vmbo)=89, n(havo/vwo)=120, n(mbo)=97 |
2020: n(vmbo)=224, n(havo/vwo=277, n(mbo)=101.

In zowel vo als mbo worden het volgen van opleidingen/trainingen en het bijwonen van
kennisbijeenkomsten het vaakst genoemd als beschikbare mogelijkheid voor professionalisering op
het gebied van LOB. Dit verschilt niet tussen de groepen onderling en ook niet met vorige meting.

47

Figuur 5.2 Indien mogelijk om te professionaliseren: mogelijkheden – decanen en LOB-coördinatoren
100

81
73

75

59

58
55

46

47

48

55
43

35

37

43

54

50

55

60

30

76

76
69

70

40

90
82

87

85

80

87

90

0

2

3

3

6

10

6

20

0
2018

2020
Vmbo

Opleidingen/trainingen

2018

2020

2018

Havo/vwo
Workshops

Kennisbijeenkomsten

2020
Mbo

Informeel leren

Andere mogelijkheden

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vmbo)=74, n(havo/vwo)=110, n(mbo)=84 |
2020: n(vmbo)=196, n(havo/vwo=266, n(mbo)=83. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Ongeveer één op de tien schoolleiders in het vo en nog iets meer in het mbo geven aan dat er geen
mogelijkheid is voor medewerkers om zich te professionaliseren op LOB-gebied (Figuur 5.3). Een
klein deel geeft aan het niet te weten. De overgrote meerderheid geeft echter aan dat het zeker - in elk
geval incidenteel maar regelmatig ook structureel - mogelijk is professionaliseringsactiviteiten te
volgen op het gebied van LOB. Dat is niet anders dan in 2018, maar verschilt wel tussen de groepen
schoolleiders. De professionalisering is het meest vanzelfsprekend in het vmbo en het minst in het
mbo.
Figuur 5.3 Mogelijkheid voor medewerkers die bij LOB betrokken zijn om zich te professionaliseren op
het gebied van LOB – schoolleiders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=195, n(havo/vwo)=215, n(mbo)=69 | 2020:
n(vmbo)=271, n(havo/vwo=374, n(mbo)=24.

48

Schoolleiders in zowel vo als mbo geven aan dat de vorm waarin geprofessionaliseerd kan worden
het vaakst het volgen van opleidingen/trainingen omvat (Figuur 5.4). Daarnaast gebeurt dat in de
ervaring van schoolleiders ook veelal via informeel leren. In vergelijking met de startmeting is het
aandeel schoolleiders in havo/vwo dat aangeeft dat er ook workshops gevolgd kunnen worden,
afgenomen. In het vmbo wordt de mogelijkheid om kennisbijeenkomsten te volgen juist vaker
genoemd dan in 2018 gedaan werd.
Figuur 5.4 Indien mogelijk om te professionaliseren: mogelijkheden – schoolleiders
90

78

67

49

53

0

2

2

4

10

4

29

30

20

43
46

51

39

46
43

44

40

52

50

56

58

60

55

67

72

76

70

82

80

0
2018

2020
Vmbo

Opleidingen/trainingen

2018

2020

2018

Havo/vwo

Workshops

Kennisbijeenkomsten

2020
Mbo

Informeel leren

Andere mogelijkheden

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=168, n(havo/vwo)=179, n(mbo)=55 | 2020:
n(vmbo)=246, n(havo/vwo=316, n(mbo)=17. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Op de andere punten vinden we geen significante verschillen met twee jaar geleden. Als we een
vergelijking naar onderwijssector maken, vinden we één verschil. Het volgen van
opleidingen/trainingen is volgens schoolleiders in het vmbo minder vaak een mogelijkheid dan in
havo/vwo en mbo.
Verankering in HRM-beleid
De meeste schoolleiders geven – in lijn met de startmeting - aan dat professionalisering op het gebied
van LOB op de een of andere manier verankerd wordt in het LOB-beleid (Figuur 5.5). In het vmbo
gebeurt dat meestal door het op te nemen in het taakbeleid, onderdeel te maken van de
rolomschrijving van docenten en/of van de rolomschrijving van LOB-functionarissen. Ook in havo/vwo
vindt verankering met name plaats in het taakbeleid. Verder hoort het volgens zo’n veertig procent van
de schoolleiders tot de rolomschrijving van LOB-functionarissen. Minder vaak dan in het vmbo vinden
schoolleiders havo/vwo het onderdeel van de rolomschrijving van alle docenten. In het mbo is dat juist
met stip de vaakstgenoemde wijze van verankering.

49

Figuur 5.5 Indien mogelijk om te professionaliseren: verankering professionalisering op het gebied
van LOB in het HRM-beleid – schoolleiders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=168, n(havo/vwo)=179, n(mbo)=55 | 2020:
n(vmbo)=246, n(havo/vwo=316, n(mbo)=17. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Facilitering
Gevraagd is of en zo ja, in hoeverre LOB betrokken medewerkers gefaciliteerd worden in hun
professionalisering op dit gebied. Decanen en LOB-coördinatoren geven in grote meerderheid aan dat
dat inderdaad het geval is (Figuur 5.6). Dat gebeurt doorgaans in elk geval doordat er budget
beschikbaar is en/of uren voor worden vrijgemaakt, al wordt dat wel minder vaak genoemd. Ten
opzichte van vorige meting én ten opzichte van de decanen in vmbo en mbo geven decanen in
havo/vwo vaker aan dat ze door school met budget gefaciliteerd worden. Daarnaast is bij deze groep
ook het aandeel dat helemaal niet gefaciliteerd wordt aanmerkelijk verminderd. Bij de decanen in
vmbo en mbo zijn deze verschillen met de startmeting er niet.

50

Figuur 5.6 Indien mogelijk om te professionaliseren: facilitering – decanen en LOB-coördinatoren
90

58
53

41

43

45

48

51

50

54

67

60

40

70

74

70

80

80

30

8
4

2020

2018

2020

5

5
5

2018

2
3
5

7

2020

2
4

5
5
3

8
1
3

10

11

20

0
2018
Vmbo

Ja, professionaliseringsbudget beschikbaar

Havo/vwo

Ja, gefaciliteerd in uren

Mbo

Nee

Weet niet

Anders gefaciliteerd

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vmbo)=74, n(havo/vwo)=110, n(mbo)=84 |
2020: n(vmbo)=196, n(havo/vwo=266, n(mbo)=83. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Ook schoolleiders geven aan dat er vrijwel altijd een vorm van facilitering is wat de professionalisering
van medewerkers in het kader van LOB betreft (Figuur 5.7). Ook hier is het beschikbaar stellen van
professionaliseringsbudget – gevolgd door het faciliteren in uren – het vaakst genoemd. In het mbo
zien we een significante daling van het aantal schoolleiders dat aangeeft dat dat ze hun medewerkers
in tijd faciliteren voor het professionaliseren. Hier nogmaals wel de nadrukkelijke voorzichtigheid met
het oog op het lage aantal respondenten en daardoor mogelijk een andere groep mbo-schoolleiders
dan in de eerste meting.

51

Figuur 5.7 Indien mogelijk om te professionaliseren: facilitering – schoolleiders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=168, n(havo/vwo)=179, n(mbo)=55 | 2020:
n(vmbo)=246, n(havo/vwo=316, n(mbo)=17. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

5.3

Kwaliteitsbewaking LOB

Evaluatie LOB
Naar zeggen van de meerderheid van de schoolleiders wordt LOB binnen hun school of instelling
geëvalueerd (Figuur 5.8). In het vmbo is dat in vergelijking met de schoolleiders in havo/vwo en mbo
het meest gebruikelijk. Vergeleken met de startmeting is er geen significante verandering. Wel vinden
we een verschil naar onder- en bovenbouw: de schoolleiders die uitsluitend werkzaam zijn in de
onderbouw geven het minst vaak aan dat LOB er geëvalueerd wordt. Het percentage dat aangeeft het
niet te weten, is hier het hoogst.

52

Figuur 5.8 Wordt LOB geëvalueerd? – schoolleiders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=191, n(havo/vwo)=212, n(mbo)=69 | 2020:
n(vmbo)=271, n(havo/vwo=373, n(mbo)=24.

De bestuurders is gevraagd in hoeverre de evaluatie van LOB is ingebed in de kwaliteitscyclus van
bestuur of instelling (Figuur 5.9). Dat lijkt in het mbo vaker het geval dan in het vo. In het mbo geven
twee op de drie bestuurders aan dat de evaluatie van LOB ingebed is, waar dat in het vo voor
ongeveer de helft geldt. Bij bijna één op de drie vo-besturen is de evaluatie van LOB niet ingebed in
de kwaliteitscyclus.
Figuur 5.9 Evaluatie van LOB ingebed in kwaliteitscyclus bestuur/instelling - bestuurders

2018

31

17

Vo

52

2020

48

35

2018

17

22

8

Mbo

69

2020
0%

10%

20%
Ja

30%

40%
Nee

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Weet niet

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst bestuurders; 2018: n(vo)=100, n(mbo)=49 | 2020: n(vo)=63, n(mbo)=9.

In lijn met de ervaringen van de schoolleiders geeft een op de vijf decanen en LOB-coördinatoren in
vmbo en mbo aan dat LOB niet specifiek geëvalueerd wordt (Tabel 5.1). In havo/vwo ligt dat
percentage lager. Als LOB wel geëvalueerd wordt, gebeurt dat in het vmbo vooral door het evalueren
van specifieke LOB-activiteiten en door de tevredenheid van leerlingen over LOB te meten. In
havo/vwo en mbo geven de decanen/LOB-coördinatoren aan dat het meten van tevredenheid van
leerlingen en studenten het meest gebruikelijk is. In havo/vwo worden daarnaast bij ongeveer de helft
LOB-activiteiten geëvalueerd en wordt gekeken naar de terugkoppeling die vanuit het
vervolgonderwijs wordt gegeven.

53

In vergelijking met de startmeting wordt in havo/vwo vaker ook gekeken naar de tevredenheid van
medewerkers. Andere verschillen vinden we niet als we de twee meetjaren vergelijken. Tussen de
groepen decanen en LOB-coördinatoren onderling vinden we meer verschillen. LOB wordt in
havo/vwo en mbo het vaakst geëvalueerd door de tevredenheid van leerlingen en studenten te
bevragen. In havo/vwo wordt ook vaker dan in vmbo en mbo bij de ouders nagevraagd hoe tevreden
zij daarover zijn. In het mbo is dat het minst gebruikelijk. Het evalueren van specifieke LOB-activiteiten
gebeurt in het mbo minder dan in het vo. Andere verschillen zijn er op het punt van het bekijken van
informatie van onderwijsloopbanen: in het vo wordt vaker dan in het mbo gekeken naar de
terugkoppeling vanuit het vervolgonderwijs en een analyse gemaakt van doorstroominformatie.
Binnen het vo is dit het meest gebruikelijk in havo/vwo.
Tabel 5.1 Wijze waarop LOB geëvalueerd wordt – decanen en LOB-coördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Tevredenheid leerlingen/studenten

38

40

63

61

62

63

Tevredenheid medewerkers

20

31

20

31

31

35

Tevredenheid ouders

12

18

17

23

8

7

Evaluatie LOB-activiteiten

55

54

56

54

34

34

Analyse doorstroominformatie

30

33

45

37

18

11

Terugkoppeling vanuit vervolgonderwijs

22

25

53

47

8

5

LOB wordt niet geëvalueerd

22

20

12

14

20

20

Weet niet

1

2

2

3

3

8

Anders geëvalueerd

3

5

3

5

10

8

Totaal (n)

89

224

120

277

97

100

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren

Aspecten die worden geëvalueerd
Vragen we bij de groep waar LOB geëvalueerd wordt door naar de aspecten die worden geëvalueerd,
dan vinden we een stabiel beeld over zowel de twee meetjaren als over de verschillende groepen
decanen en LOB-coördinatoren (Figuur 5.10). In meerderheid geven decanen en LOB-coördinatoren
aan dat er in de evaluaties gekeken wordt naar de activiteiten die worden georganiseerd en de wijze
waarop deze begeleid worden. In havo/vwo gebeurt de evaluatie van specifieke activiteiten in 2020
nog vaker dan in 2018. Bekijken we de verschillen tussen de groepen decanen en LOB-coördinatoren
dan blijkt dat in het mbo vaker dan in het vo de begeleiding van LOB en de professionaliteit van de
LOB-medewerkers worden geëvalueerd. In het vmbo wordt vaker dan in de andere niveaus het
draagvlak in school in de evaluatie betrokken. In havo/vwo gebeurt dit het minst.

54

Figuur 5.10

Indien LOB geëvalueerd wordt: aspecten – decanen en LOB-coördinatoren

100

60

60

80
84

78
70

68

70

75

79
74

80

89

88

89

90

50

28
5

5

16

20

25
10
13
5

15

16
12
6

12

1

6

14

21

15

14

10

25

20

26

33

30

30

40

0
2018

2020
Vmbo

2018

2020

2018

Havo/vwo

2020
Mbo

Visie en beleid

Activiteiten

Begeleiding

Professionaliteit medewerkers

Draagvlak in school

Andere aspecten

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen/LOB-coördinatoren; 2018: n(vmbo)=65, n(havo/vwo)=98, n(mbo)=64 |
2020: n(vmbo)=164, n(havo/vwo=216, n(mbo)=64. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

Ook schoolleiders geven in grote meerderheid aan dat bij de evaluatie van LOB in elk geval gekeken
wordt naar de activiteiten en de begeleiding (Figuur 5.11).
Figuur 5.11

Indien LOB geëvalueerd wordt: aspecten – schoolleiders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders; 2018: n(vmbo)=160, n(havo/vwo)=154, n(mbo)=55 | 2020:
n(vmbo)=225, n(havo/vwo=283, n(mbo)=15. NB. Meer antwoorden mogelijk, percentages tellen niet op tot 100%.

55

We vinden daarbij geen verschillen tussen de twee metingen. Naar onderwijssector blijkt er één
verschil significant: schoolleiders werkzaam in havo/vwo geven aanmerkelijk minder vaak aan in hun
evaluatie van LOB het draagvlak binnen school te betrekken dan in vmbo en mbo.
In de focusgroep onder havo- en vwo-leerlingen worden eveneens een aantal verbeterpunten
aangedragen, vooral op het gebied van begeleiding en activiteiten. Wanneer er te weinig decanen
zijn voor het aantal leerlingen, wordt de drempel om naar de decaan toe te stappen hoog. Meer
decanen, zodat er een persoonlijke connectie ontstaat tussen leerling en decaan, en het liefst voor
elke richting een decaan is de wens van de leerlingen. De decaan moet een expert worden op het
gebied van vervolgopleidingen en banen, niet zoals nu een expert met (voornamelijk) vakkennis.
Wat betreft de aangeboden activiteiten twijfelen de leerlingen of de klassikaal aangeboden
activiteiten, zoals het maken van een quiz om je te oriënteren op een profiel of beroep, wel het
juiste doel bereikt. Het is bij deze activiteiten voor de leerlingen niet altijd duidelijk waarom zij
hieraan mee moeten doen. Zij zien meer nut in persoonlijke begeleiding. En meer aandacht voor de
begeleiding bij het maken van een keuze voor een vervolgopleiding. De leerlingen met wie
gesproken is gaven aan dat de nadruk van begeleiding vooral lag bij het maken van een
profielkeuze en minder bij het maken van een keuze voor een vervolgopleiding.
Gegevens voor verbetering LOB
Om LOB te verbeteren kijken schoolleiders in elk geval naar de tevredenheid van leerlingen en
studenten en naar de uitkomsten van evaluaties van specifieke LOB-activiteiten (Tabel 5.2). In
vergelijking met de startmeting is het gebruik van de doorstroomrapportages van het Nationaal
Cohortonderzoek Onderwijs (NCO) bij schoolleiders in havo/vwo aanzienlijk gestegen. Op de andere
punten zijn de percentages statistisch niet verschillend tussen de twee meetjaren. Ook in het mbo zijn
geen (statistisch significante) verschillen gevonden. Vergelijken we de groepen schoolleiders
onderling, blijken schoolleiders in havo/vwo relatief vaak de tevredenheid van leerlingen te betrekken
bij de verbetering van LOB, maar juist relatief weinig te kijken naar de tevredenheid van medewerkers.
Ook maken deze schoolleiders in havo/vwo vaker dan die in vmbo gebruik van de
doorstroomrapportages van het NCO.
Tabel 5.2 Gegevens waarvan gebruik wordt gemaakt om LOB te verbeteren – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Tevredenheid leerlingen/studenten

62

70

81

81

82

47

Tevredenheid medewerkers

49

53

43

37

60

20

Tevredenheid ouders

47

55

56

57

15

7

Evaluatie LOB-activiteiten

82

80

74

77

65

73

Analyse zelfverzamelde doorstroominformatie

38

47

44

47

24

53

Doorstroomrapportages NCO Waar blijven mijn leerlingen

19

25

27

47

Terugkoppeling vanuit vervolgonderwijs

41

48

64

56

20

27

Weet niet

2

2

3

1

2

0

Anders geëvalueerd

7

2

4

2

5

0

160

225

154

283

55

15

Totaal (n)
Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

56

De havo- en vwo-leerlingen die deelgenomen hebben aan de focusgroep ervaren niet dat zij actief
gevraagd worden om hun mening voor wat betreft LOB. Het is geen onderwerp in de leerlingenraad
en terwijl andere zaken als lesgeven en roosterindeling wel op de agenda staan. Wanneer
leerlingen zelf verbeterpunten aandragen, en wanneer deze concreet zijn, dan hebben zij wel het
gevoel dat school hier aan de slag mee gaat. Leerlingen moeten hierin meer initiatief nemen,
vinden ze zelf.
Wat gebeurt er met de resultaten?
Ook niet onbelangrijk: wat doet men met de resultaten van de LOB-evaluaties? Rond de helft van de
decanen en LOB-coördinatoren geven aan dat deze in elk geval met de schoolleiding besproken
worden, in het vmbo vaker dan in de andere niveaus. Ook geven veel decanen/LOB-coördinatoren
aan dat resultaten met de medewerkers besproken worden. Dit gebeurt in het mbo vaker dan in vmbo
en havo/vwo. In het mbo worden de evaluatieresultaten daarnaast ook gebruikt voor het opstellen van
een verbeterplan. Het is op alle niveaus nog weinig gebruikelijk om de resultaten terug te koppelen
aan ouders en interne raden (leerling/studentenraad, MR, OR). Het bespreken van de resultaten met
ouders neemt in het vmbo zelfs significant af.
Tabel 5.3 Indien LOB geëvalueerd wordt: wat gebeurt er met de resultaten? – decanen en LOBcoördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Bespreken met schoolleiding

57

67

59

56

45

45

Bespreken met interne raden

6

4

8

5

13

13

Bespreken met medewerkers

51

55

52

45

69

83

Bespreken met ouders

11

4

4

3

2

6

Opstellen verbeterplan

29

39

34

38

47

59

Bijstellen beleid

37

41

37

41

33

42

Weet niet

5

9

7

10

8

3

Anders

8

3

5

6

5

3

Totaal (n)

65

164

98

216

64

64

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen en LOB-coördinatoren

Zo’n driekwart van de schoolleiders geeft aan de resultaten van de evaluatie met de medewerkers te
bespreken (Tabel 5.4). Ook is het gebruikelijk bij de helft tot twee derde van de schoolleiders de
resultaten te gebruiken voor het opstellen van een verbeterplan en waar nodig het bijstellen van
beleid. In vergelijking met de decanen en LOB-coördinatoren geven schoolleiders relatief vaak aan de
resultaten te bespreken met de interne raden en ouders (dat laatste in elk geval in het vo). We vinden
hierin geen verschil naar meetjaar, maar wel op één punt naar onderwijssector: het bespreken van
resultaten met medewerkers blijft in havo/vwo relatief achter ten opzichte van vmbo en mbo.

57

Tabel 5.4 Indien LOB geëvalueerd wordt: wat gebeurt er met de resultaten? – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Bespreken met interne raden

20

25

26

25

31

27

Bespreken met medewerkers

78

80

72

71

69

87

Bespreken met ouders

12

13

14

9

2

7

Opstellen verbeterplan

59

55

60

56

62

60

Bijstellen beleid

64

67

71

65

53

67

Weet niet

3

3

6

2

9

0

Anders

1

1

1

2

5

0

Totaal (n)

160

225

154

283

55

15

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

5.4

Waardering

Tevredenheid met LOB
Men is zeker niet ontevreden met LOB in de eigen school of afdeling. LOB krijgt van alle
respondenten een voldoende, al is duidelijk dat die in het vo ruimer voldoende zijn dan in het mbo
(Figuur 5.12). In het mbo stijgt het rapportcijfer dat LOB-coördinatoren aan LOB geven. Bij de
decanen en LOB-coördinatoren in het vo blijft het stabiel. Bij de schoolleiders en bestuurders vinden
we geen significant verschil naar jaar.
Figuur 5.12

Algemeen rapportcijfer voor LOB

6,6

6,7

6,9

6,9

7

7,0

7,0

6,9

6,7

6,6

6,7

6,8

6,7

7,0

7

7,1

7,2

6,4
6,3

6,2
6
5,8
5,6

2018

2020
Vmbo

2018

2020

2018

2020

Havo/vwo

Vo

Decanen en LOB-coördinatoren

Schoolleiders

2018

2020
Mbo

Bestuurders

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen, schoolleiders en bestuurders.

Wat gaat er goed?
Decanen en LOB-coördinatoren is gevraagd aan te geven op welke gebieden ze het idee hebben dat
het goed gaat met LOB (Tabel 5.5).Ongeacht of het nu gaat om vmbo, havo/vwo of mbo wordt daarbij
het vaakst het opzetten en uitvoeren van LOB-activiteiten genoemd.

58

Twee gebieden worden door de decanen in vergelijking met 2018 minder vaak ‘goed’ genoemd:
•

het uitwerken van een LOB-visie (in vmbo en mbo);

•

het vertalen van de LOB-visie naar beleid (in havo/vwo en mbo).

Twee andere gebieden worden juist vaker als goed bestempeld:
•

de kwaliteitsbewaking/-borging (in mbo);

•

het uitvoeren van LOB-activiteiten (in vmbo en mbo).

Ook naar onderwijssector zien we verschillen tussen de decanen in wat ze als goed benoemen:
•

het uitwerken van een visie op LOB (vmbo vaker goed dan havo/vwo en mbo);

•

het vertalen van de visie naar beleid (vmbo vaker goed dan havo/vwo en mbo);

•

de kwaliteit van de begeleiding bij LOB (havo/vwo vaker goed dan vmbo en mbo);

•

het opzetten van LOB-activiteiten (vo vaker goed dan mbo);

•

professionaliteit van de LOB-medewerkers (mbo beter dan vo);

•

uitvoeren van LOB-activiteiten (havo/vwo beter dan vmbo, mbo het minst vaak goed genoemd).

Tabel 5.5 Gebieden waarop het goed gaat met LOB – decanen en LOB-coördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Uitwerken LOB-visie

44

32

23

21

44

19

Visie vertalen naar LOB-beleid

33

28

27

19

32

20

Kwaliteit LOB-begeleiding

25

26

33

40

19

25

Opzetten LOB-activiteiten

73

73

72

72

46

50

Professionaliteit medewerkers

15

12

17

20

32

34

Kwaliteitsbewaking/-borging LOB

11

12

4

9

4

15

Brede betrokkenheid in school bij uitvoering LOB

27

21

18

20

14

22

Beschikbaar stellen middelen voor LOB

19

21

21

26

19

22

Uitvoeren van LOB-activiteiten

54

68

69

75

38

58

Andere gebieden

3

1

5

2

11

7

Er gaat niks goed op LOB-gebied

2

3

1

1

3

3

Totaal (n)

87

224

118

278

97

101

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen en LOB-coördinatoren

Aan schoolleiders is dezelfde vraag gesteld: op welke gebieden gaat het goed met LOB binnen uw
school of afdeling? In de antwoorden daarop valt op dat de schoolleiders hierover zeer verdeeld zijn.
Waar in het vo het opzetten en uitvoeren van LOB-activiteiten veruit het vaakst genoemd worden, is er
in het mbo niet een bepaald gebied dat er bij iedereen uitspringt. In vergelijking met de startmeting
vinden we één significant verschil: schoolleiders in het vmbo geven vaker aan dat het goed gaat wat
het beschikbaar stellen van middelen voor LOB betreft.

59

Vergelijken we de antwoorden van de groepen schoolleiders onderling, dan vinden we er een aantal
meer:
•

uitwerken LOB-visie (vmbo vaker goed dan havo/vwo en mbo, in mbo minst vaak goed genoemd);

•

kwaliteit LOB-begeleiding (havo/vwo vaker goed dan in vmbo en mbo);

•

opzetten LOB-activiteiten (vo vaker goed dan in mbo);

•

brede betrokkenheid bij LOB in school (vmbo vaker goed dan havo/vwo en mbo, in mbo minst
vaak goed genoemd);

•

uitvoeren van LOB-activiteiten (in vo vaker goed dan in mbo).

Tabel 5.6 Gebieden waarop het goed gaat met LOB – schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Uitwerken LOB-visie

32

26

21

17

24

13

Visie vertalen naar LOB-beleid

33

26

24

19

26

25

Kwaliteit LOB-begeleiding

28

31

42

43

24

33

Opzetten LOB-activiteiten

61

63

64

62

35

33

Professionaliteit medewerkers

31

23

29

31

44

33

Kwaliteitsbewaking/-borging LOB

10

7

11

7

17

8

Brede betrokkingheid in school bij uitvoering LOB

29

33

19

19

32

13

Beschikbaar stellen middelen voor LOB

24

36

33

35

36

29

Uitvoeren van LOB-activiteiten

68

68

69

70

34

29

Andere gebieden

2

2

2

3

10

4

Er gaat niks goed op LOB-gebied
Totaal (n)

2

1

0

2

1

13

198

278

219

382

71

24

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

Ondersteuning
Vrijwel alle decanen en LOB-coördinatoren hebben op enig gebied behoefte aan ondersteuning bij de
vormgeving van LOB (Tabel 5.7). De top-3 is daarbij in zowel vo als mbo identiek. Er is behoefte aan
ondersteuning op het gebied van:
•

het creëren van brede betrokkenheid in school bij uitvoering LOB;

•

het beschikbaar stellen middelen voor LOB;

•

de professionaliteit medewerkers.

Ten opzichte van de startmeting is er bij decanen en LOB-coördinatoren in het mbo vaker behoefte
aan ondersteuning bij het uitwerken van een visie op LOB. Decanen in havo/vwo en in het mbo geven
daarnaast minder vaak aan behoefte te hebben aan ondersteuning bij de kwaliteitsbewaking en borging.

60

De ondersteuningsbehoefte verschilt op de volgende punten tussen decanen uit de drie groepen:
•

vertalen van de LOB-visie naar beleid (havo/vwo en mbo vaker ondersteuningsbehoefte dan
vmbo);

•

kwaliteit van de LOB-begeleiding (vmbo en mbo vaker ondersteuningsbehoefte dan havo/vwo,
mbo het vaakst);

•

opzetten en uitvoeren LOB-activiteiten (vmbo en mbo vaker ondersteuningsbehoefte dan
havo/vwo, mbo het vaakst).

Tabel 5.7 Gebieden waarop er behoefte is aan ondersteuning bij de vormgeving van LOB – decanen
en LOB-coördinatoren
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Uitwerken LOB-visie

13

20

28

28

11

25

Visie vertalen naar LOB-beleid

22

22

28

31

26

33

Kwaliteit LOB-begeleiding

17

21

20

14

31

32

Opzetten/uitvoeren LOB-activiteiten

13

11

6

9

23

22

Professionaliteit medewerkers

44

44

43

38

38

38

Kwaliteitsbewaking/-borging LOB

36

35

48

32

43

30

Brede betrokkenheid in school bij uitvoering LOB

44

49

54

54

44

41

Beschikbaar stellen middelen voor LOB

44

48

55

45

40

38

Andere gebieden

3

1

4

3

3

6

Geen ondersteuningsbehoefte

10

9

4

10

8

9

Totaal (n)

87

224

118

278

97

101

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst decanen en LOB-coördinatoren

Een groot deel van de schoolleiders geeft aan geen behoefte te hebben aan ondersteuning bij de
vormgeving van LOB (Tabel 5.8). Voor zover er behoefte is aan ondersteuning is die er het vaakst als
het gaat om professionalisering van medewerkers, het creëren van brede betrokkenheid in school bij
de uitvoering van LOB en de kwaliteitsbewaking en -borging van LOB. In vergelijking met de
startmeting is er in het mbo minder vaak behoefte aan ondersteuning bij het uitwerken van een visie
op LOB en bij de kwaliteit van de begeleiding van LOB. In het vmbo is er bij de schoolleiders minder
vaak behoefte aan ondersteuning bij het beschikbaar stellen van middelen voor LOB. In havo/vwo is
er geen verandering in ondersteuningsbehoefte ten opzichte van 2018. Naar onderwijssector is er één
verschil: schoolleiders in havo/vwo hebben vaker behoefte aan ondersteuning bij het uitwerken van
een visie op LOB dan die in vmbo en mbo (mbo het minst vaak).

61

Tabel 5.8 Gebieden waarop er behoefte is aan ondersteuning bij de vormgeving van LOB –
schoolleiders
Vmbo

Havo/vwo

Mbo

2018

2020

2018

2020

2018

2020

%

%

%

%

%

%

Uitwerken LOB-visie

10

9

16

19

14

0

Visie vertalen naar LOB-beleid

12

15

15

18

10

8

Kwaliteit LOB-begeleiding

13

12

13

12

21

0

Opzetten LOB-activiteiten

5

6

4

5

14

8

Professionaliteit medewerkers

31

31

28

28

39

33

Kwaliteitsbewaking/-borging LOB

29

26

24

23

22

21

Brede betrokkenheid in school bij uitvoering LOB

23

18

27

24

21

17

Beschikbaar stellen middelen voor LOB

26

16

21

17

19

17

Andere gebieden

3

3

5

4

1

17

Geen ondersteuningsbehoefte

28

40

34

39

35

38

Totaal (n)

198

278

219

382

71

24

Bron: Monitor LOB 2018 en 2020 – Vragenlijst schoolleiders

Voorgenomen acties op korte termijn op het gebied van LOB
Aan zowel decanen/LOB-coördinatoren als schoolleiders/(locatie-)directeuren is gevraagd welke
acties zij denken te gaan ondernemen binnen hun school of instelling op het terrein van LOB. De
vraag is open gesteld, zonder vooraf gedefinieerde antwoordmogelijkheden. Zowel decanen als
schoolleiders geven in meerderheid aan dat zij verschillende dingen willen aanpakken.
In het vmbo hebben 187 decanen/LOB-coördinatoren deze vraag beantwoord. Veel genoemd is het
uitbreiden en verbeteren van de huidige LOB-activiteiten (42 keer genoemd), professionaliseren van
decanen, mentoren, LOB-begeleiders (36 keer genoemd), verbeteren of aangaan van nieuwe
samenwerkingen (30 keer genoemd) en het opstellen, aanscherpen en evalueren van visie en beleid
(30 keer genoemd).
Ruim 200 schoolleiders/(locatie-)directeuren vmbo hebben antwoord gegeven op de vraag naar hun
acties op LOB-gebied voor de komende tijd. Het meest genoemd als actie voor de komende anderhalf
jaar is het opstellen, praktisch uitwerken, evalueren en zo nodig verbeteren van visie en beleid (48
keer genoemd). Van de schoolleiders/(locatie-)directeuren geven er 28 aan dat zij zich gaan richten
op de LOB-activiteiten: intensiveren van activiteiten, nieuwe activiteiten aanbieden, her-activeren van
activiteiten. Ook het aangaan, uitbreiden of verbeteren van samenwerkingen met derden (bedrijven,
regionale samenwerking, ouders) is een relatief vaak genoemde actie voor de komende tijd (22
genoemd). Onder schoolleiders/(locatie-)directeuren vmbo noemen 21 respondenten dat zij zich willen
gaan richten op het professionaliseren van hun medewerkers (huidige en nieuwe LOB-begeleiders,
mentoren, decanen, loopbaancoaches).

62

Van de decanen/LOB-coördinatoren in havo/vwo hebben 230 respondenten deze vraag beantwoord.
Veel genoemde acties waar zij zich de komende tijd op willen richten, zijn gericht op visie en beleid:
schrijven van een beleidsplan, evalueren van het huidige plan en dit aanscherpen (54 keer genoemd),
uitbreiden en verbeteren van de huidige LOB-activiteiten (38 keer genoemd), draagvlak en
betrokkenheid voor LOB vergroten bij voornamelijk directie, mentoren en vakdocenten (33 keer
genoemd), samenwerking aangaan of verbeteren met andere partijen (ouders, andere scholen,
bedrijven; 29 keer genoemd) en het professionaliseren van decanen, mentoren en LOB-begeleiders.
De vraag over voorgenomen acties is door 263 schoolleiders/(locatie-)directeuren havo/vwo
beantwoord. Verreweg het meest genoemd zijn acties gericht op visie en beleid: opstellen van beleid
omtrent LOB, evalueren en aanpassen van beleid maar ook de opgestelde visie en beleid naar de
praktijk vertalen (80 keer genoemd). Andere vaak genoemde acties voor de komende anderhalf jaar
genoemd door de schoolleiders havo/vwo zijn aanpassen, verbreden of vermeerderen van LOBactiviteiten (24 keer genoemd), zorgdragen voor doorlopende leerlijn LOB (19 keer genoemd) en het
opzoeken van samenwerking met andere partijen als bijvoorbeeld vervolgonderwijs en oud-leerlingen
(18 keer genoemd).
In het mbo hebben 77 decanen/LOB-coördinatoren antwoord gegeven op de vraag waar zij zich in
hun instelling op gaan richten de komende anderhalf jaar ten aanzien van LOB. De zaken die het
meest genoemd zijn om mee aan de slag te gaan zijn het zorgdragen van professionalisering van de
medewerkers (docenten, loopbaancoaches, slb-begeleiders, 14 keer genoemd), acties gericht op visie
en beleid (schrijven van visie, visie vertalen naar activiteiten, evalueren en bijstellen, 13 keer
genoemd) en acties gericht op LOB-activiteiten (meer activiteiten, verbreden van activiteiten,
verbeteren van activiteiten, 10 keer genoemd).
In het mbo hebben 17 schoolleiders/(locatie-)directeuren antwoord gegeven op de vraag welke acties
zij gaan ondernemen op LOB-gebied. Zeven aan dat zij zich de komende anderhalf jaar onder meer
willen gaan richten op de huidige LOB-activiteiten: zij willen meer synergie in de activiteiten,
activiteiten herzien, anders inbedden in het curriculum, onderdeel maken van andere lessen (SLBlessen, beroepsgerichte vakken). Drie schoolleiders/(locatie-)directeuren in mbo geven aan dat zij de
samenwerking met andere partijen (oprichten kenniskring, werkveld meer betrekken) meer gaan
opzoeken.
5.5

Verschillende perspectieven

Over professionalisering en kwaliteitsbewaking werden zeven vragen aan zowel decanen en LOBcoördinatoren als aan schoolleiders gevraagd en één vraag daarnaast ook aan bestuurders.
Zowel decanen/LOB-coördinatoren als schoolleiders geven aan dat het in de scholen mogelijk is om
professionaliseringactiviteiten op het gebied van LOB te volgen. Gevraagd naar de vorm waarin die
professionalisering dan plaatsvindt, worden door decanen en LOB-coördinatoren het vaakst
opleidingen/trainingen en kennisbijeenkomsten genoemd. Ook schoolleiders noemen het volgen van
opleidingen/trainingen ook het vaakst als professionaliseringsactiviteit op het gebied van LOB.
Kennisbijeenkomsten worden door schoolleiders veel minder vaak genoemd. Zij zien informeel leren
als tweede belangrijkste professionaliseringsvorm.

63

Gevraagd naar de wijze van facilitering geven de meeste decanen/LOB-coördinatoren aan dat ze
gefaciliteerd worden in de vorm van budget en iets mindere mate uren. Dat komt overeen met wat
schoolleiders hierover aangeven. Wel ligt het percentage schoolleiders dat aangeeft dat er
gefaciliteerd wordt ruim boven het aandeel LOB-coördinatoren in het mbo dat ze gefaciliteerd worden.
Qua aspecten die het kader van evaluatie van LOB bekeken worden, zien we in grote lijnen hetzelfde
antwoordpatroon bij decanen en LOB-coördinatoren als bij de schoolleiders. Als belangrijkste
aspecten zien beide LOB-activiteiten en de begeleiding ervan. Wel lag het aandeel schoolleiders dat
aangaf dat het een evaluatieaspect betrof bij alle aspecten hoger dan bij decanen en LOBcoördinatoren.
Een volgende vraag die aan beide groepen gesteld is, betreft de vraag naar wat er met de resultaten
van de evaluaties gebeurt. Hier zien we dat de antwoorden van schoolleiders op alle punten positiever
zijn dan die van decanen/schoolleiders. Waar bijvoorbeeld 39 procent van de vmbo-decanen aangeeft
dat de evaluaties leiden tot het bijstellen van beleid, geeft 67 procent van de schoolleiders aan dat dat
gebeurt.
Gevraagd naar wat goed gaat bij LOB in school noemen zowel decanen/LOB-coördinatoren als
schoolleiders in het vo het vaakst het opzetten en uitvoeren van LOB-activiteiten. In het mbo is het
beeld meer diffuus, opnieuw zowel bij decanen/LOB-coördinatoren als schoolleiders.
Qua ondersteuningsbehoefte zijn er duidelijk verschillen. Waar vrijwel alle decanen en LOBcoördinatoren aangeven behoefte te hebben aan ondersteuning op enig gebied, geeft een groot deel
van de schoolleiders aan dat zij die behoefte niet hebben. Voor zover de ondersteuningsbehoefte er
wel is, noemen zowel decanen en LOB-coördinatoren als schoolleiders overigens beide relatief vaak
het creëren van brede betrokkenheid en de professionaliteit van medewerkers als gebieden waarop
ondersteuning gewenst is.
Tot slot is er één vraag in dit hoofdstuk die aan decanen/LOB-coördinatoren, schoolleiders én
bestuurders is gevraagd: het algemeen rapportcijfer voor LOB in hun school/instelling. Hierin zien we
het patroon dat decanen/LOB-coördinatoren in de regel LOB iets minder positief beoordelen dan de
schoolleiders en bestuurders.
5.6

Samenvatting

We vatten de belangrijkste bevindingen in dit hoofdstuk kort samen.
Professionalisering
•

Decanen/LOB-coördinatoren geven in meerderheid aan dat het voor hen mogelijk is zich verder te
professionaliseren op het gebied van LOB. In het vmbo en het mbo is één op de tien hier niet van
op de hoogte. Mogelijkheden zijn er in veel gevallen in de vorm van het volgen van
opleidingen/trainingen en het bijwonen van kennisbijeenkomsten.

•

Ongeveer één op de tien schoolleiders in het vo en zelfs een nog groter aandeel in het mbo geven
aan dat die mogelijkheid voor LOB-medewerkers om zich specifiek op het terrein van LOB er niet
altijd is. Ook zien zij naast het volgen van opleidingen en trainingen die
professionaliseringsmogelijkheden veelal in de vorm van informeel leren.

64

•

Indien er wel sprake is van professionaliseringsmogelijkheden, geven de betreffende schoolleiders
aan dat dit in driekwart tot 80 procent van de gevallen ook verankerd wordt in het HRM-beleid. De
vorm waarin verschilt tussen de drie groepen schoolleiders: in het vo is het het meest gebruikelijk
het op te nemen in het taakbeleid, in het mbo is het vaker een onderdeel van de rolomschrijving
van docenten.

•

Doorgaans wordt professionalisering op het gebied van LOB gefaciliteerd door het beschikbaar
stellen van budget en (in iets mindere mate) uren. Ten opzichte van 2018 én ten opzichte van de
decanen in vmbo en mbo geven decanen in havo/vwo in 2020 vaker aan dat ze door school met
budget gefaciliteerd worden.

Kwaliteitsbewaking LOB
•

Op de meeste scholen wordt LOB geëvalueerd, in het vmbo nog meer dan in havo/vwo en mbo,
waar het in een ongeveer één op de vier scholen niet systematisch gebeurt of bij de schoolleider
niet bekend is dat het gebeurt. Ongeveer de helft van de bestuurders geeft aan dat evaluatie van
LOB is ingebed in de kwaliteitscyclus, op dat punt is het in het mbo gebruikelijker dan in het vo.

•

Evaluaties in het vo richten zich meestal op het meten van de tevredenheid over LOB bij
leerlingen en studenten en het evalueren van specifieke LOB-activiteiten. In havo/vwo wordt
relatief vaak ook gevraagd naar een terugkoppeling vanuit het vervolgonderwijs ter evaluatie van
LOB. Schoolleiders in havo/vwo geven in toenemende mate gebruik te maken van de
doorstroomrapportages die binnen het Nationaal Cohortonderzoek beschikbaar worden gesteld
aan scholen.

•

Binnen LOB richten de evaluaties zich veruit het vaakst op specifieke activiteiten en de
begeleiding daarbij.

•

Uitkomsten van de evaluaties worden volgens ongeveer de helft van de decanen en LOBcoördinatoren besproken met de schoolleiding en/of medewerkers. In het mbo wordt ten opzichte
van het vo relatief vaak een verbeterplan opgesteld naar aanleiding van de uitkomsten van LOBevaluaties. Schoolleiders geven vaker dan decanen/LOB-coördinatoren aan dat er iets met de
resultaten gebeurt: rond driekwart geeft aan de resultaten in elk geval te bespreken met
medewerkers en een aanzienlijk deel gebruikt voor het opstellen van een verbeterplan of het
bijstellen van beleid.

Waardering
•

In het vo krijgt LOB van zowel decanen, schoolleiders als bestuurders een ruim voldoende,
variërend van een 6,7 tot een 7,1. In het mbo liggen de rapportcijfers telkens lager dan in het vo,
in 2020 variëren de rapportcijfers tussen een 6,2 en een 6,6.

•

Het opzetten en uitvoeren van LOB-activiteiten wordt door decanen/LOB-coördinatoren het vaakst
als goed beoordeeld. Onder schoolleiders is meer diversiteit in de opvatting over wat er goed gaat
bij LOB. Schoolleiders in het vo noemen ook het opzetten en uitvoeren van LOB-activiteiten. In het
mbo is er niet één gebied dat er wat de schoolleiders uitblinkt.

Ondersteuning
•

Vrijwel alle decanen/LOB-coördinatoren geven aan dat ze op eniger gebied behoefte hebben aan
ondersteuning. Het vaakst bij het creëren van betrokkenheid binnen de school, de beschikbare
middelen voor LOB en het professionaliseren van medewerkers. Schoolleiders geven aanzienlijk
minder vaak aan behoefte te hebben aan ondersteuning, maar is die er wel, dan komen de
gebieden waarop grotendeels overeen met die ook door de decanen en LOB-coördinatoren al
genoemd werden.

65

Voorgenomen acties op korte termijn op het gebied van LOB
•

De vaakst genoemde actie onder decanen/LOB-coördinatoren vmbo waar zij zich komende tijd op
gaan richten is het uitbreiden en verbeteren van de huidige LOB-activiteiten, gevolgd door verdere
professionalisering van personeel dat zich bezig houdt met LOB. Onder schoolleiders/(locatie-)directeuren in vmbo geven het vaakst aan dat het opstellen, bijstellen en evalueren van visie en
beleid rondom LOB hun grootste prioriteit heeft.

•

Decanen/LOB-coördinatoren havo/vwo geven het vaakst aan dat de komende tijd hun aandacht
gericht zal zijn op visie en beleid, gevolgd door het aanpassen en intensiveren van de huidige
LOB-activiteiten. Ook schoolleiders/(locatie-)directeuren in havo/vwo geven het vaakst aan dat
hun prioriteit bij visie en beleid komt te liggen.

•

Onder decanen/LOB-coördinatoren in mbo ligt de aandacht de komende tijd vooral bij
professionalisering van medewerkers die zich met LOB bezighouden. Visie en beleid heeft hun
tweede prioriteit. Schoolleiders/(locatie-)directeuren in mbo zijn van mening dat hun aandacht zich
de komende periode moet gaan richten op de huidige LOB-activiteiten: zorgdragen voor meer
eenheid tussen de activiteiten, herzien van bestaande activiteiten en het anders inregelen van de
activiteiten in de opleidingen.

66

6

Conclusie en aanbevelingen

6.1

Conclusie

Aan het eind van het rapport kunnen we voorzichtig een overall positief beeld schetsen. Ook al verliep
de dataverzameling vanwege de corona-crisis niet optimaal om een volledig beeld te schetsen,
kunnen we toch een aantal (voorzichtige) conclusies trekken.
•

In alle besturen/scholen die deelnamen aan het onderzoek is er aandacht voor LOB. De sturing
vanuit het bestuur wordt minder, het is meer aan de scholen zelf om LOB op te pakken. Visie en
beleid worden in het vo op de meerderheid van de scholen op schoolniveau geformuleerd, in het
mbo gebeurt dat meer centraal of in elk geval in combinatie tussen decentraal en centraal. Ook in
de scholen zelf lijkt er sprake van een bredere borging en betrokkenheid van het hele team.

•

Scholen zijn druk bezig met LOB, ze bieden veel en diverse LOB-activiteiten en begeleiding. In
het mbo veelal vanaf het eerste jaar dat de studenten gaan studeren, in havo/vwo-klassen
doorgaans een stuk later (meestal vanaf de derde als de keuze voor een profiel gemaakt moet
worden). In het vmbo wordt al wel op veel scholen gestart met LOB in het eerste jaar, vanaf
leerjaar twee is LOB een onderdeel van het onderwijsprogramma op bijna alle vmbo-scholen.

•

In het vmbo is LOB vaker dan in de andere schoolsoorten een apart vak. In havo/vwo en in het
mbo is LOB als apart vak juist minder gebruikelijk. Meest gebruikelijk blijft LOB in het vo als
onderdeel van de mentorlessen en in het mbo als onderdeel van de studieloopbaangesprekken.

•

De facilitering van decanen in havo/vwo lijkt beter geregeld te zijn in vergelijking met 2018. Dit
wijst erop dat er in havo/vwo stappen zijn gezet. Qua voorgenomen acties ligt de focus bij
havo/vwo nog vooral op visie en beleid. Bij vmbo en mbo ligt de focus op activiteiten en
professionalisering.

•

Evaluatie blijft een aandachtspunt. Als er wordt geëvalueerd, is het vooral evaluatie van specifieke
activiteiten. Bredere evaluatie van LOB-beleid in relatie tot visie en ambities lijkt nog relatief weinig
te worden gedaan. Ook het delen van de uitkomsten buiten het management, is nog geen
gemeengoed. In het mbo worden vaker dan in het vo verbeterplannen geformuleerd naar
aanleiding van de evaluaties.

•

Decanen en LOB-coördinatoren zijn kritischer dan de schoolleiders wat betreft de facilitering en
met name de evaluaties van LOB.

6.2

Aanbevelingen

Het is belangrijk de positieve lijn die is ingezet, voort te blijven zetten. Waar heel veel al gebeurt in lijn
met de ambities zoals die zijn opgesteld in de Kwaliteitsagenda LOB in het vo en de Ambitieagenda
LOB in het mbo, is er op een aantal punten nog ruimte voor verbetering. Op basis van de vooral
kwantitatief ingestoken tweede meting, hebben we hiervoor de volgende aanbevelingen:
•

LOB kan nog meer integraal onderdeel worden van het gehele curriculum. Nu is de meest
voorkomende vorm dat LOB een plek heeft in de mentorlessen.

67

•

LOB-beleid is in de meerderheid van scholen in vo en mbo inmiddels uitgewerkt. Het is belangrijk
dat dat ook gebeurt op de resterende tien procent waar dat nog niet het geval is. Daarnaast is de
zichtbaarheid voor ouders en leerlingen/studenten een aandachtspunt: deze zou vergroot kunnen
worden door de aanpak rondom LOB ook een plek te geven in het PTA/OER, de website of de
schoolgids/studiegids.

•

Professionalisering van LOB-medewerkers kan nog meer gestimuleerd worden. Zowel
schoolleiders als decanen/LOB-coördinatoren geven aan dat ze hierin ook graag nader
ondersteund willen worden.

•

Een ander aandachtspunt dat naar voren komt is de wens om een bredere betrokkenheid te
creëren in de hele school ten aanzien van LOB. Zowel decanen/LOB-coördinatoren als
schoolleiders geven daarbij aan ondersteuning te kunnen gebruiken.

•

Een belangrijk verbeterpunt dat voor vele scholen nog op de lijst staat, heeft betrekking op de
evaluatie van LOB. Alhoewel de meerderheid van scholen aangeeft LOB te evalueren, gebeurt dat
nog weinig in concrete relatie tot geformuleerde visie en uitgezet beleid. In het kader van de
kwaliteitscyclus LOB: zorg als school voor een jaarlijkse evaluatie van het LOB-beleid en betrek
daarbij zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens, waaronder ten minste de tevredenheid van
de leerlingen. Richting het Expertisepunt is het aanbevelenswaardig dit expliciet op te nemen in
het activiteitenplan voor de korte termijn

•

In aanvulling op bovenstaande aanbeveling is het bovendien belangrijk dat de resultaten ervan
meer gedeeld worden, om te beginnen met leerlingen/studenten en interne raden
(medezeggenschapsraad, ouderraad, leerlingenraad, studentenraad) om ook hen te betrekken bij
verbetering van LOB en het LOB-beleid.

68

BIJLAGE: Verslag focusgroep leerlingen
Achtergrond
•

In maart is een focusgroep gehouden met zes havo/vwo leerlingen en één ouder.

•

Twee leerlingen hebben net hun profielkeuze gemaakt en weten nog niet wat ze na hun huidige
opleiding willen gaan doen. De overige leerlingen hebben hier al meer een concreter beeld bij.

•

Bij het maken van de profielkeuze is men nog niet bezig geweest met de kans op werk. Twee
leerlingen zijn onlangs nog geswitcht in profielkeuze omdat ze meer zicht kregen op wat ze willen
worden en daar een ander profiel bij nodig hebben.

Verkregen informatie over profielkeuze en vervolgopleidingen
•

Een leerling weet exact wat ze wil worden, maar moest toch een online keuzetool invullen.

•

Een andere leerling geeft ook aan een online keuzetool te hebben gebruikt, maar dan om een
beginpunt te hebben.

•

Ook de leerlingen die in de onderbouw zitten noemen een online keuzetool voor het maken van
een voorlopige profielkeuze. Zij werden vervolgens op basis van hun profielkeuze in groepjes
ingedeeld en kregen tijdens het mentoruur hier meer uitleg over.

Soort hulp van school
•

Leerlingen geven aan dat zij vanuit school theoretische kennis krijgen aangereikt over banen,
maar dat theorie alleen niet voldoende is. Informatie over bepaalde banen is niet toereikend om
een goede keuze te maken.

•

Je leert het meest door het te doen, door mee te lopen in de volwassen wereld. Hoe ziet een baan
er in het echt uit?

•

Een leerling geeft aan dat zij een maatschappelijk stage (hulpmentor) en normale stage (politie, 2
dagen) heeft gedaan. Daar moest een verslag van gemaakt worden.

•

Leerlingen in de onderbouw hebben nog geen ervaring met stage te lopen. Zij kregen alleen
theoretische informatie over actuele beroepen aangereikt. Met welk profiel kun je welke beroepen
uitoefenen? In 1e periode voor de voorlopige keuze moeten alle docenten hier informatie over
verstrekt hebben.

•

Als je niet weet wat je wilt, is het lastig een profielkeuze te maken. Een leerling geeft aan dat de
profielkeuze gebaseerd is op de vakken waar hij goed in is. Hierbij wel geholpen door de decaan.
Er wordt getwijfeld of een snuffelstage zou helpen, maar waar ga je dan stage lopen als je niet
weet welke kant je op wilt?

•

Een andere leerling geeft aan dat hij in het 3e leerjaar een advies van de mentor heeft gekregen
over bepaalde vakken/keuzes (minnen/plussen). Bij sommige leerlingen was dit wel een handvat
voor keuze. Afhankelijk van de docent hoe serieus hier advies in wordt gegeven.

•

Je leert je interesses pas later kennen en dat kan ook nog veranderen, daarom is de mogelijkheid
tot wijziging in profielkeuze belangrijk.

•

Een leerling geeft aan dat er geen LOB lesuren zijn, wel uren voor het invullen van een online
keuzetool vanaf het 3e jaar. Daarnaast informatie van decaan gekregen en verplichting naar de
beroepenmarkt/informatieavond te gaan.

•

Een leerling geeft aan dat hulp niet automatisch gegeven wordt op zijn school. Als je er naar
vraagt is er hulp, maar als er niks gevraagd wordt dan niet. Is kleine school. Geen beroepenmarkt
of iets dergelijks.

69

•

Een andere school heeft middenweg hierin genomen. Mogelijkheid om tijdens LOB-lesuren met
andere activiteiten bezig te zijn. Er wordt gekeken of je zelfstandig hierin kunt zijn. Zelf initiatief
hierin neemt. Je hebt de mogelijkheid om een afspraak met de docent te maken. Er wordt wel
naar je als leerling gekeken en naar wat heb je nodig.

•

Een andere leerling vult aan: als je niet weet wat je wilt, kun je een gesprek met de decaan
aangaan. De decaan doet zijn best om zich in de mogelijkheden te verdiepen, weet wel waar hij
over praat. Heeft kennis over vakgebied maar kent de leerlingen weer niet. Mentor kent de
leerlingen wel, maar heeft geen vakkennis over banen. Is als decaan ook niet mogelijk om alle
banen/studierichtingen goed te kennen.

Informatie aan ouders via voorlichtingsavond
•

De aanwezige ouder heeft geen gesprek gehad over profielkeuze, alleen aanwezig geweest bij
een voorlichtingsavond. Moest wel als ouder een handtekening zetten onder profielkeuze.

•

Bijna alle leerlingen beamen dat ook bij hun op school een (verplichte) informatieavond voor
ouders is georganiseerd, gericht op hoe je je kind kunt helpen bij de profielkeuze.

Moment en mate van LOB verschilt
•

Een leerling geeft aan dat het op zijn school afhankelijk is van de mentor wanneer LOB aan bod
komt in de les.

•

Een andere leerling geeft aan dat in jaar 2 af en toe tijdens een gesprek met je mentor werd
gekeken wat bij je past.

•

Eind leerjaar 2/begin leerjaar 3 heeft een leerling via de decaan informatie gekregen (keuzeweb)
en moest men een eigen portfolio creëren. Tijdens mentorlessen krijg je vervolgens de tijd om
onderzoek te doen, vragen te stellen. In 3e leerjaar is bij iedere les aandacht voor wat je met de
les kunt doen.

Diverse LOB-activiteiten worden georganiseerd
•

Speeddates voor het maken van profielkeuze: 3e-jaars gaan naar 4e-jaars en mogen aan de hand
van twee profielen ‘daten’ en vragen hoe het gaat. Leerling geeft aan dat dit kan helpen als je niet
weet welke kant je op wilt qua profielkeuze.

•

Folders, boekjes, posters worden uitgedeeld in mentorlessen in voornamelijk het 3 e jaar. Mentoren
in leerjaar 2 waren eigenlijk mentoren voor 3e-/4e-jaars dus waren ergens anders op gericht.

•

Individueel mentorgesprek is wel de bedoeling, maar is in de praktijk niet gedaan.

•

Online keuzetool.

•

Studie- en informatiemarkten van universiteiten en hbo studies.

•

Maatschappelijke stages: meegelopen met zomerkamp, oriënterend.

•

Snuffelstages: dagje kijken ergens. Was inspirerend maar te kort om iets van te leren.

•

Voorlichtingsavonden en vanaf 3e jaar een beroepenmarkt.

•

Leerlingen noemen allemaal meerdere activiteiten.

Verbeterpunten
•

Leerling geeft aan dat er op zijn school (en gedeeld met andere scholen) één decaan is voor
2.000 tot 4.000 leerlingen. De drempel om naar een decaan te gaan is dan hoog. Voor grote
scholen moeten er meer decanen aanwezig zijn, meer connectie en meer persoonlijk contact
komen tussen decaan en leerlingen.

•

Voor iedere richting een decaan aanstellen. De decaan is nu vooral expert op vakkennisniveau en
minder of niet een expert op vervolgopleidingsniveau of baanniveau.

70

•

Nu ervaren leerlingen dat decaan soms alleen op verzoek advies geeft, niet actief begeleidt naast
informatieavonden en keuzeavonden. Advies zou voor iedereen actief aangeboden moeten
worden.

•

School zou de buitenwereld meer naar binnen moeten halen. Niet dat je via internet moet gaan
zoeken naar de mogelijkheden.

•

Wens om meer mogelijkheid tot stagelopen.

•

Er lijkt meer aandacht te zijn voor profielkeuze dan voor vervolgopleiding. Omdat er veel keuze in
vervolgopleiding is, zou daar meer begeleiding bij moeten zijn.

•

Een leerling geeft aan dat er wel veel wordt ondernomen op LOB-gebied maar vraagt zich af of de
leerling er veel aan heeft. Ze geven je wel allerlei activiteiten maar het is niet altijd duidelijk
waarom je het krijgt. Voorbeeld genoemd van een quiz over wat je leuk vindt, wat je wilt worden.
Resultaat is niet echt nuttig. Helft van de klas maakt testjes omdat het moet. Bereikt hier niet veel
mee. Eerst weten wat je wilt en dan hierover in gesprek. Individuele begeleiding. Meer persoonlijk
maken, maakt het meer nuttig.

Mening geven over LOB
•

De ervaring is dat leerlingen niet actief gevraagd worden om hun mening te geven over LOB. Het
is geen onderwerp in de leerlingenraad. Je kunt je opgeven om mee te praten over school in het
algemeen. Lesgeven, roosterindeling, niet over LOB. Daar zou meer op ingezoomd mogen
worden.

•

School staat wel open voor mening leerlingen als zij dit zelf aandragen. School denkt dat ze al
veel en goed doen. Het zou uit initiatief van de leerlingen moeten komen als er iets veranderd
moet worden. Hoe concreter, hoe meer kans dat er iets wordt gedaan met de mening van de
leerlingen.

71