Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2795

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2023
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Algemene Zaken van
12 december 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-21501-02-2795
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

1

VERSLAG RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN 12 DECEMBER 2023
Op dinsdag 12 december jl. vond in Brussel de Raad Algemene Zaken
(RAZ) plaats. Op de agenda stond de voorbereiding van de Europese Raad
(ER) van 14–15 december, het Europees Semester, de evaluatie van de
jaarlijkse rechtsstaatdialoog, EU-uitbreiding, de demografische veranderingen in Europa, het associatieakkoord met Andorra en San Marino, het
voorstel voor aanpassing van de verordening tot regeling van het
taalgebruik en onder diversen een voortgangsverslag van de werkzaamheden van het voorzitterschap inzake de toekomst van Europa en de
follow-up van de in 2022 gehouden Conferentie over de Toekomst van
Europa. De Minister van Buitenlandse Zaken nam deel aan deze RAZ.
In dit verslag wordt tevens ingegaan op de toezegging om de Kamer
geïnformeerde te houden over de ontwikkelingen met betrekking tot de
toegang van nationale parlementen tot Delegates Portal.
Voorbereidingen Europese Raad 14–15 december
Rusland en Oekraïne
De Raad sprak over de Russische agressie tegen Oekraïne. Verschillende
onderwerpen kwamen aan bod, waaronder EU-uitbreiding, macrofinanciële steun voor Oekraïne en militaire steun. De Raad onderstreepte
het belang van snelle aanname van het 12e EU-sanctiepakket. Zie voor
verdere informatie het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van
11 december jl.1
Midden-Oosten
De Raad blikte kort vooruit naar de discussie die zal worden gevoerd over
het Midden-Oosten tijdens de ER. Mogelijk liggen de posities van
EU-lidstaten op dit punt te ver uit elkaar om conclusies aan te nemen. Zie
voor verdere informatie het verslag van de RBZ van 11 december jl.
EU-uitbreiding
De Raad sprak ook in het kader van de voorbereiding op de aankomende
ER over EU-uitbreiding. Dit onderwerp is door de RAZ ook als eigenstandig onderwerp besproken. Een uitgebreidere terugkoppeling is
verderop in dit verslag te vinden.
Meerjarig Financieel Kader
De Raad sprak over de door de Europese Commissie (hierna: de
Commissie) voorgestelde tussentijdse herziening van het Meerjarig
Financieel Kader (MFK). De Commissie heeft een herzieningsvoorstel
gepresenteerd om de Europese meerjarenbegroting te versterken.
Volgens de Commissie is naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne een
gerichte herziening van het MFK noodzakelijk, wil de EU zijn bestaande en
nieuwe doelstellingen verwezenlijken. De inzet van het kabinet ten aanzien
van deze voorstellen is opgenomen in drie BNC-fiches en een Kamer-

1

Verzonden op 21 december 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

2

brief.2 Tijdens de RAZ werd gesproken over het achtste onderhandelingsdocument3 dat kort voor de RAZ werd verspreid. Nederland heeft zijn
inzet herhaald en specifiek gevraagd om de voorgestelde ophoging te
verlagen en meer dekking uit herschikkingen binnen de begroting op te
nemen in het onderhandelingsdocument.
Nederland gaf aan positief te staan tegenover het structureler vorm geven
van de financiële EU-steun aan Oekraïne en een Europees herstelprogramma gericht op het herstel en wederopbouw van Oekraïne (Oekraïne
faciliteit). Daarvoor is het kabinet bereid tot extra afdrachten. Er is binnen
de Raad brede steun voor Oekraïne. Op de overige onderdelen van het
voorstel herhaalden lidstaten hun standpunten en is de Raad nog
verdeeld. Het kabinet streeft naar een akkoord tijdens de ER om daarmee
de steun aan Oekraïne via de voorgestelde Oekraïne faciliteit voor de
periode 2024–2027 zeker te stellen.
Veiligheid en defensie
De Raad sprak daarnaast kort over veiligheid en defensie. Het kabinet
verwelkomt het toevoegen van deze punten aan de agenda en zal zich
inzetten om de uitwerking van eerder gemaakte afspraken te bespoedigen, waaronder de implementatie van het Strategisch Kompas, het
opschalen van de defensie-industrie voor militaire steun aan Oekraïne en
ook de bescherming van Europa, de aankomende European Defence
Industry Strategy en het verbeteren van voldoende toegang tot zowel
publieke als private financiering voor de Europese defensie-industrie.
Migratie
De Raad stond kort stil bij de ER-agendering van migratie tijdens de
aankomende ER.
Strategische agenda 2024–2029
De Raad stond stil bij de voorbereiding op de Strategische agenda
2024–2029, die de ER naar verwachting in de zomer van 2024 aanneemt.
Nederland pleitte voor een helder onderscheid tussen het voorbereidingsproces voor de Strategische Agenda en het interne voorbereidingswerk
van de EU in het kader van uitbreiding.
Europees semester
Het Spaans Voorzitterschap en het inkomend Belgisch Voorzitterschap
presenteerden de Roadmap voor het Europees Semester 2024. De
Roadmap beschrijft de weg naar het Europees Semester 2024 eind juli.
Hierin zullen geïntegreerde en land-specifieke aanbevelingen worden
opgenomen. Het zogenoemde herfstpakket is een onderdeel van het
Europees Semester, dat door de Commissie op 21 november 2023 werd
gepresenteerd. De Kamer zal naar verwachting op 22 december 2023 een
kabinetsappreciatie van het volledige herfstpakket ontvangen.

2

1 1) BNC-fiche Herziening MFK, Kamerstuk 22 112, nr. 3757; 2) BNC-fiche Oekraïne-faciliteit,
Kamerstuk 22 112, nr. 3758; 3) BNC-fiche Strategic Technologies for Europe Platform,
Kamerstuk 22 112, nr. 3759. 4) Kabinetsappreciatie uitbreidingspakket 2023 en Groeiplan voor
de Westelijke Balkan d.d. 1 december jl. Daarnaast verwijst het kabinet naar de antwoorden op
het schriftelijke overleggen inzake de tussentijdse herziening van het MFK van 11 september jl.
(Tweede Kamer), Kamerstuk 22 112, nr. 3780 en 20 oktober jl. (Eerste Kamer), Kamerstuk
36 405, D.
3
Delegates Portal: 16708/23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

3

Evaluatie van de jaarlijkse rechtsstaatdialoog
De Raad kwam niet tot consensus over concept-conclusies over de
evaluatie van de rechtsstaatdialoog. Het overgrote deel van de lidstaten,
waaronder Nederland, sprak steun uit voor de conclusies. De waarde van
de rechtsstaatdialoog, gevoerd op basis van het jaarlijkse Commissierechtsstaatrapport, werd breed onderschreven. Daarnaast benadrukten
meerdere lidstaten het fundamentele belang van de rechtsstaat voor het
functioneren van de Unie, ook met het oog op de uitbreidingsdiscussie.
Nederland sprak namens de Benelux-landen en benoemde onder meer
dat het voor de effectieve inzet van het bredere rechtsstaatinstrumentarium van belang is om de verschillende instrumenten in samenhang te
bezien. Ook riepen de Benelux-landen alle lidstaten op om de conclusies
te steunen en te verzekeren dat de rechtsstaatdialogen op regelmatige
basis worden voorgezet in lijn met de gemaakte afspraken. Twee lidstaten
konden niet instemmen met de concept-conclusies. Deze lidstaten zijn van
mening dat de rechtsstaatdialoog niet alleen gevoerd moeten worden op
basis van de Commissie-rechtsstaatrapporten, omdat dit de rol van de
Commissie volgens hen onwenselijk groot zou maken. Daarnaast
betoogde één van deze lidstaten dat de verschillende rechtsstaatinstrumenten elkaar te veel dupliceren, hetgeen volgens deze lidstaat in strijd is
met de uitgangspunten van de dialoog. Het Spaanse EU-voorzitterschap
concludeerde dat er geen consensus kon worden bereikt, en dat de
conclusies als voorzitterschapsconclusies zullen worden gepubliceerd,
gesteund door vijfentwintig lidstaten. Ten slotte nodigde het voorzitterschap de lidstaten die de conclusies nu niet konden steunen uit om dit op
een later moment alsnog te doen.
EU-uitbreiding
De Raad nam conclusies aan over EU-uitbreiding4, naar aanleiding van de
publicatie van het uitbreidingspakket van de Europese Commissie op
8 november jl. De conclusies bevatten teksten over alle (potentiële)
kandidaat-lidstaten. Ook geeft de Raad aan kennis te hebben genomen
van de mededeling van de Commissie over een Groeiplan voor de
Westelijke Balkan. De besluiten over de aanbevelingen van de Commissie
met betrekking tot het openen van de toetredingsonderhandelingen met
Oekraïne en Moldavië en het verlenen van het kandidaat-lidmaatschap
aan Georgië werden door de Raad doorgeschoven naar de Europese
Raad, met name vanwege de positie van één lidstaat.
Een aantal lidstaten pleitte voor het gelijktrekken van de besluitvorming
over Oekraïne en Moldavië met het besluit tot het openen van de
toetredingsonderhandelingen met Bosnië en Herzegovina. Andere
lidstaten, waaronder Nederland, hebben aangegeven hier op basis van de
rapportage van de Commissie niet mee in te kunnen stemmen en
verwezen naar het standpunt van de Commissie dat Bosnië en Herzegovina eerst de noodzakelijke mate van naleving van de lidmaatschapscriteria moet bereiken.
Nederland heeft gehandeld conform de posities zoals uiteengezet in de
Kabinetsappreciatie van het uitbreidingspakket 2023 (Kamerstuk 23 987,
nr. 395). Nederland steunde de aanbeveling van de Commissie om de
toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië te openen.
Gezien de beperkte voortgang op het grootste gedeelte van de door de
Commissie gestelde twaalf prioriteiten gaf Nederland aan voorzichtig ten
aanzien van de aanbeveling om Georgië kandidaat-lidstatus te verlenen.

4

Zie Council conclusions on Enlargement 12 december 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

4

Geen van de lidstaten sprak zich uit tegen het verlenen van het kandidaatlidmaatschap aan Georgië.
Voor Nederland blijft uitbreiding van de Unie een proces gebaseerd op
merites, conform de EU-uitbreidingsmethodologie.5 Parallel aan het
toetredingsproces van de individuele (potentiële) kandidaat-lidstaten,
dient de EU zich gedegen voor te bereiden op een toekomstige
uitbreiding.
Demografische veranderingen in Europa
Naar aanleiding van de recent door de Commissie gepresenteerde
Demografie Toolbox, nam de Raad conclusies aan over het omgaan met
demografische veranderingen in Europa.6 Deze conclusies erkennen in
algemene zin dat er demografische uitdagingen zijn voor de EU en dat
deze grensoverschrijdende gevolgen kunnen hebben. De conclusies
verwelkomen een ondersteunende rol van de Commissie bij de
beheersing van demografische uitdagingen door de lidstaten. Daarbij
wordt gewezen op wetgeving, wetenschappelijk onderzoek, dialoog en
uitwisselingen. Het kabinet verwelkomt deze conclusies en zal in deze
context aandacht blijven vragen voor specifieke Nederlandse thema’s
zoals hoge bevolkingsdichtheid, bevolkingsgroei en vergrijzing.
Onderhandelingen associatieverdrag Andorra en San Marino
De Europese Commissie kondigde tijdens de RAZ aan een onderhandelaarsakkoord met Andorra en San Marino bereikt te hebben. De
Commissie stelde dat dit associatieakkoord verbeterde toegang mogelijk
maakt tot de EU interne markt met behulp van dynamische overname van
EU acquis door de micro-staten. Het akkoord houdt daarbij rekening met
de bijzondere kenmerken zoals de ligging en het inwonersaantal van
Andorra en San Marino. Naar verwachting deelt de Commissie de teksten
begin 2024 na deze te hebben opgeschoond en vertaald met de Raad ter
besluitvorming. Een aantal lidstaten maakte een studievoorbehoud, met
name voor afspraken over financiële diensten. Het kabinet zal ook een
standpunt innemen na het ontvangst van de concept Raadsbesluiten.
Voorstel aanpassing verordening tot regeling van het taalgebruik
De Raad boog zich over een verzoek van het Spaanse voorzitterschap om
Verordening (EG) nr. 1/1958 te wijzigen en ook het Catalaans, Baskisch en
Galicisch in de talenregeling van de EU op te nemen. Dit was de
vierde keer dat de Ministers de kwestie bespraken, na eerdere zittingen
van de RAZ van 19 september, 24 oktober en 15 november 2023. Tijdens
de RAZ verwees het Spaanse voorzitterschap naar de gevraagde
voorlopige kosteninschatting die opgesteld is door de Commissie en
herhaalde de bereidheid van Spanje om de kosten voor deze wijziging zelf
te willen dragen. Ook wees het voorzitterschap op de juridische analyse
van het voorstel die Spanje zelf heeft gemaakt en een brief van de
Spaanse Minister van Buitenlandse Zaken waarin het unieke karakter van
het Spaanse voorstel wordt benadrukt. Een aantal lidstaten verwees in de
interventies naar het belang van het voortzetten van de discussie op
technisch niveau op basis van een herzien en meer gesubstantieerd
voorstel. Het aankomende Belgische voorzitterschap verklaarde zich
bereid om het werk voort te zetten.

5
6

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1511.
Managing demographic change in Europe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

5

Diversen: Toekomst van Europa
Het Spaanse voorzitterschap stelde een rapport op met een overzicht van
het verrichte werk om de discussie over de Toekomst van Europa verder
te brengen. Het rapport blikt terug op de gedachtewisselingen die de
afgelopen maanden plaatshadden: absorptiecapaciteit werd besproken
tijdens de informele RAZ van 27–28 september jl. in Murcia7, en ook en
marge van de RAZ op 19 september8, 24 oktober9 en 15 november jl.10
Verder werd absorptiecapaciteit opgenomen in de Granada Verklaring,
tijdens de informele ER van 6 oktober jl.11
Op basis van deze terugblik concludeerde het Spaanse voorzitterschap dat
het interne voorbereidende werk van de EU parallel plaats moet vinden
aan het toetredingsproces. Verder constateerde het voorzitterschap brede
steun onder lidstaten om eerst te verkennen welke hervormingen mogelijk
zijn onder de huidige Verdragen. Volgens het Spaanse voorzitterschap zal
de EU in kaart moeten brengen wat de gevolgen van uitbreiding zijn op
beleidsmatig, budgettair en institutioneel terrein. Dit zal verder ter hand
worden genomen onder het aankomend Belgisch voorzitterschap. Deze
conclusies zijn in lijn met de Nederlandse inzet op dit thema, zoals
gecommuniceerd aan de Kamer in de geannoteerde agenda’s en
verslagen van de voornoemde (informele) RAZ en ER besprekingen.
Tijdens de RAZ werd het Spaanse voorzitterschap bedankt voor het
verrichte werk. Verder herhaalde de Commissie het voornemen om voor
de zomer van 2024 een aantal pre-enlargement policy reviews te
publiceren, zoals aangekondigd in de State of the Union toespraak van
Commissievoorzitter Von der Leyen. Tot slot gaf het Belgisch voorzitterschap aan voornemens te zijn om deze discussie verder te brengen, en
benadrukte daarbij specifiek het (overkoepelende) belang van de
rechtsstaat.
Diversen: Follow-up Conferentie over de Toekomst van Europa
De RAZ stond stil bij de voortgang van de opvolging van de aanbevelingen van de Conferentie over de Toekomst van Europa12. Het Spaanse
voorzitterschap herbevestigde dat de Raad gecommitteerd is aan de
implementatie van de aanbevelingen en gaf aan dat het merendeel
hiervan reeds uitgevoerd is of dat opvolging in gang is gezet13. De
Commissie gaf aan dat 95% van de aanbevelingen die binnen haar
competenties vallen, zijn geïmplementeerd.
Overig: toegang van nationale parlementen tot Delegates Portal
In het kader van de toezegging om uw Kamer op de hoogte te houden
over ontwikkelingen met betrekking tot de toegang van nationale
parlementen tot Delegates Portal14, volgt hierbij een update over de
laatste ontwikkelingen. Uit de besprekingen met het Raadssecretariaat is
gebleken dat mogelijkheden blijven bestaan om interne Raadsdocumenten te delen met de nationale parlementen. Wel zal vanwege
informatiebeveiligingsredenen de rechtstreekse toegang tot Delegates
Portal beperkt worden tot partijen die direct deelnemen aan de bespre7

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2717 en Kamerstuk 21 501-02, nr. 2718.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2708 en 21 501-02, nr. 2713.
9
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2718 en Kamerstuk 21 501-02, nr. 2775.
10
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2778 en Kamerstuk 21 501-02, nr. 2788.
11
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1973.
12
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16054–2023-INIT/nl/pdf.
13
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16054–2023-ADD-1/en/pdf.
14
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2716.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

6

kingen binnen de Raad en daartoe relevante documenten en informatie
nodig hebben. Deze partijen betreffen in het bijzonder de permanente
vertegenwoordigingen van de lidstaten en de deelnemers en delegaties
van de Rijksoverheid van de lidstaten. In het geval van Nederland en een
aantal andere lidstaten, betekent dit dat de huidige rechtstreekse toegang
van Kamerleden en de ambtelijke ondersteuning van de Tweede en Eerste
Kamer tot Delegates Portal zal moeten worden vervangen door een
andere wijze van verstrekking van de Raadsdocumenten. Daartoe wordt,
in samenspraak met de beide Kamers, een technische oplossing tot stand
gebracht op basis van een alternatief systeem. Op ambtelijk niveau vinden
hierover komende tijd besprekingen plaats. Totdat er een technische
oplossing is ontwikkeld, is er sprake van een overgangsperiode. Tijdens
de overgangsperiode zorgt het kabinet ervoor dat de beide Kamers
informatie uit het Delegates Portal verkrijgen. Het kabinet hecht onverkort
zeer aan goede informatievoorziening aan de Tweede en Eerste Kamer
over EU-besluitvorming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2795

7