Monitor Investeren voor de
Toekomst 2009

Monitor Investeren voor de
Toekomst 2009
Uitgevoerd in opdracht van BZK / WWI

Jaap van Galen
Judith Willems

April 2011 | r2010-0008JW

VERWERSDIJK 8 | 2611 NH DELFT | T [015] 27 99 300

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

ABF RESEARCH

Inhoudsopgave

Samenvatting
1
Inleiding

1
5

1.1
1.2
1.3
1.4

Achtergrond en doel
Definities
Onderzoeksopzet
Leeswijzer

5
6
6
7

2

Retrospectief 2006-2009

9

2.1
2.2
2.3

Inleiding
Ontwikkeling voorraad geschikte woningen
Inzet beleidsinstrumenten

9
11
12

3

Opgave 2009-2018

19

3.1
3.2

Opbouw opgave, scenario ‘Afbouw Capaciteit'
Opbouw opgave, scenario ‘Constante Capaciteit'

19
23

4

Mogelijkheden voor realisatie opgave

25

4.1
4.2
4.3
4.4

Nieuwbouw
Verbouw
Creëren zorgsteunpunten
Woningtoewijzing / woonruimteverdeling

25
27
27
28

5

Opgave per provincie

31

5.1
5.2
5.3

Huidige situatie per provincie
De toekomstige vraag naar geschikt wonen per provincie
Opgave en mogelijke invulling per provincie

31
32
33

35

Bijlage 2 Bevolkingsontwikkeling in beeld

37

Bijlage 3 Nationale opgave 2009-2030

41

Bijlage 4 Regionale opgave 2009-2018

45

Bijlage 5 Intramurale capaciteit en ZZP’s

49

Bijlage 6 Locatie gebieden

51

Bijlage 7 Methodiek

55

Bijlage 8 Toekomstige vraag intramuraal wonen

73

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Bijlage 1 Nultredenwoningen BNW

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Samenvatting

Inleiding
Voor u ligt de derde editie van de Monitor Investeren voor de Toekomst (MIT). Deze monitor is in 2003
aangekondigd door de toenmalige minster van VROM en de staatssecretaris van VWS in een brief
aan de Tweede Kamer. Daarin vroegen zij aandacht voor de effecten van de vergrijzing en de
extramuralisering op de huisvesting van ouderen en mensen met beperkingen en hebben zij
aangekondigd periodiek aan de Kamer te zullen rapporteren over de opgave en de voortgang op het
vlak van het geschikt wonen.
Het doel van de Monitor Investeren voor de Toekomst is derhalve het in beeld brengen van de
voortgang van de realisatie van geschikte woningen voor ouderen en mensen met beperkingen en het
bepalen van een nieuwe opgave voor de (middel)lange termijn. De monitor is voornamelijk gebaseerd
1
op gegevens afkomstig van het Woon Onderzoek Nederland (WoON) . Evenals het WoON heeft ook
de monitor een driejaarlijkse frequentie.
De vorige meting was gebaseerd op het WoON 2006. De belangrijkste resultaten zijn in december
2007 gepubliceerd in het Actieplan Beter (t)huis in de buurt. In dit actieplan zijn de ambities op het
gebied van wonen, welzijn en zorg van het toenmalige kabinet uitgewerkt. Bij dit actieplan is ook de
2
Monitor Investeren voor de Toekomst 2006 aangeboden.

1

Het WoonOnderzoek Nederland is een grootschalig steekproefonderzoek (circa 78.000 respondenten) uitgevoerd in opdracht van het ministerie van BZK

2

Tweede Kamer vergaderjaar 2007-2008, 31 200 XIIIII, nr. 111

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Vraagsturing als uitgangspunt voor bepalen beleidsopgave
Het rijksbeleid ten aanzien van geschikte woningen voor ouderen en mensen met beperkingen gaat uit
van de vraag van individuele huishoudens. Daarbij heeft de burger de eigen verantwoordelijkheid om
(bijtijds) zijn woonsituatie aan te passen aan zijn gezondheid. Het rijk heeft de rol om lokale partijen te
stimuleren om bijtijds voldoende geschikt aanbod te creëren. Daartoe is inzicht in de huidige en
toekomstige tekorten van belang.
Het tekort aan geschikte huisvesting is in lijn hiermee gedefinieerd als het verschil tussen de vraag
naar en het aanbod van geschikte woningen. Processen als vergrijzing en extramuralisering kunnen op
termijn leiden tot een verminderde beschikbaarheid van geschikte woningen en dus tot groeiende
tekorten. Om deze beschikbaarheid ook voor de nabije toekomst in beeld te brengen, berekent deze
monitor driejaarlijks de beleidsopgave vooruit voor de middellange termijn.
In deze editie van de monitor wordt de opgave bepaald tot 2018. De beleidsopgave 2009-2018 geeft
aan hoeveel geschikte woningen in de periode 2009-2018 extra beschikbaar moeten komen om het
tekort aan geschikte woningen in 2018 tot nul te reduceren. De opgave geeft derhalve aan welke

1

inspanningen moeten worden verricht om de huidige tekorten weg te werken en de komende opgave
als gevolg van toekomstige ontwikkelingen (vergrijzing en extramuralisering) het hoofd te bieden.
Voorraad geschikte woningen in drie jaar met 89 duizend gegroeid
In de Monitor Investeren voor de Toekomst 2006 werd op basis van het WoON 2006 de aanwezige
voorraad van voor ouderen en mensen met beperkingen geschikte woningen vastgesteld op 1,7
miljoen woningen. In het WoON 2009 blijkt dat deze voorraad is gestegen met 89 duizend woningen,
waarmee deze in totaal 1,8 miljoen woningen telt. Het grootste aandeel van deze stijging mag op het
conto worden geschreven van de nieuwbouw. In de drie jaar tussen 2006 en 2009 zijn ongeveer 90
duizend geschikte nieuwbouwwoningen opgeleverd. De ontwikkeling van het aantal geschikte
woningen in de voorraad wordt echter eveneens bepaald door andere ingrepen in de voorraad, zoals
sloop, verbouw, bijplaatsen van zorgsteunpunten.
Nieuwbouw en sociale huursector steeds meer gericht op ouderen
De afgelopen drie jaar heeft vooral de nieuwbouw bijgedragen tot het verminderen van het tekort en
daarmee tot het realiseren van de opgave. De nieuwbouw is steeds meer gericht op ouderen. Ook de
woonruimteverdeling heeft wellicht een bijdrage geleverd, gezien de toename van het aandeel geschikt
wonende ouderen in de sociale huursector.
3

De nieuwbouw draagt substantieel bij aan de realisatie van nultredenwoningen . Nieuwbouwwoningen
4
bestonden in de jaren 2006 en 2008 voor 37 procent uit nultredenwoningen, hetgeen neerkomt op
circa 90 duizend in de periode 2006-2009. Bovendien hebben relatief veel (bijna tweederde) van de
nultredenwoningen in de nieuwbouw een 55-plusser als eerste bewoner, en is dit aandeel groeiende.
In 2008 was 64% van de bewoners van de nieuwgebouwde nultredenwoningen 55-plusser; dit
percentage lag in 2004 nog op 56%. Nultredenwoningen in de nieuwbouw worden ook steeds vaker
opgeleverd in segmenten die goed aansluiten bij de woonwensen van ouderen. Zo is zo’n driekwart
van de nieuwgebouwde nultredenwoningen een meergezinswoning en is ruim de helft als 3kamerwoning opgeleverd. Verder zijn de meeste geschikte woningen gerealiseerd in de woonmilieus
buiten-centrum (een kleine 40%) en centrum-dorps (rond de 30%). Ruim de helft van alle toegankelijke
nieuwbouwwoningen is gerealiseerd in de koopsector.
Mogelijk heeft de woonruimteverdeling in de afgelopen jaren eveneens bijgedragen tot lagere tekorten
van geschikte woningen op de woningmarkt. Dit is met deze monitor niet op directe wijze in kaart te
brengen. Een voorzichtige indicatie voor een bijdrage door woningtoewijzing vormt echter de toename
van het aandeel geschikt wonende ouderen in de sociale huursector. In 2009 woonde 49% van de 55plussers in de sociale huursector in een geschikte woning terwijl dit in 2006 nog 46% was. Deze
toename betreft vooral de ouderen in ouderenwoningen met voorzieningen.
Er is eveneens onvoldoende informatie beschikbaar om vast te stellen hoe groot de realisatie van
nultredenwoningen door middel van verbouw en het creëren van zorgsteunpunten in de afgelopen
jaren is geweest.
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Tekort aan geschikte woningen fors gedaald
Op twee punten laat de monitor zien dat er sinds 2006 duidelijke winst is geboekt.
Ten eerste is het tekort aan geschikte woningen van ruim 130 duizend in 2006 gedaald naar 87
duizend in 2009, en dus met bijna 45 duizend woningen afgenomen.
Ten tweede is het aantal ouderen (55-plus) dat woont in een geschikte woning sinds 2006 toegenomen
met bijna 89 duizend. Dit betekent dat de groei van het aantal geschikte woningen in de periode 20062009 volledig aan 55-plussers ten goede is gekomen.
3

Nieuwbouw draagt uiteraard ook bij aan de realisatie van verzorgd wonen en overige geschikte woningen. Het betreft hierbij echter te geringe aantallen

4

Het onderzoek Bewoners Nieuwe Woningen (BNW) wordt eens in de 2 jaar uitgevoerd.

om verantwoorde uitspraken over te doen.

2

Herijkte opgave tot 2018: 40 duizend woningen per jaar
Met deze monitor is de opgave uit 2006 aan de hand van de nieuwste gegevens uit 2009 herijkt.
Daarbij wordt evenals in 2006 negen jaar vooruitgekeken, in dit geval tot 2018.
De opgave geschikte woningen voor ouderen en mensen met een beperking wordt bepaald door het
huidige tekort, de vraag die ontstaat door de ontwikkeling van de bevolking en de extra opgave die
ontstaat ten gevolg van het ingezette beleid c.q. de maatschappelijke ontwikkeling gericht op
extramuralisering. Voor zowel de goed toe- als doorgankelijke nultredenwoningen als het verzorgd
wonen (met zorg op afroep) is een raming gemaakt van de kwantitatieve opgave; berekend is in
hoeverre het huidige aanbod van de diverse vormen van wonen en zorg zal moeten veranderen om
aan de toekomstige vraag te kunnen voldoen. Voor geheel Nederland is de opgave voor de periode
2009-2018 geraamd op tussen de 330 en 360 duizend geschikte woningen, ofwel 36 tot 40 duizend
woningen per jaar (terwijl de opgave in de vorige monitor voor de periode 2006-2015 45.000 woningen
per jaar betrof). In beide gevallen blijft er sprake van een substantiële opgave.
Het tekort aan geschikte woningen is sinds 2006 met 45 duizend woningen gedaald. Doordat de
opgave voortkomend uit de demografische ontwikkeling vrijwel gelijk blijft aan die in de MIT 2006,
betekent dit dat de nieuw geformuleerde opgave tot 2018 ook 45 duizend woningen lager uitvalt dan in
de MIT 2006. Wel valt op dat de categorie verzorgd wonen een relatief groter deel gaat uitmaken van
de opgave.
Voor de opgave als gevolg van de extramuralisering zijn ter verkenning van de bandbreedte twee
varianten uitgewerkt. In de eerst beschreven variant wordt in navolging van de MIT 2006 ingezet op
een extra afbouw van de verzorgingshuiszorg met 40 duizend plaatsen tot 2018. In de tweede variant
wordt deze beleidsgestuurde extramuralisering buiten beschouwing gelaten en afgegaan op het feitelijk
verloop van de afbouw van de verzorgingshuiszorg. Deze ligt namelijk aanzienlijk lager dan
aanvankelijk geraamd. In de tweede variant wordt uitgegaan van lagere extramuralisering en wordt de
verzorgingshuiscapaciteit vanaf 2009 constant verondersteld.
De opgave als gevolg van extramuralisering in de afbouwvariant ligt in dezelfde orde van grootte als
die welke in het MIT 2006 werd verondersteld. Zodra de plannen van het kabinet over het scheiden
van wonen en zorg bekend zijn, zal blijken hoe deze zich hiertoe verhouden.
Mogelijkheden voor invulling van de nieuwe opgave
Qua realisatie van de opgave biedt nieuwbouw de meeste mogelijkheden. Ervan uitgaande dat 40%
van de nieuwbouw bestaat uit geschikte woningen en een gemiddeld productieniveau van 55.000
5
woningen per jaar wordt gehaald, zullen er tot 2018 bijna 200 duizend geschikte woningen bijkomen .
Daarmee kan 55% van de opgave in de afbouwvariant worden ingevuld. Als 50% van de nieuwbouw
zou bestaan uit geschikte woningen zou dit 50 duizend extra geschikte woningen, en een invulling van
69% opleveren.

Ook woonruimteverdeling kan een belangrijke rol spelen. Dit blijkt uit de ontwikkelingen van de
afgelopen jaren. Hierbij spelen met name specifiek op ouderen gerichte nieuwbouw en het meer en
meer op ouderen gerichte beleid van de corporaties een belangrijke rol. Uit de Monitor blijkt dat in
2009 37% van de geschikte woningvoorraad niet door 55-plussers wordt bewoond.

5

Naast nieuwbouw is er ook rekening gehouden met de te verwachten sloop (Bron: Primos 2009). Het genoemde percentage nultredenwoningen heeft

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Voor de mogelijkheden van aanpassing van de bestaande voorraad is met name gefocust op de
woningen die al wel intern, maar nog niet extern toegankelijk zijn. Per saldo komen zo’n 275 duizend
woningen van de totale woningvoorraad in principe in aanmerking voor verbouw. Theoretisch is met de
inzet van dit instrument ruim driekwart van de totale opgave geschikte huisvesting in te vullen.

betrekking op de uitbreiding van de woningvoorraad. Er wordt vanuit gegaan dat bij de sloopvervangende nieuwbouw het percentage geschikte
woningen gelijk blijft.

3

De aanwezigheid van zorgsteunpunten in de woonomgeving zorgt voor het onderscheid tussen
verzorgd wonen en overige geschikte woningen. Betrouwbare gegevens zijn echter niet beschikbaar
om een goede inschatting te maken van de bijdrage die het bijplaatsen van zorgsteunpunten voor
de realisatie van verzorgd wonen in de toekomst kan leveren.
Sector en woningtype spelen voor dit beleidsinstrument nauwelijks een rol; zowel huur- als
koopwoningen komen hiervoor in aanmerking, evenals eengezins- en meergezinswoningen. Echter,
het plaatsen van een zorgsteunpunt bij meergezinswoningen heeft wel een groter effect op de invulling
van de opgave verzorgd wonen, aangezien men vanuit één zorgsteunpunt in potentie meer
huishoudens kan bereiken.
Belangrijk is rekening te houden met de woonwensen en behoeften van ouderen. De tekorten bij
geschikte woningen manifesteren zich met name bij de woningen met voorzieningen, zoals verzorgd
wonen en wonen met diensten. Qua woninggrootte is er met name een tekort aan driekamerwoningen.
De tekorten aan geschikte woningen zijn relatief groter in de kleine tot middelgrote gemeenten met
tussen de 20.000 en 50.000 inwoners en in centrumdorpse milieus.
Regionale verschillen in de opgave
Per regio zijn er flinke afwijkingen van het geschetste landelijke beeld. In de rapportage is gekeken
naar de situatie per provincie.
Allereerst zijn er verschillen in de huidige voorraad. Zo bedraagt het percentage geschikte woningen in
Flevoland 20% en in Drenthe 35%. De tekorten op provinciaal niveau zijn het grootst in Zuid-Holland
en Noord-Brabant. Naast de huidige situatie verschillen ook de toekomstverwachtingen. Zo is wat
betreft de vergrijzing de verwachting dat op lange termijn Limburg vanaf 2030 met 45% 55-plussers de
meest grijze provincie zal worden, terwijl Flevoland zich met 30% 55-plussers de jongste provincie mag
blijven noemen. Dit levert sterk uiteenlopende opgaven op, waarbij de omvang van de
nieuwbouwplannen in hoge mate de mogelijkheden tot realisatie van de opgave bepaalt. De provincie
Limburg zal bij 40% geschikte woningen in de nieuwbouw niet meer dan 20% van de opgave met
nieuwbouw kunnen realiseren, terwijl Flevoland al bij 30% geschikte woningen in de nieuwbouw de
opgave volledig dekt.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

4

1

1.1

Inleiding

Achtergrond en doel

Het toenmalige ministerie van VROM heeft in 2003 in het kader van de vergrijzing en de gevolgen
6
daarvan voor het wonen, samen met het ministerie van VWS in de brief Investeren voor de Toekomst
de situatie geschetst van geschikte woningen voor ouderen en mensen met beperkingen, alsmede een
opgave voor de toekomst hiervoor geraamd. In die brief wordt toegezegd de situatie te monitoren. Dit
gebeurt in de Monitor Investeren voor de Toekomst.
Het doel van de Monitor Investeren voor de Toekomst is het in beeld brengen van de voortgang van de
realisatie van geschikte woningen voor ouderen en mensen met beperkingen en het bepalen van een
nieuwe opgave voor de komende jaren.
De monitor wordt voornamelijk gebaseerd op het Woon Onderzoek Nederland (WoON).

Het onderzoek Monitor Investeren voor de Toekomst 2009 is begeleid vanuit de Ministeries van BZK
en VWS door F. Bonnerman, A.M. van Blokland, J.F.C. de Jongh respectievelijk G.T.M. Adriaansens
en H.P.C. Verbeek.

6

TK 2002-2003, 26631 nr. 57 AANPASSEN CF bldz 1”.

7

Tweede Kamer vergaderjaar 2007-2008, 31 200 XVIII, nr. 111

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

De vorige meting was op basis van het WoON2006 en is december 2007 gepubliceerd in het actieplan
7
Beter (t)huis in de buurt . In dit actieplan zijn de ambities op het gebied van wonen, welzijn en zorg van
het toenmalige kabinet uitgewerkt. Bij dit actieplan werd ook de Monitor Investeren voor de Toekomst
8
2006 aangeboden. Hierin werd de aanwezige voorraad van voor ouderen en mensen met
beperkingen geschikte woningen vastgesteld op 1,7 miljoen en de totale opgave voor de periode 20062015 geraamd op 406 duizend woningen extra toe te voegen geschikte woningen, circa 45 duizend
woningen op jaarbasis. Deze gegevens vormen het ijkpunt voor het voorliggende onderzoek, dat een
actualisering geeft op basis van het onlangs beschikbaar gekomen WoON2009. Het doel van het
onderzoek is drieledig en betreft achtereenvolgens:
 het in kaart brengen van de voortgang sinds 2006;
 een herijking van de opgave voor de komende jaren;
 het in beeld brengen van de mogelijkheden tot realisatie van deze opgave.

5

1.2

Definities

In onderhavige studie wordt aangesloten bij dezelfde begrippen en definities voor de diverse vormen
van huisvesting voor ouderen en mensen met beperkingen, die zijn gebruikt in de eerdere studie
Monitor Investeren voor de Toekomst 2006 . Hieronder een korte toelichting.
De huisvesting voor ouderen en mensen met beperkingen wordt omschreven als geschikte
huisvesting. Onderhavig onderzoek richt zich op de voortgang van de invulling van de kwantitatieve
opgave met betrekking tot de extramurale huisvesting. Op basis van het WoON zijn de geschikte
9
woningen naar 2 hoofdcategorieën in te delen, namelijk verzorgd wonen en overige geschikte
huisvesting.
Verzorgd wonen betreft de situatie waarbij een huishouden in de leeftijd van 55 jaar of ouder in een
ouderenwoning woont en zo nodig gebruik kan maken van verpleging en/of verzorging vanuit een
nabijgelegen zorgsteunpunt. Overige geschikte huisvesting voor ouderen en mensen met beperkingen
betreft zelfstandige woningen, waarvan diverse kenmerken maken dat ze meer geschikt zijn voor de
doelgroep dan reguliere woningen. Deze kenmerken zijn:
 De woning is een ouderenwoning als onderdeel van een complex met extra diensten zoals
maaltijdverzorging, receptie, gemeenschappelijke recreatieruimte, etc. (wonen met diensten).
 De woning is een ouderenwoning, niet vallend onder verzorgd wonen of wonen met diensten
(overige ouderenwoning) en waarvan de respondent aangeeft dat de woning speciaal bestemd is
voor ouderen .
 De woning is ingrijpend aangepast (ingrijpend aangepaste woning).
 De woning is een nultredenwoning (overige nultredenwoning).
Een woning is een nultredenwoning als wordt voldaan aan twee voorwaarden, te weten:
1) externe toegankelijkheid: de woonkamer van de woning of woonruimte is vanaf de straat te
bereiken zonder traplopen;
2) interne toegankelijkheid: vanuit de woonkamer zijn zonder traplopen de keuken, het toilet, de
badkamer en tenminste 1 slaapkamer te bereiken.

1.3

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Het MIT2009 zoemt in op verschillende aspecten. Ten eerste wordt een beschrijving gegeven van de
huidige voorraad geschikte woningen. Daarbij wordt tevens teruggeblikt op de afgelopen jaren en is
geïnventariseerd wat de ontwikkelingen waren sinds de MIT2006. Deze deels retrospectieve analyse is
uitgevoerd op het WoON2006 en het WoON2009 en meerdere onderzoeken Bewoners Nieuwe
Woningen (BNW). Daarnaast stelt de MIT een opgave vast voor geschikte huisvesting en wonen met
zorg voor de nieuwe negenjarige periode 2009-2018. Deze berekeningen zijn uitgevoerd op basis van
het WoON2009 en PRIMOS2009. Een vergelijking met de eerder in de MIT2006 vastgestelde opgave
geeft inzicht in de mutatie/afname van de opgave voor geschikte woningen.
De opgave geschikte huisvesting voor ouderen en mensen met beperkingen is opgebouwd uit het
huidige tekort, de vraag die ontstaat door de ontwikkeling van de bevolking en de extra opgave die
ontstaat ten gevolg van extramuralisering. Ter verkenning van de bandbreedte zijn daarbij 2 varianten
uitgewerkt, waarbij gevarieerd wordt met de mate van extramuralisering. Tot slot wordt verkend welke
mogelijkheden er zijn om invulling te geven aan de opgave en de regionale verschillen die daarbij
optreden.

9

6

Onderzoeksopzet

In de rapportage wordt gemakshalve steeds gesproken over woningen. Hieronder vallen echter ook de zelfstandige wooneenheden (zie bijlage 7).

1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 maakt voor de periode 2006-2009 de balans op waar en in hoeverre met de inzet van de
verschillende beleidsinstrumenten resultaat is geboekt in de uitbreiding van de voorraad geschikte
woningen. Nieuwbouw, verbouw, plaatsing zorgsteunpunten en woonruimteverdeling komen
achtereenvolgens aan de orde.
In hoofdstuk 3 wordt aan de hand van 2 scenario’s de opgave voor geschikte huisvesting voor de
periode 2009-2018 gepresenteerd. Daarbij worden de samenstellende componenten (vraag/aanbod
saldo startsituatie, bevolkingsontwikkeling en extramuralisering) apart onderscheiden.
Hoofdstuk 4 gaat in op realisatiemogelijkheden voor de landelijke opgave. Per instrument wordt een
inschatting van de mogelijkheden op dit vlak gegeven.
Hoofdstuk 5 geeft per provincie een beschrijving van zowel de huidige als de toekomstige situatie van
de vraag naar geschikte woningen.
In de bijlagen zijn alle achterliggende cijfers opgenomen en wordt ingegaan op de gebruikte methodiek
en de betrouwbaarheid van de gemaakte schattingen.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

7

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

8

2

2.1

Retrospectief 2006-2009

Inleiding

Uit het WoON2009 blijkt dat ruim een kwart van de woningvoorraad geschikte huisvesting vormt voor
de doelgroep ouderen en mensen met een beperking. In paragraaf 1.2 is aangegeven dat er daarbij
verschillende typen geschikte woningen worden onderscheiden. Figuur 1 laat per leeftijdscategorie
zien hoe huishoudens in Nederland wonen als het gaat om geschikte woningen naar de verschillende
typen. Terwijl voor de huishoudens jonger dan 55 jaar in een geschikte woning circa 15% bestaat uit
een nultredenwoning met voorzieningen of aanpassingen is dit bij de huishoudens boven de 85 jaar
70%. Naast verzorgd wonen neemt met de leeftijd het gebruik van wonen met diensten, specifieke
ouderwoningen en woningen met aanpassingen flink toe.
Figuur 1 Geschikt wonen naar type woning, WoON2009
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
<=54

5559
Verzo rgd wo nen

6064
Wo nen met diensten

6569
Ouderenwo ningen

7074

7579

A angepaste wo ningen

8084

85eo

Overige nultreden

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Op basis van het WoON2009 is het aantal ouderen en/of mensen met beperkingen vastgesteld op in
totaal 3,3 miljoen huishoudens; daarvan woont 37% in een geschikte woning. Het aantal ouderen met
beperkingen is vastgesteld op iets meer dan 1 miljoen personen; daarvan woont 55% in een geschikte
woning. Dat is relatief veel in vergelijking met de overige huishoudens die deel uitmaken van de
doelgroep: van de ouderen zonder beperkingen woont 30% in een geschikte woning en van de 55minners met beperkingen is dat 25%.
Van de totale geschikte woningvoorraad wordt 67% bewoond door ouderen en/of mensen met
beperkingen. Dit percentage is als volgt opgebouwd: 32% 55+ zonder beperking, 30% 55+ met

9

beperking en 5% 55- met beperking. Van de totale woningvoorraad wordt achtereenvolgens 27%, 14%
en 5% bewoond door deze respectieve doelgroepen.
Vergrijzing en extramuralisering zorgen voor een toenemende vraag naar geschikte woningen. Om
hierin te voorzien worden nieuwe nultredenwoningen gebouwd en vindt aanpassing van bestaande
woningen plaats. Ook kan aan de voorraad geschikte woningen een kwaliteitsimpuls worden gegeven
door middel van het bijplaatsen van zorgsteunpunten. Daarnaast biedt gericht toewijzingsbeleid de
mogelijkheid ouderen/mensen met beperkingen in een voor hen geschikte woning te huisvesten. In de
volgende paragrafen van dit hoofdstuk wordt voor de periode 2006-2009 de balans opgemaakt waar
en in hoeverre er resultaat is geboekt.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

10

2.2

Ontwikkeling voorraad geschikte woningen

De omvang van de voorraad geschikte huisvesting is op basis van het WoON2009 vast te stellen op in
totaal 1,83 miljoen woningen, circa 26% van de totale woningvoorraad. Bijna de helft van alle geschikte
woningen is een eengezinswoning. Ook betreft bijna de helft van de geschikte voorraad een
koopwoning en/of een woning met 3 of meer kamers. Veruit de meeste geschikte woningen staan in de
buitencentrum stedelijke en de centrumdorpse woonmilieus, hoewel relatief gezien de geschikte
voorraad goed vertegenwoordigd is onder het landelijk wonen.
Tabel 1 Ontwikkeling voorraad geschikte huisvesting naar kenmerken, 2006-2009, WoON
2006 2009
2009
%
% abs x dzd

voorraad geschikte woningen
2006-2009
2006
2009
abs x dzd
%
% vd voorraad

woningvoorraad
2006 2009
2009
%
% abs x dzd

55
45

53
47

974
859

7,1
81,4

8
92

31
20

33
21

45
55

42
58

2968
4133

Woonvorm
Eengezinswoning
Meergezinswoning

49
51

48
52

877
956

22,9
65,6

26
74

18
39

18
41

67
33

68
32

4794
2307

Aantal Kamers
minder dan 3 kamers
3 kamers
meer dan 3 kamers

20
31
49

18
32
49

336
591
906

-6,6
45,7
49,4

-7
52
56

50
40
18

47
43
18

10
20
70

10
20
71

708
1385
5008

Omgeving
G4
G27
>50k
20k-50k
<20k

15
20
16
34
15

15
20
16
35
14

275
371
292
642
253

17,9
15,7
14,0
44,2
-3,3

20
18
16
50
-4

25
24
24
26
28

26
25
25
27
27

15
21
17
34
13

15
21
17
34
13

1050
1514
1189
2403
946

Woonmillieu
centrumstedelijk
buiten-centrum-stedelijk
groenstedelijk
centrumdorps
landelijk wonen

8
36
12
31
13

7
39
12
27
15

127
711
213
499
283

-14,6
88,0
8,6
-49,4
56,0

-17
99
10
-56
63

25
24
23
26
33

26
24
24
24
37

8
38
13
31
10

7
41
12
29
11

485
2932
877
2035
771

Huishouden
Leeftijd
0-54 jaar
55-74 jaar
75 jaar en ouder

39
36
25

37
36
26

686
667
480

-0,3
40,8
48,1

0
46
54

16
31
59

17
31
59

60
29
11

58
30
11

4150
2143
808

Beperking10
geen
licht
zwaar

64
16
20

65
16
19

1193
293
347

73,2
15,2
0,2

82,7
17,1
0,2

20
35
62

21
36
64

80
11
8

81
11
8

5759
803
539

Doelgroep
55+ geen beperking
55+ met beperking
55- met beperking
subtotaal
55- geen beperking

30
31
5
66
34

32
30
5
67
33

590
556
83
1230
603

65,6
23,2
-7,8
81,0
7,5

74,2
26,2
-8,9
91,5
8,5

30
53
25
37
16

30
55
25
37
16

25
14
5
45
55

27
14
5
46
54

1942
1010
333
3284
3817

Totaal (absoluut x dzd)

100 100

1833

88,5

100

25

26

100 100

7101

10

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Woning
Eigendom
Huur
Koop

Op basis van een indicatieve indeling

11

Op basis van het WoON2006 werd een voorraad van 1,74 miljoen woningen geconstateerd. De
e
e
woningvoorraad is daarmee in 3 jaar 88,5 duizend geschikte woningen rijker geworden. De 4 en 5
kolom van Tabel 1 geven de verdeling van deze toename naar een aantal kenmerken. Opvallend
positief is dat alle extra geschikte woningen bewoond worden door 55-plussers.
De toename blijkt qua voorraadkenmerken vooral terug te vinden in het koopsegment, de
meergezinssector en woningen met 3 of meer kamers. Qua omgevingskenmerken hebben in dit
opzicht vooral de buitencentrum stedelijke- en landelijke woonmilieus goed gescoord.
Zoals eerder aangegeven bestaat in 2009 26% van de totale woningvoorraad uit geschikte huisvesting;
dit komt neer op 1 op de 4 woningen. Met uitzondering van de relatieve oververtegenwoordiging bij het
landelijk wonen is de geschikte voorraad qua woonomgeving redelijk gelijkmatig gespreid over de
voorraad. Qua woningkenmerken is dat veel minder het geval en zijn de geschikte woningen
ongelijkmatig verdeeld over de voorraad. Zo is in de koopsector door de bank genomen 1 op de 5
woningen geschikt, terwijl dit in de huursector 1 op de 3 woningen betreft. Deels in het verlengde
hiervan is dit bij meergezinswoningen bij 1 op de 2 à 3 en bij eengezinswoningen bij 1 op de 5 à 6
woningen het geval.
Op vergelijkbare wijze kan ook op basis van leeftijd en mate van beperking van de bewoners een
vergelijkbare ongelijkmatige spreiding van de huishoudens over de geschikte voorraad worden
vastgesteld. Van de huishoudens tot 55 jaar woont 1 op de 6 in een geschikte woning, bij ouderen in
de leeftijdscategorie 55-74 is dat 1 op de 3 en voor 75-plussers is de verhouding 1 op ruim 1,5. Van de
huishoudens zonder beperking woont 1 op de 5 in een geschikte woning, bij huishoudens met een
lichte beperking is dat 1 op 3 en bij mensen met zware beperkingen is de verhouding 1 op 1,5.

2.3

Inzet beleidsinstrumenten

2.3.1

Nieuwbouw

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Met de bouw van nultredenwoningen vervult nieuwbouw een belangrijke rol bij de realisatie van de
opgave voor wonen, zorg en welzijn. Uit het onderzoek Bewoners Nieuwe Woningen (BNW) – dat eens
in de 2 jaar wordt uitgevoerd - blijkt dat in 2008 bijna 29 duizend van de 79 duizend nieuwgebouwde
woningen een nultredenwoning betreft. Dit komt neer op zo’n 37%. Dit aandeel wijkt daarmee
marginaal af van de onderzochte bouwjaren 2004 en 2006, die met respectievelijk 37% en 36% een
11
vergelijkbaar aandeel nultredenwoningen aan de woningvoorraad hebben toegevoegd. Vergelijking
met het WoON maakt duidelijk dat het percentage nultredenwoningen op basis van de antwoorden van
respondenten structureel iets lager uitpakt. Het WoON en de daarmee gemoeide weging is echter
minder specifiek gericht op het bouwjaar van woningen. Het BNW wordt hierin dan ook de meest
betrouwbare bron geacht en als uitgangspunt genomen.
In de brief Investeren voor de Toekomst is als uitgangspunt genomen dat op landelijk niveau per jaar
40% van de nieuwbouw als nultredenwoningen zou kunnen worden gerealiseerd.. Dit streefpercentage
is sinds 2004 aardig benaderd.

11

Uiteraard zijn ook in de jaren voor 2006 nieuwe nultredenwoningen gebouwd. Deze zijn echter op basis van het enquêtemateriaal niet als zodanig te
traceren. Pas vanaf 2004 kan met behulp van BNW worden afgeleid welke woningen zijn uitgevoerd als nultredenwoning. Met ingang van 2006 is
daarbij een definitiewijziging doorgevoerd. De criteria voor een nultredenwoning zijn vanaf 2006 scherper, waardoor het aantal -en dus aandeelnultredenwoningen van 2004 strikt genomen iets te hoog ligt. Feitelijk is dus sprake van een lichte stijging van het aandeel nultredenwoningen in de
nieuwbouw.

12

Ontwikkeling nultredenwoningen
12
Het aandeel nultredenwoningen in de nieuwbouw schommelt de laatste jaren ronde de 37% .
Gegeven dat het totale volume nieuwbouwwoningen in de periode 2004-2008 flink is toegenomen zijn
daarmee de toevoegingen nultredenwoningen ook in absolute zin gestegen. Was 2004 nog goed voor
circa 24 duizend nieuwe nultredenwoningen, in 2006 betrof dat ruim 26 duizend en in 2008 zijn
ongeveer 29 duizend nultredenwoningen aan de voorraad toegevoegd. Het aandeel
nultredenwoningen in de gehele woningvoorraad is daarmee in 2009 op 23% komen te liggen.
In de in ogenschouw genomen jaren is ruim de helft van alle toegankelijke nieuwbouwwoningen
gerealiseerd in de koopsector en evenzo is ruim de helft als 3-kamerwoning opgeleverd. Driekwart van
de nieuwgebouwde nultredenwoningen is een meergezinswoning en de meeste nultredenwoningen
zijn gerealiseerd in de woonmilieus buitencentrum (bijna 40%) en centrumdorps (rond de 30%). De
nieuwgebouwde nultredenwoningen worden vaker bewoond door ouderen. In 2008 is 64% van de
bewoners van de nieuwgebouwde nultredenwoningen 55+; dit percentage lag in 2004 nog op 56%.
Bovengeschetst beeld van de nultredennieuwbouw komt op de meeste punten overeen met de in
paragraaf 2.2 beschreven kenmerken van de geschikte huisvesting in de totale voorraad. De
achterliggende cijfers met betrekking tot de ontwikkelingen in de nieuwbouw staan in bijlage 1.
Rol nieuwbouw bij terugdringen tekort
De behoefte aan geschikte huisvesting is groter dan het aanbod. In 2009 resulteert het saldo tussen
vraag en aanbod in een tekort van 87 duizend woningen, relatief gezien komt dit neer op 5% van het
aanbod geschikte huisvesting. In 2006 is een tekort geconstateerd van 130 duizend woningen, destijds
7% van de geschikte voorraad. Dit betekent dat er een afname van het tekort aan geschikte
huisvesting is met 44 duizend woningen.

12

Nieuwbouw draagt uiteraard ook bij aan de realisatie van verzorgd wonen en overige geschikte woningen. Het betreft hierbij echter te geringe aantallen

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Het linker deel van Tabel 2 (kolom 2 t/m 5) toont het tekort c.q. spanningsveld in de voorraad en de
ontwikkeling daarin naar een aantal kenmerken; het rechter deel van de tabel (de laatste 6 kolommen)
toont de samenstelling van de nieuwbouw. Het tekortsaldo van 87 duizend woningen concentreert zich
in 2009 naar woning- en omgevingskenmerken in de huursector, bij 3-kamerwoningen, in gemeenten
met 20-50 duizend inwoners en de centrumdorpse milieus. Qua woonvorm is het tekort redelijk
gelijkmatig over de categorieën verdeeld.
Ook voor de huishoudens is een spanningsveld te constateren tussen de vraag naar en het aanbod
van geschikte huisvesting. Op basis van het WoON blijkt dat er zo’n 800 duizend huishoudens in de
leeftijd van 55-74 jaar en 525 duizend 75-plussers zijn die aangeven in een geschikte woning te
(willen) wonen. Hiertegenover staat een actueel aanbod voor deze ouderen dat ontoereikend is,
hetgeen resulteert in een theoretisch vraagoverschot naar geschikte woningen van respectievelijk 132
en 45 duizend. Onder beide groepen ouderen is er ten opzichte van 2006 overigens wel een lichte
afname in het vraagoverschot. Hier tegenover staat voor huishoudens tot 55 jaar een vraag/aanbodverhouding, waarbij het aanbod groter is dan de vraag. Dit aanbodoverschot is in de periode
2006-2009 bovendien toegenomen met bijna 21 duizend woningen.
Het grote aantal nieuwgebouwde nultredenwoningen in het koopsegment en de meergezinssector
hebben flink bijgedragen aan het terugdringen van het tekort in deze segmenten naar respectievelijk
3% en 4% van het betreffende geschikte aanbod. Ook het tekort aan 3-kamernultredenwoningen is
dankzij relatief veel nieuwbouw in dit segment flink gereduceerd. De samenstelling van de nieuwbouw
is naar deze invalshoeken dusdanig dat daarmee dus ook in kwalitatief opzicht is bijgedragen. Naar
woninggrootte blijft de kwalitatieve bijdrage van de nieuwbouw aan het inlopen van het tekort ‘beperkt’
tot de 3 kamerwoningen. De bijgebouwde 1- en 2-kamerwoningen hebben het overschot in deze
categorie zowel absoluut als relatief vergroot.

om verantwoorde uitspraken over te doen.

13

Tabel 2 Ontwikkeling tekort en samenstelling nieuwbouw, WoON, BNW
Aanbod
2009
x dzd

Geschikte huisvesting woningvoorraad
Tekort
Tekort
Tekort
2009
2006 2009
2006-2009
x dzd
%aanbod
x dzd

%nultreden
vd nieuw
to
bouw taal

Nieuwbouw 2006+2008
%55-74 jaar
%75+ jaar
geen nultr
geen nultr
nultr won
nultr won

Woning
Huur
Koop

974
859

61
26

10
5

6
3

-31,0
-12,8

58
28

46
54

27
12

47
44

7
1

29
10

Eengezins
Meergezins

877
956

47
40

5
10

5
4

7,6
-51,4

15
71

26
74

10
34

46
45

0
10

7
23

<=2 kamers
3 kamers
>=4 kamers

336
591
906

-32
94
25

-5
25
1

-10
16
3

-13,6
-42,8
12,6

68
69
19

10
57
33

18
30
12

26
51
42

8
10
0

23
24
9

Woonomgeving
G4
G27
>50 duiz
20-50 du
<=20 dui

275
371
292
642
253

0
6
16
47
19

5
4
5
11
8

0
2
5
7
7

-13,8
-10,1
2,0
-20,0
-1,9

41
35
31
38
37

18
20
15
36
12

11
14
13
16
19

33
47
51
48
44

2
2
1
2
2

14
17
21
20
24

Centrum
Buiten c
Groen st
Centrum
Landelij

127
711
213
499
283

5
7
17
46
12

23
-5
26
10
7

4
1
8
9
4

-28,2
34,6
-37,0
-8,3
-5,0

53
38
32
36
30

8
38
15
31
8

17
13
15
16
12

38
45
47
48
39

3
2
1
2
2

19
14
21
23
21

Huishouden
<55
55-74
75+

686
667
480

-90
132
45

-10
24
11

-13
20
9

-20,8
-18,5
-4,5

20
64
85

36
45
19

0
0
100 100
0
0

1.833

87

7

5

-43,8

37

100

15

Totaal

45

0
0
0
0
100 100
2

19

De woningbehoefte geschikte woningen wordt per segment zowel absoluut als relatief In Figuur 2
respectievelijk Figuur 3 ook grafisch getoond.
Figuur 2 Woningbehoefte geschikte woningen, absolute aantallen, WoON2009

VerzorgdWonen
Wonenmetdiensten
Ouderenwoning
Aangepastewoning
Nultredenwoning

Centrum

Type w oning

Woonmilieu

Geen
Licht
Zwaar

<=2 kamers
3 kamers
>=4 kamers
Grootte

<55
55-74
75+

Tekort of overschot

BuitenCentrum
GroenStedelijk
CentrumDorps
Landelijk

Eengezins
Meergezins

EigendomVorm

Huur
Koop

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

14

Aanbod

<=20 dzd
20-50 dzd
>50 dzd
G27
G4

1400000
1200000
1000000
800000
600000
400000
200000
0
-200000

Gemeentegrootte

Leeftijd

Beperking

Figuur 3 Woningbehoefte geschikte woningen, % per segment, WoON2009
80%

%Aanbod

70%

%Tekort of overschot

60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Gemeentegrootte

Leeftijd

Zwaar

Licht

Geen

75+

55-74

<55

G4

G27

>50 dzd

<=20 dzd

20-50 dzd

Landelijk

Groen

Woonmilieu

Centrum

Buiten

Centrum

3 kamers

Grootte

>=4 kamers

Vorm

<=2 kamers

Eengezins

Eigendom

Meergezins

Koop

Huur

-10%

Beperking

Ouderen in nieuwbouw en voorraad
13
In de nieuwbouw van 2006/2008 is 1 op de 3 huishoudens ouder dan 55 jaar; 26% van alle
nieuwbouwbewoners is 55-74 jaar en 8% is 75-plusser. In de totale voorraad ligt zowel het aandeel 5574 jarigen als het aandeel 75-plussers iets hoger. Wanneer wordt ingezoomd op het segment
nultredenwoningen, dan bewonen 55-74 jarigen juist relatief vaker een nieuwbouwwoning, waardoor
ook per saldo het totaal aandeel ouderen in een nultredenwoning in de nieuwbouw met 64% iets hoger
is dan in de voorraad (60%). Van de huishoudens in de nieuwgebouwde nultredenwoningen is 45%
tussen de 55 en 75 jaar en 19% is ouder dan 75 jaar. Onder de nieuwbouwhuishoudens die niet in een
nultredenwoning wonen liggen deze percentages met 15% respectievelijk 2% aanzienlijk lager. In de
voorraad zijn deze verschillen significant geringer. Met de nultredenwoning bereikt de nieuwbouw een
substantieel deel van de ouderen en wordt substantieel bijgedragen aan de invulling van de opgave.
Uiteraard zijn er regionaal grote verschillen in de vraag/aanbodverhoudingen en het resulterende
aanvangstekort. In hoofdstuk 5 wordt op provinciaal niveau nagegaan waar nieuwbouw van
nultredenwoningen een nuttig instrument zou kunnen zijn voor de invulling van het tekort.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

13

In verband met de betrouwbaarheidsmarges zijn de uitkomsten van de enquêtes van de 2 bouwjaren samengenomen.

15

Figuur 4 Ouderen in nieuwbouw en voorraad, BNW2006/2008, WoON2009
100%
90%
80%

8

11

26

19

2
15

24

28

30

70%
60%

8

45

36

50%
83

40%
30%

66

64

58

20%

36

40

nieuwbouw

voorraad

10%
0%
nieuwbouw
totaal

voorraad

jonger dan 55 jaar

2.3.2

nieuwbouw

nultredenwoningen
55-74 jaar

voorraad

geen nultreden
75+

Verbouw en bijplaatsen zorgsteunpunten

Verbouw
Alhoewel voor de realisatie van de opgave vooral een rol is weggelegd voor de nieuwbouw, zal ook via
verbouw van bestaande woningen een substantieel deel van de opgave gerealiseerd zijn. In hoeverre
tussen 2006 en 2009 hiervan sprake is geweest is echter moeilijk exact te kwantificeren. Er kan
derhalve geen cijfermatige onderbouwde uitspraak over de gerealiseerde verbouw op basis van de
voorhanden zijnde bronnen worden gedaan.
Wel is bekend dat er in de periode 2006-2009 naar schatting 20 duizend geschikte woningen zijn
gesloopt. Dit betekent dat de verbouw ook minimaal voor circa 20 duizend heeft bijgedragen aan de
groei van de geschikte voorraad.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Bijplaatsen zorgsteunpunten
Het creëren van zorgsteunpunten leidt tot de realisatie van verzorgd wonen. VWS heeft in 2005 een
14
inventarisatie van de zorginfrastructuur in Nederland laten uitvoeren. Daarbij zijn 381steunpunten met
zorggarantie geteld waar zelfstandig wonende ouderen een beroep op kunnen doen als zij zorg nodig
hebben. Bij deze meting werd destijds tevens geconstateerd dat deze faciliteit in 100 Nederlandse
gemeenten ontbrak. Er bleken bovendien grote regionale verschillen. In de inventarisatie wordt een
koppeling gemaakt met het aantal 75-plussers in de regio, de potentiële cliëntengroep. Er is geen
inschatting gemaakt hoeveel cliënten gebruik maken van het zorgsteunpunt c.q. hoeveel woningen
staan aangemeld.
Ter stimulering van extramuralisering is sinds 1 januari 2006 de beleidsregel Zorginfrastructuur van
kracht. Deze beleidsregel financiert zorgsteunpunten en technologische voorzieningen voor het leveren
van oproepbare zorg. Verwacht mag worden dat deze regeling de bouw van zorgsteunpunten een
flinke impuls gegeven heeft. Er zijn echter geen recentere gegevens voorhanden om dit kwantitatief te
onderbouwen.

14

16

Inventarisatie zorginfrastructuur, witte vlekken verpleging en verzorging, College Bouw, 2006

2.3.3

Woonruimteverdeling

Het labellen en gericht toewijzen van geschikte woningen biedt lokaal en regionaal mogelijkheden om
meer ouderen en mensen met beperkingen in een voor hen geschikte woning te huisvesten. Dit geldt
voornamelijk voor de sociale (huur)sector. Eerder is geconstateerd dat de woningvoorraad in de
periode 2006-2009 is uitgebreid met 88,5 duizend geschikte woningen. Daarbij bleek dat al deze extra
geschikte woningen terecht zijn gekomen bij 55-plussers. Dit zou kunnen wijzen op gericht beleid qua
woonruimteverdeling.
Figuur 5 laat zien in welke mate in 2006 en 2009 ouderen in de huur- en de koopsector gehuisvest zijn
in geschikte woningen.
In de huursector is het percentage ouderen dat in een geschikte woning woont gestegen. In de
15
koopsector is dit percentage gelijk gebleven . Dit duidt op een voor ouderen steeds aantrekkelijkere
huursector. Met name het aantal ouderen dat woont in huurwoningen met aanbod van specifieke
voorzieningen is flink gestegen.
Op basis van de beschikbare bronnen is echter niet hard te maken in welke mate woonruimteverdeling
of een meer aantrekkelijke huurvoorraad heeft bijgedragen aan de realisatie van de opgave voor
geschikte woningen.
Figuur 5 Ouderen in geschikte woningen in de huur- en de koopsector, WoON2006 en WoON2009
100%
90%
80%
70%
60%

86

80

86

72

80

65

72

64

54

54

46

46

2006

2009

35

33

65

67

2006

2009

50%
40%
30%
20%
10%
0%

28

14

14

20

20

2006

2009

2006

2009

Ko o pwo ningen

Huurwo ningen

2006 2009

36

2006 2009

Ko o pwo ningen

Jo nger dan 55 jaar

Huurwo ningen

55-74 jaar
Geschikte wo ningen

Ko o pwo ningen

Huurwo ningen

75 jaar en o uder

Overige wo ningen

Overigens is de groei in absolute zin veel hoger in de koopsector; 9 van de 10 toegevoegde woningen betrof een koopwoning. Bij de huurwoningen is

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

15

35

28

het aantal geschikte woningen licht gestegen, maar is de totale voorraad flink gedaald.

17

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

18

3

Opgave 2009-2018

De opgave geschikte huisvesting voor ouderen en mensen met beperkingen wordt bepaald door het
huidige tekort, de vraag die ontstaat door de ontwikkeling van de bevolking en de extra opgave die
ontstaat als gevolg van het ingezette beleid c.q. de maatschappelijke ontwikkeling gericht op
extramuralisering. Voor elk van de onderscheiden categorieën wonen met zorg is een schatting
gemaakt van de kwantitatieve opgave, dat wil zeggen in hoeverre het huidige aanbod van de diverse
vormen van wonen en zorg zal moeten veranderen om aan de toekomstige vraag te kunnen voldoen.
Ter verkenning van de bandbreedte zijn 2 varianten uitgewerkt, te weten ‘Afbouw Capaciteit’ en
‘Constante Capaciteit’. In de eerst beschreven variant ‘Afbouw Capaciteit’ wordt in navolging van de
MIT2006 ingezet op een extra afbouw van de verzorgingshuiszorg met 40 duizend plaatsen. Dit komt
overeen met het uitgangspunt van de vorige monitor en maakt daarmee een goede vergelijking
mogelijk. In de variant ‘Constante Capaciteit’ wordt niet uitgegaan van deze beleidsgestuurde
extramuralisering, maar van het feitelijk verloop van de afbouw van de verzorgingshuiszorg. Deze ligt
namelijk aanzienlijk lager dan aanvankelijk gepland. Vanuit dit perspectief geeft een aanvullende
variant, waarbij de extra afbouw op nul gesteld wordt, een realistische bandbreedte. Nadere
uitgangspunten en een beschrijving van de methodiek die is gehanteerd bij de beide scenario’s, is
opgenomen in bijlage 7. Bijlage 8 schets voorts de veronderstellingen omtrent de toekomstige vraag
naar intramuraal wonen. De vraag naar en het aanbod van intramuraal wonen heeft namelijk,
uitgaande van de te verwachten gezondheidssituatie van de bevolking, direct gevolgen voor de
noodzakelijke extramurale huisvesting.

3.1

Opbouw opgave, scenario ‘Afbouw Capaciteit'

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Tabel 3 geeft de totale opgave geschikte huisvesting op basis van zowel de MIT2009 (2009-2018) als
de MIT2006 (2006-2015). Voor beide monitoren zijn dezelfde scenario-uitgangspunten gehanteerd,
zodat bij de huidige monitor de opgave uit de eerdere monitor als ijkpunt van de voortgang kan dienen.
Om de uitkomsten goed onderling te kunnen vergelijken is bij de nieuwe monitor ook uitgegaan van
eenzelfde basisperiode van 9 jaar. Bovendien biedt deze termijn een concreet handelingsperspectief
voor het veld.
De nieuwe opgave is eveneens, steeds met een interval van 3 jaar, berekend voor de gehele periode
2009-2030, waardoor een gefaseerd beeld ontstaat. De uitkomsten daarvan naar type woningen en
naar de samenstellende componenten staan in bijlage 3. Het belang van de bevolkingscomponent in
de omvang van de opgave neemt daarbij als gevolg van de toegenomen levensverwachting steeds
meer toe; de ontwikkelingen van de tekort- en extramuraliseringscomponent binnen de opgave zijn in
vergelijking daarmee relatief bescheiden.

19

Tabel 3 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2006/2015 (MIT2006) en 2009/2018 (MIT2009), abs x dzd, variant
Afbouw Capaciteit
2006

2015

MIT2006
per jaar

47,6

47,6

5,3

39,9

39,9

4,4

0
0
47,6

25,0
43,4
116,0

2,8
4,8
12,9

0
0
39,9

28,4
45,8
114,1

3,2
5,1
12,7

82,8

82,8

9,2

46,7

46,7

5,2

0
0
82,8

198,2
8,7
289,8

22,0
1,0
32,2

0
0
46,7

191,6
9,3
247,6

21,3
1,0
27,5

130,4

130,4

14,5

86,6

86,6

9,6

0
0
130,4

223,2
52,2
405,8

24,8
5,8
45,1

0
0
86,6

220,0
55,1
361,7

24,4
6,1
40,2

Verzorgd wonen
Tekort
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave
Overige geschikte woningen
Tekort
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave
Totaal
Tekort 2009
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave

2009

2018

MIT2009
per jaar

In de Monitor Investeren voor de Toekomst 2006 werd voor de periode 2006-2015 een opgave
geformuleerd van 406 duizend geschikte woningen, waarvan 116 duizend verzorgd wonen. De nieuwe
monitor geeft op basis van het WoON2009 voor het jaar 2018 een totale opgave geschikte huisvesting
van 362 duizend woningen, waarvan 114 duizend verzorgd wonen. De opgave voor de komende 9 jaar
ligt daarmee 44 duizend woningen lager dan 3 jaar geleden; zo’n 2 duizend lager in geval van verzorgd
wonen en 42 duizend bij de overige geschikte woningen. Bij een evenredige verdeling van het tekort
over de 9 jaren omvat de nieuwe opgave op jaarbasis 40 duizend woningen, 3 jaar geleden was dat 45
duizend.
Figuur 6 geeft voor beide monitoren een grafisch overzicht van de opbouw van de opgave aan
geschikte huisvesting naar de drie componenten, zijnde het huidige tekort, de opgave als gevolg van
de bevolkingsontwikkeling en de opgave als gevolg van de extramuralisering. In één oogopslag wordt
daarmee duidelijk dat het lagere tekort overige geschikte woningen aanleiding is voor de lagere
opgave in de MIT 2009 in vergelijking met de MIT 2006.
Figuur 6 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2006/2015 (MIT2006) en 2009/2018 (MIT2009), abs x dzd, variant
Afbouw Capaciteit
25
opgave per jaar
M IT2006

M IT2009

20

15
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

10

5

0
huidig tekort

bevolkingsontw
verzorgd wonen

extramuralisering

huidig tekort

bevolkingsontw

extramuralisering

overig gesc hikt

In de nu volgende paragrafen wordt kort ingegaan op elk van de 3 componenten afzonderlijk.

20

3.1.1

Huidig tekort

De actuele verhouding tussen vraag naar en aanbod van geschikte huisvesting is bepalend voor het
aanvangstekort. Op basis van het WoON2009 is vastgesteld dat Nederland ruim 1,8 miljoen voor
ouderen geschikte woningen heeft. Hiervan is 7%, circa 136 duizend woningen, gecategoriseerd als
verzorgd wonen. De totale behoefte aan geschikte huisvesting bedraagt ruim 1,9 miljoen woningen.
Het tekort is het saldo van de vraag naar minus de voorraad aan geschikte huisvesting. De vraag c.q.
behoefte omvat alle huishoudens die in een geschikte woning wonen, vermeerderd met de
huishoudens die aangeven naar een dergelijke woning te willen verhuizen. Op basis van het
WoON2009 komt het tekort aan geschikte huisvesting uit op een totaal van bijna 87 duizend woningen.
Het tekort aan verzorgd wonen betreft circa 40 duizend woningen, 46% van het totale tekort.
In Tabel 4 worden deze uitkomsten vergeleken met de uitkomsten van de vorige monitor. Gebleken is
al dat het tekort aan geschikte huisvesting afneemt met in totaal 44 duizend woningen.
Nultredenwoningen zijn in toenemende mate terechtgekomen bij ouderen, hetgeen heeft bijgedragen
aan de afname van het tekort. Op nationaal niveau suggereren de cijfers een daling van het tekort
verzorgd wonen tussen 2006 en 2009. Al moet dit met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd,
gezien de betrouwbaarheidsmarges. Wel maakt het tekort verzorgd wonen een relatief groter deel uit
van het tekort in 2009 dan in 2006.
Tabel 4 Opbouw en ontwikkeling aanvangstekort geschikte huisvesting, WoON, bewerking ABF
voorraad

behoefte

tekort

voorraad

behoefte

tekort

2006
Verzorgd wonen
Overig geschikte woningen
totaal

129,4
1614,9
1744,3

aantallen x dzd
177,0
47,6
1697,7
82,8
1874,7
130,4

7
93
100

9
91
100

percentages
37
63
100

2009
Verzorgd wonen
Overig geschikte woningen
totaal

135,6
1.697,2
1.832,8

175,5
1.743,9
1.919,4

39,9
46,7
86,6

7
93
100

9
91
100

46
54
100

2006-2009
Verzorgd wonen
Overig geschikte woningen
totaal

6,2
82,3
88,5

-1,5
46,2
44,7

ontwikkeling
-7,7
-36,1
-43,8

2,1
27,4
29,5

3.1.2

ontwikkeling per jaar
-0,5
-2,6
15,4
-12,0
14,9
-14,6

Opgave door bevolkingsontwikkeling

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

De tweede component van de opgave bestaat uit de extra vraag in de toekomst door de ontwikkeling
van de bevolking met als meest prominent kenmerk de vergrijzing. De opgave als gevolg van de
bevolkingsontwikkeling voor de periode 2009-2018 is in totaal 220 duizend woningen, waarvan ruim 28
duizend de categorie verzorgd wonen betreft (zie Tabel 3). Het volume van de extra vraag door de
bevolkingsontwikkeling wijkt daarmee weinig af van de uitkomsten in de MIT2006 voor de periode
2006-2015. Het relatieve aandeel van de vraag door bevolkingsgroei is met 61% nu tegenover 55% bij
de vorige meting als gevolg van de vergrijzing wel toegenomen.
Hoewel de leeftijd een van de sterkste determinanten is voor de vraag naar geschikte huisvesting,
spelen ook andere factoren een rol. In de toekomstige vraag is naast leeftijd ook rekening gehouden
met geslacht, huishoudensamenstelling, opleidingsniveau en inkomen van de bevolking. Binnen deze
onderscheiden categorieën wordt de aard van de vraag die huishoudens uitoefenen gedurende de
prognoseperiode constant verondersteld, de verwachte extramuraliseringstendens buiten beschouwing
latend. In de prognose wordt binnen de onderscheiden categorieën dus verondersteld dat het aandeel
huishoudens dat gebruik maakt van diverse vormen van wonen met zorg, ofwel de verhouding tussen
feitelijke en potentiële vraag, niet verandert. Bijlage 1 geeft een nadere toelichting op de gehanteerde
uitgangspunten en veronderstellingen.

21

3.1.3

Opgave door extramuralisering

Ten derde ontstaat er verschuiving in de vraag door extramuralisering. De algemene verwachting is dat
de toekomstige vraag naar intramurale woonvormen relatief gezien zal dalen, omdat ouderen en
mensen met beperkingen zelfstandig willen (blijven) wonen en zo nodig zorg op maat thuis willen
ontvangen. Vooralsnog is onduidelijk wat precies de effecten hiervan zullen zijn. De huidige
uitgangspunten van het Ministerie van VWS betreffende de dalende vraag naar verzorgingshuiszorg
leiden tot een extra afname van het aantal plaatsen in verzorgingshuizen tot 2018 met 40 duizend
landelijk. Het totale aantal plaatsen nu, zo’n 102 duizend, daalt daarmee ongeveer 40%. Zodra de
plannen van het kabinet over het scheiden van wonen en zorg bekend zijn, zal moeten worden bezien
of deze aanname moet worden bijgesteld. Ook bij instellingen in de Geestelijke Gezondheidszorg
(GGZ) en Gehandicaptenzorg (GZ) wordt rekening gehouden met een vermindering van in totaal 8500
plaatsen. Deze vermindering is gelijkmatig over alle instellingen in Nederland verdeeld.
Het verminderen van de verzorgingscapaciteit betekent niet dat de vraag naar dit type wonen met zorg
volledig wegvalt. Ook bij de resterende vraag naar verzorgingshuiszorg vindt extramuralisering plaats.
De extramuralisering bestaat uit het verschil tussen de geraamde vraag naar verzorgingshuiszorg en
de veronderstelde capaciteit. Voor de periode 2009-2018 betreft dit zo’n 18,2 duizend huishoudens.
Het effect van de extramuralisering is dat er in totaal 58,2 duizend personen op de zelfstandige
woningmarkt een geschikte woning nodig zouden hebben.
De plaatsen in verzorgingshuizen hebben betrekking op personen en de opgave voor wonen met zorg
wordt vastgesteld in woningen. Voor de omzetting van plaatsen naar woningen is er rekening mee
gehouden dat niet iedereen zal vragen naar een geschikte woning. Zo zal een gedeelte bij de
(gezonde) partner in de reguliere voorraad blijven wonen. Verondersteld wordt dat voor in totaal 20%
van de te extramuraliseren plaatsen geen geschikte woning nodig is. Dat betekent dat niet 58,2
duizend woningen worden meegenomen als component voor de opgave geschikt wonen, maar 80%
daarvan, zijnde 46,6 duizend woningen.
Naast de afname van de verzorgingscapaciteit is er overigens wel een toename van het zogenaamde
beschermd wonen voorzien.
Met extramuralisering wordt beoogd dat personen niet in instellingen wonen, maar op de reguliere
woningmarkt en daarbij ondersteund kunnen worden door hetzelfde zorgniveau als binnen de muren
van een verzorgingshuis of andere instelling. Het ligt dan ook voor de hand dat de extramuralisering
(vermindering van intramurale plaatsen) met name wordt gecompenseerd door het verzorgd wonen op
de reguliere woningmarkt. Immers, het kunnen ontvangen van verpleging en/of verzorging vanuit een
zorgsteunpunt is een vereiste bij het verzorgd wonen. Er wordt vanuit gegaan dat 80% van de
extramuralisering kan worden opgevangen door het verzorgd wonen; dit betreft 37,3 duizend
woningen. De inschatting is dat de overige 20% van de personen behoefte heeft aan een lichtere vorm
van zorg of aan welzijnsdiensten, wat mogelijk is in bijvoorbeeld het wonen met diensten. Deze vorm
van wonen met zorg is een onderdeel van de overig geschikte huisvesting. In totaal gaat het om 9,3
duizend overige geschikte woningen.
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

22

Per saldo wordt zodoende bij de extramuralisering als gevolg van de afname van de
verzorgingshuiscapaciteit verondersteld dat 64% van de personen zal vragen naar verzorgd wonen,
16% naar een overige geschikte woning en 20% een vraag uitoefent naar een overige woning op de
reguliere woningmarkt. De uiteindelijke opgave ten gevolge van de extramuralisering binnen de sector
Verpleging & Verzorging komt hiermee voor de periode 2009-2018 in totaal op 55,1 duizend woningen.
Hiervan vallen er 45,8 onder het verzorgd wonen. In Figuur 7 zijn de verschillende componenten van
deze extramuralisering schematisch weergegeven.
Daarnaast is er nog sprake van extramuralisering in de Geestelijke Gezondheidszorg en de
Gehandicaptenzorg.

Figuur 7 Opbouw opgave ten gevolge van extramuralisering, 2009-2018, ABF
afbouw vz hplaatsen tot
2018
(40,0 dz d)

vraag vzhplaatsen 20092018 (18,2 dzd)

80%

afbouw in GGZ en
GZ (8,5 dz d)

geschik te voorraad
woningen
80%
(46,6 dzd)
20%

extramuralisering vzh in
personen 2009-2018
(58,2 dzd)
20%

verzorgd wonen in
woningen totaal
(45,8 dz d)
v erzorgd wonen
(37,3 dzd)
overig geschikt
(9,3 dz d)

opgav e extramuralisering
(55,1 dz d)

reguliere voorraad
overi ge woningen
(11,7 dzd)

De in dit hoofdstuk gepresenteerde opgave wordt in hoofdstuk 4 gedifferentieerd naar de provincies.

3.2

Opbouw opgave, scenario ‘Constante Capaciteit'

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

De in de vorige paragraaf gepresenteerde opgave is mede gebaseerd op een extra opgave die
ontstaat ten gevolge van het ingezette beleid gericht op extramuralisering. Wanneer wordt gekeken
naar de feitelijke afbouw van de verzorgingscapaciteit in de jaren 2006-2009, dan blijkt dat zich,
gegeven de voorhanden zijnde meest actuele cijfers, te beperken tot een afbouw met ± 7000 plaatsen.
Deze uitkomst ligt aanzienlijk lager dan de aanvankelijke uitgangspunten ten aanzien van de
extramuralisering, waarbij was ingezet op zo’n 40 duizend plaatsen minder in 2015. Deze
veronderstelling impliceert immers voor de periode 2006-2009 een daling van (3/9)*40 duizend = 13
duizend plaatsen, ofwel 6 duizend meer. Vanuit dit perspectief is de vraag, hoe de opgave er uit zal
zien wanneer wordt afgezien van beleidsgestuurde extramuralisering, een logische vervolgstap. Naast
de ‘oude’, met de MIT2006 vergelijkbare doorgerekende variant, is nu ook een scenario doorgerekend,
waarbij de omvang van de extra afbouw op nul gesteld is. Kort samengevat betekent dit dat bij deze
variant wordt uitgegaan van de volgende veronderstellingen:
 constante verzorgingshuiscapaciteit (in tegenstelling tot extra afbouw met 40.000)
 groei verpleeghuiscapaciteit op basis van demografie (in navolging van de variant met extra
extramuralisering)
Tabel 5 en Figuur 8 geven de totale opgave geschikte huisvesting op basis van zowel de variant
‘Afbouw Capaciteit’ als de variant ‘ Constante Capaciteit’. De actuele verhouding tussen vraag naar en
aanbod van geschikte huisvesting, ofwel het aanvangstekort, is in de beide varianten uiteraard gelijk.
Dat geldt ook voor de groei van de vraag als gevolg van de bevolkingsontwikkeling. Volledigheidshalve
zijn deze beide grootheden ook in de overzichten opgenomen. De verschillen spitsen zich toe op de
extramuralisering, die in Figuur 9 nog afzonderlijk wordt gepresenteerd.
De variant ‘Constante Capaciteit’ geeft op basis van het WoON2009 voor het jaar 2018 een totale
opgave geschikte huisvesting van 330 duizend woningen, waarvan 89 duizend verzorgd wonen. Deze
opgave ligt daarmee in het totaal 32 duizend woningen lager dan de opgave conform variant ‘Afbouw
Capaciteit’; bijna 26 duizend lager in geval van verzorgd wonen en ruim 6 duizend bij de overige
geschikte woningen. Bij een evenredige verdeling van het tekort over de 9 jaren omvat de opgave
conform ‘Constante Capaciteit’ op jaarbasis 37 duizend woningen. Dat is slechts 3,5 duizend ofwel 9%
woningen op jaarbasis minder in vergelijking tot de variant waarbij beleidsmatig wordt ingezet op
afname van de verzorgingshuiscapaciteit tot 2018 met 40.000 plaatsen. Dit maakt duidelijk dat het
kwantitatieve belang van de extramuralisering binnen de totale opgave relatief gering is. Dit doet
uiteraard geenszins afbreuk aan de kwalitatieve bijdrage van de extramuralisering in de opgave. Na
2018, wanneer de beleidsgestuurde extramuralisatie voltooid zal zijn, geven de beide varianten een
zelfde verloop van de opgave voor alle 3 de samenstellende componenten met de

23

bevolkingscomponent als gevolg van de vergrijzing als dominante factor. De integrale opgave voor de
periode 2009-2030 is, met steeds een interval van 3 jaar, naar type woningen en naar de
samenstellende componenten, opgenomen in bijlage 3.
Tabel 5 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009/2018 (MIT2009), abs x dzd, vergelijking varianten Afbouw
Capaciteit en Constante Capaciteit

Verzorgd wonen
Tekort
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave
Overige geschikte woningen
Tekort
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave
Totaal
Tekort 2009
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave

2009

Afbouw Capaciteit
2018
per jaar

Constante Capaciteit
2018
per jaar

39,9

39,9

4,4

39,9

4,4

0,0
0,0
39,9

28,4
45,8
114,1

3,2
5,1
12,7

28,4
20,2
88,5

3,2
2,2
9,8

46,7

46,7

5,2

46,7

5,2

0,0
0,0
46,7

191,6
9,3
247,6

21,3
1,0
27,5

191,6
2,9
241,2

21,3
0,3
26,8

86,6

86,6

9,6

86,6

9,6

0,0
0,0
86,6

220,0
55,1
361,7

24,4
6,1
40,2

220,0
23,1
329,7

24,4
2,6
36,6

Figuur 8 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009/2018/2030 (MIT2009), abs x dzd, beide varianten
650
600
550
500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2009

2018 A fbo uw
Capaciteit

VZW: huidige teko rt
o verig geschikt: huidig teko rt

2018 Co nstante
Capaciteit

2030 Afbo uw
Capaciteit

VZW: bevo lkingso ntwikkeling
o verig geschikt: bevo lkingso ntwikkeling

2030 Co nstante
Capaciteit

VZW: extramuralisering
o verig geschikt: extramuralisering

Figuur 9 Extramuralisering, 2009-2030 (MIT2009), beide varianten
90
verzo rgd wo nen

80

o verig geschikt

70

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

24

60
50
40
30
20
10
0
2009

2012

2015

2018

2021

2024

A fbo uw Capaciteit

2027

2030

2009

2012

2015

2018

2021

2024

Co nstante Capaciteit

2027

2030

4

Mogelijkheden voor realisatie opgave

In de brief Investeren voor de Toekomst zijn vier beleidsinstrumenten genoemd die kunnen worden
ingezet om de opgave voor geschikte huisvesting te realiseren. Het betreffen:
 Nieuwbouw
 Verbouw
 Het creëren van zorgsteunpunten, en
 Woningtoewijzing/ woonruimteverdeling
Voor de realisatie zal in de regel niet voor één van de bovenstaande instrumenten worden gekozen,
maar er zal vaker sprake zijn van een combinatie van methoden. Het is gewenst dat de opgave wordt
gerealiseerd in de vorm van nultredenwoningen.

4.1

Nieuwbouw16

Nieuwbouw kan worden ingezet voor de realisatie van zowel verzorgd wonen als voor overige
geschikte woningen. Voor verzorgd wonen is het wel noodzakelijk dat er ook een zorgsteunpunt in de
buurt is. Dit kan betekenen dat in nieuwbouwplannen een steunpunt moet worden opgenomen, maar
ook kan de nieuwbouw worden gesitueerd bij een bestaand steunpunt.
De opgave die in paragraaf 3.1 is gepresenteerd, heeft betrekking op geschikte woningen. Een
belangrijk aspect van die geschikte woningen is het kenmerk nultreden.

16

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

De Rijksoverheid gaat ervan uit dat als 40% van de nieuwbouw wordt uitgevoerd in de vorm van
nultredenwoningen al tweederde van de opgave kan worden gerealiseerd.. Uit het onderzoek
Bewoners Nieuwe Woningen blijkt dat dit streefpercentage de afgelopen jaren redelijk werd benaderd
(zie ook hoofdstuk 2).
In Tabel 6 is weergegeven wat het effect is op het door nieuwbouw te realiseren deel van de opgave
wanneer wordt gevarieerd met het percentage nultredenwoningen in de te verwachten
nieuwbouwproductie. Eerder is aangegeven dat de totale opgave geschikte huisvesting voor de
periode 2009-2018 362 duizend tot 330 duizend woningen bedraagt, gemiddeld 40 duizend tot 36.000
per jaar. Verondersteld wordt dat deze woningen allemaal als een nultredenwoning aan de voorraad

In hoeverre de door de kredietcrisis veroorzaakte stagnatie in de nieuwbouwproductie van invloed is, valt op dit moment nog moeilijk te kwantificeren.

25

worden toegevoegd. De groei van de woningvoorraad17 die hier voor de prognoseperiode als
uitgangspunt wordt genomen, is 494 duizend woningen, ofwel gemiddeld 55 duizend per jaar. Bij de
veronderstelling dat 40% van de nieuwbouwproductie voldoet aan het kenmerk nultreden, worden er
dan gemiddeld per jaar 22 duizend nultredenwoningen gebouwd. Dit komt overeen met 55% van de
opgave geschikte huisvesting. Ter verkenning van de bandbreedte is op analoge wijze ook voor enkele
andere percentages nultredenwoningen in de nieuwbouw berekend welk deel van de opgave voor
geschikte huisvesting daarmee wordt ingevuld.
Tabel 6 Opgave versus mogelijke realisatie via nieuwbouw, 2009-2018 (WoON 2009)
totaal
x dzd

per jaar
x dzd

Opgave geschikte huisvesting

359

40

Verwachte nieuwbouw-sloop
60% nultreden
50% nultreden
40% nultreden
30% nultreden

494
296
247
197
148

55
33
27
22
16

Nationaal

bijdrage aan invulling
van de opgave (%)

83
69
55
41

Figuur 10 Nationaal, effect variatie nultreden
abs, x dzd

%

350

100
90

300

80
70

250

60

200

50
150

40

100

30
20

50

10

0

0
60% nultreden
o pgave geschikte wo ningen

50% nultreden
uitbreiding vo o rraad

40% nultreden

30% nultreden

bijdrage invulling o pgave (%)

Het aandeel nultredenwoningen in de nieuwbouw verschilt sterk per provincie. In Flevoland, Drenthe,
Gelderland en Zuid-Holland ligt dit bijvoorbeeld relatief laag en blijft het ver onder het landelijke
streefpercentage. Nadrukkelijk zij echter vermeld dat de landelijke invulling van 40% niet per definitie
ook in elke provincie de streefwaarde zal moeten zijn. Voor het realiseren van de opgave op regionaal
niveau is de stand van zaken op de regionale woningmarkt richtinggevend. In hoofdstuk 5 wordt hier
nader op in gegaan.
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

17

Naast nieuwbouw is er ook rekening gehouden met de te verwachten sloop (Bron: Primos 2009). Het percentage nultredenwoningen in de diverse
varianten heeft betrekking op de uitbreiding van de woningvoorraad. Er wordt vanuit gegaan dat bij de sloopvervangende nieuwbouw het percentage
geschikte woningen gelijk blijft.

26

4.2

Verbouw

Via aanpassing van de woningvoorraad kan ook een deel van de realisatie van de opgave voor
geschikte woningen worden gerealiseerd. In deze paragraaf wordt afgetast welk deel van de huidige
voorraad eventueel in aanmerking zou kunnen komen voor verbouw.
Hierbij zijn woningen geselecteerd die in potentie in aanmerking komen voor verbouw. Bij de selectie
worden woningen gekozen die met relatief weinig inspanningen c.q. lage kosten (per woning) kunnen
worden verbouwd tot nultredenwoningen. Zo kan door een enkele 'ingreep' bij een flatgebouw een
aantal meergezinswoningen worden verbouwd tot nultreden. Bij eengezinswoningen die intern
toegankelijk zijn, maar extern niet toegankelijk, kan door de aanleg van een hellingbaan de woning ook
extern toegankelijk en dus nultreden worden gemaakt.
Uitgangspunt zijn de woningen uit de woningvoorraad, die niet behoren tot het deel daarvan dat
geschikt is voor ouderen of mensen met beperkingen. Transformatie van bijvoorbeeld nultreden naar
verzorgd wonen wordt hier dus buiten beschouwing gelaten, omdat daarmee alleen een kwaliteitsslag
wordt gemaakt maar per saldo de omvang van de opgave ongewijzigd blijft.
Transformatie is een instrument dat zowel in de huur- als de koopsector kan worden ingezet.
Overeenkomstig de aanpak conform de MIT2006 zijn 4 groepen van woningen gedefinieerd die meer
voor verbouw naar geschikte woningen in aanmerking komen dan andere groepen woningen. Daarbij
is gefocust op de overige woningen die intern al toegankelijk zijn op basis van de veronderstelling dat
deze woningen op relatief eenvoudigere wijze zijn te transformeren tot een nultredenwoning dan
overige woningen die alleen extern toegankelijk zijn. In geval van meergezinswoningen is hier nog een
extra selectiecriterium aan toegevoegd met betrekking tot de entree van de woning. Verondersteld is
namelijk dat de voor verbouw meest kansrijke meergezinswoningen een voordeur aan een galerij
hebben. Door het plaatsen van een lift en/of het gelijkvloers maken van de galerij met de drempel van
de voordeur worden deze woningen relatief eenvoudig ook extern toegankelijk en dus nultreden.
Aldus resulteren de volgende 4 groepen woningen die in potentie voor verbouw in aanmerking komen
om een deel van de opgave voor geschikte huisvesting te realiseren.


Optie 1: Meergezinshuurwoningen, alleen intern toegankelijk en met een voordeur aan een galerij (153 duizend
woningen)




Optie 2: Eengezinshuurwoningen, alleen intern toegankelijk (14 duizend woningen)
Optie 3: Meergezinskoopwoningen, alleen intern toegankelijk en met een voordeur aan een galerij (56 duizend
woningen)



Optie 4: Eengezinskoopwoningen, alleen intern toegankelijk (52 duizend woningen)

4.3

Creëren zorgsteunpunten

De aanwezigheid van nabije zorgsteunpunten zorgt voor het onderscheid tussen verzorgd wonen en
overige geschikte woningen. Helaas is het niet mogelijk een betrouwbare inschatting te geven van de

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Per saldo komen daarmee zo’n 275 duizend woningen van de totale woningvoorraad in principe in
aanmerking voor verbouw. Theoretisch is met de inzet van dit instrument ruim driekwart van de totale
opgave geschikte huisvesting in te vullen.
In vergelijking met de uitkomst op basis van de MIT2006 is de potentie qua verbouw ongeveer gelijk
gebleven. Op basis van het WoON2006 kwamen 279 duizend woningen in aanmerking voor mogelijke
verbouw.

27

te verwachten bijdrage van het aantal bijgeplaatste zorgsteunpunten voor de realisatie van verzorgd
wonen in de toekomst.
Sector en woningtype spelen voor dit beleidsinstrument nauwelijks een rol; zowel huur- als
koopwoningen komen hiervoor in aanmerking, evenals eengezins- en meergezinswoningen. Echter,
het plaatsen van een zorgsteunpunt bij meergezinswoningen heeft wel een groter effect op de invulling
van de opgave aangezien men vanuit één zorgsteunpunt in potentie meer huishoudens kan bereiken.

4.4

Woningtoewijzing / woonruimteverdeling

Tot slot de vraag in hoeverre het instrument woningtoewijzing zou kunnen bijdragen om de opgave
voor geschikte huisvesting te realiseren. Twee invalshoeken worden daarbij in ogenschouw genomen.
Allereerst wordt gekwantificeerd wat de bijdrage zou zijn wanneer de trend van de afgelopen jaren
wordt doorgetrokken. Vervolgens wordt afgetast in hoeverre het honoreren van de wensen van
verhuisgeneigde huishoudens ruimte biedt voor een bijdrage aan de realisatie van de opgave.
Eerder is al gebleken dat ouderen en mensen met beperkingen in de afgelopen jaren in toegenomen
mate gehuisvest zijn in geschikte woningen. Zo is tussen 2006 en 2009 het aandeel 55-plussers in een
geschikte woning gestegen van 61% naar 63%. Dit betekent ook dat nog steeds 37% van de geschikte
voorraad niet wordt benut door de doelgroep. Wanneer er vanuit wordt gegaan dat deze trend zich
voortzet, leidt deze ontwikkeling ertoe dat in 2012 65% van de geschikte voorraad wordt bewoond door
55-plussers. Op basis van de huidige omvang voorraad geschikte woningen zouden daarmee zo’n 45
duizend huishoudens uit de doelgroep extra geschikt gehuisvest zijn. Een verdere daling naar 30% 55minners in geschikte woningen zou, gegeven de huidige voorraad, resulteren in 136 duizend geschikte
woningen extra.
Uiteraard betreft dit een hypothetische kwantificering; de uitkomsten ervan dienen dan ook alleen als
indicatief te worden geïnterpreteerd.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

28

Met name in de huursector op de lokale woningmarkt is actief beleid qua woonruimteverdeling in
principe een reëel instrument om het aantal 55-plus huishoudens in geschikte huisvesting te vergroten.
Woningtoewijzing heeft betrekking op de bestaande voorraad in combinatie met de huishoudens die er
(gaan) wonen.
Van de totale woningvoorraad betreft in 2009 26% geschikte huisvesting. Voor de huishoudens van 55
jaar en ouder geldt dat 39% geschikt woont; bij huishoudens tot 55 jaar is dit 17%. Binnen de
huursector liggen deze percentages met respectievelijk 48% en 20% wat hoger, met name in geval van
55+ huishoudens. Wanneer wordt gekeken naar de gewenste huisvestingssituatie, dan zijn de
verschillen echter aanzienlijk groter.
In totaal zijn er in 2009 ruim een miljoen huishoudens die aangeven naar een huurwoning te willen
verhuizen; een kwart daarvan is 55 jaar of ouder. Van deze ouderen geeft 76% daarbij aan voorkeur te
hebben voor een geschikte woning; dit betreft in totaal zo’n 200 duizend huishoudens. Bij huishoudens
onder de 55 jaar die naar een huurwoning willen verhuizen spreekt slechts 10% de voorkeur voor een
geschikte woning uit. Het verschil tussen het relatieve aantal oudere huishoudens dat nu in een
geschikte huurwoning woont en de ouderen die er naar toe zouden willen, is veel groter dan bij de
jongere huishoudens. Het middels actief beleid qua woonruimteverdeling met voorrang toewijzen van
geschikte huisvesting aan ouderen die graag naar een geschikte woning willen verhuizen biedt in
potentie dan ook zeer zeker mogelijkheden meer 55+ huishoudens geschikt te huisvesten. Toch wordt
ervan afgezien om dit in aantallen woningen te kwantificeren. Het vaststellen van een aantal woningen
op nationaal niveau is van weinig waarde, aangezien woningtoewijzing alleen een optie is voor de
regionale en lokale woningmarkt.

In Tabel 7 zijn de uitkomsten voor 2009 opgenomen en Figuur 11 geeft een vergelijking met 2006.
Tabel 7 Geschikt wonend naar leeftijdscategorie, WoON2009
<55jr

55jr eo

totaal

aantallen x dzd

<55jr 55jr eo

totaal

verticaal gepercenteerd

<55jr 55jr eo

totaal

horizontaal gepercenteerd

totale voorraad
geschikte woning
overig
totaal

686
3463
4150

1146
1805
2951

1833
5268
7101

17
83
100

39
61
100

26
74
100

37
66
58

63
34
42

100
100
100

totale voorraad huur
geschikte woning
overig
totaal

328
1298
1627

646
696
1342

974
1994
2968

20
80
100

48
52
100

33
67
100

34
65
55

66
35
45

100
100
100

verhuisgeneigden naar huur
geschikte woning
overig
totaal

77
729
809

200
56
262

277
785
1070

10
90
100

76
21
100

26
73
100

28
93
76

72
7
24

100
100
100

Figuur 11 Geschikt wonen naar leeftijdscategorie, WoON2006, WoON2009
90
80

2006

2009

70
60
50
40
30
20
10
0
totale voorraad

totale voorraad huur verhuisgeneigden
naar huur

% 55+ in geschikte woningen

totale voorraad

totale voorraad huur verhuisgeneigden
naar huur

% 55- in geschikte woningen

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

29

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

30

5

Opgave per provincie

Dit hoofdstuk geeft per provincie een beschrijving van de huidige en toekomstige situatie van de vraag
naar geschikte woningen.
In paragraaf 5.1. wordt gekeken naar de huidige situatie per provincie, waarbij zowel aanbod als de
tekorten in beeld worden gebracht. Paragraaf 5.2. schetst de in het WoON2009 en het BNW gemeten
ontwikkeling van de geschikte woningvoorraad per provincie. In paragraaf 5.3. wordt de toekomstige
ontwikkeling, zijnde de bevolkingsontwikkeling, in beeld gebracht. Paragraaf 5.4. ten slotte schetst de
opgave geschikte woningen en de mogelijkheden van realisatie van de opgave met behulp van de
verschillende beleidsinstrumenten.

5.1

Huidige situatie per provincie

Uit de figuren blijkt dat de tekorten, zowel in absolute als relatieve zin, het grootst zijn in Zuid-Holland.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Figuur 12 laat een uitsplitsing van de woningbehoefte van de geschikte woningvoorraad zien per
provincie waarbij aanbod en tekort apart zijn weergegeven. De totale geschikte woningvoorraad
bestaat uit ruim 1,8 miljoen woningen, het grootste gedeelte hiervan staat uiteraard in de grotere
provincies zoals Zuid-Holland, Noord-Holland en Noord-Brabant.
Uit het WoON2009 blijkt dat de vraag naar geschikte woningen groter is dan het aanbod. Het landelijke
verschil tussen vraag en aanbod, uitgedrukt in het tekort, bedraagt circa 85 duizend woningen,
waarmee de totale woningbehoefte van geschikte woningen ruim 1,9 miljoen woningen bedraagt. In
vrijwel alle provincies is er sprake van een tekort; alleen in Groningen, Friesland en Flevoland is er
volgens het WoON geen sprake van een tekort, maar zelfs een licht overschot aan geschikte
woningen.

31

Figuur 12 Aanbod en tekort geschikte woningen per provincie, WoON2009
500000
450000
400000
350000
300000
250000
200000
150000
100000
50000

Aanbod geschikte w oningen

g

N

Li
m
bu
r

oo
rd
-B
ra
ba
nt

Ze
el
an
d

Zu
id
-H

oo
rd
-H

ol
la
nd

ol
la
nd

tre
ch
t
U

N

O

Fl
ev
ol
an
d
G
el
de
rla
nd

ve
rij

ss
el

re
nt
he
D

ro
ni
ng
en

G

Fr
ie
sl
an
d

0
-50000

Tekort geschikte w oningen

In Figuur 13 wordt gekeken naar het percentage geschikte woningen per provincie. Het percentage
geschikte woningen is het laagst in Flevoland, Utrecht en Noord-Holland. In Groningen, Friesland,
Drenthe en Zeeland is met ruim 30% nultredenvoorraad het percentage geschikte woningen het
hoogst.
Figuur 13 Percentage geschikte woningen per provincie, WoON2009
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

32

nd

g

ed
er
la
N

Li
m
bu
r

-B
ra
ba
nt

N

oo
rd

Ze
el
an
d

ol
la
nd

nd

Zu
id
-H

-H
oo
rd
N

% Aanbod geschikte w oningen

5.2

ol
la

tr e
ch
t
U

el
de
rl a
nd

la
nd

G

Fl
ev
o

l
ss
e
ve
rij

D

re
nt
he

O

G

ro
ni
ng
en

-5%

Fr
ie
sl
an
d

0%

% Tekort geschikte w oningen

De toekomstige vraag naar geschikt wonen per provincie

Figuur 14 geeft inzicht in de ontwikkeling van het aantal personen van 55 jaar en ouder van 2009 tot
2040 per provincie. Na 2030 stijgt alleen in Overijssel het percentage 55+ nog licht, in alle andere
provincies daalt vanaf 2030 het aantal personen van 55 jaar of ouder.
Opvallend is dat ook op lange termijn het percentage ouderen per provincie flink verschilt. Uit de
raming blijkt dat Limburg naar verwachting op lange termijn met 45% het meeste aantal ouderen zal
tellen. Flevoland mag zich ook op lange termijn met 30% ouderen met recht de jongste provincie
blijven noemen.

Figuur 14 Aandeel personen 55 jaar en ouder per provincie, 2009-2040, Primos
50%
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%

5.3

g

la
nd
N
ed
er

Li
m
bu
r

Groei %55+ 2018-2030

D
re
nt
he

Groei %55+ 2009-2018

Ze
el
an
d

el
de
rl a
nd
N
oo
rd
-B
ra
ba
nt

Fr
ie
sl
an
d

%55+ in 2009

G

Fl
ev
ol
an
d

U
tr e
ch
N
t
oo
rd
-H
ol
la
nd
Zu
id
-H
ol
la
nd
O
ve
rij
ss
el
G
ro
ni
ng
en

0%
-5%

Groei %55+ 2030-2040

Opgave en mogelijke invulling per provincie

Figuur 15 laat de opgave voor geschikte huisvesting per provincie zien. Een belangrijk aspect van
geschikte woningen is het kenmerk nultreden. Zoals eerder geschetst vervult nieuwbouw met de bouw
van nultredenwoningen een belangrijke rol bij de realisatie van de opgave voor geschikte woningen.
Hierbij gaat de rijksoverheid ervan uit dat een percentage van 40% van de nieuwbouw wenselijk zou
zijn als het gaat om nultredenwoningen.
Het toenmalige ministerie van VROM heeft woningbouwafspraken met de regio’s t/m 2015. Vanaf
2016 wordt ervan uit gegaan dat de nieuwbouw de verwachte huishoudenontwikkeling per regio zal
volgen. Figuur 15 laat naast de opgave zien hoeveel nultredenwoningen er, uitgaande van het
percentage van 40%, per provincie zouden worden gebouwd. Uit Figuur 15 blijkt dat de grootste
opgave voor geschikte woningen moet worden gerealiseerd in de provincies Zuid-Holland en NoordBrabant. Kijken we naar de nieuwbouwplannen dan blijkt dat in de provincies Utrecht en Flevoland al
de gehele of vrijwel de gehele opgave voor geschikte woningen wordt ingevuld door nieuwbouw als
18
deze voor 40% zou bestaan uit nultredenwoningen . De provincie Limburg en Drenthe lijken de meest
lastig te realiseren opgave te hebben, met name in Limburg zal nieuwbouw een maar bescheiden rol
kunnen spelen in de realisatie van de opgave. Figuur 16 geeft per provincie aan welk percentage van
de opgave geschikte woningen via nieuwbouw wordt ingevuld wanneer wordt uitgegaan van een
aandeel van 40% nultredenwoningen in de nieuwbouw.

Naast nieuwbouw is er ook rekening gehouden met de te verwachten sloop (Bron: Primos 2009). Het percentage nultredenwoningen in de diverse

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

18

varianten heeft betrekking op de uitbreiding van de woningvoorraad. Er wordt vanuit gegaan dat bij de sloopvervangende nieuwbouw het percentage
geschikte woningen gelijk blijft.

33

Figuur 15 Opgave geschikte woningen en mogelijkheden nieuwbouw per provincie, absoluut, 2009-2018
90000

Opgave geschikte w oningen

80000

40% Nieuw bouw

70000
60000
50000
40000
30000
20000
10000

N
oo
rd
-H
ol
la
nd
N
oo
rd
-B
ra
ba
nt
Zu
id
-H
ol
la
nd

G

el
de
rl a
nd

ve
rij

ss
el

g
O

Li
m
bu
r

U
tre
ch
t

D
re
nt
he

Fr
ie
sl
an
d

Ze
el
an
d

ro
ni
ng
en
G

Fl
ev
ol
an
d

0

Figuur 16 Opgave geschikte woningen en mogelijkheden nieuwbouw per provincie, relatief, 2009-2018
180%
160%
140%
120%
100%
80%
60%
40%
20%

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

34

g

la
nd
N
ed
er

Li
m
bu
r

D
re
nt
he

Ze
el
an
d

ro
ni
ng
en
G

Fr
ie
sl
an
N
d
oo
rd
-B
ra
ba
nt
Zu
id
-H
ol
la
nd

N
oo
rd
-H
ol
la
nd
G
el
de
rl a
nd
O
ve
rij
ss
el

U
tre
ch
t

Fl
ev
ol
an
d

0%

Bijlage 1 Nultredenwoningen BNW

Tabel B1.1 Kenmerken nultredenwoningen, nieuwbouw 2004, 2006, 2008, BNW en voorraad 2006, 2009, WoON
Realisaties nieuwbouw
Woningvoorraad
%
indices
%
indices
2004
2006
2008
04-06 06-08
2006
2009
06-09
Woning
Eigendom
Koop
Sociale Huur
Particuliere Huur

27%
60%
66%

28%
56%
56%

95

110

19%
26%
25%

19%
28%
26%

110
107
86

Woonvorm
Eengezinswoning
Meergezinswoning

16%
84%

15%
74%

15%
68%

98
113

99
113

16%
33%

16%
36%

101
111

Aantal Kamers
minder dan 3 kamers
3 kamers
meer dan 3 kamers

81%
78%
19%

70%
70%
19%

66%
68%
18%

144
109
102

125
112
102

42%
33%
16%

42%
37%
16%

102
111
105

Omgeving
Gemeente grootte
G4
G27
>50k
20k-50k
<20k

34%
43%
35%
37%
33%

44%
34%
30%
38%
33%

38%
36%
32%
37%
42%

202
97
70
106
135

86
121
113
109
128

22%
20%
20%
22%
24%

24%
21%
21%
23%
23%

109
107
115
111
85

Woonmillieu
centrum-stedelijk
buiten-centrum-stedelijk
groen-stedelijk
centrum-dorps
landelijk wonen

65%
34%
30%
38%
32%

57%
39%
30%
36%
27%

48%
37%
33%
37%
33%

77
113
149
103
99

86
106
91
123
150

20%
20%
20%
22%
31%

23%
21%
21%
22%
31%

114
108
111
102
102

Huishouden
Leeftijd
0-54 jaar
55-74 jaar
75 jaar en ouder

22%
76%
93%

19%
65%
87%

20%
63%
83%

88
116
155

112
111
101

15%
27%
45%

15%
27%
48%

100
107
116

Totaal
Totaal (absoluut x dzd)

37%
65,3

36%
72,4

37%
78,9

111
7,1

109
6,5

22%
23%
1511,1 1604,2

106
93,2

De percentages verwijzen voor de gepresenteerde jaren naar het aandeel nultredenwoningen in
respectievelijk nieuwbouw en voorraad binnen het desbetreffende segment . De indices geven de
ontwikkeling aan van het aantal nultredenwoningen in nieuwbouw en voorraad in de gegeven perioden.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

29%

35

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

36

Bijlage 2 Bevolkingsontwikkeling in beeld

In deze bijlage wordt een beeld gegeven van de verwachte toekomstige bevolkingsontwikkeling.
Hierbij wordt voor de verschillende leeftijdsklassen gekeken naar de verwachte ontwikkeling van de
totale bevolking, en de ontwikkeling van de bevolking naar huishoudensamenstelling, opleiding en
inkomensniveau.
Figuur B2.1 Raming bevolkingsontwikkeling, personen naar leeftijdsklasse, CBS

20
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2009

2012

2015

2018

2021

2024

85eo

7584

6574

2027
5564

2030

2033

2036

2039

0054

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Figuur B2.1. laat de verwachte ontwikkeling van de totale bevolking zien.
De totale bevolking groeit van circa 16,4 miljoen in 2009 tot en met 17,5 miljoen in 2040.
Het aantal personen jonger dan 54 daalt van 11,9 miljoen in 2009 tot 11,1 miljoen in 2040, ofwel meer
dan de totale groei voltrekt zich bij de ouderen.
Het totaal aantal 55-plussers groeit tot 2029, daarna daalt het licht. Het aantal 65-plussers blijft
groeien tot 2039. Het aantal 75-plussers blijft, net als het aantal 85-plussers ook na 2040 gestaag
groeien. Het aantal 75-plussers groeit van 1,1 miljoen in 2009 tot 2,4 miljoen in 2040. De groei van het
aantal 85-plussers is relatief het hoogst, van 270 duizend in 2009 tot 770 duizend in 2040.

37

Figuur B2.2 Raming bevolkingsontwikkeling, percentage alleenstaande personen Primos-2009

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2009

2012

2015

2018

2021

0054

5564

2024
6574

2027
7584

2030

2033

2036

2039

85eo

Figuur B2.1. geeft het percentage alleenstaanden weer per leeftijdscategorie. De figuur is cumulatief
opgebouwd, hoe hoger de leeftijdscategorie hoe hoger het percentage alleenstaanden. Zo is in 2009
het percentage alleenstaanden in de leeftijdscategorie 55-74 circa 18% en in de leeftijdscategorie 85
jaar en ouder ruim 70%.
Verwacht wordt dat het percentage alleenstaanden in de leeftijdscategorie 0-54 en 55-64 stijgt, en het
percentage in de hogere leeftijdscategorieën daalt.
Figuur B2.3 Raming bevolkingsontwikkeling, percentage personen met lage opleiding naar leeftijdsklasse, Primos-2009

80%
70%
60%
50%
40%
30%
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

38

20%
10%
0%
2009

2012

2015

2018

2021

2024

0054

5564

6574

2027
7584

2030

2033

2036

2039

85eo

Figuur B2.3. laat de raming van het percentage personen met een lage opleiding zien. Het percentage
met lage opleiding daalt in alle leeftijdscategorieën, het meest bij ouderen.

Figuur B2.4 Raming bevolkingsontwikkeling, percentage personen in eerste quintiel,SZW-raming, bewerking ABF

45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
2009

2012

2015

2018

2021

0064

2024

6574

2027

7584

2030

2033

2036

2039

85eo

Figuur B2.4. laat de raming zien van het percentage personen met een laag inkomen, in dit geval het
aantal personen in het eerste quintiel. Het aantal personen met inkomen in het eerste quintiel daalt
naar verwachting bij de ouderen.

Figuur B2.5 Raming bevolkingsontwikkeling, percentage huishoudens in koopwoning, ABF Socrates

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2012

2015

2018
75eo

6574

2021

2024

2027

2030

0064

Figuur B2.5. tenslotte laat het percentage huishoudens zien in een koopwoning. Het percentage totale
huishoudens in een koopwoning stijgt naar verwachting licht. Bij ouderen is er naar verwachting een
hogere stijging. Bij 75-plus huishoudens stijgt het percentage van een kleine 40% naar ruim 50 %
eigen woningbezit.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

2009

39

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

40

Bijlage 3 Nationale opgave 2009-2030

Tabel B3.1 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2030, aantallen x dzd, Afbouw Capaciteit

Verzorgd wonen
Tekort 2009
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave

2009

2012

2015

2018

2021

2024

2027

2030

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

0
0
39,9

9,0
19,0
67,9

18,8
33,1
91,7

28,4
45,8
114,1

37,7
50,2
127,8

47,5
55,0
142,4

57,9
60,8
158,6

68,1
67,8
175,9

46,7

46,7

46,7

46,7

46,7

46,7

46,7

60,1
3,1
110,0

127,0
6,1
179,8

191,6
9,3
247,6

250,5
10,4
307,7

309,6
11,6
367,9

364,6
13,1
424,4

412,3
14,8
473,8

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

0
0
86,6

69,1
22,1
177,9

145,7
39,2
271,6

220,0
55,1
361,7

288,2
60,6
435,5

357,0
66,7
510,3

422,5
73,9
583,0

480,4
82,7
649,7

Overige geschikte woningen
Tekort 2009
46,7
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
0
extramuralisering
0
Opgave
46,7
Totaal
Tekort 2009
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave

Tabel B3.2 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2030, aantallen x dzd, Constante Capaciteit

Verzorgd wonen
Tekort 2009
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave

2012

2015

2018

2021

2024

2027

2030

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

39,9

0
0
39,9

9,0
10,4
59,4

18,8
16,0
74,7

28,4
20,2
88,5

37,7
24,6
102,2

47,5
29,4
116,8

57,9
35,2
133,0

68,1
42,2
150,3

46,7

46,7

46,7

46,7

46,7

46,7

46,7

60,1
1,0
107,8

127,0
1,9
175,6

191,6
2,9
241,2

250,5
4,0
301,3

309,6
5,2
361,5

364,6
6,7
418,0

412,3
8,4
467,4

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

86,6

0
0
86,6

69,1
11,4
167,2

145,7
17,9
250,2

220,0
23,1
329,7

288,2
28,6
403,5

357,0
34,7
478,3

422,5
41,9
551,0

480,4
50,7
617,7

Overige geschikte woningen
Tekort 2009
46,7
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
0
extramuralisering
0
Opgave
46,7
Totaal
Tekort 2009
Vraag ten gevolge van
bevolkingsontwikkeling
extramuralisering
Opgave

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

2009

41

Figuur B3.1 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2030, aantallen x dzd, Afbouw Capaciteit,
gestapelde kolommen respectievelijk ontwikkelingslijnen
650
600
550
500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2009

2012

2015

VZW: huidige teko rt
o verig geschikt: huidig teko rt

2018

2021

VZW: bevo lkingso ntwikkeling
o verig geschikt: bevo lkingso ntwikkeling

2024

2027

2030

VZW: extramuralisering
o verig geschikt: extramuralisering

450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2009

2012

2015

VZW: huidige teko rt
o verig geschikt: huidig teko rt

2018

2021

2024

VZW: bevo lkingso ntwikkeling
o verig geschikt: bevo lkingso ntwikkeling

2027

2030

VZW: extramuralisering
o verig geschikt: extramuralisering

80
70
60
50

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

42

40
30
20
10
0
2009

2012

2015
VZW: extramuralisering

2018

2021

2024

o verig geschikt: extramuralisering

2027

2030

Figuur B3.2 Opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2030, aantallen x dzd, Constante Capaciteit,
gestapelde kolommen respectievelijk ontwikkelingslijnen
650
600
550
500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2009

2012

2015

VZW: huidige teko rt
o verig geschikt: huidig teko rt

2018

2021

VZW: bevo lkingso ntwikkeling
o verig geschikt: bevo lkingso ntwikkeling

2024

2027

2030

VZW: extramuralisering
o verig geschikt: extramuralisering

450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2009

2012

2015

VZW: huidige teko rt
o verig geschikt: huidig teko rt

2018

2021

2024

VZW: bevo lkingso ntwikkeling
o verig geschikt: bevo lkingso ntwikkeling

2027

2030

VZW: extramuralisering
o verig geschikt: extramuralisering

80
70
60
50

30
20
10
0
2009

2012

2015
VZW: extramuralisering

2018

2021

2024

o verig geschikt: extramuralisering

2027

2030

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

40

43

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

44

Bijlage 4 Regionale opgave 2009-2018

Tabel B4.1 Regionale opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2018, aantallen x dzd, Afbouw Capaciteit

opgave 2009-2018

opbouw verzorgd wonen

opbouw overig geschikte won.

geschikte

ver

overig

tgv

tgv

tgv

tgv

huisvesting

zorgd

geschikt

bev

extra

bev

extra

totaal wonen

wonen

tekort

tekort

ontw

muralis

G4

36,8

12,4

24,4

6,1

ontw muralis
1,3

5,0

2,3

21,1

1,0

G27

71,0

22,1

48,9

7,8

4,6

9,7

11,4

35,4

2,0

Groningen

9,2

4,0

5,1

1,2

1,0

1,8

-1,8

6,6

0,4

Friesland

11,9

4,4

7,6

0,8

1,7

2,0

-0,9

8,1

0,4

Drenthe

15,1

3,5

11,6

0,3

1,5

1,6

3,2

8,0

0,3

Zwolle

14,2

2,7

11,5

0,3

1,0

1,4

3,5

7,7

0,3

Twente

11,9

3,9

7,9

0,9

1,3

1,7

0,7

6,9

0,4

Apeldoorn-Zutphen

8,5

2,7

5,8

0,9

0,9

0,9

2,3

3,3

0,2

Arnhem

19,2

7,0

12,2

2,5

1,7

2,8

0,4

11,2

0,6

Nijmegen

9,1

3,7

5,4

1,7

0,6

1,4

-0,6

5,7

0,3

Utrecht

25,0

7,5

17,5

2,6

1,9

3,0

0,8

16,1

0,6

Flevoland

3,2

0,9

2,2

0,3

0,2

0,4

-0,4

2,6

0,1

't Gooi

7,4

2,4

5,1

1,0

0,3

1,0

-0,7

5,5

0,2

Noord-Holland Noord

12,2

4,2

8,0

1,5

1,2

1,5

-0,2

7,9

0,3

Kennemerland

10,7

3,2

7,4

1,4

0,5

1,4

3,9

3,2

0,3

Zaanstreek-Waterland

7,1

2,9

4,2

1,4

0,6

0,9

0,2

3,9

0,2

Amsterdam

10,7

3,8

6,8

1,6

0,5

1,7

-3,2

9,7

0,3

Amstelland-De Meerlanden

2,8

1,8

1,1

0,6

0,4

0,8

-3,2

4,1

0,2

Zuid-Holland Noord

10,7

4,8

6,0

2,3

1,1

1,4

0,1

5,6

0,3

Haaglanden

19,7

5,4

14,3

2,7

0,7

2,0

5,1

8,7

0,4

Delft-Westland/Oostland

6,9

1,7

5,2

0,5

0,5

0,8

0,0

5,0

0,2

Midden Holland

7,7

1,6

6,1

0,5

0,5

0,6

3,3

2,7

0,1

Rotterdam

11,5

5,2

6,4

2,8

0,6

1,7

2,7

3,4

0,3

Nieuwe Waterweg-Noord

4,5

1,9

2,6

1,2

0,2

0,5

1,1

1,4

0,1

zorgregio's

10,9

2,1

8,8

0,7

0,5

0,9

4,1

4,5

0,2

Waardenland

10,2

2,9

7,3

1,1

0,8

0,9

3,5

3,7

0,2

Zeeland

9,4

3,2

6,2

1,2

0,8

1,2

1,8

4,2

0,3

West-Brabant

16,3

6,7

9,7

3,0

1,6

2,1

1,2

8,1

0,4

Midden-Brabant

11,7

4,0

7,8

1,6

0,9

1,4

1,2

6,2

0,3

Noordoost-Brabant

15,4

3,8

11,6

0,8

1,2

1,9

2,3

8,9

0,4

Zuidoost-Brabant

19,9

4,2

15,7

0,6

1,6

2,0

7,2

8,1

0,4

Noord-Limburg

11,5

2,5

9,0

0,0

1,2

1,4

3,2

5,5

0,3

Zuid-Limburg

12,4

4,4

8,0

1,6

0,9

2,0

4,7

2,9

0,4

Midden-IJssel

4,5

1,0

3,5

0,3

0,2

0,5

1,3

2,1

0,1

Nederland

361,7

114,1

247,6

39,9

28,4

45,8

46,7

191,6

9,3

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Zuid-Hollandse Eilanden

45

Tabel B4.1 Regionale opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2018, aantallen x dzd, Afbouw Capaciteit

opgave 2009-2018

opbouw verzorgd wonen

- vervolg -

opbouw overig geschikte won.

geschikte

ver

overig

tgv

tgv

tgv

tgv

huisvesting

zorgd

geschikt

bev

extra

bev

extra

totaal wonen

wonen

ontw

muralis

tekort

ontw muralis

tekort

wba-regio's

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

46

Groningen-Assen

10,0

3,0

7,0

0,7

0,9

1,4

-0,3

7,0

0,3

Stadsregio Leeuwarden

3,3

1,1

2,1

0,2

0,4

0,5

-0,3

2,3

0,1

Emmen

3,1

0,7

2,4

0,1

0,3

0,3

0,7

1,6

0,1

Twente

11,9

3,9

7,9

0,9

1,3

1,7

0,7

6,9

0,4

Zwolle-Kampen

4,7

0,8

3,9

0,1

0,3

0,4

1,1

2,8

0,1

KAN

14,7

5,5

9,1

2,2

1,2

2,1

-0,3

9,0

0,4

Stedendriehoek

10,2

2,9

7,3

0,9

0,8

1,1

2,8

4,3

0,2

BRU

11,7

3,4

8,4

1,2

0,8

1,4

0,2

7,9

0,3

Stadsgewest Amersfoort

6,3

1,8

4,5

0,6

0,4

0,7

0,2

4,1

0,1

SRA

20,6

8,5

12,1

3,7

1,4

3,4

-6,2

17,7

0,7

Noord-Holland overig

18,5

6,4

12,1

2,6

1,0

2,8

3,5

8,0

0,6

Haaglanden

25,5

6,9

18,6

3,1

1,1

2,7

5,2

12,9

0,5

SRR

24,4

8,7

15,7

4,6

1,2

2,9

6,5

8,6

0,6

Holland-Rijnland

8,4

3,8

4,7

1,8

0,8

1,1

0,1

4,4

0,2

Drechtsteden

7,0

2,0

5,0

0,8

0,6

0,7

2,4

2,4

0,1

Regio Zeeland

4,7

1,6

3,1

0,6

0,4

0,6

0,9

2,1

0,1

SRE

19,9

4,2

15,7

0,6

1,6

2,0

7,2

8,1

0,4

Noord-Brabant overig

22,7

7,6

15,1

2,9

1,7

3,0

2,5

12,0

0,6

Stedelijke Regio's Limburg

10,6

3,5

7,1

1,1

0,7

1,7

4,0

2,7

0,4

Flevoland (Almere, Lelystad)

5,5

1,1

4,3

0,4

0,3

0,4

-0,4

4,7

0,1

geen afspraak

118,2

36,6

81,6

10,7

11,1

14,7

16,5

62,1

3,0

Nederland

361,7

114,1

247,6

39,9

28,4

45,8

46,7

191,6

9,3

Tabel B4.2 Regionale opgave geschikte huisvesting in woningen, 2009-2018, aantallen x dzd, Constante Capaciteit

opgave 2009-2018

opbouw verzorgd wonen

opbouw overig geschikte won.

geschikte

ver

overig

tgv

tgv

tgv

tgv

huisvesting

zorgd

geschikt

bev

extra

bev

extra

totaal wonen

wonen

tekort

tekort

ontw

muralis

G4

33,5

9,8

23,8

6,1

ontw muralis
1,3

2,3

2,3

21,1

0,3

G27

64,1

16,6

47,5

7,8

4,6

4,2

11,4

35,4

0,6

7,9
10,5
13,9
13,3
10,7
7,8
17,2
8,2
23,0
2,9
6,8
11,2
9,6
6,5
9,6
2,3
9,8
18,3
6,4
7,3
10,3
4,1
10,3
9,5
8,5
14,8
10,7
14,1
18,5
10,6
11,0
4,1

3,0
3,3
2,5
1,9
3,0
2,2
5,4
3,0
5,9
0,7
1,8
3,4
2,4
2,4
3,0
1,3
4,0
4,3
1,3
1,3
4,2
1,6
1,6
2,4
2,5
5,4
3,2
2,8
3,1
1,7
3,3
0,7

4,9
7,3
11,4
11,3
7,7
5,7
11,8
5,2
17,1
2,2
4,9
7,8
7,2
4,1
6,6
0,9
5,8
14,0
5,1
6,0
6,1
2,5
8,7
7,2
6,0
9,4
7,6
11,3
15,4
8,8
7,7
3,4

1,2
0,8
0,3
0,3
0,9
0,9
2,5
1,7
2,6
0,3
1,0
1,5
1,4
1,4
1,6
0,6
2,3
2,7
0,5
0,5
2,8
1,2
0,7
1,1
1,2
3,0
1,6
0,8
0,6
0,0
1,6
0,3

1,0
1,7
1,5
1,0
1,3
0,9
1,7
0,6
1,9
0,2
0,3
1,2
0,5
0,6
0,5
0,4
1,1
0,7
0,5
0,5
0,6
0,2
0,5
0,8
0,8
1,6
0,9
1,2
1,6
1,2
0,9
0,2

0,8
0,8
0,7
0,6
0,8
0,4
1,2
0,6
1,4
0,2
0,5
0,7
0,6
0,4
0,8
0,4
0,6
0,9
0,4
0,3
0,8
0,2
0,4
0,4
0,5
0,9
0,6
0,8
0,9
0,6
0,8
0,2

-1,8
-0,9
3,2
3,5
0,7
2,3
0,4
-0,6
0,8
-0,4
-0,7
-0,2
3,9
0,2
-3,2
-3,2
0,1
5,1
0,0
3,3
2,7
1,1
4,1
3,5
1,8
1,2
1,2
2,3
7,2
3,2
4,7
1,3

6,6
8,1
8,0
7,7
6,9
3,3
11,2
5,7
16,1
2,6
5,5
7,9
3,2
3,9
9,7
4,1
5,6
8,7
5,0
2,7
3,4
1,4
4,5
3,7
4,2
8,1
6,2
8,9
8,1
5,5
2,9
2,1

0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,2
0,1
0,2
0,0
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,0
0,1
0,1
0,0
0,0
0,1
0,0
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,0

Groningen-Assen
Stadsregio Leeuwarden
Emmen
Twente
Zwolle-Kampen
KAN
Stedendriehoek
BRU
Stadsgewest Amersfoort
SRA
Noord-Holland overig
Haaglanden
SRR
Holland-Rijnland
Drechtsteden
Regio Zeeland
SRE
Noord-Brabant overig
Stedelijke Regio's Limburg
Flevoland (Almere, Lelystad)
geen afspraak

9,0
2,9
2,8
10,7
4,4
13,2
9,4
10,8
5,8
18,4
16,5
23,7
22,4
7,7
6,5
4,2
18,5
20,5
9,3
5,2
107,8

2,2
0,8
0,5
3,0
0,6
4,3
2,2
2,6
1,4
6,7
4,8
5,4
7,1
3,1
1,6
1,3
3,1
5,9
2,5
0,9
28,3

6,8
2,0
2,3
7,7
3,9
8,8
7,2
8,2
4,4
11,7
11,7
18,2
15,3
4,5
4,9
3,0
15,4
14,7
6,8
4,3
79,5

0,7
0,2
0,1
0,9
0,1
2,2
0,9
1,2
0,6
3,7
2,6
3,1
4,6
1,8
0,8
0,6
0,6
2,9
1,1
0,4
10,7

0,9
0,4
0,3
1,3
0,3
1,2
0,8
0,8
0,4
1,4
1,0
1,1
1,2
0,8
0,6
0,4
1,6
1,7
0,7
0,3
11,1

0,6
0,2
0,1
0,8
0,2
0,9
0,5
0,7
0,3
1,6
1,2
1,2
1,3
0,5
0,3
0,3
0,9
1,3
0,7
0,2
6,4

-0,3
-0,3
0,7
0,7
1,1
-0,3
2,8
0,2
0,2
-6,2
3,5
5,2
6,5
0,1
2,4
0,9
7,2
2,5
4,0
-0,4
16,5

7,0
2,3
1,6
6,9
2,8
9,0
4,3
7,9
4,1
17,7
8,0
12,9
8,6
4,4
2,4
2,1
8,1
12,0
2,7
4,7
62,1

0,1
0,0
0,0
0,1
0,0
0,1
0,1
0,1
0,0
0,2
0,2
0,2
0,2
0,1
0,0
0,0
0,1
0,2
0,1
0,0
0,9

Nederland

329,7

88,5

241,2

39,9

28,4

20,2

46,7

191,6

2,9

zorgregio's
Groningen
Friesland
Drenthe
Zwolle
Twente
Apeldoorn-Zutphen
Arnhem
Nijmegen
Utrecht
Flevoland
't Gooi
Noord-Holland Noord
Kennemerland
Zaanstreek-Waterland
Amsterdam
Amstelland-De Meerlanden
Zuid-Holland Noord
Haaglanden
Delft-Westland/Oostland
Midden Holland
Rotterdam
Nieuwe Waterweg-Noord
Zuid-Hollandse Eilanden
Waardenland
Zeeland
West-Brabant
Midden-Brabant
Noordoost-Brabant
Zuidoost-Brabant
Noord-Limburg
Zuid-Limburg
Midden-IJssel

wba-regio's

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

47

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

48

Bijlage 5 Intramurale capaciteit en ZZP’s

Tabel B5.1 Intramurale capaciteit in verpleeg- en verzorgingshuizen, 2007

Z or gr egio

A an bo d
V erp leeg hu isp laatsen

A an b od
V erzo rg in gsh u isp laatsen

2. 527
2. 619
2. 070
1. 704
2. 680
1. 731
3. 372
2. 051
4. 606
491
1. 874
1. 991
1. 572
1. 015
3. 324
738
2. 081
3. 877
889
886
3. 855
977
1. 059
2. 024
1. 810
2. 673
1. 522
2. 211
2. 503
2. 097
3. 569
710

4.424
4.475
3.580
2.919
3.723
2.060
6.217
2.843
6.388
789
2.306
3.329
3.502
1.869
4.190
1.595
3.053
5.213
1.418
1.347
4.439
1.233
1.881
2.044
2.846
4.557
3.060
3.915
3.892
2.729
4.404
1.260

T otaal

67. 108

101.500

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

G roningen
F ri esland
D rent he
Z woll e
T wente
Apeldoorn-Z utphen
Arnhem
N ij m egen
U trec ht
F levo land
't G ooi
N oord-H oll and N oord
Kennem erl and
Z aanstreek-W aterla nd
Am sterdam
Am stellan d-D e M eerlanden
Z uid-H ol land Noo rd
H aagl anden
D elft-W es tland /Oos tland
M id den Ho ll and
R otterdam
N ieuw e W aterw eg-N oord
Z uid-H ol lands e Ei land en
W aardenland
Z eeland
W est-Brabant
M id den-Braban t
N oordoost -B raba nt
Z uidoos t-Brabant
N oord-L im burg
Z uid-Lim burg
M id den-IJ ss el

Bron: Zorgkantoren, NZA, bewerking ABF

49

Tabel B5.2 Ontwikkeling capaciteit verpleeg- en verzorgingshuizen

Bedden V&V verpleeghuis
Bedden V&V verzorgingshuis
Totaal

20062003
2004
2005
2006
2007
2008
2009 2009
60322 63.878 65.212 66.799 68.332 70.946 71.740 4.941
110338 107.124 105.176 103.150 101.154 98.628 96.375 -6.775
170.660 171.002 170.388 169.949 169.486 169.574 168.115 -1.834

Bron: NZA realisaties 2003-2007, productieafspraken 2008-2009
Tabel B6.3 Raming zorgzwaartepakketten V&V

Jaar ZZP-VV1 ZZP-VV2 ZZP-VV3 ZZP-VV4 ZZP-VV5 ZZP-VV6 ZZP-VV7 ZZP-VV8 ZZP-VV9 ZZP-VV10
2009
23040
22470
16660
19480
39060
19830
14280
2350
10500
930
2010
23190
22630
16820
19650
39530
20060
14430
2380
10570
940
2011
23310
22760
16980
19810
40070
20300
14590
2410
10630
950
2012
23460
22920
17150
19980
40560
20550
14750
2440
10710
970
2013
23560
23040
17290
20110
40950
20750
14870
2460
10760
970
2014
23690
23180
17430
20280
41390
20960
15010
2490
10830
990
2015
23820
23330
17570
20450
41760
21150
15130
2510
10920
990
2016
23990
23510
17740
20660
42260
21410
15300
2540
11010
1010
2017
24140
23680
17900
20870
42670
21630
15430
2570
11120
1020
2018
24310
23870
18050
21090
43040
21820
15560
2590
11230
1030
2019
24480
24060
18210
21310
43450
22040
15690
2620
11340
1040
2020
24640
24230
18380
21520
43960
22330
15850
2650
11440
1060
2021
24840
24440
18540
21760
44360
22510
15980
2670
11560
1070
2022
25100
24690
18720
22100
44810
22690
16110
2690
11690
1090
2023
25330
24920
18900
22400
45280
22880
16250
2710
11810
1120
2024
25590
25170
19090
22730
45800
23090
16400
2740
11940
1140
2025
25840
25420
19290
23050
46360
23330
16560
2760
12050
1160
2026
26080
25650
19470
23340
46840
23540
16700
2790
12170
1170
2027
26430
25960
19730
23730
47620
23820
16890
2810
12290
1190
2028
26780
26270
19990
24130
48390
24110
17080
2840
12400
1210
2029
27090
26550
20240
24490
49160
24410
17290
2870
12510
1230
2030
27410
26840
20490
24830
49910
24710
17500
2910
12620
1250
Bron: AZRA, AWBZ ramingsmodel, ministerie VWS

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

50

Totaal
168610
170190
171830
173480
174760
176250
177630
179420
181020
182590
184250
186050
187730
189700
191610
193690
195820
197750
200480
203210
205850
208480

Bijlage 6 Locatie gebieden

Figuur B6.1 Ligging G4 en G27

Groningen

G27

Leeuwarden

G4

Alkmaar

Emmen
Lelystad

Zwolle

Zaanstad
Haarlem

Almelo

Amsterdam

Hengelo (O)
Deventer

Den Haag

Amersfoort

Leiden

Schiedam

Arnhem

Utrecht
Rotterdam
Dordrecht

Breda

Enschede

Nijmegen
's-Hertogenbosch

Tilburg

Helmond

Eindhoven

Venlo

Maastricht

Heerlen

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Sittard-Geleen

51

Figuur B6.2 Ligging zorgregio’s

Groningen
Friesland

Drenthe
Noord-Holland
Noord
Kennemerland
Amstelland-De Meerlanden

Haaglanden

ApeldoornZutphen

Utrecht
Midden
Holland

Arnhem
Nijmegen

Waarden
-land

Zuid-Hollandse Eilanden

MiddenIJssel

't Gooi

Delft-Westland/Oostland

Rotterdam

Flevoland

Amsterdam

Zuid-Holland Noord

Nieuwe Waterweg-Noord

Zwolle

ZaanstreekWaterland

West-Brabant

MiddenBrabant

Noordoost-Brabant

Zeeland
Zuidoost-Brabant
NoordLimburg

ZuidLimburg

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

52

Twente

Figuur B6.3 Ligging regio’s woningbouwafspraken (WBA-regio’s)

Friesland

Noord-Holland minus
ROA

GroningenAssen

Drenthe

Zwolle-Kampen
Flevoland

Holland Rijnland

Twente

ROA
Sg Amersfoort

Haaglanden

Stedendriehoek

BRU
SRR

KAN

Drechtsteden

Noord-Brabant overig

Zeeland

SRE

Limburg

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

53

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

54

Bijlage 7 Methodiek

Deze bijlage is opgebouwd uit 4 delen.
Allereerst komt een aantal definities aan bod en wordt in hoofdlijnen uitgelegd hoe de nieuwe opgave
voor wonen met zorg tot stand is gekomen (I).
Daarna worden de uitgangspunten voor de raming van het extramurale wonen met zorg geschetst (II).
Vervolgens wordt ingegaan op de gehanteerde schattingsmethodiek. Voor het schatten van de
woningbehoefte naar de diverse vormen van wonen met zorg wordt gebruik gemaakt van een
logistisch regressiemodel. Dit onderdeel van deze bijlage geeft een korte uitleg van de methodiek en
de resultaten van deze schattingstechniek (III).
Tot slot wordt aandacht besteed aan het betrouwbaarheidsinterval van de uitkomsten. Voor het meten
van aantallen en ook de ontwikkelingen in enquêtebestanden zoals het WoON en het BNW is het van
belang om te kijken naar de betrouwbaarheid van de aantallen. Dit onderdeel van deze bijlage
geeft een korte uitleg van hoe deze betrouwbaarheid kan worden bepaald, en wat dat betekent voor de
betrouwbaarheid van de resultaten van dit onderzoek (IV).
De gebruikte methodiek komt overeen met die uit het onderzoek Monitor Investeren voor de toekomst,
2006 (ABF Research).

I. Omschrijving van de begrippen en berekening van de opgave
Het geschikte wonen voor ouderen en mensen met beperkingen valt uiteen in vier hoofdgroepen

2.
Wonen met verzorgingshuiszorg omvat de overige 85% van de verzorgingshuisplaatsen. Er
wordt uitgegaan van een dalende vraag en een dalend aanbod, dit wordt besproken onder het kopje
extramuralisering in de volgende paragraaf.
3.
Verzorgd wonen betreft de situatie wanneer een huishouden in een ouderenwoning woont en
gebruik kan maken van verpleging of verzorging vanuit een nabij gelegen zorgsteunpunt.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

1.
Beschermd wonen betreft woon- en verblijfsvormen met 24-uurs nabije zorg en bescherming.
Met 'nabij' wordt gedoeld op zorg die permanent aanwezig is. In het algemeen betreft het onzelfstandig
wonen. Alle verpleeghuisplaatsen worden als beschermd wonen gerekend. In de berekeningen is
uitgegaan dat ook 15% van de verzorgingshuiscapaciteit behoort tot het beschermd wonen.

55

4.
Overige geschikte huisvesting voor ouderen en mensen met beperkingen betreffen
zelfstandige woningen waarvan diverse kenmerken aangeven dat ze meer geschikt zijn voor de
doelgroep dan gebruikelijke woningen. Deze kenmerken zijn:

•
•
•
•

De woning is een ouderenwoning als onderdeel van een complex met extra diensten zoals
maaltijdverzorging, receptie, gemeenschappelijke recreatieruimte, etc. (wonen met diensten).
De woning is een ouderenwoning, niet vallend onder verzorgd wonen of wonen met diensten
(overige ouderenwoning).
De woning is ingrijpend aangepast (ingrijpend aangepaste woning).
De woning is een nultredenwoning (overige nultredenwoning). Een woning is een
nultredenwoning indien deze zowel extern toegankelijk (de woonkamer dient bereikbaar te zijn
vanaf de straat zonder trap te hoeven lopen) als intern toegankelijk (vanuit de woonkamer zijn
zonder traplopen de keuken, het toilet, de badkamer en tenminste 1 slaapkamer te bereiken) is.

Woningen en wooneenheden in het WoON 2009
Indien een respondent in het WoON 2009 aangeeft dat hij in een woning woont en er wonen niet meer
dan 2 huishoudens op het adres, dat spreken we van een huishouden in een woning. Dit betreft ruim
68 duizend respondenten, corresponderend met 7,1 miljoen huishoudens.
Bij een zelfstandige wooneenheid geeft een respondent aan in een wooneenheid te wonen met eigen
keuken en eigen toilet.
In de rapportage wordt steeds gesproken over woningen; in feite wordt hierbij gerefereerd aan beide
groepen. Zowel de woningen als de wooneenheden maken deel uit van de analyses.

Berekening van de opgave
Voor elk van de vier onderscheiden categorieën wordt een raming gemaakt van de kwantitatieve
opgave, ofwel in hoeverre zal het huidige aanbod van de diverse geschikte woonvormen moeten
veranderen om aan de toekomstige vraag te kunnen voldoen.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

56

Hiertoe wordt ten eerste bepaald wat de extra vraag in de toekomst is door de ontwikkeling van de
bevolking, met als meest prominent kenmerk de vergrijzing. Maar, niet alleen de leeftijd is van belang
voor de vraag naar geschikte huisvesting. Er is in de toekomstige vraag ook rekening gehouden met
het geslacht, de huishoudsamenstelling, het opleidingsniveau en het inkomen van de bevolking.
Hierbij is het volgende onderscheid gemaakt:
 Twintig leeftijdsklassen (van 5 jaar elk)
 Twee geslachtklassen
 Twee huishoudtypen (alleenstaand en samenwonend)
 Drie opleidingsniveaus (tot en met VMBO, VWO/MBO en HBO/WO)
 Vijf inkomensquintielen (van 20% elk)
Binnen deze onderscheiden categorieën wordt de aard van de vraag die huishoudens uitoefenen
gedurende de prognoseperiode constant verondersteld, de verwachte extramuraliseringstendens
buiten beschouwing latend. In de prognose wordt binnen de onderscheiden categorieën dus
verondersteld dat het aandeel huishoudens dat gebruik maakt van diverse vormen van wonen met
zorg, ofwel de verhouding tussen feitelijke en potentiële vraag, niet verandert.
Ten tweede ontstaat er verschuiving in de vraag door extramuralisering . Hierbij zijn twee scenario’s
doorgerekend. Allereerst is er een scenario doorgerekend waarbij landelijk wordt uitgegaan van een
afname van de verzorgingscapaciteit met 40% ofwel zo'n 40 duizend plaatsen. Daarnaast is een
scenario met constante capaciteit in verzorgingshuizen doorgereken. In beide scenario’s wordt bij

instellingen in de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) en Gehandicaptenzorg (GZ) rekening gehouden
met een vermindering van in totaal 8500 plaatsen. Deze vermindering is gelijkmatig over alle
instellingen in Nederland verdeeld.
In de derde plaats is de huidige situatie met betrekking tot wonen met zorg van belang. De huidige
situatie wordt bepaald aan de hand van vraag en aanbod in de startsituatie. Voor de (extramurale)
woningmarkt zijn deze onderwerpen met behulp van het woningbehoefte-onderzoek vastgesteld.
Daarmee kan de huidige spanning, uitgedrukt in een tekort of overschot, worden weergegeven.
Het eerste gedeelte van de opgave behelst het vaststellen van de huidige tekorten of overschotten van
geschikte woningen op de woningmarkt. Via het WoON 2009 is deze vastgesteld. Als het huidige en
gewenste woningaanbod bekend is, kan de spanning voor de geschikte huisvesting worden bepaald.
Het uitgangspunt van de vraag is de netto vraag (huidige bewoners + huishoudens die naar geschikte
huisvesting vragen - huishoudens die willen vertrekken). Bij de bepaling van de verhuisgeneigdheid
van huishoudens worden zowel urgente verhuisgeneigden als niet-urgente verhuisgeneigden
meegenomen. De vraag wordt afgezet tegen de voorraad geschikte woningen.
Het aldus berekende tekort wordt volledig meegenomen in de huidige opgave. De vraag die voortvloeit
uit dit tekort wordt in de prognoseperiode constant verondersteld.
Voor de ingrijpend aangepaste woningen geldt dat de behoefte niet in kaart kan worden gebracht,
aangezien er niet in het WoON 2006 is gevraagd aan verhuisgeneigden of zij in een ingrijpend
aangepaste woning willen wonen. Het tekort voor deze specifieke groep woningen is gelijkgesteld aan
nul.
Men kan zich afvragen of de groei van het eigen woningbezit op termijn leidt tot een daling van de
vraag naar nultredenwoningen. Indien we corrigeren voor onze eerder genoemde determinanten
blijken de woonwensen van huurders en kopers niet veel te verschillen. De verschillen in
eigendomsvorm blijken hoofdzakelijk aanwezig te zijn in de huidige woonsituatie. Dit zou kunnen leiden
tot een wat kleinere vraag naar nultredenwoningen op langere termijn. De behoefte aan
zorgvoorzieningen blijft echter wel bestaan. De insteek van de berekening voor de opgave is dat
huishoudens zo veel mogelijk in een geschikte woning terecht komen. Door rekening te houden met de
geringere dynamiek op de woningmarkt van (oudere) kopers, wordt het verschil tussen wat een
huishouden aan zorg en toegankelijkheid ‘nodig’ heeft en de geschiktheid van de woning steeds groter.
De geringere dynamiek is wellicht te verklaren door de afwezigheid van een (aantrekkelijk) alternatief
voor deze eigenaar-bewoners. Indien het aanbod aan verzorgd wonen en sommige overige vormen
van geschikte huisvesting toeneemt, zou dit de dynamiek wel eens op gang kunnen brengen. Dit heeft
weer een opstuwend effect op de opgave.

II. Uitgangspunten toekomstige vraag naar geschikte woningen
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Voor de raming van de toekomstige vraag naar geschikte woningen is uitgegaan van de gemeten
vraag in het WoON2009, en wordt voor de bevolkingsprognose gebruik gemaakt van Primos2009.
In de raming van de toekomstige vraag naar wonen met zorg worden beperkingen niet expliciet
geraamd. De veronderstelling is dat de onderscheiden determinanten, leeftijd, geslacht, huishoudtype,
opleiding en inkomen de ontwikkeling in de gezondheidssituatie van personen en de woningbehoefte
van huishoudens met en zonder beperking verklaren. Bijlage 3 geeft een overzicht van de gemaakte
ramingen naar deze determinanten.
Figur B7.1 laat zien dat in aantallen woningen de vraag bij jongeren afneemt, de stijging doet zich
alleen voor bij ouderen.

57

Figuur B7.1 Raming totaal huishoudens met vraag naar geschikte woningen naar leeftijd
3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
2009

2012

2015
0054

2018
5574

6574

2021
7584

2024

2027

2030

85eo

Figuur B7.2 geeft een beeld van de gemaakte ramingen van de procentuele vraag naar geschikte
woningen per leeftijdsklasse. De figuur laat zien dat de verwachting is dat de procentuele vraag naar
geschikte woningen per leeftijdscategorie redelijk constant blijft.
Figuur B7.2 Raming percentage huishoudens met vraag naar geschikte woningen
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2009

2012

2015
0054

2018
5574

6574

2021
7584

2024

2027

2030

85eo

De hogere bezetting door ouderen doet vermoeden dat ook de vraag naar extra voorzieningen zal
toenemen. Figuur B7.3 laat zien dat dit naar verwachting meevalt, en dat de vraag naar geschikte
woningen met voorzieningen of aanpassingen naar verwachting slechts licht toeneemt.
MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

58

Figuur B7.3 Raming vraag naar geschikte woningen naar type woning
100%
Nultredenwoning

90%

Ouderenwoning
Aangepaste woning

80%

Wonen met diensten
70%

Verzorgd wonen

60%
50%
40%
30%
20%
10%

2030

2029

2028

2027

2026

2025

2024

2023

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

0%

III. Het logistische regressiemodel (II)
In onderzoek zoeken we naar onderlinge verbanden tussen eigenschappen en/of gebeurtenissen.
Vaak wordt een regressiemodel gebruikt. Het regressiemodel koppelt de eigenschap of gebeurtenis (y)
via een functie (f) aan een verzameling eigenschappen of gebeurtenissen die vaak samen gaan met y
(als voorbeeld nemen we er drie, a, b en c). Deze eigenschappen of gebeurtenissen noemt men
verklarende variabelen,
In de standaard regressiemodellen is y een echt getal zoals het inkomen of een woonquote. De keuze
van de verklarende variabelen wordt gebaseerd op onderzoek naar onderlinge verbanden tussen
eigenschappen en/of gebeurtenissen. De meest gebruikte functie is additief (sommatie):
Y = f (a, b, c)
Y= a + b + c
In het logistische regressiemodel dat in dit onderzoek wordt gebruikt heeft y een ander vorm. In zijn
eenvoudigste vorm bestaat het uit twee waarden: wel (1) of niet (0). We vragen bijvoorbeeld aan 2000
senioren hoe ze willen wonen. Van de 2000 zeggen 1200 ‘ja, ik wil een nultredenwoning’ en 800 ‘nee,
ik wil geen nultredenwoning. Als we een willekeurige senior selecteren, dan is de kans (P), dat deze
senior een nultredenwoning wil, gelijk aan 1200/2000=0,6. De kans op ‘geen nultredenwoning’ moet 1p (q) zijn: 1-0,6=0,4. Dit is hetzelfde als 800/2000.

Or = 0,6/0,4 = 1,5

Als we de kansverhouding kennen dan kunnen we altijd weer de kans berekenen:
Or / (1+Or) = 1 / (1/Or +1)
1,5 / (1 + 1,5) = 1 / (1/1,5 + 1) = 0,6

We zoeken naar een verband tussen deze odds ratio’ en de verklarende variabelen samenwoonvorm
(a), de opleiding (b) en het inkomensniveau (c).

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Als we beide kansen op elkaar delen dan krijgen we de ‘odds ratio’ ofwel de kansverhouding. Volgens
ons onderzoek willen dus 1,5 maal meer respondenten een nultrede willen dan respondenten die geen
nultrede willen hebben:

59

Nu valt aan te tonen dat de odds ratio via een exponentiële functie (e) te relateren is aan deze
variabelen a, b en c. Nemen we het natuurlijk logaritme (LN) van de odds ratio dan verandert de breuk
en krijgen we weer een gewoon additief regressiemodel:
Y = p/(1-p)
xa + yb + zc
p/(1-p) = e
xa + yb + zc
)
Ln p/(1-p) = ln(e
Ln p/(1-p) = xa + yb + zc

Als de odds ratio 1 is dan is ln(1) gelijk aan 0. In ons voorbeeld is de odds ratio 1,5 wat omgerekend
0,41 (ln (1,5)) is.
De regressieparameters x, y en z zijn op identieke wijze te interpreteren als bij het gewone
standaardmodel: de x geeft aan hoe de odds ratio verandert als a met één eenheid verandert. Evenzo
geven y en z weer hoe de odds ratio verandert als b respectievelijk c verandert. Stel dat het model de
volgende parameters schat dan kan de kans op een nultredewoning worden bepaald:
Ln (y) = 0,2 * (als alleenstaand) + 0,1 (als lage opleiding) + 0,11 (als laag inkomen)
Ln (y) = 0,41
0,41
y= e
0,41
/ (1 + e 0,41) = 1,5 /( 1 + 1,5) = 0,6
e

In bovenstaand voorbeeld moet dus de kans op geen nultredewoning zijn:
Ln (y) = -0,2 * (als samenwonend) + (- 0,1) (als hoge opleiding) +( -0,11) (als hoog inkomen)
Ln (y) = -0,41
0,41
y= e -0,41
e
/ (1 + e -0,41) = 0,67 /( 1 + 0,67) = 0,4

Met het model kunnen we alle mogelijk varianten berekenen, zoals bijvoorbeeld:
Ln (y) = 0,2 * (als alleenstaand) + (-0,1) (als hoge opleiding) + 0,11 (als laag inkomen)
Ln (y) = 0,21
0,21
y= e
0,21
/ (1 + e 0,21) = 1,23 /( 1 + 1,23) = 0,55
e
Per verklarende variabele wordt één klasse als referentiepunt genomen. Vaak is dat de kleinste
verwachte parameter zoals respectievelijk alleenstaand, laag inkomen en lage opleiding. In dit
onderzoek is deze methodiek gebruikt.

Het logistisch regressiemodel toegepast: de keuze voor verschillende woonvormen
voor senioren

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

60

In onderstaande tabel staan de uitkomsten voor een logistisch regressiemodel dat de kans op vijf
woonvormen voor ouderen schat. Het ‘wel/niet’ model is veralgemeniseerd tot een multinomiaal model.
In plaats van de eerlijke munt (bi) gebruiken we de eerlijke dobbelsteen (multi). In dit onderzoek heeft
de dobbelsteen vijf vlakken: Verzorgd wonen, Wonen met diensten, Overige ouderenwoningen,
Aangepaste woningen en Overige nultredenwoningen.

TabelB7.1 Determinanten van diverse vormen van geschikt wonen (in odd-ratio’s op basis WoON)

Verzorgd

Wonen met

Overige

Aangepaste

Overige

wonen

diensten

ouderenwoningen

woningen

nultredenwoningen

2024

2,5

0,0

0,3

2529

3,1

0,0

0,4

3034

5,1

0,1

0,3

3539

3,0

0,1

0,3

4044

5,2

0,1

0,3

4549

7,2

0,1

0,3

5054

8,7

0,1

0,4
0,5

Leeftijd

5559

0,1

0,2

5,0

0,1

6064

0,1

0,4

8,4

0,2

0,5

6569

0,2

0,5

11,7

0,2

0,6

7074

0,4

0,7

14,6

0,3

0,6

7579

0,7

1,1

15,9

0,3

0,6

8084

1,1

1,3

17,3

0,5

0,6

8589

1,3

1,3

15,3

0,5

0,5

9094

2,1

1,3

6,8

0,5

0,5

95+

1,0

1,0

1

1

1

Man

1,0

1,0

-

0,9

1,1

Vrouw

1,0

1,0

-

1,0

1,0

Alleenstaand

1,4

1,4

1,6

1,1

1,3

Samenwonend

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Opleiding laag

1,6

1,7

2,0

1,1

0,9

Opleiding middel

1,4

1,4

1,4

1,0

1,0

Opleiding hoog

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Inkomen 1e quintiel

4,4

5,4

1,7

0,7

0,9

Inkomen 2e quintiel

4,1

4,6

1,7

0,9

1,0

Inkomen 3e quintiel

2,8

3,8

1,2

1,0

0,9

Inkomen 4e quintiel

1,8

2,1

1,1

0,9

1,0

Inkomen 5e quintiel

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Geslacht

Huishoudtype

Opleiding

Inkomen

Wat levert het regressiemodel op? Op basis van eerder onderzoek zijn vijf verklarende variabelen
gekozen: leeftijdklassen, geslacht, huishoudtype, opleiding en inkomen. Uit de odds ratio’s blijkt dat
naar mate iemand ouder is, de kans toeneemt dat iemand kiest voor ‘Verzorgd wonen’. De kans op
‘Verzorgd wonen’ neemt ook toe als iemand alleenstaand is, een lage opleiding en een laag inkomen
heeft. De odds ratio’s voor ‘Verzorgd wonen’ en ‘Wonen met diensten’ zijn vergelijkbaar net als
‘Aangepaste woningen’ en ‘Overige nultredenwoningen.’ De ‘Overige ouderenwoningen’ wijken af van
beide “clusters”. Uit onderzoek blijkt dat het geslacht niet van invloed is.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

De tabel geeft de invloed weer van de verschillende in de schattingen gebruikte determinanten op de
vraag naar de diverse vormen van geschikt wonen. De invloed wordt weergegeven in odd-ratio’s. De
odd-ratio zijn hierboven omschreven en geven ook hier de relatieve invloed weer van de verschillende
factoren op de doelvariabele. Hierbij wordt voor elke determinant gecorrigeerd voor alle andere in de
schatting opgenomen determinanten. De odd-ratio per factor wordt weergegeven ten opzichte van een
gekozen referentiegroep. Zo laat tabel 1 zien dat bij het verzorgd wonen alleenstaande huishoudens
1,4 keer zo vaak gebruik maken van verzorgd wonen.

61

Een ander aspect is of de parameters significant afwijken van 1. Er moet immers rekening mee worden
gehouden dat de waarde in de steekproef verschilt van die in de populatie. Een afwijking wordt
signifant genoemd, als het zeer onwaarschijnlijk is dat de afwijking slechts het gevolg is doordat
gebruik is gemaakt van een steekproef in plaats van een onderzoek in de volledige populatie.
Wat wordt er met de tabel gedaan voor Fortuna? Eerst wordt met alle combinaties van de parameters
de kansen geschat dat iemand één van de vijf woonvormen wenst. Deze kansen worden toegepast op
de prognose van Primos. Immers, Primos levert de kenmerken op die relevant zijn om de kans te
bepalen. In Fortuna doorlopen alle groepen de kansverdeling. Dit levert de behoefte op. Deze behoefte
wordt geconfronteerd met het aanbod. En zo blijkt of er tekorten of overschotten zijn in de toekomst. In
deze benadering is de veronderstelling dat in de verdere toekomst de kansen niet veranderen ofwel
dat de voorkeuren van personen met dezelfde eigenschappen gelijk blijft.

De verklarende variabelen in beeld
De volgende figuren illustreren het verband tussen de verklarende variabelen en de vraag naar wonen
met zorg.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

62

Figuur B7.4 Percentage huishoudens dat woont in verzorgd wonen naar huishoudtype

25%

Alleenstaand
Samenwonend

20%

15%

10%

5%

0%
5559

6064

6569

7074

7579

8084

8589

90+

Figuur B7.5 Percentage huishoudens dat woont in een overige geschikte woning naar huishoudtype

70%

Alleenstaand
Samenwonend

60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
<55

5559

6064

6569

7074

7579

8084

8589

90+

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

63

Figuur B7.6 Percentage huishoudens dat woont in verzorgd wonen naar opleidingsniveau

Opleiding laag

25%

Opleiding middel
Opleiding hoog

20%

15%

10%

5%

0%
5559

6064

6569

7074

7579

8084

8589

90+

Figuur B7.7 Percentage huishoudens dat woont in een overige geschikte woning naar opleidingsniveau

Opleiding laag

60%

Opleiding middel
50%

Opleiding hoog

40%
30%
20%
10%
0%
<55

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

64

5559

6064

6569

7074

7579

8084

8589

90+

Figuur B7.8 Percentage huishoudens dat woont in verzorgd wonen naar inkomensniveau

30%
25%
20%

Inkomen 1e quintiel
Inkomen 2e quintiel
Inkomen 3e quintiel
Inkomen 4e quintiel
Inkomen 5e quintiel

15%
10%
5%
0%
5559

6064

6569

7074

7579

8084

8589

90+

Figuur B7.9 Percentage huishoudens dat woont in een overige geschikte woning naar inkomensniveau

70%

Inkomen 1e quintiel

60%

Inkomen 2e quintiel

50%
40%

Inkomen 3e quintiel
Inkomen 4e quintiel
Inkomen 5e quintiel

30%
20%
10%
0%
<55

5559

6064

6569

7074

7579

8084

8589

90+

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

65

IV. Betrouwbaarheidsinterval van de uitkomsten
Wat is de waarde van een uitkomst van een steekproef voor de populatie? Is een uitspraak
als ‘er zijn 250.000 nultredenwoningen’ of een constatering dat 80% van de senioren een
geschikte woning wil wel betrouwbaar? Kan het iets meer of iets minder zijn en zo ja, hoe
bepaal je dat dan? We starten hier met het begrip betrouwbaarheid, vervolgen met het
begrip
betrouwbaarheidsniveau
om
ten
slotte
te
eindigen
met
de
betrouwbaarheidsintervallen van de aantallen van dit onderzoek.

Betrouwbaarheid
Wat betekent de uitspraak ‘met een betrouwbaarheid van 95% is de het aanbod van
geschikte woningen tussen nultredenwoningen tussen 1960 en 2010 significant met 25 %
gestegen’? Deze uitspraak zegt dat het verschil tussen de percentages uit de steekproeven
van 1960 en 2010 – de 25 % - zo ver van elkaar afwijkt dat dit vrijwel geen toeval kan zijn;
we zijn er zelfs voor 95% zeker van dat er sprake is van een daadwerkelijke stijging.
Een steekproef wordt getrokken op basis van een doelbewust gekozen kansproces. Uit dat
kansproces kan worden afgeleid welke resultaten we in de steekproef kunnen verwachten,
gegeven de verdeling in de populatie. Ter illustratie bootsen we de verdeling van de
behoefte aan een nultredenwoning na via gekleurde ballen in een vaas: een witte bal stelt
een persoon voor die in een nultredenwoning wil wonen; een zwarte bal stelt een persoon
voor die niet die wens heeft. We willen nu weten wat de verhouding is van witte en zwarte
ballen in de vaas. We graaien willekeurig een aantal ballen uit de vaas en we schatten dat
de verhouding in de vaas gelijk is aan de verhouding die we toevallig hebben getrokken.
Deze schatting zal vaak niet precies kloppen, maar over het algemeen wel in de buurt
liggen. We kunnen de trekking vele malen herhalen en tellen hoe vaak elke mogelijke
uitkomst voorkomt. Dan resulteert de volgende grafiek.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

66

De schatting van de verhouding, gemiddeld over alle trekkingen is gelijk aan de werkelijke
verhouding in de vaas. De meeste resultaten van de trekkingen liggen dicht in de buurt van
de werkelijke verhouding, sommige resultaten wijken echter meer af. De betrouwbaarheid
van de schattingsmethode wordt bepaald door te kijken naar hoe vaak een trekking een
resultaat oplevert dat minder dan een opgegeven percentage afwijkt van het werkelijke
resultaat. Uiteindelijk wordt de verhouding in de vaas echter geschat door het trekken van
één enkele steekproef (een steekproefonderzoek als het WoON wordt niet nog eens een
keer uitgevoerd om te kijken in hoeverre de resultaten dan anders uitvallen). We kunnen het

resultaat van deze ene steekproef niet vergelijken met de werkelijke waarde (de werkelijke
waarde kennen we immers niet), maar door de manier waarop de steekproef is getrokken en
de waarde is geschat, kunnen we bijvoorbeeld wel zeggen dat er 95% kans is dat geschatte
waarde minder dan 10% afwijkt van de werkelijke waarde.
Nu moet worden opgemerkt dat de nauwkeurigheid van de schattingsmethode mede afhangt
van de werkelijke verhouding in de vaas. Stel dat de vaas alleen maar witte ballen bevat. In
dat geval zal elke steekproef alleen maar witte ballen bevatten en zal elke steekproef een
perfecte schatting opleveren van het werkelijke resultaat. De schatting wordt minder
betrouwbaar naar mate de witte en zwarte ballen gelijkelijk verdeeld zijn. We kunnen dan
zelf de betrouwbaarheid beïnvloeden door meer ballen te trekken; hoe meer ballen we
trekken, hoe betrouwbaarder de schatting. Om van tevoren de betrouwbaarheid van de
schattingsmethode te berekenen, doen we een veronderstelling over de werkelijk
verhouding, bijvoorbeeld op basis van een eerder onderzoek enige tijd geleden. Als
steekproefresultaat eenmaal bekend is, dan kunnen we de betrouwbaarheid opnieuw
berekenen op basis van het steekproefresultaat.

Betrouwbaarheidsinterval
Wat betekent de uitspraak ‘met een betrouwbaarheid van 95% is de vraag naar
nultredenwoningen in 2010 50% plus of min 5%.’ Deze uitspraak betekent niet dat werkelijke
waarde met 95% kans de vraag in het aangegeven interval ligt; de werkelijke waarde ligt wel
of niet in dat interval, dat is niet een kwestie van kans. Wat deze uitspraak zegt, is dat als we
de steekproef vele keren zouden herhalen, dat dan in 95% van de gevallen het volgens de
vooraf bepaalde formule berekende interval inderdaad de werkelijke waarde bevat. Deze
uitspraak geeft daarmee de nauwkeurigheid van de schattingsmethode weer.
Het interval wordt bepaald door een wat complexe rekensom19:
Interval = Betrouwbaarheid * Standaardfout
Interval = Betrouwbaarheid * wortel (spreiding populatie/steekproefomvang)
Interval = (Z1-α) * √ (p*q) / n)

19

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

We nemen de volgende getallen:
• 95% betrouwbaarheid (Z1-α).
o Dit betekent dat 95% van de oppervlakte onder kansverdeling bestaat uit
uitkomsten die we accepteren. Nu kan worden aangetoond dat bij een normale
kansverdeling (Z-verdeling) deze oppervlakte van 95% is uit te drukken in 1,96
standaarddeviatie van het gemiddelde (zie figuur). Bij een betrouwbaarheid van
10% is het getal 1,68 standaarddeviatie.
• De spreiding in de bevolking (p*q)
o We kennen de vraag naar nultredenwoningen niet en onze beste gok is het
percentage in de steekproef (50 %). We moeten deze elkaar uitsluitende kansen
vermenigvuldigen: 0,5 * 0,5 = 0,25. We zien onmiddellijk dat de spreiding kleiner
wordt als één van beide antwoorden kleiner wordt :0,1 * 0,9 is bijvoorbeeld veel
kleiner dan 0,5 * 0,5 .
• De steekproefomvang (n)
o We nemen een hele bekende omvang van 384

Er zijn varianten op deze basisformule waarbij rekening wordt gehouden met de steekproefomvang en de populatie. In dit voorbeeld draait het om het
basisidee. Voor een aangepaste versie zie figuur 16.

67

De som levert een interval van 5% (0,05), nl::
Interval = (Z1-α) * √ (p*q) / n)
I=1,96 * √ ((0,5*0,5)/384))=0,05

Betrouwbaarheidsintervallen in Excel

In Excel is bovenstaande heel gemakkelijk te berekenen voor alle steekproefaantallen (n),
spreidingen (p) en betrouwbaarheden (Z). In de tabel staat bij P de schatting van de kans op
een gebeurtenis in de populatie op basis van onze steekproefuitkomst. De eerste kolom
geeft de steekproefomvang aan. De waarde Z is de omzetting van de 95%
betrouwbaarheid20.
Bij een schatting van 50% vraag naar nultredenwoningen, een steekproef van 384 en een
betrouwbaarheid van 95% zien we een interval van 5%. In de figuur kijken we eerst op de xas bij 0,5 en pakken vervolgens de curve 384. Op de y-as lezen we dan 0,05. We zien dat
als we een interval van 0,025 willen hebben onze steekproef tussen de 1.000 en 2.000 moet
liggen, terwijl een gewenst interval van 0,1 (10%) leidt tot een kleine steekproef die iets
kleiner is dan 100 respondenten21.
1,96

Z
p
n
100
200
300
384
400
500
1000
2000

0,0
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000

0,1
0,059
0,042
0,034
0,030
0,029
0,026
0,019
0,013

0,0

0,1

95% betrouwbaarheid
0,2
0,078
0,055
0,045
0,040
0,039
0,035
0,025
0,018

0,3
0,090
0,064
0,052
0,046
0,045
0,040
0,028
0,020

0,5
0,098
0,069
0,057
0,050
0,049
0,044
0,031
0,022

0,4
0,096
0,068
0,055
0,049
0,048
0,043
0,030
0,021

0,6
0,096
0,068
0,055
0,049
0,048
0,043
0,030
0,021

0,7
0,090
0,064
0,052
0,046
0,045
0,040
0,028
0,020

0,8
0,078
0,055
0,045
0,040
0,039
0,035
0,025
0,018

0,9
0,059
0,042
0,034
0,030
0,029
0,026
0,019
0,013

1
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000

0,100
0,090
0,080
0,070
0,060
I 0,050

0,040
0,030
0,020
0,010
0,000
0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

0,9

p

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

100

20

200

300

384

400

500

1000

2000

De waarde Z is in een functie van Excel zo te bepalen: =STAND.NORM.INV(((1-E1))/2)*-1. Hierbij wordt 1-de betrouwbaarheid genomen: de foute van
de eerste orde. Hier is dat 1-0,95=0,05. De fout mag aan beide kanten plaatsvinden: het mag minder, maar ook meer zijn waardoor de 5% gelijk wordt
aan 2 * 2,5%. Het getal wordt negatief en wordt daarom vermenigvuldigd met -1. In de Excel tabel kan dus de 95% zo vervangen worden door een
ander percentage en Excel rekent het uit. In de cellen staat zelf: =+(WORTEL((B$3*(1-B$3))/$A4))*$C$1. P wordt met (1-P) vermenigvuldigd. Dit getal
wordt door n gedeeld. Van de uitkomst wordt de wortel genomen en met Z-waarde vermenigvuldigd.

21

Uit de rekensom wordt ook duidelijk dat bij een gekozen betrouwbaarheid, een geschatte spreiding in de populatie en een gewenste nauwkeurigheid
ook de benodigde steekproefomvang wordt bepaald. Als we het interval op 2,5% (0,025) wordt dankzij het wortelteken de steekproef 4 keer zo groot!

68

1

Dit onderzoek

Figuur B7.10 geeft voor de geschikte woningen weer hoe groot de betrouwbaarheidsmarge
is, gegeven het aantal respondenten per gebiedsniveau22. Zo is in de figuur te zien dat bij
een gebiedsniveau waarvoor 1000 respondenten zijn, dat de geschatte voorraad geschikte
woningen met een betrouwbaarheid van 95% niet meer dan 10% zal afwijken van de
feitelijke voorraad geschikte woningen. In het WBO kan er op provincie en voor vrijwel alle
zorgregio’s uitspraken worden gedaan over de aantallen geschikte woningen binnen een
betrouwbaarheidsmarge van 10% van de geschatte waarde. In het BNW kunnen alleen
uitspraken op landsdeelniveau worden gedaan.
Figuur B7.10 Onbetrouwbaarheidsmarges schatting aantal geschikte woningen, naar grootte van de steekproef

120
100
80
60
40

Marge schatting aantal
nultredenw oningen

20
0
Gehele
10000
5000
WoON
-> Aantal respondenten

4000

3000

2000

1000

500

Figuur B7.11 onbetrouwbaarheidsmarges schatting aantallen verzorgd wonen, naar grootte van de steekproef

200
180
160

Marge schatting aantal verzorgd w onen

140
120
100
80
60
40
0
WoON
2009
->

22

10000

5000

4000

3000

2000

1000

500

Aantal respondenten 55+

Voor het berekenen van de marge behorend bij 95 procent betrouwbaarheid is als basis de volgende formule gehanteerd:

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

20

1,96 * Ö(p*(1-p) / n-1) * Ö(1- (n/N)) met p=kans op de gebeurtenis (bijvoorbeeld een koopwoning); n=steekproefomvang en N=populatieomvang
De waarde 1,96 hoort bij het 95%-interval. Voor geschikte woningen is hierbij uitgegaan van een kans van 25%.

69

Voor de aantallen verzorgd wonen, geeft Figuur B7.11 de onbetrouwbaarheidsmarges weer ten
opzichte van de geschatte waarde. Deze zijn door de relatieve kleine aantallen verzorgd wonen hoger.
Bij 1000 respondenten van 55 jaar of ouder is met 95% betrouwbaarheid de afwijking minder dan 15%
van de geschatte waarde. In het WBO zijn er vijf provincies die tussen de 500 en de 1000
respondenten van 55 jaar of ouder hebben. Voor die provincies is de onzekerheid bij uitspraken over
de aantallen verzorgd wonen veel groter. In het BNW zijn alleen betrouwbare uitspraken op landelijk
niveau mogelijk.

Weging
Een steekproef bevat maar een deel van de populatie. Als we op basis van de steekproef iets willen
zeggen over de populatie als geheel, dan moeten we het resultaat uit de steekproef vermenigvuldigen
met een factor om tot het populatietotaal te komen. Stel bijvoorbeeld dat de populatie uit 16 miljoen
mensen bestaat en de steekproef bevat 80 duizend mensen. Stel dat in de steekproef 10.000
personen zeggen behoefte te hebben aan een nultredenwoning. Via een simpele vermenigvuldiging
concluderen we dan dat in de Nederlandse bevolking
10.000 * 16.000.000 / 80.000 = 2.000.000 personen
behoefte hebben aan een nultredenwoning. Elke persoon in de steekproef representeert als het ware
200 mensen in de populatie. Deze representatie wordt voorgesteld via een zogeheten gewicht. Als we
het aantal personen met een bepaalde eigenschap willen schatten, dan sommeren we de gewichten
van de personen in de steekproef met die eigenschap. En als we een totale waarde willen schatten
(bijvoorbeeld het totale inkomen), dan vermenigvuldigen we de waarde van elke persoon in de
steekproef met het gewicht van die persoon en sommeren het resultaat voor alle personen in de
steekproef.
Stel dat we bij het onderzoek met name geïnteresseerd zijn in personen van 65 jaar en ouder. We
kunnen dan het ontwerp van de steekproef aanpassen, zodat er relatief meer personen van 65 jaar en
ouder worden getrokken. Stel dat we 25.000 personen hebben getrokken van 65 jaar en ouder en
55.000 personen jonger dan 65. De totale steekproef is weer 80.000, dus we moeten weer met een
factor 200 vermenigvuldigen om op de totale omvang van de bevolking uit te komen. Als we echter
weer elk persoon in de steekproef een gewicht van 200 geven, dan leidt dat echter tot onjuiste
resultaten. Op basis van dit gewicht is de schatting van het aantal personen van 65 jaar en ouder
bijvoorbeeld
200 * 24.000 = 4.800.000 personen.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

70

Deze schatting is duidelijk veel te hoog. We weten dat we personen van 65 jaar en ouder niet hebben
getrokken met een kans van 1 op 200, maar met een kans van 1 op 100. Elk van de getrokken
personen van 65 jaar en ouder representeert dus 100 personen in de bevolking en dient dus ook een
gewicht te krijgen van 100. De overige personen zijn getrokken met een kans van ongeveer 1 op 245
en krijgen dus een overeenkomstig gewicht. De procedure voor het schatten van totalen voor de hele
bevolking blijft echter hetzelfde: voor het schatten van het personen in de bevolking met een bepaalde
eigenschap sommeren we de gewichten van de personen in de steekproef met die eigenschap.
Het kan ook achteraf blijken dat een specifieke groep meer of minder vertegenwoordigd is in de
steekproef. Enerzijds wordt dat veroorzaakt door de toevallige samenstelling van de steekproef.
Anderzijds is er gewoonlijk sprake van non-response: personen worden niet thuis aangetroffen of zijn
niet bereid aan het onderzoek mee te werken. Sommige groepen personen zijn eerder bereid mee te
werken dan andere groepen. Stel dat ouderen vaker bereid zijn mee te werken dan jongeren. In dat
geval komen ouderen in de response relatief vaker voor dan jongeren. Het is van belang hiermee

rekening te houden bij het schatten van waarden die een verband houden met leeftijd. De behoefte
aan nultredenwoningen is onder ouderen veel hoger dan onder jongeren. Stel dat door selectieve nonresponse ouderen oververtegenwoordigd zijn in de uiteindelijke steekproef. Daardoor zal het
percentage personen met een behoefte aan een nultredenwoning in de steekproef ook hoger zijn dan
in de totale bevolking. Om hiervoor te corrigeren, krijgen ouderen in de steekproef een kleiner gewicht
dan jongeren, zodat er rekening mee wordt gehouden dat die ouderen met een grotere kans in de
response voorkomen. In tegenstelling tot het voorgaande voorbeeld is deze grotere kans niet het
gevolg van vooropgezet plan waarbij van tevoren werd gezorgd voor een oververtegenwoordiging van
ouderen, maar de manier waarop gecorrigeerd voor deze oververtegenwoordiging is dezelfde. Deze
weging achteraf wordt herwegen genoemd.
Uiteindelijk kan er aan elk persoon in de steekproef verschillende gewichten worden toegekend. Een
persoon heeft een reeks van kenmerken (leeftijd, woonplaats, opleiding, geslacht, huishoudentype,
enz.) en voor elk kenmerk kan de verdeling in de response verschillen in die van de bevolking als
totaal. Als er waarde wordt geschat die samenhangt met een van deze kenmerken, of een combinatie
van kenmerken, dan worden de bijbehorende gewichten gebruikt zodat er rekening wordt gehouden
met eventuele scheve verdelingen in de response.
Het moge wel duidelijk zijn dat we alleen kunnen herwegen in zoverre we al informatie over de
populatie tot onze beschikking hebben. We kunnen bijvoorbeeld herwegen naar leeftijd, omdat we uit
een andere bron weten hoe de werkelijke leeftijdsverdeling onder de bevolking is en daardoor kunnen
nagaan in hoeverre de leeftijdsverdeling in de response daarvan afwijkt. We kennen echter niet de
verdeling voor de waarde die we willen schatten (anders zouden we het onderzoek niet hoeven te
doen) en we kunnen dus niet rechtstreeks controleren of er met betrekking tot die waarde sprake is
van selectieve non-response. Stel dat we een schatting willen maken van het aantal mensen met een
beperking, onderverdeeld naar de zwaarte van de beperking. Maar stel nu dat mensen met een zware
beperking minder responderen. Hoe kunnen we dat ooit weten en dus voorkomen dat we het aantal
mensen met een zware beperking te laag inschatten? We kunnen er alleen voor corrigeren in zoverre
er een verband is tussen het hebben van een beperking en andere kenmerken waarover we wel
voorinformatie hebben op basis waarvan we op selectiviteit kunnen controleren. Over dit soort
verbanden zullen we echter niet beschikken over actuele informatie (daarom doen we immers het
onderzoek). De onzekerheid over de nauwkeurigheid blijft dus bestaan. Ondanks eventuele
herwegingen, blijven de betrouwbaarheidsmarges uit de figuren 1 en 2 in ieder geval van kracht als
maat voor de nauwkeurigheid.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

71

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

72

Bijlage 8 Toekomstige vraag intramuraal
wonen

De algemene verwachting is dat de toekomstige vraag naar intramurale woonvormen relatief gezien
zal dalen. Vooralsnog is onduidelijk in welke mate er inderdaad sprake zal zijn van een daling. Om de
onzekere gevolgen beter te kunnen inschatten is in het MIT-2009 gekozen voor twee scenario’s, welke
hieronder worden beschreven.
Indien wordt vastgehouden aan de uitgangspunten van het Ministerie van VWS in het MIT2006
betekent dit dat de dalende vraag naar verzorgingshuiszorg zal leiden tot een afname van het aantal
plaatsen in verzorgingshuizen met 40 duizend landelijk. Het totale aantal plaatsen nu, 102 duizend,
daalt daarmee zo’n 40%. De veronderstelling is dat de afname plaatsvindt in een periode van 9 jaar,
ofwel in de periode 2009-2018. Daarnaast is er wel een toename van het zogenaamde beschermd
wonen voorzien. Dit scenario, met afname van de verzorgingshuiscapaciteit en toename van de
capaciteit beschermd wonen wordt hieronder het ‘afbouw capaciteit’ scenario genoemd.
In een alternatief scenario wordt uitgegaan van een constante capaciteit van de verzorgingshuizen.
Daarnaast wordt er ook in het alternatieve scenario een toename van het zogenaamde beschermd
wonen voorzien. Dit scenario wordt hieronder het ‘constante capaciteit’ scenario genoemd.
Figuur B8.1 geeft een overzicht van wat deze landelijke scenario’s zouden betekenen. Uitgangspunt is
de vraag naar verpleeg- en verzorgingshuiszorg in 2009. Deze vraag wordt voor ingeschat op circa
169 duizend. In de figuur is met de zwarte lijn het niveau van deze huidige intramurale capaciteit
weergegeven.

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

Figuur B8.1 laat zien dat, wanneer geen rekening wordt gehouden met extramuralisering, de vraag
naar verpleeg- en verzorgingshuiszorg in 2030 naar verwachting gestegen naar 261 duizend.
Hierbij worden in de figuur de vraag naar beschermd wonen onderscheiden, en wordt daarnaast de
vraag naar verzorgingshuiszorg en de veronderstelde extramuralisering in de beide scenario’s
zichtbaar.

73

Figuur B8.1 Ontwikkeling verpleeg- en verzorgingshuiszorg in twee scenario’s, 2009-2030
300000
250000
200000
150000
100000
50000
0
2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
B eschermd wo nen
Wo nen met verzo rgingshuiszo rg afbo uw-scenario
Extra wo nen met verzo rgingszo rg bij co nstante capaciteit

Extramuralisering bij co nstante capaciteit

De vraag naar beschermd wonen was in 2009 circa 82 duizend plaatsen en zal in 2030 naar
verwachting zijn gestegen naar 122 duizend plaatsen. De vraag naar overige verzorgingshuiszorg was
in 2009 circa 86 duizend plaatsen en zal in 2030 in het afbouw-capaciteit scenario naar verwachting
zijn gedaald naar 46 duizend plaatsen. In het constante capaciteit scenario is en blijft de
veronderstelde vraag naar verzorgingshuiszorg 86 duizend plaatsen.
Door de groei van de totale vraag naar verpleeg- en verzorgingshuiszorg leidt ook het constante
capaciteits-scenario tot extramuralisering. In dit scenario zullen in 2030 circa 50 duizend personen
vragen naar een extramurale vorm van wonen met zorg. Bij het afbouw-capaciteit scenario bedraagt
de omvang van de extramuralisering 90 duizend personen.
De totale vraag naar intramurale verblijfszorg is gelijk aan de optelsom van de vraag naar beschermd
wonen en verzorgingshuiszorg. Deze bedraagt in 2009 dus circa 169 duizend; in 2030 wordt deze in
het scenario met afbouw van de 40 duizend verzorgingshuisplaatsen ingeschat op circa 170 duizend
personen, in het constante capaciteit scenario op 210 duizend personen.
In onderstaande figuren wordt geschetst wat de beide scenario’s betekenen voor het percentage van
de bevolking dat gebruik maakt dan wel gebruik kan maken van verpleeg- of verzorgingshuiszorg.
In de figuren is hierbij ook de historische ontwikkeling volgens de CBS-cijfers weergegeven.
Figuur B8.2

Ontwikkeling percentage personen per leeftijdscategorie met verpleeg- en verzorgingshuiszorg,

realisatie 1995-2009, scenario’s 2010-2030
60%
50%
40%

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

74

30%
20%
10%
0%
1995
2000
7579 A fbo uw capaciteit
7579 Co nstante capaciteit

2005
2010
8084 A fbo uw capaciteit
8084 Co nstante capaciteit

2015
2020
8589 A fbo uw capaciteit

2025
2030
90eo A fbo uw capaciteit

8589 Co nstante capaciteit

90eo Co nstante capaciteit

Figuur B8.2 laat zien dat in het afbouw-capaciteit-scenario de daling in de jaren tot en met 2030 voor

alle onderscheiden leeftijdsklassen redelijk overeen komt met de (lineair doorgezette) historische
daling.
In het constante-capaciteits-scenario is de daling geringer dan de historische daling.
De vraag in welke mate de extramuralisering inderdaad zal doorzetten hangt naast de groeiende wens
van mensen om het liefst thuis of in de eigen buurt te blijven wonen23 ook af van de fysieke en
psychische beperkingen van mensen. Willen zegt wat, maar het moet ook kunnen. Daarom is het
belangrijk om een beeld te krijgen van de toekomstige zorgzwaarte.
Figur B8.1 liet zien dat, wanneer geen rekening wordt gehouden met extramuralisering, de vraag naar
verpleeg- en verzorgingshuiszorg in 2030 naar verwachting is gestegen naar 261 duizend. Figuur B8.3
geeft weer welke personen qua zorgzwaarte dit betreft. Hierbij is gekeken naar een onderverdeling
naar zorgzwaartepakketten.
Volgens de veronderstellingen in het afbouw-capaciteit-scenario zijn er in 2030 90 duizend personen
met een extramurale behoefte aan wonen met zorg, in het constante-capaciteit-scenario bedraagt dit
50 duizend.
Welke personen met welke zorgzwaarte zullen extramurale vragers van wonen met zorg zijn?
Het aantal personen in de drie lichtste zorgzwaartepakketten, ZZP-VV1 ZZP-VV2 en ZZP-VV3 is in
2030 gestegen naar circa 95 duizend personen, het aantal personen in alleen ZZP-VV1 en ZZP-VV2
circa 60 duizend. Dit betekent dat gegeven de veronderstelde extramuralisering in dat scenario
minimaal rekening moet worden gehouden met deze zorgzwaartes en de bijbehorende zorgvraag.
Bijlage 2 geeft de precieze cijfers van de raming.
Figuur B8.3 Ontwikkeling aantal personen naar zorgzwaartepakketten, 2009-2030*
300000
ZZP-VV1
250000

ZZP-VV2
ZZP-VV3

200000

ZZP-VV4
150000

ZZP-VV5
ZZP-VV6

100000

ZZP-VV7
ZZP-VV8

50000

ZZP-VV9
2030

2029

2028

2027

2026

2025

2024

2023

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

0

ZZP-VV10

* Bron: AZRA, AWBZ-ramingsmodel, ministerie VWS

MONITOR INVESTEREN TOEKOMST 2009

23

Hier verzijzing naar relevante publicatie

75