Beoordelingskaders ten
behoeve van het
accreditatiestelsel

21 oktober 2010

Inhoud
1

Opbouw van het stelsel

5

2

Instellingstoets kwaliteitszorg
2.1
Opzet
2.2
Beoordelingskader voor de instellingstoets
kwaliteitszorg
2.3
Samenstelling van de auditcommissie
2.4
Beoordelingsproces
2.4.1
Bestuurlijk overleg
2.4.2
Accreditatieportret
2.4.3
Kritische reflectie
2.4.4
Locatiebezoek
2.4.5
Beoordelingsprocedure binnen de auditcommissie
2.4.6
Adviesrapport
2.5
NVAO-besluitvorming
2.6
Verplichte documentatie
2.6.1
Basisgegevens over de instelling
2.6.2
Verplichte bijlagen bij de kritische reflectie
2.6.3
Documenten ter inzage tijdens de bezoeken

7
7

3

4

pagina 3

8
10
10
10
11
11
12
13
14
14
15
15
15
16

Beperkte opleidingsbeoordeling
3.1
Opzet
3.2
Beoordelingskader voor de beperkte
opleidingsbeoordeling
3.3
Samenstelling van het visitatiepanel
3.4
Beoordelingsproces
3.4.1
Kritische reflectie
3.4.2
Locatiebezoek
3.4.3
Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
3.4.4
Beoordelingsrapport
3.5
NVAO-besluitvorming
3.6
Verplichte documentatie
3.6.1
Basisgegevens over de opleiding
3.6.2
Verplichte bijlagen bij de kritische reflectie
3.6.3
Documenten ter inzage tijdens het bezoek

17
17

Uitgebreide opleidingsbeoordeling
4.1
Opzet
4.2
Beoordelingskader voor de uitgebreide
opleidingsbeoordeling
4.3
Samenstelling van het visitatiepanel
4.4
Beoordelingsproces
4.4.1
Kritische reflectie
4.4.2
Locatiebezoek
4.4.3
Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
4.4.4
Beoordelingsrapport
4.5
NVAO-besluitvorming
4.6
Verplichte documentatie

25
25

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

18
19
21
21
21
22
22
23
23
23
24
24

26
30
31
31
32
32
32
33
33

4.6.1
4.6.2
4.6.3

pagina 4

Basisgegevens over de opleiding
Verplichte bijlagen bij de kritische reflectie
Documenten ter inzage tijdens het bezoek

33
34
34

5

Beperkte Toets Nieuwe Opleiding (TNO)
5.1
Opzet
5.2
Beoordelingskader voor de beperkte TNO
5.3
Samenstelling van het visitatiepanel
5.4
Beoordelingsproces
5.4.1
Informatiedossier
5.4.2
Locatiebezoek
5.4.3
Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
5.4.4
Adviesrapport
5.5
NVAO-besluitvorming
5.6
Verplichte documentatie
5.6.1
Basisgegevens over de opleiding
5.6.2
Verplichte bijlagen bij het informatiedossier
5.6.3
Documenten ter inzage tijdens het bezoek

35
35
36
37
39
39
39
39
40
40
41
41
41
42

6

Uitgebreide Toets Nieuwe Opleiding (TNO)
6.1
Opzet
6.2
Beoordelingskader voor de uitgebreide TNO
6.3
Samenstelling van het visitatiepanel
6.4
Beoordelingsproces
6.4.1
Informatiedossier
6.4.2
Locatiebezoek
6.4.3
Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
6.4.4
Adviesrapport
6.5
NVAO-besluitvorming
6.6
Verplichte documentatie
6.6.1
Basisgegevens over de opleiding
6.6.2
Verplichte bijlagen bij het informatiedossier
6.6.3
Documenten ter inzage tijdens het bezoek

43
43
44
47
49
49
49
50
50
50
51
51
51
52

7

Bijzondere kenmerken
7.1
Achtergrond
7.2
Criteria voor een bijzonder kenmerk

53
53
53

8

Beoordelingsschalen bij de opleidingsbeoordeling
8.1
Onvoldoende
8.2
Voldoende
8.3
Goed
8.4
Excellent

55
55
55
56
56

9

Beslisregels
9.1
Opleidingsbeoordelingen
9.2
Instellingstoets kwaliteitszorg

57
57
57

10

Bezwaar en beroep

58

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

1 Opbouw van het stelsel
Accreditatie vindt plaats op het niveau van de opleiding. De kwaliteit van individuele
opleidingen staat daarmee onverminderd centraal in het accreditatiestelsel. Een instelling
kan daarnaast een zogeheten instellingstoets kwaliteitszorg laten verrichten door de NVAO.
Wanneer door de NVAO bij een dergelijke grondige doorlichting is vastgesteld dat de
kwaliteitszorg van een instelling zó goed op orde is dat de kwaliteit van de opleidingen
stelselmatig en waar nodig verbeterd wordt, komt de instelling in een ander
accreditatieregime terecht. In een dergelijk regime geschiedt de accreditatie van opleidingen
op een andere wijze dan wanneer er geen positieve instellingstoets kwaliteitszorg is. In dit
regime beoordeelt een visitatiepanel van onafhankelijke deskundigen een opleiding op een
klein aantal standaarden die het hart van de onderwijskwaliteit betreffen, en accrediteert de
NVAO op basis daarvan al dan niet een opleiding. De docenten kunnen hun aandacht en
energie steken in verbetersuggesties van deskundigen die over de kern van hun onderwijs
gaan en hoeven zich minder bezig te houden met randvoorwaardelijke facetten die meer op
het niveau van de instelling liggen. Op instellingsniveau is immers al aangetoond dat een
instelling voor die onderwerpen vertrouwen verdient. Het is een stelsel waarin:
a. door de instellingstoets kwaliteitszorg de interne kwaliteitscultuur instellingsbreed een
impuls krijgt;
b. bij de opleidingsaccreditatie de aandacht ligt bij de essentie van het onderwijs:
(verbetering van) de inhoudelijke kwaliteit;
c. een goede balans ontstaat tussen de maat nemen van opleidingen enerzijds en de
verbeterfunctie anderzijds.
Het accreditatiestelsel bevat zes beoordelingskaders:
1
1.
een kader op instellingsniveau voor de ‘instellingstoets kwaliteitszorg’ , de
zogenoemde instellingstoets kwaliteitszorg;
2.
een kader op opleidingsniveau met ‘beperkte beoordelingscriteria accreditatie bij
instellingen die met positief gevolg de instellingstoets kwaliteitszorg hebben
2
doorlopen’ , de zogenoemde beperkte opleidingsbeoordeling;
3.
een kader op opleidingsniveau met ‘uitgebreide beoordelingscriteria voor verlenen van
3
accreditatie’ , de zogenoemde uitgebreide opleidingsbeoordeling (noodzakelijk bij
een negatieve instellingstoets kwaliteitszorg of indien een instelling geen
instellingstoets kwaliteitszorg heeft aangevraagd);
4.
een kader op opleidingsniveau met ‘beperkte beoordelingscriteria toets nieuwe
opleiding bij instellingen die met positief gevolg de instellingstoets kwaliteitszorg
4
hebben doorlopen’ , de zogenoemde beperkte TNO;
5.
een kader op opleidingsniveau met ‘uitgebreide beoordelingscriteria voor verlenen
5
toets nieuwe opleiding’ , de zogenoemde uitgebreide TNO (noodzakelijk bij een
negatieve instellingstoets kwaliteitszorg of indien een instelling geen instellingstoets
kwaliteitszorg heeft aangevraagd);

1
2
3
4
5

pagina 5

Whw, artikel 5a.13a t/m 13e.
Whw, artikel 5a.13f.
Whw, artikel 5a. 8.
Whw, artikel 5a.13g.
Whw, artikel 5a. 10a.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

6.

een beoordelingskader aan de hand waarvan vastgesteld kan worden of een instelling
6
of een opleiding beschikt over een bijzonder kenmerk .

In de volgende vijf hoofdstukken zijn de eerste vijf beoordelingskaders weergegeven. Bij
ieder beoordelingskader worden achtereenvolgens weergegeven: de opzet ervan, het kader
zelf, de samenstelling van de auditcommissie of het visitatiepanel, de onderdelen van het
beoordelingsproces, de mogelijke NVAO-besluiten en de minimaal benodigde
documentatie. In hoofdstuk 7 worden de achtergrond en de criteria voor toekenning van een
bijzonder kenmerk behandeld. In hoofdstuk 8 zijn de beoordelingsschalen bij de
opleidingsbeoordeling (uitgebreid en beperkt) gedefinieerd en aan de hand van voorbeelden
voorzien van een mogelijke operationalisering. In hoofdstuk 9 zijn beslisregels opgenomen.
Het onderhavige document wordt afgesloten met de mogelijkheden voor bezwaar en
beroep.
Verantwoording
Bij het opstellen van de kaders zijn de Europese richtlijnen voor de interne kwaliteitszorg
van instellingen richtinggevend geweest. Deze zijn te vinden in hoofdstuk 2 van de
‘Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area’
(‘European Standards and Guidelines’; ESG) van het Europese netwerk voor kwaliteitszorgagentschappen, de European Association for Quality Assurance (ENQA). Dit document is in
2005 door de onderwijsministers in Bergen aangenomen.
De NVAO heeft geconstateerd dat de eisen die in de notitie van de minister van OCW,
‘Focus op kwaliteit’, gesteld worden aan de instellingstoets kwaliteitszorg uitstekend
7
aansluiten op de ESG. De NVAO heeft de ESG vertaald en herschikt zodat de nadruk
sterker is komen te liggen op kwaliteitsverbetering (‘quality enhancement’) in plaats van op
kwaliteitsborging (‘quality assurance’).

6

Whw, artikel 5a.10.

7

Tweede Kamer der Staten-Generaal, vergaderjaar 2007–2008, 31 288 en 28 879, nr. 21. Zie ook ‘Het Hoogste Goed’, Strategische
agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek, -en wetenschapsbeleid, Kamerstuk 2007-2008, 31288, nr. 1.

pagina 6

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

2 Instellingstoets kwaliteitszorg

2.1

Opzet
Het doel van de instellingstoets kwaliteitszorg is vast te kunnen stellen of het bestuur van
een instelling vanuit zijn visie op de kwaliteit van het onderwijs een doeltreffend systeem
van kwaliteitszorg hanteert waarmee het de kwaliteit van de aangeboden opleidingen kan
garanderen. Het gaat bij de instellingstoets kwaliteitszorg uitdrukkelijk niet om de
beoordeling van de kwaliteit van de afzonderlijke opleidingen.
In essentie gaat het bij de instellingstoets kwaliteitszorg om vijf samenhangende vragen:
1.
Wat is de visie van de instelling op de kwaliteit van haar onderwijs?
2.
Hoe wil de instelling deze visie realiseren?
3.
Hoe meet de instelling in hoeverre de visie wordt gerealiseerd?
4.
Hoe werkt de instelling aan verbetering?
5.
Wie is waarvoor verantwoordelijk?
Deze vijf vragen zijn vertaald in vijf standaarden. Over elk van deze vijf standaarden geeft
de auditcommissie een gewogen en gemotiveerd oordeel op een driepuntsschaal: voldoet
wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. Vervolgens geeft de auditcommissie
een gemotiveerd eindoordeel over de vraag of een instelling ‘in control’ is over de kwaliteit
van haar opleidingen. Ook dat oordeel vindt plaats op basis van een driepuntsschaal:
positief, negatief of positief onder voorwaarden.

pagina 7

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

2.2

Standaard 1:

Beoordelingskader voor de instellingstoets kwaliteitszorg
Visie op de kwaliteit van het onderwijs
De instelling beschikt over een breed gedragen visie op de kwaliteit van haar onderwijs en
op het ontwikkelen van een kwaliteitscultuur.

Toelichting:

Deze visie heeft betrekking op de ambitie van de instelling ten aanzien van de kwaliteit van
haar onderwijs en de eisen die de instelling stelt aan de kwaliteit van haar opleidingen.
Ten behoeve van het ontwikkelen van een kwaliteitscultuur stimuleert het instellingsbestuur
de opleidingen om hun kwaliteit te monitoren en waar nodig verbeteringen door te voeren.
Een actieve rol van allen die bij het onderwijs betrokken zijn, is hierbij van groot belang.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 2:

Beleid
De instelling beschikt over adequaat beleid om de visie op de kwaliteit van haar onderwijs te
realiseren. Dit omvat in elk geval: beleid op het gebied van onderwijs, personeel,
voorzieningen, toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten met een
functiebeperking, verankering van onderzoek in het onderwijs, alsmede de verwevenheid
tussen onderwijs en het (internationale) beroepenveld en vakgebied.

Toelichting:

De te beoordelen beleidsterreinen zijn niet beperkt tot de in de standaard genoemde, maar
zijn afhankelijk van de visie van de instelling op de kwaliteit van haar onderwijs. Adequaat
beleid veronderstelt concrete doelstellingen die voortvloeien uit de visie en veronderstelt
toewijzing van voldoende middelen voor de implementatie van het beleid.
De verankering van onderzoek in het onderwijs is van belang omdat instellingen voor hoger
onderwijs alle in meer of mindere mate te maken hebben met onderzoek, zelfs als ze zelf
geen onderzoek verrichten en de studenten slechts op de hoogte willen brengen van
nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen in het domein van hun opleiding. Het gaat hier
uitdrukkelijk niet om de beoordeling van het onderzoek zelf.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 3:

Resultaten
De instelling heeft zicht op de mate waarin haar visie op de kwaliteit van haar onderwijs
wordt gerealiseerd, en meet en evalueert regelmatig de kwaliteit van haar opleidingen bij
studenten, medewerkers, alumni en vertegenwoordigers van het beroepenveld.

Toelichting:

Met betrekking tot de uitvoering van het beleid en de resultaten van haar opleidingen
beschikt de instelling over managementinformatie en hanteert ze een adequaat systeem
van interne evaluaties en externe beoordelingen. De evaluatie- en meetactiviteiten zijn goed
opgezet en leveren geaggregeerde informatie op voor het bestuur van de instelling. Het is
niet noodzakelijk dat de evaluatie- en meetactiviteiten instellingsbreed uniform zijn.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 8

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Standaard 4:

Verbeterbeleid
De instelling kan aantonen dat zij de kwaliteit van haar opleidingen waar nodig systematisch
verbetert.

Toelichting:

De instelling voert een actief verbeterbeleid op grond van haar zicht op de verkregen
resultaten. Dit draagt bij aan de kwaliteitscultuur binnen de instelling.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 5:

Organisatie- en beslissingsstructuur
De instelling heeft een effectieve organisatie- en beslissingsstructuur met betrekking tot de
kwaliteit van haar opleidingen, waarin de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden
duidelijk zijn afgebakend en waarvan de inspraak van studenten en medewerkers deel
uitmaakt.

Toelichting:

De organisatie- en beslissingstructuur maakt het mogelijk de visie (standaard 1), het beleid
(standaard 2), de resultaten (standaard 3) en het verbeterbeleid (standaard 4) in
samenhang te realiseren.
De betrokkenheid van medewerkers en studenten blijkt uit de wijze waarop zij worden
geraadpleegd en uit de doorwerking van hun aanbevelingen in de opleidingen. Bij de
beoordeling van deze standaard worden (indien wettelijk vereist) ook de taakstelling en de
positionering van examencommissies en opleidingscommissies betrokken.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

Algemeen oordeel
Het bestuur van de instelling hanteert vanuit zijn visie op de kwaliteit van het onderwijs een
doeltreffend systeem van kwaliteitszorg waarmee het de kwaliteit van de aangeboden
opleidingen kan garanderen.
Oordeel:

Positief, negatief, of positief onder voorwaarden. (Gewogen en gemotiveerd.)
Indien de auditcommissie het oordeel positief onder voorwaarden uitspreekt, geeft zij deze
voorwaarden expliciet aan.

pagina 9

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

2.3

Samenstelling van de auditcommissie
De NVAO stelt de auditcommissie samen die de instellingstoets kwaliteitszorg uitvoert en de
NVAO benoemt deze auditcommissie. De te beoordelen instelling heeft het recht
beargumenteerd bezwaren aan te dragen tegen de samenstelling van de auditcommissie.
Aan de auditcommissie worden de volgende eisen gesteld:
1.
de commissie bestaat uit tenminste vier leden, onder wie een student;
2.
de commissie beschikt over bestuurlijke deskundigheid, onderwijsdeskundigheid en
auditdeskundigheid, is op de hoogte van ontwikkelingen in de hogeronderwijssector in
binnen- en buitenland en is gezaghebbend;
3.
een van de leden met bestuurlijke deskundigheid treedt op als voorzitter;
4.
de commissie is onafhankelijk (de leden hebben tenminste vijf jaar geen banden
gehad met de te beoordelen instelling).
De auditcommissie wordt begeleid door een procescoördinator van de NVAO en
ondersteund door een secretaris. Ook de secretaris en de procescoördinator zijn
onafhankelijk van de desbetreffende instelling. De secretaris en de procescoördinator zijn
geen lid van het panel.
Alle commissieleden en de secretaris verklaren voorafgaand aan het eerste bezoek geen
relaties of banden met de desbetreffende instelling te onderhouden, privé noch zakelijk, die
een onafhankelijke oordeelsvorming over de instelling ten positieve of ten negatieve zouden
kunnen beïnvloeden, alsmede dat zij zodanige relaties of banden met de instelling de
afgelopen vijf jaar niet hebben gehad.
Naast de feitelijke onafhankelijkheid, zoals hiervoor uitgedrukt in de aard van de relatie en
het aantal jaren, is het essentieel dat een beoogd commissielid of secretaris zich ook
onafhankelijk voelt. Het is mogelijk dat een onafhankelijkheid van meer dan vijf jaar niet
voldoende garantie is voor een onafhankelijke opstelling; een beoogd commissielid of
secretaris zou nog een te sterke band met de instelling kunnen ervaren, of door bijvoorbeeld
familiebanden te nauw bij een instelling of opleiding betrokken kunnen zijn. In dat geval kan
een beoogd commissielid of secretaris geen deel uit maken van het panel. Het
lidmaatschap van een panel vereist dientengevolge een professionele houding. De NVAO
heeft hiertoe een gedragscode voor commissieleden en secretarissen opgesteld.
Commissieleden en secretarissen ondertekenen de gedragscode vooraf en ondertekenen
na afloop van het beoordelingproces een door de NVAO voorgelegde verklaring dat de
beoordeling in onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden.
Indien er tijdens het beoordelingsproces zaken plaatsvinden die de onafhankelijkheid van
de beoordeling kunnen beïnvloeden, kunnen belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld
commissieleden, medewerkers of studenten, dit melden bij de NVAO.

2.4
2.4.1

pagina 10

Beoordelingsproces
Bestuurlijk overleg
De NVAO wenst maatwerk te leveren en wil rekening houden met de verscheidenheid in
organisatievormen, de gewenste mate van internationalisering van de audit en het
specifieke karakter van een instelling. Het beoordelingsproces start daarom met een
bestuurlijk overleg tussen de instelling en de NVAO. In dit overleg wordt in het bijzonder

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

gekeken naar de organisatiestructuur van de instelling wat betreft het onderwijs, de
mogelijke (internationale) samenstelling van de auditcommissie, de taal waarin de audit
dient te worden uitgevoerd, het bijbehorende tijdpad en het in de instelling beschikbare
materiaal ten behoeve van de instellingstoets kwaliteitszorg. Indien gewenst kan een
instelling de instellingstoets kwaliteitszorg ook aanwenden voor een beoordeling van de
borging van de kwaliteit van zogenaamde non-degree opleidingen.
2.4.2

Accreditatieportret
Op basis van het bestuurlijk overleg met de instelling start de NVAO met het opstellen van
een ‘accreditatieportret’. Het accreditatieportret is gebaseerd op de accreditatiebesluiten
van de NVAO ten aanzien van nieuwe en bestaande opleidingen tijdens de eerste fase van
het accreditatiestelsel. Daarbij worden ook ‘side letters’ en andere informatie die bij de
NVAO bekend is, betrokken. Het accreditatieportret wordt meegegeven aan de
auditcommissie. Het wordt vooraf bekend gemaakt aan de desbetreffende instelling en de
instelling krijgt de gelegenheid om erop te reageren.

2.4.3

Kritische reflectie
De instelling stelt een kritische reflectie op. De kritische reflectie beantwoordt in essentie de
vraag op welke wijze de instelling aantoont dat ze ‘in control’ is over de kwaliteit van de
aangeboden opleidingen. De kritische reflectie volgt de standaarden van het kader voor de
instellingstoets kwaliteitszorg, waarbij de sterke en de zwakke punten van de instelling
worden beschreven aan de hand van aansprekende voorbeelden. De kritische reflectie is
een op zichzelf staand document, dat zelfstandig te lezen is.
De kritische reflectie bevat een aantal basisgegevens over de instelling en haar opleidingen.
Deze stellen de auditcommissie in staat om een globaal beeld over de instelling te
verkrijgen. (De verplichte basisgegevens worden opgesomd in paragraaf 2.6)
Bij de behandeling van de standaarden is het de bedoeling dat de instelling zelf richting
geeft aan haar visie en beleid en dat de auditcommissie beoordeelt in hoeverre de instelling
haar ambities waarmaakt. Dit betekent bijvoorbeeld dat een auditcommissie dient na te
gaan of een instelling die in haar visie aangeeft zich te willen richten op internationalisering
van - of in - de opleidingen, niet alleen beleid dienaangaande ontwikkelt en middelen ter
beschikking stelt, maar dit beleid ook evalueert en het zo nodig bijstelt.
Eenzelfde redenering geldt voor aspecten zoals bijvoorbeeld didactische vormgeving, EVC,
inbreng van het werkveld et cetera. Wanneer deze zijn opgenomen in de visie en het beleid
ten aanzien van de opleidingen, dienen zij ook onderwerp te zijn van de evaluatie en
informatievergaring, van een beoordeling van de behaalde kwaliteit ervan en van eventuele
verbeteracties.
Wat betreft personeel en voorzieningen gaat het bij de instellingstoets kwaliteitszorg om de
beoordeling van het beleid en de procedures met betrekking tot het personeel en de
voorzieningen en niet om de opleidingsspecifieke realisatie ervan. Dit heeft tot gevolg dat
het beleid en de procedures beschreven moeten worden in de kritische reflectie. De
uitvoering van het beleid komt in de instellingstoets kwaliteitszorg aan de orde, maar
opleidingsspecifiek-inhoudelijke zaken, zoals bijvoorbeeld de inhoudelijke deskundigheid
van docenten, komen alleen in de beperkte opleidingsbeoordeling aan de orde.
De auditcommissie beperkt zich in haar beoordeling tot het instellingsbeleid ten aanzien van
de werking van de kwaliteitszorg over de opleidingen. De commissie geeft geen oordeel
over de kwaliteit van de opleidingen.

pagina 11

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Ten behoeve van de beschrijving van de resultaten kan de instelling tevens relevante
publieke informatie opnemen, zoals bijvoorbeeld uit de Keuzegids of Studiekeuze 123.
De omvang van de kritische reflectie is maximaal 50 pagina’s. De kritische reflectie heeft
bovendien een zeer gering aantal bijlagen van beperkte omvang. (De verplichte bijlagen
worden opgesomd in paragraaf 2.6.2.)
2.4.4

Locatiebezoek
Het locatiebezoek ten behoeve van de instellingstoets kwaliteitszorg bestaat uit twee delen
en duurt in totaal tenminste twee tot in beginsel vijf dagen. Als de omstandigheden dat
vragen kan de commissie de duur van een bezoek verlengen. De standaardopzet is dat de
auditcommissie eerst een bezoek van een dag brengt aan de instelling, gevolgd door een
tweede bezoek aan de instelling dat tussen de twee en de vier weken later plaatsvindt. Van
deze opzet kan in onderling overleg worden afgeweken.
Eerste bezoek: verkenning
Voorafgaand aan het eerste bezoek heeft de auditcommissie de kritische reflectie van de
instelling en het accreditatieportret bestudeerd. De commissie bespreekt voorafgaand aan
het eerste bezoek de vragen die zij aan de gespreksdeelnemers gaat voorleggen. Tijdens
de voorbereidende bijeenkomst bespreekt de auditcommissie tevens een aantal
onderliggende documenten bij de kritische reflectie.
Het eerste bezoek heeft een verkennend karakter. De auditcommissie krijgt inzicht in het
reilen en zeilen van de instelling, de specifieke aandachtspunten van het instellingsbestuur,
de tevredenheid bij studenten, docenten en andere belanghebbenden. Zij identificeert welke
onderwerpen zij nader wil onderzoeken.
De auditcommissie spreekt tijdens het eerste bezoek in elk geval met de volgende
gesprekspartners:
•
instellingsbestuur (en indien gewenst door de instelling: een vertegenwoordiger van de
raad van toezicht);
•
voor het onderwijs bevoegde management;
•
kwaliteitszorgdeskundigen en andere relevante staffunctionarissen;
•
docenten uit vertegenwoordigende organen;
•
studenten uit vertegenwoordigende organen;
•
indien relevant: vertegenwoordigers van het beroepenveld.
Het bezoekprogramma wordt opgesteld door de procescoördinator van de NVAO in
samenspraak met de voorzitter van de auditcommissie en de contactpersoon van de
instelling. De commissie bepaalt de opzet en vormgeving van het bezoek en beslist naar
eigen inzicht met welke docenten en studenten zij wil spreken en welke documenten zij wil
inzien. Daarbij worden in beginsel de volgende randvoorwaarden in acht genomen:
•
De gesprekken duren drie kwartier tot een uur.
•
De delegaties van de instelling bestaan in beginsel uit niet meer dan zes personen.
•
Tussen de gesprekken door is tijd voor beraadslaging van de auditcommissie.
De commissie stelt tevens een open spreekuur vast. Instelling en commissie geven zowel
voorafgaand als tijdens het bezoek ruime bekendheid aan dit spreekuur.

pagina 12

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Aan het einde van het eerste bezoek geeft de voorzitter van de auditcommissie een
beknopte terugkoppeling aan de instelling. In deze terugkoppeling worden de eerste
indrukken weergegeven over de kwaliteitszorg in de instelling. Tevens wordt aangegeven
welke ‘audit trails’ zullen worden uitgevoerd. Audit trails zijn onderzoeken waarbij de
auditcommissie voor de uitvoering van het beleid en/of de hantering van problemen het
spoor volgt van het instellingsniveau naar het uitvoeringsniveau of omgekeerd. De
auditcommissie beslist welke onderwerpen zij in de audit trails aan de orde wil stellen en
welke personen zij in dat kader wil spreken. De instelling kan de auditcommissie
gemotiveerd wijzen op andere mogelijkheden of verzoeken om een extra audit trail uit te
voeren.
Om de werklast voor de instelling zo laag mogelijk te houden geeft de auditcommissie
specifieke aanwijzingen over de in het kader van de audit trails te bestuderen documenten
en de verwachte gesprekspartners.
De instelling bereidt het tweede bezoek voor in samenspraak met de procescoördinator van
de NVAO. De commissie bepaalt uiteindelijk de opzet en vormgeving van het bezoek.
Tweede bezoek: verdieping
Tijdens het tweede bezoek aan de instelling vindt een nadere discussie plaats tussen de
auditcommissie en vertegenwoordigers van de instelling over aandachtspunten naar
aanleiding van de gesprekken en de bestudeerde documentatie tijdens het eerste bezoek.
Deze gesprekken stellen de auditcommissie in staat om na te gaan of haar eerste indrukken
juist waren. De delegaties van de instelling zijn wederom in beginsel niet groter dan zes
personen.
De auditcommissie moet duidelijk maken op welke wijze is nagegaan of de kwaliteitszorg
binnen een instelling werkt. Daarvoor zijn de ‘audit trails’ noodzakelijk. Er zijn verticale en
horizontale audit trails. Hierbij moet worden aangetekend dat het bij de instellingstoets
kwaliteitszorg uitdrukkelijk niet gaat om het beoordelen van opleidingen, maar om het
beoordelen van de werking van de kwaliteitszorg met betrekking tot de opleidingen.
Bij een verticale audit trail wordt bij twee of meer opleidingen onderzocht in hoeverre een
element van de in standaard 1 genoemde visie daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Hierbij
worden alle standaarden van het kader successievelijk langsgelopen. De commissie kan
bijvoorbeeld onderzoeken of de internationale uitwisseling van studenten die wordt beoogd,
werkelijk plaatsvindt.
Bij horizontale audit trails wordt een standaard (anders gezegd: een onderdeel van de
kwaliteitszorg) onderzocht bij een aantal opleidingen. Te denken valt bijvoorbeeld aan het
functioneren van opleidingscommissies of de opvolging van verbetermaatregelen.
Aan het einde van het tweede bezoek koppelt de voorzitter van de auditcommissie het
algemene oordeel en de onderliggende overwegingen op beknopte wijze terug aan de
instelling.
2.4.5

pagina 13

Beoordelingsprocedure binnen de auditcommissie
De auditcommissie geeft een oordeel over alle in het beoordelingskader opgenomen
standaarden. Dat oordeel wordt gemotiveerd door een weging van de positieve en kritische
elementen uit de bevindingen van de commissie. Het oordeel kan zijn: voldoet wel, voldoet
niet of voldoet ten dele aan de standaard. Vervolgens formuleert de commissie een
algemeen, gewogen en gemotiveerd, oordeel over de vraag of een instelling ‘in control’ is
over de kwaliteit van de opleidingen die zij aanbiedt. Ook dat oordeel wordt gegeven op een
driepuntsschaal: positief, negatief, of positief onder voorwaarden.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

2.4.6

Adviesrapport
De secretaris van de auditcommissie stelt een adviesrapport op van 20 tot 30 pagina’s. Het
rapport heeft als voornaamste inhoud de oordelen van de commissie op de standaarden.
Het is van belang dat de auditcommissie hierbij een onderbouwing geeft op basis van de
kritische reflectie van de instelling, de gesprekken met de vertegenwoordigers van de
instelling en de onderliggende data uit het bestudeerde materiaal. In het adviesrapport zijn
dan ook aansprekende en representatieve voorbeelden opgenomen.
Het adviesrapport wordt voorafgegaan door een algemene afweging van het oordeel over
de kwaliteitszorg van de instelling van maximaal twee pagina’s. Indien er verbeteracties
mogelijk zijn, dan zijn deze in een aparte paragraaf van het adviesrapport opgenomen.
Verder bevat het rapport een scoretabel met de oordelen van de instellingstoets
kwaliteitszorg, informatie over de data van de locatiebezoeken, de namen van de
gespreksdeelnemers, een aantal basisgegevens over de instelling (zie paragraaf 2.6), een
overzicht van het bestudeerde materiaal en de onafhankelijkheidsverklaringen van de
commissieleden en de secretaris. De commissie doet in het rapport verslag van de wijze
waarop zij haar bezoek heeft ingericht en op welke wijze tot de keuze van gesprekspartners
en documenten is gekomen.
De inhoud van het adviesrapport wordt aan het einde van het tweede bezoek besproken en
voorlopig vastgesteld door de auditcommissieleden.
De NVAO stuurt het adviesrapport naar het bestuur van de instelling nadat alle
commissieleden hebben ingestemd met de inhoud van het rapport. De instelling krijgt de
gelegenheid om binnen een termijn van twee weken te reageren op feitelijke onjuistheden in
het rapport, waarna de voorzitter van de auditcommissie het rapport definitief vaststelt nadat
alle commissieleden hebben ingestemd met de inhoud van het rapport. Het rapport wordt
ondertekend door de voorzitter en de secretaris van de commissie en ter besluitvorming
aangeboden aan de NVAO. Indien het rapport vragen oproept bij de NVAO of indien een
instelling dit wenst, kan de NVAO de instelling en/of de auditcommissie uitnodigen voor
nader overleg.

2.5

NVAO-besluitvorming
Het oordeel ‘positief’ leidt tot een goedkeuringsbesluit van de NVAO met een geldigheid van
zes jaar. De opleidingsbeoordelingen mogen dan plaatsvinden via het kader voor de
beperkte opleidingsbeoordeling.
Het oordeel ‘positief onder voorwaarden’ leidt tot een goedkeuring van de NVAO onder
8
ontbindende voorwaarden met een geldigheid van een jaar. De opleidingsbeoordelingen
mogen gedurende dat jaar plaatsvinden via het kader voor de beperkte
opleidingsbeoordeling en een positief accreditatiebesluit of positief besluit toets nieuwe
opleiding op grond van het beperkte kader heeft dan een geldigheidsduur van een jaar. Bij
het oordeel ‘positief onder voorwaarden’ dient de instelling binnen een jaar een positieve
beoordeling te verkrijgen, waarbij de NVAO beziet of de instelling inmiddels aan de gestelde
voorwaarden heeft voldaan. Indien geen aanvullende beoordeling wordt aangevraagd of
indien niet aan de voorwaarden blijkt te zijn voldaan, vervalt het positieve besluit.

8

pagina 14

Artikel 5a.13d, zesde lid Whw alsmede de AMvB XXXXX.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Indien de instelling naar het oordeel van de NVAO binnen een jaar heeft voldaan aan de
voorwaarden, gesteld bij het verlenen van de instellingstoets kwaliteitszorg, wordt de
geldigheidsduur van een positief accreditatiebesluit of positief besluit toets nieuwe opleiding
verlengd tot zes jaar
De beoordeling van de gestelde voorwaarden wordt uitgevoerd in opdracht van de NVAO
door een auditcommissie. De aanvullende beoordeling volgt op hoofdlijnen de procedure
voor een reguliere instellingstoets kwaliteitszorg. De auditcommissie richt zich op de eerder
9
gestelde voorwaarden.
Het oordeel ‘negatief’ leidt tot onthouding van goedkeuring voor een periode van minimaal
drie jaar. Opleidingsbeoordelingen vinden dan plaats via het regime van de uitgebreide
opleidingsbeoordelingen. Opleidingen die gedurende het invoeringsregime op basis van een
beperkte beoordeling zijn geaccrediteerd of een toets nieuwe opleiding hebben verkregen,
dienen in geval van onthouding van goedkeuring van de instellingstoets kwaliteitszorg
binnen een jaar een aanvullende beoordeling te ondergaan. Deze aanvullende beoordeling
dient te worden aangevraagd bij de NVAO en op een dergelijke aanvraag wordt binnen drie
maanden een beslissing genomen.

2.6

Verplichte documentatie
Tijdens het beoordelingsproces verstrekt de instelling een beperkt aantal documenten aan
de auditcommissie. De NVAO gaat er van uit dat het bestaande documenten zijn, die
binnen de instelling voorhanden zijn en niet speciaal voor de instellingstoets kwaliteitszorg
worden opgesteld. De documenten dienen ter onderbouwing en eventueel ter verificatie.
Ander materiaal is slechts noodzakelijk als de commissie expliciet daarom vraagt of als de
instelling een bepaalde profilering wil aantonen.

2.6.1

Basisgegevens over de instelling
(De basisgegevens worden opgenomen in de kritische reflectie, het adviesrapport en het
besluit van de NVAO.)
1.
2.
3.
4.

2.6.2

Verplichte bijlagen bij de kritische reflectie
(De lijst met bestudeerde bijlagen wordt opgenomen in het adviesrapport.)
1.
2.

9

pagina 15

naam instelling;
status instelling (bekostigd of rechtspersoon voor hoger onderwijs);
locatie(s);
overzicht met alle opleidingen, studenten- en docentenaantallen.

missie en/of visie ten aanzien van het onderwijs en, indien aanwezig, het meest
recente strategische beleidsplan van de instelling;
organigram.

Artikel 5a.13d, zesde lid jo. 5a13e Whw

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

2.6.3

Documenten ter inzage tijdens de bezoeken
(De lijst met bestudeerd materiaal wordt opgenomen in het beoordelingsrapport.)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

pagina 16

onderwijsbeleidsplan of soortgelijk(e) document(en);
beleidsplan op het gebied van onderzoek in relatie tot de aangeboden opleidingen of
soortgelijk(e) document(en);
personeels(beleid)plan of soortgelijk(e) document(en);
voorzieningenplan of soortgelijk(e) document(en);
beleidsplan op het gebied van de toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten
met een functiebeperking
kwaliteitszorgplan;
samenvatting en analyse van recente evaluatieresultaten en relevante
managementinformatie;
instellingsjaarverslag over ‘beroep tegen examens’.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

3 Beperkte opleidingsbeoordeling

3.1

Opzet
Het kader voor de beperkte beoordeling van bestaande opleidingen wordt gebruikt als de
instelling beschikt over een positief oordeel over de instellingstoets kwaliteitszorg. De
beoordeling komt tot stand op basis van een discussie met ‘peers’ over de inhoud en
kwaliteit van de opleiding en is gericht op drie vragen:
1.
2.
3.

Wat beoogt de opleiding?
Hoe realiseert de opleiding dit?
Worden de doelstellingen bereikt?

Deze drie vragen zijn vertaald in drie standaarden. Over deze drie standaarden geeft een
visitatiepanel een gemotiveerd oordeel op een vierpuntsschaal: onvoldoende, voldoende,
goed of excellent. Vervolgens geeft dit panel een gemotiveerd eindoordeel over de kwaliteit
van de opleiding, ook op de vierpuntsschaal.

pagina 17

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

3.2

Standaard 1:

Beoordelingskader voor de beperkte opleidingsbeoordeling
Beoogde eindkwalificaties
De beoogde eindkwalificaties van de opleiding zijn wat betreft inhoud, niveau en oriëntatie
geconcretiseerd en voldoen aan internationale eisen.

Toelichting:

De beoogde eindkwalificaties passen wat betreft niveau en oriëntatie (bachelor of master;
hbo of wo) binnen het Nederlandse kwalificatieraamwerk. Ze sluiten bovendien aan bij de
actuele eisen die in internationaal perspectief vanuit het beroepenveld en het vakgebied
worden gesteld aan de inhoud van de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 2:

Onderwijsleeromgeving
Het programma, het personeel en de opleidingsspecifieke voorzieningen maken het voor de
instromende studenten mogelijk de beoogde eindkwalificaties te realiseren.

Toelichting:

De inhoud en vormgeving van het programma stellen de toegelaten studenten in staat de
beoogde eindkwalificaties te bereiken. De kwaliteit van het personeel en van de
opleidingsspecifieke voorzieningen is daarbij essentieel. Programma, personeel en
voorzieningen vormen een voor studenten samenhangende onderwijsleeromgeving.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 3:

Toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties
De opleiding beschikt over een adequaat systeem van toetsing en toont aan dat de
beoogde eindkwalificaties worden gerealiseerd.

Toelichting:

Het gerealiseerde niveau blijkt uit de tussentijdse en afsluitende toetsen, de
afstudeerwerken en de wijze waarop afgestudeerden in de praktijk of in een
vervolgopleiding functioneren. De toetsen en de beoordeling zijn valide, betrouwbaar en
voor studenten inzichtelijk.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Algemene conclusie
De kwaliteit van de opleiding is
Oordeel:

pagina 18

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Bij de beoordeling worden de volgende definities gehanteerd. Deze definities hebben zowel
betrekking op de scores van de standaarden als op de scores van de opleiding in totaal.
Basiskwaliteit
De kwaliteit die in internationaal perspectief redelijkerwijs verwacht mag worden van een
bachelor- of masteropleiding binnen het hoger onderwijs.
Onvoldoende
De opleiding voldoet niet aan de gangbare basiskwaliteit en vertoont op meerdere vlakken
ernstige tekortkomingen.

Voldoende
De opleiding voldoet aan de gangbare basiskwaliteit en vertoont over de volle breedte een
acceptabel niveau.
Goed
De opleiding steekt systematisch en over de volle breedte uit boven de gangbare
basiskwaliteit.

Excellent
De opleiding steekt systematisch en over de volle breedte ver uit boven de gangbare
basiskwaliteit en geldt als een (inter)nationaal voorbeeld.
In hoofdstuk 8 van dit kader worden deze oordelen voorzien van een aantal mogelijke
operationaliseringen.
3.3

Samenstelling van het visitatiepanel

10

Het is van belang dat het visitatiepanel op een dusdanige manier wordt samengesteld dat
een zinvolle discussie tussen ‘peers’ kan ontstaan, waarbij het panel voldoende
onafhankelijk is. De instelling stelt het panel samen, wijst een secretaris aan, en draagt het
panel vervolgens ter instemming voor aan de NVAO. De instelling levert hiervoor op een
door de NVAO vastgestelde wijze gegevens aan over de deskundigheden en
onafhankelijkheid van de panelleden en de secretaris. De instelling kan ook opdracht geven
aan een extern evaluatiebureau om het panel samen te stellen, ook in dat geval moet het
panel ter instemming worden voorgedragen aan de NVAO.
De secretaris van het panel heeft een training doorlopen van de NVAO, die heeft geleid tot
certificering van de secretaris. De NVAO maakt jaarlijks een lijst bekend van door haar
gecertificeerde secretarissen.

10

Deze paragraaf is nader toegelicht in de leidraad ‘Eisen aan de panelsamenstelling’ Deze leidraad bevat een nadere uitwerking van de
eisen waaraan de panelsamenstelling moet voldoen De leidraad bevat ook een procedure voor indiening, een door de instelling in te
vullen formulier en een gedragscode voor panelleden.

pagina 19

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Aan het beoordelingspanel worden de volgende eisen gesteld:
1.

het panel bestaat uit ten minste vier leden, onder wie ten minste twee
11
gezaghebbende domeindeskundigen en een student;

2.

het panel beschikt in zijn geheel over de volgende deskundigheden:
a. deskundigheid ten aanzien van de ontwikkelingen in het vakgebied,
b. internationale deskundigheid,
c. werkvelddeskundigheid in het voor de opleiding relevante beroepenveld
(indien van toepassing),
d. ervaring met het geven en ontwikkelen van onderwijs op het
desbetreffende opleidingsniveau en deskundigheid ten aanzien van de
12
door de opleiding gehanteerde onderwijsvorm(en) ,
e. studentgebonden deskundigheid,
f. visitatie- of auditdeskundigheid;

3.

het panel is onafhankelijk (de leden hebben ten minste vijf jaar geen banden gehad
met de instelling waartoe de opleiding behoort);

4.

het panel wordt bijgestaan door een onafhankelijke, externe secretaris die getraind
en gecertificeerd is door de NVAO. De secretaris is geen lid van het panel.

Alle panelleden en de secretaris verklaren voorafgaand aan het bezoek geen relaties of
banden met de desbetreffende instelling te onderhouden, als privépersoon, onderzoeker /
docent, beroepsbeoefenaar of als adviseur, die een onafhankelijke oordeelsvorming over de
kwaliteit van de opleiding ten positieve of ten negatieve zouden kunnen beïnvloeden,
alsmede dat zij zodanige relaties of banden met de instelling de afgelopen vijf jaar niet
hebben gehad.
Naast de feitelijke onafhankelijkheid, zoals hiervoor uitgedrukt in de aard van de relatie en
het aantal jaren, is het essentieel dat een panellid of secretaris zich ook onafhankelijk voelt.
Het is mogelijk dat een onafhankelijkheid van meer dan vijf jaar niet voldoende garantie is
voor een onafhankelijke opstelling; een beoogd panellid of secretaris zou nog een te sterke
band met de instelling of opleiding kunnen ervaren, of bijvoorbeeld door familiebanden te
nauw bij een instelling of opleiding betrokken kunnen zijn. In dat geval kan een beoogd
panellid of secretaris geen deel uit maken van het panel. Het lidmaatschap van een panel
vereist dientengevolge een professionele houding. De NVAO heeft hiertoe een gedragscode
voor panelleden en secretarissen opgesteld. Deze gedragscode bevat elementen ten
aanzien van de onafhankelijkheid en geheimhouding alsmede ten aanzien van de houding
van de panelleden en de secretaris tijdens het beoordelingsproces.
Panelleden en secretarissen ondertekenen een onafhankelijkheids- en
geheimhoudingsverklaring voorafgaand aan het beoordelingsproces. Hierin is opgenomen
dat zij kennis hebben genomen van de gedragscode. De voorzitter en de secretaris
ondertekenen na afloop van het beoordelingproces het beoordelingsrapport nadat alle
panelleden kennis hebben genomen van het rapport en daarmee hebben ingestemd. In het

11

Onder domeindeskundigheid wordt verstaan vakdeskundigheid, internationale deskundigheid of werkvelddeskundigheid.

12

Hieronder worden bijvoorbeeld afstandsonderwijs, werkplekgerelateerd onderwijs, flexibel onderwijs, competentiegericht onderwijs of
onderwijs voor excellente studenten verstaan.

pagina 20

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

rapport is tevens een verklaring opgenomen dat de beoordeling in onafhankelijkheid heeft
plaatsgevonden.
Indien er tijdens het beoordelingsproces zaken plaatsvinden die de onafhankelijkheid van
de beoordeling kunnen beïnvloeden of die betrekking hebben op andere klachten ten
aanzien van de panels en secretarissen, kunnen belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld
panelleden, medewerkers of studenten, dit melden bij de NVAO.

3.4
3.4.1

Beoordelingsproces
Kritische reflectie
De opleiding presenteert ten behoeve van de beoordeling door het visitatiepanel een
kritische reflectie over de opleiding. De kritische reflectie dient de standaarden van het
kader voor de beperkte opleidingsbeoordeling te volgen, waarbij de sterke en de zwakke
punten van de opleiding worden beschreven. De opleiding maakt in de kritische reflectie
melding van de wijze waarop zij student- en docenttevredenheid onderzoekt en doet verslag
van de resultaten daarvan. Onderliggende documentatie wordt ter inzage gelegd voor het
visitatiepanel. Tevens wordt aangegeven welke verbetermaatregelen zijn genomen naar
aanleiding van de vorige visitatie. De kritische reflectie is een op zichzelf staand document,
dat zelfstandig te lezen is.
In het accreditatiekader voor de beperkte opleidingsbeoordeling is gekozen voor een opzet
die veel ruimte laat voor de opleiding om haar eigenheid te benadrukken. In de kritische
reflectie kan de opleiding van deze ruimte gebruik maken. De kritische reflectie is bij uitstek
het handvat om docenten en ‘peers’ te laten spreken over de inhoud van de opleiding. Het
moet dan ook een document zijn waarin docenten en studenten de opleiding herkennen.
Het accreditatiekader biedt daarnaast de mogelijkheid om het gesprek tijdens de visitatie
niet alleen te laten gaan over de in het verleden behaalde resultaten, maar ook over de
ambities van de opleiding. Wat zijn de keuzes voor de toekomst, waar wil de opleiding
heen? Om een dergelijk gesprek te kunnen voeren, wordt van het visitatiepanel verwacht
dat het ook in staat is met de opleiding over haar toekomstplannen te reflecteren.
Bij het schrijven van de kritische reflectie en bij de uitvoering van de visitatie is het van
belang dat er geen overlap optreedt met de beoordeling in het kader van de instellingstoets
kwaliteitszorg. Indien het nodig is te refereren aan instellings- of bijvoorbeeld facultair
beleid, gaat het bij de beoordeling van de opleiding strikt om de ‘fitness for purpose’ van het
beleid voor de desbetreffende opleiding. Randvoorwaardelijke zaken, zoals de opzet van de
kwaliteitszorg of het personeelsbeleid van de instelling behoren hier niet toe, omdat deze
onderwerp zijn van de instellingstoets kwaliteitszorg.
De omvang van de kritische reflectie is maximaal 25 pagina’s, exclusief bijlagen.

3.4.2

pagina 21

Locatiebezoek
Het verplichte locatiebezoek ten behoeve van de beperkte opleidingsbeoordeling duurt in
beginsel een dag. Indien vergelijkbare opleidingen van een instelling tezamen worden
beoordeeld, kan er een relatieve reductie van de bezoektijd plaatsvinden.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Het visitatiepanel heeft voorafgaand aan het bezoek een aantal afstudeerwerken
bestudeerd teneinde zicht te hebben op het bereikte eindniveau in de opleiding. Het maakt
hiertoe een selectie uit een door de opleiding opgestelde complete overzichtslijst. De
afstudeerwerken met de bijbehorende beoordelingscriteria en normering worden
voorafgaand aan het bezoek toegestuurd aan de panelleden of de panelleden bestuderen
deze ter plekke voorafgaand aan het bezoek. De panelleden vormen voorafgaand aan het
bezoek een voorlopig oordeel over de opleiding en formuleren vragen voor het
locatiebezoek. Het panel betrekt het resultaat van de instellingstoets kwaliteitszorg bij zijn
oordeelsvorming.
Het visitatiepanel spreekt tijdens het locatiebezoek in elk geval met het
opleidingsmanagement, leden van de examencommissie en de opleidingscommissie,
docenten, studenten, alumni en waar relevant vertegenwoordigers van het beroepenveld.
Daarnaast bestudeert het panel het door de opleiding ter inzage gelegde materiaal. De
precieze omvang van de gesprekken, de mogelijke clustering van de gespreksdeelnemers
en de verdere inrichting van het bezoek worden bepaald door het panel. Het panel beslist
naar eigen inzicht met welke docenten en studenten het wil spreken en welke documenten
het wil inzien. De delegaties van de opleiding bestaan in beginsel uit niet meer dan zes
personen. Het panel stelt een open spreekuur vast. Opleiding en panel geven zowel
voorafgaand als tijdens het bezoek ruime bekendheid aan dit spreekuur. Het panel kan
tevens in overleg met de opleiding colleges of andere onderwijsleersituaties bezoeken.
Aan het einde van het locatiebezoek koppelt de voorzitter van het visitatiepanel het
algemene oordeel en de onderliggende overwegingen op beknopte wijze terug aan de
opleiding.
3.4.3

Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
Het visitatiepanel geeft een oordeel over alle in het beoordelingskader opgenomen
standaarden. Dat oordeel wordt gemotiveerd door een weging van de positieve en kritische
elementen uit de bevindingen van het panel. Het oordeel kan zijn: onvoldoende, voldoende,
goed of excellent. Vervolgens formuleert het panel een algemeen, gewogen en
gemotiveerd, oordeel over de kwaliteit van de opleiding. Ook dat oordeel wordt gegeven op
een vierpuntsschaal, variërend van onvoldoende tot excellent.

3.4.4

Beoordelingsrapport
De secretaris van het visitatiepanel stelt een beoordelingsrapport op van ongeveer 20
pagina’s. Het rapport heeft als voornaamste inhoud de oordelen van het panel op de
standaarden. Het panel geeft daarbij een onderbouwing op basis van de kritische reflectie
van de opleiding, de gesprekken met de vertegenwoordigers van de opleiding en de
onderliggende data uit het ter inzage liggende materiaal. In het rapport zijn aansprekende
en representatieve voorbeelden opgenomen. Het panel doet in het rapport verslag van de
wijze waarop het zijn bezoek heeft ingericht en op welke wijze tot de keuze van
gesprekspartners en documenten is gekomen.
Het beoordelingsrapport wordt voorafgegaan door een samenvattend oordeel over de
kwaliteit van de opleiding van maximaal twee pagina’s. Indien er verbeteracties mogelijk
zijn, dan neemt het panel in een aparte paragraaf aanbevelingen op.
Verder bevat het rapport een scoretabel met de paneloordelen, informatie over de datum /
data van het locatiebezoek, de namen van de gespreksdeelnemers, de basisgegevens over

pagina 22

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

de opleiding (zie paragraaf 3.6), een overzicht van het bestudeerde materiaal en de
onafhankelijkheidsverklaringen van de panelleden en de secretaris.
De secretaris van het visitatiepanel stuurt het rapport naar het bestuur van de instelling
nadat alle panelleden hebben ingestemd met de inhoud van het rapport. De instelling krijgt
de gelegenheid om te reageren op feitelijke onjuistheden in het rapport, waarna de
voorzitter van het panel het rapport definitief vaststelt nadat alle panelleden hebben kennis
genomen van en ingestemd met de inhoud van het rapport. Het rapport wordt ondertekend
door de voorzitter en de secretaris van het panel.

3.5

NVAO-besluitvorming
Het instellingsbestuur vraagt op basis van het beoordelingsrapport accreditatie aan bij de
NVAO. De NVAO kan besluiten de opleiding te accrediteren, niet te accrediteren of een
herstelperiode toe te kennen. In de AMvB XXX is geregeld op welke manier, op welke
gronden en onder welke voorwaarden de NVAO een herstelperiode kan toekennen.
Het beperkte karakter van de beoordeling betekent tevens dat de NVAO het
beoordelingsrapport op een terughoudender manier toetst dan bij de uitgebreide
opleidingsbeoordeling. De positieve instellingstoets geeft het vertrouwen dat de
kwaliteitszorg met betrekking tot de kwaliteit van het onderwijs binnen de instelling afdoende
is gewaarborgd. Daarnaast biedt het feit dat de NVAO vooraf heeft ingestemd met de
visitatiepanels en dat de secretarissen van deze panels zijn getraind en gecertificeerd
voldoende context en zekerheid om te volstaan met een terughoudender toetsing van het
beoordelingsrapport. In deze toetsing staan de volledigheid en deugdelijkheid van het
beoordelingsrapport centraal.

3.6

Verplichte documentatie
Tijdens het beoordelingsproces verstrekt de opleiding een beperkt aantal documenten aan
het visitatiepanel. De NVAO gaat er van uit dat het bestaande documenten zijn, die binnen
de opleiding of instelling voorhanden zijn en niet speciaal voor de opleidingsbeoordeling
worden opgesteld. De documenten dienen ter adstructie en eventueel ter verificatie. Ander
materiaal is slechts noodzakelijk als het panel expliciet daarom vraagt of als de opleiding
een bepaalde profilering wil aantonen.

3.6.1

Basisgegevens over de opleiding
(De basisgegevens worden opgenomen in de kritische reflectie, het beoordelingsrapport en
het besluit van de NVAO.)
Administratieve gegevens van de opleiding
1.
naam opleiding zoals in CROHO;
2.
oriëntatie en niveau opleiding;
3.
aantal studiepunten;
4.
afstudeerrichtingen;
5.
locatie(s);
6.
variant(en);
7.
registratienummer in CROHO.

pagina 23

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Administratieve gegevens van de instelling
1.
naam instelling;
2.
status instelling (bekostigd of rechtspersoon voor hoger onderwijs);
3.
resultaat instellingstoets kwaliteitszorg.
Kwantitatieve gegevens over de opleiding
1.
in-, door- en uitstroomgegevens van - zo mogelijk - de laatste 6 cohorten;
2.
gerealiseerde docent-student ratio;
3.
gemiddeld aantal contacturen per fase van de studie (een fase kan bijvoorbeeld
aangegeven worden in reguliere studiejaren, de stage en de afstudeerperiode) .
3.6.2

Verplichte bijlagen bij de kritische reflectie
(De lijst met bestudeerde bijlagen wordt opgenomen in het beoordelingsrapport.)
1.
2.
3.

domeinspecifiek referentiekader en de eindkwalificaties van de opleiding;
schematisch programmaoverzicht;
inhoudsbeschrijving (op hoofdlijnen) van de programmaonderdelen, met vermelding
van eindkwalificaties, leerdoelen, werkvorm(en), wijze van toetsing, voorgeschreven
literatuur, docent en studiepunten;
4.
literatuurlijst (verplicht / aanbevolen);
5.
onderwijs- en examenregeling (OER);
(Punt 2 t/m 5 zijn veelal opgenomen in een studiegids, in dat geval kan deze als bijlage
worden opgenomen.)
6.
7.

8.
9.
3.6.3

Documenten ter inzage tijdens het bezoek
(De lijst met bestudeerd materiaal wordt opgenomen in het beoordelingsrapport.)
1.
2.

3.
4.
5.
6.

pagina 24

overzicht van het ingezette personeel met naam, functie, omvang aanstelling, graad en
deskundigheid;
overzichtslijst van de laatste 25 afstudeerwerken of de afstudeerwerken van de laatste
twee jaar (of van portfolio’s / werkstukken waaruit het door de student bereikte
eindniveau kan worden afgeleid);
overzicht van de contacten met het werkveld (indien relevant);
rapport van de instellingstoets kwaliteitszorg.

verslagen van overleg in relevante commissies / organen;
toetsopgaven met bijbehorende beoordelingscriteria en normering (antwoordmodellen)
en een representatieve selectie van feitelijk gemaakte toetsen (zoals presentaties,
stages, assessments of portfolio’s) en beoordelingen;
door het panel bepaalde representatieve selectie van afstudeerwerken van de
afgelopen twee jaar met bijbehorende beoordelingscriteria en normering;
handboeken en overig studiemateriaal;
samenvatting en analyse van recente evaluatieresultaten en relevante
managementinformatie;
documentatie over docent- en studenttevredenheid.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

4 Uitgebreide opleidingsbeoordeling

4.1

Opzet
Het kader voor de uitgebreide beoordeling van bestaande opleidingen wordt gebruikt als de
instelling niet beschikt over een positief oordeel over de instellingstoets kwaliteitszorg. De
beoordeling komt tot stand op basis van een discussie met ‘peers’ over de inhoud en
kwaliteit van de opleiding en is gericht op zes vragen:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Wat beoogt de opleiding?
Met welk programma?
Met welk personeel?
Met welke voorzieningen?
Hoe wil de opleiding de kwaliteit borgen?
Worden de doelstellingen bereikt?

Deze zes vragen zijn vertaald in zes onderwerpen en 16 standaarden. Over de standaarden
geeft een visitatiepanel een gemotiveerd oordeel op een vierpuntsschaal: onvoldoende,
voldoende, goed of excellent. Vervolgens geeft dit panel een gemotiveerd eindoordeel over
de kwaliteit van de opleiding, ook op de vierpuntsschaal.

pagina 25

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

4.2

Standaard 1:

Beoordelingskader voor de uitgebreide opleidingsbeoordeling
Beoogde eindkwalificaties
De beoogde eindkwalificaties van de opleiding zijn wat betreft inhoud, niveau en oriëntatie
geconcretiseerd en voldoen aan internationale eisen.

Toelichting:

De beoogde eindkwalificaties passen wat betreft niveau en oriëntatie (bachelor of master;
hbo of wo) binnen het Nederlandse kwalificatieraamwerk. Ze sluiten bovendien aan bij de
actuele eisen die in internationaal perspectief vanuit het beroepenveld en het vakgebied
worden gesteld aan de inhoud van de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 2:

Programma
De oriëntatie van het programma waarborgt de ontwikkeling van vaardigheden op het
gebied van wetenschappelijk onderzoek en/of de beroepspraktijk.

Toelichting:

Het programma heeft aantoonbare verbanden met actuele ontwikkelingen in het
beroepenveld en het vakgebied.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 3:

De inhoud van het programma biedt studenten de mogelijkheid om de beoogde
eindkwalificaties te bereiken.

Toelichting:

De eindkwalificaties zijn adequaat vertaald in leerdoelen van (onderdelen van) het
programma. Studenten volgen een inhoudelijk samenhangend studieprogramma.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 4:

De vormgeving van het programma zet aan tot studeren en biedt studenten de mogelijkheid
om de beoogde eindkwalificaties te bereiken.

Toelichting:

Het didactisch concept is in lijn met de beoogde eindkwalificaties en de werkvormen sluiten
aan bij het didactisch concept.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 5:

Het programma sluit aan bij de kwalificaties van de instromende studenten.

Toelichting:

De gehanteerde toelatingseisen zijn realistisch met het oog op de beoogde
eindkwalificaties.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 26

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Standaard 6:

Het programma is studeerbaar.

Toelichting:

Factoren, die betrekking hebben op het programma en die de studievoortgang belemmeren
worden zoveel mogelijk weggenomen. Studenten met een functiebeperking krijgen
bovendien op dit aspect extra studieloopbaanbegeleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 7:

De opleiding voldoet aan wettelijke eisen met betrekking tot de omvang en de duur van het
programma.

Toelichting:

Omvang en duur:
hbo-bachelor: 240 studiepunten;
wo-bachelor: in beginsel minimaal 180 studiepunten;
hbo-master: in beginsel minimaal 60 studiepunten;
wo-master: in beginsel minimaal 60 studiepunten, afhankelijk van de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 8:

Personeel
De opleiding beschikt over een doeltreffend personeelsbeleid.

Toelichting:

Het personeelsbeleid voorziet in de voor de realisatie van het programma benodigde
kwalificaties, scholing, beoordeling en omvang van het personeel.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 9:

Het personeel is gekwalificeerd voor de inhoudelijke, onderwijskundige en organisatorische
realisatie van het programma.

Toelichting:

De feitelijk bij het personeel aanwezige expertise sluit aan bij de eisen gesteld aan een
hbo- of een wo-opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 10:

De omvang van het personeel is toereikend voor de realisatie van het programma.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 11:

Voorzieningen
De huisvesting en de materiële voorzieningen zijn toereikend voor de realisatie van het
programma.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 27

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Standaard 12:

De studiebegeleiding en de informatievoorziening aan studenten bevorderen de
studievoortgang en sluiten aan bij de behoefte van studenten.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 13:

Kwaliteitszorg
De opleiding wordt periodiek geëvalueerd, mede aan de hand van toetsbare streefdoelen.

Toelichting:

De opleiding bewaakt de kwaliteit van de beoogde eindkwalificaties, het programma, het
personeel, de voorzieningen, de toetsing en de gerealiseerde eindkwalificaties via
regelmatige evaluaties. De opleiding verzamelt tevens managementinformatie met
betrekking tot de rendementen en de staf-studentratio.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 14:

De uitkomsten van deze evaluatie vormen de basis voor aantoonbare verbetermaatregelen
die bijdragen aan realisatie van de streefdoelen.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 15:

Bij de interne kwaliteitszorg zijn de opleidings- en examencommissie, medewerkers,
studenten, alumni en het afnemend beroepenveld van de opleiding actief betrokken.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 28

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Standaard 16:

Toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties
De opleiding beschikt over een adequaat systeem van toetsing en toont aan dat de
beoogde eindkwalificaties worden gerealiseerd.

Toelichting:

Het gerealiseerde niveau blijkt uit de tussentijdse en afsluitende toetsen, de
afstudeerwerken en de wijze waarop afgestudeerden in de praktijk of in een
vervolgopleiding functioneren. De toetsen en de beoordeling zijn valide, betrouwbaar en
voor studenten inzichtelijk.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)

Algemene conclusie
De kwaliteit van de opleiding is
Oordeel:

Onvoldoende, voldoende, goed, excellent. (Gewogen en gemotiveerd.)
Bij de beoordeling worden de volgende definities gehanteerd. Deze definities hebben zowel
betrekking op de scores van de standaarden als op de scores van de onderwerpen en de
opleiding in totaal.
Basiskwaliteit
De kwaliteit die in internationaal perspectief redelijkerwijs verwacht mag worden van een
bachelor- of masteropleiding binnen het hoger onderwijs.
Onvoldoende
De opleiding voldoet niet aan de gangbare basiskwaliteit en vertoont op meerdere vlakken
ernstige tekortkomingen.

Voldoende
De opleiding voldoet aan de gangbare basiskwaliteit en vertoont over de volle breedte een
acceptabel niveau.
Goed
De opleiding steekt systematisch en over de volle breedte uit boven de gangbare
basiskwaliteit.

Excellent
De opleiding steekt systematisch en over de volle breedte ver uit boven de gangbare
basiskwaliteit en geldt als een (inter)nationaal voorbeeld.
In hoofdstuk 8 van dit kader worden deze oordelen voorzien van een aantal mogelijke
operationaliseringen.

pagina 29

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

4.3

Samenstelling van het visitatiepanel

13

Het is van belang dat het visitatiepanel op een dusdanige manier wordt samengesteld dat
een zinvolle discussie tussen ‘peers’ kan ontstaan, waarbij het panel voldoende
onafhankelijk is. De instelling stelt het panel samen, wijst een secretaris aan, en draagt het
panel vervolgens ter instemming voor aan de NVAO. De instelling levert hiervoor op een
door de NVAO vastgestelde wijze gegevens aan over de deskundigheden en
onafhankelijkheid van de panelleden en de secretaris. De instelling kan ook opdracht geven
aan een extern evaluatiebureau om het panel samen te stellen, ook in dat geval moet het
panel ter instemming worden voorgedragen aan de NVAO.
De secretaris van het panel heeft een training doorlopen van de NVAO, die heeft geleid tot
certificering van de secretaris. De NVAO maakt jaarlijks een lijst bekend van door haar
gecertificeerde secretarissen.
Aan het beoordelingspanel worden de volgende eisen gesteld:
1.

het panel bestaat uit ten minste vier leden, onder wie ten minste twee
14
gezaghebbende domeindeskundigen en een student;

2.

het panel beschikt in zijn geheel over de volgende deskundigheden:
a. deskundigheid ten aanzien van de ontwikkelingen in het vakgebied,
b. internationale deskundigheid,
c. werkvelddeskundigheid in het voor de opleiding relevante beroepenveld
(indien van toepassing),
d. ervaring met het geven en ontwikkelen van onderwijs op het
desbetreffende opleidingsniveau en deskundigheid ten aanzien van de
15
door de opleiding gehanteerde onderwijsvorm(en) ,
e. studentgebonden deskundigheid,
f. visitatie- of auditdeskundigheid;

3.

het panel is onafhankelijk (de leden hebben ten minste vijf jaar geen banden gehad
met de instelling waartoe de opleiding behoort);

4.

het panel wordt bijgestaan door een onafhankelijke, externe secretaris die getraind
en gecertificeerd is door de NVAO. De secretaris is geen lid van het panel.

Alle panelleden en de secretaris verklaren voorafgaand aan het bezoek geen relaties of
banden met de desbetreffende instelling te onderhouden, als privépersoon, onderzoeker /
docent, beroepsbeoefenaar of als adviseur, die een onafhankelijke oordeelsvorming over de
kwaliteit van de opleiding ten positieve of ten negatieve zouden kunnen beïnvloeden,
alsmede dat zij zodanige relaties of banden met de instelling de afgelopen vijf jaar niet
hebben gehad.

13

Deze paragraaf is nader toegelicht in de leidraad ‘Eisen aan de panelsamenstelling’ Deze leidraad bevat een nadere uitwerking van de
eisen waaraan de panelsamenstelling moet voldoen De leidraad bevat ook een procedure voor indiening, een door de instelling in te
vullen formulier en een gedragscode voor panelleden.

14

Onder domeindeskundigheid wordt verstaan vakdeskundigheid, internationale deskundigheid of werkvelddeskundigheid.

15

Hieronder worden bijvoorbeeld afstandsonderwijs, werkplekgerelateerd onderwijs, flexibel onderwijs, competentiegericht onderwijs of
onderwijs voor excellente studenten verstaan.

pagina 30

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Naast de feitelijke onafhankelijkheid, zoals hiervoor uitgedrukt in de aard van de relatie en
het aantal jaren, is het essentieel dat een panellid of secretaris zich ook onafhankelijk voelt.
Het is mogelijk dat een onafhankelijkheid van meer dan vijf jaar niet voldoende garantie is
voor een onafhankelijke opstelling; een beoogd panellid of secretaris zou nog een te sterke
band met de instelling of opleiding kunnen ervaren, of bijvoorbeeld door familiebanden te
nauw bij een instelling of opleiding betrokken kunnen zijn. In dat geval kan een beoogd
panellid of secretaris geen deel uit maken van het panel. Het lidmaatschap van een panel
vereist dientengevolge een professionele houding. De NVAO heeft hiertoe een gedragscode
voor panelleden en secretarissen opgesteld. Deze gedragscode bevat elementen ten
aanzien van de onafhankelijkheid en geheimhouding alsmede ten aanzien van de houding
van de panelleden en de secretaris tijdens het beoordelingsproces.
Panelleden en secretarissen ondertekenen een onafhankelijkheids- en
geheimhoudingsverklaring voorafgaand aan het beoordelingsproces. Hierin is opgenomen
dat zij kennis hebben genomen van de gedragscode. De voorzitter en de secretaris
ondertekenen na afloop van het beoordelingproces het beoordelingsrapport nadat alle
panelleden kennis hebben genomen van het rapport en daarmee hebben ingestemd. In het
rapport is tevens een verklaring opgenomen dat de beoordeling in onafhankelijkheid heeft
plaatsgevonden.
Indien er tijdens het beoordelingsproces zaken plaatsvinden die de onafhankelijkheid van
de beoordeling kunnen beïnvloeden of die betrekking hebben op andere klachten ten
aanzien van de panels en secretarissen, kunnen belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld
panelleden, medewerkers of studenten, dit melden bij de NVAO.

4.4
4.4.1

Beoordelingsproces
Kritische reflectie
De opleiding presenteert ten behoeve van de beoordeling door het visitatiepanel een
kritische reflectie over de opleiding. De kritische reflectie dient de standaarden en de
onderwerpen van het kader voor de uitgebreide opleidingsbeoordeling te volgen, waarbij de
sterke en de zwakke punten van de opleiding worden beschreven. De opleiding maakt in de
kritische reflectie melding van de wijze waarop zij student- en docenttevredenheid
onderzoekt en doet verslag van de resultaten daarvan. Onderliggende documentatie wordt
ter inzage gelegd voor het visitatiepanel. Tevens wordt aangegeven welke
verbetermaatregelen zijn genomen naar aanleiding van de vorige visitatie. De kritische
reflectie is een op zichzelf staand document, dat zelfstandig te lezen is.
De kritische reflectie is bij uitstek het handvat om docenten en deskundigen te laten spreken
over de kwaliteit van de opleiding. Het moet dan ook een document zijn waarin docenten en
studenten de opleiding herkennen.
Het accreditatiekader biedt de mogelijkheid om het gesprek tijdens de visitatie niet alleen te
laten gaan over de in het verleden behaalde resultaten, maar ook over de ambities van de
opleiding. Wat zijn de keuzes voor de toekomst, waar wil de opleiding heen? Om een
dergelijk gesprek te kunnen voeren, wordt van het visitatiepanel verwacht dat het ook in
staat is met de opleiding over haar toekomstplannen te reflecteren.
De omvang van de kritische reflectie is maximaal 40 pagina’s, exclusief bijlagen.

pagina 31

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

4.4.2

Locatiebezoek
Het verplichte locatiebezoek ten behoeve van de uitgebreide opleidingsbeoordeling duurt
ongeveer twee dagen. Indien vergelijkbare opleidingen van een instelling tezamen worden
beoordeeld, kan er een relatieve reductie van de bezoektijd plaatsvinden.
Het visitatiepanel heeft voorafgaand aan het bezoek een aantal afstudeerwerken
bestudeerd teneinde zicht te hebben op het bereikte eindniveau in de opleiding. Het maakt
hiertoe een selectie uit een door de opleiding opgestelde overzichtslijst. De afstudeerwerken
met de bijbehorende beoordelingscriteria en normering worden voorafgaand aan het bezoek
toegestuurd aan de panelleden of de panelleden bestuderen deze ter plekke voorafgaand
aan het bezoek. De panelleden vormen voorafgaand aan het bezoek een voorlopig oordeel
over de opleiding en formuleren vragen voor het locatiebezoek.
Het visitatiepanel spreekt tijdens het locatiebezoek in elk geval met het
opleidingsmanagement, leden van de examencommissie en de opleidingscommissie,
docenten, studenten, alumni en waar relevant vertegenwoordigers van het beroepenveld.
Daarnaast bestudeert het panel het door de opleiding ter inzage gelegde materiaal. De
precieze omvang van de gesprekken, de mogelijke clustering van de gespreksdeelnemers
en de verdere inrichting van het bezoek worden bepaald door het panel. Het panel beslist
naar eigen inzicht met welke docenten en studenten het wil spreken en welke documenten
het wil inzien. De delegaties van de opleiding bestaan in beginsel uit niet meer dan zes
personen. Het panel stelt een open spreekuur vast. Opleiding en panel geven zowel
voorafgaand als tijdens het bezoek ruime bekendheid aan dit spreekuur. Het panel kan
tevens in overleg met de opleiding colleges of andere onderwijsleersituaties bezoeken.
Aan het einde van het locatiebezoek koppelt de voorzitter van het visitatiepanel het
algemene oordeel en de onderliggende overwegingen op beknopte wijze terug aan de
opleiding.

4.4.3

Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
Het visitatiepanel geeft een oordeel over alle in het beoordelingskader opgenomen
standaarden en onderwerpen. Dat oordeel wordt gemotiveerd door een weging van de
positieve en kritische elementen uit de bevindingen van het panel. Het oordeel kan zijn:
onvoldoende, voldoende, goed of excellent. Vervolgens formuleert het panel een algemeen,
gewogen en gemotiveerd, oordeel over de kwaliteit van de opleiding. Ook dat oordeel wordt
gegeven op een vierpuntsschaal, variërend van onvoldoende tot excellent.

4.4.4

Beoordelingsrapport
De secretaris van het visitatiepanel stelt een beoordelingsrapport op van ongeveer 30
pagina’s. Het rapport heeft als voornaamste inhoud de oordelen van het panel op de
standaarden en de onderwerpen. Het panel geeft daarbij een onderbouwing op basis van
de kritische reflectie van de opleiding, de gesprekken met de vertegenwoordigers van de
opleiding en de onderliggende data uit het ter inzage liggende materiaal. In het rapport zijn
aansprekende en representatieve voorbeelden opgenomen. Het panel doet in het rapport
verslag van de wijze waarop het zijn bezoek heeft ingericht en op welke wijze tot de keuze
van gesprekspartners en documenten is gekomen.
Het beoordelingsrapport wordt voorafgegaan door een samenvattend oordeel over de
kwaliteit van de opleiding van maximaal twee pagina’s. Indien er verbeteracties mogelijk

pagina 32

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

zijn, dan neemt het panel in een aparte paragraaf aanbevelingen op. Verder bevat het
rapport een scoretabel met de paneloordelen, informatie over de datum / data van het
locatiebezoek, de namen van de gespreksdeelnemers, de basisgegevens over de opleiding
(zie paragraaf 4.6), een overzicht van het bestudeerde materiaal en de
onafhankelijkheidsverklaringen van de panelleden en de secretaris.
De secretaris van het visitatiepanel stuurt het beoordelingsrapport aan het bestuur van de
instelling nadat alle panelleden hebben ingestemd met de inhoud van het rapport. De
instelling krijgt de gelegenheid om te reageren op feitelijke onjuistheden in het rapport,
waarna de voorzitter van het panel het rapport definitief vaststelt nadat alle panelleden
hebben kennis genomen van en ingestemd met de inhoud van het rapport. Het rapport
wordt ondertekend door de voorzitter en de secretaris van het panel.

4.5

NVAO-besluitvorming
Het instellingsbestuur vraagt op basis van het beoordelingsrapport accreditatie aan bij de
NVAO. De NVAO kan besluiten de opleiding te accrediteren, niet te accrediteren of een
herstelperiode toe te kennen. In de AMvB XXX is geregeld op welke manier, op welke
gronden en onder welke voorwaarden de NVAO een herstelperiode kan toekennen.

4.6

Verplichte documentatie
Tijdens het beoordelingsproces verstrekt de opleiding een beperkt aantal documenten aan
het visitatiepanel. De NVAO gaat er van uit dat het bestaande documenten zijn, die binnen
de opleiding of instelling voorhanden zijn en niet speciaal voor de opleidingsbeoordeling
worden opgesteld. De documenten dienen ter adstructie en eventueel ter verificatie. Ander
materiaal is slechts noodzakelijk als het panel expliciet daarom vraagt of als de opleiding
een bepaalde profilering wil aantonen

4.6.1

Basisgegevens over de opleiding
(De basisgegevens worden opgenomen in de kritische reflectie, het beoordelingsrapport en
het besluit van de NVAO.)
Administratieve gegevens van de opleiding
1.
naam opleiding zoals in CROHO;
2.
oriëntatie en niveau opleiding;
3.
aantal studiepunten;
4.
afstudeerrichtingen;
5.
locatie(s);
6.
variant(en);
7.
registratienummer in CROHO.
Administratieve gegevens van de instelling
1.
naam instelling;
2.
status instelling (bekostigd of rechtspersoon voor hoger onderwijs).

pagina 33

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Kwantitatieve gegevens over de opleiding
1.
in-, door- en uitstroomgegevens van - zo mogelijk - de laatste 6 cohorten;
2.
gerealiseerde docent-student ratio;
3.
gemiddeld aantal contacturen per fase van de studie (een fase kan bijvoorbeeld
aangegeven worden in reguliere studiejaren, de stage en de afstudeerperiode) .
4.6.2

Verplichte bijlagen bij de kritische reflectie
(De lijst met bestudeerde bijlagen wordt opgenomen in het beoordelingsrapport.)
1.
2.
3.

domeinspecifiek referentiekader en de eindkwalificaties van de opleiding;
schematisch programmaoverzicht;
inhoudsbeschrijving (op hoofdlijnen) van de programmaonderdelen, met vermelding
van eindkwalificaties, leerdoelen, werkvorm(en), wijze van toetsing, voorgeschreven
literatuur, docent en studiepunten;
4.
literatuurlijst (verplicht / aanbevolen);
5.
onderwijs- en examenregeling (OER);
(Punt 2 t/m 5 zijn veelal opgenomen in een studiegids, in dat geval kan deze als bijlage
worden opgenomen.)
6.
7.

8.

4.6.3

overzicht van het ingezette personeel met naam, functie, omvang aanstelling, graad en
deskundigheid;
overzichtslijst van de laatste 25 afstudeerwerken of de afstudeerwerken van de laatste
twee jaar (of van portfolio’s / werkstukken waaruit het door de student bereikte
eindniveau kan worden afgeleid).
overzicht van de contacten met het werkveld (indien relevant).

Documenten ter inzage tijdens het bezoek
(De lijst met bestudeerd materiaal wordt opgenomen in het beoordelingsrapport.)
1.
2.

onderwijsbeleidsplan of soortgelijk(e) document(en);
beleidsplan op het gebied van onderzoek in relatie tot de aangeboden opleidingen of
soortgelijk(e) document(en);
3. personeels(beleid)plan of soortgelijk(e) document(en);
4. voorzieningenplan of soortgelijk(e) document(en);
5. kwaliteitszorgplan;
6. beleidsplan ten aanzien van de toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten
met een functiebeperking;
7. samenvatting en analyse van recente evaluatieresultaten en relevante
managementinformatie;
8. documentatie over student- en docenttevredenheid;
9. verslagen van overleg in relevante commissies / organen;
10. toetsopgaven met bijbehorende beoordelingscriteria en normering (antwoordmodellen)
en een representatieve selectie van feitelijk gemaakte toetsen (zoals presentaties,
stages, assessments of portfolio’s) en beoordelingen;
11. door het panel bepaalde representatieve selectie van afstudeerwerken van de
afgelopen twee jaar met bijbehorende beoordelingscriteria en normering;
12. handboeken en overig studiemateriaal.

pagina 34

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

5 Beperkte Toets Nieuwe Opleiding (TNO)

5.1

Opzet
Het kader voor de beperkte beoordeling van nieuwe opleidingen wordt gebruikt als de
instelling beschikt over een positief oordeel over de instellingstoets kwaliteitszorg. De
beoordeling komt tot stand op basis van een discussie met ‘peers’ over de inhoud en
kwaliteit van de opleiding en is gericht op vier vragen:
1.
2.
3.
4.

Wat beoogt de opleiding?
Hoe wil de opleiding dit realiseren?
Hoe wil de opleiding dit toetsen?
Zijn er voldoende financiële middelen?

Deze vier vragen zijn vertaald in vier standaarden. Over de standaarden geeft een
visitatiepanel een gemotiveerd oordeel op een tweepuntsschaal: onvoldoende of voldoende.
Vervolgens geeft het panel een gemotiveerd eindoordeel over de kwaliteit van de opleiding,
ook op de tweepuntsschaal.

pagina 35

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

5.2

Standaard 1:

Beoordelingskader voor de beperkte TNO
Beoogde eindkwalificaties
De beoogde eindkwalificaties van de opleiding zijn wat betreft inhoud, niveau en oriëntatie
geconcretiseerd en voldoen aan internationale eisen.

Toelichting:

De beoogde eindkwalificaties passen wat betreft niveau en oriëntatie (bachelor of master;
hbo of wo) binnen het Nederlandse kwalificatieraamwerk. Ze sluiten bovendien aan bij de
actuele eisen die in internationaal perspectief vanuit het beroepenveld en het vakgebied
worden gesteld aan de inhoud van de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 2:

Onderwijsleeromgeving
Het programma, het personeel en de opleidingsspecifieke voorzieningen maken het voor de
instromende studenten mogelijk de beoogde eindkwalificaties te realiseren.

Toelichting:

De inhoud en vormgeving van het programma stellen de toegelaten studenten in staat de
beoogde eindkwalificaties te bereiken. De kwaliteit van het personeel en van de
opleidingsspecifieke voorzieningen is daarbij essentieel. Programma, personeel en
voorzieningen vormen een voor studenten samenhangende onderwijsleeromgeving.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 3:

Toetsing
De opleiding beschikt over een adequaat systeem van toetsing.

Toelichting:

Dit blijkt uit de tussentijdse en afsluitende vormen van toetsing. De toetsen en de
beoordeling zijn valide, betrouwbaar en voor studenten inzichtelijk.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 4:

Afstudeergarantie en financiële voorzieningen
De instelling geeft aan studenten de garantie dat het programma volledig kan worden
doorlopen en stelt toereikende financiële voorzieningen beschikbaar.

Toelichting:

De afstudeergarantie beslaat een redelijke termijn die is gerelateerd aan de studieduur van
de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 36

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Algemene conclusie
De kwaliteit van de opleiding is
Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Oordeel:

Bij de beoordeling worden de volgende definities gehanteerd. Deze definities hebben zowel
betrekking op de scores van de standaarden als op de scores van de opleiding in totaal.
Basiskwaliteit
De kwaliteit die in internationaal perspectief redelijkerwijs verwacht mag worden van een
bachelor- of masteropleiding binnen het hoger onderwijs.
Onvoldoende
De opleiding voldoet niet aan de basiskwaliteit.
Voldoende
De opleiding voldoet aan de basiskwaliteit.

Indien een opleiding niet volledig nieuw is of omgevormd wordt, worden bij de
oordeelsvorming ook de gerealiseerde eindkwalificaties betrokken.

5.3

Samenstelling van het visitatiepanel

16

De NVAO stelt het visitatiepanel samen dat de TNO uitvoert en de NVAO benoemt dit
visitatiepanel. De te beoordelen opleiding heeft het recht beargumenteerd bezwaren aan te
dragen tegen de samenstelling van het visitatiepanel.
Het is van belang dat het visitatiepanel op een dusdanige manier wordt samengesteld dat
een zinvolle discussie tussen ‘peers’ kan ontstaan, waarbij het panel voldoende
onafhankelijk is.
De secretaris van het panel heeft een training doorlopen van de NVAO, die heeft geleid tot
certificering van de secretaris. De NVAO maakt jaarlijks een lijst bekend van door haar
gecertificeerde secretarissen.
Aan het beoordelingspanel worden de volgende eisen gesteld:
1.

het panel bestaat uit ten minste vier leden, onder wie ten minste twee
17
gezaghebbende domeindeskundigen en een student;

2.

het panel beschikt in zijn geheel over de volgende deskundigheden:
a. deskundigheid ten aanzien van de ontwikkelingen in het vakgebied,
b. internationale deskundigheid,

16

Deze paragraaf is nader toegelicht in de leidraad ‘Eisen aan de panelsamenstelling’ Deze leidraad bevat een nadere uitwerking van de
eisen waaraan de panelsamenstelling moet voldoen De leidraad bevat ook een procedure voor indiening, een door de instelling in te
vullen formulier en een gedragscode voor panelleden.

17

Onder domeindeskundigheid wordt verstaan vakdeskundigheid, internationale deskundigheid of werkvelddeskundigheid.

pagina 37

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

c.
d.

e.
f.

werkvelddeskundigheid in het voor de opleiding relevante beroepenveld
(indien van toepassing),
ervaring met het geven en ontwikkelen van onderwijs op het
desbetreffende opleidingsniveau en deskundigheid ten aanzien van de
18
door de opleiding gehanteerde onderwijsvorm(en) ,
studentgebonden deskundigheid,
visitatie- of auditdeskundigheid;

3.

het panel is onafhankelijk (de leden hebben ten minste vijf jaar geen banden gehad
met de instelling waartoe de opleiding behoort);

4.

het panel wordt bijgestaan door een onafhankelijke, externe secretaris die getraind
en gecertificeerd is door de NVAO. De secretaris is geen lid van het panel.

Het visitatiepanel wordt begeleid door een procescoördinator van de NVAO en ondersteund
door een secretaris. Ook de secretaris en de procescoördinator zijn onafhankelijk van de
desbetreffende instelling. De secretaris en de procescoördinator maken geen deel uit van
het panel.
Alle panelleden en de secretaris verklaren voorafgaand aan het bezoek geen relaties of
banden met de desbetreffende instelling te onderhouden, als privépersoon, onderzoeker /
docent, beroepsbeoefenaar of als adviseur, die een onafhankelijke oordeelsvorming over de
kwaliteit van de opleiding ten positieve of ten negatieve zouden kunnen beïnvloeden,
alsmede dat zij zodanige relaties of banden met de instelling de afgelopen vijf jaar niet
hebben gehad.
Naast de feitelijke onafhankelijkheid, zoals hiervoor uitgedrukt in de aard van de relatie en
het aantal jaren, is het essentieel dat een panellid of secretaris zich ook onafhankelijk voelt.
Het is mogelijk dat een onafhankelijkheid van meer dan vijf jaar niet voldoende garantie is
voor een onafhankelijke opstelling; een beoogd panellid of secretaris zou nog een te sterke
band met de instelling of opleiding kunnen ervaren, of bijvoorbeeld door familiebanden te
nauw bij een instelling of opleiding betrokken kunnen zijn. In dat geval kan een beoogd
panellid of secretaris geen deel uit maken van het panel. Het lidmaatschap van een panel
vereist dientengevolge een professionele houding. De NVAO heeft hiertoe een gedragscode
voor panelleden en secretarissen opgesteld. Deze gedragscode bevat elementen ten
aanzien van de onafhankelijkheid en geheimhouding alsmede ten aanzien van de houding
van de panelleden en de secretaris tijdens het beoordelingsproces. Panelleden en
secretarissen ondertekenen een onafhankelijkheids- en geheimhoudingsverklaring
voorafgaand aan het beoordelingsproces. Hierin is opgenomen dat zij kennis hebben
genomen van de gedragscode. De voorzitter en de secretaris ondertekenen na afloop van
het beoordelingproces het beoordelingsrapport nadat alle panelleden hebben ingestemd
met het rapport. In het rapport is tevens een verklaring opgenomen dat de beoordeling in
onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden.
Indien er tijdens het beoordelingsproces zaken plaatsvinden die de onafhankelijkheid van
de beoordeling kunnen beïnvloeden, kunnen belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld
panelleden, medewerkers of studenten, dit melden bij de NVAO.

18

Hieronder worden bijvoorbeeld afstandsonderwijs, werkplekgerelateerd onderwijs, flexibel onderwijs, competentiegericht onderwijs of
onderwijs voor excellente studenten verstaan.

pagina 38

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

5.4
5.4.1

Beoordelingsproces
Informatiedossier
De opleiding presenteert ten behoeve van de beoordeling door het visitatiepanel een
informatiedossier over de opleiding. Het informatiedossier dient de standaarden van het
kader voor de beperkte TNO te volgen. De opleiding wordt gepositioneerd ten opzichte van
bestaande (en nieuwe) opleidingen in binnen- en buitenland. Het informatiedossier is een
op zichzelf staand document, dat zelfstandig te lezen is.
In het beperkte TNO-kader is gekozen voor een opzet die veel ruimte laat voor de opleiding
om haar eigenheid te benadrukken. In het informatiedossier kan de opleiding van deze
ruimte gebruik maken. Het informatiedossier is bij uitstek het handvat om docenten en
‘peers’ te laten spreken over de inhoud van de opleiding. Het moet een document zijn
waaraan de belanghebbenden zich gecommitteerd hebben.
Bij het schrijven van het informatiedossier en bij de uitvoering van de visitatie is het van
belang dat er geen overlap optreedt met de beoordeling in het kader van de instellingstoets
kwaliteitszorg. Indien het nodig is te refereren aan instellings- of bijvoorbeeld facultair
beleid, gaat het bij de beoordeling van de opleiding strikt om de ‘fitness for purpose’ van het
beleid voor de desbetreffende opleiding. Randvoorwaardelijke zaken, zoals de opzet van de
kwaliteitszorg of het personeelsbeleid van de instelling behoren hier niet toe, omdat deze
onderwerp zijn van de instellingstoets kwaliteitszorg.
De omvang van het informatiedossier is maximaal 20 pagina’s, exclusief bijlagen.

5.4.2

Locatiebezoek
Het verplichte locatiebezoek ten behoeve van de beperkte TNO duurt in beginsel een dag.
Hierbij wordt als werkwijze gehanteerd dat het visitatiepanel gezamenlijk vooraf een
voorlopig oordeel heeft gevormd over de opleiding en de vragen voor het locatiebezoek
heeft geformuleerd. Het panel betrekt het resultaat van de instellingstoets kwaliteitszorg bij
zijn oordeelsvorming.
Het visitatiepanel spreekt tijdens het locatiebezoek met het (beoogde)
opleidingsmanagement, de (beoogde) leden van de examencommissie en de
opleidingscommissie, (beoogde) docenten en waar relevant vertegenwoordigers van het
beroepenveld. Daarnaast bestudeert het panel het door de opleiding ter inzage gelegde
materiaal. De precieze omvang van de gesprekken, de mogelijke clustering van de
gespreksdeelnemers en de verdere inrichting van het bezoek worden bepaald door het
panel. Het panel beslist naar eigen inzicht met welke docenten en studenten het wil
spreken en welke documenten het wil inzien. De delegaties van de opleiding bestaan in
beginsel uit niet meer dan zes personen.
Aan het einde van het locatiebezoek koppelt de voorzitter van het visitatiepanel het
algemene oordeel en de onderliggende overwegingen op beknopte wijze terug aan de
opleiding.

5.4.3

pagina 39

Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
Het visitatiepanel geeft een oordeel over alle in het beoordelingskader opgenomen
standaarden. Dat oordeel wordt gemotiveerd door een weging van de positieve en kritische
elementen uit de bevindingen van het panel. Het oordeel kan zijn: onvoldoende of

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

voldoende. Vervolgens formuleert het panel een algemeen, gewogen en gemotiveerd,
oordeel over de kwaliteit van de opleiding. Ook dat oordeel wordt gegeven op de
tweepuntsschaal (onvoldoende of voldoende).
5.4.4

Adviesrapport
De secretaris van het visitatiepanel stelt een adviesrapport op van ongeveer 20 pagina’s.
Het rapport heeft als voornaamste inhoud de oordelen van het panel op de standaarden.
Het panel geeft daarbij een onderbouwing op basis van de kritische reflectie van de
opleiding, de gesprekken met de vertegenwoordigers van de opleiding en de onderliggende
data uit het ter inzage liggende materiaal. In het rapport zijn aansprekende en
representatieve voorbeelden opgenomen. Het panel doet in het rapport verslag van de wijze
waarop het zijn bezoek heeft ingericht en op welke wijze tot de keuze van gesprekspartners
en documenten is gekomen.
Het adviesrapport wordt voorafgegaan door een samenvattend oordeel over de kwaliteit van
de opleiding van maximaal twee pagina’s. Indien er eventuele verbeteracties mogelijk zijn,
dan zijn deze in een aparte paragraaf van het rapport opgenomen. Verder bevat het rapport
een scoretabel met de paneloordelen, informatie over de datum / data van het
locatiebezoek, de namen van de gespreksdeelnemers, de basisgegevens over de opleiding
(zie paragraaf 5.6), een overzicht van het bestudeerde materiaal en de
onafhankelijkheidsverklaringen van de panelleden en de secretaris.
De NVAO stuurt het adviesrapport aan het bestuur van de instelling nadat alle panelleden
hebben ingestemd met de inhoud van het rapport. De instelling krijgt de gelegenheid om
binnen een termijn van twee weken te reageren op feitelijke onjuistheden in het rapport,
waarna de voorzitter van het panel het rapport definitief vaststelt nadat alle panelleden
hebben kennisgenomen van en ingestemd met de inhoud van het rapport. Het rapport wordt
ondertekend door de voorzitter en de secretaris van het panel en ter besluitvorming
aangeboden aan de NVAO. Indien het rapport vragen oproept bij de NVAO of indien een
instelling dit wenst, kan de NVAO de opleiding en/of het visitatiepanel uitnodigen voor nader
overleg.

5.5

NVAO-besluitvorming
De NVAO kan op hoofdlijnen twee mogelijke besluiten nemen: een positief oordeel over de
toets nieuwe opleiding voor een periode van zes jaar, of een negatief oordeel over de toets
nieuwe opleiding.
In bijzondere gevallen kan de NVAO voorwaarden verbinden aan het besluit. In dat geval
dient de opleiding binnen een jaar een aanvullende beoordeling aan te vragen, waarbij de
NVAO beziet of de opleiding inmiddels aan de gestelde voorwaarden heeft voldaan. Indien
geen herbeoordeling wordt aangevraagd of indien niet aan de voorwaarden blijkt te zijn
voldaan, vervalt het positieve besluit. De beoordeling van de gestelde voorwaarden wordt
uitgevoerd in opdracht van de NVAO door een beoordelingspanel. De aanvullende
beoordeling volgt op hoofdlijnen de procedure voor een reguliere beperkte TNO. Het
beoordelingspanel richt zich met name op de eerder geconstateerde tekortkomingen binnen
de opleiding.

pagina 40

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

5.6

Verplichte documentatie
Tijdens het beoordelingsproces verstrekt de opleiding een beperkt aantal documenten aan
het visitatiepanel. De NVAO gaat er van uit dat het bestaande documenten zijn, die binnen
de opleiding of instelling voorhanden zijn en niet speciaal voor de opleidingsbeoordeling
worden opgesteld. De documenten dienen ter adstructie en eventueel ter verificatie. Ander
materiaal is slechts noodzakelijk als het panel expliciet daarom vraagt of als de opleiding
een bepaalde profilering wil aantonen.

5.6.1

Basisgegevens over de opleiding
(De basisgegevens worden opgenomen in het informatiedossier, het adviesrapport en het
besluit van de NVAO.)
Administratieve gegevens van de opleiding
1.
naam opleiding
2.
oriëntatie en niveau opleiding;
3.
aantal studiepunten;
4.
afstudeerrichtingen;
5.
locatie(s);
6.
variant(en).
Administratieve gegevens van de instelling
1.
naam instelling;
2.
status instelling (bekostigd of rechtspersoon voor hoger onderwijs);
3.
resultaat instellingstoets kwaliteitszorg.
Kwantitatieve gegevens over de opleiding
1.
beoogde docent-student ratio;
2.
beoogd aantal contacturen per fase van de studie (een fase kan bijvoorbeeld
aangegeven worden in reguliere studiejaren, de stage en de afstudeerperiode).

5.6.2

Verplichte bijlagen bij het informatiedossier
(De lijst met bestudeerde bijlagen wordt opgenomen in het adviesrapport.)
1.
2.
3.

4.
5.
6.
7.
8.
9.

pagina 41

domeinspecifiek referentiekader en de eindkwalificaties van de opleiding;
schematisch programmaoverzicht;
inhoudsbeschrijving (op hoofdlijnen) van de programmaonderdelen van het eerste jaar,
met vermelding van eindkwalificaties, leerdoelen, werkvorm(en), wijze van toetsing,
voorgeschreven literatuur, docent en studiepunten;
literatuurlijst (verplicht / aanbevolen);
onderwijs- en examenregeling (OER);
overzicht van het in te zetten personeel met naam, functie, omvang aanstelling, graad
en deskundigheid;
indien vereist het besluit macrodoelmatigheid;
overzicht van de contacten met het werkveld (indien relevant);
rapport instellingstoets kwaliteitszorg.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

5.6.3

Documenten ter inzage tijdens het bezoek
(De lijst met bestudeerd materiaal wordt opgenomen in het adviesrapport.)
1.
2.

pagina 42

verslagen van overleg in relevante commissies / organen;
handboeken en overig studiemateriaal.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

6 Uitgebreide Toets Nieuwe Opleiding (TNO)

6.1

Opzet
Het kader voor de uitgebreide beoordeling van nieuwe opleidingen (uitgebreid TNO-kader)
wordt gebruikt als de instelling niet beschikt over een positief oordeel over de
instellingstoets kwaliteitszorg. De beoordeling komt tot stand op basis van een discussie
met ‘peers’ over de inhoud en kwaliteit van de opleiding en is gericht op zeven vragen:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Wat beoogt de opleiding?
Met welk programma?
Met welk personeel?
Met welke voorzieningen?
Hoe wordt de kwaliteit geborgd?
Hoe wil de opleiding dit toetsen?
Zijn er voldoende financiële middelen?

Deze zeven vragen zijn vertaald in zeven onderwerpen en 16 standaarden. Over de
onderwerpen geeft een visitatiepanel een gemotiveerd oordeel op een tweepuntsschaal:
onvoldoende of voldoende. Vervolgens geeft het panel een gemotiveerd eindoordeel over
de kwaliteit van de opleiding als geheel, ook op de tweepuntsschaal.

pagina 43

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

6.2

Standaard 1:

Beoordelingskader voor de uitgebreide TNO
Beoogde eindkwalificaties
De beoogde eindkwalificaties van de opleiding zijn wat betreft inhoud, niveau en oriëntatie
geconcretiseerd en voldoen aan internationale eisen.

Toelichting:

De beoogde eindkwalificaties passen wat betreft niveau en oriëntatie (bachelor of master;
hbo of wo) binnen het Nederlandse kwalificatieraamwerk. Ze sluiten bovendien aan bij de
actuele eisen die in internationaal perspectief vanuit het beroepenveld en het vakgebied
worden gesteld aan de inhoud van de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 2:

Programma
De oriëntatie van het programma waarborgt de ontwikkeling van vaardigheden op het
gebied van wetenschappelijk onderzoek en/of de beroepspraktijk.

Toelichting:

Het programma heeft aantoonbare verbanden met actuele ontwikkelingen in het
beroepenveld en het vakgebied.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 3:

De inhoud van het programma biedt studenten de mogelijkheid om de beoogde
eindkwalificaties te bereiken.

Toelichting:

De eindkwalificaties zijn adequaat vertaald in leerdoelen van (onderdelen van) het
programma. Studenten volgen een inhoudelijk samenhangend studieprogramma.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 4:

De vormgeving van het programma zet aan tot studeren en biedt studenten de mogelijkheid
om de beoogde eindkwalificaties te bereiken.

Toelichting:

Het didactisch concept is in lijn met de beoogde eindkwalificaties en de werkvormen sluiten
aan bij het didactisch concept.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 5:

Het programma sluit aan bij de kwalificaties van de instromende studenten.

Toelichting:

De gehanteerde toelatingseisen zijn realistisch met het oog op de beoogde
eindkwalificaties.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 44

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Standaard 6:

Het programma is studeerbaar.

Toelichting:

Factoren, die betrekking hebben op het programma en die de studievoortgang belemmeren
worden zoveel mogelijk weggenomen. Studenten met een functiebeperking krijgen
bovendien op dit aspect extra studieloopbaanbegeleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 7:

De opleiding voldoet aan wettelijke eisen met betrekking tot de omvang en de duur van het
programma.

Toelichting:

Omvang en duur:
hbo-bachelor: 240 studiepunten;
wo-bachelor: in beginsel minimaal 180 studiepunten;
hbo-master: in beginsel minimaal 60 studiepunten;
wo-master: in beginsel minimaal 60 studiepunten, afhankelijk van de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 8:

Personeel
De opleiding beschikt over een doeltreffend personeelsbeleid.

Toelichting:

Het personeelsbeleid voorziet in de voor de realisatie van het programma benodigde
kwalificaties, scholing, beoordeling en omvang van het personeel.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 9:

Het personeel is gekwalificeerd voor de inhoudelijke, onderwijskundige en organisatorische
realisatie van het programma.

Toelichting:

De feitelijk bij het personeel aanwezige expertise sluit aan bij de eisen gesteld aan een
hbo- of een wo-opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 10:

De omvang van het personeel is toereikend voor de realisatie van het programma.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 11:

Voorzieningen
De huisvesting en de materiële voorzieningen zijn toereikend voor de realisatie van het
programma.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 12:

De studiebegeleiding en de informatievoorziening aan studenten bevorderen de
studievoortgang en sluiten aan bij de behoefte van studenten.

pagina 45

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 13:

Kwaliteitszorg
De opleiding wordt periodiek geëvalueerd, mede aan de hand van toetsbare streefdoelen.

Toelichting:

De opleiding bewaakt de kwaliteit van de beoogde eindkwalificaties, het programma, het
personeel, de voorzieningen, de toetsing en de gerealiseerde eindkwalificaties via
regelmatige evaluaties. De opleiding verzamelt tevens managementinformatie met
betrekking tot de rendementen en de staf-studentratio.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 14:

Bij de interne kwaliteitszorg zijn de opleidings- en examencommissie, medewerkers,
studenten, alumni en het afnemend beroepenveld van de opleiding actief betrokken.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Standaard 15:

Toetsing
De opleiding beschikt over een adequaat systeem van toetsing.

Toelichting:

Dit blijkt uit de tussentijdse en afsluitende vormen van toetsing. De toetsen en de
beoordeling zijn valide, betrouwbaar en voor studenten inzichtelijk.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 46

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Standaard 16:

Afstudeergarantie en financiële voorzieningen
De instelling geeft aan studenten de garantie dat het programma volledig kan worden
doorlopen en stelt toereikende financiële voorzieningen beschikbaar.

Toelichting:

De afstudeergarantie beslaat een redelijke termijn die is gerelateerd aan de studieduur van
de opleiding.

Oordeel:

Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Algemene conclusie
De kwaliteit van de opleiding is
Onvoldoende, voldoende. (Gewogen en gemotiveerd.)

Oordeel:

Bij de beoordeling worden de volgende definities gehanteerd. Deze definities hebben zowel
betrekking op de scores van de standaarden als op de scores van de opleiding in totaal.
Basiskwaliteit
De kwaliteit die in internationaal perspectief redelijkerwijs verwacht mag worden van een
bachelor- of masteropleiding binnen het hoger onderwijs.
Onvoldoende
De opleiding voldoet niet aan de basiskwaliteit.
Voldoende
De opleiding voldoet aan de basiskwaliteit.

Indien een opleiding niet volledig nieuw is of omgevormd wordt, worden bij de
oordeelsvorming ook de gerealiseerde eindkwalificaties betrokken.

6.3

Samenstelling van het visitatiepanel

19

De NVAO stelt het visitatiepanel samen dat de TNO uitvoert en de NVAO benoemt dit
visitatiepanel. De te beoordelen opleiding heeft het recht beargumenteerd bezwaren aan te
dragen tegen de samenstelling van het visitatiepanel.
Het is van belang dat het visitatiepanel op een dusdanige manier wordt samengesteld dat
een zinvolle discussie tussen ‘peers’ kan ontstaan, waarbij het panel voldoende
onafhankelijk is.
De secretaris van het panel heeft een training doorlopen van de NVAO, die heeft geleid tot
certificering van de secretaris. De NVAO maakt jaarlijks een lijst bekend van door haar
gecertificeerde secretarissen.
19

Deze paragraaf is nader toegelicht in de leidraad ‘Eisen aan de panelsamenstelling’ Deze leidraad bevat een nadere uitwerking van de
eisen waaraan de panelsamenstelling moet voldoen De leidraad bevat ook een procedure voor indiening, een door de instelling in te
vullen formulier en een gedragscode voor panelleden.

pagina 47

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Aan het beoordelingspanel worden de volgende eisen gesteld:
1.

het panel bestaat uit ten minste vier leden, onder wie ten minste twee
20
gezaghebbende domeindeskundigen en een student;

2.

het panel beschikt in zijn geheel over de volgende deskundigheden:
a. deskundigheid ten aanzien van de ontwikkelingen in het vakgebied,
b. internationale deskundigheid,
c. werkvelddeskundigheid in het voor de opleiding relevante beroepenveld
(indien van toepassing),
d. ervaring met het geven en ontwikkelen van onderwijs op het
desbetreffende opleidingsniveau en deskundigheid ten aanzien van de
21
door de opleiding gehanteerde onderwijsvorm(en) ,
e. studentgebonden deskundigheid,
f. visitatie- of auditdeskundigheid;

3.

het panel is onafhankelijk (de leden hebben ten minste vijf jaar geen banden gehad
met de instelling waartoe de opleiding behoort);

4.

het panel wordt bijgestaan door een onafhankelijke, externe secretaris die getraind
en gecertificeerd is door de NVAO. De secretaris is geen lid van het panel.

Het visitatiepanel wordt begeleid door een procescoördinator van de NVAO en ondersteund
door een secretaris. Ook de secretaris en de procescoördinator zijn onafhankelijk van de
desbetreffende instelling. De secretaris en de procescoördinator maken geen deel uit van
het panel.
Alle panelleden en de secretaris verklaren voorafgaand aan het bezoek geen relaties of
banden met de desbetreffende instelling te onderhouden, als privépersoon, onderzoeker /
docent, beroepsbeoefenaar of als adviseur, die een onafhankelijke oordeelsvorming over de
kwaliteit van de opleiding ten positieve of ten negatieve zouden kunnen beïnvloeden,
alsmede dat zij zodanige relaties of banden met de instelling de afgelopen vijf jaar niet
hebben gehad.
Naast de feitelijke onafhankelijkheid, zoals hiervoor uitgedrukt in de aard van de relatie en
het aantal jaren, is het essentieel dat een panellid of secretaris zich ook onafhankelijk voelt.
Het is mogelijk dat een onafhankelijkheid van meer dan vijf jaar niet voldoende garantie is
voor een onafhankelijke opstelling; een beoogd panellid of secretaris zou nog een te sterke
band met de instelling of opleiding kunnen ervaren, of bijvoorbeeld door familiebanden te
nauw bij een instelling of opleiding betrokken kunnen zijn. In dat geval kan een beoogd
panellid of secretaris geen deel uit maken van het panel. Het lidmaatschap van een panel
vereist dientengevolge een professionele houding. De NVAO heeft hiertoe een gedragscode
voor panelleden en secretarissen opgesteld. Deze gedragscode bevat elementen ten
aanzien van de onafhankelijkheid en geheimhouding alsmede ten aanzien van de houding
van de panelleden en de secretaris tijdens het beoordelingsproces. Panelleden en
secretarissen ondertekenen een onafhankelijkheids- en geheimhoudingsverklaring
voorafgaand aan het beoordelingsproces. Hierin is opgenomen dat zij kennis hebben

20

Onder domeindeskundigheid wordt verstaan vakdeskundigheid, internationale deskundigheid of werkvelddeskundigheid.

21

Hieronder worden bijvoorbeeld afstandsonderwijs, werkplekgerelateerd onderwijs, flexibel onderwijs, competentiegericht onderwijs of
onderwijs voor excellente studenten verstaan.

pagina 48

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

genomen van de gedragscode. De voorzitter en de secretaris ondertekenen na afloop van
het beoordelingproces het beoordelingsrapport nadat alle panelleden hebben ingestemd
met het rapport. In het rapport is tevens een verklaring opgenomen dat de beoordeling in
onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden.
Indien er tijdens het beoordelingsproces zaken plaatsvinden die de onafhankelijkheid van
de beoordeling kunnen beïnvloeden, kunnen belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld
panelleden, medewerkers of studenten, dit melden bij de NVAO.

6.4
6.4.1

Beoordelingsproces
Informatiedossier
De opleiding presenteert ten behoeve van de beoordeling door het visitatiepanel een
informatiedossier over de opleiding. Het informatiedossier dient de standaarden van het
kader voor de uitgebreide TNO te volgen. De opleiding wordt gepositioneerd ten opzichte
van bestaande (en nieuwe) opleidingen in binnen- en buitenland. Het informatiedossier is
een op zichzelf staand document, dat zelfstandig te lezen is.
Het informatiedossier is bij uitstek het handvat om docenten en ‘peers’ te laten spreken over
de inhoud van de opleiding. Het moet dan ook een document zijn waaraan de
belanghebbenden zich gecommitteerd hebben.
Het TNO-kader biedt daarnaast de mogelijkheid om het gesprek tijdens de visitatie over de
ambities van de opleiding. Wat zijn de keuzes voor de toekomst, waar wil de opleiding
heen? Om een dergelijk gesprek te kunnen voeren, wordt van het visitatiepanel verwacht
dat het ook in staat is met de opleiding over haar toekomstplannen te reflecteren.
De omvang van het informatiedossier is maximaal 35 pagina’s, exclusief bijlagen.

6.4.2

Locatiebezoek
Het verplichte locatiebezoek ten behoeve van de uitgebreide TNO duurt in beginsel een
dag. Hierbij wordt als werkwijze gehanteerd dat het visitatiepanel vooraf gezamenlijk een
voorlopig oordeel heeft gevormd over de opleiding en de vragen voor het locatiebezoek
heeft geformuleerd.
Het visitatiepanel spreekt tijdens het locatiebezoek met het (beoogde)
opleidingsmanagement, de (beoogde) leden van de examencommissie en de
opleidingscommissie, (beoogde) docenten en waar relevant vertegenwoordigers van het
beroepenveld. Daarnaast bestudeert het panel het door de opleiding ter inzage gelegde
materiaal. De precieze omvang van de gesprekken, de mogelijke clustering van de
gespreksdeelnemers en de verdere inrichting van het bezoek worden bepaald door het
panel. Het panel beslist naar eigen inzicht met welke docenten en studenten het wil
spreken en welke documenten het wil inzien. De delegaties van de opleiding bestaan in
beginsel uit niet meer dan zes personen.
Aan het einde van het locatiebezoek koppelt de voorzitter van het visitatiepanel het
algemene oordeel en de onderliggende overwegingen op beknopte wijze terug aan de
opleiding.

pagina 49

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

6.4.3

Beoordelingsprocedure binnen het visitatiepanel
Het visitatiepanel geeft een oordeel over alle in het beoordelingskader opgenomen
standaarden en onderwerpen. Dat oordeel wordt gemotiveerd door een weging van de
positieve en kritische elementen uit de bevindingen van het panel. Het oordeel kan zijn:
onvoldoende of voldoende. Vervolgens formuleert het panel een algemeen, gewogen en
gemotiveerd, oordeel over de kwaliteit van de opleiding. Ook dat oordeel wordt gegeven op
de tweepuntsschaal (onvoldoende of voldoende).

6.4.4

Adviesrapport
De secretaris van het visitatiepanel stelt een adviesrapport op van 20 tot 30 pagina’s. Het
rapport heeft als voornaamste inhoud de oordelen van het panel op de standaarden. Het
panel geeft daarbij een onderbouwing op basis van de kritische reflectie van de opleiding,
de gesprekken met de vertegenwoordigers van de opleiding en de onderliggende data uit
het ter inzage liggende materiaal. In het rapport zijn aansprekende en representatieve
voorbeelden opgenomen. Het panel doet in het rapport verslag van de wijze waarop het zijn
bezoek heeft ingericht en op welke wijze tot de keuze van gesprekspartners en documenten
is gekomen.
Het adviesrapport wordt voorafgegaan door een samenvattend oordeel over de kwaliteit van
de opleiding van maximaal twee pagina’s. Indien er eventuele verbeteracties mogelijk zijn,
dan zijn deze in een aparte paragraaf van het rapport opgenomen. Verder bevat het rapport
een scoretabel met de paneloordelen, informatie over de datum / data van het
locatiebezoek, de namen van de gespreksdeelnemers, de basisgegevens over de opleiding
(zie paragraaf 6.6), een overzicht van het bestudeerde materiaal en de
onafhankelijkheidsverklaringen van de panelleden en de secretaris.
De NVAO stuurt het adviesrapport naar het bestuur van de instelling nadat alle panelleden
hebben ingestemd met de inhoud van het rapport. De instelling krijgt de gelegenheid om
binnen een termijn van twee weken te reageren op feitelijke onjuistheden in het rapport,
waarna de voorzitter van het panel het rapport definitief vaststelt nadat alle panelleden
hebben kennisgenomen van en ingestemd met de inhoud van het rapport. Het rapport wordt
ondertekend door de voorzitter en de secretaris van het panel en ter besluitvorming
aangeboden aan de NVAO. Indien het rapport vragen oproept bij de NVAO of indien een
instelling dit wenst, kan de NVAO de opleiding en/of het visitatiepanel uitnodigen voor nader
overleg.

6.5

NVAO-besluitvorming
De NVAO kan op hoofdlijnen twee mogelijke besluiten nemen: een positief oordeel over de
toets nieuwe opleiding voor een periode van zes jaar, of een negatief oordeel over de toets
nieuwe opleiding.
In bijzondere gevallen kan de NVAO voorwaarden verbinden aan het besluit. In dat geval
dient de opleiding binnen een jaar een aanvullende beoordeling aan te vragen, waarbij de
NVAO beziet of de opleiding inmiddels aan de gestelde voorwaarden heeft voldaan. Indien
geen herbeoordeling wordt aangevraagd of indien niet aan de voorwaarden blijkt te zijn
voldaan, vervalt het positieve besluit. De beoordeling van de gestelde voorwaarden wordt
uitgevoerd in opdracht van de NVAO door een beoordelingspanel. De aanvullende
beoordeling volgt op hoofdlijnen de procedure voor een reguliere beperkte TNO. Het

pagina 50

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

beoordelingspanel richt zich met name op de eerder geconstateerde tekortkomingen binnen
de opleiding.

6.6

Verplichte documentatie
Tijdens het beoordelingsproces verstrekt de opleiding een beperkt aantal documenten aan
het visitatiepanel. De NVAO gaat er van uit dat het bestaande documenten zijn, die binnen
de opleiding of instelling voorhanden zijn en niet speciaal voor de opleidingsbeoordeling
worden opgesteld. De documenten dienen ter adstructie en eventueel ter verificatie. Ander
materiaal is slechts noodzakelijk als het panel daarom expliciet vraagt of als de opleiding
een bepaalde profilering wil aantonen.

6.6.1

Basisgegevens over de opleiding
(De basisgegevens worden opgenomen in het informatiedossier, het adviesrapport en het
besluit van de NVAO.)
Administratieve gegevens van de opleiding
1.
naam opleiding;
2.
oriëntatie en niveau opleiding;
3.
aantal studiepunten;
4.
afstudeerrichtingen;
5.
locatie(s);
6.
variant(en).
Administratieve gegevens van de instelling
1.
naam instelling;
2.
status instelling (bekostigd of rechtspersoon voor hoger onderwijs).
Kwantitatieve gegevens over de opleiding
1.
beoogde docent-student ratio;
2.
beoogd aantal contacturen per fase van de studie (een fase kan bijvoorbeeld
aangegeven worden in reguliere studiejaren, de stage en de afstudeerperiode).

6.6.2

Verplichte bijlagen bij het informatiedossier
(De lijst met bestudeerde bijlagen wordt opgenomen in het adviesrapport.)
1.
2.
3.

domeinspecifiek referentiekader en de eindkwalificaties van de opleiding;
schematisch programmaoverzicht;
inhoudsbeschrijving (op hoofdlijnen) van de programmaonderdelen van het eerste jaar,
met vermelding van eindkwalificaties, leerdoelen, werkvorm(en), wijze van toetsing,
voorgeschreven literatuur, docent en studiepunten;
4.
literatuurlijst (verplicht / aanbevolen);
5.
onderwijs- en examenregeling (OER);
6.
overzicht van het in te zetten personeel met naam, functie, omvang aanstelling, graad
en deskundigheid;
9.
indien vereist het besluit macrodoelmatigheid;
10. overzicht van de contacten met het werkveld (indien relevant).

pagina 51

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

6.6.3

Documenten ter inzage tijdens het bezoek
(De lijst met bestudeerd materiaal wordt opgenomen in het adviesrapport.)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

pagina 52

onderwijsbeleidsplan of soortgelijk(e) document(en);
beleidsplan op het gebied van onderzoek in relatie tot de aangeboden opleidingen of
soortgelijk(e) document(en);
personeels(beleid)plan of soortgelijk(e) document(en);
voorzieningenplan of soortgelijk(e) document(en);
beleidsplan ten aanzien van de toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten
met een functiebeperking;
kwaliteitszorgplan;
verslagen van overleg in relevante commissies / organen;
handboeken en overig studiemateriaal.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

7 Bijzondere kenmerken

7.1

Achtergrond
De bijzondere kenmerken zijn opgenomen in het accreditatiestelsel omdat deze kunnen
bijdragen aan de nationale en internationale profilering van opleidingen in het hoger
onderwijs. Het bijzondere kenmerk biedt instellingen de mogelijkheid zich te profileren op
aspecten die niet direct gerelateerd zijn aan het niveau van de opleiding, maar bijvoorbeeld
te maken hebben met de oriëntatie (zoals onderzoeksmasters), met doelstellingen als
duurzaamheid, of met het residentiële karakter.
De uitgangspunten bij de beoordeling van een bijzonder kenmerk zijn:
1.

2.
3.
4.
5.

6.

7.2

Criterium 1:

De auditcommissie of het visitatiepanel toetst een bijzonder kenmerk aan de hand van
het daarvoor relevante kader in combinatie met onderstaande criteria. De commissie
of het panel beoordeelt hierbij of een instelling of een opleiding met een bijzonder
kenmerk waarmaakt wat ze belooft.
De commissie of het panel stelt hiertoe in samenspraak met de instelling of opleiding
vast aan welke standaarden precies aandacht zal worden besteed bij de beoordeling.
De noodzakelijke vergelijking met andere relevante instellingen of opleidingen wordt
uitgevoerd door de instelling of opleiding zelf.
De samenstelling van de beoordelende commissie of het panel is adequaat met het
oog op de beoordeling van het bijzondere kenmerk.
Uitgangspunt is dat de beoordeling van een bijzonder kenmerk door de instelling of
opleiding op ieder moment kan worden aangevraagd, maar dat de accreditatietermijn
ervan de einddatum van de oorspronkelijke aanvraag niet overschrijdt.
Een bijzonder kenmerk moet voldoen aan de volgende criteria.

Criteria voor een bijzonder kenmerk
Onderscheidend karakter
Het bijzondere kenmerk is onderscheidend voor de instelling of opleiding in relatie tot
relevante instellingen of opleidingen in het Nederlandse hoger onderwijs.

Toelichting:

De instelling of opleiding toont aan dat het bijzondere kenmerk een onderscheidend, maar
niet noodzakelijk uniek, karakter heeft ten opzichte van relevante instellingen of opleidingen
in het Nederlandse hoger onderwijs.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

pagina 53

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

Criterium 2:

Concretisering
De gevolgen van het bijzondere kenmerk voor de kwaliteit van het onderwijs zijn
geoperationaliseerd aan de hand van de relevante standaarden van het desbetreffende
beoordelingskader.

Toelichting:

De beoordelende auditcommissie of het visitatiepanel geeft aan welke standaard(en)
waarom relevant geacht worden voor de realisatie van het kenmerk. In de beoordeling moet
de operationalisering van het bijzondere kenmerk aangetoond worden voor de relevante
standaard(en). Indien een bijzonder kenmerk inhoudelijk samenhangt met meerdere
standaarden van het desbetreffende kader, dan moet voor al die standaarden een concrete
en afgeronde beoordeling van het kenmerk opgenomen zijn.

Oordeel:

Voldoet wel, voldoet niet of voldoet ten dele aan de standaard. (Gewogen en gemotiveerd.)

Algemene conclusie
Het bijzondere kenmerk wordt
Oordeel:

pagina 54

Wel, niet toegekend. (Gewogen en gemotiveerd.)

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

8 Beoordelingsschalen bij de opleidingsbeoordeling
Bij ieder oordeel wordt een aantal voorbeelden gegeven dat dienstig kan zijn als
operationalisering.
Bij voorbeelden die enkel gelden voor de uitgebreide opleidingsbeoordeling staat ‘UOB’.
vermeld.

8.1

Onvoldoende
De opleiding voldoet niet aan de gangbare basiskwaliteit en vertoont op meerdere vlakken
ernstige tekortkomingen.
Er kan hierbij gedacht worden aan de volgende operationalisering:
•
De eindkwalificaties passen qua niveau en/of oriëntatie niet binnen de (inter)nationale
kwalificatieraamwerken en zijn niet geconcretiseerd in domein- of opleidingsspecifieke
leerresultaten.
•
Programma, personeel en voorzieningen vormen samen geen faciliterende
leeromgeving.
•
Er is geen opleidingsbreed, transparant en coherent toetsbeleid.
•
De beoogde eindkwalificaties worden niet gerealiseerd.
•
De kwaliteitszorg in de opleiding is niet systematisch en vertaalt zich in een gebrek
aan verbeterbeleid. (UOB).

8.2

Voldoende
De opleiding voldoet aan de gangbare basiskwaliteit en vertoont over de volle breedte een
acceptabel niveau.
Er kan hierbij gedacht worden aan de volgende operationalisering:
•
De eindkwalificaties passen qua niveau en/of oriëntatie binnen de (inter)nationale
kwalificatieraamwerken en zijn geconcretiseerd in domein- of opleidingsspecifieke
leerresultaten.
•
Programma, personeel en voorzieningen vormen samen een faciliterende
leeromgeving die toelaat de eindkwalificaties te realiseren.
•
Er is een opleidingsbreed, transparant en coherent toetsbeleid, dat evenwel nog niet
consequent door iedereen gevolgd wordt.
•
De beoogde eindkwalificaties worden gerealiseerd.
•
De kwaliteitszorg in de opleiding is systematisch en vertaalt zich in een consequent
verbeterbeleid. (UOB).

pagina 55

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

8.3

Goed
De opleiding steekt systematisch en over de volle breedte uit boven de gangbare
basiskwaliteit.
Er kan hierbij gedacht worden aan de volgende operationalisering:
•
De beoogde eindkwalificaties passen qua niveau en/of oriëntatie binnen de
(inter)nationale kwalificatieraamwerken en zijn geconcretiseerd in domein- of
opleidingsspecifieke leerresultaten. Vanuit een geëxpliciteerde visie geeft de opleiding
er een specifieke invulling aan.
•
Programma, personeel en voorzieningen vormen samen een uitdagende
leeromgeving.
•
Er is een opleidingsbreed, transparant en coherent toetsbeleid dat door iedereen
gevolgd wordt.
•
De gerealiseerde eindkwalificaties vertalen zich in producten die systematisch
bovengemiddeld zijn.
•
De kwaliteitszorg in de opleiding is systematisch en vertaalt zich in een consequent
verbeterbeleid dat zicht uit in een groeiende kwaliteitscultuur. (UOB).

8.4

Excellent
De opleiding steekt systematisch en over de volle breedte ver uit boven de gangbare
basiskwaliteit en geldt als een (inter)nationaal voorbeeld.
Er kan hierbij gedacht worden aan de volgende operationalisering:
•
De eindkwalificaties passen qua niveau en/of oriëntatie binnen de (inter)nationale
kwalificatieraamwerken en zijn geconcretiseerd in domein- of opleidingsspecifieke
leerresultaten. Vanuit een geëxpliciteerde en unieke visie geeft de opleiding er een
specifieke invulling aan en fungeert zij (inter)nationaal als een voorbeeld.
•
Programma, personeel en voorzieningen vormen samen een innovatieve en originele
leeromgeving.
•
De gerealiseerde eindkwalificaties zijn van uitmuntende kwaliteit en vertalen zich in
awards en (inter)nationale publicaties.
•
De kwaliteitszorg in de opleiding is systematisch en vertaalt zich in een consequent
verbeterbeleid en sterk zelfevaluerend vermogen van de opleiding, wat zich uit in een
sterke kwaliteitscultuur. (UOB).

pagina 56

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

9 Beslisregels

9.1

Opleidingsbeoordelingen
Wanneer er sprake is van verschillende varianten van een opleiding (bijvoorbeeld: voltijd,
deeltijd en duaal), dan moet uit de beoordeling blijken dat voor elke variant de basiskwaliteit
is gewaarborgd op grond van de standaarden uit het betreffende beoordelingskader om te
komen tot een positief eindoordeel over de opleiding.
Indien een opleiding onder één CROHO-registratie wordt aangeboden op meerdere
locaties, kan de opleiding alleen voor accreditatie in aanmerking komen als uit de
beoordeling blijkt dat elke locatie voldoet aan de in het betreffende kader genoemde
standaarden voor basiskwaliteit.
Beperkte opleidingsbeoordeling
•
Het eindoordeel over een opleiding is in elk geval onvoldoende indien standaard 3 als
onvoldoende beoordeeld wordt.
•
Het eindoordeel over een opleiding kan alleen voldoende zijn indien tenminste twee
standaarden als voldoende worden beoordeeld; waaronder in elk geval standaard 3.
•
Het eindoordeel over een opleiding kan alleen goed zijn indien tenminste twee
standaarden als goed worden beoordeeld; waaronder in elk geval standaard 3.
•
Het eindoordeel over een opleiding kan alleen excellent zijn indien tenminste twee
standaarden als excellent worden beoordeeld; waaronder in elk geval standaard 3.
Uitgebreide opleidingsbeoordeling
•
Het eindoordeel over een opleiding is in elk geval onvoldoende indien standaard 16 als
onvoldoende beoordeeld wordt.
•
Het eindoordeel over een opleiding kan alleen voldoende zijn indien tenminste de
standaarden 1,3, 6,9,13,14,15 en 16 als voldoende worden beoordeeld.
•
Het eindoordeel over een opleiding kan alleen goed zijn indien tenminste de
standaarden 1,3, 6,9,13,14,15 en 16 als goed worden beoordeeld.
•
Het eindoordeel over een opleiding kan alleen excellent zijn indien de standaarden 1,3,
6,9,13,14,15 en 16 als excellent worden beoordeeld.
Beperkte TNO
•
Het eindoordeel over een opleiding is in elk geval onvoldoende indien standaard 3 als
onvoldoende beoordeeld wordt.
Uitgebreide TNO
•
Het eindoordeel over een opleiding is in elk geval onvoldoende indien standaard 15 als
onvoldoende beoordeeld wordt.

9.2

Instellingstoets kwaliteitszorg
•

pagina 57

Het eindoordeel bij de instellingstoets kwaliteitszorg is in elk geval negatief indien
standaard 1 of 4 als onvoldoende beoordeeld wordt.

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010

10 Bezwaar en beroep
Alvorens het besluit vast te stellen over een instellingstoets kwaliteitszorg, een beperkte
opleidingsbeoordeling, een uitgebreide opleidingsbeoordeling, een beperkte TNO of een
uitgebreide TNO stelt de NVAO het instellingsbestuur in de gelegenheid om binnen twee
weken zijn zienswijze over het voorgenomen besluit naar voren te brengen. Deze twee
weken vallen binnen de wettelijke termijn van zes maanden (voor de instellingstoets
kwaliteitszorg, de beperkte TNO en de uitgebreide TNO) dan wel van vier maanden (voor
de beperkte opleidingsbeoordeling en de uitgebreide opleidingsbeoordeling) waarbinnen de
NVAO tot een besluit moet komen.
De NVAO zendt na definitieve vaststelling het besluit onverwijld aan het instellingsbestuur
en maakt het besluit tegelijkertijd openbaar door middel van plaatsing op de website van de
NVAO.
Daarbij bestaat ook de mogelijkheid van bezwaar en beroep:
Het maken van bezwaar geschiedt door het indienen van een bezwaarschrift door een
belanghebbende bij de NVAO. De termijn voor het indienen van bezwaar bedraagt zes
weken. In het kader van de behandeling van het bezwaar vindt een hoorzitting plaats. De
NVAO beslist binnen tien weken na ontvangst van het bezwaarschrift. De beslissing op
bezwaar kan voor ten hoogste vier weken worden verdaagd. Hiervan wordt schriftelijk
mededeling gedaan.
Tegen een beslissing op bezwaar van de NVAO staat beroep open bij de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State. De termijn voor het indienen van beroep
bedraagt zes weken. De Afdeling doet in beginsel zes weken na de zitting uitspraak. Deze
termijn kan met ten hoogste zes weken worden verlengd.
Hangende de bezwaar- en/of beroepsprocedure kan aan de Voorzitter van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State worden verzocht een voorlopige voorziening te
treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist.

pagina 58

NVAO | Beoordelingskaders voor een nieuw accreditatiestelsel in Nederland | 21 oktober 2010