POSITION PAPER
VOOR TWEEDE KAMERCOMMISSIE
ONDERWIJS OP 11 APRIL 2019
Spreker: Suzanne Boomsma, directeur Balans

OUDERVERENIGING BALANS

SAMENVATTING
VAN DEZE
POSITION PAPER
A

ls ervaringsdeskundige ouder ben
ik bekend met de geschiedenis van
de Landelijke Ouderraad, later Ouders en
Onderwijs. Ook ben ik betrokken geweest
bij het WOB onderzoek en het evaluatie­
onderzoek dat door Oberon in 2018 is
uitgevoerd. Ouders en Onderwijs heeft
in de loop der jaren een aantal taken voor
ouders goed opgepakt, maar heeft niet
kunnen voorkomen dat de onderlinge
verhoudingen tussen diverse ouderorgani­
saties zijn verslechterd, en daarmee ook de
dienstverlening aan ouders. Parallel daar­
aan heeft ook Ouders en Onderwijs sinds
2014 te maken met de decentralisatie
van passend onderwijs en jeugdzorg naar
samen­werkingsverbanden en gemeenten.
Dit heeft ervoor gezorgd dat dienst­
verlening voor ouders in de regio veel
belangrijker is geworden, omdat maatwerk
in de verschillende regio’s op een andere

2

manier wordt georganiseerd. Sindsdien
zijn ouders zoekende in de regio als het
gaat om passend onderwijs voor hun kind.
Ouderorganisaties zoals Oudervereniging
Balans die actieve vrijwilligers hebben in
de regio, merken dat dagelijks.
Deze position paper is geschreven om juist
de focus te houden op wat ouders nu in de
regio nodig hebben, met name als het gaat
om maatwerk voor hun kind. Balans richt
de aandacht op deze (meer kwetsbare)
groep ouders omdat als deze ouders op
een toegankelijke en onafhankelijke wijze
beter worden geïnformeerd en onder­
steund in de belangenbehartiging voor hun
kind, dan hebben alle ouders daar profijt
van. Balans hanteert hierbij de 80/20 regel
die gangbaar is als het gaat om preven­
tieve maatregelen. Het belangrijkste is dat
ge­signaleerde (ontwikkelings) problemen

P O S I T I O N PA P E R

bij een kind door aanbodstekorten in het
passend onderwijs niet escaleren. Dat
ouders, als eindverantwoordelijken voor de
ontwikkeling van hun kind, niet steeds te
laat zijn.
In deze Position Paper wordt uitgelegd wat
ouders nodig hebben vanuit deze eind­
verantwoordelijkheid (met veel plichten
en weinig rechten). Ouders hebben in
een veel eerder stadium onafhankelijke
kennis (1), toegang tot ondersteuning (2)
en inhoudelijke belangenbehartiging (3)
nodig om te zorgen dat hun kind (passend)
onderwijs krijgt. En hoe meer aanpassin­
gen nodig zijn voor hun kind, des te meer
ouders moeten weten wat het aanbod
in die regio is. En hoe vaardiger ouders
moeten zijn in het contact met onder­
wijs- en zorgprofessionals. Balans heeft
recent haar doelstelling verbreed omdat
de leden hebben aangegeven dat het niet
alleen gaat om de diagnose die een kind
meekrijgt, maar vooral om: wat heeft het
kind nodig en hoe krijg je het als ouder
voor elkaar dat je kind krijgt wat het nodig
heeft? Alle ouders hebben deze vragen,
want een gemiddeld kind bestaat eigenlijk
niet. Het gaat om de vertaalslag van de
regels van het (passend) onderwijssysteem
naar de dagelijkse praktijk voor één kind.

steunpunten nodig zijn in de regio, waar­
bij tevens gebruik wordt gemaakt van
ervarings­deskundige ouders. Deze ouders
hebben veel kennis en kunnen ook als
buddy optreden voor andere ouders, en
hun kennis delen met professionals en
beleidsmakers. Balans geeft de voorkeur
aan de naam “ouderplatforms” omdat
daarmee de beleidsadviserende kant van
preventie benadrukt kan worden: juist de
kennisdeling in de regio tussen (diverse
groepen van) ervaringsdeskundige ouders,
onderwijs- en zorgpartners zal het passend
onderwijs tot een succes te maken.
Suzanne Boomsma, directeur Balans

In samenwerking met andere regionaal
werkende ouderorganisaties heeft Balans
ook geconcludeerd dat naast een lan­
delijk bureau voor ouders zoals Ouders
en Onderwijs, er structureel ouder­

3

OUDERVERENIGING BALANS

1. ERVARINGSDESKUNDIGE
OUDERS VAN KWETSBARE
KINDEREN HEBBEN VEEL
KENNIS (NODIG)

I

n deze position paper leest u vooral de
stem van ouders die ervarings­deskundig
zijn met passend onderwijs voor hun eigen
kind. Die behoren tot die ouders die zoek­
tochten achter de rug hebben omdat hun
kind vastliep in het onderwijssysteem en
uiteindelijk hebben ontdekt wat hun kind
wel nodig had en dat maatwerk ook ge­
vonden hebben. Deze ervaringsdeskundige
ouders, vaak ook professioneel opgeleid,
voelden zich daarna verantwoordelijk voor
de zoektochten van andere ouders: zij
willen voorkomen dat ouders hetzelfde
moeten mee maken met hun kind. En ze
weten: hoe meer individuele aanpassin­
gen nodig zijn voor hun kind, des te meer
ouders moeten weten over het (passend)
onderwijssysteem en hoe te zorgen dat

onderwijsprofessionals kunnen omgaan
met hun kind. Deze kinderen zijn de
kanaries in de kolenmijn: zij leren ouders,
maar ook professionals wat passend
onderwijs zou moeten zijn.
Daarmee is deze stem van ouders die door
beleidsmakers vaak als de (te) complexe
minderheid (20%) worden gezien, juist
de sleutel om het onderwijs kwalitatief te
verbeteren, en dat voor alle kinderen. Net
als we kunnen leren wat gezond leven is
voor elke burger door te leren van dik­
kerds, dronkaards en rokers, zo kunnen
beleidsmakers leren van thuiszitters en
uitvallers wat goed onderwijs behoort
te zijn. Ouder­vereniging Balans1, wil
juist die ouders van kwetsbare kinderen

1 En andere ouderorganisaties zoals AutiPassend Onderwijs Utrecht; Mama Vita en Ouderkracht voor ’t Kind

4

P O S I T I O N PA P E R

ondersteunen door de inzet van ervarings­
deskundige ouders én professionals in de
regio omdat daar de aanbodproblemen van
het onderwijs het meest worden gevoeld.
Als ouders van deze (zorgintensieve) kinde­
ren goed worden geïnformeerd en onder­
steund in de belangenbehartiging voor hun
kind dan hebben alle ouders daar profijt
van (dus ook de 80% ).

5

OUDERVERENIGING BALANS

2. ALLE OUDERS ZIJN
EINDVERANTWOORDELIJK
VOOR HET ONDERWIJS
VAN HUN KIND
1.

Ouders zijn verantwoordelijk voor de op­
voeding en ontwikkeling van hun kind (art.
247, boek 1BW2) en daarbij voelen ouders
zich per definitie ook kwetsbaar, door die
verantwoordelijkheid.

2.

4.

Ouders willen voorkomen dat hun kind
vastloopt, en zijn dus samenwerkingspart­
ner voor het onderwijs, op basis van hun
gezamenlijke zorgplicht. En de expertise
van ouders in de dagelijkse omgang met
hun kind maakt ouders ook (pedagogisch
en didactisch) partner voor het onderwijs.

Ouders hebben dus de plicht om voor hun
kind zijn recht op onderwijs (art. 29 IVRK)
te realiseren, en zijn daarmee “opdracht­
gever” voor het onderwijs.

3.

Ouders zijn eindverantwoordelijk maar
hebben weinig rechten: als een kind be­
lemmerd wordt in zijn ontwikkeling omdat
het verstoken is van (passend) onderwijs
komen de controlerende instanties bij de
ouders en niet bij de leerkracht of school.

2 Artikel 247 , boek 1 burgerlijk wetboek. Het ouderlijk gezag omvat de plicht en het recht van de ouder zijn minderjarig kind te verzor­
gen en op te voeden. Onder verzorging en opvoeding worden mede verstaan de zorg en de verantwoordelijkheid voor het geestelijk en
lichamelijk welzijn en de veiligheid van het kind alsmede het bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. In de verzorging en
opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe.

6

P O S I T I O N PA P E R

WAAROM

3.
GAAT HET VAAK MIS MET
PASSEND ONDERWIJS?
K

inderen zijn niet gemiddeld ge­
talenteerd (denk aan verschillen in
cognitieve en motorische ontwikkeling).
En de ontwikkeling (rijping) van kinderen
loopt eigenlijk niet standaard, eerder dis­
harmonisch. Zeker als er ingrijpende ge­
beurtenissen in het leven komen (ziekte,
ongeluk, scheiding ouders, overlijden dier­
baren) kan de ontwikkeling (tijdelijk) stok­
ken. En dan zijn er ook nog kinderen die
zich anders ontwikkelen door chronische
ziekte of een handicap, of erkende ontwik­
kelingsstoornissen. Al die verschillende
kinderen hebben een veilige, gezonde
en kansrijke leeromgeving nodig om hun
talenten te kunnen ontwikkelen. Dus veel
kinderen hebben iets extra’s nodig.

vaste lesmethoden en vakkenpakket, jaar­
systeem, toetsregime). En vraagt dus van
de meeste kinderen om zich aan deze
werkwijze aan te passen. Bij kinderen
waar dat (tijdelijk) niet lukt, ontwikkelen
zich leer- en gedragsproblemen thuis en/
of op school. Zeker jonge kinderen kunnen
nog niet aangeven dat hun leeromgeving
onveilig, ongezond of te weinig uitdagend
is. Daar hebben ze hun leraren en ouders
voor nodig. Juist in het middengebied
(steun waar nodig; 1 kind, 1 gezin, 1 plan)
gaat het vaak mis.

Desondanks kent > 95% van het onder­
wijssysteem één standaardinrichting3
(klas van ca. 30 leerlingen met een leraar,

3 Zie stripverhaal https://www.koningknor.nl

7

OUDERVERENIGING BALANS
Als er op school geen afdoende onder­
steuning komt voor dit kind dat zich op dat
moment niet kan aanpassen, gaan zaken
escaleren, steeds meer partijen raken be­
trokken bij het kind, school wordt een on­
veilige of ongezonde omgeving, kind raakt
achterop, kind ziet geen perspectief meer
en wordt dan een “thuiszitter”, verstoken
van onderwijs. Ouders blijven zoeken naar
oplossingen voor hun kind, en worden dan
“lastige” ouders voor het onderwijs.
Door de problemen met passend onder­
wijs, zeker voor bepaalde groepen kinde­
ren, komen die ouders in de situatie dat
de school aangeeft handelingsverlegen te
zijn en er geen tijdige ondersteuning voor
het kind komt. De “casus” wordt steeds
complexer en de zorgplicht neemt even­
redig af. Dan treedt focusverschuiving op:
ouders kunnen niet meer alleen de ouder
van hun kind zijn, maar worden - nood­
gedwongen - ook expert en soms ook
regisseur om het maatwerk voor hun kind
te regelen. Vanuit hun grote verantwoor­
delijkheidsgevoel voor hun kind, zoeken ze
naarstig naar allerlei oplossingen, vaak niet
wetende wat de zorgplicht van het onder­

8

wijs inhoudt, hoe de procedures zijn en
wie wat moet doen. Ook komt het voor dat
ouders hun verwachtingen en eisen moe­
ten bijstellen ten aanzien hun kind, waar
ze net van gehoord hebben dat het een
chronische ziekte of ontwikkelingsstoornis
heeft, en dat zij nog in een soort accepta­
tiefase zitten.
Intussen zijn ouders altijd beducht voor de
handhaving van leerplicht en jeugdhulp­
verleners (en andere (doorzettingsmachts)
functionarissen die steeds meer komen).
Ouders worden voorzichtig of worden
juist emotioneel omdat ze bang zijn voor
een melding Veilig Thuis. Ouders ervaren
intussen de systemische tekorten, de
handelingsverlegenheid bij professionals
en het gebrek aan reflectie bij volwassenen
rondom het kind omdat ook toe te geven.
En ouders zitten met de gevolgen: een
- soms door school getraumatiseerd - kind
dat geen onderwijs krijgt, ongelukkig wordt
of helemaal uitvalt. Niemand wil dit voor
kinderen en toch gebeurt het. In een der­
gelijke geëscaleerde situatie moeten onder­
handelen over maatwerk vraagt (te) veel van
ieders communicatievaardigheden.

P O S I T I O N PA P E R

4. ER IS PREVENTIEF BELEID
NODIG ZODAT HET
ONDERWIJS ALTIJD DOORLOOPT VOOR ELK KIND
Wat hebben ouders nodig vanuit hun eind­
verantwoordelijkheid? Ouders hebben in
een veel eerder stadium onafhankelijke
kennis (1), toegang tot ondersteuning (2) en
inhoudelijke belangenbehartiging (3) nodig
om te zorgen dat hun kind (passend) onder­
wijs krijgt.

4.1. Wat hebben ouders aan kennis en
informatie nodig om te zorgen dat hun
kind passend onderwijs krijgt?
Het gaat voor elke ouder allereerst om
algemene informatie over het onderwijs
en de leerplicht, over hoe het “onderwijs­
systeem “werkt en wat het schoolaanbod
is in de eigen regio. Ouders moeten vooral
goed worden geïnformeerd om het sys­
teem “passend” te krijgen voor hun kind.
Hoe meer individuele aanpassingen nodig zijn
voor hun kind, des te meer ouders moeten
weten over het (passend) onderwijssysteem
en hoe te zorgen dat onderwijsprofessionals
kunnen omgaan met jouw kind.
Het gaat dan om deze onderwerpen, op­
lopend in grotere mate van complexiteit en
steeds meer gericht op individueel maat­
werk in hun regio4:

4 Zie bijvoorbeeld de website van het Utrechtse ouderplatform http://www.autipassendonderwijsutrecht.nl/

9

OUDERVERENIGING BALANS
1. Schoolkeuze (wat past bij mijn kind,
wat is het algemene ondersteunings­
aanbod)
2. Schoolorganisatie (hoe werkt het on­
derwijs, ouderpartnerschap, medezeg­
genschap)
3. Ondersteuning op school (per leerling:
wat kan, wat kan niet, zorgplicht, maat­
werk op school, samenstelling interne
(zorg) team, afstemming met externe
experts)
4. Als school niet lukt (wat dan, wie is
voor wat verantwoordelijk, diverse
procedures, verzuimaanpak, handelings­
urgentie)
5. Onderwijs-, zorg- en jeugdbeleid (aan­
bod maatwerk in eigen regio, toegang
tot gespecialiseerde kennis over (zorg)
plicht, geschillen, onderwijs- en jeugd­
recht)
Versnipperde informatievoorziening:
Het blijkt dat de bestaande informatie­
voorziening van het onderwijs en gemeen­
te niet voldoende antwoorden geven op
vragen van ouders aangaande hun kind en
het onderwijs. Ouders hebben behoefte
aan websites met een overzicht welke
school wat voor kenmerken heeft, zodat
ze een goed onderbouwde keuze kunnen
maken die past bij hun kind. Enkele samen­
werkingsverbanden hebben deze school­
profielen maar de meeste niet.

Eenzijdige informatievoorziening:
De informatie op websites van scholen en
samenwerkingsverbanden belicht vooral
de positieve kanten. Ook op open dagen
wordt vooral verteld hoe leuk de school is
en hoe goed het onderwijs. Waar ouders
behoefte aan hebben is onafhankelijke
objectieve informatie over zowel de voor­
delen als de nadelen van bepaalde scho­
len, en zowel wat er goed loopt als wat er
minder goed loopt bij passend onderwijs,
POVO-procedure en andere trajecten.
Die informatie is nergens te vinden.
Onvoldoende informatie over complexe
situaties: Ouders van kinderen met een
extra ondersteuningsbehoefte hebben
informatie nodig over de specifieke onder­
steuningsmogelijkheden en bijbehorende
procedures voor hun kind. Als hun kind
vastloopt op school en school geeft aan
wat mogelijk is, dan willen ouders weten of
dat wel klopt en wat ze nu het beste kun­
nen doen. De sites van scholen, samen­
werkingsverbanden en gemeente geven
hier slechts globale informatie over en
laten bepaalde aspecten helemaal buiten
beschouwing.
Ouders en Onderwijs heeft in een over­
zichtelijke infographic5 aangegeven wat
ouders kunnen doen als het niet goed gaat
op school. Het overzicht legt de focus op

5 Infographic Ouders en Onderwijs: Het gaat met je kind niet goed op school:
https://www.oudersonderwijs.nl/oudersonderwijs/assets/O%26O%20ondersteuningsroute%20-%20interactieve%20versie.pdf
6 Alice van der Pas, wetenschappelijk expert Ouderschap en ouderbegeleiding, spreekt van luisteren met het derde oor:
1. belang van het kind, 2. eigen oordeel professional en 3. belang van de ouder. Ook geeft zij het belang aan van bufferfuncties voor
ouders. https://www.ncj.nl/themadossiers/ouderschap/krachtig-ouderschap/ouderschapstheorie/

10

P O S I T I O N PA P E R
goede communicatie en geeft ouders aller­
lei opties om zelf te gaan zoeken. Echter:
als ouders niet precies de routekaart
kennen (namelijk waar hun kind recht op
heeft als het gaat om maatwerk en wat ze
daarin kunnen verwachten van het onder­
wijs- en zorgsysteem, en dan specifiek in
hun regio) wordt het alsnog een eindeloze
zoektocht voor ouders.
De praktijk wijst uit dat scholen of ge­
meenten ouders vaak niet goed (lees onaf­
hankelijk) informeren over wat er mogelijk
is, omdat er andere belangen spelen dan
die van het kind.
Ouders moeten daarom zelf de kennis
hebben, met name genoemd onder punt
3, 4 en 5, om vervolgens in gesprek met
school of samenwerkingsverband goed op
te kunnen komen voor de belangen van
hun kind.
Samengevat: Ouders hebben dus toegan­
kelijke en onafhankelijke (dus ook profes­
sioneel geborgde) kennis over het (passend)
onderwijsaanbod in hun regio nodig. Het gaat
vooral om een kennisbank waar de vertaalslag
van deze professionele kennis is gemaakt naar
de dagelijkse praktijk van diverse groepen
ouders (met differentiatie in taalgebruik).

4.2.Wat hebben ouders aan ondersteuning nodig om te zorgen dat hun kind
passend onderwijs krijgt?
Het feit dat ouders zelf ook ondersteuning nodig hebben in lastige situaties,
wordt door het onderwijs zwaar onder­
schat: ouders willen altijd het beste voor
hun kind en worden diep geraakt in hun
zelfvertrouwen als opvoeder als hun kind
vastloopt in het onderwijs. Ouders van
kinderen die lang verstoken zijn van onder­
wijs, door bijvoorbeeld schoolangst, raken
zelf ook getraumatiseerd. Sowieso zijn
alle ouders (ook de “succesvolle”) gevoelig
voor het oordeel van een leraar (of andere
professional) over hun kind, want raakt
hen ook persoonlijk. Voortdurend “kleine”
negatieve oordelen over je kind horen,
werken op den duur ondermijnend. Het
gaat hier om de psychologische kanten van
het ouderschap.
Professionals in het onderwijs houden
in de omgang met ouders onvoldoende
rekening mee dat ouderschap kwetsbaar
maakt, zeker belast ouderschap. Ze hebben
daarvoor geen gesprekstechnieken geleerd
in hun opleiding (professionals in de zorg
veel meer). Als een onderwijsprofessional
het ook nog lastig vindt om zelf te reflec­
teren op eigen handelingsverlegenheid
aangaande het kind, raakt ook de omgang
met ouders vertroebeld. Om de onderlinge
verhouding optimaal te houden, werkt het
goed om ouders te ondersteunen in hun
gesprekken met professionals: soms is een
professionele ouderbegeleider nodig, maar
in veel gevallen kan een ervaringsdeskun­
dige ouder als buddy al goed werken. Als
naast het belang van het kind, maar het
ouderperspectief gewaarborgd is6.

11

OUDERVERENIGING BALANS

Juist vanuit preventief oogpunt kunnen
ervaringsdeskundige ouders kwetsbare ou­
ders goed ondersteunen, zeker als ouders
net hebben gehoord dat er iets ernstigs is
met hun kind of dat hun kind van school
afmoet. Ervaringsdeskundige ouders kun­
nen dit probleem bij een kind niet oplos­
sen, maar kunnen de ouders van dit kind
wel ondersteunen met aandacht, herken­
ning en erkenning van hun zoektochten,
zaken op een rij zetten en verwachtingen
van ouders over wat er mogelijk is voor
hun kind in een ander perspectief zetten.
Ook kunnen ouders aan elkaar leren dat
het bijvoorbeeld niet om de ziekte of
stoornis (“etiket”) gaat die een kind gekre­
gen heeft, maar om wat een kind nodig
heeft om te kunnen leren. Dat is de beste
ingang om het maatwerk voor een kind
te formuleren. Tevens kunnen ervarings­
deskundige ouders aangeven wat voor hen
wel heeft gewerkt en wat niet en wat pas­
send aanbod in hun regio zou kunnen zijn
of waar de goede informatie is te vinden.
Daarom hebben ouders, zeker ouders van
kinderen waar “iets mee is” in elke regio
directe toegang nodig tot persoonlijk con­
tact (mail, telefoon, gesprek, lotgenoten­
bijeenkomsten) omdat dit de-escalerend
werkt. Ervaring leert dat lotgenotencontact

extra waardevol is bij die gezinnen waar
complexe problemen zijn, en die daardoor
geïsoleerd zijn geraakt van de eigen familie
of vriendenkring7.
Ouders kunnen in lastige situaties gebruik
maken van de expertise van onderwijs­
consulenten of andere expertteams zoals
CCE, maar deze hebben een gelimiteerde
tijd (15 uur) per casus. En zij komen pas
als het is geëscaleerd en er bijvoorbeeld
conflicten zijn ontstaan tussen ouders en
school over het aanbod wat een kind nodig
heeft.
Onderwijsconsulenten nemen ouders altijd
serieus in hun advies over het maatwerk.
Echter deze mediërende werkwijze, zorgt
er niet voor dat de onderlinge verhoudin­
gen tussen ouders en school duurzaam
verbeteren. En dat het afgesproken maat­
werk structureel wordt geborgd op de
plek waar het moet worden uitgevoerd.
Onderwijs is net als opvoeden mensen­
werk en gebaseerd op vertrouwensrelaties,
op geduld en kunnen omgaan met on­
zekerheid. Die praktijk vraagt om pedago­
gische tact8 bij alle volwassenen rondom
een kind: om aandacht voor elkaars
perspectief, om reflectief vermogen, om
solidariteit. Dit is de essentie van maat­
werk: namelijk dat volwassenen rondom

7 Zie ook boek A. Solomon; Ver van de Boom, als je kind anders is (2013)
8 Zie begrip Pedagogische tact: https://nivoz.nl/nl/platform-hetkind

12

P O S I T I O N PA P E R

een kind de pedagogische en didactische
voorwaarden mogelijk maken om - als het
kind zich verder ontwikkelt - voortdurend
bij te sturen. Naast onderwijsconsulenten
zijn dus hooggekwalificeerde (pedagogi­
sche) professionals met goede gespreks­
vaardigheden binnen de scholen nodig om
het maatwerk voor een kind structureel
te realiseren. Voor een kind en zijn ouders
werkt zo’n gesprekspartner veel beter dan
externe dwang- en drangfunctionarissen.

4.3 Wat hebben ouders aan belangen­
behartiging nodig om te zorgen dat hun
kind passend onderwijs krijgt?
Voor individuele aanpassingen in het onder­
wijs, gaat het om het vinden van het maat­
werk, dat wil zeggen de juiste professionals,
die het kind kunnen ondersteunen (en de
ouder en de leraar). De wettelijke zorgplicht
van het passend onderwijs systeem moet dus
worden vertaald naar de persoonlijke context
en het microniveau van één kind.
Hier gaat het om effectieve samenwerking
tussen verantwoordelijke partners aangaande
passend onderwijs in die regio.

• Ouders hebben algemene toegang nodig
tot de kennis over hoe het (passend)
onderwijsaanbod in elke regio is geregeld
(en hebben dat nu niet)
Door de decentralisatie van passend
onderwijs naar 150 samenwerkings­
verbanden, en de jeugdwettaken naar
gemeenten, krijgen ouders te maken met
(te) grote regionale verschillen in hoe het
(passend) onderwijsaanbod is georga­
niseerd. Scholen geven op hun website
géén informatie over welke onder­steuning
zij kunnen bieden en bij wie ouders
terecht kunnen met hun vragen.
En de 150 regionale samenwerkings­
verbanden hebben zelden een (on­
afhankelijk) informatie- of steunpunt dat
toe­gankelijk is voor ouders omdat de
inspectie dit zou verbieden. Dus moeten
ouders deze kennis over maatwerk bij
elkaar “sprokkelen”, maar hollen voor
hun gevoel “altijd achter de feiten aan”.
De kennis die samenwerkingsverbanden
hebben over maatwerk zou direct toe­
gankelijk moeten zijn voor ouders (net
als de dienstverlening van onderwijs­
consulenten).

• Onderwijs kan gebruik maken van de
(ervarings)kennis en steun van ouders
voor ouders
In elke regio, met name grote steden zijn
wel ervaringsdeskundige ouders die van­
uit Oudervereniging Balans (sinds 1987)
of veel recenter als zelfstandige ouder­

13

OUDERVERENIGING BALANS

groep, een oudersteunpunt9 hebben opge­
richt: om ouders breed te informeren over
het regionale aanbod en persoonlijk te
adviseren. De meeste oudersteunpunten
hebben eigen facebookgroepen, een web­
site en organiseren themabijeenkomsten
voor ouders. Sommige vrijwilligers bieden
zich ook aan als buddy’s, voor emotionele
ondersteuning van ouders of om mee te
gaan naar een lastig gesprek op school.
Zo’n ervaren vrijwilliger kan ook zinvol zijn
voor zakelijke ondersteuning want een
buddy kan met meer afstand zo’n gesprek
met een onderwijsprofessional voeren.

• Ervaringskennis van ouders zou door het
onderwijs en gemeente veel beter benut
kunnen worden in een gezamenlijke ken­
niscyclus.
Voor goede belangenbehartiging niet al­
leen voor eigen kind, maar voor ieder kind
is het nodig dat er een (bottom-up) ken­
niscyclus wordt opgebouwd met onder­
wijs, zorg en jeugdpartners waarbij men
wil leren van de ervaringen van ouders
met (passend) onderwijs in hun regio.
Met name ouders die deelnemen aan
een oudersteunpunt en hun eigen casus
kunnen overstijgen, zijn belangrijke ge­
sprekspartners voor de regio waarmee de

uitvoeringspraktijk en beleidsmakers hun
voordeel mee kunnen doen. Zo ontstaat
een zinvolle kennisdeling die voor preven­
tief beleid noodzakelijk is10.

• Ouders hebben toegankelijke advies­
punten over (passend) onderwijs in de
regio nodig die kwalitatief en professioneel
zijn geborgd (backoffice)
Oudersteunpunten, gerund door ervarings­
deskundige vrijwilligers, zijn ook kwetsbaar
als het gaat om (1) professionaliteit en (2)
continuïteit. De verbinding met een pro­
fessionele achterwacht die bij complexe
vragen de wetenschappelijke kennis kan
vertalen naar de praktijk van ouders, wordt
nauwelijks gemaakt. Uitzondering vormt
oudervereniging Balans opgericht in 1987
om ouders van kinderen met ontwikke­
lingsproblemen- en stoornissen breed te
ondersteunen, heeft met een landelijke
bureau en informatievoorziening (kennis­
bank) en telefonische advieslijn deze
verbinding met actieve vrijwilligers in de
regio wel gemaakt. Maar ook bij Balans is
de capaciteit te beperkt geworden voor
de vele -steeds complexere- vragen van
ouders over passend onderwijs, die mede­
werkers en vrijwilligers uit de regio krijgen.
Nu worden ouders met hun vragen over

9 Gekozen is voor oudersteunpunt, maar er zijn diverse namen voor ouderinitiatieven in een gemeente of regio (Balans vrijwilligers,
ouderkracht - ; ouder 010; oudercafé; of gekoppeld aan een problematiek (Down, autisme)
10 Zie Movisie, Ervaringskennis in beleid
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-09/ervaringskennis-in-beleid%20%5BMOV-13878957-1.0%5D%281%29.pdf

14

P O S I T I O N PA P E R

passend onderwijs door onderwijs en
gemeente verwezen naar de vrijwilligers
van de cliëntondersteuning (WMO, WLZ).
Maar deze cliëntondersteuners hebben
meestal geen specifieke kennis over onder­
wijs, laat staan passend onderwijs.
Oudersteunpunten zorgen dus voor een
aanvulling in een structureel tekort in het
kennis- en informatieaanbod over pas­
send onderwijs. En daarvoor krijgen ze
geen structurele financiering waardoor het
voortbestaan afhankelijk wordt van de in­
zet en goodwill van vrijwilligers en inciden­
tele bijdragen voor activiteiten (zoals van
Ouders & Onderwijs of een gemeente).
Alleen de gemeente Amsterdam heeft
structureel 4,5 ton uitgetrokken om een
professioneel onderwijssteunpunt voor
ouders te maken (OCO, Onderwijs Consu­
menten Organisatie), en zijn daarmee een
volwaardige partner in de driehoek ouders,
onderwijs, en zorgpartners.

15

OUDERVERENIGING BALANS

5. NODIG VOOR OUDERS IN DE REGIO:
ONAFHANKELIJKE OUDERPLATFORMS/ OUDERSTEUNPUNTEN INZAKE PASSEND
ONDERWIJS
Zolang er problemen zijn met het aanbod
passend onderwijs waar kinderen de dupe van
worden, moet er voor ouders in elke regio een
steunpunt komen zodat zij effectief kunnen
opkomen voor de belangen van hun kind.

16

Een Utrechtse groep ouders die voor di­
verse doelgroepen de onderwijsbelangen
behartigen, hebben in 2017 een gezamen­
lijk plan11 geschreven voor een onafhanke­
lijk ouderplatform. Hierin werden de reeds

P O S I T I O N PA P E R

genoemde ondersteuningsbehoeften van
ouders voor het (passend) onderwijs voor
hun kind, aangegeven. En de toegevoegde
waarde die ervaringskennis van (profes­
sioneel opgeleide) ouders kan opleveren
als het gaat om regionale en landelijke
belangen­behartiging. Tevens is in dit plan
aangegeven hoe het kan worden georgani­
seerd.

Balans heeft deze aanpassing gedaan om­
dat deze ondersteuning niet alleen nodig
is voor ouders van kinderen met ontwikke­
lingsproblemen maar voor alle kinderen die
maatwerk nodig hebben. Kinderen kunnen
nu ook thuis komen te zitten vanwege het
ontbreken van bijvoorbeeld medische hulp
op school, zoals bij een kind met diabetes
dat niet regelmatig geprikt kan worden.

Dit plan kan - uitgewerkt - een opzet zijn
voor kennisdeling en belangenbehartiging
door een landelijk netwerk van regio­
nale oudersteunpunten /ouderplatforms
(gekoppeld aan samenwerkings­verbanden
of jeugdregio’s). Deze steunpunten vormen
een coöperatief verband met een brede
doelstelling zodat ook andere ouder­
groepen in die regio zich kunnen aan­
sluiten en gebruik kunnen maken van de
faciliteiten, zoals het inzetten van buddy’s.

Maar Balans vindt ook dat in de regio de
kracht van actieve ervaringsdeskundige
ouders gebundeld moet worden én gefaci­
liteerd met betaalde medewerkers en een
onafhankelijke landelijke backoffice van
gespecialiseerde professionals en weten­
schappers in het domein van onderwijs,
zorg, jeugdhulp. Bij complexe vragen kan
elk ouderplatform gebruik maken van deze
specialistische kennis en die vertalen naar
de praktische uitvoering.

Oudervereniging Balans heeft recent haar
statuten veranderd en de doelstelling
verbreed naar het ondersteunen van (alle)
ouders gezien hun bij wet vastgelegde
rechten en plichten, in het kader van hun
verantwoordelijkheid voor een optimale
opvoeding, zorg en scholing voor hun kind
al dan niet op basis van (i) (een vermoeden
van) een mogelijk ontwikkelingsprobleem
dan wel (ii) (een vermoeden van) een mo­
gelijke ontwikkelingsstoornis van hun kind.

In de kern gaat het steeds om preventie:
het voorkomen dat een in beginsel bekend
probleem escaleert door het uitblijven van
maatwerk omdat het passend onderwijs
in die regio niet goed geregeld is. Laten
ouderplatforms die zich verenigd hebben
het eerste aanspreekpunt zijn, een eerste
“pechservice”. En hun kennis delen met
onderwijs- en zorg­partners zodat het
maatwerk de volgende keer wel goed
geregeld kan worden.

11 Zie opzet voor een regionaal ouderplatform, tevens oudersteunpunt in Utrecht
http://www.autipassendonderwijsutrecht.nl/nieuws/planvooronafhankelijkouderplatformonderwijsutrechtaanwethoudergestuurd

17

OUDERVERENIGING BALANS

Vergelijk het met de ANWB vereniging
waar in elke regio een “pechservice”
voor leden is, met daarnaast algemene
belangen­behartiging voor de verkeers­
veiligheid. Hier gaat het om het belang
van het kind (art. 29 IVRK, recht op
onderwijs) oftewel het leerrecht van ieder
kind dat een tegenwicht vormt voor
art. 23 van de Grondwet (Vrijheid van
Onderwijs voor schoolbesturen).
Er zal altijd een groep kinderen over­
blijven die zo complex is dat ouders
gebruik moet maken van Consultatie­
teams zoals CCE, Onderwijsconsulenten,
steunpunt NSGK of Rechtshulp voor
onderwijs- en jeugdrecht (NGO Defence
for Children). Balans denkt echter dat die

groep veel kleiner kan zijn dan die nu is
als de voorkant beter geregeld is.
Naast Balans zijn er ook andere ouder­
verenigingen (zoals VOO en Ouders van
Waarde) die zich vooral richten op de
professionalisering van de medezeggen­
schap van ouders12. Het is van belang om
samen op te trekken als het gaat om de
minderheidsbelangen voor ouders (zoals
passend onderwijs). En bijvoorbeeld via
themaraden de medezeggenschap te ver­
sterken van ervaringsdeskundige ouders
van kinderen die vastlopen in het onder­
wijs, de kanaries in de kolenmijn: omdat zij
de nood­zakelijke kennis in handen hebben
om het hele onderwijs te verbeteren.

12 Ouders van kinderen die een ondersteuningsbehoefte hebben, zijn vrijwel nooit vertegenwoordigd in een medezeggenschapsraad
(MR), waardoor ‘ontwikkelingsproblematiek’ geen speerpunt is van een dergelijke MR.

18

OVER BALANS
Balans versterkt de positie van kinderen en jongeren
met ontwikkelings­problemen als AD(H)D, dyslexie,
autisme, DCD en dys­calculie. Wij zijn een platform voor
informatie, kennis, nieuws en belangen­behartiging.
Ook zorgen wij voor kennisuitwisseling tussen ouders,
onderwijs- en zorgprofessionals en wetenschappers.
Perspectief voor ieder kind, dat is waar wij voor staan.

BALANS - Landelijke Oudervereniging voor kinderen
met ontwikkelingsproblemen bij leren en/of gedrag.
Weltevreden 4A • 3731 AL De Bilt • T +31 (0)30 225 50 50
E info@balansdigitaal.nl • W balansdigitaal.nl

perspectief voor ieder kind