faculteit rechtsgeleerdheid

vakgroep bestuursrecht
& bestuurskunde

74

Evaluatie van het
Nederlands Register
Gerechtelijk Deskundigen

Oktober 2014

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 2

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 3

Colofon
Dit onderzoek is – in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
van het ministerie van Veiligheid en Justitie – uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Groningen
(Faculteit Rechtsgeleerdheid) en Pro Facto, bureau voor bestuurskundig en juridisch onderzoek,
advies en onderwijs.
Projectleider: prof. dr. J. de Ridder
Onderzoeksteam: mr. C.P.M. Akerboom, mr. R.A. Hoving, L.T. Schudde en mr. N. Struiksma
Adviseur: prof.mr.dr. B.F. Keulen
Begeleidingscommissie:
Prof.dr. S. Bogaerts (voorzitter), Tilburg University
Mr.dr. W.H.B. Dreissen (Open Universiteit)
F.H. van Hekken (ministerie van Veiligheid en Justitie)
Mr.dr. J.B.J. van der Leij (WODC)
Mr. R.P. Tuinenburg (ministerie van Veiligheid en Justitie)

© 2014 WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie. Auteursrechten voorbehouden.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 4

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 5

Inhoud
Samenvatting

9

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding
Inleiding
Onderzoeksvragen
Onderzoeksaanpak
Leeswijzer

15
15
15
17
18

2
2.1
2.2

Beleidstheorie inzake de instelling van het NRGD
Inleiding
Doelstellingen van de wetgever
2.2.1 Doelen ten aanzien van de Wet deskundige in strafzaken
2.2.2 Doelen ten aanzien van het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen
2.2.3 Andere middelen
Alternatieve wegen en middelen
Impliciete en expliciete vooronderstellingen
2.4.1 Inleiding
2.4.2 Vooronderstelling 1
2.4.3 Vooronderstelling 2
2.4.4 Vooronderstelling 3
2.4.5 Vooronderstelling 4
2.4.6 Vooronderstelling 5
Doelboom

19
19
19
19
23
26
28
31
31
31
32
34
36
36
37

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Organisatie en procedures van het NRGD
Inleiding
Organisatie
Registratie- en toetsingsprocedure
Vormen van registratie
Adviescommissies
3.5.1 Inleiding
3.5.2 Normstellingsadviescommissie
3.5.3 Toetsingsadviescommissie
3.5.4 Bezwaaradviescommissie

39
39
39
40
43
44
44
44
46
47

4
4.1
4.2

Uitkomsten van en ervaringen met de procedures
Inleiding
Vulling van het register
4.2.1 Deskundigen en deskundigheidsgebieden
4.2.2 Afwijzingen
4.2.3 Intrekkingen
4.2.4 Bezwaar en beroep
Bereidheid tot registratie
4.3.1 Inleiding
4.3.2 Overwegingen
Oordeel deskundigen over hun registratieprocedure
4.4.1 Inleiding
4.4.2 Procedure
4.4.3 Informatievoorziening en transparantie
4.4.4 Gezag en deskundigheid

49
49
49
49
52
52
52
53
53
54
55
55
55
56
57

2.3
2.4

2.5

4.3

4.4

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 6

4.5

5
5.1
5.2

5.3

6
6.1
6.2

6.3

6.4

6.5

6.6
6.7
6.8

6.9

4.4.5 Toetsingscriteria
Samenvatting

58
59

Gebruik deskundigen in het strafproces
Inleiding
Inschakeling van deskundigen
5.2.1 De procedure bij de inschakeling van gedragsdeskundigen
5.2.2 De procedure bij de inschakeling van technische deskundigen
5.2.3 De praktijk volgens de gebruikers
5.2.4 De praktijk volgens de deskundigen
Omvang van de inzet van deskundigen in het strafproces

61
61
61
61
62
63
66
68

Evaluatie
Inleiding
Adequate selectie en registratie
6.2.1 Inleiding
6.2.2 De opstelling van toetsingskaders
6.2.3 Het beoordelen van de deskundigheid van deskundigen
6.2.4 Conclusie
Capaciteit register
6.3.1 Inleiding
6.3.2 Deskundigheidsgebieden
6.3.3 Deskundigen per gebied
6.3.4 Bereidheid
6.3.5 Conclusie
Doorwerking in rechtspraktijk
6.4.1 Inleiding
6.4.2 Vindbaarheid
6.4.3 De opstelling van de rechters
6.4.4 De opstelling van het OM
6.4.5 De opstelling van de advocatuur
6.4.6 Conclusie
De kwaliteit van de adviezen van deskundigen
6.5.1 Inleiding
6.5.2 Het perspectief van de gebruiker
6.5.3 Het perspectief van de deskundige: persoonlijke doorwerking
6.5.4 Het perspectief van de deskundige: doorwerking in rechtspraktijk
6.5.5 Conclusie
De generieke werking van het NRGD-systeem
De doelmatigheid van het NRGD-systeem
De legitimiteit van het NRGD-systeem
6.8.1 Het model van procedural justice
6.8.2 Kritische factoren in legitimiteit van de toetsing
6.8.3 Procedurele rechtvaardigheid en doorwerking in de praktijk
6.8.4 Procedurele rechtvaardigheid en legitimiteit van de toetsing
6.8.5 Conclusie
Slotbeschouwing

71
71
71
71
72
74
75
75
75
75
76
76
77
77
77
78
78
78
78
79
79
79
80
80
81
82
82
83
84
84
86
88
88
89
89

Bijlage 1: Geïnterviewde respondenten

93

Bijlage 2: Gebruikte literatuur en documenten

95

Bijlage 3: Resultaten enquête onder deskundigen

97

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 7

Bijlage 4: Regressietabellen

103

Bijlage 5: Resultaten enquête onder advocaten

105

Bijlage 6: English summary

107

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 8

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 9

Samenvatting
Inleiding
Op 1 januari 2010 is de Wet deskundige in strafzaken (Wds) in werking getreden.1 De wet heeft
een aantal wijzigingen aangebracht in het Wetboek van Strafvordering, met name aangaande de
positie van de deskundige in het strafproces. Het einddoel van de WDS was de ‘versterking van
het vertrouwen in de rechtspraak’ en ‘uiteindelijk daarmee het vertrouwen in de rechtsstaat’ –
en wel door ‘de herkenbare, inhoudelijke kwaliteitsverbetering van de rechtspraak die bij een
goede benutting van de deskundigen wordt beoogd’ zo blijkt uit de wetsgeschiedenis.2
Een vraag die centraal stond bij de herziening van de wet was: hoe te borgen dat deskundigen
die optreden in strafzaken inderdaad beschikken over relevante deskundigheid? Eén van de
voorzieningen die de wetgever daarvoor trof was de instelling van een register van deskundigen
in strafzaken. De wettelijke regeling voorziet in een orgaan dat het Register beheert (art. 51k lid
2 Sv) en in een beoordeling van de kwaliteiten van een deskundige alvorens die wordt
geregistreerd dan wel benoemd (art. 51i lid lid 4). Een en ander is nader geregeld in een Amvb,
het Besluit register deskundige in strafzaken. Artikel 2 van het Besluit formuleert de
doelstelling van het Register:
“Het register heeft ten doel de gebruikmaking van deskundigen in strafzaken, die naar
het oordeel van het College gerechtelijk deskundigen voldoen aan de in artikel 12,
tweede lid, genoemde kwaliteitseisen, te bevorderen door de gegevens van deze
deskundigen, voor zover zij relevant zijn voor potentiële opdrachtgevers, bijeen te
brengen en openbaar te maken”.
In opdracht van het WODC is de werking van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen
(NRGD) geëvalueerd door een onderzoeksteam onder leiding van prof.dr. J. de Ridder
(vakgroep Bestuursrecht en Bestuurskunde, Rijksuniversiteit Groningen. Het onderzoeksteam
bestond uit medewerkers van onderzoekbureau Pro Facto en de vakgroep Strafrecht
(Rijksuniversiteit Groningen).
Onderzoeksvragen en -aanpak
De probleemstelling van het onderzoek luidt als volgt:
Hoe functioneert het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen in de
praktijk en in hoeverre worden daarbij de doelstellingen gerealiseerd die de
wetgever bij de instelling van het NRGD voor ogen stonden?
De probleemstelling valt uiteen in de volgende deelvragen:
I.

Wat is het beleid van de wetgever waarvan de instelling van het Nederlands Register
Gerechtelijke Deskundigen deel uit maakt en welke veronderstellingen liggen aan dat
beleid ten grondslag?

II. Hoe functioneert het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen in de praktijk en
in hoeverre is dit functioneren in overeenstemming met de doelstellingen en
verwachtingen van de wetgever?
Om een kwalitatief beeld te krijgen van de beleidstheorie en de werking van het NRGD in de
praktijk zijn 60 interviews gehouden met medewerkers van het NRGD, officieren van justitie,
advocaten, rechters(-commissarissen) en (geregistreerde en niet-geregistreerde) deskundigen.
Daarnaast is een digitale enquête verstuurd onder alle 520 deskundigen die t/m 31 december
2013 een aanvraag tot registratie in het NRGD hebben gedaan en onder strafrechtadvocaten.
—
1 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de positie van de deskundige in het strafproces (Wet

deskundige in strafzaken) (Stb. 2009, 33).
2 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-929.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 10

Beleidstheorie
Deelonderzoek I kan worden aangeduid als een reconstructie van de beleidstheorie, oftewel, een
identificatie van het geheel van causale en andere veronderstellingen waarop een beleid rust.
Het NRGD is een element in een meeromvattende beleid ten aanzien van deskundigen in het
strafproces. Het is een middel voor de verwezenlijking van bepaalde doelstellingen
(tussendoelen en einddoelen) die onderdeel uitmaken van dat beleid. Het totale beleid, zoals dat
onder meer in de Memorie van Toelichting op de Wet deskundige in strafzaken is te vinden, is
een ingewikkeld geheel van doeleinden, middelen en relaties daartussen. In dat beleid is het
NRGD weer een samengesteld middel bestaande uit een aantal onderdelen (zoals een College
met een staf, een registratie- en beoordelingssysteem en een register) die tezamen de beoogde
doeleinden moeten realiseren.
Aan het beleid en de daarin gevatte doel-middel relaties liggen een aantal vooronderstellingen
ten grondslag. Deze vooronderstellingen zijn niet altijd geëxpliciteerd. De expliciete en
impliciete vooronderstellingen onder het beleid ten aanzien van deskundigen hebben echter wel
gevolgen voor het succes van de voorgestelde maatregelen.
Er kunnen vijf vooronderstellingen worden onderscheiden die een rol spelen in de relatie tussen
het deskundigenregister en de bevordering van de kwaliteit van de inbreng van deskundigen in
de rechtspleging:
1. Na het selectieproces staan alleen deskundigen met voldoende niveau geregistreerd.
2. Als er deskundigen worden ingeschakeld in het strafproces, kan er een keuze worden
gemaakt voor een geregistreerde deskundigen.
3. Als er een deskundige wordt ingeschakeld is dit zoveel mogelijk een geregistreerde
deskundige.
4. Door het deskundigenregister en de inschakeling van geregistreerde deskundige wordt
de kwaliteit van de inbreng van deskundigen bevorderd.
5. Door het deskundigenregister wordt de kwaliteit van de inbreng van deskundigen in het
strafproces in het algemeen vergroot.
De eerste drie vooronderstellingen zien op de voorwaarden waaraan voldaan moet worden
voordat het deskundigenregister op een succesvolle manier kan functioneren. De laatste twee
vooronderstellingen hebben betrekking op de relatie tussen het deskundigenregister en het
bevorderen van de kwaliteit van de inbreng van de deskundigen.
Het geheel van de in dit hoofdstuk beschreven doelstellingen, middelen en veronderstellingen is
schematisch mondde uit in een doelboom. Het hoogst geplaatste doel in een doelboom is de
zogenoemde eindformule, het ultieme doel waarnaar gestreefd wordt. Dat betreft in dit geval het
‘vergroten van het vertrouwen in de rechtstaat’. Alle onderliggende (tussen)doelen zijn op hun
beurt te beschouwen als middelen om de eindformule te realiseren. Zo wordt de keten van
causale en/of normatieve relaties zichtbaar gemaakt die (meestal impliciet) aan de instelling van
het NRGD ten grondslag hebben gelegen.
De doelboom is een partiële doelboom: het beleid op strafrechtelijk terrein met als einddoel
“vergroten van vertrouwen in de rechtsstaat” omvat een groot aantal maatregelen en middelen
naast de instelling van het Nederlands register van gerechtelijke deskundigen. De partiële
doelboom reconstrueert slechts dat deel van het beleid waarin het NRGD het centrale middel is.
De onderhavige evaluatie betreft immers uitsluitend het functioneren van het NRGD.
Organisatie en procedures
Het NRGD wordt bestuurd door het onafhankelijke College gerechtelijk deskundigen. Het
College stelt de normen vast waaraan deskundigen worden getoetst en beslist over de registratie
in individuele gevallen. Het NRGD maakt vervolgens de gegevens van geregistreerde
deskundigen openbaar. Daarnaast beheert het College het register en beslist over toelating en
doorhaling van inschrijving van personen.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 11

Het College heeft per deskundigheidsgebied twee soorten commissies ingesteld, te weten een
normstellingsadviescommissie (NAC) en een toetsingsadviescommissie TAC). Daarnaast is er
een bezwaaradviescommissie (BAC) in het leven geroepen die het College adviseert over de
afhandeling van ingediende bezwaarschriften op beschikkingen van het College.
De toetsingsprocedure is voor elk deskundigheidsgebied in grote lijnen hetzelfde. De
aanvragende deskundige vult een aanvraagformulier in en dient dat formulier, samen met
ondersteunende documentatie, in bij de NRGD. Welke documenten precies toegevoegd dienen
te worden hangt af van het deskundigheidsgebied en het type aanvrager. Uit de bijvoegde
documenten moet blijken dat de deskundige voldoet aan de specifieke registratie-eisen voor een
bepaald deskundigheidsgebied. Een deel van de benodigde documenten heeft betrekking op het
vereiste opleidingsniveau, zoals diploma’s, bewijs van inschrijving voor bepaalde registers,
gevolgde bijscholingscursussen, bijgewoonde intervisie-bijeenkomsten en andere manieren van
deskundigheidsbevordering. De deskundige moet bij zijn aanvraag een aantal van de rapporten
die hij op de overzichtslijst heeft vermeld meesturen. Op de aanvraag kan het College beslissen
tot registratie, registratie voor beperkte duur of geen registratie.
Registraties
In december 2010 zijn de eerste geregistreerde deskundigen op de NRGD-website zichtbaar
gemaakt. In de periode 2010-2013 zijn de volgende expertisegebieden genormeerd en hebben
toetsingen en registraties plaatsgevonden:
 strafrecht volwassenen – psychiatrie
 strafrecht volwassenen – psychologie
 strafrecht jeugdigen – psychiatrie
 strafrecht jeugdigen – psychologie/orthopedagogiek
 forensische toxicologie
 verdovende middelen – analyse en interpretatie
 forensisch wapen- en munitieonderzoek
 toetsing aan de Wet Wapens en Munitie
 handschriftonderzoek
 DNA-analyse en –interpretatie op bronniveau
De eerste vier deskundigheidsgebieden zijn te categoriseren onder de verzamelnaam FPPO
(forensische psychiatrie, psychologie en orthopedagogiek). Van de afgehandelde aanvragen
heeft 80% geleid tot registratie, is 13% afgewezen en 7% ingetrokken of buiten behandeling
gelaten. In totaal zijn per 2013 529 deskundigen geregistreerd.
Veruit de belangrijkste reden voor deskundigen om zich te laten registreren was de overweging
dat registratie noodzakelijk zou zijn om de activiteiten als gerechtelijk deskundige te kunnen
voortzetten. Over de zorgvuldigheid van de registratieprocedure, de informatievoorziening, de
duidelijkheid van de toetsingscriteria en het gezag en deskundigheid van de leden van de
toetsingscommissies waren deskundigen in (grote) meerderheid positief. Er was overigens een
duidelijk samenhang tussen de mate van tevredenheid en het gegeven of de aanvraag al dan niet
was gehonoreerd. Over de gehele linie waren aanvragers ontevreden over het tijdsbeslag dat de
procedure vergde
Bij de afgewezen aanvragen (13% van het totale aantal aanvragen) gaat het vooral om FPPOdeskundigen. Binnen die categorie blijken vooral deskundigen gericht op jongeren te zijn
afgewezen, namelijk ongeveer 30%. De redenen voor afwijzing zijn divers, maar vooral als volgt
te categoriseren:
1.

De aanvrager voldoet niet aan kwantitatieve/objectieve eisen
o Opleidingen
o Aantallen rapporten

2. De aanvrager voldoet naar het oordeel van het College niet aan
inhoudelijke/kwalitatieve eisen die aan gesteld worden aan de rapportage. De meest
voorkomende tekortkoming hebben naar het oordeel van het college te maken met:

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 12

o
o
o
o
o

het trekken van diagnostische conclusies
het leggen van een relatie tussen de stoornis en het delict
het opstellen van een risico-prognose
advies
behandeling

Evaluatie
Eerder benoemden we vijf centrale vooronderstellingen over het functioneren van het
registratie-systeem. Of deze vooronderstellingen zich in de praktijk manifesteren, wordt
hieronder beschreven.
1. Na het selectieproces staan alleen deskundigen met voldoende niveau geregistreerd.
We hebben kunnen constateren dat het NRGD voldoet aan de deelvoorwaarden die de
beleidstheorie noemt, zij het met enige kanttekeningen. Men is er in geslaagd om per
deskundigheidsgebied selectie-eisen te formuleren aan de hand waarvan getoetst kan worden of
aanvragers voldoende kennis en vaardigheden hebben. Men is er ook in geslaagd om procedures
en wijzen van toetsen te ontwikkelen die een redelijke zekerheid bieden dat aanvragers met
onvoldoende kwaliteiten niet worden geregistreerd terwijl aanvragers met voldoende kwaliteiten
wèl worden geregistreerd. Enkele kritische commentaren, genoteerd in interviews, behoeven
vermelding. Enkele critici meenden dat het NRGD aanzienlijk hogere eisen zou moeten stellen
dan zijn vastgelegd in de selectie-eisen. Enkele afgewezen aanvragers vonden dat zij (ten
onrechte) afgewezen waren, omdat zij niet tot de dominante coalitie op hun expertise-terrein
behoren . Ook betwiste een enkeling de deskundigheid van de leden van de
toetsingsadviescommissie. Dergelijke commentaren kunnen dienen als een waarschuwing dat
het draagvlak onder deskundigen voor de aanpak van het College niet volledig is.
2. Als er deskundigen worden ingeschakeld in het strafproces, kan er een keuze worden
gemaakt voor een geregistreerde deskundigen.
Vier jaar na de start van het NRGD is voor de meeste deskundigheidsgebieden steeds een
geregistreerde deskundige beschikbaar indien daarnaar vraag is vanuit een strafzaak. Echter,
een aantal deskundigheidsgebieden valt (nog) buiten de registratie. De leemte is wellicht klein,
maar ook pregnant. Buiten de registratie gebleven zijn onder meer de bijzondere gevallen (de
exoten) en alle (academische) superspecialisten. Hier doet zich een paradox voor. Enerzijds is de
ontsluiting van juist deze specifieke deskundigheidsgebieden waarschijnlijk van groot belang
voor de kwaliteit van het strafproces. De gebruikers die in de aanloop naar de Wds werden
geïnterviewd meenden dat de registratie van deskundigheid op exotische en superspecialistische gebieden zelfs cruciaal was; een maatstaf voor het succes van het register.
Anderzijds lenen juist deze heel kleine en fluctuerende groepen specifieke deskundigen en
super-specialisten zich nauwelijks voor een registratie volgens de systematiek van het NRGD –
en wellicht helemaal niet.
3. Als er een deskundige wordt ingeschakeld is dit zoveel mogelijk een geregistreerde
deskundige.
Officieren van justitie en rechters maken heden ten dage in veruit de meeste gevallen gebruik
van geregistreerde deskundigen. Men gaat ervan uit dat de adviezen van geregistreerde
deskundigen goed zijn. Advocaten gebruiken het register slechts in zeer beperkte mate.
Weliswaar beschouwen de gebruikers het register zelf niet als bron van informatie, maar dat
wordt grotendeels gecompenseerd door de bemiddelende rol van de beide grote forensische
instituten, het NFI en het NIFP. De gebruikers lijken het fenomeen van de geregistreerde
deskundigen inmiddels zo vanzelfsprekend te vinden dat het risico ontstaat dat de benoemende
magistraat en zelfs de zaaksrechter niet zelf nog met een kritische blik naar de deskundige en
diens oordeel kijkt.
4. Door het deskundigenregister en de inschakeling van geregistreerde deskundige wordt
de kwaliteit van de inbreng van deskundigen bevorderd.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 13

Het onderzoek onder deskundigen heeft weinig ondersteuning opgeleverd voor de
veronderstelling dat de kwaliteit van deskundigen en hun rapportages er als gevolg van de
instelling van het NRGD op vooruit is gegaan. Naar de ervaring van de meeste deskundigen zelf
heeft het registratiesysteem weinig invloed op kwaliteit van hun werk. Alleen onder de
beginnende adviseurs denkt een deel daar anders over. De meeste gebruikers hebben te kennen
gegeven geen verschillen te hebben ervaren. Indien ze al wel vooruitgang hebben bespeurd dan
was die doorgaans vooral toe te schrijven aan de inspanningen van NFI en NIFP om de
forensische advisering op een hoger plan te brengen. Dit is een indicatie dat inspanningen
vooraf, aan de inputzijde, ter verbetering van de forensische deskundigheid, minstens zo
belangrijk zijn als de kwaliteitsbeoordeling achteraf, aan de outputzijde, van geleverde
prestaties. De registratie lijkt vooralsnog vooral als een zeef te werken die onmiskenbaar
ongeschikte deskundigen uit zeeft – in de eerste vier jaar van het NRGD 20 tot 30 procent van
de aanvragers. Voor een eventuele verdere verbetering van de forensische advisering lijkt meer
nodig zijn dan verdere aanscherping van de beoordeling van prestaties, en wel een verbetering
van de opleidingen van forensische experts en van rechters en officieren.
5. Door het deskundigenregister wordt de kwaliteit van de inbreng van deskundigen in
het strafproces in het algemeen vergroot.
Het onderzoek heeft geen duidelijke aanwijzingen opgeleverd dat het NRGD-systeem de
oordeelsvorming van rechters in strafzaken heeft versterkt. Anders dan verwacht is er geen
kritisch debat ontstaan over het gebruik van niet-juridische expertise in de oordeelsvorming van
de strafrechter. Voor zover er al een effect op de opstelling van de rechters viel te noteren was
dat eerder omgekeerd: een lichte neiging onder de leden van de zittende èn staande
magistratuur om de deskundigheid van geregistreerde deskundigen en de kwaliteit van hun Pro
Justitia-rapportages als een gegeven te beschouwen: die deskundigen hebben immers allen de
toets van het NRGD doorstaan. De formulering van opdrachten en vragen voor deskundigen
was al langer onderwerp van evaluatie en verbetering. Niet viel na te gaan of het werk van het
NRGD daaraan een zelfstandige bijdrage heeft geleverd. In het toetsingsmodel van het NRGD
heeft de door de deskundige te maken omzetting van de opdracht in een voor de deskundige
uitvoerbare onderzoeksopzet een belangrijke plaats gekregen. Indirect heeft dit wellicht een
verbetering van de communicatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer tot gevolg gehad.
De afgelopen vier jaar is het NRGD een centrale plaats geworden voor het verzamelen en
toepassen van deskundigheid op het terrein van de forensische advisering. De doorwerking
ervan in de rechtspraktijk, voor zover die er is, moet echter meer gezocht worden bij de
deskundigen dan bij de juristen. Voor de meeste rechters, officieren en advocaten is de
oordeelsvorming van het NRGD en alle deskundigheid die daartoe is verzameld een
afstandelijke aangelegenheid gebleven.
Conclusie
Het NRGD is er in de afgelopen vier jaar in geslaagd om een systeem te ontwikkelen en toe te
passen waarmee alleen forensische deskundigen zijn geregistreerd die aan een bepaald
minimum niveau voldoen. Dat heeft geresulteerd in 529 registraties. Praktisch gezien heeft het
register vooral een zeefwerking gehad: deskundigen die als forensisch deskundige evident onder
de maat functioneerden kunnen in beginsel niet meer Pro Justitia rapporteren. Het NRGD is er
voorts in geslaagd om de meest voorkomende deskundigheidsgebieden onder de registratie te
brengen en om daarmee ook het grootste gedeelte van de Nederlandse forensische deskundigen
te registreren. Heel weinig voorkomende, heel gespecialiseerde en hoogwaardig-academische
deskundigheden vallen echter niet onder de werking van het register en zullen waarschijnlijk
ook nooit onder die werking gebracht kunnen worden. Inmiddels is het stadium bereikt waarin
in de rechtspraktijk doorgaans alleen geregistreerde deskundigen worden ingeschakeld – mits
voorhanden.
Deze evaluatie heeft kunnen vaststellen dat het NRGD naar behoren functioneert en dat het
outputs levert (normering, toetsing, registratie) die kwalitatief aan de maat zijn. Over de
outcomes van het NRGD-systeem daarentegen – de generieke doorwerking in de kwaliteit van
het rechterlijk oordeel – zijn geen harde uitspraken te doen. De beschikbare gegevens
suggereren dat het NRGD (anders dan verwacht) geen kritisch debat heeft kunnen bewerken

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 14

over de eigen rol en verantwoordelijkheid van de rechter in relatie tot de bijdragen van
deskundigen aan het strafproces.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 15

1

Inleiding

1.1

Inleiding

Op 1 januari 2010 is de Wet deskundige in strafzaken (Wds) in werking getreden.3 De wet heeft
een aantal wijzigingen aangebracht in het Wetboek van Strafvordering, met name aangaande de
positie van de deskundige in het strafproces. Het einddoel van de WDS was de ‘versterking van
het vertrouwen in de rechtspraak’ en ‘uiteindelijk daarmee het vertrouwen in de rechtsstaat’ –
en wel door ‘de herkenbare, inhoudelijke kwaliteitsverbetering van de rechtspraak die bij een
goede benutting van de deskundigen wordt beoogd’ zo blijkt uit de wetsgeschiedenis.4
Een vraag die centraal stond bij de herziening van de wet was: hoe te borgen dat deskundigen
die optreden in strafzaken inderdaad beschikken over relevante deskundigheid? Eén van de
voorzieningen die de wetgever daarvoor trof was de instelling van een register van deskundigen
in strafzaken. De wettelijke regeling voorziet in een orgaan dat het Register beheert (art. 51k lid
2 Sv) en in een beoordeling van de kwaliteiten van een deskundige alvorens die wordt
geregistreerd dan wel benoemd (art. 51i lid lid 4). Een en ander is nader geregeld in een Amvb,
het Besluit register deskundige in strafzaken. Artikel 2 van het Besluit formuleert de
doelstelling van het Register:
“Het register heeft ten doel de gebruikmaking van deskundigen in strafzaken, die naar
het oordeel van het College gerechtelijk deskundigen voldoen aan de in artikel 12,
tweede lid, genoemde kwaliteitseisen, te bevorderen door de gegevens van deze
deskundigen, voor zover zij relevant zijn voor potentiële opdrachtgevers, bijeen te
brengen en openbaar te maken”.
De wetgever heeft voorts bepalingen opgenomen om het gebruik van geregistreerde
deskundigen te bevorderen. Deskundigen worden benoemd ‘op de wijze bij de wet voorzien’,
aldus art. 51i Sv. De wet kent drie benoemende instanties van gerechtelijke deskundigen: de
rechter, de rechter-commissaris en de officier van justitie. De officier van justitie benoemt alleen
‘een deskundige die als deskundige is geregistreerd in het register’ (art. 150 Sv).
De wettelijke regeling is geconcretiseerd in de oprichting van het Nederlands Register
Gerechtelijke Deskundigen (NRGD. Het doel en de feitelijke werking van het Register vormen
het onderwerp van het onderhavige onderzoek.
In opdracht van het WODC is de werking van het NRGD geëvalueerd door een onderzoeksteam
onder leiding van prof.dr. J. de Ridder (vakgroep Bestuursrecht en Bestuurskunde,
Rijksuniversiteit Groningen. Het onderzoeksteam bestond uit medewerkers van
onderzoekbureau Pro Facto en de vakgroep Strafrecht (Rijksuniversiteit Groningen). Dit rapport
is de weergave van deze evaluatie.
1.2

Onderzoeksvragen

De probleemstelling van het onderzoek luidt als volgt:
Hoe functioneert het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen in de
praktijk en in hoeverre worden daarbij de doelstellingen gerealiseerd die de
wetgever bij de instelling van het NRGD voor ogen stonden?
De probleemstelling valt uiteen in de volgende deelvragen:
—
3 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de positie van de deskundige in het strafproces (Wet

deskundige in strafzaken) (Stb. 2009, 33).
4 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-929.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 16

III. Wat is het beleid van de wetgever waarvan de instelling van het Nederlands Register
Gerechtelijke Deskundigen deel uit maakt en welke veronderstellingen liggen aan dat
beleid ten grondslag?
IV. Hoe functioneert het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen in de praktijk en
in hoeverre is dit functioneren in overeenstemming met de doelstellingen en
verwachtingen van de wetgever?
Deelonderzoek I kan worden aangeduid als een reconstructie van de beleidstheorie, oftewel, een
identificatie van het geheel van causale en andere veronderstellingen waarop een beleid rust. In
dit kader onderscheiden we de volgende deelvragen.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Welke doelstellingen heeft de wetgever met de instelling van het NRGD willen
verwezenlijken?
Welke andere middelen ter verwezenlijking van die doelstellingen zijn onderdeel van
datzelfde beleid?
Wat zijn de impliciete en expliciete veronderstellingen die aan de het beleid als geheel
en aan de verschillende doel-middel relaties in dat beleid ten grondslag liggen?
In hoeverre zijn de doelstellingen en tussendoelen SMART geformuleerd?
Heeft de wetgever alternatieve wegen en middelen ter verwezenlijking van het zelfde
doel overwogen en waarom zijn deze middelen verworpen?
Hoe verhoudt het beleid van de wetgever zich tot bestaande voorzieningen?
Welke mogelijke neveneffecten van het beleid en van afzonderlijke onderdelen van het
beleid zijn denkbaar en heeft de wetgever deze neveneffecten in zijn overwegingen
betrokken?

In het kader van het tweede deelonderzoek, naar de praktijk en werking van het NRGD, zijn
binnen drie thema’s de volgende deelvragen onderscheiden.
Registratie
8. Aan welke eisen en normen dienen deskundigen te voldoen om toegelaten te worden tot
het NRGD?
9. Hoe zijn deze tot stand gekomen?
10. Hoe worden deze eisen en normen beoordeeld en ervaren door (potentiële) deskundigen
van het NRGD?
11. Hoe verloopt de toetsing en registratie in de praktijk?
a. Hoeveel tijd en kosten zijn ermee gemoeid voor resp. de deskundige en het
College en het Bureau NRGD?
b. Wat is de (gemiddelde) doorlooptijd van een aanvraag?
c. Welke acties dienen te worden ondernomen door de deskundige en het College
en het Bureau NRGD?
d. Hoe worden de toetsing en registratie ervaren door deskundigen?
12. Welke afwegingen maken deskundigen om wel of niet een verzoek tot registratie te
doen?
13. Hoeveel aanvragen om toegelaten te worden tot het NRGD zijn afgewezen?
14. Op welke gronden werden de aanvragen afgewezen? Worden afwijzingen goed
gemotiveerd?
Inschakeling deskundigen
15. Hoe vaak, in welke fase(n) en door wie worden geregistreerde deskundigen ingeschakeld
in een strafproces?
16. Hoe vaak, in welke fase(n) wie en door wie worden niet-geregistreerde deskundigen
ingeschakeld in een strafproces?

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 17

17. Welke afwegingen en overwegingen maken gebruikers voor de inschakeling van
specifieke geregistreerde deskundigen?
18. Wat zijn voor gebruikers de motieven om (eventueel) niet-geregistreerde deskundigen
in te schakelen? Hoe worden de eisen en normen die hieraan gesteld worden, ervaren?
19. Hoe geschiedt de inschakeling van geregistreerde resp. niet-deskundigen in de praktijk?
a. Door wie worden de (geregistreerde en niet-geregistreerde) deskundigen
concreet benaderd?
b. Worden de (geregistreerde en niet-geregistreerde) deskundigen naar hun
oordeel vroeg genoeg benaderd?
c. Op welke wijze verloopt de communicatie (e-mail, telefonisch, anders) tussen de
(geregistreerde en niet-geregistreerde) deskundigen en de gebruikers?
d. Is het (geregistreerde en niet-geregistreerde) deskundigen duidelijk wat er
precies van ze verwacht wordt?
e. Op welke punten verloopt deze communicatie goed en op welke punten minder
goed?
Doeltreffendheid
20. Is er sprake van een verbetering van tegenspraak en van de kwaliteit van de diensten en
producten van geregistreerde deskundigen in vergelijking met de situatie voordat het
NRGD werd ingevoerd? Zo ja, is die verbetering toe te schrijven aan deze invoering?
1.3

Onderzoeksaanpak

Voor de beantwoording van de deelvragen in het kader van de procesevaluatie is een ‘multi
method approach’ toegepast, dat wil zeggen, de onderzoeksvragen zijn beantwoord door het
toepassen van verschillende onderzoeksmethoden vanuit verschillende invalshoeken.
Document- en literatuurstudie
Door middel van een desk research zijn de volgende documenten bestudeerd:
 Beoordelingscriteria voor toelating
 Overzichten van het College NRGD van aanmeldingen voor, inschrijvingen in en
afwijzingen voor het NRGD
 Jaarverslagen en Nieuwsbrieven NRGD
 Kamerstukken (zie bijlage 2)
 Literatuur (zie bijlage 2)
Dossierstudie
Concrete dossiers:
 15 aanvraagdossiers inclusief TAC advies onderverdeeld naar deskundigheidsgebied en
uitkomst van de procedure
 Inhoudelijke scan van alle bezwaardossiers t/m 2013
Interviews
Om een kwalitatief beeld te krijgen van de beleidstheorie en de werking van het NRGD in de
praktijk zijn 60 interviews gehouden met medewerkers van het NRGD, officieren van justitie,
advocaten, rechters(-commissarissen) en (geregistreerde en niet-geregistreerde) deskundigen.
De respondenten zijn weergegeven in bijlage 1. 5

—
5 Het was de bedoeling in het onderzoek ook een substantieel aantal advocaten te betrekken, maar dat is niet gelukt. Slechts één advocaat

is bereid gevonden aan een interview mee te werken. Contacten met de Nederlandse Orde van Advocaten en de Nederlandse Vereniging
van Strafrechtadvocaten om medewerking aan interviews of het aan het uitzetten van een enquête hebben niet het gewenste resultaat
opgeleverd.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 18

Enquête
Onder alle 520 deskundigen die t/m 31 december 2013 een aanvraag tot registratie in het NRGD
hebben gedaan, is een digitale enquête verstuurd. De totale respons op de enquête bedroeg 40%.
Tabel 1.1 geeft een overzicht van de respons in vergelijking met de opbouw van het register naar
deskundigheidsgebied en uitkomst van de procedure. De tabel laat zien dat de respons dezelfde
verdeling naar deskundigheidsgebied als het register heeft. Er is een enige
ondervertegenwoordiging van afgewezen en ingetrokken aanvragen. Desondanks zijn de
enquêteresultaten aan te merken als representatief voor de onderzochte groep. De vragen en
antwoorden per vraag zijn weergegeven in bijlage 3.
Tabel 1.1: Respons ten opzichte van bestand register
FPPO
Overige deskundigheidsgebieden
Geregistreerd
Afgewezen
Ingetrokken/anders

Bestand
608
124
529
87
47

Percentage
92%
8%
80%
13%
7%

Enquête
186
21
179
21
7

Percentage
90%
10%
87%
10%
3%

Naast de enquête onder de deskundigen is er een korte digitale vragenlijst onder
strafrechtadvocaten uitgezet. In totaal zijn 480 strafrechtadvocaten via de Nederlandse
Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA) benaderd. De respons bedroeg 26. Dat betekent een
responspercentage van 5%. De uitkomsten van deze enquête zijn daarmee niet representatief
maar geven louter een indicatie van de meningen en oordelen van advocaten. De uitkomsten van
de enquête zijn opgenomen in bijlage 5.
1.4

Leeswijzer

Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt de beleidstheorie van het NRGD
beschreven, oftewel, welke vooronderstellingen liggen aan de vorming van het NRGD ten
grondslag? Hoofdstuk 2, dat derhalve het hiervoor onderscheiden deelonderzoek 1 bevat, mondt
uit in een doelboom. Het functioneren van het NRGD (deelonderzoek 2) komt aan de orde in de
hoofdstukken 3 t/m 5. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de organisatie, commissies, en
procedures van het NRGD, oftewel, hoe alles op papier geregeld en georganiseerd is. In
hoofdstuk 4 wordt beschreven waar dit toe geleid heeft. Daarbij wordt aandacht besteed aan de
aantallen registraties en op de ervaringen en oordelen van de deskundigen met de procedures.
De wijze waarop deskundigen in de praktijk in het strafproces gebruikt worden, wordt
beschreven in hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 is het evaluatieve hoofdstuk, waarin de bevindingen
worden geanalyseerd en beoordeeld.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 19

2

Beleidstheorie inzake de instelling van het NRGD

2.1

Inleiding

Het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen is een element in een meeromvattend
beleid ten aanzien van deskundigen in het strafproces. Het is een middel voor de
verwezenlijking van bepaalde doelstellingen (tussendoelen en einddoelen) die onderdeel
uitmaken van dat beleid. Het totale beleid, zoals dat onder meer in de Memorie van Toelichting
op de Wet deskundige in strafzaken is te vinden, is een ingewikkeld geheel van doeleinden,
middelen en relaties daartussen. In dat beleid is het NRGD weer een samengesteld middel
bestaande uit een aantal onderdelen (zoals een College met een staf, een registratie- en
beoordelingssysteem en een register) die tezamen de beoogde doeleinden moeten realiseren.
Om de werking van het NRGD te kunnen toetsen aan de doeleinden en verwachtingen van de
wetgever is het nodig eerst een reconstructie te maken van het beleid van de wetgever ter zake
en van de aan dat beleid ten grondslag liggende beleidstheorie. Dat gebeurt in dit hoofdstuk. De
beleidstheorie, oftewel het geheel aan veronderstellingen dat aan een beleid - in dit geval aan het
beleid met betrekking tot de instelling van het NRGD – ten grondslag lag, was niet als zodanig al
voorhanden maar moest gereconstrueerd worden. Sommige veronderstellingen waren impliciet,
andere meer expliciet. De analyse, uitmondend in een zgn. doelboom, is geheel voor onze
rekening.
De reconstructie heeft plaatsgevonden op basis van analyse van verschillende documenten. De
wetsgeschiedenis, zoals blijkt uit de Kamerstukken en Handelingen, was de belangrijkste bron.
Een bijzondere betekenis had het rapport van het vooronderzoek voor deze evaluatie dat in 2010
in opdracht van de minister is uitgevoerd.6 Dat onderzoek behelsde een eerste reconstructie van
de beleidstheorie. Deze reconstructie is zoveel mogelijk in het navolgende geïntegreerd. Het
evaluatiekader, dat de behandeling van de beleidstheorie in dit hoofdstuk afrondt, is in
belangrijke mate aan dit vooronderzoek ontleend.
Om de interpretaties van de beleidsvoorstellen te versterken zijn de reacties op het wetsvoorstel
vanuit wetenschap en praktijk, zoals te vinden in wetenschappelijke tijdschriften en
handboeken, verzameld. Voor hetzelfde doel zijn enkele personen geïnterviewd die direct
betrokkenen waren bij de totstandkoming van de Wet deskundige in strafzaken en het register.
2.2

Doelstellingen van de wetgever

2.2.1 Doelen ten aanzien van de Wet deskundige in strafzaken
Het startpunt bij de reconstructie van de doelstellingen van de wetgever voor het NRGD is de
geschiedenis van de Wet deskundige in strafzaken. De eerste aanleiding voor het opstellen van
de Wet deskundige in strafzaken kan worden gevonden in het onderzoeksproject Strafvordering
2001.7 Op basis van Strafvordering 2001 besloot de wetgever in het ‘Algemeen kader herziening
Wetboek van Strafvordering’ in 2003 tot een gedeeltelijke aanpassing en modernisering van het
Wetboek van Strafvordering.8 In Strafvordering 2001 werd onder andere voorgesteld de positie
van verschillende deelnemers aan het strafproces wettelijk te verankeren, waaronder die van de
—
6 B. F. Keulen, H.K. Elzinga, N.J.M. Kwakman en J.A. Nijboer ‘Het deskundigenregister in strafzaken. De beoogde werking, mogelijke

neveneffecten en risico’s’. ’s Gravenhage, Booom 2010.
7 M.S. Groenhuijsen & G. Knigge (red.), Het onderzoek ter zitting. Eerste interimrapport Strafvordering 2001, Deventer: Gouda Quint

1999. Er zijn verschillende delen: deel 1: Het onderzoek ter zitting (1999), deel 2: Het vooronderzoek in strafzaken (2001), deel 3:
Dwangmiddelen en rechtsmiddelen (2001), deel 4: Afronding en verantwoording (2004).
8 Kamerstukken II 2003-2004, 29271, nr. 1, p. 8.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 20

deskundige.9 De wetgever vond een pleidooi voor een wettelijke verankering van de positie van
de deskundige terecht, maar een ‘wettelijke regeling is vooralsnog minder urgent dan de positie
van het slachtoffer en de getuige’.10
Voor Strafvordering 2001 schreef Kwakman een deelrapport genaamd ‘De deskundige in het
strafproces’.11 In dat deelrapport werden de positie van de deskundige en de problemen met de
deskundigen in het Nederlandse strafproces beschreven. De analyse was toegespitst op drie
punten: de rechten van de verdediging, de rol van de rechter en onafhankelijkheids- en
kwaliteitswaarborgen. Volgens de Memorie van Toelichting komt het wetsvoorstel ‘in
belangrijke mate overeen met de contouren die zijn geschetst voor een nieuwe wettelijke
regeling’ in dit deelrapport.12
De wettelijke verankering van de positie van de deskundige kreeg prioriteit nadat was gebleken
dat de gerechtelijke dwaling in de Schiedammer Parkmoordzaak mede het gevolg was van een
verkeerde omgang met het deskundigenbewijs in die zaak.13 De deskundigen maakten tijdens
het proces geen melding van hun twijfels over het ontbreken van een DNA-match. De rechter
kon daardoor het ontbreken van de DNA-sporen van de verdachte en de aanwezigheid van de
DNA-sporen van een onbekende derde niet meewegen in zijn oordeel.14 Naar aanleiding van het
onderzoeksrapport van de commissie Posthumus over deze gerechtelijke dwaling15 deed de
minister in het debat hierover in de Tweede Kamer onder andere de toezegging dat werk zou
worden gemaakt van de uitwerking van de aanbevelingen van Strafvordering 2001 met
betrekking tot de positie van de deskundige.16 Deze toezegging maakte onderdeel uit van een
verbeterprogramma waarin werd omschreven hoe uitvoering zou worden gegeven aan de
aanbevelingen van het onderzoeksrapport van de commissie Posthumus: het ‘programma
versterking opsporing en vervolging’.17 Gedeeltelijk liep het verbeterprogramma parallel aan een
al bestaand meerjarenplan voor de versterking van de forensische opsporing.
Doelstelling Wet deskundige in strafzaken
De minister is bij de behandeling van de Wet deskundige in strafzaken in de Eerste Kamer
ingegaan op de doelstelling van deze wet. Nadat de minister had toegezegd dat de wet zou
worden geëvalueerd18 werd gevraagd naar het slaagcriterium van de wet. Het einddoel van de
Wet deskundige in strafzaken was volgens de minister de ‘versterking van het vertrouwen in de
rechtspraak’ en ‘uiteindelijk daarmee het vertrouwen in de rechtsstaat’.19 De minister doelde
hierbij op ‘de herkenbare, inhoudelijke kwaliteitsverbetering van de rechtspraak die bij een
goede benutting van de deskundigen wordt beoogd’.20 In andere woorden, door goede benutting
van de deskundigen moet de kwaliteit van de rechtspraak worden vergroot. In de Memorie van
Toelichting wordt in het kader van de goede benutting van deskundigen ingegaan op de
verschillende belangen die in het strafgeding een rol spelen. Voor een goede benutting moeten
de verschillende belangen met elkaar in evenwicht zijn. De belangen zijn: ‘a) het belang van het
onderzoek en de materiële waarheidsvinding, b) het belang van een eerlijke procesvoering,
waaronder dat van de zogenaamde ‘equality of arms’ en c) dat van berechting binnen een
redelijke termijn’.21
—
9 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 4. De MvT refereert hieraan.
10 Kamerstukken II 2003-2004, 29271, nr. 1, p. 11.
11 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3 (MvT), p. 4; Kwakman 1999.
12 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 4.
13 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3.
14 Zie J. Hielkema, Deskundigen in Nederlandse strafzaken (diss. Rotterdam), 's-Gravenhage: Sdu Juridische & Fiscale Uitgeverij 1996.
15 F. Posthumus, Evaluatieonderzoek in de Schiedammer parkmoord 2005. Rapportage in opdracht van het college van procureurs-

generaal. Gepubliceerd op www.openbaarministerie.nl.
16 Handelingen II 15-09-2005, p. 107-6475.
17 Kamerstukken II 2004–2005, 29 800 VI, nr. 168 en Kamerstukken II 2005-2006, 30300 VI, nr. 32.
18 Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. C (Memorie van Antwoord), p. 4.
19 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-929.
20 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-929.
21 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 2.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 21

De globale doelstelling wordt in de rest van de Memorie van Toelichting verder uitgewerkt.
Daarbij kan een link worden gelegd tussen de meer concrete doelstelling en de verschillende
belangen die in het strafgeding een rol spelen.
1.

In het belang van materiële waarheidsvinding moet de kwaliteit van de bijdrage van de
deskundige aan het strafproces verbeteren. De veronderstelling van de wetgever is dat
dit bijdraagt aan een ‘deugdelijke vaststelling van de feiten’.22 Omdat door verschillende
auteurs was geconstateerd dat de kwaliteit van het deskundigenbewijs gebreken
vertoonde23, is het doel daarom ‘de bevordering van de kwaliteit van de inbreng van
deskundigen in de rechtspleging’.24

2. Het belang van het onderzoek en de waarheidsvinding vraagt ook om ‘verbeterde
communicatie tussen de deskundigen en de rechtspraak’.25 Dit punt wordt in de
parlementaire behandeling van de wet meerdere malen gemaakt door Kamerleden en
door de minister. Gebrekkige communicatie tussen deskundigen en rechtspraak werd
als een van de voornaamste oorzaken gezien van de fouten in de Schiedammer
Parkmoordzaak.
3. In verband met de eerlijke procesvoering en de op art. 6 EVRM-gebaseerde ‘equality of
arms’ wil de wetgever zorgen voor ‘een versterking van de positie van de verdediging’
en kent daarvoor ‘aan de verdediging een uitdrukkelijke recht op een tegenonderzoek
toe’.26 Dit was een belangrijk punt uit het rapport van Kwakman.
4. In verband met de berechting binnen een redelijke termijn is het volgens de wetgever
van belang dat het opsporingsonderzoek zo evenwichtig en volledig mogelijk wordt
verricht en ‘zo snel mogelijk na het bekend worden van het strafbare feit’.27 Op die
manier kan in het vooronderzoek ‘reeds zo veel voldoende en betrouwbaar materiaal
worden verzameld dat de rechtbank zich tijdens het onderzoek ter terechtzitting
voldoende geïnformeerd acht’.28 Dit doel kan worden bereikt als het OM en de
verdediging al in het vooronderzoek de belangrijkste onderzoekshandelingen laten
verrichten, waaronder het deskundigenonderzoek. Voor deskundigenonderzoek in het
vooronderzoek hebben partijen in bepaalde gevallen de toestemming van de rechtercommissaris nodig. Daarom moet ‘toepassing van bevoegdheden van de rechtercommissaris ook buiten het verband van het gerechtelijk vooronderzoek mogelijk’ zijn,
zodat ‘de positie van de rechtercommissaris wordt versterkt’.29
5. Een ander manier om de berechting binnen een ‘redelijke termijn’ te houden, is volgens
de wetgever: het opsporingsonderzoek niet belasten met ‘te veel’ voorschriften.
Regulering van het optreden van deskundigen in het opsporingsonderzoek is een
voorbeeld van een te veel aan regels dat, aldus de wetgever, een vlot verloop van het
opsporingsonderzoek in gevaar zou brengen.30 De wetgever heeft er daarom voor

—
22 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 3.
23 Zie bijvoorbeeld P.J. van Koppen, Paradoxen van deskundigen. Over de rol van experts in strafzaken (oratie Maastricht), Deventer:

Kluwer 2004.
24 Citaat uit Memorie van Toelichting bij het Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 8. Uit wetsgeschiedenis blijkt

dat Kamerleden dit zo ook hebben begrepen, zie als voorbeeld mevrouw Azough in Handelingen II 09-04-2008 met betrekking tot het
versterkingsprogramma Forensische Opsporing: ‘een van de aandachtspunten betrof daarbij de kwalitatieve versterking (…) van
deskundigen’.
25 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-929.
26 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 1.
27 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 1.
28 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 1.
29 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 1.
30 Door onder meer het College van procureurs-generaal en Raad van de rechtspraak is commentaar geleverd op een (ongepubliceerde)

conceptversie van het wetsvoorstel. Daarin werd een veel ruimer begrip gehanteerd van het begrip deskundige. Hierop kwam kritiek

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 22

gekozen veelvoorkomende technische opsporingshandelingen uit te zonderen van het
deskundigenbegrip.31 Voor deze technische opsporingsambtenaren gelden andere regels
dan voor deskundigen.
Een tweede overweging van de wetgever om technische opsporingsambtenaren buiten de
categorie ‘deskundigen’ in de zin van de wet te houden is, dat het niet te verwachten valt dat een
ruim begrip van deskundigheid ‘goed gecombineerd kan worden met (…) het formuleren en
hanteren van bepaalde kwaliteitseisen’.32
Invulling kwaliteitsdoelen
Het eerste doel – voldoende kwaliteit van de bijdrage deskundige – en het tweede doel –
verbeterde communicatie tussen de deskundigen en de rechtspraak – zijn de twee
kwaliteitsdoelen die aansluiten op het belang van het onderzoek en de materiële
waarheidsvinding. In de Memorie van Toelichting worden deze twee doelen uitgewerkt in drie
tussendoelen. Deze tussendoelen zijn niet strikt van elkaar te scheiden, maar overlappen elkaar.
Ten eerste, en daarmee begint de MvT, heeft het wetsvoorstel tot doel de ‘uitbreiding en
aanvulling’ en de ‘verbetering van de regeling van de deskundige’.33 Hiervoor wordt een eigen
regeling van de deskundige opgesteld en een afzonderlijke titel (IIIC art. 51i – 51m Sv) aan het
Wetboek van Strafvordering toegevoegd, waarin de ‘rechten en verplichtingen van de
deskundige’ staan.34 In deze titel worden verschillende wettelijke bepalingen die alleen van
toepassing waren binnen het gerechtelijk vooronderzoek (art. 227 236 Sv (oud)) en een aantal
buitenwettelijke regels afkomstig uit de rechtspraak – zoals het Schoenmakersarrest35 – of de
praktijk – zoals de registratie van vaste gerechtelijke deskundigen – samengevoegd en
gemoderniseerd.
Ten tweede geeft het wetsvoorstel ‘de gelegenheid tot aanscherping van de eisen die aan
betrouwbaarheid36 en bekwaamheid van de deskundige worden gesteld’37 en breder aan het
deskundigenbewijs in het algemeen. Het stellen van eisen heeft betrekking op:
a) Het vakgebied waarop de deskundige actief is. De wetgever juicht het bijvoorbeeld toe
dat er vanuit de praktijk aandacht is voor ‘het opzetten van forensische specialismen en
standaarden’.38
b) De kwaliteit van de deskundige. De wetgever vindt dat ‘deskundigen aan bepaalde
kwaliteitseisen (bekwaamheid en kennis van een bepaald vakterrein) [zullen] moeten

voornamelijk vanwege de hoge ‘administratieve lasten’ die een ruim begrip van deskundige met zich mee zou brengen en dat zo’n grote
groep deskundigen ‘niet goed werkbaar’ zou zijn.
31 In de Aanwijzing technisch onderzoek/deskundigenonderzoek is te vinden welke onderzoekshandelingen al dan niet worden

aangemerkt als deskundigenonderzoek.
32 Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. C, p. 1. Dat technisch opsporingsambtenaren geen deskundigen zijn, betekent niet dat de

wetgever geen belang hecht aan de kwaliteit van hun onderzoek. Maar in plaats van eisen te stellen aan de deskundigheid van de
ambtenaar, ziet de wetgever meer heil in ‘betere standaardisering en uitvoering van sterk uiteenlopende soorten onderzoek en vaste
werkwijzen’, Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 12.
33 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 1.
34 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 4.
35 HR 27 januari 1998, NJ 1998, 404 m. nt. J.M. Reintjes. In dit arrest overweegt de Hoge Raad dat het bij betwisting van de

deskundigheid van de deskundige de rechter zou moeten onderzoeken ‘of die deskundigheid zich mede uitstrekt tot het onderzoek aan en
de analyse van schoensporen, en zo ja volgens welke methode hij het onderzoek heeft uitgevoerd en waarom hij deze methode
betrouwbaar acht alsmede in hoeverre hij in staat is deze methode vakkundig toe te passen’.
36 De betekenis van het begrip betrouwbaarheid in het juridische spraakgebruik is niet helder, zie M.J. Dubelaar, Betrouwbaar

getuigenbewijs (diss. Leiden), Deventer: Kluwer 2014, p. 50. Betrouwbaarheid van personen ziet op het vertrouwen in die persoon. Het
gaat om de integriteit van die persoon. Betrouwbaarheid van verklaringen heeft betrekking op de geloofwaardigheid van de verklaring.
In beide gevallen impliceert betrouwbaarheid een relatie tussen de verklaring en de werkelijkheid. Dit in tegenstelling tot de betekenis
van betrouwbaarheid in sociaal-wetenschappelijk onderzoek, zoals de verwerking van de enquêteresultaten in dit onderzoek, waarbij het
gaat om de herhaalbaarheid van de testen.
37 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 6.
38 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 7.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 23

voldoen’.39 Er wordt door de wetgever onderscheid gemaakt tussen enerzijds
vakbekwaamheid en anderzijds forensische kennis/communicatieve vaardigheden. Met
de toetsing van de specifieke kennis, vaardigheden en attitude van de deskundige ‘wordt
beoogd om de wenselijk geachte kwaliteitsimpuls aan de rechtspleging te
bewerkstelligen’. In dat kader wil de wetgever in een AMvB kwaliteitseisen opstellen
waar de deskundige aan moet voldoen.40
c) De integriteit van de deskundige. Van de deskundige wordt onder meer verwacht dat hij
naar waarheid, volledig en naar beste inzicht rapporteert.41
d) De kwaliteit van het onderzoek. Hieronder valt bijvoorbeeld de aandacht voor de
opdracht aan de deskundige, waarbij ‘een betere communicatie tussen opdrachtgever en
deskundige over de inhoud en reikwijdte van de opdracht (…) verhelderend werken’
kan.42
e) De kwaliteit van de rapportage. Volgens de MvT is er behoefte aan ‘het opnemen van
de eisen waaraan het verslag dient te voldoen’, want dat ‘kan een bijdrage leveren aan de
kwaliteit van de verslagen’.43 Daarom is in de wettelijke regeling voor de deskundige
onder andere ‘een toevoeging van eisen van verantwoording van de gebruikte methode
en kwalificatie bij de toepassing daarvan’ te vinden.44
Ten derde vindt de wetgever het ‘zinvol en wenselijk beter zicht te houden op de kwaliteit en de
omvang van de erkende deskundigen’.45 Voor de inwerkingtreding van de Wet deskundige in
strafzaken konden deskundigen als vaste gerechtelijke deskundige worden geregistreerd op een
ressortelijke lijst door het gerechtshof van het ressort waar de deskundige woonde op vordering
van het OM. Aan deze regeling zaten een aantal nadelen. Ten eerste waren deskundigen alleen
lokaal geregistreerd. Deze lokale registratie was onoverzichtelijk en het was onduidelijk welke
deskundigen precies op de lijst stonden. Landelijke initiatieven om inzicht te krijgen in welke
deskundigen als vaste gerechtelijke deskundige waren geregistreerd strandden, omdat niet alle
ressorten een overzicht hiervan konden geven. Ten tweede konden de vaste gerechtelijke
deskundigen niet worden geschrapt van de lijst. Dat betekende dat deskundigen die
gepensioneerd of onbekwaam waren op de lijst bleven staan. Er werd niet getoetst of de
deskundige bijvoorbeeld zijn vak bijhield.
2.2.2 Doelen ten aanzien van het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen
Bij de voorbereiding van de Wet deskundige in strafzaken was al snel duidelijk dat er ook een
deskundigenregister moest komen. Een deskundigenregister zou direct of indirect kunnen
bijdragen aan de verwezenlijking van de drie hierboven genoemde kwaliteitsdoelen. Met name
zou een deskundigenregister het mogelijk maken ‘beter te kijken naar de kwaliteit van de
desbetreffende deskundigen’46 en zou er beter zicht kunnen worden gehouden op de kwaliteit en
omvang van de erkende deskundigen.
Een eerste aanzet voor een deskundigenregister werd al gegeven door Kwakman, die voorstelde
om ‘een lijst met erkende deskundigen die aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen’ op te stellen.47
Ook Nijboer doet de aanbeveling om regels te ontwerpen voor de erkenning van forensische
specialisten.48 In de praktijk waren verschillende organisaties al bezig met het opzetten van een
register. Zo blijkt uit gevoerde gesprekken dat het NIFP het register zag als een mooie afsluiting
—
39 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 2.
40 Art. 51i Sv. Er is geen aparte AMvB opgesteld. De kwaliteitseisen zijn (alleen) opgesteld in het kader van het deskundigenregister.
41 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 5.
42 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 5.
43 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 6.
44 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 7.
45 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 23.
46 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 9.
47 Kwakman 1999, pp. 387.
48 J.F. Nijboer, Forensische expertise. Forensische expertise – steeds opnieuw een uitdaging in de (straf)rechtspleging (4e druk),

Deventer: Kluwer 2009, p. 71. Derde druk uit 2006.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 24

van de professionalisering binnen de forensische psychologie en psychiatrie die met de
oprichting van het NIFP in gang was gezet. Er bestond tijdens de totstandkoming van de Wet
deskundige in strafzaken al een particulier initiatief van het NFI, de Stichting deskundigen en
rechtspleging, de Stichting opleiding en registratie medische deskundigen en de forensisch
psychiatrische diensten dat al in een vergevorderd stadium verkeerde.49
Een deskundigenregister kan op verschillende manieren worden opgezet. Het originele
wetsvoorstel bevatte een voorziening voor een landelijk register van vaste gerechtelijke
deskundigen. De vaste gerechtelijke deskundigen zouden worden aangewezen door de
gerechtshoven op vordering van het OM. Het register zou worden beheerd door een door de
minister van justitie aan te wijzen rechtspersoon.50 Inschrijving was volgens de Memorie van
Toelichting alleen mogelijk als deskundigen a) aan algemene kwaliteitseisen zouden voldoen en
b) regelmatig als forensisch expert zouden optreden. Wat de kwaliteitseisen precies moesten zijn
had de regering niet duidelijk voor ogen. Er werd gesproken over overname van de eisen van de
Landelijke Deskundigheidsmakelaar (LDM)51, aansluiting bij een beroepsregistratie (zoals het
BIG), diploma’s en certificering. Naast kwalificaties zou aandacht moeten worden besteed aan
betrouwbaarheid van de deskundige, waarbij het vooral gaat om het gedrag (integriteit) van de
deskundige.52
Uit de Memorie van Toelichting blijkt dat de regering nog geen helder beeld had van hoe het
deskundigenregister er uit moest komen te zien. Er werd voor gekozen niet zelf een regeling te
maken maar aansluiting te zoeken bij al bestaande initiatieven uit het veld.53 Daarom startte de
regering een projectgroep die werd aangestuurd door een stuurgroep met daarin
vertegenwoordigers van het ministerie van Justitie, het Openbaar Ministerie, de Raad voor de
Rechtspraak, de Nederlandse Orde van Advocaten, de Stichting deskundigen en rechtspleging,
het NFI en het NIFP. De projectgroep kreeg de opdracht om een voorstel te doen voor de
oprichting en het beheer van het register. De uitkomsten van dit proces zijn opgenomen in het
Besluit register deskundige in strafzaken zoals dat uiteindelijk door de regering is opgesteld.
Besluit register deskundige in strafzaken
Het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen heeft als hoofddoel ‘bij te dragen aan de
bevordering van de kwaliteit van de inbreng van deskundigen in de rechtspleging’.54 Dit blijkt
ook uit art. 2 van het Besluit register deskundigen in strafzaken (BRDS) waarin staat dat het
register ten doel heeft ‘de gebruikmaking van deskundigen in strafzaken (…) te bevorderen’. Dit
moet worden bereikt door ‘de gegevens van deze deskundigen (…) bijeen te brengen en
openbaar te maken’ en doordat de geregistreerde deskundigen ‘naar het oordeel van het College
gerechtelijke deskundigen voldoen aan de in artikel 12, tweede lid, genoemde kwaliteitseisen’.
Het in art. 2 BRDS omschreven doel is daarmee een uitwerking van de algemene doelen om de
kwaliteit van de deskundige te verhogen en de communicatie tussen de rechtspraak en de
deskundige te verbeteren.
Het deskundigenregister geeft aan procesdeelnemers meer zekerheid, want ‘door het opnemen
in het register van deskundigen die voldoen aan de geformuleerde kwaliteitseisen wordt aan de
rechtsprekende macht, het openbaar ministerie, de politie en aan de verdediging de
mogelijkheid geboden een keuze te maken voor een deskundige, waarvan de kwaliteit vooraf in
algemene zin is gewaarborgd’.55 De rechter moet zich in een individueel geval nog wel ervan
‘vergewissen van de kwaliteit van de desbetreffende deskundige op het terrein waarop zijn
deskundigheid wordt ingeroepen en van diens geschiktheid om de specifieke opdracht te

—
49 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 8.
50 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 2, art. 51k Sv.
51 Het LDM zal bij de bespreking van alternatieven voor het NRGD verder worden besproken.
52 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 8-9.
53 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 8.
54 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 8.
55 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 8.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 25

vervullen’.56 Dat de rechter zich hiervan vergewist hoeft niet expliciet te worden verantwoord,
tenzij het gaat om een niet-geregistreerde deskundige.
Het ‘is de verwachting dat de rechter, het openbaar ministerie, politie en de verdediging bij
voorkeur gebruik zullen maken van geregistreerde deskundigen’.57 Het is ook een keurmerk voor
deskundigen, want ‘van een deskundige die is ingeschreven in het register mag worden
aangenomen dat deze voldoet aan een zodanig kwaliteitsniveau dat deze in zijn algemeenheid
geschikt is om op te treden als gerechtelijk deskundige’.58 Kortom, het is de bedoeling dat het
deskundigenregister werkt als kwaliteitskeurmerk voor deskundigen.
Met het deskundigenregister is er aandacht voor de kwaliteitseisen die in de wetsgeschiedenis
aan de betrouwbaarheid van de deskundige en het deskundigenbewijs worden gesteld. Het
deskundigenregister dient bij te dragen aan de verwezenlijking van het doel om deze eisen op te
stellen, aan te scherpen en te handhaven. Het NRGD dient in het bijzonder drie van de vijf
genoemde eisen te effectueren: het deskundigheidsgebied waarop de deskundige kennis heeft,
de kennis en ervaring van de deskundige en de integriteit van de deskundige.59
De wetgever vindt het belangrijk dat een (forensisch) deskundigheidsgebied zich kwalitatief
verder ontwikkelt. ‘Om de forensische expertise binnen de deskundigheidsgebieden te
bevorderen (…) is het wenselijk dat per deskundigheidsgebied wordt voorzien in een nadere
uitwerking van de algemene kwaliteitseisen van art. 12 lid 2’.60 Bij vaststellen van de maatstaven
van een deskundigheidsgebied kan het NRGD op twee manieren een rol spelen.
Ten eerste mag alleen een deskundige op een voldoende ontwikkeld deskundigheidsgebied
worden geregistreerd. Dat is een deskundigheidsgebied ‘waarvan aannemelijk is dat daaruit
zinvolle, objectieve en betrouwbare informatie kan worden verschaft’.61 De hoop is dat
deskundigheidsgebieden die nog onvoldoende zijn ontwikkeld dit als aansporing zien voor
verdere ontwikkeling. ‘Voor de deskundigen uit het desbetreffende deskundigheidsgebied biedt
een uitwerking van de kwaliteitseisen in specifieke eisen het voordeel dat voor hen op een veel
concreter wijze is vastgesteld waaraan zij moeten voldoen om binnen hun deskundigheidsgebied
en door opdrachtgevers als professioneel te worden aangemerkt met betrekking tot de
gerechtelijk dienstverlening. (…) Het komt de kwaliteitsontwikkeling binnen de
deskundigheidsgebieden in het algemeen ten goede’.62
Ten tweede moeten er per deskundigheidsgebied specifieke eisen worden opgesteld over hoe de
deskundige in de forensische context onderzoek moet doen. Alleen hierdoor kan worden
gecontroleerd of de deskundige kan worden geregistreerd, want de eisen die in art. 12 lid 2
BRDS staan zijn te algemeen geformuleerd om als toetssteen te worden gebruikt. Door het
opstellen van specifieke eisen voor het forensische onderzoek, moet binnen een
deskundigheidsgebied expliciet worden nagedacht over de verhouding tussen de deskundigheid
en het strafproces. Voor zover deze eisen nog niet bestonden, moeten deze onder leiding van het
College dat het register beheert worden ontwikkeld en opgesteld. Maar ‘de verantwoordelijkheid
voor die nadere uitwerking ligt bij deskundigen zelf’.63

—
56 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 8.
57 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 8.
58 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 16.
59 Aan de kwaliteit van het onderzoek en de kwaliteit van de rapportage wordt niet rechtstreeks aandacht besteed in het kader van het

deskundigenregister. Wel kunnen de kwaliteiten van de deskundige nauw hiermee samenhangen. Een deskundige met genoeg vakkennis
en communicatieve vaardigheden weet hoe een goed onderzoek moet worden uitgevoerd en hoe een kwalitatief voldoende
deskundigenverslag moet worden opgesteld. Er wordt verondersteld, dat als de deskundige weet hoe hij een goed onderzoek moet doen,
dit ook doet.
60 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 18, zie ook Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 7.
61 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 27.
62 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 18.
63 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 18.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 26

De deskundige moet genoeg kennis en ervaring hebben om te worden geregistreerd. Deze
kwaliteitsfactor ziet op de vakkennis, de kennis van het strafproces en op de communicatieve
vaardigheden. De bekwaamheid en kennis die een deskundige moet hebben wordt gedefinieerd
door de beroepsgroep zelf, waarbij ‘voor het overgrote deel aansluiting zal worden gezocht bij
eisen die (…) weergeven wat binnen hun discipline of beroepsgroep als algemeen erkende
maatstaven gelden’.64 Daarnaast gelden voor deskundigen die zijn verbonden aan
beroepsorganisaties en instituten ook die normen van die organisaties, maar dit is geen
voorwaarde. Wel is de wetgever zich er van bewust dat ‘in de meeste gevallen een overlap [zal]
bestaan tussen de specifieke eisen (voor het NRGD, red) en de normen en eisen van de
(beroeps)organisaties of van het instituut waaraan de deskundige is verbonden’.65
De wetgever stelt dat de deskundige zich voldoende bewust hoort te zijn ‘van de positie en rol
van de deskundige in het rechtsproces en van de mogelijke consequenties van zijn
bevindingen’.66 Dit heeft te maken met de kennis van de deskundige van het strafprocesrecht.67
Dit brengt de wetgever ook in verband met de opdracht die de deskundige krijgt. De deskundige
moet in staat zijn duidelijk te rapporteren en aan te geven wanneer een opdracht buiten ‘de
grenzen van zijn deskundigheid’ ligt.68 Het is van belang ‘dat de deskundige begrijpelijk
rapporteert zodat zijn bevindingen ook voor de leek (…) kunnen worden begrepen en
geïnterpreteerd’.69 Hoewel dat uit de toelichting op het BRDS niet rechtstreeks blijkt, lijkt de
doelgroep voor registratie nog steeds ‘personen die in het kader van hun beroepsuitoefening
regelmatig als forensisch expert optreden’ te zijn.70
Van elke deskundige wordt verwacht dat hij zijn werkzaamheden ‘onafhankelijk, onpartijdig,
zorgvuldig, vakbekwaam en integer verricht’.71 De wetgever wil de integriteit van de
geregistreerde deskundige waarborgen door in art.13 lid 2 sub f van het Besluit de verplichting
op te nemen dat een geregistreerde deskundige de gedragscode ondertekent. In de gedragscode
staan normen over de houding van de deskundige en de manier waarop hij in het algemeen zijn
onderzoek hoort te verrichten.
2.2.3 Andere middelen
Het beleid zoals vervat in de Wet deskundige in strafzaken functioneert in een context. In de
context zijn bestaande parallelle en aanpalende voorzieningen. Deze voorzieningen kunnen een
versterkend effect hebben dan wel contraproductief zijn in relatie tot de verwezenlijking van de
doeleinden van de wetgever. Het geheel van parallelle en aanpalende voorzieningen kan in kaart
worden gebracht teneinde te bezien in hoeverre de wetgever zich hiervan rekenschap heeft
gegeven.
De wetgever streeft met de Wet deskundige in strafzaken meerdere doelen na. Het NRGD, dat
centraal staat in dit onderzoek, is ingesteld met als doel de bevordering van de kwaliteit van de
inbreng van deskundigen in het strafproces. In de Wet deskundige in strafzaken zijn andere
maatregelen te vinden die ervoor moeten zorgen dat ditzelfde doel wordt bereikt. Ook buiten de
Wet deskundige in strafzaken zijn ontwikkelingen zichtbaar waarbij wordt gestreefd de kwaliteit
van de inbreng van deskundigen in het strafproces te bevorderen.
In het bovenstaande is de bevordering van de kwaliteit van deskundigen en de communicatie
tussen deskundigen en rechtspraak in drie tussendoelen uitgewerkt, te weten 1) de verbetering
van de regeling van de deskundige, 2) het opstellen en aanscherpen van de kwaliteitseisen en 3)
—
64 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 2.
65 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 19.
66 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 19.
67 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 10, p. 4.
68 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 19.
69 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 19.
70 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 9.
71 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 19, art. 12 lid 2 BRDS en art. 2 Gedragscode.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 27

zicht houden op de kwaliteit en omvang van de deskundige. Aan het derde tussendoel dat
betrekking heeft op het registreren van deskundigen zal in de volgende paragraaf aandacht
worden besteed. De twee andere tussendoelen kunnen op verschillende manieren worden
nagestreefd. Daarbij kunnen de verschillende maatregelen worden gekoppeld aan de vijf eisen
die aan de betrouwbaarheid van het deskundigenbewijs kunnen worden gesteld.
a) Het deskundigheidsgebied
In de Wet deskundige in strafzaken staan geen andere maatregelen ten aanzien van de eisen die
aan het vakgebied worden gesteld. De wetgever juicht wel private initiatieven toe van onder
andere het NFI en het NIFP, zoals het ‘opzetten van forensische specialismen en standaarden’,
het opstarten van forensische opleidingen en de ‘kwaliteitsborging van gedragskundig
onderzoek’.72
Buiten de Wet deskundige in strafzaken worden er eisen gesteld aan het vakgebied van het
DNA-onderzoek. DNA-onderzoek mag alleen worden verricht door instellingen die zijn
geaccrediteerd voor het voldoen aan de ISO/IEC 17025-norm (art. 7 Besluit DNA-onderzoek in
strafzaken). Deze zelfde eis moet volgens een EU-richtlijn vanaf 2015 ook gelden voor alle
onderzoekslaboratoria waar dactyloscopisch onderzoek wordt verricht.73
b) De kwaliteit van de deskundige
Andere maatregelen die de kwaliteit van de deskundige moeten waarborgen zijn de
benoemingsprocedure van de deskundige en de verplichte motivering bij benoeming van nietgeregistreerde deskundigen. Volgens art. 51i lid 1 Sv kunnen deskundigen alleen worden
benoemd als ze informatie kunnen geven of onderzoek kunnen doen op een terrein waarvan zij
specifieke of bijzondere kennis bezitten. Door de benoemingsprocedure moet er aandacht
worden geschonken aan de kennis en vaardigheden van de deskundige op het moment dat hij
wordt ingeschakeld. Als de deskundige is geregistreerd kan worden volstaan met een verwijzing
naar de opname in het deskundigenregister. Als de deskundige niet is geregistreerd moet de
rechter of rechter-commissaris op grond van art. 51k lid 2 Sv motiveren waarom de deskundige
als deskundig aangemerkt kan worden. De rechter moet de geschiktheid van de deskundige
zoveel mogelijk aan de hand van de in art. 12 lid 2 BRDS genoemde kwaliteitseisen beoordelen
(art. 20 BRDS).
Voor de Wet deskundige in strafzaken was er ten aanzien van de deskundigheid van de
deskundige in de jurisprudentie al een motiveringsplicht geformuleerd. In het
Schoenmakersarrest74 noemde De Hoge Raad een aantal criteria die een rechter moet
onderzoeken voordat de verklaring van een deskundige kan worden gebruikt als bewijs:
 het beroep, de opleiding en de ervaring van de deskundige;
 of zijn aldus vastgestelde deskundigheid zich uitstrekt tot het onderwerp waarover van
hem een verklaring wordt verlangd;
 of de methode waarmee het deskundigenonderzoek wordt uitgevoerd betrouwbaar kan
worden geacht, en in de onderhavige zaak relevant is;
 in hoeverre de deskundige in staat is deze methode vakkundig toe te passen.
c) De integriteit van de deskundige
De integriteit van de deskundige moet op verschillende manieren worden gewaarborgd.
 De deskundige krijgt de opdracht van de deskundige dat hij naar waarheid, volledig en
naar beste inzicht verslag moet uitbrengen (art. 51i lid 3 Sv). De benoemde deskundige
is verplicht deze opdracht uit te voeren (art. 51j lid 1 Sv).
 De deskundige moet verklaren dat hij zijn schriftelijke verslag naar waarheid, volledig
en naar beste inzicht heeft opgesteld (art. 51l lid 3 Sv).
 De deskundige moet bij het afleggen van een mondelinge verklaring de eed afleggen dat
hij naar waarheid en zijn geweten zal verklaren (art. 216a lid 4 Sv).
—
72 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 7-8.
73 Kaderbesluit 2009/905/JBZ van de raad van 30 november 2009 over de accreditatie van aanbieders van forensische diensten die

laboratoriumactiviteiten verrichten.
74 HR 27 januari 1998, NJ 1998, 404 m.nt. Reijntjes.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 28

Daarnaast is de deskundige ook gebonden aan de gedragscodes en normen die gelden binnen de
onderzoeksorganisaties en onderzoeksgebieden waar de deskundige werkzaam is. Zo zal een
door het NIFP ingeschakelde psychiater zich onder meer moeten houden aan de door het NIFP
opgestelde gedragsnormen en aan de normen die aan hem als arts worden gesteld en ook heeft
het NFI eigen normen. Daarnaast dienen zorgverleners (zoals forensische psychologen,
psychiaters en orthopedagogen) zich te registreren in het BIG-register.
d) De kwaliteit van het onderzoek
In verband met de kwaliteit van het onderzoek heeft de wetgever de eis gesteld dat de
deskundige bij diens benoeming een opdracht krijgt (art. 51i lid 2 Sv). Als de opdracht niet
duidelijk is kan de deskundige aan de rechter-commissaris om verduidelijking vragen (art. 229
Sv). Voorts heeft de wetgever (buiten de Wet deskundige in strafzaken) op verschillende
deskundigheidsterreinen (de accreditatie van) onderzoeksmethoden voorgeschreven. Daarbij
valt te denken aan de te gebruiken apparatuur en hulpmiddelen bij het verzamelen van
sporenmateriaal, de te gebruiken meetmethode bij het verzamelen van sporenmateriaal, de te
gebruiken methoden voor opslag en bewaring van verzamelde sporen, de te gebruiken
analysemethoden.
Het voorschrijven van onderzoeksmethoden is ook een manier waarop het onderzoek van
technische opsporingsambtenaren wordt genormeerd. De FO-normen / FT-normen beschrijven
de standaard werkwijze voor het veiligstellen en onderzoeken van forensische sporen en
sporendragers. De FO-normen dienen als interne normen voor de opsporingsambtenaren en
zijn niet gepubliceerd.
e) De kwaliteit van de rapportage
De deskundige moet in zijn verslag vermelden welke methode hij heeft toegepast, in welke mate
deze methode en de resultaten daarvan betrouwbaar kunnen worden geacht en welke
bekwaamheid hij heeft bij de toepassing van deze methode (art. 51l lid 1 Sv). Deze eis is
overgenomen uit het Schoensporenarrest.
Daarnaast moet de deskundige zich in zijn mondelinge verklaring beperken tot hetgeen zijn
wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is (art. 342
Sv). In zijn schriftelijke verslag mag de deskundige alleen antwoord geven op de opdracht die
aan hem is verleend tot het verstrekken van informatie of het doen van onderzoek gebaseerd op
wat zijn wetenschap en kennis hem leren omtrent datgene wat aan zijn oordeel onderworpen is
(art. 344 lid 1 sub 4 Sv). In de praktijk zijn er door organisaties en instellingen als het NIFP en
het NFI standaardformulieren opgesteld voor de deskundigenrapportages.
2.3

Alternatieve wegen en middelen

Registratie van deskundigen kan eraan bijdragen dat er zicht wordt gehouden op de kwaliteit en
omvang van deskundigen. Daarmee is nog niets gezegd over de vorm van het register.
Hierboven is al beschreven dat de wetgever aan het begin van het wetgevingsproces nog niet
helder voor ogen had welke vorm een register van deskundigen moest krijgen. Er werd gedacht
aan een soort landelijke lijst van gerechtelijke deskundigen die op dezelfde manier zou worden
georganiseerd als de toenmalige ressortelijke lijsten met gerechtelijke deskundigen. In de loop
van het wetgevingsproces is dit idee echter verworpen. Meerdere malen is met de
volksvertegenwoordigers besproken hoe het register van deskundigen wel vorm moest krijgen.
Daarbij kwamen twee thema’s telkens weer naar voren: moest worden aangesloten bij bestaande
registers en moest registratie plaatsvinden op het niveau van onderzoeksinstituten of van
individuele deskundigen?
Landelijke deskundigheidsmakelaar (LDM)
Naast het NRGD bestaat en bestond er voor onderzoek in het kader van het strafproces nog een
ander deskundigenregister: het register van de LDM. De LDM is een onderdeel van de
Politieacademie en kan ingeschakeld worden door politie en justitie als gezocht wordt naar een

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 29

specifieke deskundige op een bepaald terrein. De LDM beschikt over een databestand van
wetenschappers en ervaringsdeskundigen, uit binnen- en buitenland. De minister beschrijft de
taak van de LDM als volgt:
‘De LDM heeft onder meer tot taak een bemiddelende functie te vervullen tussen enerzijds een
politiekorps dat een deskundige nodig heeft en anderzijds de deskundige. De LDM ondersteunt
de politiekorpsen ook al in een vroeg stadium van de opsporing bij het analyseren en formuleren
van de vragen die aan een deskundige kunnen worden voorgelegd. De LDM bemiddelt zowel bij
de contacten met wetenschappelijke deskundigen als zogenaamde ervaringsdeskundigen, die
beschikken over uitzonderlijke en specialistische kennis ter beantwoording van vragen die direct
samenhangen met het concrete opsporingsonderzoek’.75
In de memorie van toelichting werd overwogen dat eventueel aansluiting kon worden gezocht
bij de LDM. Onderzocht moest worden of bij de registratie van deskundigen door de LDM en de
toetsing van deze deskundigen door het Assessment Panel ‘zodanige algemene kwaliteitseisen
aan bepaalde groepen van deskundigen kunnen worden gesteld dat deze eveneens in het
deskundigenregister op grond van art. 51k kunnen worden opgenomen’.76
Na het opstellen van het concept Besluit register deskundige in strafzaken was het voor de
minister duidelijk dat aansluiting bij de LDM geen goed idee was. De LDM en het nieuw op te
zetten register hadden uiteenlopende doelstellingen en konden daarom niet worden gefuseerd.
Naar aanleiding van de Kamervraag of fusie tussen de registers mogelijk was, memoreerde de
minister een aantal verschillen tussen het bestaande LDM en het nieuw in te stellen NRGD, die
aan een integratie van beide registers in de weg stonden.
Ten eerste is de LDM een bemiddelaar tussen politie en deskundigen, terwijl het expliciet niet de
bedoeling is dat het NRGD een bemiddelingsfunctie gaat vervullen.77 De hulpvraag van politie
en OM wordt door de LDM geanalyseerd en er worden inhoudelijke adviezen gegeven over
welke deskundige het beste kan worden ingeschakeld. Bij het NRGD zullen de gebruikers
zelfstandig een keuze moeten maken uit de geregistreerde deskundigen.
Ten tweede kan de LDM niet worden ingeschakeld door de verdediging, en het is volgens de
minister ook niet wenselijk dat de verdediging dit zou kunnen doen.78 Daarom past het karakter
van de LDM niet bij een nieuw op te zetten deskundigheidsregister, waar de verdediging juist
wel toegang tot zou moeten hebben.
In de derde plaats heeft de LDM volgens de minister “een overzicht van deskundigen die
gespecialiseerd zijn op deskundigheidsgebieden waarvoor (nog) geen gedeelde waarden en
normen gelden, zoals handschriftkunde en stem- en spraakherkenning”. Het is de bedoeling dat
in het NRGD alleen maar deskundigen worden geregistreerd die gespecialiseerd zijn op
deskundigheidsgebieden waarvoor juist wel gedeelde waarden en normen zijn opgesteld.
Ten slotte is de LDM vooral actief (aan het begin) in de opsporingsfase. De ingeschakelde
deskundigen helpen de politie bij het reconstrueren van het strafbare feit. Hierbij is het niet
altijd duidelijk of het gaat om gespecialiseerde opsporingsambtenaren of echte deskundigen.79
Bovendien zijn de bevindingen van via de LDM gevonden deskundigen veelal niet(primair)
bedoeld als bewijsmiddel voor de schuld van de verdachte. Voor de verklaringen van de
deskundigen in het NRGD geldt dat wel – aldus de argumentatie van de minister.
Landelijk register voor gerechtelijke deskundigen
—
75 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 9-10.
76 Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3, p. 8.
77 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 9-10, ‘Deze analyserende en adviserende rol in de opsporingsfase zal in de toekomst nodig

blijven omdat niet voorzien is dat het landelijk deskundigenregister deze bemiddelende taak op zich zal nemen.’
78 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 10, p. 10-11.
79 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 12:

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 30

Ook over de verhouding tussen het landelijk register voor gerechtelijk deskundige (LRGD) en
het NRGD heeft de minister zich uitgebreid uitgelaten. Het LRGD is, in de woorden van de
minister, ‘opgericht op particulier initiatief en richt zich vooral op deskundigen die werkzaam
zijn op het gebied van civiel recht en bestuursrecht. In mindere mate zijn ook deskundigen die
in het strafrecht werkzaam zijn in het LRGD opgenomen. Dit register heeft geen formele
wettelijke basis en kent andersoortige, minder specifiek forensisch vakinhoudelijke,
toelatingseisen dan het NRGD’. De minister verwacht dat het NRGD en het LRGD: ‘elkaar dus
maar voor een heel klein deel [zullen] overlappen en zullen elkaar vooral kunnen aanvullen’.80
Volgens de minister streven het NRGD en het LRGD hetzelfde doel na, namelijk ‘de
totstandkoming van één openbaar register waarin gerechtelijk deskundigen zijn opgenomen’.81
Dit zou blijken uit het overleg tussen de vertegenwoordigers van de bestaande initiatieven,
waaronder het NRGD. De registers zouden verder moeten samenwerken. Daarbij verwacht de
minister ‘dat de desbetreffende registers naar elkaar toe zullen groeien waarbij van het
Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen een uniformerend en bundelend effect zal
uitgaan’82 In de vergelijking tussen het NRGD en het LRGD legt de minister grote nadruk op het
belang van kwaliteitseisen. De minister lijkt van mening dat het NRGD in dat opzicht van een
hoger niveau zal zijn dan het LRGD, omdat de kwaliteitseisen waar de deskundigen aan moet
voldoen bij het NRGD veel hoger zullen zijn dan bij het LRGD.83
Onderzoeksinstituten
De Tweede Kamer stelde de vraag of ook onderzoeksinstituten konden worden geregistreerd. De
minister wees dit af en gaf daarvoor de volgende redenen:
‘Het uitgangspunt voor opname in het landelijk register is dat alleen individuele deskundigen
worden getoetst en ingeschreven in het register. In het register zullen dus geen instituten
worden ingeschreven. Het feit dat een instituut aan een bepaalde kwaliteitsnorm voldoet
garandeert immers nog niet dat elke medewerker van dat instituut ook aan die kwaliteitsnorm
voldoet.’84
en:
‘Ik ben voorts van oordeel dat de registratie van deskundigen die op basis van het onderhavige
wetsvoorstel zou moeten plaats vinden, een individuele toetsing meebrengt. Het gaat immers
niet alleen om toetsing op basis van objectieve kwaliteitscriteria maar ook op basis van
integriteit en onafhankelijkheid. De deskundige wordt op zijn specifieke kennis, vaardigheden
en attitude (vormgegeven in de algemene kwaliteitseisen) getoetst en beoordeeld. Hiermee
wordt beoogd om de wenselijk geachte kwaliteitsimpuls aan de rechtspleging te
bewerkstelligen.’85
Ook hier treft de grote nadruk op de kwaliteitseisen waaraan de deskundige moet voldoen.

—
80 Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. C, p. 6
81 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-922. Uit een bij de kamerstukken gevoegde ingezonden email van het bestuur van het LRGD blijkt dat

vanuit het LRGD de mening van de minister niet zonder meer onderschreven wordt. Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. D-b1.
82 Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. C, p. 6
83 In essentie heeft de minister gelijk. Hij had nader kunnen preciseren dat het LRGD deskundigen registreert

op basis van hun

lidmaatschap van een beroepsvereniging. De daarvoor benodigde kwalificaties kunnen soms ver af staan van hetgeen gewenst of zelfs
vereist is voor een adequaat optreden als gerechtelijke deskundige.
84 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 11.
85 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 14.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 31

2.4

Impliciete en expliciete vooronderstellingen

2.4.1 Inleiding
In het voorgaande zijn de doelstellingen van de Wet deskundige in strafzaken en het Besluit
register deskundige in strafzaken, zoals die blijken uit de parlementaire behandeling daarvan,
beschreven. Aan het beleid en de daarin gevatte doel-middel relaties liggen een aantal
vooronderstellingen ten grondslag. Deze vooronderstellingen zijn niet altijd geëxpliciteerd. De
expliciete en impliciete vooronderstellingen onder het beleid ten aanzien van deskundigen
hebben echter wel gevolgen voor het succes van de voorgestelde maatregelen.
Voor zover de vooronderstellingen door de wetgever zijn geëxpliciteerd, kan het worden
teruggevonden in de wetsgeschiedenis. Naar andere, meer impliciete veronderstellingen die ten
grondslag liggen aan het beleid van de wetgever, is onderzoek gedaan in het onderzoek ter
voorbereiding van deze evaluatie ( Keulen e.a. 2010). Onder meer door middel van interviews
met een select aantal sleutelrespondenten – deskundigen en vertegenwoordigers van juridische
afnemers van deskundigheid – zijn deze vooronderstellingen in kaart gebracht.
Er kunnen vijf vooronderstellingen worden onderscheiden die een rol spelen in de relatie tussen
het deskundigenregister en de bevordering van de kwaliteit van de inbreng van deskundigen in
de rechtspleging. De eerste drie vooronderstellingen zien op de voorwaarden waaraan voldaan
moet worden voordat het deskundigenregister op een succesvolle manier kan functioneren. De
laatste twee vooronderstellingen hebben betrekking op de relatie tussen het deskundigenregister
en het bevorderen van de kwaliteit van de inbreng van de deskundigen.
2.4.2 Vooronderstelling 1
De eerste voorwaarde voor het succesvol functioneren van een deskundigenregister is dat er na
het selectieproces alleen deskundigen met voldoende niveau staan geregistreerd. Deze
voorwaarde kan op zichzelf verder worden uitgesplitst in drie deelvoorwaarden.
a) Het is mogelijk een kader op te stellen voor de toetsing van welke deskundigen
voldoende kennis en vaardigheden hebben.
b) Het is mogelijk een gewenst niveau van kennis en vaardigheden dat voldoende is voor
registratie te bepalen.
c) Het is mogelijk onderscheid te maken tussen deskundigen met een voldoende en
deskundigen met een onvoldoende niveau van kennis en vaardigheden.
De wetgever heeft zich gedurende de gehele behandeling van de Wet deskundige in strafzaken
niet uitgelaten over de benodigde kennis en vaardigheden van een deskundige in het
strafproces. Voor de vakspecifieke kennis geldt dat de wetgever niet heeft aangegeven wat de
gewenste omvang en het gewenste niveau van de kennis van de deskundige zou moeten zijn. Wel
is door de wetgever nader gespecificeerd dat de deskundige kennis moet hebben van het
strafrecht en over communicatieve vaardigheden moet beschikken. Maar ook voor wat betreft
deze nadere specificatie heeft de wetgever niet duidelijk gemaakt wat de gewenste omvang en
het gewenste niveau van kennis van het strafrecht of de communicatieve vaardigheden is.
Ad a: Kader voor toetsing
Het College van gerechtelijke deskundigen moet bevorderen dat er per deskundigheidsgebied
specifieke eisen worden opgesteld ter nadere uitwerking van de in artikel 12, tweede lid,
genoemde (algemene) eisen (art. 4 onder b BRDIS). De wetgever gaat er klaarblijkelijk vanuit
dat er op een deskundigheidsgebied genoeg overeenstemming kan worden bereikt over de
normen waaraan deskundigheid kan worden getoetst. De wetgever gaat er ook vanuit dat het
College in staat is een representatieve afvaardiging van de deskundigen in het vakgebied bij
elkaar te brengen om deze normen op te stellen.
Aan het College is geen handreiking gegeven over de manier waarop potentiële problemen en
geschillen moeten worden aangepakt. Het College moet zelf een antwoord formuleren op

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 32

controversiële vragen, zoals: Welke deskundigen moeten betrokken worden bij het opstellen van
de normen? Mogen deskundigen die later moeten worden getoetst hun eigen normen opstellen?
Welke invloed mogen dominante onderzoeksinstellingen als het NFI en het NIFP hebben op de
opgestelde normen? Moet worden gezocht naar consensus of kunnen dissidenten worden
buitengesloten? Hoe moet worden omgegaan met nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen en
veranderingen van inzicht? Het antwoord op deze vragen kan invloed hebben op de omvang van
de kennis van de geregistreerde deskundigen.
Ad b: Niveau van kennis en vaardigheden
De kennis en vaardigheden van deskundigen kunnen van verschillend niveau zijn. Voordat
deskundigen kunnen worden geregistreerd moeten keuzes worden gemaakt over het gewenste
niveau van algemene, vakinhoudelijke kennis en het gewenste niveau van forensische kennis
van de deskundige. Ook moet er een keuze worden gemaakt voor registratie op een basisniveau
of op verschillende niveaus. Het College van gerechtelijke deskundigen is hier vrij in gelaten.
De in het vooronderzoek geïnterviewde sleutelpersonen verwachtten dat een toekomstig register
zou uitgaan van een basisniveau van kennis en vaardigheden. Zij wilden dat het register in ieder
geval ‘het kaf van het koren’ zou scheiden en de ‘rotte appels uit de mand’ zou halen.86 Verder
was het de verwachting ‘dat het deskundigenregister geen wezenlijk andere kwaliteitseisen zal
stellen dan die de beroepsgroep zelf al stelt’.87 Ten aanzien van de forensische kennis werd de
verwachting uitgesproken ‘dat geregistreerde deskundigen een betere forensische kennis zullen
hebben dan niet-geregistreerde deskundigen’.88 Tegelijkertijd spraken verschillende
respondenten de hoop uit dat het register de afnemers zou kunnen helpen in moeilijke gevallen.
Daarbij achtte men een basisniveau van deskundigheid niet altijd voldoende voor een adequaat
optreden als forensisch deskundige. Differentiatie in het niveau van kennis en vaardigheden zou
in dat geval een oplossing kunnen zijn, aldus de ondervraagde sleutelpersonen.
Ad c: Beoordeling van kennis en vaardigheden
Het College van gerechtelijk deskundigen moet beslissen over aanvragen van deskundigen tot
inschrijving in het register (art. 4 onder a BRDIS). Hierbij laat het College zich adviseren door
een Toetsingsadviescommissies (TAC). De TAC beoordeelt de deskundige aan de hand van een
schriftelijk dossier en eventueel een mondelinge toelichting daarop. Het schrijft een advies aan
het College, wat meestal wordt opgenomen. Er wordt vanuit gegaan dat het TAC in staat is de
toetsingsnormen toe te passen en daardoor de omvang en het niveau van de kennis en
vaardigheden van de deskundige te toetsen. Om willekeur te voorkomen zou dit op consequente
wijze moeten gebeuren, ook al functioneren er binnen hetzelfde expertisegebied meerdere
TAC’s.89
2.4.3 Vooronderstelling 2
De tweede voorwaarde voor het succesvol functioneren van het deskundigenregister is dat als er
deskundigen worden ingeschakeld in het strafproces, er een keuze kan worden gemaakt voor
een geregistreerde deskundige. Inschakeling van een deskundige in het strafproces is nodig als
de rechter en overige procespartijen de kennis en vaardigheden ontberen om op zinvolle wijze
om te gaan met bepaalde informatie. De hulp van deskundigen is nodig op verschillende
deskundigheidsgebieden voor verschillende soorten vragen. Het deskundigenregister kan alleen
een rol spelen als de benodigde deskundige is geregistreerd. Ook deze voorwaarde kan in drie
deelvoorwaarden worden verdeeld.
a) Op de deskundigheidsgebieden waar (regelmatig) een beroep op wordt gedaan in het
strafproces staan deskundigen geregistreerd.
b) Per deskundigheidsgebied staan er genoeg deskundigen geregistreerd
—
86 B.F. Keulen, Het deskundigenregister in strafzaken. De beoogde werking, mogelijke neveneffecten en risico’s, Den Haag: Boom

Juridische uitgevers 2010, p. 125.
87 Idem, p. 126.
88 Idem, p. 127.
89 Idem,

p. 135.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 33

c) Deskundigen zijn bereid zich te laten registreren.
Ad a: Deskundigheidsgebieden
In de wetsgeschiedenis komt meerdere malen naar voren dat voor de vulling van het
deskundigenregister wordt gekozen voor een groeimodel.90 Er kunnen verschillende redenen
zijn waarom bepaalde deskundigheidsgebieden niet geschikt worden geacht voor het opstellen
van registratie-eisen. Op sommige deskundigheidsgebieden zijn de normen nog niet genoeg
uitgekristalliseerd. In dat geval kunnen de daarin werkzame deskundigen niet worden
geregistreerd, aldus de wetgever.91 Aan de bevoegdheid van het College om in bijzondere
gevallen eenzijdig de nadere maatstaven voor een bepaalde beroepsgroep vast te stellen92 is nog
geen invulling gegeven. Het kan ook zijn dat het aantal deskundigen dat op een bepaald
deskundigheidsgebied actief is zo gering is dat registratie niet de moeite waard is. Dit zal met
name het geval zijn als deze deskundigen slechts incidenteel worden ingeschakeld. Een
bijkomende moeilijkheid is dat de Aanwijzing technisch onderzoek/deskundigenonderzoek93
een aantal deskundigheidsgebieden grotendeels uit sluit van het formele
deskundigheidsbegrip.94
Op grond van deze analyse van de wetsgeschiedenis lijkt het niet waarschijnlijk dat op alle
deskundigheidsgebieden waarop deskundigen in het strafproces worden ingeschakeld,
deskundigen kunnen worden geregistreerd. Waar de grenzen liggen van het bereik van het
NRGD is uit de wetsgeschiedenis niet duidelijk geworden. Er wordt slechts gesproken van een
groeimodel. Maar wanneer het NRGD is volgroeid is onbekend. Is dat het geval als een bepaald
percentage van de ingeschakelde deskundigen is geregistreerd? Of moet er naar worden
gestreefd dat op een bepaald moment alle deskundigen die worden ingeschakeld zijn
geregistreerd?
Ad b: Aantal deskundigen
Uit de interviews uit 2010 komt naar voren dat ‘onvoldoende capaciteit de tevredenheid van de
afnemers en het gebruiksgemak en daarmee samenhangend het succes van het
deskundigenregister in negatieve zin [zou] kunnen bepalen.’95 De vraag of er per
deskundigheidsgebied genoeg deskundigen staan geregistreerd, kan op verschillende manier
worden beantwoord. Er kan worden gekeken of er genoeg deskundigen staan geregistreerd om
een vakinhoudelijke discussie tussen deskundigen mogelijk te maken. Er kan worden gekeken of
er genoeg capaciteit is om aan de vraag van de afnemers te voldoen.96 De capaciteit kan ook
ruimer worden uitgelegd, zodat er zoveel deskundigen staan geregistreerd dat de afnemers
kunnen kiezen. Het beantwoorden van de vraag naar de capaciteit van het NRGD is
gecompliceerd, omdat niet elke deskundige die is geregistreerd elke opdracht zal kunnen of
willen aannemen. Dit heeft invloed op de beschikbare capaciteit van deskundigen.
Ad c: Registratiebereidheid
Registratie voor deskundigen is vrijwillig.97 De expliciete veronderstelling van de wetgever is dat
de deskundige zich graag wil laten registreren, zo blijkt uit de reactie van de minister op
Kamervragen: ‘Ik denk dat inschrijving in het register voor de deskundigen attractief is. Men
krijgt dan de status van geregistreerd deskundige. (…) Zo'n registratie houdt ook in dat het voor
de deskundigen helder is dat er vertrouwen in hem of haar gesteld wordt. (…) Ook voor een
deskundige is het prettig als niet nog eens per zaak discussie ontstaat over de vraag of de
vereiste deskundigheid bij die deskundige aanwezig is’.98
—
90 Zie o.a. Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 7 en 14; Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 9.
91 Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6, p. 6.
92 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 18.
93 Aanwijzing technisch onderzoek/deskundigenonderzoek, Stcrt. 2013, 13962, in werking getreden op 1 juni 2013.
94 In het Nederlandse strafproces is een deskundige de persoon die als deskundige wordt benoemd of gehoord.
95 Keulen e.a., p. 129.
96 Idem, p. 128.
97 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 16.
98 Handelingen II 2007-2008, 21 mei 2008, 86-6070.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 34

Tijdens de behandeling van de Wet deskundige in strafzaken heeft de Koninklijke Nederlandse
Akademie voor Wetenschappen (KNAW) een brief geschreven waarin zorgen werden geuit over
de werking van het deskundigenregister. De KNAW vreest dat in het register vooral
deskundigen ‘met beperkte wetenschappelijke kennis zullen worden opgenomen’ en ze pleit
ervoor ‘de namen van wetenschappelijke deskundigen integraal buiten het landelijk openbaar
register van gerechtelijke deskundigen te houden’.99 Wetenschappers zouden zich niet graag
laten opnemen in het deskundigenregister, terwijl er wel behoefte kan zijn aan de hulp van deze
wetenschappers.
In de interviews uit 2010 wordt de verwachting uitgesproken dat ‘de bereidheid groot zal zijn bij
deskundigen die al in de forensische context werkzaam zijn’ maar dat ‘niet veel nieuwe mensen
zich zullen laten registreren’. Als indicator van succes wordt de registratie van “nieuwe”
deskundigen genoemd en als contra-indicator de afwezigheid van registratie van vaste
gerechtelijke deskundigen.100 Een andere verwachting is dat ‘een al te grote vrijblijvendheid
voor afnemers om te putten uit het deskundigenregister, van invloed zal zijn op de
registratiebereidheid van de deskundigen’.101
2.4.4 Vooronderstelling 3
De derde voorwaarde voor het succesvol registreren van het deskundigenregister is dat als een
deskundige wordt ingeschakeld dit zoveel mogelijk een geregistreerde deskundige is. Als de
procesdeelnemers deskundigen blijven inschakelen die niet geregistreerd zijn, heeft het
registratieproces geen zin. De voorwaarden die aan geregistreerde deskundigen worden gesteld
hebben dan geen doorwerking in het strafproces. Ook deze voorwaarde kan worden verdeeld in
drie deelvoorwaarden.
a) De benodigde deskundige kan in het register worden gevonden.
b) De officier van justitie, de rechter-commissaris en de rechter schakelen bij voorkeur een
geregistreerde deskundige in.
c) De verdediging schakelt bij voorkeur een geregistreerde deskundige in.
Ad a: Vindbaarheid
Deskundigen kunnen alleen worden ingeschakeld als de juiste deskundigen in het register
kunnen worden gevonden. Het gaat hierbij om de beschikbare informatie in het register, het
gebruiksgemak van het register en het koppelen van deskundigen aan deelnemers van het
strafproces.
Welke deskundige geschikt is voor het beantwoorden van de gestelde vragen, is afhankelijk van
de specifieke kennis en kunde van de deskundige. Binnen een deskundigheidsgebied zijn er
verdere mogelijkheden tot specialisatie. Daardoor kan een geregistreerde deskundige zeer
deskundig zijn op bepaalde deelonderwerpen binnen zijn deskundigheidsgebied, terwijl hij over
andere onderwerpen weinig weet.
Tijdens de behandeling van de Wet deskundige in strafzaken is uitgebreid aandacht besteed aan
de notie dat het feit dat een deskundige in het algemeen genoeg kennis en vaardigheden voor
registratie heeft, niet betekent dat hij ook genoeg kennis en vaardigheden heeft om een specifiek
onderzoek te kunnen verrichten. Door het SP-kamerlid De Wit is zelfs een (niet aangenomen)
amendement ingediend die als strekking had dat de rechter in elk specifiek geval moest
motiveren waarom de deskundige geschikt was om dit specifieke onderzoek te verrichten.102 In
reactie daarop stelt de minister dat de rechter altijd kritisch moet staan tegenover het
gepresenteerde bewijs en dat daarom een extra motiveringsvoorschrift niet nodig is, maar dat
hij het een sympathiek idee vindt. Uit het amendement blijkt echter ook duidelijk dat het
—
99 Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. D, bijlage brief KNAW van 30 juli 2008.
100

Keulen e.a. 2010, p. 130.

101

Keulen e.a. 2010, p. 130..

102 Zie Handelingen II 09-04-2008 en Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 12.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 35

kamerlid het niet vanzelfsprekend vindt dat elke geregistreerde deskundige geschikt is om elk
onderzoek te doen.
Uit de interviews uit 2010 blijkt dat het gebruikersgemak door de afnemers als een van de
belangrijkste doelen van het register wordt gezien.103 Dit heeft onder meer te maken met de
mogelijkheid om de juiste deskundige in het register te vinden. Er was toen nog veel
onduidelijkheid over de ontsluiting van het register, maar wel stond al vast dat het nieuwe
register gebruikers niet zou ondersteunen bij het vinden van een specifieke deskundige. Uit de
interviews uit 2010 kwam naar voren dat men de vindbaarheid van de juiste deskundige als een
punt van zorg zag.104
Ad b: Bereidheid tot inschakeling bij officier van justitie, rechter-commissaris en rechter
De veronderstelling bij de registratie van deskundigen is dat er een voorkeur is van de
procesdeelnemers voor het inschakelen van deze deskundigen. De wetgever zegt dit ook
expliciet: ‘Wel is de verwachting dat de rechter, het openbaar ministerie, politie en de
verdediging bij voorkeur gebruik zullen maken van geregistreerde deskundigen’.105 Een
criterium voor succes is daarom de frequentie waarmee partijen gebruik maken van het
deskundigenregister.106
Of partijen gebruik maken van het register hangt allereerst af van de vraag of de
procesdeelnemers een verschil merken tussen geregistreerde en niet-geregistreerde
deskundigen. Daarbij valt op dat de afnemers de grootste verwachtingen hebben bij zogenaamde
“exoten”, want bij “bulkzaken” ging het volgens hen al goed.107 Het succes van het register ‘moet
zichtbaar worden bij de speciale gevallen’.108
De wetgever heeft door middel van twee wettelijke bepalingen de officier van justitie en de
rechter(-commissaris) willen stimuleren om vooral geregistreerde deskundigen te benoemen.
De officier van justitie mag zelfstandig alleen geregistreerde deskundigen benoemen (art. 150
Sv). Wil de officier van justitie een niet geregistreerde deskundige laten benoemen dat moet hij
hiervoor toestemming vragen aan de rechter(-commissaris).
De rechter-commissaris kan zelfstandig en op verzoek van de officier van justitie of de
verdediging een deskundige benoemen (art. 176 en 227 Sv). Wanneer de rechter-commissaris
een niet-geregistreerde deskundige wil benoemen moet hij motiveren waarom hij deze
deskundige deskundig genoeg acht (art. 51k lid 2 Sv). Hij moet dit doen aan de hand van de
eisen die staan in art. 12 lid 2 BRDS (art. 20 BRDS). Ook de zittingsrechter kan zelfstandig of op
verzoek een niet-geregistreerde deskundige benoemen (art. 315 lid 3 Sv). Ook de zittingsrechter
zal moeten motiveren waarom hij de niet-geregistreerde deskundige deskundig genoeg acht.
De mate waarin deze bepalingen de officier van justitie en de rechter inderdaad stimuleren
alleen geregistreerde deskundigen in te schakelen, is afhankelijk van de uitoefening van deze
bevoegdheden. De al genoemde Aanwijzing technisch onderzoek/deskundigenonderzoek biedt
aan de officier van justitie veel ruimte om buiten de regeling van het Wetboek van
Strafvordering aan technisch opsporingsambtenaren opdracht te geven tot het doen van
technisch onderzoek. Het onderscheid tussen het onderzoek van een deskundige en een
technisch opsporingsambtenaar kan echter gradueel zijn. Niets voor niets worden de technische
opsporingsambtenaren wel deskundigen in materiële zin genoemd.109 De rechter(-commissaris)
moet het motiveringsvoorschrift bij het benoemen van een niet-geregistreerde deskundige
serieus nemen. Indien deze motivering met een standaardfrase wordt afgedaan, is niet te
—
103 Keulen e.a. 2010, p. 136 .
104 Keulen e.a. 2010,

p. 134-136.

105 Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330, p. 8.
106 Keulen e.a. 2010, p. 136. Het woord ‘bulkzaken’ is hier wat verwarrend; men bedoelde kennelijk ‘ veel gebruikte deskundigheid’ .
107 Keulen e.a. 2010, p. 134 en p. 139-142
108 Keulen e.a. 2010, p. 136.
109 G.C. Haverkate, ‘De Wet deskundige in strafzaken [2]’, Expertise & Recht, 2009, 5-6, p.138-142.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 36

controleren of de rechter(-commissaris) kritisch heeft gekeken naar de deskundigheid van de
deskundige.
Ad c: Bereidheid tot inschakeling bij verdediging
De verdediging is geheel vrij in zijn keuze voor een deskundige. De wetgever gaat er wel vanuit
dat de verdediging er de voorkeur aangeeft geregistreerde deskundigen in te schakelen. Of de
verdediging gebruik maakt van het deskundigenregister hangt onder meer af van de vraag of hij
door middel van het deskundigenregister de juiste deskundige (gemakkelijk) kan vinden. Een
andere overweging is of de rechter een door de verdediging ingeschakelde niet-geregistreerde
deskundige betrouwbaar genoeg vindt en wil gebruiken. Een obstakel voor het inschakelen van
geregistreerde deskundigen kan zijn dat deze deskundigen werkzaam zijn voor een organisatie
dat in het algemeen of in het specifieke geval onderzoek hebben gedaan voor de aanklager. In de
interviews uit 2010 wordt het slaagcriterium van het deskundigenregister negatief
geformuleerd, namelijk ‘als het geen beperkende invloed heeft op de ruimte van de
verdediging’.110
2.4.5

Vooronderstelling 4

De vierde vooronderstelling ziet erop dat door het deskundigenregister en de inschakeling van
geregistreerde deskundigen de kwaliteit van de inbreng van deskundigen wordt bevorderd. Dat
betekent dat deskundigen in vergelijking met niet-geregistreerde deskundigen beter onderzoek
doen, beter communiceren met hun opdrachtgever, betere deskundigenverslagen schrijven, de
rechter en de procespartijen de deskundige beter begrijpen en de rechter door de verklaring van
de geregistreerde deskundige beter in staat is om vast te stellen of de verdachte werkelijk
schuldig is en zijn vonnis beter kan motiveren.111
De groep met niet-geregistreerde deskundigen kan op zichzelf in tweeën worden gedeeld.
Enerzijds zijn er de deskundigen die een aanvraag hebben gedaan tot registratie en zijn
afgewezen en anderzijds zijn er deskundigen die zich nooit hebben aangemeld voor registratie.
Wat betreft de afgewezen deskundigen klopt de veronderstelling alleen als op de goede criteria is
geselecteerd. Als bij de selectie echter deskundigen worden afgewezen van wie de kwaliteit van
de inbreng (op onderdelen) van hetzelfde of hoger niveau is dan die van de geregistreerde
deskundigen, gaat deze veronderstelling niet langer op. Er moet dus wel genoeg verband zitten
tussen de selectiecriteria en het uiteindelijke functioneren van de deskundige. Wat betreft de
deskundigen die niet zich niet hebben aangemeld voor registratie is de veronderstelling
problematisch. Het gaat alleen op als de inbreng van de deskundigen die zich niet laten
registreren slechter is dan de inbreng van de geregistreerde deskundigen.
2.4.6 Vooronderstelling 5
De vijfde vooronderstelling gaat over de relatie tussen het deskundigenregister en de kwaliteit
van de inbreng van deskundigen in het strafproces in het algemeen. Uit de interviews blijkt dat
de respondenten verwachtingen hebben ten aanzien van de uitstraling van het register. ‘Het
register zou processen op gang kunnen brengen, bijvoorbeeld door de kritische rol van de
rechter, zijn eigen taak en verantwoordelijkheden meer naar voren te halen’.112 Het register zou
op een bepaalde manier een stimulerende rol kunnen spelen bij de opdracht- en vraagstelling
aan de deskundigen.113 En het deskundigenregister zou kunnen gaan functioneren als
kenniscentrum en intermediair bij de bevordering van de forensische kennis van deskundigen
en juristen.114
—
110 B.F. Keulen, Het deskundigenregister in strafzaken. De beoogde werking, mogelijke neveneffecten en risico’s, Den Haag: Boom

Juridische uitgevers 2010, p. 136.
111 Idem, p. 137-139.
112 Idem, p. 155.
113 Idem, p. 148.
114 B.F. Keulen, Het deskundigenregister in strafzaken. De beoogde werking, mogelijke neveneffecten en risico’s, Den Haag: Boom

Juridische uitgevers 2010, p. 147.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 37

2.5

Doelboom

Het geheel van de in dit hoofdstuk beschreven doelstellingen, middelen en veronderstellingen is
schematisch weergegeven in de navolgende doelboom. Het hoogst geplaatste doel in een
doelboom is de zogenoemde eindformule, het ultieme doel waarnaar gestreefd wordt. Alle
onderliggende (tussen)doelen zijn op hun beurt te beschouwen als middelen om de eindformule
te realiseren. Zo wordt de keten van causale en/of normatieve relaties zichtbaar gemaakt die
(meestal impliciet) aan de instelling van het NRGD ten grondslag hebben gelegen.
De doelboom is een partiële doelboom: het beleid op strafrechtelijk terrein met als einddoel
“vergroten van vertrouwen in de rechtsstaat” omvat een groot aantal maatregelen en middelen
naast de instelling van het Nederlands register van gerechtelijke deskundigen. De partiële
doelboom reconstrueert slechts dat deel van het beleid waarin het NRGD het centrale middel is.
De onderhavige evaluatie betreft immers uitsluitend het functioneren van het NRGD.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 38

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 39

3 Organisatie en procedures van het NRGD
3.1

Inleiding

Met de inwerkingtreding van de Wet deskundige in strafzaken per 1 januari 2010 is ook het
Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD) opgericht. De Wds stelt eisen aan de
kwaliteit, betrouwbaarheid en bekwaamheid van te registreren forensische deskundigen.
Centraal in de uitvoering van de wettelijke taak van het NRGD staat dan ook de beoordeling van
aanvragers van registratie op hun kwaliteiten als forensisch deskundige. Om die beoordeling
gestalte te geven diende het NRDG organisatievormen en procedures tot stand te brengen. In dit
hoofdstuk wordt de inrichting en werking van het NRGD-bestel beschreven.
3.2

Organisatie

Het NRGD wordt bestuurd door het onafhankelijke College gerechtelijk deskundigen. Het
College stelt de normen vast waaraan deskundigen worden getoetst en beslist over de registratie
in individuele gevallen. Het NRGD maakt vervolgens de gegevens van geregistreerde
deskundigen openbaar. Daarnaast beheert het College het register en beslist over toelating en
doorhaling van inschrijving van personen. De leden van het College worden door de minister
van Veiligheid en Justitie benoemd. Het College is een zelfstandig bestuursorgaan. Medio 2014
bestaat het College uit zeven personen. De voorzitter is een rechter, verder bestaat het College
uit wetenschappers, een lid van de staande magistratuur en een voormalige korpschef van
politie. Een aantal van hen is daarnaast verbonden aan forensische en kennisinstituten.115
Namens het College beheert en onderhoudt het Bureau NRGD het register. Het Bureau
ondersteunt het College bij beleidsvoorbereiding, bij het instellen en begeleiden van de
verschillende commissies, bij communicatie en logistieke processen, bij het financieel beheer en
door juridische advisering. Het Bureau concipieert voor het College beleidsdocumenten en
conceptbeschikkingen, jaarverslagen, analyses en discussienota’s. Het NRGD werkt actief aan
het vergroten van de bekendheid van het NRGD, onder meer door het schrijven van artikelen in
vakbladen. Het Bureau doet voorts aan zelfevaluatie, monitort ontwikkelingen en ervaringen,
oriënteert zich op mogelijke nieuwe expertisegebieden en heeft een aantal juridische en
inhoudelijke voorstellen gedaan voor aanpassing van het Besluit NRGD. Door het organiseren
van en deelnemen aan workshops en het schrijven van ‘position papers’ heeft het bureau
activiteiten ondernomen ter bevordering van de kwaliteit van forensische deskundigheid in een
internationale context. Bij het Bureau zijn medio 2014, op basis van acht fte, elf personen
werkzaam, waaronder een directeur en vier beleidsmedewerkers.
Het College heeft per deskundigheidsgebied twee soorten commissies ingesteld, te weten een
normstellingsadviescommissie (NAC) en een toetsingsadviescommissie TAC). Daarnaast is er
een bezwaaradviescommissie (BAC) in het leven geroepen die het College adviseert over de
afhandeling van ingediende bezwaarschriften op beschikkingen van het College. De
adviescommissies worden in 3.5 paragraaf beschreven.
Schematisch ziet de organisatiestructuur van het NRGD er als volgt uit.

—
115 Op grond van artikel 5

lid 2 van het Besluit register deskundige in strafzaken dient het College in ieder geval te bestaan uit één met

rechtspraak belast lid van de rechterlijke macht (tevens voorzitter), één lid van het openbaar ministerie, één advocaat, één
politiefunctionaris en drie gerechtelijke deskundigen. Aan dat vereiste is niet voldaan, nu van het College alleen een oudpolitiefunctionaris en geen advocaat uitmaken.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 40

Beheersmatig maakt het Bureau onderdeel uit van het ministerie van Veiligheid en Justitie. De
begroting is onderdeel van de begroting van het departement en voor de besteding volgt men de
relevante regels van het departement. De feitelijke (gerealiseerde) kosten van het NRGD zijn
weergegeven in tabel 3.1. Uit de tabel blijkt dat de feitelijke kosten na het aanloopjaar 2010
stabiel rond € 1.750.000 liggen, waarbij de bureaukosten uiteenlopen van 65% (2012) tot 73%
(2011).
Tabel 3.1: feitelijke kosten (x 1.000) in euro’s van het NRGD
2010

2011

2012

2013

440
82

558

596

622

20

5,5
17

18
17

Kosten Bureau
Personeel
Advies
Reiskosten
Opleidingen
Huur
Kantoorkosten

264

208
213

130
124

145
102

ICT
College

349
179

189
79

167,5
102

158
125

Kosten commissies
Vergoedingen incl. reiskosten

113

355

569

485

Vertaalkosten
Juridisch advies

39

52
5

34,5
6

17
1

Overige kosten
Projecten

100

15
50

6
17,5

7
4

Totaal

1.571

1.744

1.775

1.701

3.3

Registratie- en toetsingsprocedure

De toetsingsprocedure is voor elk deskundigheidsgebied in grote lijnen hetzelfde. De deskundige
moet een aanmeldingsformulier invullen. Bij dit aanmeldingsformulier moeten bepaalde
documenten worden toegevoegd. Welke documenten dat precies zijn hangt af van het
deskundigheidsgebied en het type aanvrager. Uit de bijvoegde documenten moet blijken dat de
deskundige voldoet aan de specifieke registratie-eisen voor een bepaald deskundigheidsgebied.
Een deel van de vereiste documenten heeft betrekking op het vereiste opleidingsniveau, zoals
diploma’s, bewijs van inschrijving voor bepaalde registers, gevolgde bijscholingscursussen,
bijgewoonde intervisie-bijeenkomsten en andere manieren van deskundigheidsbevordering.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 41

De belangrijkste documenten die bij de aanvraag moeten worden gevoegd zijn de ondertekende
Gedragscode en een selectie van de zaaksrapporten die de deskundige heeft gemaakt. De
deskundige moet een overzicht maken van de rapporten die hij in de voorgaande jaren heeft
opgesteld. Hoeveel rapporten de deskundige minimaal op dit overzicht moet vermelden, is
afhankelijk van het deskundigheidsgebied en het type aanvrager. Zo moet de DNA-deskundige
bij zijn initiële aanvraag op de lijst minimaal vijftig rapporten vermelden die hij in de afgelopen
twee jaar heeft opgesteld.116 De gedragsdeskundige moet bij de initiële aanvraag minimaal acht
zaaksrapporten melden die hij in de afgelopen vier jaar heeft opgesteld.117
De deskundige moet bij zijn aanvraag een aantal van de rapporten die hij op de overzichtslijst
heeft vermeld meesturen. Hoeveel en welke rapporten dat zijn hangt – nogmaals – af van het
deskundigheidsgebied en het type aanvrager. Bij een initiële aanvraag voor registratie van zowel
de gedragsdeskundige als de DNA-deskundige worden er drie rapporten geselecteerd die de
deskundige moet opsturen. Voor beide deskundigheidsgebieden geldt dat er bij een heraanvraag
twee rapporten worden geselecteerd. Daarnaast mag de deskundige zelf nog één rapport
selecteren als aanvulling. De selectie van de rapporten wordt volgens het beoordelingskader
gedaan door de Toetsingsadviescommissie. In de praktijk maken de medewerkers van het
NRGD-bureau uit de zaakslijst een zodanige selectie van rapporten dat de TAC in staat wordt
gesteld op basis daarvan de kwaliteiten over de volle breedte van het vak te beoordelen.
De toetsing zelf heeft verschillende fasen. Ten eerste wordt er een administratieve toets verricht
door een medewerker van het bureau van het NRGD. Hij beoordeelt of aan alle administratieve
voorwaarden voor registratie is voldaan. Dat betekent dat alle formulieren volledig in moeten
zijn gevuld en de gevraagde documenten zijn bijgevoegd bij het aanmeldingsformulier. Indien
niet is voldaan aan de administratieve voorwaarden wordt de aanvrager verzocht de aanvraag
verder aan te vullen. Is de aanvraag compleet dan wordt de aanvraag in handen gesteld van een
toetsingsadviescommissie (TAC) voor een schriftelijke en eventuele mondelinge toetsing. Aan de
hand van het advies van de TAC neemt het College gerechtelijke deskundigen een beslissing over
de aanvraag.
De registratie-eisen zijn verschillend voor verschillende typen aanvragers tot registratie. Het
College maakt tegenwoordig twee onderscheidingen. Het eerste onderscheid is tussen de initiële
aanvrager, die nog niet eerder is geregistreerd op het betreffende deskundigheidsgebied, en de
heraanvrager. In beide categorieën wordt dan nog een verder onderscheid gemaakt. Bij de
initiële aanvrager zijn er verschillende eisen voor de ervaren rapporteur en voor de nieuwe
rapporteur. Bij de heraanvrager zijn er verschillende eisen voor de volledig geregistreerde
deskundige en de deskundige die is geregistreerd voor beperkte duur. In totaal zijn er dus vier
verschillende sets met registratie-eisen, die elkaar overigens wel grotendeels overlappen. De
genoemde onderscheidingen komen alleen voor in meer recente beoordelingskaders (sinds
2013). In de eerdere beoordelingskaders werd dit onderscheid niet gemaakt en golden dezelfde
registratie-eisen voor elke deskundige.
Schematisch ziet de formele aanvraagprocedure er als volgt uit:118

—
116 Het moet gaan om ‘een lijst van zaaksrapporten opgemaakt in de afgelopen 2 jaar, met een minimum

van 50 complexe en/of gemengde DNA-profielen, die collegiaal gereviewed zijn’. De heraanvrager moet ook 50 zaken op de lijst
vermelden, maar mag die in de afgelopen 4 jaar hebben gedaan.
117 Meer precies: ‘een lijst van 8 zaaksrapporten opgemaakt in de afgelopen 4 jaar onder collegiale review of supervisie’. De nieuwe

rapporteur moet 5 rapporten vermelden die onder supervisie zijn opgesteld.
118 Schema afkomstig van www.nrgd.nl.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 42

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 43

3.4

Vormen van registratie

Op de aanvraag van de deskundige tot registratie kan het College beslissen tot registratie,
registratie voor beperkte duur of geen registratie. De registratie van beperkte duur behoeft
nadere toelichting. Die is als zodanig namelijk niet terug te vinden in het Besluit register
deskundigen in strafzaken. Wel is in art. 19 BRDS de mogelijkheid van voorwaardelijke
registratie te vinden. Het College heeft er echter in het beleidskader Registratie voor beperkte
duur voor gekozen de term voorwaardelijke registratie te vervangen voor de term ‘registratie van
beperkte duur’. Het College heeft de minister gevraagd deze wijziging ook door te voeren in het
Besluit.
Het College is in het beleidskader ook op andere punten afgeweken van het Besluit. Volgens art.
19 lid 1 BRDS is voorwaardelijke registratie alleen mogelijk als de deskundige onvoldoende
juridische kennis heeft. Het College vindt dit echter te beperkend en onredelijk en heeft in het
beleidskader drie categorieën genoemd waarin een deskundige voor beperkte duur kan worden
geregistreerd:
1) Maatwerk
Het kan zijn dat de deskundige niet voldoet aan één van de eisen die worden gesteld, maar voor
de rest wel in aanmerking zou komen voor registratie. In dat geval zou het College strikt
genomen de aanvraag moeten afwijzen (behalve als het om een gebrek aan juridische ervaring
gaat). Het College heeft deze uitzondering uitgebreid naar alle eisen. Als de deskundige op één
punt niet aan de eisen voldoet, dan is in uitzonderlijke gevallen registratie voor beperkte duur
mogelijk. De beoordeling hiervan vraagt maatwerk.
2) Pasopgeleide rapporteur
Voor registratie is vereist dat de deskundige genoeg ervaring heeft als rapporteur in het
strafproces. Omdat registratie in veel gevallen een belangrijke eis is om te worden ingeschakeld,
is het voor beginnende rapporteurs moeilijk om deze ervaring op te doen. Pasopgeleide
rapporteurs, die alleen onder begeleiding onderzoek hebben gedaan, zouden daarom niet
kunnen worden geregistreerd. Om dit te voorkomen kunnen pasopgeleide rapporteurs voor een

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 44

beperkte duur worden geregistreerd, zodat ze ervaring krijgen met het zelfstandig doen van
onderzoek.
3) Aanvraag na eerdere afwijzing
Het is mogelijk een aanvraag tot registratie te doen na een eerdere afwijzing. In die afwijzing
zijn de tekortkomingen van de deskundige genoemd. De afgewezen deskundige kan proberen
deze tekortkomingen weg te werken onder begeleiding van een ervaren rapporteur. Een eerder
afgewezen aanvrager zal bij een nieuwe aanvraag altijd slechts voor beperkte duur kunnen
worden geregistreerd.
Het Besluit noemt een termijn voor de registratie van beperkte duur van vier jaar; daarna moet
een hernieuwde aanvraag worden gedaan. In afwijking van het Besluit heeft het College er voor
gekozen dat een registratie van beperkte duur in beginsel voor maximaal twee jaar zal zijn. In
bepaalde gevallen ( indien de aanvrager nieuwe vereisten niet is nagekomen) is een herhaalde
registratie voor beperkte duur mogelijk. Dit geldt niet als de reden om over te gaan tot
registratie van beperkte duur dezelfde is als in eerste instantie. Uit het register of anderszins
blijkt overigens niet dat sprake is van registratie van beperkte duur. Dit is alleen bekend bij de
betreffende deskundige en bij het NRGD.
De deskundigen die niet voor beperkte duur worden geregistreerd worden voor een periode van
vier jaar ingeschreven in het register (art. 17 lid 1 BRDS). Na vier jaar moeten alle deskundigen
een heraanvraag voor registratie doen.
Op de website van het NRGD – www.nrgd.nl – zijn de gegevens van de geregistreerde
deskundigen te vinden. Op de site staat de naam van de geregistreerde deskundige, het
deskundigheidsgebied waarvoor de deskundige is geregistreerd en de wijze waarop contact met
hem kan worden opgenomen. In afwijking van het Besluit wordt niet aangegeven of de
deskundige al dan niet voor beperkte duur geregistreerd is. Ook een afwijzing of intrekking van
een aanvraag worden niet op de website of anderszins openbaar gemaakt. Alleen het algemene
deskundigheidsgebied wordt getoond. Hoewel het Besluit het mogelijk maakt om deze gegevens
te publiceren kan op de website niet gezocht worden naar specifieke bekwaamheden,
achtergrond, opleiding of ervaring van de deskundige
3.5

Adviescommissies

3.5.1 Inleiding
Zoals aangegeven kent het NRGD drie commissies, te weten de normstellingsadviescommissie,
de toetsingsadviescommissie en de bezwaaradviescommissie. Deze drie commissies worden in
deze paragraaf beschreven.
3.5.2 Normstellingsadviescommissie
Deskundigen die willen optreden in het strafproces moeten bepaalde kennis en vaardigheden
bezitten. In het Nederlands Register Gerechtelijke Deskundigen mogen alleen deskundigen
worden geregistreerd die aan de wettelijke eisen voldoen. In art. 12 lid 2 BRDS staan de eisen
waar de deskundige volgens de wetgever aan moet voldoen:
Een deskundige wordt op zijn aanvraag slechts als deskundige in strafzaken in het register
ingeschreven wanneer hij naar het oordeel van het College:
a. beschikt over voldoende kennis van en ervaring binnen het deskundigheidsgebied
waarop de aanvraag betrekking heeft;
b. beschikt over voldoende kennis van en ervaring in het desbetreffende rechtsgebied en
voldoende bekend is met de positie en de rol van de deskundige daarin;
c. in staat is de opdrachtgever inzicht te bieden in de vraag of en zo ja, in hoeverre de
vraagstelling van de opdrachtgever voldoende helder en onderzoekbaar is om deze
vanuit zijn specifieke deskundigheid te kunnen beantwoorden;

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 45

d. in staat is op basis van de vraagstelling volgens de daarvoor geldende maatstaven een
onderzoeksplan op te stellen en uit te voeren;
e. in staat is onderzoeksmaterialen en -gegevens in een forensische context volgens de
daarvoor geldende maatstaven te verzamelen, vast te leggen, te interpreteren en te
beoordelen;
f. in staat is om de geldende onderzoeksmethoden in een forensische context volgens de
daarvoor geldende maatstaven toe te passen;
g. in staat is zowel schriftelijk als mondeling over de opdracht en elk ander relevant aspect
van zijn deskundigheid gemotiveerd, controleerbaar en in voor de opdrachtgever
begrijpelijke bewoordingen te rapporteren;
h. in staat is een opdracht te voltooien binnen de daarvoor gestelde of afgesproken termijn;
i. in staat is zijn werkzaamheden als deskundige onafhankelijk, onpartijdig, zorgvuldig,
vakbekwaam en integer te verrichten.
Deze wettelijke vereisten zijn niet zonder meer geschikt als maatstaven om de kennis, kunde en
ervaring van aanvragers aan te toetsen: daarvoor zijn zij niet concreet genoeg. De eisen
behoeven verdere uitwerking in specifieke criteria die van toepassing zijn op een specifiek
deskundigheidsgebied. De normstellingsadviescommissies hebben tot taak de algemene
wettelijke vereisten te vertalen in concrete toetsingsmaatstaven voor de afzonderlijke
deskundigheidsgebieden. De normen die zij opstellen dienen aan te sluiten bij wat in het
vakgebied als ‘state of the art’ geldt. Meer in het bijzonder omvat deze taak:
 het afbakenen van het desbetreffende deskundigheidsgebied;
 het opstellen van specifieke normen wat de vereiste kennis en ervaring van de binnen
het deskundigheidsgebied werkzame deskundigen betreft;
 het geven van een advies over de wijze waarop deze kennis en ervaring kan worden
getoetst.
De normstellingsadviescommissie is samengesteld uit deskundigen op het betreffende
deskundigheidsterrein, aangevuld met juristen en vertegenwoordigers van het NRGD. Het
streven is dat de leden gezaghebbende vertegenwoordigers zijn van de denkbeelden binnen een
deskundigheidsgebied. Zodoende vindt men in de NAC’s ook hoogleraren en andere
deskundigen die participeren in debatten over de ontwikkelingen op het vakgebied. Een
deskundige hoeft niet te zijn geregistreerd – of de intentie te hebben om te worden geregistreerd
– om deel te nemen aan de NAC. Van de NAC’s voor de deskundigheidsgebieden met een
beperkt aantal deskundigen maken in principe steeds ook buitenlandse deskundigen deel uit.
Uitzondering is het gebied ‘Wet wapens en munitie’ vanwege de vereiste kennis van de
Nederlandse wetgeving. Bij FPPO is dit vanwege de typische Nederlandse wetgeving ook niet
aan de orde. Naar het oordeel van het College is er op grond van vakinhoudelijke overwegingen
veel voor te zeggen dat ook in de FPPO NAC een internationale inbreng is en men zoekt naar
mogelijkheden om dat te realiseren. De samenstelling van de NAC’s wordt gecompleteerd met
vertegenwoordigers van het Bureau en van het College van het NRGD. Alles tezamen bestaat een
NAC uit tien tot vijftien personen.
De normstellingsadviescommissie is verantwoordelijk voor de inhoudelijke voorbereiding van
een beoordelingskader en schrijft hiertoe een voorstel. Dit voorstel wordt openbaar gemaakt.
Via de website van het NRGD en de nieuwsbrieven van het NRGD worden andere deskundigen
en gebruikers opgeroepen hierop commentaar te leveren. Iedereen kan daarop binnen een
gestelde termijn reageren. De commissie beoordeelt dit commentaar en verwerkt het in haar
advies aan het College gerechtelijk deskundigen. Het College beoordeelt het advies en stelt de
definitieve normen vast. Deze normen vormen het beoordelingskader voor de
toetsingsadviescommissie. Een beoordelingskader heeft een geldigheidsduur van vier jaar.
Daarna wordt een nieuw beoordelingskader vastgesteld. Daarbij worden de omschreven
normen, indien nodig, geactualiseerd en verbeterd. Van elk ontsloten deskundigheidsgebied
worden de geldende beoordelingskaders op internet gepubliceerd als “registratie-vereisten”. De
thans gepubliceerde registratie-vereisten bevatten per vakgebied een vrij gedetailleerde
vertaling van wettelijke vereisten zoals vastgelegd in art. 12 lid 2 BRDS.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 46

3.5.3

Toetsingsadviescommissie

De inhoudelijke toetsing van de aanvraag aan de inhoudelijke eisen van het specifieke
deskundigheidsgebied wordt verricht door een toetsingsadviescommissie (TAC). De
samenstelling van de TAC is afhankelijk van het type aanvraag. Bij een initiële aanvraag bestaat
de TAC altijd uit (ten minste) drie personen: twee deskundigen en een jurist. Daarbij is de jurist
de voorzitter. Bij een heraanvraag bestaat de TAC uit (ten minste) twee personen: een
deskundige en een jurist. Indien deze twee personen na zelfstandig onderzoek van de
opgestuurde zaaksrapporten niet tot het unanieme oordeel komen dat de deskundige geschikt is
om te worden geregistreerd, moet de TAC worden uitgebreid met een extra deskundige.119 In dat
geval geldt verder dezelfde procedure als bij een initiële aanvraag. In het navolgende staat de
procedure bij de initiële aanvraag centraal, aangezien in de afgelopen vier jaren voornamelijk
initiële aanvragen zijn beoordeeld.
Op alle deskundigheidsgebieden, met uitzondering van de forensische psychologie en
psychiatrie, maken buitenlandse toetsers deel uit van de TAC’s. De reden is dat er te weinig
geschikte en beschikbare Nederlandse deskundigen zijn. Als er buitenlandse toetsers betrokken
worden in de toetsingsprocedure moeten de door de aanvrager ingediende zaaksrapporten
worden vertaald. De vertaling wordt in opdracht van het bureau van het NRGD verricht door
een vertaalbureau. De aanvragers krijgen inzicht in de vertaling en krijgen de gelegenheid om de
vertaling te becommentariëren.
De aanvrager kan invloed uitoefenen op de samenstelling van de TAC die zijn aanvraag toetst.
Voorafgaand aan de toetsing zendt het bureau van het NRGD de voorgestelde TAC of een
algemene lijst met potentiele toetsers naar de aanvrager. De aanvrager kan gemotiveerd
aangeven door welke toetsers hij niet wil worden getoetst. Redenen hiervoor kunnen zijn dat de
aanvrager negatieve ervaringen heeft met de betreffende toetser. Het bureau van het NRGD
probeert zoveel mogelijk rekening te houden met de bezwaren van de aanvrager. Een lid van een
TAC kan zich ook zelf ‘verschonen’ door bij een specifieke aanvrager niet in de TAC zitting te
nemen.
De TAC beoordeelt aan de hand van de zaaksrapporten die de aanvrager indient, of de aanvrager
voldoet aan de eisen voor registratie. Op basis van de zaaksrapporten vormen de toetsers zich
een oordeel over de bekwaamheid van de aanvrager als forensisch deskundige.
De TAC kan na de beoordeling van de ingediende rapporten nog vragen of twijfels hebben
aangaande een of meer van de hiervoor genoemde aspecten. In dat geval wordt de aanvrager
uitgenodigd voor een gesprek met de TAC. De aanvrager wordt altijd uitgenodigd voor een
gesprek als de TAC voornemens is een negatief advies te geven. Tijdens het gesprek heeft de
aanvrager de mogelijkheid vragen te beantwoorden en bepaalde keuzes toe te lichten. Volgens
respondenten die zitting hebben in TAC’s heeft de hoorzitting een vrij informeel karakter.
Enkele van de door ons geïnterviewde aanvragers heeft dat niet zo ervaren. Ook in de BACadviezen is een aantal malen genoteerd dat de aanvrager klaagt over een “onprettige” en zelfs
“intimiderende” gespreksvoering in de TAC-hoorzitting.
De TAC beoordeelt aan de hand van de zaaksrapporten die zijn ingediend of de aanvrager
voldoet aan de door de NAC opgestelde vereisten voor registratie als forensisch deskundige. Uit
de adviezen van TAC’s en BAC’s hebben wij een beeld gereconstrueerd van de wijze waarop de
registratie-vereisten in de toetsingspraktijk worden toegepast. Wij beperken ons hier tot het
deskundigheidsgebied FPPO. Prealabele criteria zijn opleiding en ervaring. De registratievereisten FPPO bevatten een uitvoerige specificatie van de vereiste vooropleidingen. Heeft de
aanvrager een opleiding gevolgd die daarvan afwijkt maar volgens de aanvrager equivalent is,
dan wordt de genoten opleiding getoetst aan de reguliere opleiding die als referentieopleiding
geldt. Deze toetsing is het werk van een speciale commissie, de Commissie Vooropleidingen.
Voor de beoordeling van de ervaring als forensisch deskundige geldt het aantal Pro Justitia
adviezen dat de aanvrager heeft uitgebracht. De specificaties daarvan in de registratie-vereisten
—
119 Dit geldt in ieder geval voor het deskundigheidsgebied FPPO en DNA.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 47

worden nauwkeurig toegepast. Vervolgens vindt men in de TAC-adviezen over het algemeen vier
soorten eisen van bekwaamheid. Deze vier eisen zijn als volgt te reconstrueren:
a. Opdracht en strategie: is de aanvrager blijkens de ingediende rapporten in staat een
opdracht op zijn merites te beoordelen en om te zetten in een adequate
onderzoeksstrategie?
b. Onderzoekmateriaal en data: heeft de aanvrager blijkens de rapporten beargumenteerd
toereikend onderzoeksmateriaal verzameld en daarvoor adequate bronnen gebruikt?
c.

Onderzoeksmethoden en interpretatie: blijkt uit de rapporten dat de aanvrager state of
the art methoden heeft toegepast voor de analyse en interpretatie van het gedrag en de
geestesgesteldheid van de verdachte?

d. Rapportage: is de aanvrager in staat zijn onderzoeksbevindingen zo te presenteren en te
onderbouwen dat dat gebruiker zich op grond daarvan een strafrechtelijk relevant
oordeel kan vormen over het gedrag en de geestesgesteldheid van de verdachte ten tijde
van het delict en in de toekomst?
Vervolgens wordt beoordeeld of de aanvrager voldoende is ingevoerd in de Nederlandse
forensische rechtscontext. Volgens de registratie-vereisten dient de TAC voorts na te gaan of de
aanvrager voldoende op de hoogte is van de recente relevante literatuur. Het lijkt een wat lastig
criterium, gelet op de in veel adviezen te vinden notities in de trant van “Niet te toetsen maar
onvoldoende reden hieraan te twijfelen”. Als laatste beoordeelt de TAC de beroepsattitude: geeft
de aanvrager er blijkt van de werkzaamheden als forensisch deskundige onafhankelijk,
onpartijdig, zorgvuldig en vakbekwaam te verrichten?
De oordeelsvorming van de TAC wordt samengevat weergegeven op een beoordelingsformulier.
Voor het FPPO-gebied bevat het formulier de acht hiervoor genoemde punten; van elk punt
wordt aangegeven of de aanvrager daar wel of niet aan voldoet. Daarnaast bevat het
beoordelingsformulier ruimte voor algemene opmerkingen. De TAC’s gebruiken deze ruimtes
met name om negatieve oordelen op de afzonderlijke onderdelen toe te lichten. In de afgelopen
vier jaar is de manier waarop de TAC’s het beoordelingsformulier invullen geëvolueerd.
Aanvankelijk werd vaak volstaan met het aankruisen van voldoende of onvoldoende bij de
verschillende punten; inmiddels worden negatieve oordelen steeds uitvoeriger gemotiveerd. Om
dit te bevorderen is het beoordelingsformulier aangepast. Zo worden nu voor elk
kwaliteitscriterium subcriteria benoemd waarover de TAC dient te oordelen. Er is geen apart
verslag van de hoorzitting (de mondelinge toets) en uit het beoordelingsformulier blijkt meestal
niet of en in hoeverre de hoorzitting gevolgen heeft gehad voor het oordeel van de TAC.
Op de meeste deskundigheidsgebieden wisselt de samenstelling van de TAC. Het NRGD streeft
ernaar dat al die verschillend samengestelde TAC’s de registratie-vereisten op dezelfde manier
toepassen om zo een eenduidig kwaliteitsoordeel van het NRGD te garanderen en willekeur te
voorkomen. Op verschillende manieren wordt geprobeerd om de eenheid van oordeelsvorming
van de TAC’s te bevorderen. Het bureau van het NRGD organiseert daartoe regelmatig voor alle
TAC- en BAC-deelnemers op een deskundigheidsgebied een intervisiebijeenkomst. Voor het
FPPO-gebied, met meer dan veertig TAC-leden, vindt elk kwartaal zo’n afstemmingsbijeenkomst
plaats; voor andere gebieden doorgaans eenmaal per jaar. Een in de intervisiebijeenkomsten
gehanteerde methode is, alle deelnemers dezelfde casus te laten behandelen en aan de hand
daarvan over de interpretatie van de registratie-vereisten te discussiëren.
3.5.4

Bezwaaradviescommissie

De aanvrager kan bezwaar maken tegen de beslissing van het College over de
registratieaanvraag. Het bezwaar wordt behandeld door de bezwaaradviescommissie (BAC). Na
behandeling van het bezwaar geeft het BAC een advies aan het College, dat uiteindelijk een
beslissing neemt op het bezwaar. In een BAC zitten een onafhankelijke jurist en twee

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 48

materiedeskundigen. Het BAC wordt bijgestaan door een secretaris. De materiedeskundigen
zitten doorgaans ook in een TAC, maar mogen vanzelfsprekend niet betrokken zijn bij het
besluit waartegen bezwaar is gemaakt. De jurist is de voorzitter van de BAC en is geen lid van
een TAC. Daardoor heeft hij een onafhankelijke positie. De huidige voorzitters van de BAC’s zijn
werkzaam als bestuursrechter. De secretaris van de BAC is ook een jurist, maar geen lid van de
BAC.
De BAC toetst het bezwaarschrift eerst op ontvankelijkheid. Een enkele keer was
termijnoverschrijding reden om het bezwaarschrift niet in behandeling te nemen. De
oordeelsvorming van de BAC is een volledige heroverweging, die in veel gevallen nog grondiger
is dan de beoordeling in eerste aanleg. De BAC beoordeelt dus opnieuw alle ingediende
rapporten. Vervolgens wordt de bezwaarde uitgenodigd voor een hoorzitting. Tijdens de
hoorzitting worden alle (negatieve) oordelen van de TAC doorgesproken en krijgt de bezwaarde
de gelegenheid om een toelichting te geven of het oordeel anderszins te weerleggen. Ten slotte
concipieert de secretaris een advies voor het College waarin het oordeel van de BAC met een
uitvoerige motivering is verwoord.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 49

4

Uitkomsten van en ervaringen met de procedures

4.1

Inleiding

In hoofdstuk 3 is beschreven hoe het NRGD is georganiseerd, hoe de normen tot stand komen,
hoe getoetst wordt en welke procedures er gevolgd worden. In dit hoofdstuk 4 wordt beschreven
waar dat allemaal toe geleid heeft. Daarbij komen aantallen geregistreerden en afwijzingen per
expertisegebied aan de orde, aantallen bezwaren en de oordelen over en ervaringen met de
procedures.
4.2

Vulling van het register

4.2.1 Deskundigen en deskundigheidsgebieden
In december 2010 zijn de eerste geregistreerde deskundigen op de NRGD-website zichtbaar
gemaakt. In de periode 2010-2013 zijn de volgende expertisegebieden genormeerd en hebben
toetsingen en registraties plaatsgevonden:
 strafrecht volwassenen – psychiatrie
 strafrecht volwassenen – psychologie
 strafrecht jeugdigen – psychiatrie
 strafrecht jeugdigen – psychologie/orthopedagogiek
 forensische toxicologie
 verdovende middelen – analyse en interpretatie
 forensisch wapen- en munitieonderzoek
 toetsing aan de Wet Wapens en Munitie
 handschriftonderzoek
 DNA-analyse en –interpretatie op bronniveau
De eerste vier deskundigheidsgebieden zijn te categoriseren onder de verzamelnaam FPPO
(forensische psychiatrie, psychologie en orthopedagogiek). Er is hierbij ook sprake van overlap:
deskundigen hebben zich voor meerdere gebieden laten registreren (of een poging daartoe
gewaagd). In tabel 4.1 zijn de totale aantallen registraties, afwijzingen en intrekkingen per
expertisegebied weergegeven.
Tabel 4.1: aantallen en uitkomsten registratieprocedures per deskundigheidsgebieden 2010-2013
Geregistreerd

Handschriftonderzoek

3

Afgewezen

60%

Ingetrokken /
buiten
behandeling
2

40%

DNA

21

84%

2

8%

2

8%

FPPO

484

80%

83

14%

41

7%

Toxicologie

10

91%

1

9%

Verdovende middelen

3

75%

1

25%

100%

Wapen- en munitieonderzoek

6

Toetsing aan Wet Wapens en Munitie

2

50%

1

25%

1

25%

Totaal

529

80%

87

13%

47

7%

Van de afgehandelde aanvragen heeft dus 80% geleid tot registratie, is 13% afgewezen en 7%
ingetrokken of buiten behandeling gelaten. Bij dat laatste heeft de aanvrager niet de benodigde
stukken ingediend waarmee de aanvraag niet-ontvankelijk was. In paragraaf 4.2.2 wordt nader
ingegaan op de redenen voor afwijzing. Ongeveer 6% van de geregistreerde deskundigen is
geregistreerd voor beperkte duur.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 50

Het register van DNA-deskundigen is grotendeels in 2011 gevuld en van de
handschriftdeskundigen in 2010 en 2011. Het register van toxicologen is in 2012 en 2013 gevuld
met deskundigen en alle deskundigen op het gebied van wapen- en munitieonderzoek zijn in
2011 in het register opgenomen.
Veruit de grootste categorie deskundigen betreft dus de FPPO-deskundigen. Vanwege het grote
aantal rapporteurs vond de registratie van FPPO-rapporteurs plaats in een viertal cohorten.
Steeds vond na ongeveer honderd behandelde aanvragen een collectieve inschrijving plaats in
het register en werd het volgende cohort opengesteld. De vier opeenvolgende cohorten waren
achtereenvolgens de
arrondissementen:
1. Den Haag, Dordrecht en
Rotterdam
2. Den Bosch, Breda,
Middelburg, Maastricht en
Roermond
3. Almelo, Arnhem, Zutphen,
Zwolle/Lelystad, Assen,
Groningen, Leeuwarden
4. Alkmaar, Amsterdam, Utrecht
en Haarlem
De aantallen per jaar zijn weergegeven
in de nevenstaande grafiek.
De meeste deskundigen zijn verbonden aan het Nederlands Forensisch Instituut (NFI, voor wat
betreft de technische/natuurwetenschappelijke expertisegebieden) of zijn gelieerd aan het
Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie, NIFP (voor de FPPOexpertises).
Het NFI is een agentschap van het ministerie van Veiligheid en Justitie en valt onder het DG
Rechtspleging en Rechtshandhaving. Van oudsher wordt forensisch-technisch onderzoek
binnen de Nederlandse strafrechtsketen uitgevoerd door het NFI. Lange tijd was het NFI de
enige aanbieder in Nederland van forensische expertise. In de 21e eeuw zagen andere
particuliere forensische instituten het licht. Voor een deel leveren deze instituten dezelfde
producten en diensten als het NFI, ook ten behoeve van politie en justitie. Het NFI blijft, onder
meer door de financieringssystematiek, echter de ‘preferred supplier’ voor het OM: bij een
forensisch-technische onderzoeksvraag is het NFI het eerst aangewezen instituut om het
forensische onderzoek te verrichten.
Het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) is een landelijke
dienst van het ministerie van Veiligheid en Justitie (minVenJ) en valt onder de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI). Het is het expertisecentrum voor forensische psychiatrie en
psychologie en levert onafhankelijke psychiatrische en psychologische expertise (diagnostiek,
zorg en advies) aan justitiële en maatschappelijke partners. Voor elk arrondissement heeft het
NIFP een liaison met het OM. Het OM zal steeds het NIFP via deze liaison om advies vragen
over de inschakeling van FPPO-experts. De in te schakelen deskundigen zijn niet in dienst van
het NIFP.
Het is onvermijdelijk dat veruit de meeste technisch-natuurwetenschappelijke deskundigen
verbonden zijn aan het NFI. Dit heeft nu eenmaal veruit de meeste deskundigen in dienst.
Contraexpertise door een geregistreerde deskundige is echter op de meeste
deskundigheidsgebieden wel mogelijk, omdat voor die technische deskundigheidsgebieden ook
deskundigen geregistreerd zijn die niet aan het NFI verbonden zijn. Dat geldt niet voor de
expertisegebieden Verdovende middelen, - analyse en interpretatie en Forensisch WapenMunitieonderzoek. Voor die terreinen heeft het NRGD het initiatief genomen om buitenlandse
deskundigen te registreren.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 51

Tabel 4.2: geregistreerde deskundigen van NFI en overig

NFI

NIET-NFI

DNA-deskundige

20

3

Handschriftonderzoek

2

1

Toxicologie

7

2

Verdovende middelen, - analyse en interpretatie

3

0

Forensisch Wapen- Munitieonderzoek

6

0

Toetsing aan Wet Wapens en Munitie

0

2

Omdat ‘FPPO-deskundigen’ (enkele specialismen daargelaten) niet in dienst zijn van het NIFP,
kan een contra-expertise worden verricht door een deskundige die gelieerd is aan het NIFP, ook
indien de primaire analyse is verricht door een deskundige die werd aangewezen door het NIFP.
Overigens voert het NIFP op dit punt een strakke regie.
Bij de vulling van het register is gekozen voor een groeimodel. Het register van de
expertisegebieden die deel uitmaken van het NRGD is gaandeweg gevuld met deskundigen. Op
het gebied van FPPO, met zijn grote aantal potentieel te registreren deskundigen, is de
registratie per groep arrondissementen uitgevoerd. Het groeimodel bracht met zich mee dat in
de beginjaren nog niet alle deskundigen die zich wilden laten registreren, al daadwerkelijk een
aanvraag hadden ingediend of dat de aanvraag nog in procedure was. Daardoor was het een tijd
lang onvermijdelijk dat ook niet-geregistreerde deskundigen werden benoemd (door de rechtercommissaris), omdat de vijver waaruit gevist kon worden te klein was terwijl zich buiten de
vijver in principe nog veel geschikte vissen bevonden.
Ook op een andere wijze is er sprake van een groeimodel, namelijk wat betreft de
expertisegebieden. In 2010 en 2011 zijn de in tabel 4.1. opgenomen expertisegebieden in het
NRGD opgenomen. In de Nieuwsbrief van het NRGD van december 2010 is aangegeven dat in
2011 een begin zal worden gemaakt met de normering en openstelling van het register voor de
deskundigheidsgebieden Forensische Pathologie, Financiële Fraude en Documentonderzoek.
Voor pathologie zijn de procedures echter pas in 2014 gestart en Financiële Fraude en
Documentonderzoek is nog niet in procedure. De reden dat de registratie van forensische
pathologen vertraging heeft opgelopen was er vooral gelegen in dat de normering langer duurde
dan verwacht. Het college heeft het noodzakelijk geacht met de definitieve vaststelling van de
normering en openstelling van het deskundigheidsgebied te wachten tot de internationale
opleidings- en ervaringseisen voldoende waren uitgekristalliseerd.120 Het college heeft afgezien
van normering van het deskundigheidsgebied Forensische Accountancy.
“De reden is dat de inzet van forensische accountancy vrijwel geheel plaatsvindt in de
opsporingsfase en dat door de aanwezige kennis en ervaring bij rechters ten aanzien van
vragen aangaande dit vakgebied verhoudingsgewijs weinig gebruik wordt gemaakt van
zogeheten gerechtelijke deskundigheid. De zittende magistratuur en het Openbaar Ministerie
blijken zich te beperken tot wat de FIOD en andere opsporingsambtenaren aan expertise in
strafzaken inbrengen. Hoewel er bij gebruikers wel degelijk behoefte bestaat om het vakgebied
van de bedoelde financiële experts (niet gerechtelijk deskundigen) te normeren, valt dat gebied
(en daarmee zijn experts) (nog) niet binnen de huidige NRGD-taakopdracht.”121
Het aantal expertisegebieden waarvan deskundigen geregistreerd zijn, is in de periode 2011begin 2014 niet meer toegenomen. Begin 2014 is de toetsing van forensische pathologie gestart.
In een besluit van 15 april 2014 heeft het college besloten de volgende nieuwe
deskundigheidsgebieden in het register op te nemen:
 Digitale Technologie
 Rechtspsychologie
 Forensische Geneeskunde
—
120 Jaarverantwoording
121 Idem, bl;z. 3.

Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen, 2013, blz. 2.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 52





Bloedspoorpatroonanalyse
DNA- activity level
Schotrestenonderzoek

4.2.2 Afwijzingen
Zoals aangegeven is 13% van de aanvragen voor registratie is afgewezen. In absolute aantallen
gaat het daarbij vooral om FPPO-deskundigen. Binnen die categorie blijken vooral deskundigen
gericht op jongeren te worden afgewezen, namelijk ongeveer 30%. De redenen voor afwijzing
zijn divers, maar vooral als volgt te categoriseren:
3. De aanvrager voldoet niet aan kwantitatieve/objectieve eisen
o Opleidingen
o Aantallen rapporten
4. De aanvrager voldoet naar het oordeel van het College niet aan
inhoudelijke/kwalitatieve eisen die aan gesteld worden aan de rapportage. De meest
voorkomende tekortkoming hebben naar het oordeel van het college te maken met:
o het trekken van diagnostische conclusies
o het leggen van een relatie tussen de stoornis en het delict
o het opstellen van een risico-prognose
o advies
o behandeling
Overigens is het niet openbaar van welke deskundigen de aanvraag is afgewezen. Het College
ziet er om privacy redenen vanaf om afwijzingen te bekend te maken. Alleen het NRGD en de
leden van de TAC weten van specifieke gevallen dat de aanvraag is afgewezen.122 Ook rechterscommissarissen die niet-geregistreerde deskundigen benoemen, zijn op mededelingen
dienaangaande van de betreffende deskundige aangewezen om te weten te komen om welke
reden de deskundige niet geregistreerd is (hetzij omdat deze geen aanvraag heeft ingediend,
hetzij omdat de aanvraag is ingetrokken, hetzij omdat de aanvraag is afgewezen).
4.2.3 Intrekkingen
Van de aanvragers heeft 7% de aanvraag ingetrokken dan wel is deze niet in behandeling
genomen omdat de aanvraag niet compleet was. Uit de diverse bronnen (enquête, interviews,
documentstudie) is een aantal motieven hiervoor naar voren gekomen. Een respondent geeft
aan dat de reden voor het intrekken was dat het herhaaldelijk bewijzen (in diverse
registratieprocedures) tegenover de winst die dat oplevert niet in verhouding met elkaar staan.
Een andere respondent geeft aan dat hij niet het benodigde aantal actuele rapporten kon leveren
en koos dus eieren voor zijn geld. Een deskundige vond de procedure dermate lang duren en
was zo verbolgen over de hele gang van zaken (stroeve communicatie, zelf achter dingen
aanzitten, manier waarop dingen die waren aangeleverd terug werden gestuurd, wantrouwen in
het NRGD) dat de handdoek in de ring werd gegooid. Andere redenen om de aanvraag in te
trekken die respondenten in ons onderzoek naar voren brachten, zijn een (vermeend) gebrek
aan vertrouwelijkheid omtrent de procedure, twijfel over de deskundigheid van de leden van de
toetsingscommissie en het idee dat deskundigen die niet aan het NFI of het NIFP verbonden
zijn, strenger worden getoetst.
4.2.4 Bezwaar en beroep
Het aantal bezwaarschriften en de uitkomsten ervan is weergegeven in tabel 4.3.
—
122 Leden van ons onderzoeksteam hadden ook toegang tot alle dossiers. De hieruit voortvloeiende kennis en informatie is strikt

vertrouwelijk behandeld en niet gedeeld met externen.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 53

Tabel 4.3: bezwaarprocedures en uitkomsten ervan
2010

2011

2012

2013

Bezwaar ongegrond verklaard door BAC

10

14

7

2

Bezwaar gegrond verklaard door BAC

2

0

1

0

Ingetrokken

0

1

0

1

Niet ontvankelijk

0

1

0

0

In behandeling

0

0

0

4

12

16

8

7

Totaal

0

2014

Vrijwel alle bezwaarschriften waren afkomstig van deskundigen die zich wilden registreren op
het expertisegebied FPPO. De uitzonderingen daarop waren twee DNA-deskundigen en één
toxicoloog. Opvallend is dat het College op beide bezwaarschriften die de BAC in 2011 gegrond
verklaarde, een contrair besluit heeft genomen en zijn oorspronkelijke beslissing heeft
gehandhaafd. Eén advies tot gegrondverklaring van het bezwaar dat niet werd overgenomen
door het College betrof het vereiste ‘vooropleiding’’. Op het TAC-advies ‘voorwaardelijk
registreren’ had het College reeds anders besloten. In zijn advies in bezwaar stelde de BAC dat
de vooropleidingseisen in beleidsregels van het NRGD staan. Beleidsregels geven het
bestuursorgaan de ruimte en soms de plicht om onder omstandigheden af te wijken. De BAC
was (met de TAC) van oordeel dat zich hier een casus voor deed waarin het opleidingsvereiste
kon worden gerelativeerd. Het College meende, en hield staande, dat de specificatie van de
vooropleiding in de registratie-eisen FPPO zodanig was bedoeld dat afwijking slechts mogelijk
was indien de aanvrager een andere, aantoonbaar gelijkwaardige, vooropleiding had genoten.
Nadien zijn geconstateerde deficiënties in de vooropleiding steeds voorgelegd aan een
afzonderlijke toetsingscommissie: de Commissie vooropleidingen.
In het tweede geval was het oordeel van de TAC op het merendeel van de registratie-vereisten
negatief. Op bezwaar adviseerde de BAC voorwaardelijke toelating, blijkens had advies omdat de
commissie zich in de hoorzitting door de mondelinge toelichting van de bezwaarde had laten
overtuigen. Het College was vervolgens van mening dat de BAC zijn afwijkingen van het TACoordeel onvoldoende had onderbouwd.
Beide college-besluiten zijn bij beroep in stand gebleven. In de beide andere zaken heeft het
College het advies van de BAC overgenomen om terug te komen op zijn eerder besluit.
Het aantal beroepsprocedures is weergegeven in tabel 4.4.
Tabel 4.4: beroepsprocedures en uitkomsten ervan
Ingediend

2010

2011

2012

2013

0

4

4

1

1

1

Ingetrokken
Beroep ongegrond

3

3

1

Beroep gegrond

0

0

0

4.3

Bereidheid tot registratie

4.3.1 Inleiding
Niet iedereen die deskundig is op een bepaald vakgebied zal de behoefte voelen om zich te
registreren. In deze paragraaf wordt ingegaan op de overwegingen van deskundigen om al zich
al dan niet in het NRGD te registeren zoals die blijken uit de antwoorden in de uitgevoerde
enquête.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 54

4.3.2 Overwegingen
Veel deskundigen beschouwen inschrijving in het NRGD als noodzakelijk voor hun activiteiten
als gerechtelijk deskundige. Voor 90% van de respondenten van de enquête is dit een
doorslaggevende factor om zich te registreren. Op de tweede plaats in de overwegingen staat het
commercieel belang van inschrijving voor het verkrijgen van opdrachten. Door 56% van alle
respondenten wordt aangegeven dat dit van doorslaggevend belang was.
Tabel 4.5: overwegingen van deskundigen om zich bij het NRGD te registreren (N= 202)
Was van
doorslaggevend belang
Registratie in het NRGD is noodzakelijk voor mijn activiteiten als
gerechtelijk deskundige

90%

Registratie in het NRGD is voor mij commercieel van belang in verband met
het verkrijgen van opdrachten

56%

Registratie in het NRGD beschouw ik als onderdeel van een professionele
beroepshouding

52%

Registratie in NRGD werkt als kwaliteitskeurmerk voor mij als deskundige

41%

Registratie in het NRGD werkt voor mij onderscheidend vergeleken met niet
geregistreerde deskundigen

39%

Registratie in het NRGD vergroot mijn zichtbaarheid als deskundige

36%

Registratie in het NRGD beantwoordt aan mijn behoefte om mijn eigen
standaarden en werkwijzen te toetsen

23%

De percentages in bovenstaande tabel worden beïnvloed door het grote aantal respondenten op
het FPPO-gebied. Wanneer alleen wordt gekeken naar de antwoorden van de zogenoemde
technische deskundigen (N=20) blijkt dat het percentage respondenten dat aangeeft dat
registratie ‘noodzakelijk is voor mijn activiteiten als gerechtelijk deskundige’ lager ligt, namelijk
60%. Het zijn dus vooral de gedragsdeskundigen die registratie als noodzakelijk beschouwen.123
Enkele gedragsdeskundigen meldden in interviews dat zij zich hebben geregistreerd “omdat het
NIFP dit verplicht heeft gesteld”. Zij verwezen daarbij naar een email van het NIFP aan
rapporteurs met de volgende tekst:
‘Per 1 september 2013 moet u als rapporteur ingeschreven staan in het NRGD om een
opdracht tot rapportage te krijgen. Rapporteurs die niet in het NRGD staan, zullen dus
geen opdrachten meer krijgen, behalve in uitzonderlijke gevallen’.
Deze respondenten hadden zich niet gerealiseerd dat het NIFP in deze mail het standpunt van
de wetgever vertolkte; de kern van het wettelijk stelsel is immer dat inschrijving in het register
in principe als voorwaarde voor benoeming geldt. Datzelfde principe geldt ook voor het NFI.
Technische deskundigen beschouwden andere redenen om zich te registreren als belangrijker.
Slechts 20% van de respondenten in de enquête noemt ‘commercieel van belang’ als
doorslaggevend argument om te registreren en 35% vindt het doorslaggevend dat ‘registratie in
het NRGD werkt als kwaliteitskeurmerk’.
De deskundigen die niet zijn geregistreerd geven in meerderheid als reden: gebrek aan
noodzaak. Het was voor hen een kosten-baten-afweging. Voor sommige deskundigen geldt dat
ze zo weinig in strafprocessen worden ingeschakeld dat het de tijd, kosten en moeite niet loont
om zich te registreren. Ze hebben (dus) geen commercieel belang en zien er daarom van af.
Slechts een minderheid van 14% van de respondenten die ten minste zijn begonnen met de
procedure, heeft overwogen zich niet te laten registreren. De grote meerderheid van de
respondenten beschouwt registratie derhalve als een vanzelfsprekendheid. Er is op dit punt wel
—
123 Bij toetsing bleek het verschil tussen beide groepen statistisch significant te zijn.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 55

een verschil te zien tussen de geregistreerde, voorwaardelijk geregistreerde en afgewezen
deskundigen. Geregistreerde deskundigen zien de registratie het meest als een
vanzelfsprekendheid; slechts 10% heeft overwogen zich niet te laten registreren. Bij
voorwaardelijk geregistreerde deskundigen ligt dit percentage al wat hoger: een kwart van deze
groep heeft overwogen zich niet te laten registreren. Het percentage deskundigen dat heeft
overwogen zich niet te registreren is het hoogst onder de afgewezen/ingetrokken deskundigen;
37% geeft aan dat hij of zij dit heeft overwogen. Het kan zijn dat deze respondenten een
rechtvaardiging achteraf zoekt voor de afwijzing (‘ik wilde me eigenlijk toch al niet registreren’),
maar het kan ook dat deze respondenten zich al bij voorbaat realiseerden dat zij wellicht niet
aan de eisen van de registratie zouden voldoen.
tabel 4.6: Heeft u overwogen zich niet te laten registreren in het NRGD? (N=203)
Geregistreerd
Ja

10%

Voorw.
Geregistreerd
27%

Nee
Totaal

90%
100%

73%
100%

Afgewezen, ingetr.
anders
37%

Totaal

63%
100%

86%
100%

14%

Overwegingen om zich niet te registreren zijn divers en lijken niet af te hangen van de uitkomst
van de registratieprocedure. Vaak wordt ook hier genoemd dat het ‘een gedoe’ is om te
registreren. Daarbij wordt door een aantal respondenten ook de link gelegd tussen de
hoeveelheid tijd die het registratieproces kost tegenover het feit dat de rapportagewerkzaamheden slechts een klein deel van hun inkomsten betreft (‘dat weegt niet tegen elkaar
op’). Daarnaast wordt aangegeven dat dit al de zoveelste registratie is, dat men de werkwijze van
het NRGD niet juist vindt, of dat men het registratiemoment wilde aangrijpen om te stoppen
met rapportagewerkzaamheden.
4.4

Oordeel deskundigen over hun registratieprocedure

4.4.1 Inleiding
In de enquête is een aantal vragen gesteld die tezamen een beeld opleveren over de wijze waarop
aanvragers het registratieproces hebben ervaren. Deze beoordeling valt uiteen in een aantal
onderdelen: de procedure, de informatievoorziening, het gezag van het College en de
toetsingscriteria.
4.4.2 Procedure
Een meerderheid (64%) van de deskundigen die een aanvraag tot registratie bij het NRGD
hebben ingediend, is van mening dat deze registratieprocedure zorgvuldig is verlopen, zo blijkt
uit tabel 4.7.
Tabel 4.7: Stelling: De registratieprocedure bij het NRGD is zorgvuldig verlopen
(N=202)
Geheel mee eens
Mee eens

23%
41%

Niet mee eens, niet mee oneens
Mee oneens

11%
11%

Geheel mee oneens
Weet niet/geen mening

9%
4%

De uitkomst van de registratieprocedure speelde overigens een zeer belangrijke rol in het
oordeel van de aanvragen over de procedure. Bijna driekwart (73%) van de respondenten van
wie de aanvraag is gehonoreerd vindt dat de procedure zorgvuldig is verlopen, tegenover 56%

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 56

van de voorwaardelijk geregistreerden en slechts 18% van de respondenten van wie de aanvraag
is afgewezen of ingetrokken.
Tabel 4.8: Stelling: De inschrijfprocedure van het NRGD neemt te veel tijd in beslag
(N=202)
Geheel mee eens
Mee eens

24%
33%

Niet mee eens, niet mee oneens
Mee oneens

25%
16%

Geheel mee oneens
Weet niet/geen mening

1%
1%

Een meerderheid van de respondenten (56%) vindt dat de procedure te veel tijd in beslag neemt.
Er is geen (significant) verschil tussen geregistreerde en afgewezen aanvragers (tabel 4.8).
Dit heeft overigens niet zozeer betrekking op de doorlooptijd als wel op de tijd die een aanvrager
nodig had om aan alle procedurele voorwaarden te voldoen. In de interviews wezen sommige
respondenten nadrukkelijk op de tijd die het hen had gekost om aan alle procedurele vereisten
van de aanvraag te voldoen. De vereiste tijd die respondenten noemden loopt uiteen van
anderhalve dag tot een volledige werkweek. Tijdrovende activiteiten zijn onder meer het
selecteren en aanleveren van voldoende en inhoudelijk toereikende referentierapporten of –
profielen (waarbij wel eens een verschil van interpretatie tussen een deskundige en het NRGD
was over de definitie van een ‘complex profiel’, waardoor er aanvullend andere profielen moeten
worden aangeleverd), het anonimiseren ervan en het controleren en verbeteren van vertalingen
van rapporten.
Rapporten moeten vertaald worden indien een buitenlander deel uitmaakt van de
toetsingsadviescommissie, hetgeen voor andere gebieden dan FPPO vaak het geval is.
Vertalingen, gemaakt in opdracht van het NRGD, waren volgens een aantal respondenten
onzorgvuldig en soms zelf in strijd met de strekking van een betoog of conclusie. Het corrigeren
ervan kostte dan veel tijd. Een goede vertaling is essentieel, omdat het buitenlandse lid van de
TAC moet kunnen beoordelen of bijvoorbeeld een conclusie door de gerapporteerde
bevindingen is onderbouwd. Bovendien wordt bij de toetsing gelet op zaken als leesbaarheid en
begrijpelijkheid van teksten; een slechte vertaling vervormt de tekst juist op deze aspecten.
Ongeveer een kwart van de respondenten heeft de aanvraag mondeling moeten toelichten. Ook
dit vergt de nodige (voorbereidings)tijd.
Als het gaat om de doorlooptijd van de aanvraag geeft iets meer dan een kwart van de
respondenten aan dat de procedure minder dan drie maanden geduurd heeft. Bij bijna de helft
duurde de procedure drie tot zes maanden. In driekwart van de gevallen was de aanvraag dus
binnen een half jaar afgerond. Dit ligt in lijn met een eigen inventarisatie van het NRGD over de
periode september 2010 tot november 2011 over de looptijd van aanvragen op het gebied van
FPPO. Hieruit bleek dat deze gemiddelde doorlooptijd vier maanden betrof, gerekend van
ontvangst van de aanvraag tot de beslissing van het College.124
4.4.3 Informatievoorziening en transparantie
Uit tabel 4.9 blijkt dat de informatievoorziening over de registratieprocedure door een ruime
meerderheid van de aanvragers (75%) positief wordt gewaardeerd. Ook hiervoor geldt dat
relatief meer respondenten van wie aanvraag is gehonoreerd vaker een positief oordeel hebben
dan van de respondenten die voorwaardelijk of niet geregistreerd zijn (resp. 80%, 50% en 56%).
—
124 De wettelijke redelijke termijn voor beslissing op een aanvraag voor een beschikking is acht weken (4.13 Awb). Het bestuursorgaan kan

echter, krachtens 4.14 Awb, de aanvrager mededelen dat de beschikking binnen een bepaalde (redelijke) termijn, langer dan acht weken,
tegemoet kan worden gezien. Van een positieve fictieve beslissing bij termijnoverschrijding is overigens geen sprake: dit behoeft een
specifieke wettelijke grondslag (Awb 4:20) die ontbreekt waar het beschikkingen van het College NRGD betreft. Overigens zou een
positieve fictieve beslissing voor dit soort registratiebesluiten uitermate ongeschikt zijn.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 57

Tabel 4.9: Stelling: De informatie over registratieprocedure bij het NRGD was duidelijk
(N=200)
Geheel mee eens
18%
Mee eens
57%
Niet mee eens, niet mee oneens
9%
Mee oneens
13%
Geheel mee oneens
3%
Weet niet/geen mening
1%

Uit de interviews blijkt dat er vooral onduidelijkheid bestond over aan te leveren rapporten of
profielen. Op verschillende expertisegebieden verlangt het NRGD ter beoordeling door de TAC
een minimumaantal rapporten over moeilijke zaken of complexe profielen. Het was niet voor
alle aanvragers duidelijk wat daarmee exact bedoeld werd.
Over de duidelijkheid van de toetsingscriteria zijn meer aanvragers kritisch dan over de
procedure. De helft van hen vond deze criteria duidelijk. Punt van kritiek van sommige
aanvragers is dat de registratie-eisen van het NRGD te veel ruimte laten voor subjectieve
beoordelingen, zodat veel aankomt op de interpretatie van de toetsingsadviescommissie die de
aanvrager beoordeelt. Zie tabel 4.9. Respondenten van wie de aanvraag is afgewezen of deze
hebben ingetrokken zijn het veel vaker (57%) oneens met bovengenoemde stelling dan wel
geregistreerde aanvragers (24%).
Tabel 4.10: Stelling: De toetsingscriteria van het NRGD waren voor mij duidelijk (N=204)
Geheel mee eens
10%
Mee eens
39%
Niet mee eens, niet mee oneens
20%
Mee oneens
21%
Geheel mee oneens
8%
Weet niet/geen mening
1%

Minder dan een vijfde van de respondenten (19%), zo blijkt uit tabel 4.11, is van oordeel dat het
NRGD hen niet goed op de hoogte heeft gehouden van de voortgang van de aanvraag; de
meerderheid (56%) is hier wel positief over. Er zijn wat dit betreft geen verschillen tussen
respondenten van wie de aanvraag al dan niet is gehonoreerd. De meeste geïnterviewde
deskundigen waren tevreden over de wijze waarop het NRGD de aanvrager op de hoogte hield
van de voortgang.
Tabel 4.11: Stelling: Het NRGD houdt mij goed op de hoogte over de voortgang van mijn
aanvraag (N=204)
Geheel mee eens
16%
Mee eens
40%
Niet mee eens, niet mee oneens
23%
Mee oneens
13%
Geheel mee oneens
6%
Weet niet/geen mening
2%

4.4.4 Gezag en deskundigheid
Hebben de leden van de Toetsingscommissie naar het oordeel van de aanvragers voldoende
gezag om hun aanvraag te beoordelen? Tabel 4.12. bevat een overzicht van de opvattingen op dit
punt. Uit de tabel blijkt dat slechts 8% van de respondenten vindt dat de leden van de
Toetsingscommissie niet voldoende gezag hebben. De helft van de respondenten is weinig
uitgesproken (weet niet/geen mening of niet mee eens/niet mee oneens). Een relatieve
meerderheid van 42% van de respondenten is het (geheel) eens met de stelling dat de leden van
de Toetsingscommissie voldoende gezag hadden om hun aanvraag te controleren.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 58

Tabel 4.12: Stelling: De leden van de Toetsingsadviescommissie (TAC) hadden voldoende
gezag om mijn aanvraag te beoordelen (N=199)
Geheel mee eens
10%
Mee eens
32%
Niet mee eens, niet mee oneens
28%
Mee oneens
4%
Geheel mee oneens
4%
Weet niet/geen mening
22%

Het wekt geen verbazing dat respondenten van wie de aanvraag is afgewezen of ingetrokken,
veel kritischer zijn over het gezag van de leden van de Toetsingscommissie dan die van wie de
aanvraag is gehonoreerd. Slechts 15% van de ‘ afgewezen aanvragers’ is van mening dat de leden
van de Toetsingsadviescommissie voldoende gezag hadden tegen 45% van de geregistreerde
aanvragers.
De geënquêteerde aanvragers zijn over het algemeen behoorlijk positief over de deskundigheid
van de leden van de Toetsingsadviescommissie (tabel 4.13). Slechts 11% van de respondenten is
het niet eens met de stelling dat deze leden voldoende deskundigheid hebben om hun aanvraag
te beoordelen. Bijna de helft (46%) van de respondenten van wie de registratie is afgewezen ,
was deze mening toegedaan. Opvallend veel respondenten (bijna een kwart) had geen mening
over de deskundigheid van de leden van de commissie.
Tabel 4.13: Stelling: De leden van de Toetsingsadviescommissie (TAC) hadden voldoende
deskundigheid om mijn aanvraag te beoordelen (N=201)
Geheel mee eens
10%
Mee eens
38%
Niet mee eens, niet mee oneens
19%
Mee oneens
7%
Geheel mee oneens
4%
Weet niet/geen mening
22%

4.4.5 Toetsingscriteria
Volgens een relatieve meerderheid van de respondenten vormen de toetsingscriteria van het
NRGD (47%) een goede afspiegeling van de benodigde expertise, zo blijkt uit tabel 4.14. Bijna
een kwart (23%) vindt dit echter juist niet. Van de respondenten van wie de aanvraag is
afgewezen vindt 70% dat de toetsingscriteria niet adequaat zijn. Er is een significant verschil in
beoordeling tussen de aanvragers die zijn geregistreerd en de aanvragers die zijn afgewezen.
Tabel 4.14: Stelling: De toetsingscriteria van het NRGD vormen een goede afspiegeling van
de forensische expertise die iemand moet bezitten om als gerechtelijk deskundige binnen
mijn vakgebied te kunnen functioneren (N=202)
Geheel mee eens
8%
Mee eens
39%
Niet mee eens, niet mee oneens
23%
Mee oneens
13%
Geheel mee oneens
10%
Weet niet/geen mening
6%

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 59

4.5

Samenvatting

In de periode 2010-2013 zijn tien expertisegebieden genormeerd en hebben er toetsingen en
registraties plaatsgevonden. De gebundelde categorie FPPO (forensische psychologie,
psychiatrie en orthopedagogiek) is daarbij veruit de grootste. In 2014 is begonnen met het
toetsen van een nieuwe deskundigheidsgebied, te weten forensische pathologie. Het aantal
bezwaarschriften in de periode 2010-2013 bedroeg in ongeveer de helft van het aantal
afwijzingen. Het overgrote deel van de bezwaarschriften is ongegrond verklaard. Veruit de
belangrijkste reden voor deskundigen om zich te laten registreren was dat het door de
deskundige noodzakelijk werd geacht om zijn of haar activiteiten als gerechtelijk deskundige te
kunnen voortzetten. Over de zorgvuldigheid van de registratieprocedure, de
informatievoorziening, de duidelijkheid van de toetsingscriteria en het gezag en deskundigheid
van de leden van de toetsingscommissies waren deskundigen in meerderheid positief, waarbij
het voor de tevredenheid overigens wel een zeer bepalende factor was of de aanvraag al dan niet
was gehonoreerd. Over het tijdsbeslag dat de procedure vergde, bestaat in brede zin onvrede.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 60

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 61

5

Gebruik deskundigen in het strafproces

5.1

Inleiding

Een voorwaarde voor het welslagen van het registratiesysteem is dat de “gebruikers” van
deskundigen – de zittende en de staande magistratuur en de advocatuur – steeds geregistreerde
deskundigen inschakelen en alleen niet-geregistreerde deskundigen in de arm nemen indien het
vaststaat dat er geen geregistreerde deskundige beschikbaar is. De leidende vraag voor dit
hoofdstuk is dan ook: in welke mate worden geregistreerde dan wel niet-geregistreerde
deskundigen in het strafproces ingeschakeld?

5.2

Inschakeling van deskundigen

5.2.1 De procedure bij de inschakeling van gedragsdeskundigen
De inschakeling van gedragsdeskundigen (psychologen, psychiaters en orthopedagogen) is in
hoge mate geroutiniseerd in standard operating procedures. Deze procedure ziet er in grote
125
lijnen als volgt uit.
Het Openbaar Ministerie, en meer in het bijzonder de zaaksofficier, heeft het initiatief en het
NIFP speelt een centrale rol. De eerste stap van de officier om vast te stellen of een verdachte
“onderzoekwaardig” is, behelst het raadplegen van BOOG (beslissingsondersteuning onderzoek
geestvermogens), het online diagnostisch hulpmiddel van het NIFP. In BOOG wordt de vraag
gesteld of een gedragskundig onderzoek is geïndiceerd. Dit kan resulteren in een advies voor een
enkelvoudig onderzoek, een meervoudig onderzoek en / of een consult-onderzoek. Is er een
indicatie voor gedragsonderzoek, dan volgt een consult met een psycholoog of psychiater in
dienst van het NIFP. Dat consult bestaat in twee varianten:
1. Het voorbereidend consult. Het OM verzoekt het regionale NIFP om te adviseren op grond
van een persoonlijk onderhoud met de verdachte. Gaat dit consult vooraf aan de voorgeleiding
bij de rechter-commissaris dan noemt men dat een voorgeleidingsconsult; als het plaats vindt
na de inbewaringstelling wordt het een trajectconsult genoemd. Ter voorbereiding stelt het OM
de relevante stukken ter beschikking aan het NIFP. Het NIFP geeft het OM en de rechtercommissaris een advies betreffende de wenselijkheid en de aard van een te verrichten Pro
Justitia-onderzoek.
2. Het rapportageadvies. Het OM verzoekt de ambtenaar van het regionale NIFP om een
rapportagebemiddeling. Bij de aanvraag zitten het strafdossier, het uittreksel justitiële
documentatie en een ingevuld BOOG-formulier. Indien mogelijk wordt ook de voorlopige
tenlastelegging meegestuurd. Het NIFP adviseert op basis van de beschikbare stukken of een
Pro Justitia-onderzoek vanuit gedragsdeskundig oogpunt noodzakelijk is en zo ja, welk type
onderzoek de voorkeur heeft (enkel, dubbel, triple, klinisch). Als het NIFP meer informatie wil
dan beschikbaar is in de stukken kan een NIFP-psychiater of psycholoog alsnog een persoonlijk
onderhoud met de verdachte hebben. Zo’n gesprek zou in beginsel altijd plaats vinden bij een
indicatie van een multidisciplinaire rapportage en zeker bij de zwaarste varianten (triple en
klinisch).
Het rapportage advies wordt afgerond met de voordracht van een of meer deskundigen. Het
NIFP zorgt voor één of meer bij de zaak passende geschikte en beschikbare deskundigen met
vermelding van hun NRGD-status. Indien het OM of de rechter-commissaris een andere dan de
—
125 De navolgende beschrijving van de SOP is ontleend aan een procedurebeschrijving, opgesteld door een landelijke werkgroep van het

Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht, het PaG en het NIFP. Voor alle stappen in procedurebeschrijving waren model-formulieren
bijgevoegd, achttien in totaal.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 62

standaardvraagstelling onderzocht wil hebben laat het NIFP het OM weten of deze vraagstelling
onderzoekbaar wordt geacht.
Het NIFP draagt in beginsel uitsluitend deskundigen voor die geregistreerd zijn in het NRGD.
Indien het NIFP een deskundige geschikt acht die nog niet is geregistreerd, maar wel een
procedure tot registratie heeft lopen, onderbouwt het NIFP de voordracht tot benoeming door
verwijzing naar de BIG-registratie en de lopende registratieprocedure bij het NRGD, de
rapporteursopleiding en de geschiktheid voor de betreffende zaak. De rechter-commissaris zal
dan moeten benoemen. Het NIFP draagt geen deskundigen voor van wie het weet dat die zijn
afgewezen voor registratie (het NIFP vraagt alle gedragsdeskundigen voor wie het bemiddelt om
een verklaring over hun NRGD-status). Behoudens uitzondering draagt het NIFP ook geen
deskundigen voor die (nog) geen aanvraag voor registratie hebben ingediend. Bij uitzonderingen
moet men denken aan een deskundige met een specifieke, in de betreffende zaak benodigde,
expertise die niet aanwezig is bij een geregistreerde deskundige. In de bedoelde
uitzonderingsgevallen motiveert het NIFP waarom de betreffende rapporteur in de zaak
deskundig wordt geacht en waarom niet is gekozen voor een geregistreerde deskundige.
5.2.2 De procedure bij de inschakeling van technische deskundigen
Technische deskundigen worden ingeschakeld voor de analyse van in het opsporingsonderzoek
verzamelde sporen. Daarbij gaat het om DNA, toxicologie, verdovende middelen en wapen en
munitie. Een onderscheid dat daarbij gemaakt kan worden is die tussen toetsing op ‘bronniveau’
en op ‘activiteitenniveau’. In het eerste geval gaat het er om vast te stellen of de gevonden sporen
kunnen worden terug gevoerd op een verdachte. De analyse op activiteitenniveau heeft ten doel
de vraag te beantwoorden of de gevonden sporen verband houden met het onderzochte misdrijf.
De procedure voor de benoeming van een technische deskundige begint in complexe zaken met
een FIT (forensisch intake gesprek) met een vertegenwoordiger van het NFI. Het NFI hanteert
een ‘catalogus’ met ‘producten’ (analyses van verschillende typen sporen). De (forensisch)
officier benoemt (in geval van een geregistreerde deskundige) of vordert (in geval van een nietgeregistreerde deskundige) de deskundige bij de rechter-commissaris. De deskundige krijgt de
opdracht een “waardering en interpretatie” van de gevonden sporen te maken op basis van in de
opdracht beschreven mogelijke scenario’s en hypothesen. De recherche, de officier of zelfs ook
de rechter-commissaris wil soms ook nog wel zelf op zoek gaan naar een deskundige. Speciaal in
het geval van een ‘exoot’ (een type deskundigheid dat schaars is en weinig wordt gebruikt) denkt
men soms zelf sneller en beter een expert te kunnen vinden dan via het NFI. Zaaksrechters
zullen zich niet dan bij hoge uitzondering inlaten met de benoeming van technische
deskundigen.
Technische deskundigen worden heden ten dage doorgaans alleen benoemd indien zij zijn
geregistreerd – met drie uitzonderingen. De eerste uitzondering ligt voor de hand: indien het
betreffende expertise-gebied nog niet in de NRGD-registratie is opgenomen zal de rechtercommissaris uiteraard een niet-geregistreerde deskundige moeten benoemen. Hoewel steeds
meer domeinen binnen de registratie worden gebracht, verwachten de gebruikers dat er altijd
nog zeer specialistische expertise zal blijven die niet of alleen met heel veel moeite binnen de
jurisdictie van het NRGD kan worden gebracht: de al genoemde exoten. Het overgrote deel van
de benoemde technische deskundigen is werkzaam bij het NFI. Contra-expertise (vooral
aangevraagd in hoger beroep) vergt daarom doorgaans dat men een deskundige van buiten het
NFI in de arm neemt. Zoals in paragraaf 4.2.1 is aangegeven, zijn inmiddels bij de meeste
deskundigheidsgebieden deskundigen geregistreerd die niet verbonden zijn aan het NFI. De
derde uitzondering is dat specifieke particuliere forensische instituten in sommige gevallen
expertise wordt toegedicht waar het NFI niet over beschikt. In die gevallen willen de politie of
het OM vooral in complexe zaken een beroep op dergelijke instituten doen, ook als de
deskundige niet in het NRGD is opgenomen.
Bij technische deskundigen is het OM in principe aangewezen op het NFI. Dat is de preferred
supplier. Men kan wel naar andere (particuliere) forensische instituten, maar als een forensisch

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 63

onderzoek door het NFI wordt verricht, wordt dit gefinancierd vanuit het budget dat vanuit de
justitiebegroting beschikbaar wordt gesteld. Voor particuliere instituten dient op een andere
wijze financiering te worden gevonden. In 2011 is door de minister van V&J een door Pro Facto
geëvalueerde pilot126 gestart in het kader waarvan forensisch onderzoek door een particulier
onderzoek gefinancierd kon worden indien voldaan werd aan één van de volgende criteria: extra
snelheid was gewenst, er was een gebrek aan capaciteit bij het NFI, er was sprake van een
contra-expertise en of van specialistische expertise waar het NFI niet over beschikt. Anno 2014
is er nog steeds budget beschikbaar om voor dit doel onderzoek door particuliere forensische
instituten te laten verrichten. Het overgrote gedeelte van de technisch-forensische onderzoeken
wordt echter nog steeds verricht door het NFI.
5.2.3 De praktijk volgens de gebruikers
Tot zover de standaard procedures. Uit de verzamelde gegevens valt op te maken dat de
werkelijke gang van zaken over het algemeen overeen stemt met deze procedurele voorschriften.
127
Piketofficieren, raadkamerofficieren en zaaksofficieren beramen zich er over of er al dan niet
een gedragskundig onderzoek zou moeten plaats vinden en ook over de aard van dat onderzoek.
Zij gebruiken daarbij regelmatig ook BOOG. Voor het overige is de benoeming van
gedragsdeskundigen doorgaans een routine die men aan secretarissen of aan een forensisch
bureau van het OM kan overlaten. Afgezien van een enkele forensisch officier hebben officieren
zelden of nooit contact met functionarissen van het NIFP of met gedragsdeskundigen. Men wijkt
ook vrijwel nooit af van het NIFP-advies. Een enkele keer zal een officier in afwijking van een
negatief NIFP-advies toch tot een onderzoek besluiten, bijvoorbeeld in geval van een
ontkennende verdachte of een heel jonge verdachte. Men hoopt dan beter geïnformeerd te
worden over achterliggende oorzaken of motieven om zodoende beter in staat te zijn passende
maatregelen te kiezen: “het OM is er voor een adequate justitiële interventie”.
Dat de praktijk van het inschakelen van gedragsdeskundigen goeddeels overeen stemt met de
procedures behoeft niet te verbazen indien men bedenkt dat deze wijze van werken al zeker tien
jaar in ontwikkeling was. De wijzigingen die met het van kracht worden van de Wet deskundige
in strafzaken zijn geïntroduceerd hebben te maken met het onderscheid tussen geregistreerde
en niet-geregistreerde deskundigen. Toch worden, zo wordt in interviews door zowel
deskundigen als vertegenwoordigers van het OM aangegeven, ook in 2014 in incidentele
gevallen nog steeds niet-geregistreerde deskundigen in een strafzaak ingeschakeld (benoemd
door de rechter-commissaris), ook als er op zich wel geschikte deskundigen voorhanden waren
die wel geregistreerd waren. Als redenen daarvoor noemde men onder andere: de specifieke
deskundigheid van een deskundige of eerdere (positieve) ervaringen met die deskundige. In de
eerste jaren van het NRGD zijn er nog op grote schaal niet-geregistreerde gedragsdeskundigen
benoemd, eenvoudigweg omdat de deskundigen niet allemaal tegelijk konden worden
geregistreerd.
Indien een deskundige niet is opgenomen in het NRGD moet deze benoemd worden door de
rechter-commissaris om in een strafproces ingeschakeld te kunnen worden. Nu het NRGD zo
langzamerhand op de meeste en meest omvangrijke deskundigheidsgebieden een volledige
registratie heeft bewerkstelligd, heeft de rechter-commissaris weinig meer van doen met de
benoeming van gedragsdeskundigen op initiatief van het OM. Wel worden door de verdediging
nog steeds regelmatig niet-geregistreerde deskundige ingeschakeld. Voor de advocaat staat het
belang van de cliënt centraal. Indien dat belang het best wordt gediend door een geregistreerde
deskundige in te schakelen heeft dat het voordeel de rompslomp van de benoeming door de RC
kan worden vermeden. De advocaat laat zich, zo blijkt, niet van weerhouden een nietgeregistreerde deskundige in te schakelen indien dat het belang van de cliënt dient.
—
126 Struiksma N. en H.B. Winter, Bekend maakt bemind. Evaluatieonderzoek pilot ‘uitbesteding forensisch onderzoek aan particuliere

instituten’, WODC, maart 2012.
127 De piketofficier is verantwoordelijk voor de inbewaringstelling na aanhouding; de raadkamerofficier vordert in de raadkamer de

gevangenhouding.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 64

De rechter-commissaris acht zich overigens niet zonder meer in staat om onder die
omstandigheden dezelfde maatstaven voor beoordeling van een te benoemen deskundige aan te
leggen als het NRGD benut. “Het was roeien met de riemen die je hebt”, aldus een van de
respondenten. “Het is een moeras” meende een ander. Uit interviews is gebleken dat het van
rechter-commissaris tot rechter-commissaris verschilt hoe diepgaand wordt nagegaan of de
niet-geregistreerde deskundige over de benodigde kwalificaties beschikt. Sommige rechterscommissarissen doen hier nauwgezet onderzoek naar, bij andere is het een formaliteit. Binnen
ten minste één arrondissementsparket is het OM ermee gestopt om het cv van een beoogde
deskundige ter beoordeling aan de rechter-commissaris te sturen omdat deze hierop geen prijs
stelde. De toetsing van de kwalificaties van een niet-geregistreerde deskundige is aan te merken
als een wassen neus. Een aantal respondenten vertelde in interviews dat de rechter-commissaris
alleen nader onderzoek doet naar de kwalificaties van een deskundige indien deze kwalificaties
door het OM of de advocaat van de verdachte ter discussie zijn gesteld.
Zaaksrechters hebben weinig tot geen bemoeienis met de inschakeling van
gedragsdeskundigen. Bij hoge uitzondering zal de zittingscombinatie bij de voorbereiding van
een zaak of ter zitting nog (aanvullend) onderzoek verlangen. Echter, ook in dat geval wordt het
verzoek bij de RC gedeponeerd die vervolgens in overleg met de OvJ de procedure in werking
stelt.
De verdediging wordt steeds genotificeerd over elke benoeming van een gedragskundig
onderzoeker en neemt deel aan de regiezittingen. De verdediging heeft dus voldoende
gelegenheid om wensen aangaande onderzoek ter kennis van de magistratuur te brengen. Toch
gebeurt dat zelden, zo wordt in interviews door rechters en officieren aangegeven, althans bij
behandeling in eerste aanleg. Een reden daarvoor zou zijn dat advocaten er de voorkeur aan
geven af te wachten waar de officier mee komt. De raadsman is niet geïnteresseerd in
waarheidsvinding maar in het belang van de cliënt. Hij zal diens procespositie niet
compromitteren door zelf onderzoek te entameren dat mogelijk belastende resultaten zal
hebben. In geval van een ontkennende verdachte geeft de advocaat er vrijwel steeds de voorkeur
aan om te wachten tot het volledige strafdossier beschikbaar is. Een mini-instructie of
regiezitting: advocaten doen er weinig mee. Geïnterviewde advocaten geven aan dat de
overweging al dan niet een deskundige in te schakelen een andere is, namelijk gelegen in het
tijdsaspect. Door een deskundige in te schakelen zal het proces langer duren en dit is voor
verdachten veelal een doorslaggevende reden om in eerste instantie niet te kiezen voor deze
stap.
In hoger beroep zou dat anders liggen. Geïnterviewde rechters schatten dat om en nabij de
negentig procent van de beroepen in strafzaken afkomstig is van de verdediging. Bij het instellen
van het appel dient de advocaat (krachtens art. 411A Sv) meteen alle verdedigingswensen
aangaande het horen van getuigen en het instellen van (aanvullend) onderzoek en contraexpertise kenbaar te maken. Dat lijkt ertoe te leiden dat de verdediging het zekere voor het
onzekere neemt en zoveel mogelijk alle potentieel zinvolle onderzoeken en getuigen in het
appelgeschrift zet. Daar komt bij dat de verdedigingsstrategie in hoger beroep vaak gebaat is
met contra expertise, uitstel en mogelijk zelfs met aangetoond verlies van bewijsmateriaal
waarop dan geen test-controles meer kunnen worden uitgevoerd.
De advocatuur zelf blijkt matig geïnteresseerd te zijn in het NRGD. Voor het onderzoek is een
korte vragenlijst uitgezet onder strafrechtadvocaten. In totaal hebben 26 advocaten gebruik
gemaakt van de mogelijkheid de vragenlijst in te vullen.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 65

Tabel 5.1: Kent u het Nederlands Register van Gerechtelijk Deskundigen (NRGD)? N=26
percentage
In het geheel niet

0%

Ik weet dat het bestaat, maar ben niet op de hoogte van de taak en werkzaamheden
van het NRGD

19%

Ik ken het NRGD en ben globaal op de hoogte van de taak en werkzaamheden van
het NRGD

65%

Ik ken het NRGD en ben goed op de hoogte van de taak en werkzaamheden van het
NRGD

15%

Totaal

100%

Uit de antwoorden op de vragen komt het beeld naar voren dat advocaten in ruime meerderheid
in meerdere of mindere mate op de hoogte zijn van de taak en werkzaamheden van het NRGD.
Slechts een op de vijf respondenten is hier niet van op de hoogte (tabel 5.1). Een derde van de
respondenten heeft wel eens gebruik gemaakt van het register van het NRGD (tabel 5.2). Dit
doen advocaten vooral om na te gaan of de deskundige die in de strafzaak door de officier van
justitie of de rechter(-commissaris) is ingeschakeld, bij het NRGD geregistreerd is, of om een
deskundige te vinden voor raadpleging of het verrichten van contra expertise. Het NRGD wordt
slechts een enkele keer gebruikt om na te gaan wat de normen zijn die het NRGD ten aanzien
van een bepaald expertisegebied hanteert. Geïnterviewde advocaten geven aan dat, wanneer een
deskundige nodig is, bij collega’s wordt geïnformeerd naar een goede en betrouwbare
deskundige.
Tabel 5.2: Gebruik van het NRGD door advocaten. Ik maak gebruik het Nederlands Register
van Gerechtelijk Deskundigen om... N=26
(vrijwel)
nooit

Een
enkele
keer

Regelmatig

Zeer
vaak

Totaal

…op `s Rijks kosten een deskundige te
kunnen raadplegen

67%

19%

10%

5%

100%

... na te gaan of de deskundige die in de
strafzaak door de officier van justitie of de
rechter(-commissaris) is ingeschakeld bij
het NRGD geregistreerd is.

57%

39%

4%

0%

100%

... een deskundige voor het verrichten van
contra expertise te vinden.

57%

30%

13%

0%

100%

... na te gaan wat de normen zijn die het
NRGD ten aanzien van een bepaald
expertisegebied hanteert.

78%

22%

0%

0%

100%

Ongeveer de helft van de advocaten in de enquête vindt dat een deskundige in principe bij het
NRGD geregistreerd zou moeten zijn om als deskundige in strafzaken te kunnen optreden en dat
door de instelling van het NRGD onbekwame deskundigen binnen het strafrecht in de praktijk
geweerd worden (tabel 5.3). Iets minder dan de helft van de advocaten vindt dat het NRGD de
positie van de deskundige in het strafrecht heeft verbeterd.
In de interviews is aangegeven dat onder sommige advocaten het idee leeft dat het register is
gevuld met deskundigen ‘van de oude stempel’, waardoor deskundigen met nieuwe
wetenschappelijke inzichten buiten het register zijn gebleven.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 66

Tabel 5.3: Effecten NRGD volgens advocaten N=26
Oneens

Geen mening,
eens noch
oneens

Eens

Een deskundige zou in principe bij het NRGD geregistreerd
moeten zijn om als deskundige in strafzaken te kunnen
optreden

19%

27%

54%

Door de instelling van het NRGD worden onbekwame
deskundigen binnen het strafrecht in de praktijk geweerd

19%

27%

54%

Het NRGD heeft de positie van de deskundige in het
strafrecht verbeterd

8%

50%

42%

Het NRGD-stelsel geeft de verdachte meer financiële
mogelijkheden om zelf deskundigen in te schakelen

23%

54%

23%

Als ik voor de verdachte die ik verdedig een deskundige
inschakel, wil ik zelf kunnen bepalen of het
deskundigenrapport wordt toegevoegd aan de
processtukken

4%

12%

85%

Over de vraag of het NRGD-stelsel de verdachte meer mogelijkheden geeft om zelf deskundigen
in te schakelen zijn de meningen verdeeld: bijna een kwart is het hier mee eens, een even groot
deel mee oneens, terwijl ruim de helft het niet eens of oneens met de stelling is of geen mening
heeft. Ten slotte geeft 85% van de advocaten aan dat zij zelf willen kunnen bepalen of het
deskundigenrapport aan de processtukken wordt toegevoegd wanneer zij voor de verdachte die
zij verdedigen een deskundige inschakelen (alles te vinden in tabel 5.3).
Het beeld dat uit de enquête naar voren komt is dat advocaten (globaal) bekend zijn met het
NRGD en dat een minderheid van de advocaten in enige vorm actief gebruik maakt van het
register. Ongeveer de helft van de advocaten ziet een effect van het NRGD in het weren van
onbekwame deskundigen.
5.2.4 De praktijk volgens de deskundigen
Uit de enquête blijkt dat deskundigen naar eigen zeggen in hoofdzaak door ofwel de RechterCommissaris of Raadsheer- commissaris ofwel door de Officier van Justitie benoemd worden.
(zie tabel 5.4).
Tabel 5.4 In hoeveel strafzaken bent u door de onderstaande functionarissen in 2013
officieel benoemd als deskundige? (N=206)

Rechter- of raadsheer-commissaris

Deel van de deskundigen
dat door deze functionaris
benoemd wordt

Deel van de zaken

69%

39%

Zittingsrechter

16%

11%

Officier van Justitie

72%

65%

Het gaat hier in beide gevallen om zo`n 70% van de deskundigen die aangeeft door deze
functionarissen benoemd te worden. In het geval van de Rechter-Commissaris of Raadsheercommissaris gaat het om 40% van de zaken; in het geval van de Officieren van Justitie om 65%
van de zaken. Slechts een op de zes deskundigen geeft aan in voorkomende gevallen door de
zittingsrechter benoemd te worden en dan in gemiddeld slechts 10% van de zaken.
De respondenten melden dat zij voornamelijk ingeschakeld worden in het onderzoek ter
terechtzitting: gemiddeld in 70% van de zaken die een respondent behandelt. Gemiddeld betreft
24% van de door respondenten behandelde zaken advisering tijdens het opsporingsonderzoek.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 67

De hoge standaardafwijking laat zien dat er een brede variatie aan antwoorden op deze vraag
gegeven is. Ook hebben relatief veel respondenten deze specifieke vraag niet beantwoord.
Hieruit zou afgeleid kunnen worden dat deskundigen de juridische benaming van de procesfase
waarin zij worden ingeschakeld niet scherp voor ogen hebben.
Tabel 5.5 Fase inschakeling
Gemiddeld percentage
Opsporingsonderzoek (N=110)

24,2% (standaard afwijking 40,3)

Onderzoek ter terechtzitting (N=161)

70,1% (standaard afwijking 43,2)

Ruim een derde van de deskundigen geeft aan in geen enkele strafzaak waarbij men als
gerechtelijk deskundige betrokken was, ter zitting te zijn verschenen. Een even groot deel geeft
aan in minder dan 5% van de zaken ter zitting te zijn verschenen. Het aandeel deskundigen dat
aangeeft in meer dan 5% van de zaken ter zitting te zijn verschenen ligt beneden de 25%. Hierin
zijn geen significante verschillen tussen de FPPO-deskundigen en de overige deskundigen.
Tabel 5.6: Hoe vaak bent u in de strafzaken waarbij u als gerechtelijk deskundige in 2013
betrokken was ter zitting verschenen? (N=193)
FPPO

Overige deskundigen

Totaal

Geen enkele zaak

39%

21%

37%

Minder dan 5%

36%

58%

38%

In 5-10%

19%

11%

18%

In meer dan 10%

6%

11%

6%

In de enquête is de deskundigen gevraagd om een beoordeling te geven van verschillende
aspecten van de inzet van deskundigen in het strafproces(tabel 5.7.). Deskundigen beoordelen in
overgrote meerderheid de opdrachtformulering en de vragen van de rechter als goed of zeer
goed. In de wetsgeschiedenis is met name het punt van de kwaliteit van de opdrachtformulering
een punt van aandacht geweest. Het beeld waarin de overgrote meerderheid van de deskundigen
de wijze van opdrachtformulering als goed tot zeer goed beschouwd geeft aan dat er op dit punt
kennelijk voortgang is geboekt.
De volledigheid van de beschikbare informatie over de zaak en de communicatie van de
opdrachtgever worden door ongeveer twee derde van de deskundigen als goed of zeer goed
beoordeeld. De beschikbare tijd en daarmee samenhangend de beschikbare vergoeding worden
door een minderheid als goed of zeer goed beoordeeld.
Tabel 5.7: Hoe beoordeelt u de volgende aspecten van de inzet van deskundigen in het
strafproces?
goed/zeer goed

slecht/zeer slecht

De wijze waarop de opdracht aan u als deskundige is
geformuleerd N=188

88%

3%

De volledigheid van de beschikbare informatie over de
zaak N=187

63%

3%

De beschikbare tijd N=188

34%

24%

De beschikbare vergoeding N=180

38%

19%

De communicatie van de opdrachtgever N=174

68%

7%

De vragen van de rechter N=166

83%

2%

Bij de toetsing van de aanvraag tot registratie wordt overigens alleen beoordeeld of de
deskundige genoeg kennis en ervaring heeft binnen het afgebakende deskundigheidsgebied. Om
te weten welke kennis en ervaring een geregistreerde deskundige in ieder geval heeft, zal de
gebruiker van het register dus in het beoordelingskader moeten kijken. Het kan zijn dat het
deskundigheidsgebied beperkter is dan het lijkt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de omlijning

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 68

van het DNA deskundigheidsgebied. Deze deskundige wordt geregistreerd ‘als deskundige op
het gebied van DNA-Bronniveau’. DNA-onderzoekers worden getoetst op hun kennis en
ervaring van DNA-onderzoek op bronniveau. Dat betekent – heel simpel gezegd – dat er
onderzoek gedaan wordt naar de overeenkomsten tussen het gevonden DNA-spoor en het DNA
van de verdachte. Andere DNA-deskundigheid wordt niet gevraagd voor een registratie. Uit het
register blijkt dus niet of de deskundige in staat is tot het doen van DNA-verwantschapsonderzoek of in staat is een antwoord te geven op de vraag hoe het DNA op de plek is terecht
gekomen waar het is gevonden. Het College beschouwt de DNA-rapportage op activity level als
een specialisatie binnen de rapportage op source level; net als alle subspecialisaties blijft ook
deze subspecialisatie buiten de toetsing om de eerder genoemde redenen.
5.3

Omvang van de inzet van deskundigen in het strafproces

De inzet van deskundigen in het strafproces komt ten laste van het budget van het OM. Aan de
hand van de financiële administratie van het OM is ten behoeve van deze evaluatie een
reconstructie gemaakt van de omvang van de inzet van deskundigen in het strafproces.128 Tabel
5.8 geeft hiervan een overzicht. Hieruit blijkt dat binnen het strafrecht jaarlijks rond de 10.000
opdrachten aan deskundigen worden verstrekt. De aantallen wisselen van jaar tot jaar. In 2008
en 2009 waren de aantallen relatief laag; in 2011 en 2013 waren zij relatief hoog. Er is op zich
geen duidelijk stijgende trend in de inzet waar te nemen. Wel is duidelijk dat de inzet in de
periode 2010-2013 op een duidelijk hoger niveau ligt dan in de periode 2007-2009.
Wanneer we kijken naar de inzet per deskundigheidsgebied zijn duidelijk verschuivingen
waarneembaar. Het aantal opdrachten aan psychiaters neemt af van 3.613 in 2007 naar 2.652 in
2013. Aan de andere kant is er een sterke toename zichtbaar van het aantal opdrachten aan
overige deskundigen, van 795 in 2007 naar 2441 in 2013. Hieronder vallen alle deskundigen die
niet onder de categorie psychiater, psycholoog of contra expertise op verzoek van de verdachte
vallen. Het aantal opdrachten aan psychologen varieert tussen een minimum van ruim 5.100 in
2013 en een maximum van ruim 5.700 in 2010 en 2011.
Sinds 2011 worden opdrachten voor contra expertise op verzoek van de verdediging apart als
zodanig geregistreerd in de administratie van het OM. Dit om het beslag dat deze verzoeken
leggen op het budget van het OM inzichtelijk te kunnen maken. Het aantal opdrachten voor
contra expertise op verzoek van de verdediging is minimaal, maar wel groeiende. In 2011 ging
het om 10 opdrachten. In 2013 is dit toegenomen tot 55.
Tabel 5.8 Aantal opdrachten aan deskundigen in het strafproces
2007
2008
2009
2010

2011

2012

2013

Psychiater

3.613

3.201

3.176

2.961

2.959

2.670

2.652

Psycholoog

5.337

5.446

5.460

5.761

5.745

5.254

5.119

795

737

931

1.000

1.614

1.813

2.441

-

-

-

-

10

15

55

9745

9.384

9.567

9.722

10.328

9.752

10.267

Overig
Contra op verzoek verdachte
Totaal

Bron: opgave OM
Uit de absolute cijfers over de inzet van deskundigen in het strafproces is niet af te leiden of er
sprake is van een relatieve toe- of afname van de inzet van deskundigen. Wanneer we de
absolute inzet relateren aan de totale productie binnen het strafrecht is dit wel mogelijk. Cijfers
uit de jaarverslagen van de Raad voor de Rechtspraak geven inzicht in de volumeontwikkeling
van de productie binnen de verschillende rechtssectoren. Tabel 5.9 geeft een overzicht. Hieruit
blijkt dat het totale volume binnen de strafrechtspraak gedaald is van 254.100 zaken in 2007
naar 228.710 zaken in 2013 (exclusief kantonzaken). Deze daling zit in het aantal zaken voor de
rechtbank; dat is afgenomen van 216.020 in 2007 naar 190.060 in 2013. Het aantal zaken voor
appelcolleges schommelt rond de 38.000.
—
128 Deze reconstructie is uitgevoerd door het OM: Sopacua, A.P.C. (2014) Gegevensverstrekking onderzoek deskundigen, gerechtskosten

jaar 2007-2013: inzet deskundigen, Openbaar Ministerie, Parket Generaal

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 69

Tabel 5.9 productie strafrechtspraak exclusief Kantonzaken129
2007
2008
2009
2010

2011

2012

2013

Rechtbanken

216.020

219.390

217.460

195.910

197.000

191.750

190.060

Appelcolleges

38.080

36.370

37.610

37.820

38.790

38.500

38.650

Totaal
254.100
255.760
255.070
233.730
Bron: Jaarverslagen Raad voor de Rechtspraak 2009, 2012 en 2013

235.790

230.250

228.710

Het aantal strafzaken tussen 2007 en 2013 daalt per saldo met 10%. Deze daling zien we niet
terug bij de inzet van deskundigen. In tabel 5.10 is de inzet van deskundigen gerelateerd aan de
strafrechtproductie. Hieruit ontstaat het volgende beeld. Het aantal opdrachten aan
deskundigen als percentage van het aantal strafzaken ligt van 2007 tot 2009 stabiel op 3,7 a
3,8%. Vanaf 2010 ligt dit percentage structureel op een hoger niveau en schommelt het tussen
de 4,2 en 4,5%.
Tabel 5.10 Aantal opdrachten aan deskundigen als % van het aantal strafzaken
2007
2008
2009
2010
2011
2012

2013

Inzet als % productie

4,5%

3,8%

3,7%

3,8%

4,2%

4,4%

4,2%

Bron: berekening onderzoekers

Uit de reconstructie van het OM van de inzet van deskundigen is ook op te maken welke
bedragen gemoeid zijn met de inzet van deskundigen. Tabel 5.11 geeft een overzicht van de
absolute bedragen, terwijl tabel 5.12 een overzicht geeft van de gemiddelde kosten per opdracht.
De gegevens laten bijna over de hele linie een toename van de kosten zien. In 2007 kostte de
inzet van deskundigen in strafzaken ruim € 9,7 miljoen. In 2011 piekten de kosten op ruim 14,8
miljoen euro. De jaren erna liggen deze ruim boven de € 13 miljoen. De stijging van de kosten
komt grotendeels op conto van de sterk gestegen kosten van de inzet van psychologen en overige
deskundigen.
Tabel 5.11 Gerealiseerde kosten inzet deskundigen in strafzaken (afgerond op
duizendtallen, x € 1.000)
2007
2008
2009
2010
2011
2012

2013

Psychiater

4.223

3.777

4.462

4.626

4.790

4.524

4.621

Psycholoog

4.522

4.821

6.327

7.024

7.158

6.685

6.641

Overig

1.037

1.832

1.827

1.966

2.888

2.173

2.429

Contra op verzoek verdachte
Totaal
Bron: opgave OM

-

-

-

-

49

116

268

9.783

10.432

12.617

13.617

14.887

13.499

13.960

Ook in de gemiddelde kosten zien we een toename, waarbij de grootste sprong zich in 2009
voordoet (tabel 5.12).
Tabel 5.12: Gemiddelde kosten inzet deskundigen in strafzaken
2007
2008
2009
2010

2011

2012

2013

Psychiater

1.169

1.180

1.405

1.562

1.619

1.694

1.743

Psycholoog
Overig

847
1.305

885
2.486

1.159
1.963

1.219
1.966

1.246
1.790

1.272
1.199

1.297
995

Contra op verzoek verdachte
Totaal
Bron: berekening onderzoekers

1.004

1.112

1.319

1.401

4.907
1.441

7.740
1.384

4.880
1.360

De gemiddelde kosten voor de inzet van psychiaters en psychologen nemen vanaf 2009 gestaag
toe, zo blijkt uit bovenstaand tabel. De gemiddelde kosten voor de inzet van overige
—
129 Kantonzaken zijn niet in dit overzicht meegenomen, omdat in deze zaken geen inzet van deskundigen plaats vindt. Het aantal

kantonzaken laat overigens een sterk dalende trend zien; van 169.040 zaken in 2007 naar 64.990 zaken in 2013.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 70

deskundigen laten van jaar tot jaar een sterk wisselend patroon zien, evenals de inzet van contra
expertise op verzoek van de verdachte. In deze laatste categorie valt op dat de kosten een
veelvoud zijn van de kosten van de overige categorieën deskundigen. De toename van de kosten
van de inzet van deskundigen kent geen eenduidige verklaring. Een deel van de toename zit in
de indexering van de standaardtarieven van Pro Justitia rapporten.130 Tabel 5.13 geeft een
overzicht van deze standaardtarieven.
Andere mogelijke factoren die bijdragen aan de stijging van de kosten zijn volgens het OM een
toename van het optreden van deskundigen tijdens een zitting, veranderingen in het
adolescentenstrafrecht waardoor rapporteurs in zaken van 18- tot 23-jarigen vier uur extra
kunnen besteden en de toename van de contra expertise. Een laatste factor die meespeelt is
vooruitgang op technologisch gebied en binnen specialismen, waardoor de behoefte aan meer
specialistische kennis in het kader van de vervolging toe neemt. De cijfers laten zowel in
absolute als relatieve zin een toename van de inzet van deskundigen in strafzaken zien die in de
tijd samenvalt met de instelling van het NRGD. Dat deze samenvallen wil nog niet zeggen dat er
een oorzakelijk verband is. De cijfers laten ook zien dat zich verschuivingen voordoen tussen en
dynamiek binnen de deskundigheidsgebieden. Deze verschuivingen vallen deels samen met de
instelling van het NRGD, maar kunnen niet direct als het gevolg daarvan gezien worden.
Tabel 5.13: Tarieven PJ-rapporteurs 2013
Volwassenen
Normtijden
14,00
enkelvoudig psychiatrisch
dubbel / triple psychiatrisch
18,00

uurtarief

Forfait per 1-1-2013

€ 116,09
€ 116,09

€ 1.625,26
€ 2.089,62

klinisch GGZ psychiatrisch
enkelvoudig psychologisch

20,00
18,00

€ 116,09
€ 89,10

€ 2.321,80
€ 1.603,80

dubbel / triple psychologisch
klinisch GGZ psychologisch

20,00
24,00

€ 89,10
€ 89,10

€ 1.782,00
€ 2.138,40

Jeugd
enkelvoudig psychiatrisch
dubbel / triple psychiatrisch

18,00
22,00

€ 116,09
€ 116,09

€ 2.089,62
€ 2.553,98

22,00
24,00

€ 89,10
€ 89,10

€ 1.960,20
€ 2.138,40

enkelvoudig psychologisch
dubbel / triple psychologisch
Bron: opgave OM

—
130 Deze bedroegen 3,5% per 1 januari 2009 en 1,6% per 1 juli 2011

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 71

6

Evaluatie

6.1

Inleiding

In dit hoofdstuk bespreken we in hoeverre de veronderstellingen en verwachtingen die in de
beleidstheorie zijn neergelegd in de praktijk van het NRGD zijn bewaarheid. In hoofdstuk 2
benoemden we vijf centrale vooronderstellingen over het functioneren van het registratiesysteem:
Na het selectieproces zoals gepraktiseerd door het NRGD staan alleen deskundigen met
voldoende niveau geregistreerd.
Volgens deze verwachting is het registratie-proces van zodanige kwaliteit dat er geen valspositieve oordelen (deskundige ten onrechte geregistreerd) en vals-negatieve oordelen
(deskundige wordt ten onrechte niet geregistreerd) aan de beslissing op de aanvraag tot
registratie ten grondslag liggen.
1.

2. Steeds als er in het strafproces behoefte bestaat aan een deskundige, is er een
geregistreerde deskundige beschikbaar.
Deze verwachting impliceert dat het register optimaal gevuld moet zijn met deskundigen op alle
relevante deskundigheidsgebieden en dat het aantal geregistreerde deskundigen op een bepaald
gebied toereikend is voor de vraag.
3. De deskundige die in het strafproces wordt ingeschakeld is (zoveel mogelijk) een
geregistreerde deskundige.
De “gebruikers” van deskundigen – de zittende en de staande magistratuur en de advocatuur –
zullen steeds geregistreerde deskundigen inschakelen en alleen niet-geregistreerde deskundigen
in de arm nemen indien het vaststaat dat er geen geregistreerde deskundige beschikbaar is.
4. De inbreng van deskundigen in het strafproces zal – indien die drie voorgaande
verwachtingen zijn vervuld – gemiddeld beter zijn dan voor de invoering van het
registratiesysteem.
Deze verwachting betekent niet dat de geregistreerde deskundigen allemaal betere prestaties
leveren dan de deskundigen in de tijd voor de registratie. Het impliceert wel dat tenminste de
slecht presterende deskundigen niet meer worden ingeschakeld. Daarmee stijgt de gemiddelde
kwaliteit van de advisering.
5. De door het College te verrichten toetsing en registratie zal een generieke positieve
werking op de Pro Justitia advisering hebben; het debat over de inbreng van
deskundigen in strafzaken zal er door worden gestimuleerd.
In de volgende paragrafen wordt van elk van deze vooronderstellingen nagegaan in hoeverre de
in de voorgaande hoofdstukken gepresenteerde gegevens er steun dan wel tegenwerping voor
leveren.
6.2

Adequate selectie en registratie

6.2.1 Inleiding
De eerste vooronderstelling in de beleidstheorie is, dat er na het selectieproces zoals
gepraktiseerd door het NRGD alleen deskundigen met voldoende niveau staan geregistreerd.
Deze voorwaarde is uitgesplitst in drie sub-vooronderstellingen.
a. Het is mogelijk een kader op te stellen met behulp waarvan getoetst kan worden welke
deskundigen voldoende kennis en vaardigheden hebben.
b. Het is mogelijk een gewenst niveau van kennis en vaardigheden dat voldoende is voor
registratie te bepalen.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 72

c.

6.2.2

Het is mogelijk onderscheid te maken tussen deskundigen met een voldoende en
deskundigen met een onvoldoende niveau van kennis en vaardigheden.
De opstelling van toetsingskaders

Het NRGD heeft er veel werk in gestoken om per deskundigheidsgebied een toetsingskader te
maken dat de state of the art op het betreffende terrein van forensische deskundigheid
representeert en dat gedragen wordt door de (gezaghebbende) deskundigen op dat gebied. Bij
dat streven is het NRGD geconfronteerd met enkele niet onaanzienlijke barrières: problemen
betreffende het draagvlak en problemen met betrekking tot de vaststelling van state of the art
registratie-vereisten.

De samenstelling van de normstellingsadviescommissies (NAC)
Idealiter zijn de leden van een NAC een representatieve vertegenwoordiging van alle
deskundigen binnen het deskundigheidsgebied. Nu is een deskundigheidsgebied niet perse zo
homogeen en zonder kloven en conflicten als nodig om dit ideaalmodel te verwezenlijken.
Vooral op de grotere deskundigheidsgebieden (met name FPPO) bestaan op onderdelen van het
forensische werk verschillende stromingen. Onder die omstandigheden is een representatieve
vertegenwoordiging lastig tot stand te brengen. Men moet dan tussen twee klippen laveren. Aan
de ene kant moet voorkomen worden dat een bepaalde stroming binnen het
deskundigheidsgebied de NAC domineert. Dat zou er immers toe kunnen leiden dat waardevolle
contraire inzichten buiten beschouwing blijven. Het tegenovergestelde – een zodanige
samenstelling van een NAC dat alle mogelijke stromingen zijn vertegenwoordigd – zou een
representatieve consensus over de eisen waaraan een deskundige moet voldoen tot stand
kunnen brengen. Het gevaar is echter dat het resultaat niet meer is dan een aantal verwaterde
en nietszeggende normen waaraan bijna iedereen voldoet en dat dus niet onderscheidend werkt.
Uit de in eerdere hoofdstukken gepresenteerde gegevens, onder meer uit de enquête onder
deskundigen, valt op te maken dat het NRGD er over het algemeen aardig in is geslaagd de beide
klippen te ontwijken. Slechts een enkele geïnterviewde meende dat het NRGD er niet geheel in
geslaagd was de ene dan wel de ander valkuil te vermijden. Niettemin zijn er wel enige
aandachtspunten. Een eerste aandachtspunt is de dominante positie in de Nederlandse
forensische praktijk van het NIFP bij gedragsdeskundigen en het NFI bij de technische
deskundigheidsgebieden. Met name in vraaggesprekken met deskundigen buiten deze
organisaties werd dit punt meermalen genoemd. Het risico is aanwezig dat (bewust of
onbewust) voor deze organisaties de normen waar de deskundige moet voldoen, samenvallen
met de in de eigen organisatie gebruikte theorieën en methoden. Potentiele commerciële
concurrenten zouden zo buiten de deur kunnen worden gehouden. Kortom, het gevaar van de
closed shop, altijd aanwezig als kwaliteitseisen de toegang tot de markt reguleren, dient steeds
onderkend te worden. De beoordelingskaders van de deskundigheidsgebieden FPPO en DNA
geven geen aanleiding aan te nemen dat de specifieke eisen voor een bepaald
deskundigheidswerk eenzijdig of bevooroordeeld zijn. De normen in de beoordelingskaders zijn
betrekkelijk algemeen omschreven. Zij kunnen door eenieder van commentaar worden voorzien
in een openbare consultatieronde. De NAC’s worden zo breed mogelijk samengesteld. Closed
Shop wordt daarmee zoveel mogelijk voorkomen. Wel zou de samenstelling van de NAC, de
positie van het NFI en NIFP en de beperkte omvang van bepaalde deskundigheidsgebieden de
onvrede over de normen die enkele van de geïnterviewde deskundigen ventileerden, kunnen
verklaren.
Een tweede punt van aandacht is de beperkte omvang van het aantal deskundigen op veel
technische deskundigheidsgebieden. Omdat er op deze gebieden in Nederland te weinig
gezaghebbende deskundigen zijn voor een adequate samenstelling van een NAC moeten
buitenlandse deskundigen worden ingeschakeld. De consequentie is dat buitenlandse
deskundigen eisen formuleren waaraan een forensische deskundige in de Nederlandse
strafrechtcontext moet voldoen, terwijl deze buitenlandse deskundigen wellicht niet vertrouwd
zijn met het Nederlandse strafrecht en het Nederlandse strafproces. Het NRGD tracht hieraan
tegemoet te komen door ervoor te zorgen dat steeds een Nederlandse strafrechtjurist deel

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 73

uitmaakt van de NAC’s. Een andere consequentie van een klein aantal experts op een
deskundigheidsgebied is dat al die deskundigen elkaar persoonlijk kennen. Persoonlijke
sympathieën en antipathieën kunnen dan makkelijker gaan meespelen bij de samenstelling van
de NAC en de totstandkoming van de toetsingsnormen. Het verbreden van het veld door
inschakeling van buitenlandse experts, wat het NRGD doet, zou dit probleem moeten
voorkomen.

Opstellen registratie-eisen
Het uitwerken van de wettelijke vereisten waar een deskundige aan moet voldoen in specifieke
vereisten voor een bepaald deskundigheidsgebied is niet gemakkelijk. De eisen moeten in balans
zijn. Enerzijds moeten de eisen een zodanig onderscheidend vermogen hebben dat zij een
toetsingsadviescommissie (TAC) in staat stellen op consistente wijze geschikte en niet-geschikte
deskundigen van elkaar te onderscheiden. Dit vraagt om strakke en duidelijk omschreven eisen
die de TAC veel houvast geven bij de beoordeling van de aanvragen. Anderzijds dienen de eisen
genoeg ruimte te laten om wetenschappelijke ontwikkelingen te incorporeren of relevante
verschillen van inzicht over de juiste theoretische en methodische aanpak toe te laten. Zo’n ruim
toetsingskader impliceert abstracte en open normen met veel interpretatievrijheid. Naarmate er
binnen een vakgebied meer consensus bestaat over de kenmerken van goed forensisch
onderzoek en advisering is het opstellen van strakke en duidelijke registratie-eisen minder
moeilijk. Zelfs dan is zo’n gesloten toetsingskader echter niet optimaal. Het is immers inherent
aan (wetenschappelijk) onderzoek dat de status quo voortdurend ter discussie kan en moet
worden gesteld vanwege nieuwe inzichten. Deskundigen van verschillende onderzoeksscholen
kunnen verschillende theoretische kennis hebben en uiteenlopende onderzoeksmethoden
gebruiken. Nieuwkomers met een heel andere achtergrond kunnen een waardevolle, frisse blik
werpen op de materie. Naarmate de consensus over de normen minder groot is, leidt een
streven naar strakke en duidelijke registratie-eisen eerder tot arbitraire keuzes. Het
toetsingskader kan dan een conserverende werking krijgen, nieuwe of afwijkende inzichten
buitensluiten en een closed shop creëren die fnuikend is voor innovatie op het vakgebied.
De NAC’s van het NRGD zijn in uiteenlopende mate met de geschetste problematiek
geconfronteerd geweest. Over het algemeen echter is men er in geslaagd normen op te stellen
die op een brede consensus kunnen rekenen. Er is wel enige kritiek op geformuleerde
registratie-eisen te beluisteren. Commentaren die het toetsingskader als te strak en te eenzijdig
bestempelen zijn afkomstig van (vooral afgewezen) aanvragers. Kritiek uit vooral academische
kring heeft daarentegen de strekking dat de maatstaven te weinig ruimte laten om minder
geschikte deskundigen te weren. Het College is zich ervan bewust dat dit een aandachtspunt is
en heeft besloten de lat allengs hoger te gaan leggen: voor de tweede ronde registraties zijn de
registratie-vereisten herijkt en aangescherpt.131

Conclusie
De vraag of het NRGD er in is geslaagd een kader op te stellen met behulp waarvan getoetst kan
worden welke deskundigen voldoende kennis en vaardigheden hebben kan positief beantwoord
worden, zij het met enige kanttekeningen. Voor alle ontsloten deskundigheidsgebieden zijn
registratie-vereisten geformuleerd die een redelijke weerspiegeling vormen van wat de
gemeenschap van deskundigen als vakbekwame forensische advisering ziet. De kanttekeningen
zijn tweeërlei. Ten eerste zal het NRGD er steeds tegen moeten blijven waken dat een
deskundigheidsgebied een closed shop wordt die nieuwe toetreders de toegang ontzegt. Dit zal
een aandachtspunt blijven, zeker gegeven het feit dat de forensische advisering in Nederland
wordt gedomineerd door twee grote instituties, het NFI en het NIFP. Ten tweede: het NRGD wil
de deskundigheidsvereisten aanscherpen: ‘de lat hoger leggen’. Echter, wil een verder gaande
beoordeling van forensische deskundigheid zinvol zijn, dan zullen er meer en betere opleidingen
op forensisch gebied moeten komen.
—
131 Het gaat om de toevoeging van drie vereisten: ten eerste

de eis van een minimaal aantal uren forensische bij- en nascholing, ten

tweede de eis van een collegial review op ieder concept rapport en ten derde (voor FPPO) de eis van intervisie en ten vierde (voor
handschriftonderzoekers) de eis van een proficiency test.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 74

6.2.3

Het beoordelen van de deskundigheid van deskundigen

Is het mogelijk een gewenst niveau van kennis en vaardigheden te bepalen dat voldoende is voor
registratie? En is het mogelijk onderscheid te maken tussen deskundigen met een voldoende en
deskundigen met een onvoldoende niveau van kennis en vaardigheden? Om deze opgaven tot
een goed einde te brengen bedient het College NRGD zich van Toetsingsadviescommissies
(TAC). De TAC past de registratie-eisen die voor een bepaald deskundigheidsgebied zijn gesteld
toe op individuele aanvragen. Hierbij heeft de TAC een zekere beoordelingsruimte. Hoe
omvangrijk deze beoordelingsruimte is, hangt af van precisie en de mate van detaillering van de
registratie-eisen, maar ook van de ruimte die het College de TAC toestaat. Gegeven deze ruimte
zijn er enkele hordes die genomen moeten worden aleer men een adequate en eerlijke
beoordeling van aanvragers van registratie kan maken. Het gaat om de representativiteit van de
toetsingsadviescommissies, de afstemming tussen toetsingsadviescommissies en de
oordeelsvorming als zodanig. Deze drie punten worden hierna besproken.

Samenstelling TAC
Het vraagstuk van de samenstelling van een toetsingsadviescommissie komt sterk overeen met
dat van de NAC. Idealiter zijn de leden de beste representanten van het vakgebied; zij zijn in
staat elke aanvraag zonder vooroordelen en met een open instelling tegemoet te treden. In de
Nederlandse forensische wereld is het bijna onmogelijk om TAC’s samen te stellen uit geheel
onafhankelijke deskundigen. Het is onvermijdelijk dat veel van de toetsers werkzaam zijn bij het
NFI en NIFP. Zij zijn vertegenwoordigers van de dominante denkkaders op de betreffende
vakgebieden. De opgave om als toetsingscommissie steeds het verschil te kunnen blijven zien
tussen “anders” en “niet goed” is dan des te dringender. Het NRGD probeert aan dit probleem
tegemoet te komen door met buitenlandse toetsers te werken, zodat Nederlandse deskundigen
niet elkaar de maat behoeven te nemen. Daarenboven kan een aanvrager een lid van de TAC
wraken indien de aanvrager partijdigheid verwacht.
Niettemin is het de vraag of deze schijn van partijdigheid altijd vermeden kan worden. De
uiteindelijke check op willekeur en bevooroordeeldheid (en andere ongerechtigheden) is gelegen
in de bezwaarprocedure en in de oordeelsvorming van het College zelf. De bezwaarprocedure
lijkt een goed tegenwicht te bieden: de in eerste instantie afgewezen aanvrager wordt uitvoerig
gehoord, de behandeling omvat een integrale heroverweging en het oordeel van de BAC wordt
uitvoerig gemotiveerd. Het College heeft enkele malen een vals-positief oordeel van een TAC
gecorrigeerd.

Afstemming
Zoals in hoofdstuk 4 besproken: voor de meeste deskundigheidsgebieden is er meer dan één
TAC. Het risico van een aantal TAC’s die elk dezelfde beoordelingsmaatstaven moeten toepassen
op concrete gevallen is dat er uiteenlopende interpretaties van de toetsingsnormen ontstaan of
dat de ene TAC specifieke voorkeuren of problemen heeft die in een andere TAC niet aan de
orde komen. Het spreekt voor zich dat dit tot ongewenste ongelijkheid in behandeling kan
leiden. Het College heeft dit risico onderkend en er een aantal maatregelen voor getroffen. De
TAC’s op eenzelfde vakgebied wisselen steeds van samenstelling. Dit roulatiesysteem bevordert
dat er geen vaste clubjes ontstaan met eigen subinterpretaties van de normen. In de tweede
plaats zijn er regelmatig intervisie-bijeenkomsten waaraan alle TAC leden op een
deskundigheidsdomein geacht worden deel te nemen en waar interpretaties in concrete casus
worden doorgesproken. Daarenboven is er het College dat in beginsel alle interpretaties onder
ogen krijgt.

Toetsing
Afgezien van variatie per deskundigheidsgebied toetsen de TAC’s in grote lijnen op negen
punten:
 vooropleiding;
 ervaring als forensisch adviseur;
 het vermogen om een opdracht om te zetten in een werkbaar onderzoeksplan;
 de kennis en vaardigheden voor het verzamelen van relevante data;

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 75







de beheersing van de methodologie voor het analyseren en interpreteren van gegevens;
de vaardigheden in het rapporteren ten nutte van het strafrechtelijk proces;
bekendheid met de Nederlandse strafrechtelijke context;
bekendheid met recente literatuur;
beroepsattitude.

De bron van de gegevens waarop de TAC’s de maatstaven toepassen wordt gevormd door in het
verlenen gemaakte Pro Justitia-rapporten die aanvragers moeten overleggen. Daarin schuilt het
risico dat de rapporten geen goede weerspiegeling zijn van de kwaliteiten waarop men toetst:
een vlot en helder geschreven rapportage zou inhoudelijke ongerechtigheden kunnen
verdoezelen terwijl een slecht geconcipieerd rapport het zicht op de inhoudelijke kwaliteiten
verhult. De procedures lijken voldoende waarborgen te bevatten om eventuele vals-negatieve
oordelen die hier het gevolg van zijn te corrigeren. De TAC’s zijn verplicht aanvragers voor wie
een afwijzing dreigt te horen, vervolgens biedt de bezwaarschriftprocedure een tweede kans op
correctie. Vals-positieve oordelen zijn moeilijker te corrigeren; de enige check daarvoor is de
oordeelsvorming van het College naar aanleiding van het advies. Het onderzoek heeft overigens,
behoudens opmerkingen dienaangaande van een enkele deskundige, geen aanwijzingen
opgeleverd dat het College ten onrechte aanvragen voor registratie heeft gehonoreerd. In het
kader van dit onderzoek zijn echter geen hierop gerichte ‘second opinions’ uitgevoerd.
6.2.4 Conclusie
De vraag van deze subparagraaf was of de procedures van het NRGD alleen deskundigen met
voldoende niveau voor registratie selecteren. We hebben kunnen constateren dat het NRGD
voldoet aan de drie deelvoorwaarden die de beleidstheorie noemt, zij het met enige
kanttekeningen. Men is er in geslaagd om per deskundigheidsgebied selectie-eisen te
formuleren aan de hand waarvan getoetst kan worden of aanvragers voldoende kennis en
vaardigheden hebben. Men is er ook in geslaagd om procedures en wijzen van toetsen te
ontwikkelen die een redelijke zekerheid bieden dat aanvragers met onvoldoende kwaliteiten niet
worden geregistreerd terwijl aanvragers met voldoende kwaliteiten wèl worden geregistreerd.
Dat neemt niet weg dat tijdens dit onderzoek een aantal kritische en negatieve commentaren is
genoteerd: critici die menen dat de het NRGD veel hogere eisen zou moeten stellen en
aanvragers die vinden dat zij ten onrechte afgewezen zijn, als gevolg van vriendjespolitiek of
door vooroordelen en gebrek aan deskundigheid bij de toetsers. Dit raakt niet zozeer de
inhoudelijke kwaliteit van het werk van het NRGD als wel de legitimiteit van de procedure. We
komen hier op terug in paragraaf 6.7.
6.3

Capaciteit register

6.3.1

Inleiding

De tweede veronderstelling in de beleidstheorie is dat er nadat het registratieproces is voltooid,
steeds een geregistreerde deskundige beschikbaar zal zijn als er in het strafproces behoefte aan
bestaat. Het deskundigenregister kan daar alleen aan voldoen indien:
 op de deskundigheidsgebieden waar (regelmatig) in het strafproces regelmatig vraag
naar is deskundigen zijn geregistreerd;
 per deskundigheidsgebied voldoende deskundigen zijn geregistreerd;
 deskundigen bereid blijken zich te laten registreren.
6.3.2

Deskundigheidsgebieden

Bij de instelling van het NRGD op 1 januari 2010 stonden er nog geen deskundigen geregistreerd
in het register. Wel mocht de officier van justitie vanaf dat moment alleen nog geregistreerde
deskundigen benoemen. Omdat die er nog niet waren, moesten deskundigen eerst officieel
worden benoemd door de rechter-commissaris. Dat zorgde in de eerste jaren van het bestaan
van het NRGD voor een verhoogde werkdruk voor de rechter-commissaris. In de literatuur was

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 76

er daarom kritiek op de plotselinge overgang van het systeem met vaste gerechtelijke
deskundigen naar de instelling van het NRGD. Overigens kwam uit interviews met rechtercommissarissen naar voren dat deze werkdruk wel meeviel, omdat er bij de voormalig vaste
gerechtelijke deskundigen in het algemeen geen zware toets werd gehanteerd en dat deze
deskundigen vaak zonder nader onderzoek werden benoemd.
Inmiddels is het register aardig gevuld en staan er medio 2014 meer dan 500 deskundigen
geregistreerd op tien verschillende deskundigheidsgebieden. Daardoor is de officier van justitie
in het grootste gedeelte van zaken waarin een deskundige nodig is in staat zonder tussenkomst
van een rechter-commissaris een deskundige te benoemen. Het College heeft daarnaast nog een
aantal deskundigheidsgebieden genoemd die op den duur in aanmerking komen voor
registratie. Daarmee zal het aantal deskundigen dat zonder tussenkomst van de rechtercommissaris kan worden benoemd nog verder toenemen. Toch is het niet waarschijnlijk dat in
100% van de gevallen er een deskundige kan worden benoemd die is geregistreerd. Sommige
deskundigheidsgebieden zijn te klein om voor het opstellen van registratienormen in
aanmerking te komen, er blijven deskundigen bestaan met een specifieke expertise die zich niet
willen laten registreren of de expertise van deskundigen op een bepaald deskundigheidsgebied is
slechts in enkele gevallen nodig, waardoor het niet opportuun lijkt om hierop deskundigen te
registreren.
6.3.3

Deskundigen per gebied

Naast het aantal deskundigheidsgebieden waarop deskundigen kunnen worden geregistreerd is
ook het aantal deskundigen dat per deskundigheidsgebied is geregistreerd van belang voor de
capaciteit van het register. Indien er te weinig deskundigen zijn geregistreerd, moeten er
regelmatig ongeregistreerde deskundigen worden benoemd. Het lijkt erop dat de officier van
justitie goed uit de voeten kan met het aantal geregistreerde deskundigen. Het NIFP heeft
inmiddels als richtlijn dat in beginsel alleen geregistreerde deskundigen mogen worden
bemiddeld. Dit zou niet mogelijk zijn als het met een tekort aan geregistreerde FPPO te kampen
zou hebben.
Zoals paragraaf 5.4 laat zien worden er jaarlijks rond de 10.000 opdrachten aan deskundigen in
het strafproces verstrekt. Afgezet tegen het volume strafrechtzaken is er sprake van een relatieve
groei van de inzet van deskundigen in strafzaken. Door de instelling van het NRGD wordt de
pool van beschikbare deskundigen eerder kleiner dan groter. Een afnemend aanbod aan
geregistreerde deskundigen bij een gelijkblijvende of groeiende vraag maakt een mogelijk
toekomstig capaciteitstekort geen denkbeeldig probleem.
6.3.4 Bereidheid
De vulling van het register is afhankelijk van de bereidheid van deskundigen om zich te laten
registreren. Uit de enquête blijkt het voor 90% van de deskundigen bij de aanvraag tot
registratie van doorslaggevend belang was dat ze daardoor hun activiteiten als gerechtelijke
deskundige konden verrichten en voor 56% was het commerciële belang een doorslaggevende
factor. Hieruit blijkt dat vooral ‘beroepsdeskundigen’ zich laten registreren. De motivatie voor
registratie illustreert een tendens die ook zichtbaar wordt uit de interviews: alleen deskundigen
waarvoor het doen van onderzoek in strafzaken een belang onderdeel uitmaakt van hun
werkzame leven laten zich registreren.
Voor deskundigen die per jaar slechts enkele onderzoeken doen is registratie minder
aantrekkelijk. Dat geldt met name voor psychologen en psychiaters. Het registratieproces kost
de nodige tijd en moeite, die niet bij alle deskundigen opwegen tegen het geringe aantal
forensische zaken dat door hun wordt verricht. Datzelfde geldt voor de eisen die door het NRGD
aan de deskundigen worden gesteld. Ook de moeite die het kost om te voldoen aan de eisen
weegt niet voor alle deskundigen op tegen de verwachte opbrengsten. Uit interviews blijkt dat
deze overweging belangrijker wordt naarmate de eisen verder worden opgeschroefd. Het gevaar

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 77

bestaat dat hierdoor op den duur toch een tekort aan geregistreerde deskundigen ontstaan om al
het (gedrags)deskundig onderzoek te laten verrichten.
De deskundigen die in het register staan zijn professionele forensisch deskundigen. Dit vloeit
ook voort uit het gegeven dat de aanvrager op forensische ervaring wordt getoetst: men moet in
ten minste een minimum aantal zaken onderzoek hebben gedaan om voor (her) registratie in
aanmerking te komen. Deskundigen die slechts incidenteel in strafprocessen worden
ingeschakeld vinden registratie vaak niet zo nuttig. Het gaat daarbij om mensen die een grote
gespecialiseerde kennis hebben over een bepaald bepaalde onderwerp, terwijl de vraag naar die
deskundigheid in strafzaken zeer beperkt is. Het is het onderscheid dat in de wandeling het
verschil tussen ‘veelgevraagde deskundigen’ en ‘exoten’ wordt genoemd. In het register lijken
genoeg deskundigen geregistreerd die geschikt zijn voor het beantwoorden van
onderzoeksvragen in de meeste zaken. Exotische deskundigheid laat zicht echter moeilijk
normeren, en dus ook niet registreren. In veel gevallen zullen er dan ook geen geregistreerde
deskundigen kunnen worden gevonden die de meer exotische onderzoeksvragen kunnen
aanpakken.
De meeste geregistreerde technische deskundigen zijn werkzaam bij het NFI. Dit heeft vooral
consequenties voor de verdediging: hoe vindt men in het register een onafhankelijke
tegendeskundige? Op het technische expertisegebied met de meeste geregistreerd deskundigen
(DNA-analyse, 23 registraties) zijn drie deskundigen niet verbonden aan het NFI. Op de
expertisegebieden ‘Verdovende middelen’ en ‘Forensisch Wapen- en Munitieonderzoek zijn
helemaal geen deskundigen van buiten het NFI geregistreerd. Dat betekent bijvoorbeeld dat de
verdediging op deze deskundigheidsgebieden geen mogelijkheid heeft om contra-expertise te
betrekken van een geregistreerde deskundige die niet bij dezelfde organisatie werkzaam is als de
eerste deskundige. Dit is wel noodzakelijk, want het NFI kan niet worden ingeschakeld voor
tegenonderzoek als een deskundige van het NFI het eerste onderzoek heeft verricht. Overigens
wordt er slechts in zeer beperkte mate gebruik gemaakt van contra-expertise, zoals blijkt uit de
gegevens over de feitelijke inzet van deskundigen in paragraaf 5.4.
6.3.5

Conclusie

Vier jaar na de start van het NRGD is voor de meeste deskundigheidsgebieden steeds een
geregistreerde deskundige beschikbaar indien daarnaar vraag is vanuit een strafzaak. Echter,
een aantal deskundigheidsgebieden valt (nog) buiten de registratie. De leemte is wellicht klein,
maar ook pregnant. Buiten de registratie gebleven zijn onder meer de bijzondere gevallen (de
exoten) en alle (academische) superspecialisten. Hier doet zich een paradox voor. Enerzijds is de
ontsluiting van juist deze specifieke deskundigheidsgebieden van groot belang voor de kwaliteit
van het strafproces. De gebruikers die in de aanloop naar de Wds werden geïnterviewd waren
van oordeel dat het met de Pro Justitia rapportages in bulkzaken meestal wel goed ging; men
achtte een register daarvoor niet per se nodig. De registratie van deskundigheid op exotische en
super-specialistische gebieden daarentegen was volgens deze gebruikers cruciaal. Men noemde
het registreren van juist deze groepen zelfs een maatstaf voor het succes van het register.
Anderzijds lenen juist deze heel kleine en fluctuerende groepen specifieke deskundigen en
super-specialisten zich nauwelijks voor een registratie volgens de systematiek van het NRGD.
6.4

Doorwerking in rechtspraktijk

6.4.1

Inleiding

De derde centrale verwachting in de beleidstheorie is de vooronderstelling dat – indien de
registratie is voltooid en er op een deskundigheidsgebied voldoende geregistreerde deskundigen
beschikbaar zijn – de ‘gebruikers’ (de magistratuur en de verdediging) steeds geregistreerde
gebruikers zullen inschakelen. Dat is volgens de beleidstheorie alleen maar mogelijk indien:
 de benodigde deskundige kan in het register worden gevonden;
 de magistratuur is er steeds op gericht slechts geregistreerde deskundigen in te
schakelen;

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 78



ook de verdediging geeft er de voorkeur aan geregistreerde deskundigen in te schakelen.

De bevindingen ten aanzien van deze drie voorwaarden worden kort besproken.
6.4.2

Vindbaarheid

Gebruikers van deskundigen benutten zelf zelden het register voor het vinden van deskundigen.
Zoals hierboven uiteengezet is er een aantal vaststaande ver uitgewerkte procedures beschikbaar
met behulp waarvan de juiste deskundige bij een bepaalde onderzoeksvraag kan worden
geïdentificeerd. Dit systeem hapert soms als schaars voorkomende expertise nodig is voor de
beantwoording van een zelden gestelde onderzoeksvraag. In zo’n situatie kan de magistraat zich
zelfs genoodzaakt zien om terug te vallen op ‘google’, zoals een respondent meldde.
In het register zelf is niet terug te vinden wat het niveau van kennis en ervaring van de
deskundige is. Geregistreerd is geregistreerd. Ondanks dat het Besluit daartoe expliciet de
mogelijkheid biedt wordt er in het register niet vermeld of de deskundige volledig of
voorwaardelijk is geregistreerd en welke specifieke vaardigheden de deskundige bezit. Ook is in
het register geen CV van de deskundige te vinden met daarin de opleiding, functie en
achtergrond van de deskundige. Hierdoor is het niet mogelijk om op basis van het register
onderscheid te maken tussen deskundigen die in het algemeen bekwaam zijn, en de deskundige
die in het specifieke geval de aangewezen persoon voor het doen van het onderzoek is. Het
NRGD heeft hiervan afgezien omdat dat zou leiden tot een te complex geheel aan aanvullende
normen en toetsingen.
6.4.3 De opstelling van de rechters
Rechters-commissarissen en ook zaaksrechters verlaten zich graag op de door het NRGD
gecertificeerde deskundigen. Men voelt zich volstrekt onvoldoende toegerust om zelf de
deskundigheid van willekeurige experts vaststellen, zoals men in het verleden steeds had te
doen. Niettemin acht men zich over het algemeen zeer wel in staat om opgeleverde rapporten
kritisch te beoordelen op hun consistentie en bruikbaarheid. In het algemeen worden niet vaak
niet-geregistreerde experts benoemd indien een geregistreerde deskundige beschikbaar is. Een
enkele rechter wil nog wel eens zwichten voor het verzoek van de verdediging om een door de
verdediging voorgedragen niet-geregistreerde deskundige toe te voegen en incidenteel wordt
ook door het OM een niet-geregistreerde deskundige ingeschakeld. Voorts vergt de
onpartijdigheid van de contra-expert nogal eens dat een niet-geregistreerde expert wordt
ingeschakeld.
6.4.4 De opstelling van het OM
Vanuit het OM is het gebruikmaken van geregistreerde deskundigen de koninklijke weg. In
principe wordt er gebruik gemaakt van een geregistreerde deskundige wanneer deze
beschikbaar is. Dit lijkt landelijk het beeld te zijn, hoewel er in de mate waarin deze beleidslijn is
geformaliseerd tussen de verschillende arrondissementen nog wel verschillen lijken te bestaan.
Van de koninklijke weg wordt incidenteel afgeweken, met name waar het gaat om deskundigen
die de procedure nog niet doorlopen hebben. Ook komt het incidenteel voor dat officieren voor
een specifieke zaak een specifieke niet geregistreerde deskundige wil inschakelen op basis van
ervaringen uit het verleden of specifieke kennis van de betreffende deskundige.
6.4.5

De opstelling van de advocatuur

Zoals uit de onder strafrechtadvocaten uitgezette enquête bleek, is de belangstelling voor en het
gebruik van het NRGD onder deze beroepsgroep betrekkelijk gering . Men vindt het wel van
belang dat deskundigen in strafzaken steeds geregistreerd zijn – wellicht omdat daarmee (nog)
meer waarborgen zijn geschapen voor de objectiviteit en onpartijdigheid van de door het OM
aan te zoeken deskundigen. Dit stemt overeen met hetgeen rechters en officieren in interviews

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 79

hebben aangegeven: de verdediging stelt zich bij de behandeling van een zaak in eerste aanleg
doorgaans passief op als het gaat om het formuleren van onderzoeksvragen en het selecteren en
benoemen van deskundigen. Een enkele keer draagt men bij wijze van tegenspraak een zelfgeselecteerde deskundige voor, soms een niet-geregistreerde deskundige. In hoger beroep is de
verdediging veel meer geneigd om zelf onderzoeksvragen te formuleren en vooral om contraexpertise te verlangen ter toetsing van rapportages die in eerste aanleg werden uitgebracht. De
verdediging heeft geen uitgesproken voorkeur voor geregistreerd boven niet-geregistreerd.
6.4.6 Conclusie
Officieren van justitie en rechters maken heden ten dage in veruit de meeste gevallen gebruik
van geregistreerde deskundigen. Men gaat ervan uit dat de adviezen van geregistreerde
deskundigen goed zijn. Advocaten gebruiken het register slechts in zeer beperkte mate.
Weliswaar beschouwen de gebruikers het register zelf niet als bron van informatie, maar dat
wordt grotendeels gecompenseerd door de bemiddelende rol van de beide grote forensische
instituten, het NFI en het NIFP. De gebruikers lijken het fenomeen van de geregistreerde
deskundigen inmiddels zo vanzelfsprekend te vinden dat het risico ontstaat dat de benoemende
magistraat en zelfs de zaaksrechter niet zelf nog met een kritische blik naar de deskundige en
diens oordeel kijkt.
6.5

De kwaliteit van de adviezen van deskundigen

6.5.1

Inleiding

De vierde centrale vooronderstelling uit de beleidstheorie is dat de inschakeling van
geregistreerde deskundige de kwaliteit van de inbreng van deskundigen in het strafproces zal
bevorderen. Dat zou betekenen dat deskundigen in vergelijking met niet-geregistreerde
deskundigen beter onderzoek doen, beter communiceren met hun opdrachtgever, betere
deskundigenverslagen schrijven, dat de rechter en de procespartijen de deskundige beter
begrijpen en dat de rechter door de verklaring van de geregistreerde deskundige beter in staat is
om vast te stellen of de verdachte werkelijk schuldig is en zijn vonnis beter kan motiveren. De
vraag die deze paragraaf beoogt te beantwoorden is welke effecten de registratie van
gerechtelijke deskundigen heeft voor de kwaliteit van de kwaliteit van de inbreng van
deskundigen in het strafproces.
Het effect van de registratie op de kwaliteit van de adviezen van de deskundigen zou langs vier
wegen kunnen verlopen:
a. De kwaliteitsmaatstaven die het NRGD voor de registratie heeft ontwikkeld kunnen als
zodanig de werkwijzen van deskundigen in strafzaken verbeteren. De deskundige past
de eigen professionele kwaliteitsstandaard aan door de NRGD-maatstaven over te
nemen en te internaliseren. We noemen dat ‘persoonlijke doorwerking’.
b. De kwaliteit van de advisering kan verbeteren door een verduidelijking van de rol van de
deskundige een verbetering van de communicatie tussen procespartijen en het
vergroten van de vindbaarheid van deskundigen.
c. Het stelsel van geregistreerde deskundigen zou de bereikbaarheid van deskundigen voor
verdachten kunnen vergroten en zo kunnen bijdragen aan een versterking van de
tegenspraak binnen het strafproces.
d. De registratie sluit deskundigen die niet aan de minimum standaard van het NRDG
voldoen uit van advisering in de rechtspraktijk met als gevolg een verbetering van het
niveau van de advisering.
In deze paragraaf bespreken we eerst de kwaliteitseffecten zoals de gebruikers die ervaren. De
overige paragrafen behandelen de verschillende aspecten van kwaliteitsverbetering zoals
ervaren door de deskundigen. De gegevens daarvoor zijn afkomstig uit de enquête die is
afgenomen onder deskundigen die een registratie bij het NRGD hebben aangevraagd.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 80

6.5.2

Het perspectief van de gebruiker

Over de kwaliteit van de rapportages is de gebruiker doorgaans tevreden. Voor zover men daar
een oordeel over heeft, ervaart men geen duidelijke verbetering van de rapportages sinds de
invoering van het NRGD. Alleen magistraten met een lange strafrechtelijke staat van dienst
melden dat de rapportage is verbeterd in vergelijking met een decennium geleden. Deze
verbetering van de gedragswetenschappelijke PJ rapportages dateert vooral van voor de
invoering van de Wds en zou zijn toe te schrijven aan de activiteiten van het NIFP. Ook op de
technische deskundigheidsgebieden is al langer een autonome ontwikkeling bij het NFI gaande
om de rapportages te verbeteren.
Voor zover gebruikers kritiek hebben richt deze zich op twee zaken. Een enkeling vindt dat het
opstellen van een FPPO rapport vaak te veel tijd kost. Een vaker vernomen klacht betreft de
lengte van de rapportages: de rapporteur herhaalt uitvoerig wat ook in andere rapporten en zelfs
in de dagvaarding te vinden is alvorens aan de eigen bevindingen toe te komen. “De eerste dertig
pagina’s leest niemand” aldus een respondent. Beide kritiekpunten vloeien voort uit de formats
die het NIFP heeft ontwikkeld teneinde rapportages te stroomlijnen.
Men is zich er doorgaans zeer van bewust dat de technische forensische deskundigheid is
verbeterd. Ook dat heeft in de beleving van de gebruikers meer te maken met de verbetering van
de technische kennis en kunde in het algemeen dan met de registratie van afzonderlijke
deskundigen. Een enkele respondent onder de gebruikers had wel ervaren dat bepaalde evident
ondermaats presterende deskundigen niet meer optreden.
6.5.3

Het perspectief van de deskundige: persoonlijke doorwerking

In de perceptie van de meeste geregistreerde deskundigen heeft het NRGD-systeem het eigen
functioneren niet wezenlijk veranderd. Een ruime meerderheid van de geregistreerde
deskundigen is deze mening blijkens onze enquête toegedaan (tabel 6.1). Men wordt niet vaker
ingeschakeld als gerechtelijk deskundige (tabel 6.2) en ook de wijze van rapporteren is voor
driekwart van de geregistreerde deskundigen niet veranderd (tabel 6.3). Een kleine minderheid
van de geregistreerde deskundigen geeft aan dat zijn of haar functioneren verbeterd is door
inschrijving in het NRGD. Toch geeft 40% van de geregistreerde deskundigen aan dat zij zich
door inschrijving in het NRGD bewuster zijn geworden van hun functioneren als gerechtelijk
deskundige (tabel 6.5). Voor zover de cijfers een indicatie geven van persoonlijke doorwerking
blijkt die het meest duidelijk bij de voorwaardelijk geregistreerde deskundigen. Van hen vindt
een aanzienlijke minderheid dat het eigen functioneren door de inschrijving in het register is
verbeterd.
Tabel 6.1: Mijn inschrijving in het NRGD heeft mijn functioneren als gerechtelijk
deskundige niet wezenlijk veranderd.
Geregistreerd %

Voorw. Geregistreerd %

Oneens

10%

13%

Geen mening, niet eens, niet oneens

12%

25%

Eens

79%

63%

Totaal

100%

100%

Tabel 6.2: Sinds ik bij het NRGD ben ingeschreven word ik vaker als gerechtelijk deskundige
ingeschakeld
Geregistreerd %

Voorw. Geregistreerd %

Oneens

66%

25%

Geen mening, niet eens, niet oneens

21%

50%

Eens

12%

25%

Totaal

100%

100%

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 81

Tabel 6.3: Is uw manier van rapporteren als gerechtelijk deskundige veranderd sinds u bent
geregistreerd in het NRGD? (N=153)
Percentage
Ja

26%

Nee

74%

Tabel 6.4: Mijn functioneren als gerechtelijk deskundige is verbeterd door mijn inschrijving
in het NRGD.
Geregistreerd %

Voorw. Geregistreerd %

Oneens

50%

50%

Geen mening, niet eens, niet oneens

35%

13%

Eens

15%

38%

Tabel 6.5: Door mijn inschrijving in het NRGD ben ik mij bewuster geworden van mijn
functioneren als gerechtelijk deskundige.
Geregistreerd %

Voorw. Geregistreerd %

Oneens

39%

50%

Geen mening, niet eens, niet oneens

22%

13%

Eens

39%

38%

6.5.4

Het perspectief van de deskundige: doorwerking in rechtspraktijk

De vragenlijst die onder de deskundigen is afgenomen bevat een tiental items die een indicatie
geven van die mogelijke doorwerking van het NRGD-systeem in de rechtspraktijk (tabel 6.6).
We wijzen op enkele opvallende resultaten.
Vanuit het perspectief van de deskundige draagt het NRGD in algemene zin bij aan het
verbeteren van de kwaliteit van gerechtelijk deskundigen. Een ruime meerderheid van de
respondenten (63%) is het met de betreffende stelling eens. Overigens: slechts een kwart van de
deskundigen die zijn afgewezen of hun aanvraag hebben ingetrokken denkt er zo over. Bijna de
helft (47%) van de respondenten ziet het NRGD als een noodzakelijke voorwaarde voor de
verbetering van de rol van de deskundige in het strafproces .
De verbetering die deskundigen in de rechtspraktijk ervaren zit vooral in het verduidelijken van
de eisen waaraan de deskundige moet voldoen en in mindere mate in het verduidelijken van de
rol van de deskundige in het strafrecht, verbeterde communicatie van deskundigen met rechters,
officieren van justitie en advocaten en het weren van onbekwame deskundigen. Deskundigen
ervaren geen bijdrage van het NRGD aan de versterking van de tegenspraak binnen het
strafrecht. Wel vinden ze dat de eisen strenger mogen worden. Een meerderheid is het eens met
de stelling dat registratie bij het NRGD (op termijn) een verplichtend karakter zou moeten
hebben, dat wil zeggen dat een deskundige in principe bij het NRGD geregistreerd moet zijn om
als deskundige in strafzaken te kunnen optreden. Ook is een meerderheid het eens met de
stelling dat de rechter-commissaris bij het NRGD zou moeten kunnen achterhalen of een
eventuele aanvraag van een deskundige tot registratie afgewezen is.132 Beëdiging bovenop
registratie vindt onder de deskundigen weinig steun (22%).

—
132 Zoals eerder opgemerkt ziet het College om privacy redenen

af van het publiceren van deze gegevens.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 82

Tabel 6.6: Effecten NRGD in de rechtspraktijk
Oneens

Geen mening,
eens noch
oneens

Eens

De instelling van het NRGD is noodzakelijk om de rol van
de deskundige in het strafrecht te verbeteren

24%

29%

47%

Het NRGD draagt bij aan het verbeteren van de kwaliteit
van gerechtelijk deskundigen

15%

22%

63%

Het NRGD maakt duidelijk aan welke eisen een
gerechtelijk deskundige moet voldoen

15%

21%

64%

Het NRGD heeft de rol van de gerechtelijk deskundige in
het strafrecht verduidelijkt

28%

38%

34%

Het NRGD draagt bij aan een verbeterde communicatie
van deskundigen met rechters, officieren van justitie en
advocaten

39%

48%

14%

Door de instelling van het NRGD worden onbekwame
deskundigen binnen het strafrecht in de praktijk geweerd

26%

33%

40%

Het NRGD draagt bij aan een versterking van de
tegenspraak binnen het strafrecht

27%

58%

15%

Registratie bij het NRGD zou (op termijn) een verplichtend
karakter moeten hebben, dat wil zeggen dat een
deskundige in principe bij het NRGD geregistreerd moet
zijn om als deskundige in strafzaken te kunnen optreden

21%

19%

60%

Indien de rechter-commissaris (...), zou de rechtercommissaris bij het NRGD moeten kunnen achterhalen of
een eventuele aanvraag van deze deskundige tot registratie
afgewezen is

23%

24%

53%

Deskundigen zouden zich niet alleen dienen in te schijven
in het NRGD, maar ook beëdigd moeten worden om de
kwaliteit van deskundigen in strafzaken te waarborgen

45%

33%

22%

6.5.5

Conclusie

Het onderzoek onder deskundigen heeft weinig ondersteuning opgeleverd voor de
veronderstelling dat de kwaliteit van deskundigen en hun rapportages er als gevolg van de
instelling van het NRGD op vooruit is gegaan. Naar de ervaring van de meeste deskundigen zelf
heeft het registratiesysteem weinig invloed op kwaliteit van hun werk. Alleen onder de
beginnende adviseurs denkt een deel daar anders over. De meeste gebruikers hebben te kennen
gegeven geen verschillen te hebben ervaren. Indien ze al wel vooruitgang hebben bespeurd dan
is die doorgaans vooral toe te schrijven aan de inspanningen van NFI en NIFP om de
forensische advisering op een hoger plan te brengen. Dit is een indicatie dat inspanningen
vooraf, aan de inputzijde, ter verbetering van de forensische deskundigheid, van meer betekenis
zijn dan de beoordeling achteraf, aan de outputzijde, van geleverde prestaties. De registratie lijkt
vooralsnog vooral als een zeef te werken die onmiskenbaar ongeschikte deskundigen uit zeeft –
in de eerste vier jaar van het NRGD 20 tot 30 procent van de aanvragers. Voor een eventuele
verdere verbetering van de forensische advisering zou meer nodig zijn dan verdere aanscherping
van de beoordeling van prestaties, namelijk een verbetering van de opleidingen.
6.6

De generieke werking van het NRGD-systeem

De vijfde verwachting die in de beleidstheorie centraal staat is, dat het werk van het College een
generieke positieve werking op de Pro Justitia advisering hebben: de kritische rol van de rechter
zou meer naar voren kunnen komen, het debat over de formulering van opdrachten en vragen
aan deskundigen zou er door gestimuleerd kunnen worden, meer in het algemeen zou het
NRGD zich kunnen ontwikkelen tot als kenniscentrum en intermediair bij de bevordering van

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 83

de forensische kennis van deskundigen en juristen. De bevindingen van het evaluatie-onderzoek
zijn op dit punt beperkt. Uit de verzamelde gegevens kan het volgende worden opgemaakt:
1. Het NRGD-systeem heeft de kritische rol van de rechter met eigen taak en
verantwoordelijkheden niet naar voren gehaald. Voor zover er al een effect op de
opstelling van de rechters viel te noteren was dat eerder omgekeerd: een lichte neiging
onder de leden van de zittende èn staande magistratuur om de deskundigheid van
geregistreerde deskundigen en de kwaliteit van hun Pro Justitia-rapportages als een
gegeven te beschouwen: die deskundigen hebben immers allen de toets van het NRGD
doorstaan.
2. De formulering van opdrachten en vragen voor deskundigen was al langer onderwerp
van evaluatie en verbetering. Niet viel na te gaan of het werk van het NRGD daaraan een
zelfstandige bijdrage heeft geleverd. In het toetsingsmodel van het NRGD heeft de door
de deskundige te maken omzetting van de opdracht in een voor de deskundige
uitvoerbare onderzoeksopzet een belangrijke plaats gekregen. Indirect zou dit wellicht
een verbetering van de communicatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer tot
gevolg kunnen hebben.
3. De afgelopen vier jaar is het NRGD een centrale plaats geworden voor het verzamelen
en toepassen van deskundigheid op het terrein van de forensische advisering. De
doorwerking ervan in de rechtspraktijk, voor zover die er is, moet echter meer gezocht
worden bij de deskundigen dan bij de juristen. Voor de meeste rechters, officieren en
advocaten is de oordeelsvorming van het NRGD en alle deskundigheid die daartoe is
verzameld een afstandelijke aangelegenheid gebleven.
6.7

De doelmatigheid van het NRGD-systeem

In de vele maatschappelijke discussies over (mogelijke) gerechtelijke dwalingen en andere feilen
in het strafproces heeft de overheid aanleiding gezien om flink te investeren in de verbetering
van de kwaliteit van opsporing en vervolging. Investeren in de verbetering van de kwaliteit van
de deskundigen in strafzaken was daar een onderdeel van. Het daarvoor gekozen instrument is
de registratie van forensische deskundigen. Is deze investering doelmatig? Om deze vraag te
beantwoorden dienen de effecten, de opbrengsten van de registratie, afgezet te worden tegen de
kosten ervan. Dat is minder eenvoudig dan het misschien lijkt. In deze paragraaf doen we een
poging om de kosten van de registratie in perspectief te plaatsen.
Een eerste uitkomst van vier jaar NRGD is dat verreweg de meeste (maar niet alle) forensische
deskundigen zijn geregistreerd. In die vier jaar is er € 6,791 miljoen aan het NRGD besteed (zie
tabel 3.1). In diezelfde periode zijn 663 aanvragen behandeld (tabel 4.1). De kosten per
aanvraag waren zo bezien ruim € 10 000. Dat is vele malen meer dan de kosten van andere
registraties. Het (private) register LRGD bijvoorbeeld, met enkele honderden geregistreerden,
vraagt € 600 tot € 1000 voor registratie, alsmede een jaarlijkse bijdrage van € 440.133 Het
wettelijk tarief voor een BIG-registratie is € 85. Echter, de vergelijking met andere registraties
gaat al snel mank. Het BIG-register bijvoorbeeld is een diploma-register en de
registratiewerkzaamheden zijn louter administratief van aard. Hetzelfde geldt ook voor het
LRGD. Het meest kostbare element in de NRGD-registratie is de toetsing van de specifieke
forensische deskundigheid van individuele aanvragers – juist omdat deze deskundigheid niet
door een diploma wordt afgedekt. Voorts is ook de werking van een registratie als die in het
BIG-register niet helemaal vergelijkbaar met de werking van een NRGD-registratie.
Een belangrijk deel van de werking van het NRGD in de afgelopen periode was het weren van
niet-deskundigen uit de Pro Justitia advisering, zo blijkt uit het voorgaande. Van de 663
aanvragers zijn er 134 niet geregistreerd. Beziet men de effectiviteit van het NRGD op deze
manier, dan kostte het registratiesysteem € 50 000 per geweerde deskundige.
Een ander (verondersteld) effect van de registratie is de borging van de kwaliteit van de Pro
Justitia-advisering. De kosten van de inzet van deskundigen in strafzaken schommelt rond de €
—
133 Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, Besluit registratiekosten en jaarlijkse bijdrage, Den Haag 2014.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 84

14 miljoen per jaar (tabel 5.8). De kosten van de registratie (€ 1.550.000 per jaar vanaf 2018
volgens mededeling van het NRGD) zijn zo bezien circa 10% van de kosten van de PJ
rapportages. Het aantal uitgebrachte PJ rapporten is globaal 10 000 per jaar. De kosten van
kwaliteitsborging vanwege het register zijn dan € 155 per rapport.
Nog weer een andere manier om de uitgaven voor het NRGD in perspectief te zien is te ontlenen
aan het advies van de Commissie-Winsemius en de daaraan te grondslag liggende rapporten.134
Uit deze rapportages valt te destilleren dat de totale uitgaven aan forensisch onderzoek en
forensische advisering (met inbegrip van de kosten gemaakt tijdens het opsporingsonderzoek)
ca. € 70 miljoen per jaar bedragen. De NRGD-uitgaven zijn zo bezien 2% van de totale uitgaven
van de overheid aan forensisch onderzoek en forensische advisering.
Een belangrijke kanttekening bij het voorgaande is, dat de kosten die het NRGD in het verleden
heeft gemaakt niet zomaar geëxtrapoleerd kunnen worden naar de toekomst . Een deel van de
kosten die de afgelopen jaren werden gemaakt, kunnen als aanloopkosten worden gezien. De
normstelling bijvoorbeeld vergde aanzienlijke initiële investeringen. Verwacht mag worden dat
het onderhoud van het gecreëerde bestand aan normen goedkoper zal zijn. Hetzelfde geldt voor
de toetsing: het valt te verwachten dat een herregistratie goedkoper zal uitvallen dan de eerste
registratie van een deskundige omdat voortgebouwd kan worden op de eerste toetsing. Welk
deel van de door het NRGD gemaakte kosten als “initiële investering” kan worden gezien is
echter niet zonder meer duidelijk. Het NRGD zelf verwacht dat de kosten van herregistratie
ongeveer de helft zullen zijn van de kosten van initiële registratie. Over kosten van het
onderhoud van de normbestanden zijn geen schattingen bekend. Ook is niet duidelijk of en in
hoeverre het budget van het NRGD op deze gronden in de toekomst verlaagd zou kunnen
worden. Volgens mededeling van het NRGD zelf zullen de kosten “van het NRGDkwaliteitstraject” vanaf 2018 € 1.550.000 bedragen.135
De voorgaande becijferingen plaatsten de kosten van de registratie in perspectief. Toch valt er
niet eenvoudig uit te concluderen of het NRGD een heel dure voorziening is, dan wel dat men
juist een heel goedkope manier van kwaliteitsborging heeft ontwikkeld. Hooguit kan voorzichtig
worden geconcludeerd dat er, gegeven de gekozen aanpak waarschijnlijk niet veel mogelijkheden zijn om de kosten te reduceren. Het NRGD noemt zelf wel enkele maatregelen die de
efficiency zouden kunnen verbeteren, bijvoorbeeld ten aanzien van de vertaling van Pro Justitiarapporten voor buitenlandse beoordelaars. Om verdergaande uitspraken te kunnen doen zouden
adequate maatstaven beschikbaar moeten zijn, bijvoorbeeld gebaseerd op internationale
vergelijkingen. Wellicht nog belangrijker echter dan de kosten in verhouding tot de opbrengst
zijn de opportunity costs. De vraag naar de opportunity costs is: zou het NRGD-budget van € 1,5
miljoen per jaar op andere wijze besteed méér kwaliteitsborging van de Pro Justitia advisering
opleveren? Op deze vraag komen we nog terug.
6.8

De legitimiteit van het NRGD-systeem

6.8.1

Het model van procedural justice

De wijze waarop aanvragen voor registratie in het NRGD worden behandeld is procedureel zeer
ver uitgewerkt, zo blijkt uit hoofdstuk 3. Een belangrijke reden voor heldere en nauwkeurige
procedures is de verwachting dat de uitkomst van de procedure – het uiteindelijk besluit van het
bestuursorgaan – daardoor voor een ieder aanvaardbaar zal zijn, dus ook voor degenen die
persoonlijk niet gebaat zijn met de uitkomst. Deze verwachting, bekend onder termen als
“Legitimation durch Verfahren”136 en “procedural justice”,137 is een centrale bouwsteen in
—
134

Commissie Toekomst Forensisch Onderzoek, Toekomstige inrichting Forensische Onderzoek, Advies aan de Minister van Veiligheid

en Justitie (11 september 2013). De in dit verband meest relevante voorstudie is het rapport: Bureau Beke: Toekomst forensisch
onderzoek, Een inventarisatie van vraag en aanbod, organisatie, kwaliteit en financiën, 2013.
135 Email bericht van de leiding van het NRGD aan de onderzoekers d.d. 03 07 2014.
136 Niklas Luhmann: Legitimation durch Verfahren. 6. Auflage, Suhrkamp, Frankfurt am Main 2001
137 John Rawls, A Theory of Justice Boston 1971.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 85

rechtstatelijke stelsels. Een adequaat opgestelde en toegepaste (‘eerlijke’) procedure zou leiden
tot legitimiteit van de besluitvorming en legitieme besluitvorming leidt dan weer tot
aanvaardbaarheid van de uitkomst. De vooronderstelling over de werking van procedurele
rechtvaardigheid op de acceptatie van de uitkomst van een besluitvormingsproces is
herhaaldelijk empirisch getest.138
Procedurele rechtvaardigheid is in deze evaluatie op te vatten als de mate waarin deskundigen
die een aanvraag hebben gedaan voor inschrijving in het register, de beoordelings- en
toetsingsprocedure een rechtvaardige procedure vinden – los van de uitkomst van de procedure.
Indien de procedurele rechtvaardigheid maximaal is zou elke deskundige wiens aanvraag niet is
gehonoreerd deze uitkomst als rechtvaardig en daarom juist ervaren. Naast de procedurele
rechtvaardigheid is de legitimiteit van de toetsing van belang. Deze is te omschrijven als de mate
waarin de deskundigen de norm waaraan hun aanvraag getoetst wordt en de wijze waarop door
de Toetsingsadviescommissie aan deze norm uitleg en invulling wordt gegeven, onderschrijven.
Ook de ervaren legitimiteit van de toetsing kan bijdragen aan de acceptatie van de uitkomst van
de procedure. Ten slotte kunnen procedurele rechtvaardigheid en legitimiteit van de toetsing
bijdragen aan de doorwerking van het stelsel van registratie in de (beroeps)praktijk van de
gerechtelijk deskundige. De verbanden tussen procedurele rechtvaardigheid, legitimiteit van de
toetsing en de (ervaren) doorwerking van het NRGD in de praktijk wordt in deze paragraaf
uitgewerkt.
Voor de vaststelling van “procedurele rechtvaardigheid” en “legitimiteit”, in de zin van
ervaringen van justitiabelen met een procedure, zijn allerlei indicatoren ontwikkeld die in de
literatuur te vinden zijn. In het onderhavige onderzoek is volstaan met een heel beperkte
operationalisering. De enquête onder de deskundigen was niet opgesteld met de bedoeling om
deze aspecten van het werk van de NRGD grondig te meten. Niettemin bevat de enquête een
aantal stellingen over de registratieprocedure die tezamen gebruikt konden worden als een
benadering van de procedurele rechtvaardigheid en de legitimiteit van de toetsing. Daartoe zijn
twee nieuwe samengestelde variabelen geconstrueerd: de schaal procedurele rechtvaardigheid
en de schaal legitimiteit van de toetsing.139
De schaal ‘procedurele rechtvaardigheid’ bestaat uit de volgende stellingen:140
 “De registratieprocedure bij het NRGD is zorgvuldig verlopen.”
 “De informatie over registratieprocedure bij het NRGD was duidelijk.”
 “De toetsingscriteria van het NRGD waren voor mij duidelijk.”
Een hogere score op de schaal betekent dat de respondent een hogere mate van procedurele
rechtvaardigheid ervaren heeft in de registratieprocedure van het NRGD.
De schaal ‘legitimiteit van de toetsing’ maakt gebruik van de volgende stellingen:
 “De leden van de Toetsingsadviescommissie (TAC) hadden voldoende gezag om mijn
aanvraag te beoordelen.”
 “De leden van de Toetsingsadviescommissie (TAC) hadden voldoende deskundigheid
om mijn aanvraag te beoordelen.”
 “De toetsingscriteria van het NRGD vormen een goede afspiegeling van de forensische
expertise die iemand moet bezitten om als gerechtelijk deskundige binnen mijn
vakgebied te kunnen functioneren.”
Een hogere score op de schaal betekent dat de respondent een hogere mate van legitimiteit
toekent aan de toetsing binnen de registratieprocedure van het NRGD. Beide schalen zijn
getoetst op statistische betrouwbaarheid en betrouwbaar bevonden.141
—
138 Zie bijv. Tyler, Tom; Degoey Peter, Smith Heather (1996). "Understanding why the justice of group procedures matters: A test of the

psychological dynamics of the group-value model". Journal of Personality and Social Psychology 70: 913–930.
139 In de vragenlijst zijn meer stellingen opgenomen dan de stellingen die uiteindelijk in de schalen gebruikt zijn. Stellingen die in de

betrouwbaarheidsanalyse negatief bijdroegen aan de betrouwbaarheid van de schaal zijn uiteindelijk niet in de schaal opgenomen.
140 Strikt genomen is alleen de eerste stelling een operationalisering van ‘procedurele rechtvaardigheid’. De beide andere stellingen zijn

conditioneel: zij betreffen voorwaarden die vervuld moeten zijn aleer een justitiabele procedurele rechtvaardigheid kan ervaren .

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 86

Tabel 6.7 laat de schaalscores voor de aspecten ‘procedurele rechtvaardigheid’ en ‘legitimiteit
van de toetsing’ zien. Geregistreerde deskundigen scoren hoger op zowel de schaal procedurele
rechtvaardigheid als de schaal legitimiteit toetsing dan de beide andere groepen. De verschillen
tussen de groep geregistreerde, voorwaardelijk geregistreerde en overige groep deskundigen zijn
statistisch significant.142 De score op procedurele rechtvaardigheid van een respondent staat dus
niet los van de uitkomst van de procedure. Hetzelfde geldt voor de score op legitimiteit van de
toetsing. Ook hier geldt dat de uitkomst van de procedure van invloed is op de schaalscores voor
de legitimiteit van de toetsing. Geregistreerde deskundigen ervaren de procedurele
rechtvaardigheid en de legitimiteit van de toetsing als hoger dan voorwaardelijk geregistreerde
deskundigen of de overige groep.
Tabel 6.7: Schaalscores procedurele rechtvaardigheid en legitimiteit van de toetsing
Geregistreerd

Voorwaardelijk
geregistreerd

Totaal

8,8

Afgewezen,
ingetrokken,
anders
8,0

Schaalscore procedurele
rechtvaardigheid (N=198)

11,0

Schaalscore legitimiteit
toetsing (N=197)

10,0

9,3

8,8

9,8

10,5

6.8.2 Kritische factoren in legitimiteit van de toetsing
Welke factoren hangen samen met het oordeel van deskundigen over de doorwerking van het
NRGD in de praktijk en over de legitimiteit van de toetsing? Deze vraag is te beantwoorden aan
de hand van een aantal analyses van de resultaten van de enquête onder deskundigen. Daarvoor
dienen we eerst te kijken naar de mate waarin deskundigen een positieve doorwerking van het
NRGD in de praktijk ervaren. Deze variabele, die we de schaal ‘ervaren doorwerking in de
praktijk’143 noemen, is samengesteld uit de volgende stellingen:
 “Het NRGD heeft de rol van de gerechtelijk deskundige in het strafrecht verduidelijkt.”
 “Het NRGD draagt bij aan het verbeteren van de kwaliteit van gerechtelijk
deskundigen.”
 “Het NRGD maakt duidelijk aan welke eisen een gerechtelijk deskundige moet voldoen.”
 “Het NRGD draagt bij aan een verbeterde communicatie van deskundigen met rechters,
officieren van justitie en advocaten.”
 “Het NRGD draagt bij aan een versterking van de tegenspraak binnen het strafrecht.
 “Registratie bij het NRGD zou (op termijn) een verplichtend karakter moeten hebben,
dat wil zeggen dat een deskundige in principe bij het NRGD geregistreerd moet zijn om
als deskundige in strafzaken te kunnen optreden.”
 “Door de instelling van het NRGD worden onbekwame deskundigen binnen het
strafrecht in de praktijk geweerd.”
 “De instelling van het NRGD is noodzakelijk om de rol van de deskundige in het
strafrecht te verbeteren.”
Een hogere score op de schaal ‘ervaren doorwerking in de praktijk’ betekent dat respondenten
een hogere mate van doorwerking aan het NRGD toeschrijven.
In een statistische analyse zijn de factoren die mogelijk samenhangen met de mate waarin
deskundigen een doorwerking van het NRGD in de praktijk ervaren onderzocht op hun
onderlinge samenhang. In deze analyse zijn ook de omstandigheden bekeken die mogelijk van
141 De gangbare maat voor betrouwbaarheid is Cronbachs alpha. Schalen met een alpha van 0,7 of hoger worden doorgaans als

betrouwbare schalen gezien. De schaal procedurele rechtvaardigheid heeft een alpha van 0,74. De schaal legitimiteit toetsing heeft een
alpha van 0,86.
142 ANOVA, schaalscore procedurele rechtvaardigheid p=0,000 , schaalscore legitimiteit toetsing p=0,002

143 De gangbare maat voor betrouwbaarheid is Cronbachs alpha. Schalen met een alpha van 0,7

of hoger worden
doorgaans als betrouwbare schalen gezien. De schaal ervaren doorwerking in de praktijk heeft een alpha van 0,85.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 87

invloed zijn op de mate waarin deskundigen de toetsing als legitiem ervaren.144 Twee factoren
die mogelijk samenhangen met de mate waarin deskundigen een doorwerking in de praktijk
ervaren, zijn de mate waarin deskundigen de registratieprocedure bij het NRGD als rechtvaardig
hebben ervaren (procedurele rechtvaardigheid) en de mate waarin deskundigen de toetsing als
legitiem hebben ervaren (legitimiteit toetsing). Daarnaast is de uitkomst van de
registratieprocedure van belang145 (geregistreerd, voorwaardelijk geregistreerd of niet
geregistreerd).
Een volgende factor die meespeelt is hoe vaak de deskundige in 2013 bij een strafzaak betrokken
was. Het deskundigheidsgebied (al dan niet FPPO)146, de leeftijd, het geslacht147 en het
opleidingsniveau van de deskundige (HBO, doctoraal, post doctoraal)148 zijn de overige factoren
die in deze analyse betrokken zijn. Daarnaast is de invloed onderzocht die deze factoren
mogelijk hebben op de ervaren legitimiteit van de toetsing.
De analyses hebben geresulteerd in een model dat deze factoren in hun onderlinge samenhang
beschrijft. Figuur 6.8 is een grafische weergave van dat model. Significante positieve verbanden
zijn met dikke zwarte pijlen aangegeven. Een voorbeeld hiervan is de dikke pijl van procedurele
rechtvaardigheid naar doorwerking praktijk. Dit dient als volgt geïnterpreteerd worden: een
hogere score op de schaal procedurele rechtvaardigheid hangt samen met een hogere score op
de schaal doorwerking praktijk. Een stippellijn geeft een significant negatief verband aan. Een
voorbeeld hiervan is de stippellijn tussen de variabele niet geregistreerd en doorwerking
praktijk. Niet geregistreerd staan als deskundige hangt samen met een lagere score op de schaal
doorwerking praktijk. De dunne pijl laat een positief verband zien dat wel is aangetroffen, maar
alleen wanneer een ruimere significantiegrens wordt genomen. De r-kwadraten in het model
zijn een maat voor de mate waarin het model de variatie in antwoorden weet te voorspellen en
drukt het percentage verklaarde variantie uit.149
Figuur 6.8 Regressie model procedurele rechtvaardigheid, legitimiteit en doorwerking
Niet geregistreerd

Doorwerking
praktijk
2

r =0,42

Voorwaardelijk
geregistreerd
Procedurele
rechtvaardigheid
2

r =0,20
Aantal onderzoeken
Legitimiteit
toetsing
2

Deskundigheidsgebied niet FPPO

r =0,18

Leeftijd

—
Het gaat hier om meerdere multiple regressie analyses en niet om een pad-analyse ( LISREL, AMOS of anderszins).
Deze analyses zijn in exploratieve zin gebruik: op welke wijze hangen variabelen samen? Correlatie en regressie zijn
dan voor de hand liggende statistische methoden. De interpretatie van deze samenhang dient met enige
terughoudendheid en voorzichtigheid te gebeuren. Regressie duidt enkel op samenhang en is nooit een bewijs van
causaliteit op zich.
145 Dummy variabele
146 Idem
147 Idem
148 Idem
144

149 In bijlage 4 zijn de volledige

regressietabellen opgenomen.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 88

Geen invloed hebben: opleidingsniveau en geslacht

De regressiemodellen zijn weergegeven in bijlage 4.
6.8.3 Procedurele rechtvaardigheid en doorwerking in de praktijk
Deskundigen die niet geregistreerd staan zien minder doorwerking in de praktijk. Dit geldt ook
voor oudere deskundigen. Deskundigen die een hogere mate van procedurele rechtvaardigheid
hebben ervaren zien meer doorwerking in de praktijk. Deskundigen die niet geregistreerd zijn of
die voorwaardelijk geregistreerd zijn ervaren tevens een lagere mate van procedurele
rechtvaardigheid. Deskundigen die meer onderzoeken doen ervaren een grotere mate van
procedurele rechtvaardigheid. Deskundigen die niet op het gebied van FPPO werkzaam zijn
ervaren eveneens een hogere mate van procedurele rechtvaardigheid.
Het model laat zien dat de registratieprocedure bij het NRGD onderscheidend is voor de mate
waarin de deskundigen doorwerking van het NRGD ervaren. Bovendien hangt de uitkomst van
de procedure samen met de mate waarin deze procedure als rechtvaardig wordt ervaren.
Personen voor wie de uitkomst van de procedure ongunstig is, ervaren de procedure als minder
rechtvaardig. Procedurele rechtvaardigheid gaat uit van de premisse dat de uitkomst van een
procedure geen gevolgen heeft voor de mate waarin deze procedure als rechtvaardig wordt
ervaren. Het model laat zien dat dit niet voor de toetsingsprocedure van het NRGD op gaat,
immers, er is een rechtstreeks verband tussen de uitkomst van de procedure en de mate waarin
deze als rechtvaardig wordt beschouwd.
6.8.4 Procedurele rechtvaardigheid en legitimiteit van de toetsing
Het model laat zien dat er een rechtstreekse samenhang is tussen de ervaren procedurele
rechtvaardigheid en de ervaren legitimiteit van de toetsing. Indirect hangt de uitkomst van de
procedure dus ook samen met de mate waarin deze als legitiem wordt ervaren, maar deze
samenhang loopt via de ervaren procedurele rechtvaardigheid. Opvallend is dat het model geen
rechtstreeks verband laat zien tussen de uitkomst van de procedure en de mate waarin
respondenten de toetsing als legitiem ervaren. Een ongunstige uitkomst van de procedure leidt
mogelijk tot vraagtekens over de procedurele rechtvaardigheid en dit mechanisme is vervolgens
mogelijk van invloed op legitimiteit van de toetsing.
Van de achtergrondvariabelen vertoont alleen leeftijd een samenhang met de legitimiteit van de
toetsing: oudere deskundigen vinden de toetsing minder legitiem. Daarnaast laat het model een
zwak verband zien tussen de ervaren legitimiteit van de toetsing en de doorwerking in de
praktijk.150
Het verband tussen leeftijd en de ervaren legitimiteit van de toetsing en de ervaren doorwerking
in de praktijk is mogelijk als volgt te verklaren. Oudere deskundigen hebben kennelijk een
breder reservoir van ervaringen dat hen kritisch maakt ten opzichte van de legitimiteit van de
toetsingsprocedure. Zij hebben immers jaren als deskundige in strafzaken opgetreden voor de
instelling van het NRGD. Deze ervaring verhoudt zich kennelijk niet met een toetsing door
vakgenoten in een TAC en maakt hen eveneens kritisch ten opzichte van de wijze waarop het
NRGD in de praktijk zou kunnen doorwerken. Aan de andere kant ontbreekt het jongere
deskundigen aan ervaring als deskundige, waardoor een toetsing door een TAC eerder als
legitiem wordt ervaren.
—
150 Dit verband is alleen bij de hogere grens van p<0,10 significant. De overige verbanden zijn significant bij p<0,05.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 89

6.8.5 Conclusie
Uit het voorgaande is de conclusie te trekken dat de het model van procedural justice in
behoorlijke mate in het NRGD proces is verwezenlijkt. Degenen die de procedure als
rechtvaardig ervaren beschouwen de besluitvorming als legitiem. Echter, een aanzienlijk deel
van de afgewezen aanvragers vindt de procedure niet rechtvaardig – en daardoor ook de
besluitvorming waarvan hun aanvraag het voorwerp is geweest niet legitiem. In dat opzicht is de
procedurele rechtvaardigheid van de NRGD-besluitvorming nog niet optimaal.
6.9

Slotbeschouwing

De bevindingen van het evaluatieonderzoek, zoals gerapporteerd in het voorgaande, kunnen in
vogelvlucht als volgt worden weergegeven.
Het NRGD is er in de afgelopen vier jaar in geslaagd om een systeem te ontwikkelen en toe te
passen waarmee alleen forensische deskundigen zijn geregistreerd die aan een bepaald
minimum niveau voldoen. Dat heeft geresulteerd in 529 registraties. Het register heeft vooral
een zeefwerking gehad: deskundigen die als forensisch deskundige evident onder de maat
functioneerden kunnen in beginsel niet meer Pro Justitia rapporteren. Het NRGD is er voorts in
geslaagd om de meest voorkomende deskundigheidsgebieden te normeren en onder de
registratie te brengen en om daarmee ook het grootste gedeelte van de Nederlandse forensische
deskundigen te registreren. Heel weinig voorkomende, heel gespecialiseerde en hoogwaardigacademische deskundigheden vallen niet onder de werking van het register en zullen
waarschijnlijk ook nooit onder die werking gebracht kunnen worden. Inmiddels is het stadium
bereikt waarin in de rechtspraktijk alleen geregistreerde deskundigen worden ingeschakeld –
mits voorhanden.
De informatiefunctie van het register voor de gebruikers is beperkter dan de wetgever had
voorzien: deskundigheid wordt alleen weergegeven in de globale termen van de omschrijving
van het deskundigheidsgebied – specialisaties daarbinnen blijven ongenoemd. Ook vermeldt het
register niet wie op aanvraag zijn afgewezen. Bemiddeling van NIFP en NFI blijkt doorgaans
nodig om de juiste persoon voor de gestelde vraag te vinden.
Er zijn geen duidelijke indicaties voorhanden dat de kwaliteit van de Pro Justitia-advisering
inmiddels is toegenomen. Uit de beschikbare gegevens kan alleen indirect worden afgeleid dat
er (veel) minder ondermaatse rapportages worden afgeleverd: de genoemde zeefwerking zou dit
effect moeten hebben.
De doelmatigheid van het NRGD-systeem als middel voor kwaliteitsborging is moeilijk vast te
stellen. Gegeven de gekozen aanpak zijn er waarschijnlijk niet veel mogelijkheden om de kosten
te reduceren. De legitimiteit van de NRGD-processen kan, op grond van de enquête onder
aanvragers, positief worden beoordeeld.
Deze positieve conclusies laten onverlet dat meer fundamentele vragen hiermee nog niet
beantwoord zijn. Die meer fundamentele vragen doemen op indien men het functioneren van
het NRGD in een breder kader plaatst. Het Register is in de praktijk één schakel in een keten
van kwaliteitsborgingsvoorzieningen. De rechterlijke macht is het sluitstuk van de keten van
kwaliteitsborging, het begint met (wetenschappelijk) onderzoek op de relevante
deskundigheidsgebieden; wetenschappelijk onderzoek dat doorgaans aan universiteiten wordt
verricht en dat als toeleverancier dient voor praktisch toepasbare forensische kennis. De tweede
schakel wordt gevormd door de grote instituten NFI en NIFP die de algemene kennis omzetten
in praktisch toepasbare forensische kennis en vaardigheden. Langs verschillende wegen
instrueren zij de deskundigen die behoren tot de onder hun bereik vallende
deskundigheidsdomeinen. Met name het NFI kent daarnaast ook andere vormen van
kwaliteitsborging (zoals accreditatie en certificering). Vervolgens dienen de officier van justitie
en de rechter zich ervan te vergewissen of de inbreng van de deskundige van wie het rapport
voor ligt adequaat is voor het voorliggende forensische vraagstuk.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 90

Binnen dit geheel heeft het NRGD in elk geval twee functies. In de eerste plaats hebben de
normstellingsdiscussies op de betreffende deskundigheidsgebieden het debat gestimuleerd over
de vertaling van algemene kennis en inzichten in forensisch toepasbare kennis. In de tweede
plaats heeft het NRGD de al gememoreerde zeefwerking: deskundigen die evident onder de
maat presteren of niet aan bijvoorbeeld de benodigde opleidingseisen voldoen, komen niet meer
in aanmerking voor Pro Justitia-advisering.
Wat het NRGD-systeem (anders dan verwacht) niet heeft kunnen bewerken is een kritisch debat
over de eigen rol en verantwoordelijkheid van de rechter in relatie tot de bijdragen van
deskundigen aan het strafproces. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat het NRGD-systeem nog
vooral een aangelegenheid is van deskundigen onderling. Weliswaar participeren er rechters en
officieren in de normstellingsadviescommissies en de toetsingsadviescommissies, maar dat zijn
betrokken individuen. Voor de rechterlijke macht als geheel is het NRGD een black box, een
afstandelijk gebeuren dat deskundigen registreert. Noch de deskundigen noch de intermediaire
organisaties NIFP en NFI noch het NRGD ontvangt (anders dan incidenteel) feedback van de
gebruikers omtrent de wijze waarop de opdrachten van de officier en de rechter worden
uitgevoerd. Als rechters en officieren daar al bij zouden stil staan dan komen ze daar absoluut
niet aan toe. Vanuit de deskundigen zelf is er ook geen kennelijke vraag naar feedback. De
kritische reflectie van de rechter op de inbreng van de deskundigen in concrete zaken wordt
zodoende niet gestimuleerd, integendeel. Niettemin is het aan de rechter om uit te maken of en
in hoeverre de Pro Justitia-rapportage mee zal wegen in de rechterlijke oordeelsvorming.
Dit alles zo zijnde, rijst de vraag of de verbetering van de rol van forensische deskundigen in het
strafproces ook, of beter, of efficiënter, langs andere wegen dan registratie bereikt zou kunnen
worden. Schematisch gezien zijn er drie opties – opties die elkaar niet uitsluiten.
De eerste optie begint bij de gebruikers, en dan met name de rechters. De strafrechter is
wettelijk gehouden om in concrete strafzaken uit te maken of en in hoeverre de inbreng van een
bepaalde deskundige kan en moet bijdragen aan zijn oordeelsvorming. Het probleem dat zich
daarbij steeds voordoet is dat de rechter niet is getraind om al die relevante deskundigheidsgebieden te overzien. Dat neemt niet weg dat de rechter (meer) getraind zou kunnen
worden. Ook heden ten dage zijn er cursussen die een rechter kan volgen: betreffende de zin en
onzin van de DSM-methodiek voor psychiatrische afwijkingen of over de interpretatie van DNA
onderzoek, enzovoorts. Dat soort vorming is echter beperkt, zowel qua diepgang van de
behandelde stof als wat betreft het bereik onder rechters. Het echte alternatief is een
systematische verplichte training van alle strafrechters en (forensische) officieren, die hen in
staat moet stellen zelf het kaf van het koren te scheiden. Een snelle schatting leert dat de
investering in een dergelijk programma een veelvoud zou bedragen van de huidige kosten van
het NRGD. Overigens heeft het bestaan van het register thans eerder het tegenovergestelde
effect: rechters lijken juist minder kritisch te worden over de hen aangeboden rapportages, in de
geruststellende zekerheid dat de rapporteurs de goedkeuring van het NRGD hebben gekregen.
Het behoeft geen betoog dat dit effect niet de bedoeling van de wetgever kan zijn geweest.
De tweede optie betreft de opleiding van deskundigen als forensisch deskundige. Een
registratiestelsel als door het NRGD gepraktiseerd is typisch van deze tijd omdat het de
bevordering van de deskundigheid bij de outputzijde aanpakt. Prestaties worden beoordeeld, en
op grond van die reeds geleverde prestaties wordt een deskundige al dan niet als forensisch
rapporteur geschikt bevonden. Meer traditionele deskundigheidsbevordering kiest zijn
aangrijpingspunt aan de inputzijde: dus bij opleiding en diplomering. Een voorbeeld uit een
andere beroepsgroep: een arts wordt niet BIG-geregistreerd op basis van zijn in de spreekkamer
aangetoonde competenties maar op basis van diploma’s en het bewijs van onderhoud van de
verworven kennis. De tweede alternatieve aanwending van de middelen die aan registratie
worden besteed is dus het opleiden en diplomeren van forensisch deskundigen. Deze weg is
bezaaid met complicaties. Om er een paar te noemen: wil een opleiding rendabel zijn dat zal de
gediplomeerde een fulltime forensisch deskundige moeten worden. Met name op het FPPO
terrein is dat niet vanzelfsprekend; de primaire bezigheid van de meeste van de FPPO
deskundigen is klinisch van aard. Ook kleine deskundigheidsgebieden en superspecialismen

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 91

vallen alsnog buiten het bereik van een dergelijke opleiding. Niettemin: ook thans wordt al veel
aandacht besteed aan de vorming van deskundigen tot forensisch deskundige. Indien met de lat
in de toekomst hoger wil leggen is een verder uitbouwen van deze opleidingsfaciliteiten met
daaraan gekoppelde officiële diplomering onvermijdelijk. Het NRGD zou zich dan kunnen terug
trekken uit de inhoudelijke toetsing om zich te beperken tot het certificeren van de opleidingen.
Ook vanuit het NRGD wordt “verdergaande externe erkenning van opleidingen en bij- en
nascholingstrajecten” in het algemeen als een wenselijke ontwikkeling beschouwd.151 Overigens
zal ook deze optie waarschijnlijk meer financiële middelen vergen dan het bedrag dat thans met
het NRGD-stelsel is gemoeid.
De derde opties is internationalisering. Ook dat is aansluiten bij een trend die al gaande is.
Internationale (lees Europese) normering, internationale toetsing en ook internationale
opleidingen vergroten het draagvlak voor de ontwikkeling van een heuse forensische discipline
op de verschillende deskundigheidsgebieden. De barrière die aan zo’n ontwikkeling in de weg
staat is overigens duidelijk. Strafrechtspleging is (nog steeds) gebonden aan het nationale
strafrecht en strafprocesrecht, aan de landstaal en aan de lokale cultuur. Het overbruggen van
alle inherente verschillen is goed denkbaar als het gaat om technische specialiteiten als DNAonderzoek. Op het terrein van vooral FPPO lijken de nationale verschillen vooralsnog lastig te
overbruggen.
Deze evaluatie heeft kunnen vaststellen dat het NRGD naar behoren functioneert en dat het
outputs levert (normering, toetsing, registratie) die kwalitatief goed zijn. Over de outcomes van
het registratie-systeem daarentegen – de generieke doorwerking in de kwaliteit van het
rechterlijk oordeel – zijn geen harde uitspraken te doen. De beschikbare gegevens suggereren
dat voor deze doorwerking nog meer nodig is dan alleen de registratie van deskundigen. Uit de
genoemde opties kan worden geput om de werking van het NRGD-systeem verder te versterken.
Het gaat dan om:
 versterking aan de vraagzijde: een verdere opleiding en vorming van de zittende en
staande magistratuur in de omgang met en waardering van forensische deskundigheid;
 versterking aan de aanbodzijde: de ontwikkeling van volwaardige forensische
opleidingen op de meeste deskundigheidsgebieden;
 kwalitatieve versterking van kennis en knowhow door de voortzetting en uitbreiding van
de internationalisering van forensische specialismen.
Ten slotte is een woord van relativering op zijn plaats. De oorsprong van de Wet deskundigen in
strafzaken was gelegen in een reeks van (vermoedde) rechterlijke dwalingen die de afgelopen
decennia tot veel publiek debat leidden. Een aantal van die rechterlijke dwalingen was mede toe
te schrijven aan onjuiste adviezen van deskundigen. Daaruit zou het beeld kunnen zijn ontstaan
dat er iets ernstig mis was met de forensische advisering.
Voor deze evaluatie kon niet worden teruggegrepen op een nulmeting van een aantal relevante
variabelen in het stelsel van strafrechtspleging. Een systematische vaststelling van de kwaliteit
van ‘de forensisch deskundige’, toen en nu, ontbreekt. Over het functioneren van het
deskundigheidsoordeel in de rechterlijke oordeelsvorming bestaat niet veel meer dan
casuïstische kennis. Het algemene beeld dat daaruit oprijst is dat de rol van de deskundige in
strafzaken zich gemiddeld al op een behoorlijk kwaliteitsniveau had ontwikkeld toen de Wet
deskundigen in strafzaken in werking trad. De onregelmatigheden in het strafproces die
aanleiding gaven tot onder meer de instelling van het NRGD waren zeer ernstig, maar
incidenteel. Ook al was voorheen een deel van de Pro Justitia-rapportages onder de maat,
doorgaans leidde dat niet tot dit soort problemen. De zeefwerking van het registratiesysteem
heeft er wellicht aan bijgedragen om een rechterlijke dwaling te voorkomen, maar zekerheid
daarover is natuurlijk niet te verkrijgen. Tegelijkertijd kan evenmin uitgesloten worden dat een
NRGD-geregistreerde deskundige een rapport uit brengt dat bijdraagt aan een volgende
strafrechtelijke misstap. Geen enkel systeem zal dit risico tot nul kunnen terug brengen.
—
151 Michel Smithuis, Esther van Ruth en Ed Wieles, “Kwaliteitsborging van forensisch deskundigen: de complementajre rol van

accreditatie en certificering”, in: Expertise en Recht 2012 (6): 220 – 223.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 92

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 93

Bijlage 1: Geïnterviewde respondenten
Abels, M.
Agema, F.J.
Bakkum, T.J.G.
Berg, J.D.J. van den
Berg, W.M.C. van den
Bestebreur, L.
Bijl, E. van der
Blom, M.J.,
Bosman, I.J.,
Bosman, M.
Brouwer, G.
De Blaeij, T.J.P.,
Drost, M.,
Emmen, P.
Engers, E.M. van,
Esch, C.M. van
Fagel, W.P.F.,
Fransen, H.
Gorp, A.G.M. van,
Haverkate, G.
Henzen, W.
Hermsen B.R.,
Herstel, C.
Hidding, M.
Hofstra, L.J.
Hoorn, B.E.A. van der
Hummelen, K..
Knol, J.
Kerkhoff, W.
Knijff, de P. prof.dr.
Kordelaar, W.F.J.M.van
Kraker, K. de
Kramer, W.C.J.
Kubat, B.
Leta, R.L.
Linde, M.C. van
Lootsma-Oude Nijewema,
J.G.W.
Meer, B. van der,
Möring, A.C.,
Noorman, M.N.
Oudejans, J.M.

Wetgevingsjurist VenJ
Rechtbank Noord
psychiater, lid TAC
NFI expert verdovende middelen
Rechtbank Amsterdam
Adviseur opleiding
OM Landelijk Parket
DNA deskundige Verilabs
NFI Toxicologie
Forensicon
OM Oost-Nederland
DNA-deskundigen NFI
psychiater, lid TAC/BAC
OM West-Brabant/Zeeland
psycholoog, lid TAC/BAC
jurist NIFP/Universiteit Leiden, lid TAC
NFI Field Lab Handschriftdeskundige
Rechtbank Noord
DNA-deskundigen NFI
OM
Landelijke Deskundigheidsmakelaar
NFI Wapens en Munitie
Directeur NIFP
DNA-deskundige van Verilabs
Hof Arnhem-Leeuwarden
psychiater
hoogleraar forensische psychologie RUG
Rechtbank Amsterdam
NFI Wapens en Munitie
DNA-deskundige
directie NIFP
OM Amsterdam
psychiater, lid TAC
NFI Field Lab (Forensisch Patholoog)
psychiater
advocaat
Rechtbank Noord
recherchepsycholoog
directeur NFI
rechter, voorzitter BAC
psycholoog, lid TAC

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 94

Poorter, B.F. de
Reinders, A.
Richelle, P.T.H.
Roessel, B. van
Rutten, J O.
Schaijck, W. van
Schlösser, R.P.H.
Scholtmeijer, A. A.,
Schuijlenburg, C.M.M.
Sleen, J. van der
Straalen, I.A. van
Tapper-Wessels, P.H.M.
Ten Hove, R.
Uges, D.R.A.
Veen, A. van
Veer, T.S. van der
Verkaik, J.O.
Verloop, P.C.,
Verzendaal, M.
Vincenten-van Maanen, M.J.
Volkers, P.
Vredeveld, C.J.M.
Vries, A.M. de
Waisvisz, E.A.
Waisvisz-Schurgers, W.M.
Weerd, M. de
Westerling-Diderich, C.
Wieles, E.
Wiersinga, H.C.
Wildt, J.H. de
Wouters, T.A.

Hof Amsterdam
psycholoog
adviseur psycholoog
OM Amsterdam
Rechtbank Amsterdam
OM Amsterdam
psychiater
advocaat
psychiater, lid TAC
recherchepsycholoog/rechtspsycholoog
advocaat
Rechtbank Noord
National Forensisch Onderzoeksbureau
forensisch toxicoloog
OM Oost-Nederland
psychiater
Landelijke Deskundigheidsmakelaar
advocaat
psycholoog
NFI Toxicologie
directie Verilabs
psychiater
OM Noord
handschriftdeskundige
handschriftdeskundige
jurist, secr. BAC
OM Noord
raad voor de accreditatie
jurist, gerechtshof Den Haag, lid TAC
rechter, coördinerend voorzitter BAC`s
psychiater, lid TAC

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 95

Bijlage 2: Gebruikte literatuur en documenten
Literatuurlijst
M.J. Dubelaar, Betrouwbaar getuigenbewijs (diss. Leiden), Deventer: Kluwer 2014.
M.S. Groenhuijsen & G. Knigge (red.), Het onderzoek ter zitting. Eerste interimrapport
Strafvordering 2001, Deventer: Gouda Quint 1999.
G.C. Haverkate, De Wet deskundige in strafzaken [2], Expertise & Recht 2009, p. 138-142.
J. Hielkema, Deskundigen in Nederlandse strafzaken (diss. Rotterdam), 's-Gravenhage: Sdu
Juridische & Fiscale Uitgeverij 1996.
B.F. Keulen, Het deskundigenregister in strafzaken. De beoogde werking, mogelijke
neveneffecten en risico’s, Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2010.
P.J. van Koppen, Paradoxen van deskundigen. Over de rol van experts in strafzaken (oratie
Maastricht), Deventer: Kluwer 2004.
W.F.J.M. van Kordelaar, beslissingsondersteuning onderzoek geestvermogens in het strafrecht
voor volwassenen, Deventer: Kluwer 2002.
N.J.M. Kwakman, 'De deskundige in het strafproces', in: M.S. Groenhuijsen & G. Knigge (red.),
Het onderzoek ter zitting. Eerste interimrapport Strafvordering 2001, Deventer: Gouda Quint
1999.
N. Luhmann, Legitimation durch Verfahren. 6. Auflage, Frankfurt am Main: Suhrkamp 2001.
J.F. Nijboer, Forensische expertise. Forensische expertise – steeds opnieuw een uitdaging in de
(straf)rechtspleging (4e druk), Deventer: Kluwer 2009.
F. Posthumus, Evaluatieonderzoek in de Schiedammer parkmoord, Openbaar Ministerie: 2005
J. Rawls, A Theory of Justice, Boston: Harvard University Press 1971.
A.P.C. Sopacua, Gegevensverstrekking onderzoek deskundigen. Gerechtskosten jaar 20072013: inzet deskundigen, Openbaar Ministerie, Parket Generaal 2014. (opgesteld ten behoeve
van onderzoekers)
N. Struiksma & H.B. Winter, Bekend maakt bemind. Evaluatieonderzoek pilot ‘uitbesteding
forensisch onderzoek aan particuliere instituten’, WODC 2012.
T. Tyler, P. Degoey & H. Smith Heather, Understanding why the justice of group procedures
matters: A test of the psychological dynamics of the group-value model’, Journal of Personality
and Social Psychology 1996, 913–930.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 96

Overige documenten
Aanwijzing technisch onderzoek/deskundigenonderzoek, Stcrt. 2013, 13962.

Besluit register deskundige in strafzaken, Stb. 2009, 330.
Jaarverantwoording NRGD 2009.
Jaarverantwoording NRGD 2013.
Kaderbesluit 2009/905/JBZ van de raad van 30 november 2009
Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. C.
Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. D
Kamerstukken I 2007-2008, 31116, nr. D-b1.
Kamerstukken II 2003-2004, 29271, nr. 1.
Kamerstukken II 2004–2005, 29 800 VI, nr. 168.
Kamerstukken II 2005-2006, 30300 VI, nr. 32.
Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 12.
Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 2
Kamerstukken II 2006-2007, 31116, nr. 3.
Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 6.
Kamerstukken II 2007-2008, 31116, nr. 10.

Handelingen I 20-01-2009.
Handelingen II 15-09-2005
Handelingen II 09-04-2008
Handelingen II 21-05-2008

Verder is gebruik gemaakt van:
-Algemeen toegankelijke informatie van de websites van het NRGD en het NIFP
-Documentatie van particulieren

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 97

Bijlage 3: Resultaten enquête onder deskundigen
Achtergrondinformatie
1 Op welk(e) expertisegebied(en) bent u in 2013 opgetreden als gerechtelijk deskundige?
Forensische psychiatrie volwassenen
Forensische psychiatrie jeugdigen
Forensische psychologie volwassenen
Forensische psychologie/orthopedagogiek jeugdigen
Handschriftonderzoek
DNA-analyse, en –interpretatie
Forensische toxicologie
Verdovende middelen- analyse en interpretatie
Toetsing aan de Wet wapens en munitie
Forensisch wapen- en munitieonderzoek

79
15
84
44
2
8
5
0
4
2

38%
7%
41%
21%
1%
4%
2%
0%
2%
1%

2 Op welk(e) expertisegebied(en) heeft u registratie aangevraagd bij het NRGD als
gerechtelijk deskundige?
Forensische psychiatrie volwassenen
Forensische psychiatrie jeugdigen
Forensische psychologie volwassenen
Forensische psychologie/orthopedagogiek jeugdigen
DNA-analyse, en –interpretatie
Handschriftonderzoek
Forensische toxicologie
Verdovende middelen- analyse en interpretatie
Toetsing aan de Wet wapens en munitie
Forensisch wapen- en munitieonderzoek

74
15
80
40
8
2
5
0
4
2

35%
7%
39%
19%
4%
1%
2%
0%
2%
1%

3 Wat was de uitkomst van deze aanvraag?
NB: bij aanvragen voor meerdere expertisegebieden zijn meerdere antwoorden mogelijk.
Onvoorwaardelijk geregistreerd-> door naar vraag 10
168
82%
Voorwaardelijk geregistreerd-> door naar vraag 10
16
8%
Registratie aangevraagd, maar aanvraag door mijzelf ingetrokken -> door naar vraag 4 3
1%
Registratie aangevraagd, maar door NRGD afgewezen -> door naar vraag 5
23
11%
Aanvraag loopt nog
4
2%
4 U hebt aangegeven dat u op een expertisegebied uw aanvraag heeft ingetrokken. Welke
redenen had u hier voor?
Beantwoord deze vraag alleen als aan de volgende voorwaarden is voldaan:
open
5 U hebt aangegeven dat op een expertisegebied uw aanvraag is afgewezen. Op welke
gronden is uw aanvraag afgewezen?
open

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 98

6 Was de afwijzing naar uw idee voldoende gemotiveerd?
ruim onvoldoende
6
26%
onvoldoende
8
35%
niet voldoende, niet onvoldoende
3
13%
voldoende
5
22%
ruim voldoende
1
4%
7 Heeft u bezwaar gemaakt?
Ja -> door naar vraag 8
Nee-> door naar vraag 10

13
10

57%
44%

8 Hoe tevreden bent u over de afhandeling van het bezwaar?
erg ontevreden ->door naar vraag 9
6
46%
ontevreden -> door naar vaar 9
3
23%
niet tevreden, niet ontevreden -> door naar vraag 10
4
31%
tevreden-> door naar vraag 10
0
0%
erg tevreden
0
0%
9 Waarom bent u (erg) ontevreden over de afhandeling van het bezwaar?
Open
Optreden als gerechtelijk deskundige
10 Sinds wanneer treedt u op als gerechtelijk deskundige in strafzaken?
open
11 Sinds wanneer staat u ingeschreven als gerechtelijk deskundige in het NRGD?
open
12 Bij welke organisatie(s) of welk soort organisatie(s) bent u werkzaam?
Selecteer alles wat voldoet
NFI
12
6%
NIFP
111
54%
Universiteit of Universitair Medisch Centrum
5
2%
Particulier forensisch instituut
18
9%
Zelfstandig expert
96
46%
Andere
0
0%
Overwegingen
13 Kunt u van de volgende overwegingen aangeven in hoeverre deze een rol speelden bij uw
besluit een registratie bij het NRGD aan te vragen?
speelde niet of
nauwelijks een
rol

was van
ondergeschikt
belang

was van
doorslaggevend
belang

Registratie in het NRGD werkt als een kwaliteitskeurmerk voor mij
als deskundige

53 (26%)

66 (33%)

83 (41%)

Registratie in het NRGD werkt voor mij onderscheidend vergeleken
met niet geregistreerde deskundigen

56 (28%)

68 (34%)

78 (39%)

Registratie in het NRGD is noodzakelijk voor mijn activiteiten als
gerechtelijk deskundige

10 (5%)

10 (5%)

184 (90%)

Registratie in het NRGD beantwoordt aan mijn behoefte om mijn
eigen standaarden en werkwijzen te toetsen

74 (37%)

81 (40%)

47 (23%)

Registratie in het NRGD vergroot mijn zichtbaarheid als deskundige

65 (32%)

65 (32%)

72 (36%)

Registratie in het NRGD beschouw ik als onderdeel van een
professionele beroepshouding

40 (20%)

58 (29%)

105 (52%)

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 99

Registratie in het NRGD is voor mij commercieel van belang in
verband met het verkrijgen van opdrachten

53 (26%)

36 (18%)

115 (56%)

14 Heeft u overwogen zich niet te laten registreren in het NRGD?
Ja -> door naar vraag 15
29
14%
Nee-> door naar vraag 17
174
86%
15 Wat waren voor u overwegingen om zich (mogelijk) niet te laten registeren?
Open
16 Waarom heeft u toch een registratie bij het NRGD aangevraagd?
open
Procedure
17 Welke soorten informatie zijn gebruikt bij de beoordeling van uw aanvraag?
Selecteer alles wat voldoet
De bij de aanvraag overgelegde stukken-> door naar vraag 20
183
90%
Opgevraagde aanvullende stukken ->door naar vraag 18
30
15%
Aanvullend beoordelingsgesprek -> door naar vraag 19
50
24%
18 Op welke manier werd de noodzaak voor het verzoek om aanvullende schriftelijke
informatie gemotiveerd?
open
19 Op welke manier werd de noodzaak voor het verzoek om een aanvullend
beoordelingsgesprek gemotiveerd?
open
20 Hieronder volgt een aantal stellingen over de registratieprocedure bij het NRGD. Kunt u
voor elk van de stellingen aangeven in hoeverre u het met deze stelling eens bent?
Geheel
mee eens

Mee eens

Niet mee
eens, niet
mee
oneens

Mee
oneens

Geheel
mee
oneens

Weet niet/geen
mening/missing

De registratieprocedure bij het NRGD is
zorgvuldig verlopen

47 (23%)

83 (40%)

23 (11%)

22 (11%)

18 (9%)

13 (6%)

De informatie over registratieprocedure
bij het NRGD was duidelijk

36 (17%)

114 (55%)

17 (8%)

26 (13%)

6 (3%)

8 (4%)

De leden van de
Toetsingsadviescommissie (TAC)
hadden voldoende gezag om mijn
aanvraag te beoordelen

19 (9%)

64 (31%)

57 (28%)

7 (3%)

9 (4%)

51 (25%)

De leden van de
Toetsingsadviescommissie (TAC)
hadden voldoende deskundigheid om
mijn aanvraag te beoordelen

20 (10%)

76 (37%)

38 (18%)

15 (7%)

8 (4%)

50 (24%)

De toetsingscriteria van het NRGD
waren voor mij duidelijk

21 (10%)

80 (39%)

40 (19%)

43 (21%)

17 (8%)

6 (3%)

De toetsingscriteria van het NRGD
vormen een goede afspiegeling van de
forensische expertise die iemand moet
bezitten om als gerechtelijk deskundige
binnen mijn vakgebied te kunnen
functioneren

17 (8%)

79 (38%)

47 (23%)

27 (13%)

20
(10%)

17 (8%)

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 100

De inschrijfprocedure van het NRGD
neemt te veel tijd in beslag

48 (23%)

67 (32%)

50 (24%)

32 (16%)

3 (2%)

7 (3%)

Het NRGD houdt mij goed op de hoogte
over de voortgang van mijn aanvraag

32 (16%)

82 (40%)

46 (22%)

26 (13%)

13 (6%)

8 (4%)

21 Hoelang heeft de inschrijfprocedure van het NRGD in uw geval geduurd?
minder dan 3 maanden
54
27%
3-6 maanden
99
49%
6-9 maanden
13
6%
9 maanden tot een jaar
15
7%
een tot anderhalf jaar
17
8%
langer dan anderhalf jaar
4
2%
procedure loopt nog
2
1%
Rol van deskundige in strafzaken
22 Bij hoeveel strafzaken was u in 2013 in welke hoedanigheid dan ook betrokken als
gerechtelijk deskundige?
open
23 In welk deel van deze zaken was het uw rol om contraexpertise te verschaffen?
Graag een percentage invullen.
open
24 In hoeveel strafzaken bent u door de onderstaande functionarissen in 2013 officieel
benoemd als deskundige?
Rechter- of Raadsheer-commissaris
141
68%
Zittingsrechter
33
16%
Officier van Justitie
148
72%
25 Hoe vaak bent u in de strafzaken waarbij u als gerechtelijk deskundige betrokken was ter
zitting verschenen?
Geen enkele zaak
72
37%
In minder dan 5% van de zaken
74
38%
In 5-10% van de zaken
35
18%
In meer dan 10% van de zaken
12
6%
26 Als gerechtelijk deskundige kunt u door het Openbaar Ministerie cq de politie, de
rechterlijke macht (inclusief de rechter-commissaris) of de verdediging ingeschakeld
worden. Hoe vaak werd u in 2013 door deze verschillende partijen feitelijk als gerechtelijk
deskundige ingeschakeld? Graag een verdeling in procenten weergeven
Het Openbaar Ministerie/politie open
De rechterlijke macht
open
De verdediging
open
27 Als gerechtelijk deskundige kunt u in twee fasen bij een strafzaak betrokken worden. Dat
zijn de fase van het opsporingsonderzoek en de fase van het onderzoek door de rechter ter
zitting. In welke fase van het onderzoek werd u ingeschakeld als gerechtelijk deskundige in
de strafzaken waarbij u in 2013 betrokken werd? Graag een verdeling in procenten
weergeven.
Opsporingsonderzoek
open
onderzoek ter terechtzitting
open

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 101

28 Hoe beoordeelt u de onderstaande aspecten die van belang zijn voor uw functioneren als
gerechtelijk deskundige? Ga bij de beoordeling uit van het meest recente volledig afgesloten
strafdossier waar u als gerechtelijk deskundige bij betrokken was.
zeer slecht

slecht

matig

goed

zeer
goed

Geen
mening/nvt

De wijze waarop de opdracht aan u als
deskundige is geformuleerd

1 (1%)

5 (2%)

16 (8%)

148 (72%)

18 (9%)

19 (9%)

De volledigheid van de beschikbare
informatie over de zaak

1 (1%)

5 (2%)

64 (31%)

105 (51%)

12 (6%)

20 (10%)

De beschikbare tijd

5 (2%)

39 (19%)

80 (39%)

62 (30%)

2 (1%)

19 (9%)

De beschikbare vergoeding

9 (4%)

26 (13%)

77 (37%)

66 (32%)

2 (1%)

27 (13%)

De communicatie van de opdrachtgever

2 (1%)

10 (5%)

44 (21%)

113 (55%)

5 (2%)

33 (16%)

De vragen van de rechter

0 (0%)

4 (2%)

25 (12%)

133 (64%)

4 (2%)

41 (20%)

Invloed van het NRGD
29 Is uw manier van rapporteren als gerechtelijk deskundige veranderd sinds u bent
geregistreerd in het NRGD?
Ja -> door naar vraag 30
42
24%
Nee ->door naar vraag 31
131
75%
30 Wat is er veranderd aan uw manier van rapporteren?
open
31 Hieronder volgt een aantal stellingen over de invloed van de oprichting van het NRGD op
uw werk als gerechtelijke deskundigen. Kunt u voor elk van de stellingen aangeven in
hoeverre u het met deze stelling eens bent?
Geheel
mee eens

Mee eens

Niet mee
eens, niet
mee
oneens

Mee
oneens

Geheel
mee
oneens

Weet
niet/geen
mening

Mijn functioneren als gerechtelijk
deskundige is verbeterd door mijn
inschrijving in het NRGD

3 (1%)

24 (12%)

57 (28%)

59 (29%)

32 (16%)

32 (16%)

Sinds ik bij het NRGD ben ingeschreven
word ik vaker als gerechtelijk deskundige
ingeschakeld

0 (0%)

21 (10%)

36 (17%)

70 (34%)

41
(20%)

39 (19%)

Mijn inschrijving in het NRGD heeft mijn
functioneren als gerechtelijk deskundige
niet wezenlijk veranderd.

43 (21%)

89 (43%)

21 (10%)

16 (8%)

4 (2%)

34 (16%)

Door mijn inschrijving in het NRGD ben
ik mij bewuster geworden van mijn
functioneren als gerechtelijk deskundige.

8 (4%)

56 (27%)

36 (17%)

47 (23%)

24 (12%)

36 (17%)

32 Hieronder volgt een aantal stellingen over de invloed van de oprichting van het NRGD op
de rol en positie van gerechtelijke deskundigen in het algemeen. Kunt u voor elk van de
stellingen aangeven in hoeverre u het met deze stelling eens bent?

Het NRGD heeft de rol van de gerechtelijk
deskundige in het strafrecht verduidelijkt

Geheel
mee eens

Mee eens

Niet mee
eens, niet
mee
oneens

Mee
oneens

Geheel
mee
oneens

Weet
niet/geen
mening

2 (1%)

62 (30%)

60 (29%)

36 (17%)

16 (8%)

31 (15%)

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 102

Het NRGD draagt bij aan het verbeteren
van de kwaliteit van gerechtelijk
deskundigen

9 (4%)

108 (52%)

34 (16%)

23 (11%)

5 (2%)

28 (14%)

Het NRGD maakt duidelijk aan welke
eisen een gerechtelijk deskundige moet
voldoen

13 (6%)

106 (51%)

36 (17%)

24 (12%)

4 (2%)

24 (12%)

Het NRGD draagt bij aan een verbeterde
communicatie van deskundigen met
rechters, officieren van justitie en
advocaten

1 (1%)

24 (12%)

61 (30%)

56 (27%)

16 (8%)

49 (24%)

Het NRGD draagt bij aan een versterking
van de tegenspraak binnen het strafrecht

2 (1%)

25 (12%)

63 (30%)

37 (18%)

13 (6%)

67 (32%)

Registratie bij het NRGD zou (op termijn)
een verplichtend karakter moeten hebben,
dat wil zeggen dat een deskundige in
principe bij het NRGD geregistreerd moet
zijn om als deskundige in strafzaken te
kunnen optreden

19 (9%)

93 (45%)

26 (13%)

26 (13%)

13 (6%)

30 (15%)

Door de instelling van het NRGD worden
onbekwame deskundigen binnen het
strafrecht in de praktijk geweerd

11 (5%)

65 (31%)

45 (22%)

31 (15%)

17 (8%)

38 (18%)

Indien de rechter-commissaris een niet bij
het NRGD geregistreerde deskundige in
een strafzaak wil benoemen, zou de
rechter-commissaris bij het NRGD
moeten kunnen achterhalen of een
eventuele aanvraag van deze deskundige
tot registratie afgewezen is

19 (9%)

80 (39%)

31 (15%)

29 (14%)

14 (7%)

34 (16%)

De instelling van het NRGD is
noodzakelijk om de rol van de deskundige
in het strafrecht te verbeteren

10 (5%)

77 (37%)

48 (23%)

32 (16%)

13 (6%)

27 (13%)

Deskundigen zouden zich niet alleen
dienen in te schijven in het NRGD, maar
ook beëdigd moeten worden om de
kwaliteit van deskundigen in strafzaken te
waarborgen

6 (3%)

34 (16%)

43 (21%)

68 (33%)

16 (8%)

40 (19%)

33 Wat is er in de dagelijkse praktijk voor u veranderd sinds u geregistreerd bent in
vergelijking met de situatie voor invoering van het NRGD ?
open
Achtergrondkenmerken
34 In welk jaar bent u geboren?
open
35 Wat is uw geslacht?
Vrouwelijk
94
53%
Mannelijk
85
48%
36 Wat is uw hoogst voltooide opleidingsniveau?
Graag niveau en richting weergeven,
open
37 Heeft u naar aanleiding van deze vragenlijst nog aanvullende opmerkingen dan kun u
deze in de onderstaande ruimte kwijt.
open

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 103

Bijlage 4: Regressietabellen
Tabel iv.1 Regressietabel doorwerking praktijk
B

Sign.

Onafhankelijke variabelen
Constante
Procedurele rechtvaardigheid
Legitimiteit toetsing
Niet geregistreerd (dummy)
Leeftijd (geboortejaar)

-0,29
0,88
0,35
-3,26
0,007

0,95
0,00***
0,08*
0,00***
0,00***

Uitgesloten
Aantal
Opleiding doctoraal (dummy)
Opleiding HBO (dummy)
Niet-FPPO (dummy)
Voorwaardelijk geregistreerd (dummy)
Geslacht (dummy)

-0,07
0,03
0,00
-0,01
0,04
-0,02

0,27
0,59
0,98
0,92
0,54
0,74

Tabel iv.2 Regressietabel legitimiteit toetsing
B

Sign.

Onafhankelijke variabelen
Constante
Procedurele rechtvaardigheid
Leeftijd (geboortejaar)

3,66
0,25
0,002

0,04**
0,00***
0,04**

Uitgesloten
Aantal
Opleiding doctoraal (dummy)
Opleiding HBO (dummy)
Niet-FPPO (dummy)
Voorwaardelijk geregistreerd (dummy)
Niet geregistreerd (dummy)
Geslacht (dummy)

-0,08
-0,09
-0,01
-0,11
-0,01
-0,11
-0,04

0,25
0,22
0,94
0,13
0,86
0,16
0,56

B

Sign.

11,17
-3,27
-2,33
-0,01

0,00***
0,00***
0,01**
0,03**

1,7

0,02**

-0,02
-0,01
0,01
0,01

0,73
0,92
0,88
0,83

Tabel iv.3 Regressietabel procedurele rechtvaardigheid
Onafhankelijke variabelen
Constante
Niet geregistreerd (dummy)
Voorwaardelijk geregistreerd (dummy)
Aantal onderzoeken in 2013
Deskundigheidsgebied
niet FPPO (dummy)
Uitgesloten
Leeftijd
Opleiding doctoraal (dummy)
Opleiding HBO (dummy)
Geslacht (dummy)

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 104

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 105

Bijlage 5: Resultaten enquête onder advocaten
1 Kent u het Nederlands Register van Gerechtelijk Deskundigen (NRGD)?
In het geheel niet
Ik weet dat het bestaat, maar ben niet op de hoogte van de taak
en werkzaamheden van het NRGD
Ik ken het NRGD en ben globaal op de hoogte van de taak en werkzaamheden van het NRGD
Ik ken het NRGD en ben goed op de hoogte van de taak en werkzaamheden van het NRGD

1
5
17
4

2 Heeft u wel eens gebruik gemaakt van het register van het NRGD?
Ja
9
Nee
18
3 Advocaten kunnen op verschillende wijze gebruik maken van het Nederlands Register van
Gerechtelijk Deskundigen. Kunt u aangeven hoe vaak u om de volgende redenen het
register van het NRGD heeft geraadpleegd?
Ik maak gebruik het Nederlands Register van Gerechtelijk Deskundigen om...
(vrijwel)
een enkele
nooit
keer
regelmatig zeer vaak
... op `s Rijks kosten een deskundige te kunnen
15
4
2
1
raadplegen
... na te gaan of de deskundige die in de strafzaak
14
9
1
0
door de officier van justitie of de rechter(-commissaris) is ingeschakeld bij het NRGD geregistreerd is.
... een deskundige voor het verrichten van contra
14
7
3
0
expertise te vinden.
... na te gaan wat de normen zijn die het NRGD ten
19
5
0
0
aanzien van een bepaald expertisegebied hanteert.
... andere redenen
0
0
0
0
5 Hieronder volgt een aantal stellingen over de invloed van de oprichting van het NRGD op
de rol en positie van gerechtelijke deskundigen in het algemeen. Kunt u voor elk van de
stellingen aangeven in hoeverre u het met deze stelling eens bent?
Geheel
Mee eens Niet mee
Mee
Geheel
Weet
mee eens
eens, niet oneens
mee
niet/geen
mee
oneens
mening
oneens
Een deskundige zou in principe bij
4
10
5
3
2
3
het NRGD geregistreerd moeten zijn
om als deskundige in strafzaken te
kunnen optreden
Door de instelling van het NRGD
1
13
6
4
1
2
worden onbekwame deskundigen
binnen het strafrecht in de praktijk
geweerd
Het NRGD heeft de positie van de
0
11
7
1
1
7
deskundige in het strafrecht
verbeterd
Het NRGD-stelsel geeft de verdachte
0
6
9
5
1
6
meer financiële mogelijkheden om
zelf deskundigen in te schakelen
Als ik voor de verdachte die ik
13
9
2
0
1
2
verdedig een deskundige inschakel,
wil ik zelf kunnen bepalen of het
deskundigenrapport wordt
toegevoegd aan de processtukken

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 106

6 In het kader van het onderzoek wordt een aantal vraaggesprekken met advocaten
gehouden. Deze duren maximaal 45 minuten en kunnen eventueel telefonisch gehouden
worden. Wilt u zich beschikbaar stellen voor een vraaggesprek over de deskundige in
strafzaken?
Ja
6
Nee
21
7 U heeft aangegeven dat u bereid bent deel te nemen aan een vraaggesprek.
Wilt u uw naam en contactgegevens in in de onderstaande velden invullen?
Naam
Telefoonnummer
e-mail

open
open
open

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 107

Bijlage 6: English summary
Introduction
The first of January 2010, new legislation came into force that was intended to solidify the
contribution of court experts in Dutch criminal court proceedings.152 The legislation (referred to
as Wds, meaning Experts in Criminal Cases Act) introduced a number of changes in the
Criminal Prosecution Procedures Act, primarily but not only concerning the role and position of
court experts in such procedures. The final goal of the Wds was “strengthening popular trust in
the penal system” and “ultimately, popular trust in the Rechtsstaat” through a “distinctive
material improvement of the quality of trial practices to be gained by the right utilisation of
court experts” according to the explanatory memorandum accompanying the bill.153
An essential question in the history of the development of the Wds was: how to guarantee that a
court expert contributing to a criminal case does indeed possess the specific knowledge, skills
and expertise required in that case? One of the safeguarding facilities that the law provided for
was a register of court experts. The law stipulates that there is an independent Board that
manages the Register and that assesses experts who apply for registration. Detailed regulation
can be found in the Experts in Criminal Cases Decree. Article 2 of the Decree specifies the
purpose of the Register as follows:
“The purpose of the register is to promote the utilization of court experts who, based on
the assessment of the Board, satisfy the quality requirements stipulated in article 2, by
gathering and promulgating the data on court experts as far as relevant for potential
commissioners”.
The WODC (the Research and Documentation Centre of the ministry of Safety and Justice)
commissions a research team headed by professor de Ridder, University of Groningen, to
conduct an evaluation of the functioning of the Register. The team consisted of researchers
connected to the Pro Facto research agency and the department of criminal law of the University
of Groningen.
Research questions and research design
The central research question of this evaluation is:
How does the Dutch Register of Court Experts (NRGD) function and to
which extend does it realize the goals that the legislator had in mind when
founding the NRGD?
Two sub questions are distinguished:
I
II

What was the policy of the legislator of which the founding of the NRGD was
part, and which assumptions formed the foundation of that policy?`
How does the NRGD function and to which extend is this in accordance with the
goals and expectations of the legislator?

In order to acquire a reconstruction of the policy and underlying assumptions and a description
of the actual functioning of the NRGD, sixty interviews were conducted: staff of the NRGD,
public prosecutors, attorneys, judges and (both registered and non-registered) court experts. In
addition, two surveys were conducted; one amongst all the 520 court experts who up to 31 of
December 2013 submitted a registration request and another one amongst criminal lawyers.

—
152 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering tot verbetering van de regeling van de positie van de deskundige in het strafproces (Wet

deskundige in strafzaken) (Stb. 2009, 33).
153 Handelingen I 20-01-2009, p. 18-929.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 108

Policy theory
The first part of the research consisted of the reconstruction of the policy theory, that is the set
of assumptions on which the legislator founded its policy that instituted the NRGD. The NRGD
is but one element in a more encompassing policy for the improvement of the contributions of
court experts that also includes directions for judges and public prosecutors, and many other
provisions. The Register itself again is a composite of different elements: the Board, its staff, an
assessment system and a registry that as a whole is supposed to contribute to the achievement of
stated goals concerning the improvement of the court expert’s contribution to criminal cases.
The reconstruction of the policy and the (sometimes implicit) assumptions underlying the policy
is required to generate a base line against which to assess the performance of the Register.
The reconstruction revealed that the policy was founded on five core assumptions concerning
the (causal) relation between the functioning of the Register and the quality of court expert
contributions in criminal case proceedings.
1.
the NRGD assessment and selection will result in the registration of court
experts with sufficient qualifications only;
2.
the Register will offer the commissioning authorities a choice of qualified court
experts for all expert questions and matters;
3.
If a court expert is utilized in a criminal case, it will, as much as feasible, be a
registered expert;
4.
the Register and the employment of registered experts enhances the quality of
the court experts’ advice;
5.
the registration of court experts enhances the contributions of experts in the
courts’ deliberations.
The first three assumptions are about the conditions to be fulfilled in order for the Register to
perform successfully. The latter two assumption regard the relationship between the functioning
of the Register and the quality of expert contributions in criminal cases. The reconstructed
policy set (goals, means and assumptions) has been graphically represented in a goal tree that
visualized the chains of causal and normative relations in the policy. The graph is a partial goal
tree as it represents only part over the overall policy concerning the court experts; merely that
part in which the Register is the core element. Indeed the focus of the evaluation is the
performance of the Register.
Organisation and procedures
The NRGD is managed by an independent Board: the Board of Court Experts. The Board sets
the standards for the assessment of (potential) court experts and decides on individual
registration requests. Registrations are made public. The Board administers the register and
decides on the removal and (re-)enrolment of experts.
The Board distinguished a number of expert areas. For each expert area it established two
separate committees: a committee charged with the formulation of assessment criteria (NAC)
and a committee for assessing individual applicants and advising the Board about registration
(TAC). One separate committee, the BAC, advises the Board on appeals against registration
decisions.
The assessment procedure is by and large the same for each area of expertise. Applicants need to
fill out an application form that is to be submitted together with supporting documentation. The
documentation required depends on the area of expertise and the type of applicant. The
documentation has to show that the applicant satisfies the requirements for registration in his
or her area of expertise. Part of the documentation is antecedental: diploma’s, licences and
certificates pertinent to the area of expertise and indicative of a level of proficiency. Another part
of the supporting documentation serves to demonstrate performance in the area of expertise:
court reports the applicant has written in the (recent) past. The TAC examines a selection of
court reports from a longlist the applicant is to submit. The TAC makes its assessment on the
strength of the written material submitted. In case of doubt, the applicant is invited for a further
oral assessment. The Board decides on the basis of the TAC advise and the decision can be
threefold: registration, registration for a limited term, and rejection for registration.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 109

Registrations
In December of 2010 the NRGD published its first batch of registered court experts on its
website. In the following years up to 2013, the ten areas of expertise were dealt with: that is,
assessment criteria were drawn up and registration assessments and registration decisions were
made. The area’s covered are:











criminal law adults – psychiatry
criminal law adults – psychology
criminal law juveniles – psychiatry
criminal law juveniles – psychology/ortho-pedagogy
forensic toxicology
controlled narcotic substances – analysis and interpretation
forensic weapons and ammunition analysis
legal weapons and ammunition analysis (in the framework of the Law on weapons and
ammunition)
handwriting examination
DNA-analysis and –interpretation at source level.

The first four areas together form the larger category of FPPO (forensic psychiatry, psychology
and ortho-pedagogy). Eighty percent of the applications were accepted, thirteen percent were
denied registration and seven percent withdrew their application. By the end of 2013 there were
529 registered court experts. The rejected applications (13 %) were primarily from FPPO-experts
and within that category mostly (30 %) applications of experts on juvenile (mis)behaviour .
The survey among all applicants revealed that the most important reason for applicants to have
themselves registered as court expert was that they considered it a necessary condition to
continue activities as a court expert. A (large) majority of applicants was satisfied with the
carefulness of the registration procedure, the information available to the applicant, the clarity
of the assessment standards and the authority and expertise of the members of the assessment
panels. There was a strong relation between satisfaction and acceptance, though. The only
general dissatisfaction concerned the length of time the procedure took.
The reasons for rejection were miscellaneous. Most cited were:
5. The applicant does not fulfil objective conditions:
o not the required schooling and training
o not the required number of rapports
6. Reports written and submitted by the applicant are assessed below the standards set by
the Board. The most common failures had to do with:
o drawing unwarranted diagnostic conclusions;
o unjustified connections between a disorder and the offence;
o the inadequacy or the lack of a risk assessment;
o the (backing of the) forensic advice.

Evaluation
The five core expectations underlying the enactment of the registration system constituted the
framework for the evaluation of the functioning of the NRGD. The following sections contain the
assessment in those five areas on the basis of the empirical findings.
6. the NRGD assessment and selection will result in the registration of court experts with
sufficient qualifications only.
It was established that the NRGD complied with the requirements derived from this
expectation. First, the Board succeeded in formulating assessment standards for major areas of
forensic expertise; sets of criteria that are suitable for the evaluation of the qualifications of the
applicants. Second, the Board accomplished the development of assessment committees and

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 110

assessment procedures that ascertain to a large extent the selection of the qualified experts and
the rejection of the not sufficiently qualified experts. Thus the overall evaluation of the selection
procedure is positive. Some critical comments made in interviews are worth noting here. A few
of the respondents insisted the Board should be more critical in the assessments. Some of the
applicants who’s application was rejected claimed that the Board and its advisory committee
were biased or lacked the proficiency for an adequate assessment. Such comments serve as a
reminder that the support for the Board’s approach in the field is not completely solid.
7. The Register will offer the commissioning magistrates a choice of qualified court
experts for all expert questions and matters.
This expectation has largely been met: four years after the beginning of the registration
procedures, in most instances registered experts are available whenever there is demand. There
is a notable exception, however: some areas of expertise are still without registration. It is a
small, but significant void. Not under registration are what is called exotic kinds of expertise and
academic super experts. Here looms a paradox. On the one hand, making this specific kind of
expertise accessible by registration could very well be an important contribution to the quality of
criminal court proceedings. This was the opinion of a panel of key informants that was consulted
before the Wds was enacted; they even considered registering these special experts a core
indicator for the success of the Register. On the other hand, registration of these small and
fluctuating groups of exotic experts and super specialists is most complex and expensive – if
possible at all.
8. If a court expert is engaged in a criminal case, it will, as much as possible, be a
registered expert.
The courts nowadays almost always engage registered court experts. The public prosecutors and
judges for whom they work, assume that the advice of a registered court expert will always be
sound. Lawyers on the other hand make little use of the Register. No one uses the Register as a
source of information about court experts. In fact, there is limited data on each expert in the
Register. However, mediation by both large forensic organisations (NFI and NIFP) ascertains
that the right expert is selected for the job. The judges and the prosecutors by now seem to have
such trust in registered experts that the appointing magistrate or the attending judge may not
always make their own critical appraisal of the expert and his advice.
9. The Register and the employment of registered experts enhances the quality of the
court experts’ advice.
As far as the realisation of this assumption could be tested, there was little support to be found
for it. According to most court experts themselves, the registration as such has had little impact
on their performance. Only a number of the junior advisers stated to have profited from the
registration procedure for the improvement of their work. The court officials who engage court
experts reported that they had not experienced a significant difference in the quality of the
advice or the court experts since the commencement of the registration. Improvements, if they
were signalled, were of an earlier date, and were mostly contributed to the quality improvement
activities of NFI and NIFP. This could be an indication that efforts for enhancement of forensic
expertise up front is at least as important as quality control afterwards. The registration system
does function as a sieve, however: incompetent advisers no longer have access to the courts.
Indeed the NRGD rejected twenty to thirty percent of the applicants, most of whom were court
experts under the previous legislation. Further improvement of advisory practices would
certainly require the expansion and improvement of the forensic training of experts.
10. The registration of court experts enhances the contributions of experts in the court’s
deliberations.
This study did not produce clear indications that the NRGD-system strengthened the
deliberations of courts. In so far any effect was discernible, it was a slight tendency among
judges and prosecutors to take the quality of registered experts and their reports for granted.
After all, these experts did overcome the NRGD assessment.

Evaluatie van het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen › 111

The design and phrasing of questions and assignments for experts was subject of evaluation and
improvement even before the establishment of the NRGD. It was not possible to trace the
conceivable contributions of the NRGD system to further improvement. The conversion of a
court question into an viable research question that the expert can deal with, looms large in the
NRGD assessment model. This might have (indirectly) improved the communication between
the commissioning magistrate and the court expert.
Over the past four years, the NRGD has become a centre for the gathering and development of
forensic expertise. All this knowledge trickles down into the court system only very slowly, if at
all. For most judges and public prosecutors, the NRGD system has remained a distant
phenomenon.
Conclusion
The NRGD, its Board and staff, have succeeded in developing and applying an assessment
system that registered all qualified court experts. This resulted in 529 registrations. The most
important result of the NRGD system up to date was the “sieve effect”: excluding from the courts
all those experts that showed insufficient aptitude to be a court expert. Beyond that, the NRGD
has succeeded in covering all the regular areas of forensic expertise in its assessment and
registration structure and thus registering almost all eligible court experts. Very rare and very
sophisticated expertise however is not covered and not likely to be covered. Meanwhile, it has
become common practice that court magistrates only engage registered experts – if available.
Overall, this evaluation study has established that the NRGD functions well in all relevant
aspects. It delivers outputs (assessment criteria, assessments and registrations) that are clearly
up to standard. As for the outcomes of the registration system, the general enhancement of court
deliberations, no hard data could be gathered. Soft data suggest that, contrary to what
lawmakers expected, the NRGD system did not visibly bring about a critical appraisal of the way
the courts, the judges and the prosecutors deal with non-legal expertise in their decisionmaking. The NRGD is primarily an affair of forensic experts themselves; the coupling with the
courts is weak.