Evaluatie programma
[Ont]Regel de Zorg
Betrokken partijen over de ontregelaanpak
in de periode 2018-2021
Gertrude van Driesten
Thomas Bakker
Kees Wessels

Evaluatie Programma [Ont]Regel de Zorg
Betrokken partijen over de ontregelaanpak
in de periode 2018-2021

Auteurs
Gertrude van Driesten
Thomas Bakker
Kees Wessels
Kees Kraaijeveld
Ontwerp
Leonie Lous
In opdracht van

De Argumentenfabriek

De ArgumentenFabriek
2021
www.argumentenfabriek.nl

Inhoudsopgave
Inleiding

5

Wat is het programma [Ont]Regel de Zorg?
Wat ging aan het programma vooraf?
Wat is de centrale vraag van deze evaluatie?
Leeswijzer
Begrippenlijst

5
5
6
6
7

Hoofdstuk 1. Programmasturing

9

Opzet van het programma
Uitvoering en monitoring

10
12

Hoofdstuk 2. Beleidsinstrumenten

15

Landelijke en lokale schrapsessies
Experimenten en wet- en regelgeving
Communicatie

16
18
20

Hoofdstuk 3. Aanbevelingen

23

Wat bevelen we aan?

24

Tot besluit

29

Verantwoording
Bronnenlijst
Met wie hebben we gesproken?

29
31
32

Inleiding
Zorgverleners besteden tussen de
dertig en veertig procent van hun tijd
aan administratie in plaats van aan
hun patiënten. Dat moet anders,
hierover zijn zorgverleners, patiënten
en overheid het eens.

5.	Het voorkomen van nieuwe regeldruk, door
binnen het ministerie ‘de kraan dicht te draaien’.
Het ministerie van VWS legt nieuwe wet- en
regelgeving voor aan het Adviescollege Toetsing
Regeldruk (ATR) en toetst zijn eigen beleid op
regeldruk.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) startte in mei 2018 met het programma
[Ont]Regel de Zorg in samenwerking met vele
partijen die betrokken zijn bij het verminderen
van regeldruk in de zorg. Doel was, de ervaren
regeldruk voor zorgverleners en patiënten merkbaar
te verminderen. Dit programma loopt in de
zomer van 2021 af. Het ministerie van VWS wil
het programma evalueren en de geleerde lessen
benutten voor het verbeteren van zijn beleid.
Hoe kijken partijen die betrokkenen zijn bij het
programma [Ont] Regel de Zorg terug op de aanpak
ervan? Wat ging volgens hen goed en wat had beter
gekund? In opdracht van het ministerie van VWS
heeft De Argumentenfabriek antwoorden gezocht
op deze vragen.

Het actieplan bestaat verder uit tien sectorplannen
met daarin 155 concrete actiepunten om regeldruk
te lijf te gaan. De sectorplannen gaan over negen
deelsectoren binnen de zorg: huisartsenzorg,
medisch-specialistische zorg, farmaceutische zorg,
paramedische zorg, geestelijke gezondheidszorg,
wijkverpleging, ondersteuning en zorg in het sociaal
domein, verpleeghuiszorg en gehandicaptenzorg.
Het tiende sectorplan gaat over het verminderen van
regeldruk voor patiënten en cliënten.

Wat is het programma [Ont]Regel
de zorg?
Het programma [Ont]Regel de Zorg is een driejarige,
sectorbrede agenda om regeldruk in de zorg te
verminderen. Het programma liep van mei 2018 tot
en met zomer 2021. Het actieplan [Ont]Regel de Zorg
omvat vijf actielijnen:
1.	Een maatwerkaanpak om met alle betrokken
partijen gezamenlijk oplossingen te vinden voor
regeldruk. Hieronder vallen bijvoorbeeld landelijke schrapsessies met beroepsgroepen.
2.	Experimenteerruimte om (tijdelijk) wettelijke
belemmeringen weg te nemen en zo tot regelarme werkwijzen te komen.
3.	Structurele verbetering van registraties en verantwoordingsprocessen in de zorg, onder andere door
eenvoudige, digitale gegevensuitwisseling.
4.	Regelarm werken in de praktijk door te leren van
elkaar. Hieronder vallen bijeenkomsten, toolkits
en communicatie-activiteiten via de webpagina
www.ordz.nl.
Inleiding

Het ministerie van VWS coördineert de
uitvoering van het actieplan [Ont]Regel de Zorg
en werkt hierbij samen met toezichthouders,
zorgverzekeraars, gemeenten en (koepels van)
zorgaanbieders, en met (koepels van) zorgverleners
en patiëntenorganisaties.

Wat ging aan het programma
vooraf?
Aanleiding voor het programma [Ont]regel de
Zorg was het initiatief van Het Roer Moet Om,
een actiecomité van huisartsen, om regeldruk in
de zorg aan te pakken. De denktank [Ont]Regel de
Zorg deed in 2017 onderzoek naar regeldruk in de
zorg, in opdracht van Het Roer Moet Om en VvAA.
De onderzochte zorgverleners bleken gemiddeld
meer dan veertig procent van hun werktijd te
besteden aan administratie. VvAA organiseerde in
reactie hierop, samen met het ministerie van VWS
en De Argumentenfabriek landelijke schrap- en
verbeterweken waarin zorgverleners concrete
schrap- en verbetervoorstellen konden doen voor
het verminderen van regeldruk in hun sector. De
concrete voorstellen van de zorgverleners vormden
de basis voor het programma [Ont]Regel de Zorg van
het ministerie van VWS.

5

Wat is de centrale vraag van
deze evaluatie?
In deze evaluatie beantwoorden we de vraag:
Wat ging volgens betrokken partijen goed in de
aanpak van het programma (Ont)Regel de Zorg en
wat kon beter?
We doen dit aan de hand van elf (groeps)interviews
met 30 personen die bij het programma betrokken
zijn geweest (zie onze verantwoording op pagina 29).
De interviews gingen uitsluitend over de rol en
aanpak van het ministerie van VWS en niet over
die van betrokken partijen zelf.
We richten de evaluatie op twee aspecten
van het programma:
1. De programmasturing
2. De ingezette beleidsinstrumenten.
In het hoofdstuk Programmasturing evalueren
we de opzet, uitvoering en monitoring van het
programma door het ministerie van VWS. In het
hoofdstuk Beleidsinstrumenten evalueren we de
aanpak van landelijke en lokale schrapsessies,
de inzet van experimenten, (het voorkomen van)
nieuwe regeldruk als gevolg van nieuwe wet- en
regelgeving en de communicatie-activiteiten over
het programma door het ministerie van VWS. Deze
hoofdstukken geven een gecategoriseerde samenvatting van uitspraken die we in de interviews hebben
opgehaald.
Op basis van de uitspraken van betrokken
partijen en eigen denkwerk doen we als De
Argumentenfabriek ten slotte aanbevelingen aan
het ministerie van VWS voor een mogelijk vervolg
op het programma [Ont]Regel de Zorg.
In deze evaluatie richten we ons dus op de
inrichting en uitvoering van het programma en
op de gekozen beleidsinstrumenten. Deze evaluatie
gaat niet over de inhoudelijke resultaten of effecten
van programma [Ont]Regel de Zorg op de regeldruk.
De resultaten van het programma zijn de afgelopen
jaren gemonitord door het ministerie van VWS zelf
en in diverse onderzoeken door KPMG en VvAA.
Wie hier meer over wil weten, verwijzen we
naar www.ordz.nl, de Merkbaarheidsscan en
de [Ont]regelmonitor.
6

Leeswijzer
Wat volgens betrokken partijen goed
ging en wat beter kon in het programma
[Ont]Regel de Zorg, vatten we samen op
pagina 16 – 21.
Onze aanbevelingen aan het ministerie
van VWS voor een mogelijk vervolg, staan
op pagina 23 – 27.
Hoe we deze evaluatie hebben aangepakt
en welke keuzes we gaandeweg maakten,
verantwoorden we op pagina 29 – 30.
De lijst van bronnen en mensen die we
hebben gesproken ten slotte staat op
pagina 31 – 32.

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

Begrippenlijst
In dit boek gebruiken we bepaalde termen
om een verzameling van partijen aan te duiden.
Wie bedoelen we waarmee?

Actiehouders

Speciaal adviseurs

Actiehouders zijn organisaties die in het
actieplan [Ont]Regel de Zorg staan vermeld
als ‘trekker’, verantwoordelijk voor het
realiseren van bepaalde schrap- en
verbeterpunten uit de sectorplannen.

Het ministerie van VWS heeft twee speciaal
adviseurs aangesteld: Rita Verdonk voor
het ontregelen van het sociaal domein
(waaronder jeugdzorg) en Gerlach Cerfontaine
voor het ontregelen van de medisch
specialistische zorg.

Koepelorganisaties
Koepelorganisaties zijn organisaties
die zorgverleners of zorgaanbieders
vertegen­woordigen.

Programma [Ont]Regel de Zorg
Het programma [Ont]Regel de Zorg omvat
de agenda van ontregelactiviteiten van het
ministerie van VWS en samenwerkingspartners
in de periode mei 2018 tot en met zomer 2021.

Systeempartijen
Systeempartijen zijn overheidsorganisaties
die een uitvoerende en/of toezichthoudende
rol vervullen voor het goed functioneren
van het zorgstelsel. Voorbeelden zijn de
Nederlandse Zorgautoriteit, De Inspectie
voor Gezondheidszorg en Jeugd en het
Zorginstituut Nederland.

Zorgaanbieders
Regiegroep
De regiegroep is een overlegorgaan voor
ontregelvraagstukken, met bestuurders van
koepelorganisaties en systeempartijen onder
voorzitterschap van het ministerie van VWS.

Zorgaanbieders zijn organisaties die zorg
verlenen aan patiënten of cliënten. Het gaat
hier bijvoorbeeld om ziekenhuizen, huis­
artsenpraktijken en instellingen voor
langdurige zorg.

Sectorplannen

Zorgverleners

Sectorplannen beschrijven te realiseren
schrap- en verbeterpunten per (deel)sector en
zijn onderdeel van het actieplan [Ont]Regel
de Zorg. Er zijn plannen voor: huisartsenzorg,
medisch-specialistische zorg, farmaceutische
zorg, paramedische zorg, geestelijke gezond­
heidszorg, wijkverpleging, ondersteuning en
zorg in het sociaal domein, verpleeghuis- en
gehandicapten­zorg. Ook is er een sectorplan
voor het verminderen van regeldruk voor
patiënten en cliënten.

Met zorgverleners bedoelen we
beroepsbeoefenaren, zoals artsen,
fysiotherapeuten en verpleegkundigen.

Inleiding

7

Hoofdstuk 1.
Programmasturing
In dit hoofdstuk evalueren we
de sturing van het programma
[Ont]Regel de Zorg door het
ministerie van VWS. We maken
onderscheid tussen de opzet, de
uitvoering en de monitoring van
het programma.

Hoofdstuk 1. Programmasturing

9

Opzet van het programma
De kaart hiernaast laat zien wat volgens
betrokken partijen goed ging of beter kon in
de opzet van het programma [Ont]Regel de
Zorg. Onder de opzet van het programma
vallen alle activiteiten die het ministerie
ondernam om de inhoud ervan tot stand
te brengen, uit te werken in het actieplan
[Ont]Regel de Zorg en organisatorisch
mogelijk te maken.

Wat ging goed?
Het ministerie van VWS heeft de (ont)regel­
agenda bepaald door aan zorgverleners te
vragen welke regels of maatregelen volgens
hen geschrapt zouden moeten en kunnen
worden om regeldruk te verminderen. Het
ministerie besprak vervolgens met alle
relevante partijen welke actiepunten
opgepakt zouden worden, wat hiervoor
nodig was en wie wat op zou pakken
(de actiehouder). De uitkomsten van
de schrapsessies en het programma
[Ont]Regel de Zorg lanceerde
het ministerie met veel ambitie
en energie. Betrokken partijen
ervoeren enthousiasme om met
elkaar de regeldruk te lijf te gaan.

Ging goed

Wat ging goed
en wat kon beter in de
opzet van het programma
[Ont]Regel de Zorg?

Wat kon beter?
In het programma ontbrak een analyse
van de oorzaken van regeldruk en een
gerichte aanpak van deze oorzaken. De nadruk
lag hierdoor bij de start op het realiseren
van concrete schrappunten (door sommige
partijen “laaghangend fruit” genoemd).
Sommige betrokken partijen ervaren dit als
een gemiste kans om regeldruk duurzaam
terug te dringen. Om het programma
[Ont] Regel de Zorg effectief te kunnen
uitvoeren, waren daadkracht, budget en
samenhang met andere programma’s
nodig. Hier ontbrak het aan in de opzet: het
ministerie organiseerde wel een bestuurlijke
regietafel, maar deze had onvoldoende
slagkracht. Sommige partijen voelden
onvoldoende noodzaak bij dit overleg
aanwezig te zijn of personen met voldoende
mandaat af te vaardigen.
10

Kon beter

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

VWS zette [Ont]Regel de Zorg op de kaart
VWS lanceerde het programma met ambitie, lef en energie.
VWS heeft relevante partijen én zorgverleners betrokken bij het opstellen van het programma
VWS gaf zorgverleners een leidende rol bij het bepalen van de inhoud van het programma.
VWS betrok alle relevante overheids- en koepelorganisaties in de zorg bij het opstellen van het programma.

Het programma richtte zich nauwelijks op het wegnemen van de oorzaken van regeldruk
In het programma ontbraken een analyse van de oorzaken van regeldruk en aan aanpak om deze weg te nemen.
VWS ontwierp geen eﬀectieve organisatie voor de uitvoering van het programma
VWS organiseerde geen uitvoeringstafel ter ondersteuning van de bestuurlijke regietafel.
De regietafel kreeg onvoldoende mandaat en kwam niet regelmatig genoeg bijeen om besluiten te kunnen nemen.
VWS verbond het programma onvoldoende aan andere bestuurlijke tafels en programma’s, zoals ‘uitkomstgerichte zorg’.
VWS bracht onvoldoende samenhang aan in het programma
VWS bracht partijen onvoldoende bij elkaar om complexe vraagstukken in samenhang te kunnen oplossen.
VWS maakte de samenhang tussen de verschillende beleidsinstrumenten onvoldoende duidelijk.

Hoofdstuk 1. Programmasturing

11

Uitvoering en monitoring
De kaart hiernaast toont wat volgens
betrokken partijen goed ging en wat beter
kon in de uitvoering en monitoring van
programma [Ont]Regel de Zorg. Het ministerie van VWS vervulde de regierol en werkte
nauw samen met de ‘actiehouders’ (zoals
koepelorganisaties). Het ministerie toonde
op www.ordz.nl de voortgang per schrappunt en volgde de ervaren regeldruk met de
Merkbaarheidsscan.

Wat ging goed?
Het ontregelteam van VWS joeg de
uitvoering van het programma aan en
sprak partijen aan op hun rol. Partijen
waarderen de goede bereikbaarheid van
het ontregelteam. Het ministerie speelde
in op lokale oorzaken van regeldruk, met
speciaal adviseurs, de [Ont] Regelbus
en ondersteuning voor lokale
schrapsessies. Hiervoor kregen
organisaties met specifieke
expertise de opdracht (zoals
kennisorganisatie Vilans,
onderzoeks- en adviesbureaus).

Wat kon beter?
Het ministerie startte ambitieus met
het programma maar hield dit niet
vast. Bewindspersonen en de ambtelijke
top benadrukten de urgentie van het (ont)
regelen onvoldoende. Betrokken partijen
kennen de uitkomsten van de monitors
nauwelijks. Het ministerie benutte de
voortgangsrapportages niet om met partijen
om tafel te gaan, nieuwe energie te creëren
en het programma bij te stellen.

12

Ging goed

Wat ging goed
en wat kon beter in de
uitvoering en monitoring
van het programma
[Ont]Regel de Zorg?

Kon beter

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

VWS was een actieve regisseur in de uitvoering van het actieplan
VWS had een eigen team dat de uitvoering van het programma aanjaagde.
VWS sprak partijen aan om de voortgang van het actieplan te bewaken.
VWS was goed bereikbaar en benaderbaar voor partijen en zorgverleners die wilden ontregelen.
VWS faciliteerde en steunde ontregelinitiatieven van partijen, door het organiseren en bijwonen van bijeenkomsten.
VWS zette externe expertise in die binnen het ministerie ontbrak voor de uitvoering van het programma.
VWS bood hulp aan zorgaanbieders na onder meer een rapportage over oorzaken van regeldruk
VWS organiseerde ondersteuning voor zorgaanbieders toen bleek dat regeldruk deels bij hen ontstaat.

VWS dwong de medewerking van betrokkenen onvoldoende af
VWS maakte geen bindende afspraken met partijen over hun rol in de realisatie van het actieplan.
VWS oefende onvoldoende druk uit op partijen die niet (voldoende) meewerkten aan de realisatie van het actieplan.
Bewindspersonen hebben onvoldoende gedaan om kritische partijen in het veld te overtuigen van de aanpak.
Het ontregelteam van VWS kreeg intern onvoldoende zichtbare steun van de ambtelijke top en andere beleidsdirecties.
VWS hield het enthousiasme voor de aanpak onvoldoende vast bij betrokkenen
VWS stuurde de aanpak onvoldoende bij om nieuw enthousiasme bij betrokkenen los te maken.
VWS benutte potentiële aanjagers, zoals de speciaal adviseurs, onvoldoende om het programma nieuwe energie te geven.
Koepelorganisaties voelden zich amper eigenaar van het programma [Ont]Regel de Zorg
Koepelorganisaties ervoeren weinig invloed op het programma om zich eigenaar te voelen.
Koepelorganisaties namen beperkt initiatief om te ontregelen, al dan niet op basis van het actieplan.
VWS benutte voortgangsrapportages onvoldoende voor bijsturing van het programma
VWS sprak niet met betrokken partijen over de voortgangsrapportages en ieders rol in het programma.
Er was discussie over de onderzoeksmethode van de Merkbaarheidsscan en de interpretatie van de uitkomsten.

Hoofdstuk 1. Programmasturing

13

Hoofdstuk 2.
Beleidsinstrumenten
Het ministerie van VWS zette
diverse beleidsinstrumenten in om
het programma [Ont]Regel de Zorg
uit te voeren. In dit hoofdstuk kijken
we naar de ervaringen van betrokken
partijen bij een aantal van deze
instrumenten, namelijk: de landelijke
en lokale schrapsessies, het voor­
komen van regeldruk bij nieuwe
wet- en regelgeving en experimenten,
en de communicatie vanuit het
programma.

Hoofdstuk 2. Beleidsinstrumenten

15

Landelijke en lokale
schrapsessies
De kaart hiernaast toont wat volgens
betrokken partijen goed ging en wat
beter kon bij de schrapsessies. Landelijke
schrapsessies vonden meest plaats begin
2018 met zorgverleners uit één (deel)sector,
zorgverzekeraars en systeempartijen. Elk
schrappunt kreeg een of meer actiehouders.
Lokale schrapsessies waren bij zorgaanbieders, soms op hun initiatief, vaak aangejaagd
vanuit het programma. In opdracht van het
ministerie organiseerde Vilans deze voor
de verpleeghuis- en gehandicaptenzorg.
Rita Verdonk hielp als speciaal adviseur de
jeugdzorgaanbieders en organisaties in het
sociaal domein. Gerlach Cerfontaine deed dit
voor de ziekenhuizen. Het ministerie maakte
hiernaast bezoek van de [Ont]Regelbus
mogelijk in allerlei (deel)sectoren.

Ging goed

Wat ging goed?
De landelijke en lokale schrapsessies waren een goed middel om snel
concrete schrap- en verbeterpunten
te bepalen waar betrokken partijen
mee aan de slag konden. Ook
leidden de schrapsessies tot enthousiasme bij zorgverleners, doordat
zij hierin zelf voorstellen konden
inbrengen op basis van hun
eigen ervaringen.

Wat ging goed
en wat kon beter bij
de schrapsessies?

Kon beter

Wat kon beter?
Over de uitkomst van de landelijke schrapsessies bestond discussie onder betrokken
partijen. Het was bijvoorbeeld niet voor
iedereen duidelijk wat het onderliggende
probleem was, wat er nodig was om het op
te lossen, of hoeveel impact het schrappen
zou hebben. Partijen die als ‘actiehouder’
genoemd werden, betwistten dat zij invloed
hadden op het schrap- of verbeterpunt.

16

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

De landelijke schrapsessies leidden tot concrete schrappunten en enthousiasme
De schrapsessies leidden tot concrete schrappunten om in verschillende sectoren te starten met ontregelen.
Zorgverleners en andere partijen werden enthousiast om te ontregelen door deelname aan de schrapsessies.
Uitleg over sommige regels maakte dat zorgverleners de regels niet langer onnodig vonden.
De lokale schrapsessies sloten goed aan bij de dagelijkse praktijk van zorgverleners
De schrapsessies droegen ertoe bij dat zorgverleners zelf oplossingen bedachten voor minder regeldruk.
De schrapsessies boden zorgaanbieders een werkvorm om regeldruk in de eigen organisatie aan te pakken.

De schrappunten uit de landelijke schrapsessies zijn onvoldoende getoetst op impact en uitvoerbaarheid
De schrappunten bestreden de symptomen van regeldruk, maar niet de oorzaken.
Sommige schrappunten waren onvoldoende duidelijk waardoor bij de uitvoering discussie ontstond.
De motivatie van actiehouders was soms gering omdat zij weinig invloed ervoeren op de selectie van schrappunten.
De realisatie van schrappunten lag soms buiten de invloedssfeer van de aangewezen actiehouders in het actieplan.
De opvolging en samenhang van lokale schrapsessies waren niet goed geregeld
De lokale schrapsessies bereikten vooral de vooroplopende zorgaanbieders.
De opvolging van acties uit lokale schrapsessies was mager, door weerstand en discussies bij betrokkenen.
Het was onduidelijk hoe de [Ont]Regelbus zich verhield tot andere ondersteuning van lokale schrapsessies.

Hoofdstuk 2. Beleidsinstrumenten

17

Experimenten en
wet- en regelgeving
De kaart hiernaast toont wat volgens
betrokken partijen goed ging en wat
beter kon bij het voorkomen van nieuwe
regeldruk. Zo betrok het ministerie van
VWS het Adviescollege toetsing regeldruk
(ATR) eerder in wetgevingsprocessen. Bij
experimenten ging het over projecten waarin
bepaalde zorgregistraties tijdelijk komen te
vervallen. Denk aan het ZIRE-project waarin
ziekenhuizen minder kwaliteitsindicatoren
registreerden, het Arkin-experiment in de
gzz om minder gedetailleerde informatie aan
te leveren bij declaraties en het experiment
‘Anders verantwoorden’ in de langdurige zorg.

Wat ging goed?
Het programma vergrootte de aandacht
binnen het ministerie van VWS voor het
voorkomen van nieuwe regeldruk bij
nieuwe wet- en regelgeving. Hierdoor
nam de bereidheid toe binnen
het ministerie tot verdergaande
samenwerking met het ATR. De
uitgevoerde experimenten bij zorgaanbieders leidden in de praktijk
tot merkbaar minder regeldruk bij
zorgverleners.

Wat kon beter?
Het ministerie voerde in de looptijd van
het programma [Ont]Regel de Zorg nieuw
wetten en regels in, die juist leidden tot extra
administratieve lasten, zoals bijvoorbeeld de
Wet verplichte ggz, de Wet zorg en dwang en
het Registratiebesluit BIG. Experimenten om
registratielast te verminderen vonden plaats
bij een beperkt aantal zorgaanbieders en nog
niet in alle deelsectoren van de zorg. Het
bleek voor partijen lastig experimenten op te
zetten door de complexiteit van regelgeving.
De uitrol van de geleerde ervaringen stokte.

18

Ging goed

Wat ging goed
en wat kon beter bij
wet- en regelgeving en
experimenten?

Kon beter

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

VWS toetste nieuwe wetgeving eerder op regeldruk
VWS betrok het Adviescollege toetsing regeldruk eerder bij het maken van nieuwe wet- en regelgeving.
VWS stimuleerde regelarme experimenten bij zorgaanbieders
De experimenten leidden tot minder regeldruk bij de deelnemende zorgaanbieders.

VWS maakte te weinig werk van het voorkomen van nieuwe regeldruk
VWS gaf weinig aandacht aan het voorkomen van regeldruk in de cruciale beginfase van nieuwe wet- en regelgeving.
VWS stelde geen harde criteria op over regeldruk bij het maken of beoordelen van nieuwe wet- en regelgeving.
VWS betrok zorgverleners nauwelijks bij nieuwe wetgeving waardoor het perspectief uit de praktijk ontbrak.
Experimenten kwamen amper van de grond en successen werden niet sectorbreed uitgerold
VWS trad onvoldoende doortastend op om weerstand van tegenstanders weg te nemen bij initiatieven voor experimenten.
Het bleek lastig regels (tijdelijk) niet toe te passen, door hun complexiteit en samenhang met andere regels en partijen.
Betrokken partijen maakten geen afspraken over bredere uitrol van succesvolle experimenten.
Het kopiëren van experimenten naar andere organisaties bleek lastig door subtiele verschillen in de praktijk.

Hoofdstuk 2. Beleidsinstrumenten

19

Communicatie
De kaart hiernaast toont wat volgens
betrokken partijen goed ging en wat beter
kon in de communicatie over het programma
[Ont]Regel de Zorg. We hebben in de evaluatie
alleen gevraagd naar de ‘externe’ communicatie, dus de wijze waarop het ministerie
van VWS andere partijen informeerde en
enthousiasmeerde. Communicatie over het
programma binnen het ministerie hebben
we buiten beschouwing gelaten. Hoewel het
programma [Ont]Regel de Zorg een omvangrijke meerjarige agenda omvatte, met tal
van partijen, maakte communicatie er geen
onderdeel van uit. We hebben er tijdens de
interviews op een ‘open’ wijze naar gevraagd.

Wat ging goed?
Het ministerie van VWS heeft de website
ordz.nl overgenomen van VvAA en
onderhouden, met hierop de voortgang
van actiepunten per deelsector,
ontregelverhalen uit de zorgpraktijk
en achtergrondinformatie. Via korte
berichten op social media werden
lezers naar de artikelen op deze
website geleid. Gaandeweg zette
het ministerie de communicatie
gerichter in op bepaalde doelgroepen
waardoor berichten via vakgerichte
media het zorgveld bereikten.

Ging goed

Wat ging goed
en wat kon beter bij de
communicatie over het
programma [Ont]Regel
de Zorg?

Kon beter

Wat kon beter?
De communicatie kwam gefragmenteerd
tot stand. Er was geen strategie hoe communicatie-activiteiten moesten bijdragen aan
het realiseren van de programmadoelen en
– zeker in de eerste fase – werd het zorgveld
amper bereikt. Het ministerie sloot in zijn
communicatie niet aan bij de communicatiekanalen van het zorgveld zelf. Een
communicatiebudget ontbrak, evenals een
gezamenlijke aanpak met communicatieadviseurs van betrokken partijen. Betrokken
partijen gaven aan het gevoel te hebben
dat communicatie over de successen vooral
gericht was op het informeren van de Tweede
Kamer en minder op de partijen in de zorg.

20

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

VWS zette eigen media in en benutte na verloop van tijd ook die van doelgroepen
Op de website ordz.nl bracht VWS informatie over het programma samen.
VWS benutte steeds meer de communicatiekanalen van doelgroepen, zoals vakgerichte nieuwsbrieven.

Het programma [Ont]Regel de Zorg bevatte geen communicatieplan
Er was geen communicatiestrategie om het ontregelen te stimuleren en uitkomsten goed te verspreiden.
Het ontbrak aan budget en tijd om de communicatie programmabreed op te zetten en uit te voeren.
Het ontbrak aan samenhang en coördinatie in de communicatie tussen VWS en andere partijen
De berichtgeving van VWS over successen was onvoldoende overtuigend en inspirerend voor het zorgveld.
De communicatie-uitingen van VWS (via www.ordz.nl) bereikten zorgverleners en koepelorganisaties beperkt.
De communicatie over successen was te veel gericht op het informeren van de Tweede Kamer in plaats van het zorgveld.

Hoofdstuk 2. Beleidsinstrumenten

21

Hoofdstuk 3.
Aanbevelingen
Welke aanbevelingen volgen uit deze
evaluatie? Wat zijn geleerde lessen
waar het ministerie van VWS rekening
mee kan houden bij het nadenken
over vervolgbeleid om de regeldruk
in de zorg te verminderen? Dat
beschrijven we in dit hoofdstuk. We
baseren ons hierbij op adviezen van
geïnterviewde personen en op onze
eigen denkkracht.
Aanbevelingen
Deze evaluatie toont hoe betrokken partijen
terugkijken op het programma [Ont]Regel de Zorg.
De ene partij is kritischer dan de andere en de
kritiekpunten verschillen voor een deel inhoudelijk
van elkaar. Het overkoepelende doel is tot op de
dag van vandaag onbetwist. Alle partijen vonden
én vinden dat regeldruk in de zorg een probleem is
dat aangepakt moet worden. Ook zien alle partijen
hierin nog steeds een belangrijke rol weggelegd voor
het ministerie van VWS. Tot slot van deze evaluatie doen wij – De Argumentenfabriek – hierom
aanbevelingen voor een vervolg op het programma
[Ont]Regel de Zorg. We baseren ons hierbij op onze
observaties in de interviews, de adviezen en tips die
partijen ons desgevraagd meegaven in de interviews
én op onze eigen denkkracht.

Wat viel ons op in de interviews?
Het programma [Ont]Regel de Zorg besloeg een
groot deel van de zorg en er zijn veel verschillen
tussen de diverse deelsectoren. Dit zie je ook terug
in de opvattingen van betrokken partijen over hoe
de ontregelaanpak nu verder moet. Factoren die
hierin een rol spelen, zijn: hoe hoog is de administratieve lastendruk in de deelsector, welke initiatieven om tot minder regels te komen lopen hier al
en wat zijn (deel)resultaten van de ontregelaanpak?
Ook speelt voor partijen in deze afweging een rol of
er hun deelsector nog andere kwesties spelen die
veel aandacht vragen, zoals zorginkoop, digitalisering of de implementatie van nieuwe wetgeving.

Hoofdstuk 3. Aanbevelingen

Het viel ons verder op dat het enthousiasme voor
programma [Ont]Regel de Zorg bij individuele
zorgverleners groter was dan bij sommige koepelorganisaties. Critici zagen vooral problemen in de
uitvoering, waar zorgverleners vooral kansen zagen
voor verbetering.
Gevraagd naar hoe verder, vinden sommige partijen
dat er eerst wijzigingen in het zorgstelsel moeten
worden doorgevoerd, voordat een programmatische
aanpak van [Ont]Regel de Zorg zinvol is. Andere
partijen willen juist nu doorpakken en grotere
thema’s bij de horens te vatten. Alle partijen zijn
het erover eens dat alle benoemde maar nog niet
afgeronde schrappunten alsnog moeten worden
gerealiseerd.
Over de rol die het ministerie van VWS in de
ontregelaanpak zou moeten spelen, zijn betrokken
partijen het grotendeels eens. Zij vinden het goed
dat het ministerie een aanjagende en faciliterende
rol vervulde en zien dat ook voor de toekomst voor
zich.
Partijen voelen een breed gedragen behoefte aan
nieuwe energie. Op dezelfde voet voortgaan, is
hierdoor geen optie. Bovendien biedt deze evaluatie
diverse aanknopingspunten voor verbetering.
De vraag die wij als Argumentenfabriek daarom
beantwoorden luidt: Hoe kan het ministerie van
VWS de regeldruk in de zorg verder terugdringen in
de komende jaren? Het antwoord staat in de twee
Aanbevelingenkaarten op de volgende pagina’s.
Bij het formuleren ervan waren de vele suggesties
van de betrokken partijen een bron van inspiratie
waarvan wij dankbaar gebruik hebben gemaakt.
We hechten eraan te benadrukken dat niet zij, maar
alleen wij aanspreekbaar zijn op de inhoud van deze
aanbevelingen.

23

De kaart hiernaast toont de aanbevelingen
van De Argumentenfabriek voor de opzet,
uitvoering en monitoring van een vervolg op
de ontregelaanpak.

Programmasturing
Beleidsinstrumenten

Wat bevelen we aan?
Het verminderen van regeldruk in de zorg
vergt permanente aandacht en een lange
adem. Maak ontregelen daarom structureel
onderdeel van het zorgbeleid, over meerdere
kabinetsperiodes heen. Zorg dat topambtenaren en de bewindspersonen betrokken zijn
en prioriteit geven aan ontregelen bij conflicterende belangen.
Stel een norm voor de hoeveelheid tijd die
een zorgverlener maximaal aan administratie zou mogen besteden, bijvoorbeeld
maximaal 25 procent. Dit helpt om stevige
maatregelen te nemen die bijdragen aan
het verminderen van huidige en het
voorkomen van nieuwe regeldruk.
Deze normering geldt meer als
richtsnoer, dan als getal waarop
continu gemonitord moet worden.
Een dergelijke norm zou echter
niet tot nieuwe administratiedruk
mogen leiden.

Wat zijn
aanbevelingen aan het
ministerie van VWS voor
een vervolg op het
programma [Ont]Regel
de Zorg?

Programmasturing

Het ministerie trok in 2018 in relatief
korte tijd het programma [Ont]Regel
de Zorg van de grond. Naar omstandigheden heeft het ministerie dit goed gedaan.
De bezwaren en verbetersuggesties van
betrokken partijen die we in hoofdstuk 1
en 2 noemen, zijn deels te verklaren door
het tempo waarin het programma tot stand
kwam en werd uitgevoerd. Het ministerie
kan hiervan leren, door een vervolgaanpak
nu goed te regelen, met duidelijke doelen,
voldoende budget en capaciteit, samenwerkingsafspraken en bestuurlijke betrokkenheid. Regeldruk verminderen is immers
geen bevlieging, dat heeft de inzet van het
ministerie en de betrokkenheid van zo vele
partijen laten zien.

24

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

Maak ontregelen structureel onderdeel van het zorgbeleid
Het ontregelen van de zorg vergt permanente aandacht en een lange adem (meerdere kabinetsperiodes).
Het ontregelen van de zorg vraagt structurele inbedding in zorgbeleid, met bijbehorend mandaat en middelen.
Richt het beleid op het wegnemen van de oorzaken van regeldruk
Maak met betrokken partijen een gezamenlijke probleemanalyse van de oorzaken van regeldruk.
Besteed ook aandacht aan cultuuraspecten van ontregelen.
Stel concrete doelen voor het verminderen van regeldruk
Stel een duidelijke norm voor de maximale hoeveelheid tijd die zorgverleners aan administratie mogen besteden.
Stel meetbare doelen op en laat in het programma zien welke stappen en acties nodig zijn om deze doelen te realiseren.
Verstevig de samenwerking met alle relevante partijen voor het verminderen van regeldruk
Blijf uitgaan van het perspectief van de patiënt en de zorgverlener: hoe maken we voor hén de regeldruk lager?
Betrek alle relevante partijen voortdurend bij het ontregelbeleid.
Geef ook zorgverleners zelf voortdurend een stem.
Vergroot de bestuurlijke betrokkenheid en het gezag van VWS bij de uitvoering van de aanpak
Zorg dat de ambtelijke top en bewindspersonen van VWS prioriteit geven aan het verminderen van regeldruk.
Vorm een deskundig en stevig team dat het ontregelbeleid vormgeeft en aanjaagt met steun van de ambtelijke top.
Spreek (via bewindspersonen) externe partijen aan die onvoldoende meewerken aan het verminderen van regeldruk.

Hoofdstuk 3. Aanbevelingen

25

De kaart hiernaast toont de aanbevelingen
van De Argumentenfabriek voor de inzet van
beleidsinstrumenten in een vervolg op de
ontregelaanpak.

Programmasturing
Beleidsinstrumenten

Wat bevelen we aan?
Om de regeldruk in de zorg blijvend te
verminderen, zullen ministerie en organisaties in de deelsectoren voortdurend een
vinger aan de pols moeten houden. Nieuwe
regels en wetten mogen niet leiden tot extra
regeldruk voor zorgverleners, dat zou het
uitgangspunt moeten zijn. Het ministerie
kan hier alert op zijn, door steeds te overwegen wat de kosten en baten zijn, vroegtijdig zorgverleners en (kleine) zorgaanbieders
te betrekken en te vragen naar de impact van
een idee. Spreekt het Adviescollege toetsing
regeldruk zich kritisch uit over een voorgenomen regel of wet, neem dit dan heel
serieus en pas het voorstel aan.
Waar het programma [Ont]Regel
de Zorg zich in eerste instantie
richtte op landelijke schrapsessies
en landelijke schrapagenda’s zal het
ministerie zich nog meer moeten
richten op de lokale aanpak: Geef
zorgverleners zelf een stem zodat
regeldruksignalen uit de praktijk
gehoord kunnen worden. Vergroot het
‘kostenbewustzijn’ van zorgbestuurders
om te ontregelen; help hen de kosten van
administratieve taken te vertalen in tijd
en in geld. Niet alleen in euro’s, ook in
personeelstekort en werkplezier.

Wat zijn
aanbevelingen aan het
ministerie van VWS voor
een vervolg op het
programma [Ont]Regel
de Zorg?

Beleidsinstrumenten

Stimuleer dat experimenten om regelarm
te werken in alle deelsectoren plaatsvinden.
Voer van meet af aan actieonderzoek uit, om
van deze experimenten te leren. Dit helpt ook
om vroegtijdig bij te sturen en ervaringen
te delen met andere zorgaanbieders en
deelsectoren. Zet vanaf de eerste dag stevig
in op communicatie, benut de kanalen en de
toon hiervoor die doelgroepen aanspreekt.
Communicatie is een onmisbaar onderdeel
van beleid om betrokkenen te informeren, te
enthousiasmeren en om keuzes te duiden.
26

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

Voorkom extra regeldruk veroorzaakt door nieuwe wet- en regelgeving
Betrek zorgverleners en (kleine) zorgaanbieders in een vroeg stadium bij het maken van nieuwe wetten en regels.
Let als ministerie van VWS zelf beter op het ontstaan van regeldruk bij het maken van nieuwe wetten en regels.
Wijzig een wetsvoorstel of regel wanneer het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) er kritisch over oordeelt.
Vergroot het gevoel van urgentie om te ontregelen, ook bij bestuurders in de zorg
Maak altijd een kosten-batenanalyse alvorens nieuwe administratieve regels in te voeren.
Vertaal samen met bestuurders de kosten van administratieve taken in tijd en in geld.
Stimuleer het standaardiseren van werk- en verantwoordingsprocessen.
Bied zorgaanbieders de gelegenheid om te experimenteren met regelarm werken
Combineer deze experimenten van meet af aan met actieonderzoek.
Maak dat resultaten zorgbreed worden verspreid en overgedragen.
Geef zorgverleners een podium om regeldruk blijvend te kunnen agenderen
Zorg dat zorgverleners achter én voor de schermen een stem hebben om de voortgang aan te jagen.
Haal periodiek schrap- en verbeterpunten op in alle deelsectoren van de zorg en pak ze aan.
Houd zorgverleners beter op de hoogte van de voortgang van het ontregelen.
Blijf de voortgang van het beleid monitoren en benut uitkomsten om bij te sturen
Blijf regeldruk monitoren, zodat duidelijk is of de inspanningen tot resultaten leiden.
Gebruik de uitkomsten van de monitoring om samen met betrokkenen de aanpak bij te sturen.
Investeer in een meerjarige communicatiestrategie
Zet ontregelen sectorbreed op de kaart met een creatieve, overtuigende communicatiestrategie.
Ontwikkel en voer de communicatiestrategie uit met zoveel mogelijke betrokken partijen.

Hoofdstuk 3. Aanbevelingen

27

Tot besluit
Hoe deze evaluatie tot stand
kwam, van welke bronnen we
gebruik maakten en met wie we
zoal spraken, komt aan de orde in
dit laatste hoofdstuk.
Verantwoording
Het ministerie van VWS heeft ons eind mei 2021
de opdracht gegeven het programma [Ont]Regel de
Zorg te evalueren: “Geef een beeld van wat wel en
wat niet goed heeft gewerkt in de aanpak van VWS
in het programma en kom terug met de antwoorden
en suggesties voor hoe de aanpak anders kan, en doe
dit voor eind augustus 2021.”
Kortom, het ministerie wil inzichten en
handvatten ophalen voor een mogelijk vervolg
op zijn beleidsinzet om regeldruk in de zorg te
verminderen. De overigens ook interessante vraag
in hoeverre het programma daadwerkelijk heeft
geleid tot vermindering van ervaren regeldruk
onder zorgverleners en patiënten en hoeveel van
de schrappunten zijn gerealiseerd, valt buiten de
opdracht.
Om deze evaluatie mogelijk te maken in het relatief korte tijdsbestek, hebben we een denkproces
ontworpen met drie denkstappen.

Denkstap 1: Analyseren
Als start van het project hebben we feitelijke
informatie over het programma in kaart gebracht
aan de hand van de vraag: Wat zijn relevante feiten
en factoren bij het evalueren van de aanpak van
programma [Ont]Regel de Zorg?
We vatten samen wat de oorspronkelijke doelen
van het programma waren, welke partijen op welke
manier betrokken zijn geweest en welke beleidsinstrumenten het ministerie van VWS heeft ingezet.
Om deze vragen te beantwoorden, lazen we het
programma en actieplan, praktijkvoorbeelden en
tussenrapportages en de voortgangsbrieven aan de
Tweede Kamer. We vatten de antwoorden beknopt
samen in drie kaarten. De formuleringen scherpten
Tot besluit

we aan in een overleg met het ministerie, waarna we
de kaarten gebruikten voor het maken van een onderwerpenlijst voor de interviews (zie denkstap 2).

Denkstap 2: Evalueren
In elf online (groeps)interviews van anderhalf uur
met in totaal 30 personen vroegen we de deelnemers
antwoord te geven op de vraag: Wat ging volgens
jullie goed in de aanpak van programma [Ont]Regel
de Zorg en wat kon beter of anders? We vroegen naar
verschillende deelonderwerpen, die terug te lezen
zijn in hoofdstuk 1 en 2 van dit rapport.
Vooraf stuurden we de deelnemers de Feitenkaarten per email toe en tijdens het interview
gaven we iedereen de gelegenheid de kaarten te
lezen. De interviews verliepen semi-gestructureerd
en werden begeleid door twee fabriekers. Een
fabrieker leidde het interview, de ander typte de
antwoorden mee in een mindmap en ordende na
afloop de opbrengst. Zo hadden per interview een
mindmap met alle antwoorden per onderwerp. Deze
mindmap was uitsluitend voor intern gebruik door
De Argumentenfabriek.
De opbrengst van alle elf interviews hebben
we – met collega’s van De Argumentenfabriek –
geanalyseerd en samengevat in steeds een kaart
per onderwerp. In deze kaarten is niet traceerbaar
wie wat had gezegd. De conceptkaarten vormden de
basis voor een online ‘afpoets-denksessie’ van drie
uur waarvoor we alle deelnemers aan de interviews
uitnodigden. Dertien van hen namen daadwerkelijk
deel aan de afpoetssessie. We stuurden hen van
tevoren de conceptkaarten toe, en scherpten tijdens
de sessie de formuleringen aan. Ook vroegen we de
deelnemers om adviezen voor een mogelijk vervolg
van het programma. Deze inbreng hebben we benut
voor ons eigen denkwerk over de aanbevelingen.
Na afloop van deze afpoetssessie hebben we wijzigingen in de conceptkaarten verwerkt, gecontroleerd
op consistentie en samenhang en op begrijpelijkheid. Daarna hebben we de voorlopige uitkomsten
gedeeld met en toegelicht aan onze opdrachtgevers
van het ministerie van VWS.
29

Hoe kijken wij naar de reikwijdte van de
respons van betrokken partijen?
Door de korte doorlooptijd van dit project, de
betrokkenheid van tien deelsectoren en vele andere
partijen bij het programma [Ont]Regel de Zorg,
was het niet mogelijk alle betrokken partijen te
interviewen. In overleg met het ministerie van VWS
hebben we daarom een selectie gemaakt: We wilden
ervaringen vanuit verschillende perspectieven naar
boven halen, zoals van zorgverleners, hun koepelorganisaties, zorgaanbieders, uitvoerders van het
programma, systeempartijen en ambtenaren van
het ministerie van VWS zelf. Op pagina 32 staat een
overzicht van de personen die hebben deelgenomen
aan de interviews.

inbreng gehoord kan worden. Dit is ook de reden
waarom we wel in de zomer een denksessie hebben
georganiseerd. We zijn ons ervan bewust dat niet
iedere persoon of organisatie zich in alle uitspraken
zal herkennen. Evenmin zijn de uitkomsten
vastgesteld door de leden van de koepelorganisaties.
We hebben de opbrengst zo gecategoriseerd en
duidelijk mogelijk als een satéprikker aaneen
geregen, om een zo relevant mogelijk verhaal ervan
te kunnen maken voor het ministerie van VWS.
Op de inhoud en woordkeuze zijn alleen wij, De
Argumentenfabriek, aanspreekbaar.

We hadden het liefst alle deelnemers aan de
interviews teruggezien in de eenmalige online
afpoets-denksessie. Vanwege de zomerperiode bleek
dat niet mogelijk. We hebben ervoor gewaakt dat
in de afpoetssessie geen wijzigingen zijn gedaan op
uitspraken waarvan de inbrengers niet aanwezig
waren.

Denkstap 3: Aanbevelingen doen en
rapporteren
Waar we in de eerste en tweede denkstap informatie
onder betrokken partijen verzamelden en ordenden,
is deze laatste denkstap bedoeld om aanbevelingen
te formuleren en over de uitkomsten te rapporteren.
De kaarten in hoofdstuk 1 en 2 van dit rapport zijn
een weergave op hoofdlijnen van wat respondenten
met ons hebben gedeeld in de interviews. De
aanbevelingen in hoofdstuk 3 zijn een vrucht van
het denkwerk van De Argumentenfabriek. Hierbij
maakten we wel dankbaar gebruik van de suggesties
die deelnemers meegaven tijdens de interviews en
de denksessie.

Hoe kijken wij naar de weergave van ieders
mening?
Wij hebben ervoor gekozen deze eindrapportage
niet eerst voor te leggen aan de mensen met wie we
gesproken hebben in de interviews en denksessie.
Redenen hiervoor zijn, de korte doorlooptijd en de
omvang van dit project enerzijds, en borging van
de gezamenlijkheid van het proces anderzijds. We
hechten eraan met alle mensen tegelijk eventuele
vragen en wijzigingen door te spreken, zodat ieders
30

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

Bronnenlijst
In de analysefase van deze evaluatie
hebben we gebruik gemaakt van de volgende
documenten en bronnen:
• De Argumentenfabriek (2017), Zorgagenda’s
• Berenschot (2020), Impact in beeld
• KPMG (2019), Merkbaarheidsscan
• Kraaijeveld, K. (2018), Hoe kunnen we de zorg
blijvend [Ont)]Regelen?
• Ministerie van VWS (2018), Actieplan
[Ont]Regel de Zorg
• Ministerie van VWS (2019), Voortgangsbrief
[Ont]Regel de Zorg
• Ministerie van VWS (2019), Voortgangsbrief
[Ont]Regel de Zorg
• Triple i Human Capital (2020),
[Ont]Regelmonitor VvAA
• Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
(2019). Blijk van vertrouwen

Tot besluit

31

Met wie hebben we gesproken?
Naast het bestuderen van literatuur hebben we
een gevarieerde groep mensen geïnterviewd die
betrokken waren bij het programma [Ont]Regel
de Zorg. We danken hen allen voor hun tijd en
openheid.

Aan de interviews namen deel:
Lenard Markus, ActiZ
Carolien Over-Meijer, Federatie Medisch
Specialisten (FMS)
Maaike van der Aar, FNV
Bart Meijman, Het Roer Moet Om
Peter de Groof, Het Roer Moet Om
Tijmen Oegema, Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ)
Miriam Moviat, Jeroen Bosch Ziekenhuis
Jan Pieter Meijer, Jeugdbescherming Gelderland
Saskia Coppens, Koninklijke Nederlandse
Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP)
Joelle van Pelt, Landelijke huisartsenvereniging (LHV)
Ard van Briemen, Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS)
Jochem Tazelaar, Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS)
Naomi Rumnit, Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS)
Bas Jurling, Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
Viola Zegers, Paramedisch Platform Nederland (PPN)

Gerlach Cerfontaine, Speciaal adviseur Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Rita Verdonk, Speciaal adviseur Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Erik Mijnhardt, Twente Apothekers Organisatie
Martijn Koot, Vereniging Gehandicaptenzorg
Nederland (VGN)
Pauline Arts-de Witt, Verpleegkundigen en
Verzorgenden Nederland (V&VN)
Elsbeth Zielman, Vilans
Else Stapersma, Vilans
Tijmen Hiep, VvAA
Ria Dijkstra, Zilveren Kruis
Odette van de Velde, Zorgcombinatie
Crossroads
Marijanne Perdok, Zorggroep Groningen
Paul Tigges, Zorginstituut Nederland (ZiNL)
Cyrille de Jong, Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
Harm Frederik Snijder, Zorgverzekeraars
Nederland (ZN)
Boukje Keijzer, 7Zebra’s, [Ont]Regelbus

De begeleidingscommissie bestond uit:
Daan Wijsbek, Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS)
Isabelle van Kessel, Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS)

32

Evaluatie programma [Ont]Regel de Zorg

De ArgumentenFabriek