Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 069

Initiatiefnota van het lid Van Haga: «Een goede
bedoeling is niet altijd een goed idee: een
voorstel tot bestrijding van weeshuistoerisme»

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 maart 2019
Woensdag 27 maart aanstaande vindt in uw Kamer een rondetafelgesprek
plaats over de initiatiefnota van het lid Van Haga «Een goede bedoeling is
niet altijd een goed idee; een voorstel tot bestrijding van weeshuistoerisme» (Kamerstuk 35 069, nr. 2), hierna «de nota». Het kabinet heeft met
belangstelling kennis genomen van deze nota. Uw Algemene Commissie
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking verzocht om
een reactie op deze nota voorafgaand aan dit rondetafelgesprek. Met deze
brief voldoe ik aan dit verzoek.
De problematiek en de zorgen die de nota aankaart, zijn niet onbekend.
Kinderen zijn kwetsbaar en verdienen goede zorg. Met name in lage- en
lage-/ middeninkomenslanden is goede zorg voor (wees)kinderen echter
geen gegeven. Opvang van wees- en andere kwetsbare kinderen zou bij
voorkeur moeten plaatsvinden in familieverband. Er is echter ook sprake
van opvang in wees- of kindertehuizen. Voor kinderen is het in ieder geval
van belang dat ze kunnen rekenen op betrouwbare en professionele
verzorging. Hoewel onbedoeld heeft kortdurende en snel wisselende inzet
van vrijwilligers niet zelden een negatief effect op kinderen.
Voorts constateert de nota dat er in sommige gevallen sprake is van
malafide praktijken rondom weeshuizen en in enkele gevallen zelfs sprake
is van kindersekstoerisme en kinderhandel, wat uiteraard zeer ernstige
schendingen van de rechten van het kind zijn. Het kabinet heeft sympathie
voor de zorgen die het lid Van Haga aansnijdt in deze nota, een onderwerp
waar het lid Becker al in 2018 (Aanhangsel Handelingen II 2017/18,
nr. 1374) en het lid Van Laar in 2014 (Aanhangsel Handelingen II 2014/15,
nr. 719) Kamervragen over stelden.

kst-35069-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 3

1

Internationaal vrijwilligerswerk en de rol van de overheid
Alvorens verder in te gaan op internationaal vrijwilligerswerk in wees- en
kinderopvang, is het goed om stil te staan bij maatschappelijke betrokkenheid en hier ook waardering voor uit te spreken. Het is een goede zaak
dat jongeren hun blik verbreden, internationale en interculturele ervaring
opdoen en zich inzetten voor minder armoede en meer inclusieve,
duurzame ontwikkeling. De Nederlandse overheid heeft echter maar een
zeer beperkte rol in internationaal vrijwilligerswerk. Deze beperkt zich met
name tot bewustwording. Het is allereerst een eigen verantwoordelijkheid
van jongeren en vrijwilligers zich goed te oriënteren en voorbereiden. Het
Ministerie van Buitenlandse Zaken probeert beschikbare informatie zo
breed mogelijk te verspreiden.
Zo waarschuwt het voor negatieve effecten van vrijwilligerswerk in het
buitenland op de website https://www.nederlandwereldwijd.nl/. Ook staat
het in contact met onder andere (leden van) het Better Care Network
(BCN), dat aan deze problematiek werkt via voorlichting en bewustwording. Het kennisinstituut Movisie, gefinancierd door het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, heeft over dit specifieke onderwerp
een dossier op zijn website over vrijwilligerswerk. De sociale mediakanalen en het ambassadenetwerk van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken worden ook ingezet om informatie te behoeve van bewustwording
te verspreiden.
Mandaat Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS)
Veel van de problemen in de landen genoemd in de nota komen voort uit
structurele oorzaken als armoede, het ontbreken van adequate zorgvoorzieningen en verschillen in machtsverhoudingen alsook het ontbreken of
slecht werken van een infrastructuur met onafhankelijke checks and
balances. Het schort vaak aan wet- en regelgeving rondom wees- en
kindertehuizen maar ook aan toegang tot onafhankelijke rechtspraak in
het geval van misstanden. Onder andere om die reden hecht het kabinet
veel belang aan het verbeteren van de toegang tot rechtspraak, met name
voor gemarginaliseerde groepen in ontwikkelingslanden (onderdeel van
SDG16). De beleidsnota «Investeren in Perspectief» is gebaseerd op een
mensenrechtenbenadering en is een preventieagenda om onderliggende
oorzaken van armoede en ongelijkheid te bestrijden (Kamerstuk 34 952,
nr. 1). Vanuit dit mandaat werkt het kabinet aan duurzame, structurele
oplossingen die (in)direct bijdragen aan het voorkomen en bestrijden van
misstanden zoals aangekaart in de initiatiefnota.
Onderdeel daarvan is natuurlijk aandacht voor de rechten en het welzijn
van kinderen, vooral wanneer zij in extra kwetsbare situaties opgroeien.
Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind is daarbij
leidend, waarbij de verantwoordelijkheid van naleving van het Verdrag
allereerst bij nationale overheden zelf ligt. We werken samen met
organisaties als UNICEF die de rechten van het kind promoten en
bevorderen. Verschillende organisaties die worden gefinancierd vanuit de
begroting voor BHOS richten zich daarnaast op het tegengaan van
kindersekstoerisme en kinderhandel. Een voorbeeld hiervan is «Down to
Zero», een door de begroting van BHOS gefinancierd partnerschap dat
zich inzet voor het terugdringen van misbruik van kinderen. Het financieren van wees- en kindertehuizen- is geen specifiek doel van het
Nederlandse ontwikkelingsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 3

2

Reactie op voorstellen en beslispunten
Het lid Van Haga doet in de initiatiefnota zeven voorstellen waarin een rol
voor het kabinet wordt voorzien. Hieronder wordt kort op deze voorstellen
in gegaan.
1. Regelgeving voor aanbieders van programma’s waarbij met kinderen
wordt gewerkt
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft uitvoerig met de reisbranche
gesproken over de toegevoegde waarde van een IMVO-convenant voor de
toeristische sector. Op 19 maart jl. heeft de brancheorganisatie ANVR haar
stakeholders geïnformeerd dat het die toegevoegde waarde onvoldoende
acht, omdat er al relevante stappen worden gezet met betrekking tot het
implementeren en naleven van de OESO-richtlijnen omtrent IVMO en er
een constructieve samenwerking met maatschappelijke organisaties
bestaat. Via de internationale Travelife certificering monitort de ANVR
voortgang van het integreren van OESO-richtlijnen. Hierover is periodiek
overleg met het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook werkt de branche
samen met het Ministerie van Justitie en Veiligheid inzake het bevorderen
van mensen- en kinderrechten in toerisme. De Minister van Justitie en
Veiligheid heeft daarnaast reeds diverse campagnes opgezet omtrent
bewustwording van (kinder)sekstoerisme (Kamerstuk 31 015, nr. 157). Ook
verwijst het kabinet naar de eerdergenoemde websites, partners en
campagnes over verantwoord internationaal vrijwilligerswerk.
2. «Weeshuistoerisme» onderdeel van BHOS-beleid maken
Het Nederlandse beleid voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking draagt direct en indirect bij aan de bestrijding van de
grondoorzaken van armoede, migratie, terreur en klimaatverandering. Met
de SDGs als leidraad werkt Nederland aan het verbeteren van het welzijn
en de welvaart van in het bijzonder meisjes en vrouwen en kwetsbare
groepen als kinderen. Op deze manier worden impact en duurzame
resultaten bewerkstelligd daar waar Nederland meerwaarde heeft. Zoals
gesteld is het financieren van wees- en kindertehuizen daar geen
eigenstandig onderdeel van.
3. Voorkomen van steun aan kind- en weeshuizen met belastinggeld
Ik verwijs graag naar bovenstaand antwoord voor wat betreft de bilaterale
inzet. Wat betreft mogelijke ondersteuning van vrijwilligerswerk in weesen kindertehuizen via het Europese programma Erasmus+ geldt dat dit
geen expliciet beleidsdoel is van de Europese Commissie. Het kabinet zal
bij de Europese Commissie nagaan wat deze onderneemt om deze
vormen van vrijwilligerswerk te voorkomen en tegen te gaan. Mocht uit
dit gesprek onverhoopt blijken dat de Europese Commissie hierop
onvoldoende actie onderneemt, dan zal het kabinet de Europese
Commissie aanmoedigen om aanvullende stappen te ondernemen.
4. Het lanceren van een bewustwordingscampagne om (aspirant-)
vrijwilligers en reizigers te wijzen op de risico’s
Op verschillende plaatsen in deze brief is reeds ingegaan op deze notie.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken wijst met enige regelmaat op
risico’s en mogelijke negatieve effecten van vrijwilligerswerk in het
buitenland via de eigen website, sociale mediakanalen en het ambassadenetwerk. Ik zal onderzoeken of deze informatie op een meer gestructureerde wijze kan worden samengebracht op de websites van ambassades
in landen waar deze problematiek het meest voorkomt. Zodoende wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 3

3

informatie beter toegankelijk voor reizigers en potentiële internationale
vrijwilligers. Ook wordt samengewerkt met diverse fora die informatie
over internationaal vrijwilligerswerk publiceren.
5. Malafide «weeshuistoerisme» internationaal behandelen als
mensenhandel
Er bestaan in internationaal verband verschillende verdragen en afspraken
om kinderen te beschermen tegen exploitatie en uitbuiting. Uiteraard is er
het eerder genoemde Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Andere
internationale mensenrechteninstrumenten zijn onder andere het UN
Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons,
Especially Women and Children van juli 2000 en het Verdrag van de Raad
van Europa ter Bestrijding van Mensenhandel van mei 2005. Wanneer de
situatie in een wees- of kindertehuis zodanig is dat kinderen worden
uitgebuit of anderszins in hun rechten worden aangetast dan gelden
bovengenoemde en andere internationale verdragen. Als er sprake is van
mensenhandel bieden de bestaande internationale afspraken een stevig
kader. De toegevoegde waarde van een extra verdrag of resolutie ziet het
kabinet niet. De verantwoordelijkheid voor naleving van internationale
verdragen ligt in eerste instantie bij de betrokken nationale overheden.
Nederland voert in algemene zin een dialoog met deze landen om
naleving van het internationaalrechtelijk kader te bevorderen. Waar
opportuun wordt ondersteuning op het gebied van rechtsstaatontwikkeling geboden.
6. Reizigers actiever wijzen op risico’s van «weeshuistoerisme»
Graag verwijs ik hier naar mijn antwoord op punt vier. Een toevoeging
hierbij is dat het reisadvies op de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken primair als doel heeft Nederlanders te informeren over de
veiligheidssituatie in het buitenland, om hen in staat te stellen goed
voorbereid op reis te gaan. Daarmee wordt geprobeerd te voorkomen dat
Nederlanders in het buitenland in de problemen raken. Een reisadvies is
niet politiek en mag ook niet voor die doeleinden gebruikt worden. Ook is
het geen instrument voor toeristische of maatschappelijke advisering.
7. Bevorder zelfregulering in de reisbranche
Graag verwijs ik hier naar mijn antwoord op punt 1.
Ik hoop u via deze brief afdoende geïnformeerd te hebben over mijn
reactie op de gedane voorstellen en genoemde beslispunten. Graag ga ik
daarover verder in gesprek in het reeds geagendeerde overleg.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 3

4