Effectenonderzoek
Belastingplan 2023

Eindrapport

Contractdetails
Effectenonderzoek Belastingplan 2023
Ministerie van Financiën
Kenmerk: 201865004.005.079

Aangeboden door
Trinomics B.V.
Westersingel 34
3014 GS Rotterdam
The Netherlands

Auteurs
Joris Moerenhout
Nora Cheikh
Henjo Jagtenberg
Long Lam
Onne Hoogland
Hans Bolscher

Contactpersoon
Joris Moerenhout
E: joris.moerenhout@trinomics.eu

Datum
Rotterdam, 13 september 2022

Context
Dit rapport betreft een effectenraming op macro-economisch niveau; er kunnen geen conclusies worden
getrokken voor individuele bedrijven. Om de resultaten in de juiste context te kunnen plaatsen raden
we het sterk aan de inleiding en methodologie te lezen.

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting & conclusies .................................................... 2
1

Inleiding .................................................................................... 5

1.1

Doel van dit onderzoek en onderzochte ontwikkelingen ............................... 5

1.2

Afbakening & methodologie in het kort .................................................... 8

1.3

Opbouw van dit rapport ...................................................................... 10

2

Context: huidig energieverbruik en huidige energiekosten ....................12

3

Effect hogere energie- en ETS-prijzen ..............................................14

4

Effecten onderzochte maatregelen uit het Belastingplan 2023 ................18

4.1

Effect aanscherping van de CO2-heffing ................................................... 18

4.2

Effect tariefaanpassingen in de energiebelasting & ODE ............................... 22

4.3

Totaaleffect Belastingplan 2023 ............................................................ 29

5

Effect belastingplan op rentabiliteit emissiereductiemaatregelen ............36

5.1

Methode & context ............................................................................ 36

5.2

Casus 1: isolatiemaatregelen in de gebouwde omgeving ............................... 37

5.3

Casus 2: elektrische luchtwarmtepomp in de gebouwde omgeving .................. 37

5.4

Casus 3: diepe geothermie in de glastuinbouw .......................................... 38

5.5

Casus 4: industriële compressiewarmtepomp ............................................ 39

5.6

Casus 5: koolstofafvang en- opslag (CCS) .................................................. 41

6

Handelingsperspectief & weglekrisico’s ............................................44

6.1

ETS-sectoren .................................................................................... 44

6.2

Overige sectoren ............................................................................... 49

7

Invloed van nationaal en Europees beleid op het handelingsperspectief ....52

7.1

Ander nationaal beleid dat bijdraagt aan het handelingsperspectief ................ 52

7.2

EU-beleid ........................................................................................ 53

Annex I - Werking CO2-heffing & energiebelasting ......................................55
Annex II - Onderzoeksmethode .............................................................58
Annex III – Resultaten met KEV 2021 prijzen ............................................71
Annex IV – Lasteneffecten op microniveau ...............................................74
Annex V - Additionele tabellen .............................................................79

TEC3184NL

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Managementsamenvatting & conclusies
In het Belastingplan 2023 is een aantal fiscale maatregelen uit het Coalitieakkoord die een link
hebben met het klimaatbeleid verder uitgewerkt. Dit zijn o.a. de aanscherping van de CO2-heffing
voor de industrie en de tariefverschuivingen in de energiebelasting en ODE. De uitvoering van het
Belastingpakket 2023 valt samen met een enorme verhoging van de marktprijzen voor gas en
elektriciteit. De maatregelen uit het belastingpakket 2023 en de enorm hoge energieprijzen van dit
moment zullen impact hebben op zowel de CO2-emissies als ook de lasten voor bedrijven.
Dit onderzoek raamt de effecten van de fiscale maatregelen en van de hoge energieprijzen op de
CO2-emissies en de lasten in tien bedrijfssectoren. Hiervoor worden de CO2-emissies en lasten
geraamd in drie scenario’s. Scenario 1: zonder de maatregelen uit het belastingpakket bij tot voor kort
gangbare prijsramingen uit de KEV 2021. Scenario 2: zonder de maatregelen uit het belastingpakket bij
actuele prijsramingen (het basispad). Scenario 3: met de fiscale maatregelen uit het belastingpakket
bij actuele prijsramingen. De lasten worden geraamd voor 2023, 2025 en 2030 en de CO 2-emissies
alleen voor 2030. De sectoren zijn in overleg met het Ministerie geselecteerd zodat een redelijk beeld
ontstaat van de belangrijkste industriesectoren, het MKB, de glastuinbouw en de dienstensectoren.
Voor de tariefaanpassingen in de energiebelasting zijn de effecten van drie varianten geraamd (A, A+
en B). De maatregelen uit het Coalitieakkoord voor 2025 worden niet meegenomen in dit onderzoek.1
De hogere energieprijzen hebben een veel groter effect op de bedrijfskosten dan de fiscale
klimaatmaatregelen. Dit blijkt uit een vergelijking tussen de energie- en bedrijfskosten bij actuele
ramingen voor energie- en ETS-prijzen en de kosten bij prijsramingen uit de KEV 2021. In de tien
onderzochte sectoren stijgen de energiekosten bij actuele prijsramingen in 2023 met zo’n 100-300%
t.o.v. de prijzen die in mei 2021 werden verwacht. De energiekosten stijgen relatief het sterkst in de
vier ETS-sectoren en de glastuinbouw. In deze sectoren loopt het aandeel energiekosten in de totale
bedrijfskosten op tot 42% in de glastuinbouw en tot 23% in de basischemie in 2023 bij actuele
prijsramingen. In 2020 was dit respectievelijk 13% en 4%. Voor 2030 is aangenomen dat energieprijzen
enigszins normaliseren naar niveaus die zo’n 40% hoger liggen dan geraamd in de KEV 2021. Bij deze
prijsraming blijft het aandeel van de energiekosten in de totale bedrijfskosten in de vier ETS-sectoren
en glastuinbouw 1-13 procentpunten hoger dan in 2020. De lastenverzwaring als gevolg van de fiscale
maatregelen bedraagt daarentegen slechts 0,04 - 0,68% van de bedrijfskosten in de vier ETS-sectoren
en de glastuinbouw. In de andere sectoren is dit minder dan 0,01%, of is er sprake van lastenverlichting.
Als gevolg van de hogere energie- en (met name) ETS-prijzen worden de CO2-emissies in 2030 in de
tien sectoren in totaal 1,1 Mton lager geraamd dan bij voorheen gangbare prijsramingen. Meer dan
de helft van deze emissiereductie vindt plaats in de vier ETS-sectoren, waarbij de hogere ETS-prijs 90%
van de emissiereductie verklaart. Het beperkte effect van de hogere energieprijzen op de
emissiereductie wordt verklaard door de aanname dat de kosten voor emissiereductiemaatregelen
(zoals de inzet van waterstof of biogas) grotendeels meestijgen met de elektriciteits- en/of gasprijzen.
De aanscherping van de CO2-heffing resulteert in de vier ETS-sectoren in een lastenverzwaring van
maximaal €35 miljoen in 2030 en niet in extra emissiereductie. Bij actuele ETS-prijsramingen in het
basispad leidt de aanscherping van de CO2-heffing tot en met 2025 niet tot een lastenverandering voor
1

O.a. de afschaffing van: (1) de inputvrijstelling voor het warmtedeel van WKK’s, (2) het verlaagd tarief op aardgas
in de glastuinbouw en (3) de vrijstelling voor metallurgische en mineralogische procedés.
2

Effectenonderzoek belastingplan 2023

bedrijven die onder het Europese Emissiehandelssysteem (EU-ETS) vallen. Het netto heffingstarief komt
namelijk op 0 €/ton CO2 uit. Bij actuele ETS-prijsramingen leidt de aanscherping er niet toe dat er
extra reductiemaatregelen rendabel worden ten opzichte van de situatie zonder aanscherping in de
onderzochte sectoren. Als de ETS-prijs veel lager uitvalt kan de aanscherping tot hogere lasten leiden,
maar ook tot meer emissiereductie. Op deze manier borgt de CO2-heffing de emissiereductie in de ETSindustrie, zoals initieel beoogd. De vier onderzochte ETS-sectoren dekken 45% van alle emissies onder
de CO2-heffing; het effect van de aanscherping op andere sectoren is niet onderzocht.
In 2030 heeft de aanscherping van de CO2-heffing de grootste relatieve impact op de basischemie
met een maximale lastenverzwaring van €28 miljoen, wat 0,07% van de bedrijfskosten bedraagt. In
vergelijking met de impact van hogere energieprijzen in 2023, die 17% van de bedrijfskosten bedraagt,
is het effect van de aanscherping van de CO2-heffing zeer beperkt. Voor de andere onderzochte ETSsectoren is de impact van de aanscherping nog lager. In de praktijk kunnen de lasten zelfs nul zijn door
de mogelijkheid om dispensatierechten van anderen te kopen.
Op macroniveau leiden de aanpassingen in de energiebelasting in de geanalyseerde sectoren niet
tot een (substantiële) verzwaring van de lasten, maar wel tot een extra emissiereductie van 0,2 tot
0,3 Mton CO2. In Varianten A en A+ wordt voor de tien sectoren samen de lastenverhoging in gas
gecompenseerd door de verlaging in elektriciteitslasten. In Variant B zorgt de verhoging van de gas- en
elektriciteitstarieven in schijf 4 wel voor een lastenverzwaring op macroniveau in de onderzochte
sectoren. Het effect van de tariefaanpassingen op de directe emissies in de tien sectoren samen wordt
geraamd op een reductie van 0,2 tot 0,3 Mton CO2. De grootste verschillen tussen de varianten worden
geraamd bij de indirecte emissies. Indirecte emissies stijgen in Variant A met 0,1 Mton ten gevolge van
extra elektrificatie t.o.v. het basispad, maar dalen in Varianten A+ en B met 0,3-0,4 Mton. De daling
wordt verklaard door de verhoging van het elektriciteitstarief in schijf 4, waardoor er meer
investeringen in CCS worden geraamd en minder in elektrificatie t.o.v. het basispad.
De verandering in lasten ten gevolge van de tariefaanpassingen verschillen sterk per sector,
afhankelijk van de verhouding gas- en elektriciteitsverbruik en in de volumes energieverbruik. In
alle varianten geldt dat voor sectoren met relatief hoge gasconsumptie een lastenverzwaring wordt
geraamd, terwijl de lasten dalen voor sectoren die relatief meer elektriciteit consumeren. In Variant B
vindt daarnaast een lastenverzwaring plaats bij sectoren met een hoog absoluut gas- en/of
elektriciteitsverbruik. De grootste lastenverzwaring vindt plaats bij de basischemie in Variant B met
€254 mln in 2030, wat gelijk staat aan 0,7% van de bedrijfskosten.
Op bedrijfsniveau zullen de effecten van de fiscale maatregelen nog meer verschillen. Er kunnen
geen conclusies worden getrokken voor individuele bedrijven op basis van dit onderzoek. 2 Dit geldt
voor zowel effecten van de aanscherping van de CO2-heffing als de effecten van de tariefaanpassingen
in de energiebelasting. De verschillen worden bevestigd door de extra analyse op bedrijfsprofielniveau,
waar de impact van de tariefveranderingen voor 21 bedrijfsprofielen is onderzocht. Voor de
meerderheid van de bedrijfsprofielen wordt een lastenverlichting geraamd, maar de verandering in
lasten varieert tussen -27% en +178%.
Op macroniveau lijken de twee maatregelen elkaar te versterken. De gecombineerde lasten wordt
lager geraamd (€7 tot 13 mln lager) dan op basis van de optelsom van de losse maatregelen verwacht
2

Dit onderzoek maakt gebruik van elasticiteiten voor het ramen van de verandering in gas- en elektriciteitsverbruik
t.g.v. prijsveranderingen in de niet-industrie-sectoren. Hierbij is één elasticiteit gebruikt voor alle sectoren. Doordat
sectoren onderling en individueel sterk verschillen, kunnen de resultaten afwijken tussen sectoren.
3

Effectenonderzoek belastingplan 2023

zou worden en de emissiereductie juist hoger (+0,1 Mton). Dit wordt verklaard door de geraamde extra
emissiereductie en verschuivingen van energieverbruik in het gecombineerde effect. Het
gecombineerde effect leidt niet tot nieuwe inzichten qua verschillen tussen varianten.
Het totaaleffect van de aanscherping van de CO2-heffing en de aanpassingen van de
energiebelasting voor de tien sectoren is een extra reductie van 0,2-0,4 Mton t.o.v. het basispad.
Dit komt boven op de geraamde emissiereductie ten gevolge van de stijging in energie- en ETS-prijzen
en opzichte van de KEV 2021 (1,1 Mton). Omdat de tien sectoren slechts 78% van het gasverbruik en 52%
van het elektriciteitsverbruik van alle sectoren in Nederland dekken zal het totale effect waarschijnlijk
groter zijn. De effecten zijn echter niet te extrapoleren naar de gehele industrie of Nederlandse
economie, omdat het gas- en elektriciteitsverbruik per schijf verschilt per sector. Bovendien verschillen
de (kosten voor) emissiereductiemaatregelen ook per sector.
Het effect van de fiscale maatregelen op de terugverdientijd van verduurzamingsmaatregelen is
neutraal of positief, maar verschilt per toepassing. Voor verduurzamingsopties in de gebouwde
omgeving (zoals isolatie en warmtepompen) leiden de maatregelen in alle gevallen tot een kortere
terugverdientijd (3-15% voor schijf 1). Voor MKB-ondernemingen waarbij het gas- en elektriciteitsverbruik in schijf 2 belast wordt, is het effect groter en kan de terugverdientijd zelfs halveren. Voor
investeringen in additionele verduurzamingsmaatregelen die via de SDE++ ondersteund worden, wordt
het effect waarschijnlijk grotendeels gecorrigeerd door een lagere subsidie. Dit is ook zoals beoogd,
aangezien de SDE++ subsidie het verschil in rentabiliteit tussen emissiereductie-opties en het fossiele
alternatief overbrugt (en de fiscale maatregelen voor hogere kosten van het alternatief zorgen).
De fiscale maatregelen lijken alleen de weglekrisico’s in de basischemie en glastuinbouw te
verhogen. Deze twee sectoren ervaren veel internationale concurrentie. Dit beperkt de mogelijkheden
om kosten door te rekenen in de verkoopprijs zonder het verlies van marktaandeel, bij afwezigheid van
sterk klimaatbeleid in concurrerende landen. Hoewel er ook andere sectoren zijn die veel importen of
exporten, is de relatieve lastenverhoging door de fiscale maatregelen in die sectoren substantieel lager
dan in de basischemie en glastuinbouw. Dit vertaalt zich in beperkte weglekrisco’s in de andere
sectoren. Door de grote verschillen in het effect van de maatregelen op individuele subsectoren en
bedrijven hoeft deze conclusie echter niet per definitie voor individuele bedrijven te gelden.
Verschillende nationale en Europese instrumenten verbeteren het handelingsperspectief van
Nederlandse bedrijven, zoals subsidies of EU-maatregelen die een gelijker speelveld bevorderen.
Nederlandse bedrijven kunnen gebruik maken van meerdere subsidies zoals de nationale SDE++ regeling
of het Europese Innovation Fund om te investeren in emissiereductiemaatregelen. Daarnaast dragen
verschillende EU-maatregelen in het kader van Fit For 55 bij aan een gelijker speelveld door kostenverschillen voor CO2-uitstoot EU-breed te verkleinen. Dit zijn maatregelen als: de aanscherping van het
EU-ETS, de CO2-grenscorrectie (CBAM) en de mogelijke herziening van de Energy Taxation Directive.
Ontwikkelingen op het gebied van nationaal klimaatbeleid in concurrerende landen zijn ook gunstig
voor de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven en zullen het risico op weglek verkleinen.

In het definitieve Belastingpakket 2023 is gekozen voor een aanpassing van de energiebelasting in lijn met
Variant A+ uit dit onderzoek. In het kader van de energiecrisis zijn er twee verschillen t.o.v. Variant A+: In
2023 vindt een tijdelijke tariefverlaging plaats in schijf 1 voor gas en elektriciteit en de tariefverschuiving in
de hogere schijven wordt met één jaar uitgesteld. Deze verschillen zijn niet meegenomen in dit onderzoek.

4

Effectenonderzoek belastingplan 2023

1 Inleiding
1.1 Doel van dit onderzoek en onderzochte ontwikkelingen
Dit onderzoek raamt de effecten van twee voorgestelde maatregelen uit het Belastingplan 2023 op
de lasten3, (energie)kosten en CO2-emissies in verschillende sectoren. De maatregelen zijn
onderdeel van het klimaatbeleid dat in het Coalitieakkoord is aangekondigd. De twee onderzochte
maatregelen uit het belastingpakket 2023 zijn (1) de aanscherping van de CO2-heffing voor de industrie
en (2) een pakket aan veranderingen in de tarieven van de energiebelasting en Opslag Duurzame
Energie- en Duurzame Energie- en Klimaattransitie (ODE). Daarnaast wordt ook het gecombineerde
effect van deze maatregelen geraamd. In dit onderzoek wordt enkel de effecten op tien
representatieve sectoren geraamd; er wordt geen totaaleffect voor de Nederlandse economie geraamd.
Het effect op huishoudens is ook geen onderdeel van het onderzoek.
De fiscale maatregelen voor 2025 uit het Coalitieakkoord vallen buiten de scope van dit onderzoek.
Naast de maatregelen die onderdeel zijn van dit Belastingplan 2023, volgen er in het Belastingplan 2025
uit het Coalitieakkoord meer fiscale klimaatregelen, zoals het afschaffen van de inputvrijstelling voor
het warmtedeel van warmtekrachtkoppeling-installaties (WKK’s), van het verlaagd gastarief voor de
glastuinbouw en van de vrijstellingen voor sommige processen in de metaal- en
bouwmaterialenindustrie.4 Deze maatregelen zijn niet meegenomen in dit effectenonderzoek.
De maatregelen uit het belastingpakket 2023 worden overschaduwd de enorme stijging in
energieprijzen sinds 2021. Daarom wordt het effect van de algemene stijging in energieprijzen op de
energiekosten en CO2-emissies ook geraamd.
Ontwikkeling I: Algemene verhoging ETS- en energieprijzen
Vanwege de enorme prijsstijgingen sinds 2021 is in deze effectendoorrekening gebruik gemaakt
van actuele energie en ETS-prijsramingen. Hoewel het gangbaar is om in Nederlandse onderzoeken
aan te sluiten bij de ramingen uit de meest recente Klimaat en Energieverkenning (KEV) van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dateren deze ramingen voor de energieprijs uit mei 2021.
Omdat de energie- en ETS-prijs(ramingen) sinds 2021 sterk zijn gestegen is er in dit onderzoek gewerkt
met actuele ramingen van deze prijzen. Het scenario met actuele energieprijsramingen wordt hierna
het basispad genoemd. In Annex II wordt een uitgebreide toelichting gegeven op dit basispad.
De effecten van de hogere energieprijzen op energiekosten en CO2-emissies zijn berekend door de
resultaten van het basispad te vergelijken met die van een alternatief scenario met prijsramingen
uit de KEV 2021. Deze vergelijking staat los van de fiscale maatregelen en laat enkel het effect zien
van de verhoging van de energieprijzen. Annex III laat de effecten van de fiscale maatregelen zien bij
prijsramingen uit de KEV 2021.
Het verschil tussen energieprijsramingen in het basispad en de KEV 2021 is groot, met uitschieters
tot een verzevenvoudiging van de geraamde gasprijs in 2023. Tabel 1-1 laat het verschil in
energieprijsramingen zien tussen de KEV 2021 en het basispad. Vooral in de eerste jaren is het verschil
groot, met name in 2023. Na 2025 neemt het verschil geleidelijk af richting 2030.
3

Lasten zijn gedefinieerd als betalingen aan de overheid. Kosten daarentegen zijn zowel de lasten als andere kosten
zoals energiekosten en meerkosten van emissiereductiemaatregelen. Meerkosten zijn de extra kosten die gemaakt
moeten worden voor het nemen van een emissiereductiemaatregel t.o.v. de referentiesituatie, wat energiekosten,
investeringskosten en operationele en onderhoudskosten bevat.
4
Meer specifiek betreft dit de vrijstelling voor metallurgische en mineralogische procedés.
5

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel 1-1 Gebruikte marktprijzen (excl. belastingen en nettarieven) in KEV 2021 en basispad (in €2021/MWh).
Energiedrager

‘20
‘21
‘22
‘23
‘24
‘25
‘26
‘27
‘28
‘29
‘30
Basispad
KEV 2021
15
18
20
18
19
21
22
23
24
25
26
Basispad
15
34
109
129
103
77
69
61
53
45
37
Gas
Basispad t.o.v.
0%
92%
447%
605%
430%
275%
219%
168%
123%
81%
43%
KEV 2021 (%)
KEV 2021
33
38
42
43
44
46
48
48
48
47
48
Basispad
33
97
196
286
211
136
122
109
96
83
70
Elektriciteit
Basispad t.o.v.
0%
159%
368%
563%
377%
192%
158%
128%
100%
76%
45%
KEV 2021 (%)
Bronnen: basispad o.b.v. future prijzen (2023 & 2025; gas: TTF-prijs, elektriciteit: EEX Dutch Power baseload; beide
op 12 juli 2022) en hoge waarde uit KEV 2021 (2030).

Ook het verschil in ETS-prijsramingen is groot; in 2023 is de actuele raming een factor 2,5 hoger
dan de raming uit de KEV 2021. Dit is relevant voor de industriële sectoren die onder de CO 2-heffing
vallen. Het tarief waartegen bedrijven onder de heffing worden belast, is voor industriële installaties
die onder de EU-ETS vallen namelijk gelijk aan het verschil tussen het CO2-heffingstarief van dat jaar5
en de ETS-prijs. Als de ETS-prijs hoger is dan het CO2-heffingstarief en de ETS-prijs dan is het tarief nul.
Sinds de publicatie van de KEV 2021 is de ETS-prijs dusdanig gestegen dat de ramingen uit de KEV 2021
niet meer realistisch zijn. Daarom zijn recentere ramingen uit de Trinomics second opinion studie6 op
de ETS-prijs gebruikt.
Tabel 1-2 Het CO2-heffingstarief, de ETS-prijs in de KEV 2021 en de gebruikte ETS-prijs in het basispad in €2021
per ton CO2.
2023
2025
2030
CO2-heffingstarief
53
74
129
KEV 2021 ETS-prijs
30
39
63
Basispad ETS-prijs
79
79
93
Bronnen: NEa (2022). Actuele tarieven CO2-heffing industrie; PBL (2021). KEV 2021; Trinomics (2022). Second
opinion ETS-prijs.

Ontwikkeling II: Aanscherping van de CO2-heffing voor de industrie
De CO2-heffing borgt de emissiereductiedoelen uit het klimaatakkoord door een prikkel te geven op
uitstoot die dient te worden gereduceerd voor de 2030-doelstelling van de industrie. Bedrijven
ontvangen jaarlijks dispensatierechten voor emissies die niet belast worden door de CO 2-heffing, ofwel
de vrijgestelde ruimte. Hoeveel dispensatierechten elk bedrijf jaarlijks ontvangt, wordt als volgt
bepaald: Aantal dispensatierechten = ETS-benchmark × productie × nationale reductiefactor.7
In Annex I.1 wordt de werking van de CO2-heffing verder toegelicht.
In het coalitieakkoord is afgesproken om de CO2-heffing dusdanig aan te scherpen dat een extra
CO2-reductie van 4 Mton in 2030 gerealiseerd wordt. Deze aanscherping omvat een sterkere daling
van dispensatierechten via de nationale reductiefactor.8 Dit leidt ertoe dat een groter deel van de
emissies van bedrijven belast wordt met de CO2-heffing en daarmee een sterkere prikkel tot
emissiereductie. Tegelijkertijd kan dit er ook toe leiden dat bedrijven die geen rendabele
emissiereductiemaatregelen kunnen nemen, hogere lasten ervaren. Dit zal per bedrijf verschillen.

5

NEa (2022). Actuele tarieven CO2-heffing industrie.
Trinomics (2022). Second opinion ETS-prijs.
7
De hoeveelheid dispensatierechten per bedrijf wordt bepaald o.b.v. de benchmarks van het Europese
Emissiehandelssysteem (EU-ETS), de productie (gelijk aan de jaarlijkse productie per bedrijf in deze benchmark) en
de nationale reductiefactor. Deze zorgt ervoor dat het totaal aantal dispensatierechten dat jaarlijks wordt
uitgegeven geleidelijk daalt tot de emissies in 2030 die zijn afgesproken in het klimaatakkoord.
8
Voor aanscherping is de nationale reductiefactor (NRF) in 2023 1,227 en de jaarlijkse afname 0,064. Dit zijn de
herijkte waarden van de NRF o.b.v. de EU-ETS benchmarks die gelden voor 2021-2025. In 2025 worden er nieuwe
benchmarkwaarden in het EU-ETS geïntroduceerd; dan wordt ook de NRF van de CO2-heffing herijkt.
6

6

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Ontwikkeling III: Aanpassingen in de energiebelasting
De energiebelasting en ODE bepalen mede de elektriciteits- en aardgasprijs en hebben daarmee
invloed op het verbruik van elektriciteit en aardgas. De prijs die huishoudens, maatschappelijke
instellingen en bedrijven betalen voor gas en elektriciteit (het leveringstarief) bestaat uit de
marktprijs, netwerkkosten en belastingen. Dit betekent dat de energiebelasting de prijs voor energie
verhoogt en hiermee een prikkel geeft tot energiebesparing. Daarnaast beïnvloeden de tariefverschillen
tussen gas en elektriciteit de relatieve vraag naar gas en elektriciteit. Hierdoor kan de energiebelasting
op twee manieren een prikkel geven voor emissiereductie: (1) energiebesparing en (2) elektrificatie. In
Annex I.2 wordt de werking van de energiebelasting verder toegelicht.
In dit onderzoek zijn voor drie varianten van aanpassingen in de energiebelasting en ODE de
effecten geraamd. De gedeelde uitganspunten in deze varianten zijn:
•

Budget neutrale verschuiving van elektriciteit naar gas: De aanpassingen betreffen een
verlaging in de elektriciteitstarieven (m.u.v. schijf 4) en een stijging van de gastarieven. De
verschuiving in schijf 1 verschilt niet tussen varianten. De lastenverlichting en -verzwaring
kennen een vergelijkbaar budgettair belang en dienen daarmee lastenneutraal te zijn;

•

Verkleinen tariefverschil tussen gas en elektriciteit per energie-inhoud: De huidige tarieven
belasten elektriciteit zwaarder dan gas o.b.v. finale energie-inhoud. De voorgestelde
wijzigingen verkleinen dit verschil, conform het voorstel van de Europese Commissie (EC) voor
de herziene Europese Energy Tax Directive (ETD9);

•

Minder degressief: De grootste relatieve tariefverhogingen vinden plaats in schijf 2 en 3 voor
gas en de grootste verlagingen in de lagere schijven 1 en 2 voor elektriciteit; en

•

Integratie ODE in energiebelasting: De ODE wordt geïntegreerd in de energiebelasting. Dit
heeft geen invloed op de doorgerekende tarieven. Hierna verwijst de energiebelasting daarom
naar de energiebelasting, inclusief ODE.

Het voornaamste verschil tussen de varianten is de mate waarin de latenverzwaring voor gas
terechtkomt in schijf 4, of in schijven 2 en 3. In Tabel 1-3 worden de tariefmutaties in de varianten
in detail weergegeven. De belangrijkste verschillen zijn:
•

In Variant A vindt de volledige lastenverzwaring plaats in de 2e en 3e schijf gas. Het
elektriciteits- en gastarief in de 4e schijf wordt niet aangepast.

•

Variant B, wordt de lastenverzwaring voor de helft ingezet op de 2e en 3e schijf gas en voor de
helft op een verhoging van de tarieven op gas en elektriciteit in de 4 e schijf.

•

Variant A+ ligt tussen A en B in.

De grootste verschillen tussen de varianten liggen in de mate van degressiviteit en de mate waarin
elektrificatie wordt gestimuleerd. Daarom kijken we in onze analyse van de drie varianten
voornamelijk naar de verdeling in lasten en kosten tussen de grotere industrie en andere sectoren en de
invloed die deze veranderingen hebben op de uiteindelijke CO2-emissiereductie in 2030.

9

EC (2021). Revision of the Energy Taxation Directive (ETD): Questions and Answers
7

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel 1-3 Varianten van voorgestelde tariefmutaties energiebelasting in 2030 in €/MWh (lopende prijzen). In
Annex V (Tabel V-1) worden de tarieven en tariefmutaties in eurocent/M3 en eurocent/KWh weergegeven.
Energiedrager Schijf

Tarieven
Mutatie t.o.v. basispad in 2030
Basispad
2021
2030
Variant A Variant A+ Variant B
Schijf 1: 0 - 170.000 m3
49,3
69,6
+6,9
+6,9
+6,9
Schijf 2: 170.000 - 1 mln m3
10,1
12,9
+36,1
+32,7
+21,1
Gas
Schijf 3: 1 mln - 10 mln m3
5,4
6,9
+28,3
+23,2
+11,9
Schijf 4: > 10 mln m3
4,1
5,3
0,0
+1,3
+4,5
Schijf 1: 0 - 10.000 kWh
124,28
136,15
-60,34
-60,34
-60,34
Schijf 2: 10.000 - 50.000 kWh
92,74
119,14
-52,62
-48,03
-43,32
Elektriciteit
Schijf 3: 50.000 - 10 mln kWh
36,25
46,93
-6,40
-7,42
-8,45
Schijf 4: >= 10 mln kWh
0,96
1,36
0,00
+1,85
+6,87
Belastingvermindering elektriciteit
461,6
469,6
+27,3
+27,3
+27,3
Bron: Ministerie van Financiën. Alle tarieven zijn in €/MWh en lopende prijzen (i.t.t. andere prijzen in dit rapport).
De schijven voor gas en elektriciteit verschillen: zo eindigt de schijf 1 voor gas omgerekend naar kWh bij 1,5 mln
kWh; ver in de 3e schijf voor elektriciteit. 2e schijf gas eindigt bij 8,8 mln kWh; 3e schijf gas eindigt bij 88 mln kWh.

1.2 Afbakening & methodologie in het kort
Sectorselectie
De effecten van de beleidswijzigingen op de lasten, kosten en CO2-emissies zijn voor tien sectoren
geraamd. De geselecteerde industriesectoren bestaan uit sectoren met overwegend bedrijven die onder
de CO2-heffing en het EU-ETS vallen (zoals de basischemie) en sectoren met overwegend MKB-bedrijven
(zoals de metaalproductenindustrie). In totaal zijn vier industriesectoren met bedrijven onder de CO2heffing geselecteerd (hierna: ETS-sectoren)10 die samen 45% van de broeikasgasemissies in 2021 onder
de CO2-heffing dekken. Andere geselecteerde sectoren zijn de glastuinbouw en vier grote sectoren
waarbij het energieverbruik voornamelijk gebouw gebonden is (zoals verwarming en licht). De
sectorselectie borgt ook een balans tussen groot- en kleinverbruikers. Het elektriciteitsverbruik van de
tien sectoren dekt 54% van het belaste en 52% van het totale elektriciteitsverbruik van bedrijven in
Nederland; voor gas is met deze sectorselectie 72% van het belast verbruik en 50% van het totale
verbruik gedekt.11 Ook wordt 58% van de CO2-emissies gerelateerd aan elektriciteit en gasverbruik
gedekt. Hierbij verwijst gas altijd naar aardgas tenzij anders vermeld. Tabel 1-4 laat de tien sectoren
en het relevante beleid uit het maatregelenpakket zien.

10

In dit rapport verwijst ETS-sectoren naar zowel bedrijven die onder het EU-ETS en CO2-heffing vallen als bedrijven
die daar niet onder vallen, tenzij expliciet vermeld zoals bij de aanscherping van de CO2-heffing. Zie Tabel II-4 voor
het aandeel van bedrijven onder de CO2-heffing in het energieverbruik per ETS-sector. De sector Metaalproducten/
machine-industrie kan ook als een ETS-sector worden beschouwd, maar er zijn slechts twee kleine installaties in
deze sector die onder het EU-ETS en de CO2-heffing vallen en zijn niet representatief voor de sector. ETS-sectoren
verwijst daarom niet naar de sector Metaalproducten/ machine-industrie en de impact van de CO2-heffing op deze
sector is buiten beschouwing gelaten.
11
Een deel van het gas en elektriciteitsgebruik is vrijgesteld van de energiebelasting. Dit betreft onder andere nietenergetisch gebruik en het gebruik als input voor elektriciteitsproductie (bijv. via WKK’s).
8

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel 1-4 Sectorselectie effectenonderzoek. Voor elke sector is een karakterisering, de relevante
beleidsmaatregelen en het energieverbruik in 2020 weergegeven.
Sector (SBI-code)

Karakterisering

Relevantie
Energiebelasting

10-12 Voedings-, genotmiddelenindustrie
Industrie
✓
17-18 Papier- en grafische industrie
Industrie
✓
201 Basischemie
Industrie (groot)
✓
23 Bouwmaterialenindustrie
Industrie
✓
25-28 Metaalproducten/ machine-industrie MKB-industrie
✓
Glastuinbouw
Glastuinbouw
✓
Q Gezondheids- en welzijnszorg
Gebouwde omgeving
✓
P Onderwijs
Gebouwde omgeving
✓
I Horeca
Gebouwde omgeving
✓
G Handel en autoreparatie
Gebouwde omgeving
✓
Totaal 10 sectoren
Aandeel van totaal bedrijven
Bron: CBS-verbruiksdata per schijf (energieverbruik naar belastingschijf).

CO2-heffing

✓
✓
✓
✓

Energieverbruik
Gas
Elek. (MWh)
(mln m3)

1.902
479
6.982
501
303
3.752
647
257
447
664
15.933
78%

5.680
1.576
9.679
1.053
2.893
2.981
3.279
1.366
2.986
7.954
39.447
52%

Methodologie in het kort
De effecten van de beleidswijzingen zijn geraamd voor de jaren 2023, 2025 en 2030, waarbij
gebruik is gemaakt van een statisch effect voor 2023 en dynamische effecten voor 2025 en 2030.
Het is van belang om bewust te zijn van de belangrijkste methodologische uitganspunten en aannames
bij de interpretatie van de resultaten. Daarom worden deze hieronder toegelicht:
•

Voor 2023 zijn de effecten van de beleidsmutaties geraamd o.b.v. het statisch effect. Dat
wil zeggen dat er wordt aangenomen dat veranderingen in energieprijzen ten gevolge van
beleidsmaatregelen niet leiden tot veranderingen in energieverbruik. Er wordt verondersteld
dat bedrijven onvoldoende tijd hebben in 2023 te reageren op de fiscale maatregelen in
datzelfde jaar. Om de effecten van de algemene verhoging van energieprijzen te bepalen is
wel rekening gehouden met een dalende vraag ten gevolgde van hogere prijzen, omdat de
prijsstijgingen al voor 2023 zijn ingezet.

•

Voor 2025 zijn de effecten geraamd o.b.v. een dynamisch effect m.b.v. prijselasticiteiten.
Hierbij wordt dus wel rekening gehouden met een verandering in het energieverbruik als
reactie op kostenveranderingen. Voor iedere sector is dezelfde elasticiteit gebruikt. Doordat
sectoren onderling en individueel sterk verschillen, kunnen de resultaten afwijken tussen
sectoren.

•

Voor 2030 zijn de effecten geraamd o.b.v. een dynamisch effect m.b.v. een bottom-up
rentabiliteitanalyse i.c.m. prijselasticiteiten. Voor 2030 wordt de verandering in
energieverbruik t.g.v. prijsveranderingen en beleidsmutaties op twee manieren benaderd:
(1) Een bottom-up rentabiliteitsanalyse die alleen is uitgevoerd voor het deel van de vier
industriële ETS-sectoren die onder de CO2-heffing vallen. Hierbij is per installatie
geanalyseerd of een reductiemaatregel rendabel wordt door de beleidsmutatie of
energieprijsverandering. Indien meerdere reductieopties rendabel worden om dezelfde
ton emissies te reduceren, wordt de meest rendabele optie gekozen. Dit is de optie met
de hoogste netto contante waarde in de zichthorizon van 15 jaar. Voor deze analyse is
PBL’s en TNO’s MIDDEN-database gebruikt, een database met potentiële
emissiereductieopties per installatie. Deze database bevat de investeringskosten en
operationele en onderhoudskosten voor veel reductieopties. Voor enkele belangrijke
opties waar kostendata ontbrak in de MIDDEN-database, zijn de deze kosten ingeschat
o.b.v. literatuur of soortgelijke maatregelen in de MIDDEN-database. In Annex II.2 wordt
deze methode verder toegelicht.

9

Effectenonderzoek belastingplan 2023

(2) De prijselasticiteit is gebruikt voor zowel de vier ETS- als de zes overige sectoren. Voor
het deel van de ETS-sectoren dat niet onder de CO2-heffing valt en de overige sectoren is
de aanpak vergelijkbaar met de aanpak voor 2025, alleen is de gebruikte elasticiteit in
2030 hoger dan de gebruikte elasticiteit in 2025. Bij een langere tijdspanne kan immers
niet alleen worden gekozen voor veranderingen van productieniveaus, maar ook om te
investeren in reductiemaatregelen. Voor het deel van de ETS-sectoren dat onder de CO2heffing valt wordt de prijselasticiteit gebruikt om invloed van de meerkosten op het
nemen van emissiereductiemaatregelen op de productie, en daarmee het energieverbruik,
te bepalen.
Het belangrijkste verschil tussen de twee methodes is dat de elasticiteitenmethode een
lineaire relatie veronderstelt tussen de energieprijs en energievraag, wat tot geleidelijke
effecten leidt. De MIDDEN-analyse daarentegen is schoksgewijs: pas als een investering
rendabel wordt t.g.v. prijsveranderingen wordt deze uitgevoerd en verandert de energievraag.
De hoogte van de prijselasticiteit is een belangrijke parameter die de resultaten beïnvloedt, met
name qua emissiereductie. De elasticiteit bepaalt immers in hoeverre de belastingverandering en
energieprijzen leiden tot een veranderend energieverbruik. In de literatuur lopen de waardes voor de
historische prijselasticiteiten voor energie uiteen, o.a. afhankelijk van de specifieke situatie en
methode. Voor berekeningen met elasticiteiten is dezelfde methode gehanteerd als bij de interne
ramingen van het Ministerie van Financiën. Daarnaast wordt de gevoeligheid van de resultaten getoetst
door de resultaten ook te berekenen bij een hele lage (-0,10) en hoge (-0,50) elasticiteit.
Tabel 1-5 Gebruikte waarde voor de elasticiteit voor alle sectoren niet aanwezig in de MIDDEN database
Elasticiteit
Bron: Interne ramingen Ministerie van Financiën.

2023
-0,06

2025
-0,10

2030
-0,20

De kwantitatieve effectendoorrekening op sectorniveau is aangevuld met extra kwantitatieve en
kwalitatieve analyses. Zo wordt het effect van de fiscale maatregelen op de rentabiliteit van vijf
emissiereductiemaatregelen geraamd. Ook wordt het handelingsperspectief voor bedrijven om een
eventuele lastenverhoging te voorkomen toegelicht en wordt het effect van het belastingplan op de
weglekrisico’s besproken. De invloed van nationaal en EU-beleid op het handelingsperspectief wordt
daarna uitgelicht. Tot slot is de kwantitatieve effectendoorrekening op sectorniveau aangevuld met een
doorrekening op microniveau voor 21 representatieve bedrijfsprofielen (uitgevoerd door het Ministerie
van Financiën). De aanvullende inzichten uit deze analyses zorgen ervoor dat er vanuit verschillende
invalshoeken conclusies kunnen worden getrokken over de effecten van het Belastingplan 2023.
Een effectenonderzoek is onvermijdelijk een versimpeling van de werkelijkheid waarin impliciet en
expliciet veel aannames verwerkt zijn. Er kunnen daardoor geen conclusies worden getrokken voor
individuele bedrijven op basis van dit onderzoek. In Annex II worden de meest relevante aannames
opgesomd om zo transparant mogelijk te zijn over de gemaakte keuzes.

1.3 Opbouw van dit rapport
Dit rapport is opgebouwd op basis van de volgende structuur:
•

Hoofdstuk 2 – Context: huidig energieverbruik en huidige energiekosten.

•

Hoofdstuk 3 – Effect hogere energie- en ETS-prijzen.

•

Hoofdstuk 4 – Effect onderzochte maatregelen uit het Belastingplan 2023.

•

Hoofdstuk 5 – Effect belastingplan op rentabiliteit emissiereductiemaatregelen.
10

Effectenonderzoek belastingplan 2023

•

Hoofdstuk 6 – Handelingsperspectief en weglekrisico’s.

•

Hoofdstuk 7 – Invloed van nationaal en Europees beleid op het handelingsperspectief.

Ieder hoofdstuk eindigt met deelconclusies (deze worden in de managementsamenvatting gebundeld
gepresenteerd). Er is ook een appendix opgenomen met (I) een toelichting op de werking van de CO2heffing en de energiebelasting, (II) een nadere uitleg van de onderzoeksmethode, (III) de resultaten bij
het scenario met prijsramingen uit de KEV 2021 en (IV) de resultaten op microniveau.
Tabel 1-6 Sectornamen gebruikt in dit onderzoek en de officiële CBS-naam.
CBS-naam
10-12 Voedings-, genotmiddelenindustrie
17-18 Papier- en grafische industrie
201 Basischemie
23 Bouwmaterialenindustrie
25-28 Metaalproducten/ machine-industrie
Glastuinbouw
Q Gezondheids- en welzijnszorg
P Onderwijs
I Horeca
G Handel en autoreparatie

Naam in dit onderzoek
Voedingsindustrie
Papierindustrie
Basischemie
Bouwmaterialenindustrie
Metaalproductenindustrie
Glastuinbouw
Gezondheidszorg
Onderwijs
Horeca
Handel en autoreparatie

11

Effectenonderzoek belastingplan 2023

2 Context: huidig energieverbruik en huidige
energiekosten
Deze sectie geeft een overzicht van het huidige energieverbruik en de huidige energielasten en kosten in de tien onderzochte sectoren. Dit is relevant voor de tariefaanpassingen in de
energiebelasting en het totaaleffect van de fiscale klimaatmaatregelen in het Belastingplan 2023.12 De
verdeling van het gas- en elektriciteitsverbruik verschilt namelijk sterk per sector. Met substantiële
verschillen tussen de tariefaanpassingen per schijf die in Tabel 1-3 zijn weergegeven, zal de impact van
de tariefaanpassingen in de energiebelasting ook sterk per sectoren verschillen.
De belastingtarieven voor elektriciteit in schijven 1-2 zijn het hoogst (in €2021/MWh), zelfs
substantieel hoger dan die voor gas, terwijl daar het minste energieverbruik van de tien sectoren
plaatsvindt. Door belastingtarieven voor gas- en elektriciteitsverbruik in Figuur 2-1 weer te geven in €
per MWh, kan de hoogste van de tarieven worden vergeleken. Daarin is te zien dat de belastingtarieven
voor elektriciteitsverbruik in schijven 1 en 2 substantieel hoger zijn dan het tarief in andere schijven en
voor gasverbruik. Het gas- en elektriciteitsverbruik in de andere schijven is daarentegen (significant)
meer. Een substantieel deel van het gasverbruik is zelfs vrijgesteld van de energiebelasting. Dit betreft
grotendeels gasverbruik voor niet-energetische doeleinden, in (efficiënte) WKK's en voor mineralogische
processen. Voor elektriciteit is dit voor vooral voor metallurgische processen en chemische reductie.

140
120
100
80
60
40
20
0

35
30
25
20
15
10
5
0
1

2

3

4

ob

1

2

ob

1

2

3

Schijf

Schijf

Schijf

Gas

Gas (glastuinbouw)

Elektriciteit

Energieverbruik

4

ob

energieverbruik (TWh)

Belastingtarief (EUR/MWh)

Figuur 2-1 Huidige belastingtarieven en het totale energieverbruik in de tien onderzochte sectoren in 2020.

Belastingtarieven

Bron: eigen analyses op basis van gegevens van CBS, gedeeld door Ministerie van Financiën. ob = onbelast

Tussen de tien sectoren zijn er grote verschil tussen de schijven waarin het elektriciteits- en
gasverbruik wordt belast. Figuur 2-2 en Figuur 2-3 tonen het gas- en elektriciteitsverbruik per sector
en per belastingschijf. In de vier ETS-sectoren wordt het overgrote deel van het gas en
elektriciteitsverbruik in schijven 3 en 4 belast waar de tarieven het laagst zijn. In de basischemie is dit
zelfs grotendeels in schijf vier voor zowel elektriciteit en gas. In de andere sectoren vindt het
gasverbruik vooral plaats in de schijven 1 en 2. Het elektriciteitsverbruik van deze sectoren is
grotendeels verspreid over schijven 1, 2 en 3. Het vrijgestelde gasverbruik vindt voornamelijk plaats bij
de vier ETS-sectoren en glastuinbouw

12

Voor aanscherping van de CO2-heffing is de verhouding tussen de dispensatierechten en emissies onder de CO2heffing het meest relevant. Hiervoor is vertrouwelijke data op installatieniveau van de Nederlandse Emissieautoriteit
(NEa) gebruikt en kan daarom niet getoond worden. Deze sectie bevat daarom alleen een overzicht van de huidige
situatie over het energieverbruik en energiebelastingtarieven dat gebruikt is om de impact van hogere
energieprijzen en aanpassingen in de energiebelasting te bepalen.
12

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Figuur 2-2 Gasverbruik verdeeld naar sector en belastingschijf in 2020.
Gasverbruik (TWh)
-

10

20

30

Schijf 1

Schijf 2

Schijf 3

40

50

60

70

Industrie

Voedings
Papier
Basischemie
Bouwmaterialen

Niet-industrie

Metaalproducten

Glastuinbouw
Gezondheidszorg
Onderwijs
Horeca
Handel en autoreparatie
Schijf 4

Onbelast

Bron: eigen analyses op basis van gegevens van CBS, gedeeld door het Ministerie van Financiën.
Figuur 2-3 Elektriciteitsverbruik verdeeld naar sector en belastingschijf in 2020.
Elektriciteitsverbruik (TWh)
-

2

4

6

8

Schijf 4

Onbelast

10

12

Industrie

Voedings
Papier

Basischemie
Bouwmaterialen

Niet-industrie

Metaalproducten
Glastuinbouw
Gezondheidszorg
Onderwijs
Horeca
Handel en autoreparatie
Schijf 1

Schijf 2

Schijf 3

Bron: eigen analyses op basis van gegevens van CBS, gedeeld door het Ministerie van Financiën.

Het verschil in belastingtarieven waarin de sectoren worden belast vertaalt zich naar een verschil
in impact van de energiebelasting op de energiekosten. Figuur 2-4 toont het aandeel van de
energiebelasting in de energiekosten in de tien onderzochte sector in 2020. De figuur laat ook het
aandeel van de marktprijs en nettarieven in de energiekosten zien. Hierin is te zien dat de
energiekosten in de basischemie en glastuinbouw in 2020 voornamelijk worden gedreven door de
marktprijs. Dit is het resultaat van de relatief lage belastingtarieven en vrijstellingen waar hun
elektriciteits- en gasverbruik voornamelijk plaatsvindt. In de dienstensectoren is de energiebelasting de
meest bepalende factor in de energiekosten. Dit is het gevolg van de hogere tarieven in de lagere
schijven waar hun energieverbruik grotendeels plaatsvindt.
Figuur 2-4 Aandeel van de marktprijs, energiebelasting en nettarieven in de energiekosten van de 10
onderzochte sectoren in 2020.
Aandeel in energiekosten (%)

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Voedingsindustrie
Papierindustrie
Basischemie
Bouwmaterialenindustrie
Metaalproductenindustrie
Glastuinbouw
Gezondheidszorg
Onderwijs
Horeca
Handel en autoreparatie
Marktprijs

Belasting

Nettarieven

Bron: eigen analyses op basis van energieprijzen gegevens van KEV 2021 en CBS (2022) en energieverbruik gegevens
van CBS, gedeeld door Ministerie van Financiën.

13

Effectenonderzoek belastingplan 2023

3 Effect hogere energie- en ETS-prijzen
De stijging van de marktprijzen voor gas en elektriciteit (tot wel + 600%) vertaalt zich niet een-opeen door in een stijging van energiekosten, maar zorgt wel voor een sterke toename in kosten. Het
leveringstarief voor energie (de prijs die consumenten betalen) bestaat uit verschillende componenten.
Belastingen, toeslagen en nettarieven zijn veelal onafhankelijk van de marktprijs (m.u.v. de Btw).
Hierdoor stijgt het leveringstarief minder hard dan de marktprijs. Ook zorgt dit ervoor dat sectoren met
relatief lage belasting- en nettarieven (zoals de industrie en glastuinbouw) een hogere relatieve stijging
van hun energiekosten ondervinden t.g.v. hogere marktprijzen, aangezien deze voor een groot deel
door de marktprijs voor gas/elektriciteit bepaald worden. Verder zullen marktpartijen ten gevolge van
de hogere prijzen hun energievraag reduceren, wat de energiekosten drukt. Toch leidt de zeer
significante verhoging in marktprijzen tot grote toenames in energiekosten.
Tabel 3-1 laat de energiekosten en CO2-emissies per sector zien bij het scenario met energieprijzen uit
de KEV 2021 en met het scenario van het basispad (conform actuele prijsramingen).13 Energiekosten
zijn berekend door het gas- en elektriciteitsverbruik (o.b.v. CBS en MIDDEN) te vermenigvuldigen met
de gas- en elektriciteitsprijsramingen (marktprijs + netwerktarief + energiebelasting). Voor de vier ETSsectoren worden ook andere energiedragers in 2030 meegenomen, voor de overige sectoren niet.
Verder is aangenomen dat bedrijven energie inkopen tegen de dan geldende marktprijs, hoewel veel
bedrijven gebruik maken van termijncontracten. De tabel laat ook het procentuele verschil zien
verschil tussen de waardes bij het KEV 2021 scenario en het basispad. De CO2-emissies omvatten de
directe schoorsteenemissies van de gehele sector.
In 2023 gaan de hogere energieprijsramingen gepaard met ten minste een verdubbeling van de
energiekosten. De gemiddelde procentuele toename in energiekosten t.g.v. de hogere prijsramingen in
het basispad t.o.v. de KEV 2021 in de tien sectoren bedraagt 221%. De hoogste relatieve stijging vindt
plaats in de basischemiesector (+305%) en de glastuinbouw (+281%). Zoals hierboven uitgelegd is dit het
gevolg van het feit dat het leveringstarief in deze sectoren voor een zeer groot deel wordt bepaald door
de marktprijs en maar zeer beperkt door belasting- en nettarieven. In sectoren die vooral bestaan uit
kleinverbruikers, zoals onderwijs en horeca, gebeurt het tegenovergestelde; een relatief lage
kostenstijging omdat een groot deel van het leveringstarief bestaat uit belastingen en netwerkkosten.
In 2025 en 2030 zijn de verschillen in energieprijsramingen uit het basispad en het scenario met
prijsramingen van de KEV 2021 kleiner; dit vertaalt zich kleiner verschil in energiekosten.
Desondanks zijn de energiekosten bij prijsramingen uit het basispad in 2025 alsnog ten minste 50%
hoger dan bij de geraamde energiekosten in het scenario met prijsramingen van de KEV 2021. De
gemiddelde toename bedraagt 112%. In 2030, waarbij de energieprijsramingen in het basispad gelijk
zijn aan de hoogste waarde binnen de bandbreedte van de KEV 2021, bedraagt de minimale toename 6%
en de gemiddelde toename 44%.
De geraamde directe CO2-emissies14 zijn in totaal 1,1 Mton lager in de tien sectoren ten gevolge
van de hogere energieprijs- en ETS-prijsramingen; hierbij is het effect van de hogere ETS-prijs
dominant. De stijging in de geraamde energiekosten van gemiddeld 44% gaat gepaard met een

13

De energiekosten in dit rapport zijn altijd inclusief (1) kosten voor energiedragers die geleverd zijn voor eigen
gebruik. Dit is inclusief energiekosten voor bijv. gas dat gebruikt wordt voor elektriciteitsproductie in WKK’s en
daarna verkocht wordt aan derden en (2) kosten voor gas en elektriciteit voor niet-energetische doeleinden.
14
Bij de ETS-sectoren refereert directe emissies naar directe CO2- en lachgasemissies (conform scope CO2-heffing)
14

Effectenonderzoek belastingplan 2023

geraamde emissiereductie van gemiddeld 5% in 2030. De meeste emissiereductie vindt plaats in de vier
ETS-sectoren, met name ten gevolge van een hogere ETS-prijs. In Box 3-1 wordt dit toegelicht.
Tabel 3-1 Energiekosten (mln €2021) en CO2-emissies (Mton CO2) per sector bij energieprijzen uit de KEV 2021
en bij actuele energieprijzen uit het basispad (tussen haakjes: procentuele verschil KEV 2021 en basispad).
Directe emissies*
(Mton CO2)
Sector
2023
2025
2030
2030
KEV '21
Basispad
KEV '21
Basispad
KEV '21
Basispad
KEV '21 Basispad
729
2.336
742
1.528
816
1.476
1,9
1,7
Voedingsindustrie
(+220%)
(+106%)
(+81%)
(-6%)
211
710
290
636
199
447
0,4
0,3
Papierindustrie
(+236%)
(+119%)
(+125%)
(-13%)
2.020
8.177
2.724
6.845
4.289
6.795
9,8
9,5
Basischemie
(+305%)
(+151%)
(+58%)
(-3%)
144
517
156
358
229
317
1,8
1,7
Bouwmaterialenindustrie
(+259%)
(+129%)
(+38%)
(-7%)
246
658
256
469
265
295
0,5
0,5
Metaalproductenindustrie
(+167%)
(+83%)
(+11%)
(-5%)
1.022
3.890
1.014
2.366
928
1.132
4,8
4,4
Glastuinbouw
(+281%)
(+133%)
(+22%)
(-8%)
486
1.134
478
783
483
525
0,8
0,7
Gezondheidszorg
(+133%)
(+64%)
(+9%)
(-4%)
217
486
213
339
214
231
0,3
0,3
Onderwijs
(+124%)
(+59%)
(+8%)
(-3%)
485
1.016
477
724
478
510
0,5
0,5
Horeca
(+110%)
(+52%)
(+7%)
(-3%)
973
2.020
965
1.461
981
1.040
0,8
0,8
Handel en autoreparatie
(+108%)
(+51%)
(+6%)
(-3%)
6.533
20.945
7.316
15.510
8.881
12.769
21,5
20,4
Totaal
(+221%)
(+112%)
(+44%)
(-5%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. * Bij de ETS-sectoren refereert
directe emissies naar de broeikasgassen conform de scope van de CO2-heffing. Voor de basischemie bevat dit zowel
CO2- als lachgasemissies. Voor de andere sectoren zijn dit enkel CO2-emissies.
Energiekosten (mln € 2021)

De gepresenteerde resultaten zijn de consequentie van de gehanteerde prijsramingen; hogere
prijsramingen zouden gepaard gaan met hogere kosten en lagere directe CO2-emissies. De
neerwaartse trend in energiekosten tussen 2023, 2025 en 2030 in het basispad is het resultaat van de
aanname dat energieprijzen dalen richting 2030. Daarnaast worden de resultaten sterk beïnvloed door
de hoogte van de elasticiteit. Bij een lagere elasticiteit nemen de energiekosten meer toe omdat de
vraag naar energie minder daalt t.g.v. hogere prijzen en bij een hogere elasticiteit gebeurt het
tegenovergestelde. Bij een elasticiteit van 0,1 (i.p.v. de gehanteerde 0,2) is de totale toename in
energiekosten in de tien sectoren 285% in 2023, 140% in 2025 en 46% in 2030. De geraamde
emissiereductie in 2030 is 4%. Bij een elasticiteit van 0,5 is de totale toename in energiekosten in de
tien sectoren 29% in 2023, 27% in 2025 en 37% in 2030. De geraamde emissiereductie in 2030 is 9%.
Box 3-1 Impact van de hogere ETS-prijs en energieprijzen op emissiereductie in de vier industriesectoren
In het KEV 2021 scenario leveren elektrificatie en afvang en opslag van CO2 (CCS) de grootste bijdrage aan
de emissiereductie in de vier industriesectoren die onder de CO2-heffing vallen (voedingsindustrie,
papierindustrie, basischemie en bouwmaterialenindustrie). In de analyse leidt dit tot een emissiereductie
van 12,1 Mton CO2 in 2030 t.o.v. een situatie waarin geen emissiereductiemaatregelen worden genomen.
Hierbij gaat het enkel om de reductie van de directe schoorsteenemissies in deze vier sectoren die onder
de CO2-heffing vallen.

In het basispad stijgt de emissiereductie in de vier industriesectoren naar zo’n 12,6 Mton t.o.v. een situatie
zonder emissiereductiemaatregelen; een toename van 0,53 Mton. Zo’n 0,48 Mton is toe te schrijven aan de
impact van de hogere ETS-prijs die in het basispad is gehanteerd. Een hogere ETS-prijs vormt namelijk een
sterkere prijsprikkel voor bedrijven met een overschot aan dispensatierechten om additionele emissies te

15

Effectenonderzoek belastingplan 2023

reduceren. Deze extra dispensatierechten kunnen ze vervolgens aan bedrijven met een tekort verkopen
tegen een prijs oplopend tot CO2-heffingstarief. Dispensatierechten zijn echter alleen geldig in het jaar
waarvoor ze zijn uitgegeven en de markt is beperkt tot Nederland met een veel lagere liquiditeit. Hierdoor
is de waarde van dispensatierechten onzeker, omdat het niet duidelijk is of bedrijven hun extra
dispensatierechten wel kunnen verkopen. Tegelijkertijd leiden de additionele emissiereductie ook tot
lagere ETS-kosten of meer gratis ETS-rechten die de bedrijven kunnen verkopen. ETS-rechten die door
emissiereductie vrijkomen kunnen, in tegenstelling tot dispensatierechten, wel voor toekomstige jaren
worden bewaard en verhandeld worden op een liquide Europese markt. Dit betekent dat de waarde voor
het reduceren van 1 additionele ton CO2 voor deze bedrijven tussen de ETS-prijs en het CO2-heffingstarief
zit. Een hogere ETS-prijs leidt daarmee tot een hogere minimale waarde van de additionele ton CO 2reductie en dus een sterkere prijsprikkel voor emissiereductie.

Zo’n 0,05 Mton van de additionele emissiereductie in het basispad is toe te schrijven aan de stijging van de
energieprijzen t.o.v. de KEV 2021. De hogere gasprijzen leiden er namelijk toe dat meer
reductiemaatregelen rendabel worden. Tegelijkertijd zorgen de hogere elektriciteitsprijzen in het basispad
ervoor dat elektrificatiemaatregelen minder aantrekkelijk worden. In de analyse is verder aangenomen dat
de gemiddelde prijs van biogas is gekoppeld aan de aardgasprijs en de gemiddelde prijs van waterstof aan
elektriciteit. Hierdoor worden deze reductiemaatregelen ook duurder, waardoor de impact van de hogere
gas- en elektriciteitsprijzen op emissiereductie beperkt is.

In combinatie van hogere energieprijzen met de hogere ETS-prijzen leidt er wel toe dat de mix van
toegepaste reductiemaatregelen in het basispad anders is dan in het KEV 2021 scenario. In het basispad
daalt de bijdrage van elektrificatie aan de emissiereductie in de vier industriesectoren met 1 Mton t.o.v.
de KEV 2021 door de hogere elektriciteitsprijs. Tegelijkertijd stijgt de bijdrage van CCS met 1,3 Mton en
maatregelen gerelateerd aan bio-energie met 0,2 Mton.

Het aandeel energiekosten in totale bedrijfskosten verschilde al sterk tussen sectoren voorafgaand
aan de energieprijsstijgingen en neemt bij hogere energieprijzen verder toe. Tabel 3-2 laat de
percentages energiekosten in de totale bedrijfskosten15 zien bij energieprijsramingen uit de KEV 2021
en bij de energieprijsramingen uit het basispad in verschillende jaren. In 2020 varieerde het aandeel
energiekosten in bedrijfskosten tussen de 0,2% en 13% in de tien sectoren. Bij tot voor kort gangbare
projecties (KEV 2021) zou het aandeel energiekosten in de totale bedrijfskosten in een aantal sectoren
oplopen (bijv. basischemie van 4% in 2020 naar 11% in 2030 en glastuinbouw van 13% naar 16%) en voor
andere sectoren gelijk blijven of licht afnemen. Bij de actuele energieprijsramingen uit het basispad
stijgt het aandeel energiekosten in totale bedrijfskosten in alle sectoren. De grootste stijging is
zichtbaar in de glastuinbouwsector in 2023, waarbij het aandeel met 26 procentpunt toeneemt t.o.v.
van het scenario met energieprijzen uit de KEV 2021. Ook in industriesectoren—met name in de
basischemie—is de toename zeer significant. In andere sectoren (horeca, handel en autoreparatie, en
metaalproductenindustrie) gaan de actuele energieprijsramingen weliswaar gepaard met een toename
in het aandeel energiekosten in totale bedrijfskosten, maar blijft het aandeel beperkt (<5%).

15

Totale bedrijfskosten bestaan uit twee componenten: energiekosten en overige kosten. Voor sectoren die niet in
de MIDDEN-database staan, zijn enkel de gas- en elektriciteitskosten meegenomen als energiekosten. Voor MIDDENsectoren zijn ook de kosten van andere energiedragers meegenomen. De overige kosten zijn berekend o.b.v. de
waarde uit 2020 en een groeipad conform de KEV 2021 die gebruik maakt van CE Delft (2021) Groeiprojecties
energie-intensieve industrie voor de industrie, van WECR (2021) Effecten van actuele ontwikkelingen op prognoses
CO2-emissie glastuinbouw 2030 voor de glastuinbouw en van de algemene groeiraming CPB voor de dienstensector.
16

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel 3-2 Energiekosten als percentage van totale bedrijfskosten bij energieprijzen KEV 2021 en het basispad.
Sector

2020

2023
KEV '21
1%
2%
6%
2%
0,3%
16%

Basispad
3%
6%
23%
7%
0,7%
42%

2025
KEV '21
1%
3%
7%
2%
0,3%
16%

Basispad
2%
6%
18%
5%
0,5%
31%

2030
KEV '21
1%
2%
11%
3%
0,3%
16%

Basispad
Voedingsindustrie
1%
2%
Papierindustrie
2%
4%
Basischemie
4%
17%
Bouwmaterialenindustrie
2%
4%
Metaalproductenindustrie
0,3%
0,3%
Glastuinbouw
13%
19%
Gezondheidszorg
Geen data
Onderwijs
Horeca
2%
2%
4%
2%
3%
2%
2%
Handel en autoreparatie
0,2%
0,1%
0,3%
0,1%
0,2%
0,1%
0,1%
Bron energiekosten: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. Bron bedrijfskosten:
CBS (2022). Bedrijfsleven; arbeids- en financiële gegevens. De energiekosten zijn berekend o.b.v. het verbruik per
energiedrager x de prijs van de energiedrager. De berekende energiekosten voor de vier ETS-sectoren zijn de kosten
voor alle energiedragers. De berekende energiekosten voor overige zes sectoren zijn enkel de kosten voor
elektriciteit en gas. Kosten voor andere energiedragers zijn voor de overige zes sectoren niet meegenomen en is
daarom mogelijk een onderschatting.

Conclusies over de effecten van stijgingen in energieprijsramingen en de ETS-prijsraming
De consequentie van hogere energie- en ETS-prijsramingen is een toename in energiekosten. De
grootste procentuele stijging vindt plaats in sectoren met de laagste belastingtarieven. Hogere
energieprijzen vertalen zich in hogere energiekosten. De sterkste stijging treedt op in 2023 (100-300%),
maar ook in 2025 zijn de energiekosten nog 50-150% hoger dan op basis van de KEV 2021 verwacht
werd. Hogere marktprijzen leiden niet een-op-een in hogere energiekosten omdat (1) het
leveringstarief wordt bepaald door marktprijzen, netwerktarieven en belastingen en doordat (2) het
energieverbruik kan verminderen als reactie op de hogere prijzen. De energiekosten stijgen het sterkst
in de industrie en glastuinbouw (procentueel gezien) omdat de energiecomponent daar een groot deel
van de totale prijs vertegenwoordigt als gevolg van lage belasting en nettarieven. Als gevolg van de
stijgende energiekosten loopt het aandeel van de energiekosten in de totale bedrijfskosten sterk op,
tot meer dan 40% voor de glastuinbouw en 20% voor de basischemie in 2023. Toch blijft het aandeel
energiekosten in de meeste sectoren en jaren lager dan 5% van de bedrijfskosten.
De geraamde emissiereductie in de vier ETS-sectoren ten gevolge van prijsstijgingen wordt
grotendeels verklaard door de hogere ETS-prijs in plaats van de hogere energieprijs. In de nietindustrie, waarbij de emissiereductie is geschat m.b.v. elasticiteiten, wordt in 2030 een
emissiereductie van zo’n 6% geschat t.g.v. de hogere energieprijzen. In de vier ETS-sectoren wordt
o.b.v. de bottom-up analyse een emissiereductie van zo’n 5% ingeschat (doordat de absolute emissies
groter zijn in de industrie wordt in de industrie alsnog de grootste absolute emissiereductie geraamd).
De bottom-up analyse laat zien dat in 90% van de geraamde emissiereductie in de vier ETS-sectoren het
resultaat is van de hogere ETS-prijs. Het beperkte effect van de hogere energieprijzen op
emissiereductie komt doordat in de analyse is aangenomen dat de kosten van veel
emissiereductiemaatregelen meestijgen met de elektriciteits- en gasprijzen (bijv. de prijzen voor
biogas en waterstof).

17

Effectenonderzoek belastingplan 2023

4 Effecten onderzochte maatregelen uit het
Belastingplan 2023
In deze sectie zijn de resultaten van de aanscherping van de CO2-heffing en de tariefaanpassingen in de
energiebelasting op de tien onderzochte sectoren getoond. Allereerst zijn de effecten van de twee
fiscale klimaatmaatregelen apart getoond, gevolgd door het totaaleffect van de combinatie van de
twee maatregelen voor de tien sectoren. Het effect op andere sectoren of het totaaleffect op de
Nederlandse economie is niet in deze studie onderzocht. Effecten kunnen ook afwijken op subsector- of
bedrijfsniveau binnen de onderzochte sectoren.

4.1 Effect aanscherping van de CO2-heffing
In het basispad leidt de aanscherping van de CO2-heffing niet tot een lastenverandering voor
installaties die onder het EU-ETS en CO2-heffing vallen in 2023 en 2025. De reden hiervoor is dat de
geraamde ETS-prijs hoger is dan het heffingstarief, waardoor het netto heffingstarief voor deze
bedrijven 0 €/ton CO2 is.16 De bedrijven in de vier ETS-sectoren ervaren daarom geen lasten onder de
CO2-heffing in 2023 en 2025. Het aantal dispensatierechten heeft dan ook geen invloed op de lasten.17
De maximale stijging van lasten voor de vier ETS-sectoren in 2030 door de aanscherping van de
CO2-heffing is geraamd op €35 miljoen binnen de onderzochte sectoren. Tabel 4-1 toont de
geraamde verandering in totale lasten en directe emissies in 2030 voor de vier ETS-sectoren. Dit is voor
het basispad (voor aanscherping) en na aanscherping van de CO2-heffing weergegeven. De lasten zijn
berekend op basis van de emissies per installatie die niet door dispensatierechten zijn gedekt en
daarmee tegen het geldende CO2-heffingstarief (verminderd met de ETS-prijs) worden belast. De lasten
die in Tabel 4-1 worden weergegeven houden geen rekening met de eventuele verkoop van
dispensatierechten van installaties met een overschot aan installaties met een tekort. Dit zijn dus de
maximale lasten per sector; in de praktijk zullen de lasten waarschijnlijk lager uitvallen. Voor de vier
ETS-sectoren samengenomen is namelijk berekend dat hun totale emissies lager zijn dat het aantal
dispensatierechten. Dit betekent dat er meerdere installaties zijn die een overschot aan
dispensatierechten hebben om te verkopen.
Tabel 4-1 Lasten (mln €2021) en directe emissies (Mton CO2eq) in het basispad en na aanscherping van de CO2heffing per sector in 2030 (tussen haakjes: procentuele verandering na aanscherping t.o.v. het basispad).
Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
2030
2030
Na aanscherping
Basispad
Na aanscherping
Basispad
4,3
6,7 (+57%)
1,0
1,0 (0%)
Voedingsindustrie
0,04
0,07
(+92%)
0,1
0,1 (0%)
Papierindustrie
56,1
84,5
(+51%)
9,5
9,5 (0%)
Basischemie
10,6
14,8
(+39%)
1,2
1,2 (0%)
Bouwmaterialenindustrie
4,3
6,7
(+57%)
1,0
1,0 (0%)
Voedingsindustrie
71,1
106,2
(+49%)
11,9
11,9
(0%)
Totaal
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. Emissies zijn directe emissies van
installaties onder de CO2-heffing. Getallen tellen soms niet op door afronding. Lasten zijn maximale lasten in de
sector berekend o.b.v. het tekort aan dispensatierechten per installatie.
Sector

16

Bedrijven die niet onder het EU-ETS vallen maar wel onder de CO2-heffing, zoals afvalverbrandingsinstallaties en
enkele specifieke processen waar lachgas bij vrijkomt, zullen wel een verhoging van lasten ervaren door de
aanscherping van de CO2-heffing. Zij betalen het volledige CO2-heffingstarief voor emissies die niet gedekt zijn door
dispensatierechten. Niet-ETS bedrijven die onder de CO2-heffing vallen zijn echter niet meegenomen in deze studie.
17
Deze conclusie geldt niet voor de niet-ETS lachgasinstallaties onder de heffing die tot de basischemiesector
behoren, als installaties door de aanscherping van een overschot naar een tekort aan dispensatierechten gaan. De
informatie over de dispensatierechten voor deze niet-ETS installaties was echter niet toegankelijk voor deze studie .
18

Effectenonderzoek belastingplan 2023

De impact van de aanscherping op de lasten verschilt zowel per sector als binnen elke sector. De
emissies die door dispensatierechten worden gedekt in elke sector is namelijk anders. De relatieve
toename in lasten in de papierindustrie is weliswaar het grootst, maar de absolute toename is het
kleinst. In deze sector zijn voor de meeste bedrijven in het basispad al rendabele reductiemaatregelen
beschikbaar om hun emissies dusdanig te reduceren dat ze zelfs bij aanscherping een overschot aan
dispensatierechten hebben. In de bouwmaterialenindustrie daarentegen hebben bijna alle bedrijven al
een tekort in het basispad, waardoor de aanscherping tot een stijging in lasten bij vrijwel alle bedrijven
leidt. Voor de andere twee sectoren is het beeld meer verspreid. Sommige bedrijven hebben zelfs na
aanscherping een overschot aan dispensatierechten, terwijl anderen hun tekort aan dispensatierechten
zullen zien toenemen. Hierbij is geen duidelijke trend te zien in termen van de omvang van bedrijven
m.b.t. waar de lastenstijging voornamelijk plaatsvindt.
De aanscherping van de CO2-heffing leidt in het basispad—zonder aanscherping van het tarief—niet
tot meer emissiereductie in de onderzochte sectoren. In Tabel 4-1 is te zien dat de geraamde
emissies van de vier sectoren in zowel het basispad als na aanscherping 11,9 Mton zijn.18 Dit betekent
dat de additionele prikkel door de aanscherping onvoldoende sterk is om meer
emissiereductiemaatregelen rendabel worden t.o.v. de situatie in het basispad. De vier ETS-sectoren
dragen dus niet mee aan de beoogde extra 4 Mton emissiereductie door de aanscherping. Hierbij
moeten wel enkele belangrijke kanttekeningen geplaatst worden:
•

De vier sectoren dekken slechts een deel van de industrie die onder de CO 2-heffing valt
(45% van de emissies). Deze resultaten zijn niet te extrapoleren naar andere sectoren, omdat
de reductiemaatregelen en kosten in elke sector anders zijn. In deze studie is het effect van
de aanscherping op de andere sectoren zoals de basismetaal- en raffinagesectoren niet verder
onderzocht, waar ook een aanzienlijk deel van het emissiereductiepotentieel in zit.

•

De hogere ETS-prijs in het basispad leidt ertoe dat het EU-ETS meer emissiereductie
stimuleert, waardoor de benodigde prijsprikkel door de CO2-heffing, en daarmee ook de
aanscherping ervan, minder sterk hoeft te zijn. In de berekeningen gebruiken we namelijk
een ETS-prijs in 2030 van 93 €2021/tCO2. Dit is aanzienlijk hoger is dan de 63 €/tCO 2 die in de
KEV 2021 is gebruikt en waar de extra 4 Mton emissiereductie op is gebaseerd. De PBLtariefstudie 2022 van de CO2-heffing19 laat zien dat bij een ETS-prijs van 100 €/tCO2, het
effect van het aangescherpte CO2-heffingsdoel tot zo’n 1,6 Mton extra emissiereductie leidt
voor de gehele industrie onder de CO2-heffing. Hierbij is een belangrijk verschil dat de PBLtariefstudie 2022 subsidies meeneemt en onze analyse niet (zie punt hieronder). De lagere
reductie betekent niet per se dat de extra 4 Mton emissiereductie door aanscherping van de
CO2-heffing niet behaald wordt, maar dat een groter deel van de emissiereductie door het EUETS wordt gedreven. In onze analyse wordt zo’n 0,5 Mton aan extra emissiereductie in de vier
sectoren gedreven door de hogere ETS-prijs zoals toegelicht in Box 3-1. Indien de ETS-prijs
toch lager uitvalt, dan zal de CO2-heffing een grotere rol spelen in het stimuleren van
emissiereductie zoals is ontworpen. Ook heeft de aanscherping dan een sterker effect.

•

In de analyse zijn geen subsidies niet meegenomen, waarbij de SDE++ het meest
belangrijke subsidie instrument is. De Stimulering Duurzame Energieproductie en
Klimaattransitie (SDE++) verlaagt namelijk de onrendabele top van reductiemaatregelen,
waardoor de netto kosten van reductiemaatregelen voor bedrijven afnemen. In combinatie
met de aanscherping van de CO2-heffing zouden sommige maatregelen mogelijk wel rendabel

18

De emissies in Tabel 4-1 omvatten alleen de directe emissies van installaties die onder de CO2-heffing vallen. De
emissies in het basispad zijn daarom lager dan in Tabel 3-1, die ook de emissies van bedrijven die niet onder de CO2heffing vallen bevat.
19
PBL (2022). Analyse tarief CO2-heffing industrie – Tariefstudie 2022.
19

Effectenonderzoek belastingplan 2023

zijn. De impact van subsidies op rentabiliteit van reductiemaatregelen is in Sectie 5 met
casestudies geïllustreerd. De verlaging van de onrendabele top door de SDE++ geldt mogelijk
niet voor alle maatregelen, omdat het budget van de SDE++ gelimiteerd is. In dit onderzoek is
niet onderzocht welke maatregelen rendabel worden met de SDE++.
•

In de analyse is aangenomen dat investeringen in de huidige technieken in 2030 volledig
zijn afgeschreven en vervanging tijdens een reguliere onderhoudsstop plaatsvindt. Dit
betekent dat voor reductiemaatregelen met de meerkosten t.o.v. vervangingskosten voor de
huidige techniek is gerekend (behalve voor CCS en retrofitting maatregelen die een toevoeging
zijn op de huidige techniek en dus de volledige kosten zijn meegenomen). In de praktijk zullen
de investeringen in 2030 nog niet volledig zijn afgeschreven en zou een vroegtijdige vervanging
als extra kosten meegenomen moeten worden. Ook zijn er mogelijk andere kosten verbonden
aan de implementatie van reductiemaatregelen als dit leidt tot een ongeplande productiestop.
Hierdoor kunnen reductiemaatregelen die in het basispad als rendabel naar voren komen in
werkelijkheid niet rendabel zijn, maar met de aanscherping weer wel rendabel zijn. Het
bepalen van dit effect vereist echter een analyse die buiten de scope van dit onderzoek ligt.

De lastenstijging door aanscherping dienen wel in perspectief geplaatst te worden, waaruit
geconcludeerd kan worden dat de gemiddelde impact over de onderzochte sectoren beperkt is. In
Tabel 4-2 zijn veranderingen in energiekosten en meerkosten door het nemen van reductiemaatregelen
in 2030 weergegeven. De meerkosten omvatten de jaarlijkse operationele en onderhoudskosten en de
geannualiseerde investeringskosten. Deze zijn vervolgens als percentage van de economische
parameters van de sectoren weergegeven. Hierbij is aangenomen dat de bedrijven die onder de CO 2heffing vallen de gehele sector beslaan, aangezien de bedrijfseconomische parameters enkel op
sectorniveau beschikbaar zijn. Voor alle sectoren bestaat de toename in kosten een lastenstijging,
omdat de aanscherping van de CO2-heffing niet tot extra reductiemaatregelen leidt. De hoogste
relatieve kostenstijging vindt plaats in de basischemie, waar de na aanscherping de kosten beperkt zijn
tot 0,7% van het bedrijfsresultaat en 0,07% van de bedrijfskosten. Voor de andere sectoren zijn de
kosten gemiddeld nog beperkter. Een belangrijke kanttekening bij de relatieve kosten in Tabel 4-2 is
dat de impact van de aanscherping op individuele bedrijven sterk verschillen door het verschil in
emissies die door dispensatierechten zijn gedekt.
Tabel 4-2 Verandering in kosten (mln €2021) na aanscherping van de CO2-heffing t.o.v. het basispad per sector
in 2030, absoluut en als percentage van verschillende bedrijfseconomische parameters.
Verandering in kosten na aanscherping t.o.v. het basispad in 2030
Totale kosten als % van
Verandering
in kosten (mln € 2021)
Sector
EnergieTotale Bruto toegevoegde Bedrijfs- Bedrijfs- EnergieLasten
Meerkosten
kosten
kosten
waarde
kosten resultaat kosten
Voedingsindustrie
+2,4
0
0
+2,4
0,013%
0,003% 0,034% 0,194%
Papierindustrie
+0,03
0
0
+0,03
0,001%
0,000% 0,003% 0,010%
Basischemie
+28,4
0
0
+28,4
0,390%
0,071% 0,714% 0,812%
Bouwmaterialen-industrie +4,2
0
0
+4,2
0,136%
0,053% 0,565% 1,575%
+35,1
0
0
+35,1
Totaal
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Als de ETS- en energieprijzen zich onverwacht conform de ramingen van de KEV 2021 ontwikkelen,
heeft de CO2-heffing meer impact op CO2-emissies en lasten van bedrijven. Dit geldt zowel voor de
CO2-heffing in de huidige vorm als voor de CO2-heffing na aanscherping. Tabel 4-3 laat de totale lasten
van de CO2-heffing zien voor de vier sectoren bij prijzen uit het basispad en prijzen uit de KEV 2021. De
lagere ETS-prijs uit de KEV 2021 gaat gepaard met een hoger netto heffingstarief. Bij prijsramingen uit
de KEV 2021 leidt de aanscherping tot 5 procentpunt extra lastenverhoging en -0,7 procentpunt extra

20

Effectenonderzoek belastingplan 2023

emissiereductie t.o.v. het scenario met actuele prijsramingen (het basispad). De extra emissiereductie
wordt geraamd in de papierindustrie.
Tabel 4-3 Lasten (mln €2021) en directe emissies (Mton CO2) in het basispad en na aanscherping CO2-heffing in
2030 bij prijzen basispad en KEV 2021(tussen haakjes: percentage verandering aanscherping t.o.v. basispad).
Sector
Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
CO2-heffing
2030
2030
Energieprijzen
Basispad
KEV ‘21
Basispad
KEV ‘21
Voor aanscherping
71,1
114,5
11,9
12,4
Na aanscherping
106,2
176,2
11,9
12,3
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Als de huidige hogere energieprijzen echter aanhouden, vindt er aanzienlijk minder
emissiereductie in de vier ETS-sectoren, al blijven de lasten onder de CO2-heffing vrijwel hetzelfde
als in het basispad. De gevoeligheid van de resultaten voor hogere energieprijzen is getest om door de
energieprijzen van 2023 constant te houden voor alle toekomstige jaren. Dit resulteert in zo’n 1,4 Mton
minder emissiereductie dan in het basispad, vooral door minder elektrificatie. De relatieve prijzen van
elektriciteit t.o.v. gas is namelijk met de 2023 energieprijzen hoger dan de gehanteerde prijzen in het
basispad in 2030. Door de koppeling van energieprijzen van reductiemaatregelen in onze analyse
(biogas aan aardgas, waterstof aan elektriciteit) wordt de emissiereductie namelijk voornamelijk
bepaald door het verschil in prijzen voor gas en elektriciteit i.p.v. de absolute hoogtes van
energieprijzen. De toename in CO2-heffingslasten door de aanscherping zijn echter vrijwel hetzelfde als
in het basispad. De afname in emissiereductie vindt namelijk plaats in installaties die na aanscherping
een overschot aan dispensatierechten hebben in zowel het basispad als de gevoeligheidsanalyse met
hogere energieprijzen.
Een verhoging van de CO2-heffingtarief leidt er weer wel toe dat de CO2-heffing en de
aanscherping20 daarvan door vermindering van dispensatierechten meer effect hebben op
emissiereductie. Met de MIDDEN-database is berekend dat als het CO2-heffingstarief in 2030 van 129
€/tCO2 naar 150 €/tCO2 zou worden verhoogd, de emissiereductie vóór aanscherping in de vier ETSsectoren met 0,5 Mton toeneemt. Na aanscherping komt daar 0,2 Mton bovenop. De sprong in
emissiereductie die daarna volgt vindt plaats bij een CO 2-heffingstarief van ongeveer 180 €/tCO2. Vóór
aanscherping vindt er vervolgens een additionele emissiereductie van 2 Mton plaats en na aanscherping
komt daar zo’n 1 Mton bovenop.
Conclusies over effecten van de aanscherping CO2-heffing op lasten en emissies
De aanscherping van de CO2-heffing leidt, onder de gehanteerde ramingen in het basispad (zonder
aanscherping), in de onderzochte ETS-sectoren enkel tot een beperkte lastenverhoging in 2030 en
geen extra emissiereductie. Bij de ETS-prijs in het basispad leidt de aanscherping van de CO2-heffing
in 2023 en 2025 niet tot een lastenverandering voor bedrijven die onder het EU-ETS vallen. De
geraamde ETS-prijs is in deze jaren hoger dan het heffingstarief, waardoor het heffingstarief voor deze
bedrijven 0 €/ton CO2 is. In 2030 leidt de aanscherping van de CO2-heffing tot een maximale netto
lastentoename van €35 miljoen t.o.v. het basispad in de vier ETS-sectoren. Dit zal in de praktijk
waarschijnlijk lager uitvallen of zelfs nul zijn als bedrijven voldoende dispensatierechten van anderen
kunnen kopen zodat ze de heffing niet hoeven te betalen. Ook zal de impact van de aanscherping per
bedrijf sterk verschillen. Sommige bedrijven kunnen in het basispad al voldoende rendabele

20

Aanscherping verwijst hier enkel naar een vermindering van dispensatierechten zoals in voorgesteld in het
Belastingplan 2023 en niet naar andere maatregelen om de CO2-heffing aan te scherpen zoals een verhoging van het
CO2-heffingstarief.
21

Effectenonderzoek belastingplan 2023

emissiereductiemaatregelen nemen zodat de aanscherping niet tot extra lasten leidt, met name in de
papierindustrie. Andere bedrijven zien door de aanscherping hun lasten stijgen, omdat de aanscherping
geen extra reductiemaatregelen rendabel maakt. De aanscherping leidt in de vier ETS-sectoren daarom
niet tot extra emissiereductie t.o.v. van het basispad.
De vier onderzochte ETS-sectoren dekken echter slechts een deel van de emissies onder de CO2heffing en de resultaten zijn niet te extrapoleren naar andere sectoren. Deze vier industriesectoren
dekken 45% van de emissies die onder de CO2-heffing valt. In deze studie is het effect van de
aanscherping op de andere sectoren zoals de basismetaal- en raffinagesectoren niet verder onderzocht,
waar ook een aanzienlijk deel van het emissiereductiepotentieel in zit. Omdat de reductiemaatregelen
en kosten in elke sector anders zijn, kunnen de resultaten voor de onderzochte vier ETS-sectoren niet
geëxtrapoleerd worden naar de andere sectoren.
Een belangrijke kanttekening is ook dat het effect van de aanscherping van de CO2-heffing erg
afhankelijk zijn van aannames en de gehanteerde ramingen, met name de ETS-prijs. De hogere ETSprijs in het basispad leidt ertoe dat meer emissiereductie door het EU-ETS wordt gestimuleerd en de
CO2-heffing, en daarmee ook de aanscherping ervan, een kleinere rol speelt. Mocht de ETS-prijs toch
lager uitvallen, dan stijgt de heffing voor ETS-bedrijven om de marginale prijsprikkel voor
emissiereductie in stand te houden. Ook zal de aanscherping dan een sterker effect hebben.

4.2 Effect tariefaanpassingen in de energiebelasting & ODE
De voornaamste verschillen tussen de energiebelastingvarianten zijn de spreiding van
lastenverschuivingen over schijven (en daarmee sectoren) en de mate van lastenverschuivingen
van elektriciteit naar gas. Figuur 4-1 laat de tarieven van de energiebelasting (inclusief ODE) in 2030
zien zonder tariefverschuivingen (het basispad 21) en voor de drie varianten. Voor de interpretatie van
de resultaten worden de belangrijkste overeenkomsten en verschillen herhaald. In alle varianten vinden
verschuiving plaats waarbij in schijven 1-3 de tarieven voor elektriciteit worden verlaagd en voor gas
worden verhoogd. De consequentie hiervan is dat het tariefverschil per MWh tussen gas en elektriciteit
in het basispad22 gedeeltelijk wordt gecorrigeerd (in lijn met de ETD-herziening). Verder valt op dat
Variant B minder degressief is dan Variant A; in Variant B worden namelijk zowel de gas- als
elektriciteitstarieven in schijf 4 verhoogd. Daarnaast valt op dat de tariefverschuiving van elektriciteit
naar gas groter is in Variant A dan B.

21

In voorgaande jaren zijn er al een aantal verschuivingen in de energiebelastingtarieven aangekondigd. Daarom
wordt er gesproken over belastingtarieven in het basispad (en niet over huidige tarieven).
22
In het basispad wordt elektriciteit in schijf 1 bijv. 2x zwaarder belast dan gas in schijf 1 (o.b.v. energie-inhoud).
22

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Figuur 4-1 Tarieven van energiebelasting in 2030 in basispad en in de drie varianten (in €2021/MWh).
120

110
97

Belastingtarief (€/MWh)

100

Tarief basispad

80
60

56

62

61

40

40

Variant A+
38

29

28

20

Variant A

61
54

15

10

8

6

4

Schijf 3

Schijf 4

4

9

15

10

Variant B

33 31

10

4

1

1

7

0
Schijf 1

Schijf 2

Gas

Schijf 1

Schijf 2

Schijf 1

Gas (glastuinbouw)

Schijf 2

Schijf 3

Schijf 4

Elektriciteit

Bron: Ministerie van Financiën.

De resultaten van de effectendoorrekening bevestigen dat de tariefverschuiving van elektriciteit
naar gas gepaard gaat met een lastenverschuiving van elektriciteit naar gas. Tabel 4-4 laat de
geraamde effecten zien van de tariefaanpassingen per variant per sector. Daarnaast wordt ook de
procentuele verandering in lasten en emissies weergegeven t.o.v. de geraamde waardes in het basispad
(o.b.v. huidige tarieven). De resultaten laten zien dat de elektriciteitslasten in Variant A ieder jaar
enkele procentpunten meer dalen dan in Variant B (3-15 procentpunten). Daartegenover staat dat in
Variant A de gaslasten ieder jaar meer toenemen dan in Variant B (5-10 procentpunten). In Variant A+
ligt de lastenverschuiving hier tussenin. In 2030 betreft de geraamde lastenverlichting voor elektriciteit
20 tot 35% en de lastenverzwaring voor gas 31 tot 35%.
De som van gas- en elektriciteitslasten voor de tien sectoren daalt in Varianten A en A+, maar stijgt
in Variant B. Tegenover de lastendaling staan hogere kosten voor emissiereductiemaatregelen.
Tabel 4-4 laat zien dat de som van gas- en elektriciteitslasten in Varianten A en A+ in 2030 afneemt
t.o.v. de lasten in het basispad (respectievelijk 6% en 8%). In Variant B weegt de lastenverlichting voor
elektriciteit in de lagere schijven niet op de tegen de lastenverzwaring voor gas (en elektriciteit in
schijf 4), waardoor het totaal toeneemt met 5% in 2030. De lastenverschuiving verschilt echter sterk
per sector, afhankelijk van de energiemix (gas-elektriciteit) en het verbruik (schijf). Op bedrijfsniveau
zijn de verschillen nog groter. Dit wordt hieronder toegelicht in Box 3-1. De lasten geven geen volledig
beeld over de kosten die bedrijven maken t.g.v. de tariefveranderingen. Bedrijven maken immers ook
(meer)kosten door te investeren in extra emissiereductiemaatregelen.23
De geraamde emissiereductie door de tariefaanpassingen is in de meeste sectoren beperkt. De
totale reductie in directe emissies in de tien sectoren bedraagt zo’n 1% (0,2–0,3 Mton CO2). Tabel
4-4 laat ook de geraamde emissiereductie door de tariefaanpassingen per variant per sector. In
tegenstelling tot de effectendoorrekening van de CO 2-heffing omvatten de CO2-emissies directe
schoorsteenemissies van de gehele sector en indirecte emissies gerelateerd aan elektriciteitsverbruik in
dit deel van de analyse, overeenkomstig met de grondslag van de energiebelasting. De afname van
directe schoorsteenemissies t.o.v. het basispad betreft 0,2–0,3 Mton in 2030 afhankelijk van de
varianten, ofwel -1% van de directe emissies in het basispad.
23

Het verschil in de totale elektriciteits- en gaslasten tussen de varianten wordt door een aantal factoren verklaard:
(1) De sectorselectie is op het gebied van energieverbruik per schijf niet volledig representatief (t.o.v. de
Nederlandse economie). (2): Een tariefwijziging in een hogere schijf heeft meer impact op de vraag bij de
elasticiteitmethode dan een tariefwijziging in een lagere schijf. (3) De impact in de 4-ETS sectoren wordt geraamd
a.d.h.v. de MIDDEN-analyse. Verschillende varianten gaan gepaard met verschillende emissiereductie/lasten in deze
analyse; deze emissiereductie gaat niet lineair.
23

Effectenonderzoek belastingplan 2023

De grootste verschillen tussen de varianten zijn te zien in de indirecte (elektriciteits)emissies,
variërend tussen +1% en -8%. In Variant A zijn de geraamde indirecte emissies 1% hoger dan in het
basispad. Dit wordt grotendeels verklaard door de extra elektrificatie t.o.v. het basispad. Extra
elektriciteitsverbruik gaat namelijk gepaard met extra emissies zo lang de elektriciteitssector nog niet
volledig gedecarboniseerd is, waardoor minder gasverbruik niet een-op-een tot emissiereductie leidt.
Conform de KEV 2021 zijn de indirecte emissies berekend met een emissiefactor van 90 kg CO2/MWh in
2030. In Variant A+ zijn de geraamde indirecte emissies lager dan in het basispad. Dit wordt verklaard
omdat er meer emissiereductie plaats vindt door niet-elektrische technieken dan in het basispad. In
Variant B treedt dit mechanisme nog sterker op en verklaart het een 8% afname van indirecte emissies.
De beperkte aanvullende emissiereductie door de tariefwijzigingen wordt verklaard door de hoge
marktprijzen en de relatief lage belastingtarieven in de hogere schijven. Hoewel de
tariefwijzigingen in de hogere schijven fors zijn (tot +400% in de 3 e schijf gas in Variant A), blijft het
aandeel energiebelasting in de leveringsprijs in deze schijven relatief beperkt. Daarnaast vindt een
groot deel van het elektriciteits- en gasverbruik plaats in de hogere schijven of is vrijgesteld van de
energiebelasting (zie Sectie 2). Omdat is aangenomen dat bedrijven reageren op het leveringstarief (en
niet op enkel op belastingtarieven), is het effect op verbruik beperkt. Zo is de geraamde leveringsprijs
voor gas excl. energiebelasting in 2025 €78/MWh. Hoewel het belastingtarief voor gas in schijf 3
verviervoudigd (€6/MWh naar €24/MWh) in Variant A, stijgt het leveringstarief slechts met een factor
1,2. Dit effect wordt versterkt door hogere marktprijzen.
Tabel 4-4 Lasten (mln €2021) en emissies (Mton CO2) per energiedrager bij varianten voor het totaal van de tien
sectoren (tussen haakjes: procentuele verandering t.o.v. de tarieven uit het basispad).
Variant

Energiedrager

Lasten (mln € 2021)
Emissies (Mton CO2)
2023
2025
2030
2030
Gas
900
919
834
Direct
20,4
Basispad
Elektriciteit
926
1.053
1.024
Indirect
5,1
Totaal
1.826
1.972
1.857
Totaal
25,4
Gas
1.075 (+19%)
1.260 (+37%)
1.090 (+31%)
Direct
20,1 (-1,4%)
Variant A
Elektriciteit
717 (-23%)
712 (-32%)
663 (-35%)
Indirect
5,1 (+1,1%)
Totaal
1.792 (-2%)
1.972 (+0%)
1.753 (-6%)
Totaal
25,2 (-0,9%)
Gas
1.067 (+19%)
1.234 (+34%)
1.101 (+32%)
Direct
20,2 (-0,8%)
Variant A+
Elektriciteit
721 (-22%)
735 (-30%)
707 (-31%)
Indirect
4,8 (-4,4%)
Totaal
1.788 (-2%)
1.970 (0%)
1.808 (-3%)
Totaal
25,0 (-1,5%)
Gas
1.027 (+14%)
1.165 (+27%)
1.129 (+35%)
Direct
20,2 (-0,6%)
Variant B
Elektriciteit
745 (-20%)
798 (-24%)
823 (-20%)
Indirect
4,7 (-8,2%)
Totaal
1.772 (-3%)
1.963 (0%)
1.951 (+5%)
Totaal
24,9 (-2,1%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. De directe emissies zijn niet alleen
emissies van gasverbruik, maar bevatten ook overige emissies. Overige emissies verwijzen naar emissies van andere
energiedragers dan gas en elektriciteit, zoals het gebruik van restgassen uit olie in de chemie. Ook bevatten
overige emissies procesemissies bij productie van bouwmaterialen.
Box 4-1 Effecten op bedrijfsniveau – samenvatting van lasteneffecten op microniveau (Annex IV)
In aanvulling op de analyses op sectorniveau heeft het Ministerie van Financiën een analyse op
bedrijfsniveau uitgevoerd met behulp van zogenaamde bedrijfsprofielen om meer inzicht te krijgen over de
spreiding van de effecten binnen sectoren. Hiertoe heeft het Ministerie 21 bedrijfsprofielen gekozen met
als uitgangspunt een zo representatief mogelijke selectie te maken van bedrijven binnen de industrie,
glastuinbouw, dienstensector en het MKB. In tegenstelling tot de analyse op sectorniveau is in de microanalyse het statische lasteneffect van belastingwijzigingen doorgerekend bij het huidige energieverbruik.
Hoewel de micro-analyse de spreiding van effecten binnen sectoren beter inzichtelijk maakt, geldt ook bij
de micro-analyse dat de geraamde effecten niet toepasbaar zijn op alle bedrijven; Binnen bedrijfsprofielen
zijn er bedrijven met afwijkend energieverbruik.

24

Effectenonderzoek belastingplan 2023

De resultaten laten zien dat voor het merendeel van de geselecteerde bedrijfsprofielen een
lastenverlichting in ieder jaar bij iedere variant wordt geraamd. De verschillen tussen bedrijfsprofielen
worden verklaard door (1) de verhouding gas- en elektriciteitsverbruik en (2) het volume gas- en
elektriciteitsverbruik. De tariefwijzigingen in Variant B verlagen de lasten het meest (of verhogen het
minst) en de tariefwijzigingen in Variant A verlagen de lasten het minst (of verhogen het meest), maar de
verschillen tussen bedrijfsprofielen zijn groot. Bedrijven vanaf een belast gasverbruik van 45-46 miljoen m3
gaan meer belasting betalen in Variant B dan in A. Dit geldt voor industrieprofielen (m.u.v. de metaal- en
metaalproductenindustrie), de glastuinbouwprofielen, verpleeg- of verzorgingstehuizen en sporthallen en velden met zwembad. Voorbij een belast elektriciteitsverbruik van 12-13 miljoen kWh stijgen de fiscale
lasten—ceteris paribus—het meest in Variant B. Dit geldt alleen voor de basischemie. Ook in Varianten A en
A+ zullen bedrijven met een bovengemiddeld belast verbruik een kleinere lastenverlichting (of grotere
lastenstijging) kennen dan in deze doorrekening.

De effecten van de tariefaanpassingen op de lasten verschilt sterk tussen sectoren. Tabel 4-5 laat
de geraamde effecten van de tariefaanpassingen in 2030 per sector zien. De tabel laat zien dat de
verschillen tussen sectoren aanzienlijk zijn. In alle varianten geldt dat sectoren die relatief veel gas
gebruiken (en weinig elektriciteit) een lastenverzwaring ondervinden en sectoren die relatief veel
elektriciteit gebruiken een lastenverlichting. In de grote industriële sectoren (voedingsindustrie,
papierindustrie, basischemie en de bouwmaterialenindustrie) nemen de lasten tussen de 13 en 118%
toe. Voor de glastuinbouw wordt ook een significante lastenverzwaring (+4 tot +15%) geraamd ten
gevolge van de grote volumes gas die worden gebruikt in de sector. Hierbij geldt dat de relatieve
lastenverhogingen weliswaar hoog zijn, maar dat de lastenaandelen in energiekosten relatief laag
blijven (door de degressieve belastingstructuur). Met andere woorden: de belastingtarieven waren in
deze sectoren eerder laag t.o.v. andere sectoren en de tarieven bewegen in de varianten richting de
tarieven van andere sectoren. Voor sectoren die relatief veel elektriciteit gebruiken, waaronder alle
geanalyseerde sectoren in de gebouwde omgeving (gezondheidszorg, onderwijs, horeca, handel), geldt
het tegenovergestelde en laten de resultaten lastendalingen zien tot maximaal -25%.
De tariefverhoging in Variant B in de 4e schijf voor elektriciteit en gas leidt in de grote industrie tot
een lastenverzwaring. Dit vertaalt zich in een lastenverzwaring in het totaal van de tien sectoren.
Hoewel sectoren met veel gasverbruik in alle varianten een lastenverzwaring ondervinden (en sectoren
met veel elektriciteitsverbruik een lastenverlichting), zitten er grote verschillen in de lastenverdeling
tussen de varianten. Doordat in Variant B de tarieven in schijf 4 voor gas en elektriciteit stijgen worden
de lasten voor grootverbruikers aanzienlijk hoger geraamd in Variant B dan in Variant A. Het grootste
verschil wordt geraamd bij de basischemie (+13% bij Variant A en +118% bij Variant B). Doordat een
groot deel van het gas- en elektriciteitsverbruik in schijf 4 wordt belast (zie Sectie 2), vertaalt de
tariefverhoging in schijf 4 zich in een totale lastenverhoging van 5% in de tien sectoren.
De effecten van de tariefaanpassing op de directe CO2-emissies verschillen minder sterk per sector.
De procentuele directe emissiereductie t.o.v. het basispad varieert tussen de 0 en 4% in verschillende
sectoren. In absolute zin wordt de grootste emissiereductie geraamd in Variant A bij voedingsindustrie
en de basischemie (beide zo’n 0,1 Mton), en wordt er gemiddeld ongeveer evenveel emissiereductie
bereikt in de vier ETS-sectoren en de overige zes sectoren. In Variant A+ en B is de totale
emissiereductie lager. Dit komt met name door een verschuiving van maatregelen in de basischemie van
elektrificatie naar CCS24 (t.g.v. de lagere prikkel op elektrificatie door de stijging in het schijf 4
24

Bij CCS wordt niet 100% van de CO2-emissies afgevangen, maar is in de MIDDEN-database met een reductie van 90%
van de CO2-emissies gerekend. In het geval van elektrificatie wordt het verbruik van fossiele brandstoffen in de

25

Effectenonderzoek belastingplan 2023

elektriciteitstarief). Op het gebied van indirecte emissies (niet weergegeven in de tabel) wordt een
stijging geraamd in de niet-industrie ten gevolge van de geraamde elektrificatie. Binnen de vier ETSsectoren zijn de verschillen in geraamde indirecte emissies het grootst in de basischemie: Variant A
+1%, Variant A+ -10% en Variant B -18%. De toename in Variant A is het resultaat van extra elektrificatie
t.o.v. het basispad. De afname in Varianten A+ en B worden verklaard door de hogere lasten voor
elektriciteit in schijf 4, waardoor er minder elektrificatie plaatsvindt (dus lagere indirecte emissies) en
meer CCS t.o.v. het basispad. De daling in indirecte emissies van de basischemie in Varianten A+ en B
t.o.v. het basispad zijn dermate hoog dat de totale indirecte emissies van de tien sectoren dalen als
gevolg. De geraamde indirecte emissies zijn sterk afhankelijk van de ontwikkelingen op de
elektriciteitsmarkt en de daarmee gepaard gaande emissie-intensiteit.
Tabel 4-5 Lasten (mln €2021) en emissies (Mton CO2) per sector bij verschillende varianten van de
energiebelasting in 2030 (tussen haakjes: procentuele verandering t.o.v. de waardes bij huidige tarieven)
Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
Var A
Var A+
Var B Basispad Var A
Var A+
Var B
226
224
216
1,7
1,7
1,7
Voedingsindustrie
185
1,7
(+22%)
(+21%)
(+17%)
(-4,3%) (-2,1%) (-1,4%)
38
39
43
0,3
0,3
0,3
Papierindustrie
30
0,3
(+28%)
(+31%)
(+43%)
(-1,7%) (-1,5%) (-1,0%)
242
303
469
9,4
9,5
9,5
Basischemie
215
9,5
(+13%)
(+41%) (+118%)
(-0,8%) (-0,0%) (-0,1%)
17
18
20
1,7
1,7
1,7
Bouwmaterialenindustrie
15
1,7
(+17%)
(+22%)
(+37%)
(-0,2%) (-0,2%) (-0,1%)
115
114
112
0,4
0,4
0,4
Metaalproductenindustrie
109
0,5
(+2%)
(+1%)
(-2%)
(-3,4%) (-3,0%) (-2,1%)
163
158
147
4,4
4,4
4,4
Glastuinbouw
142
4,4
(+15%)
(+12%)
(+4%)
(-0,9%) (-0,8%) (-0,5%)
230
228
220
0,7
0,7
0,7
Gezondheidszorg
238
0,7
(-3%)
(-4%)
(-8%)
(-4,3%) (-3,9%) (-2,6%)
110
110
110
0,3
0,3
0,3
Onderwijs
119
0,3
(-7%)
(-7%)
(-8%)
(-2,1%) (-2,0%) (-1,6%)
210
211
211
0,5
0,5
0,5
Horeca
264
0,5
(-21%)
(-20%)
(-20%)
(-2,2%) (-2,1%) (-1,7%)
405
408
408
0,7
0,7
0,7
Handel en autoreparatie
541
0,8
(-25%)
(-25%)
(-24%)
(-1,9%) (-1,8%) (-1,5%)
1.753
1.808
1.951
20,1
20,2
20,2
Totaal
1.857
20,4
(-6%)
(-3%)
(+5%)
(-1,4%) (-0,8%) (-0,6%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. De directe emissies voor de vier ETSsectoren zijn inclusief emissies die niet onder de CO2-heffing vallen en daarom hoger dan in Tabel 4-1.
Sector

Basispad

De lastenverschuiving vertaalt zich in hogere energiekosten (maximaal +3%) en bedrijfskosten
(maximaal +0,3%) voor de industriële sectoren en de glastuinbouw in 2030. Voor de andere vier
sectoren vertalen de lagere lasten zich in lagere energie- en bedrijfskosten t.o.v. het basispad. De
grootste verlaging in energiekosten t.g.v. de lastenverschuiving wordt geraamd in de horeca (-7%).

desbetreffende techniek volledig vervangen door elektriciteit, wat resulteert in 100% reductie van directe
schoorsteenemissies.
26

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel 4-6 Verandering in lasten (mln €2021) bij verschillende varianten van de energiebelasting in 2030 t.o.v.
het basispad, absolute verandering en als % van energie- en bedrijfskosten.
Verandering in lasten t.o.v. het basispad in 2030
Verandering lasten als % van
Verandering lasten
(mln € 2021)
Energiekosten
Bedrijfskosten
Var A Var A+ Var B
Var A
Var A+
Var B
Var A
Var A+
Var B
Sector
Voedingsindustrie
+41
+39
+31
+3,26%
+3,09%
+2,44%
+0,05%
+0,04%
+0,03%
Papierindustrie
+8
+9
+13
+2,43%
+2,74%
+3,78%
+0,07%
+0,08%
+0,11%
Basischemie
+28
+88
+254
+0,79%
+2,53%
+7,27%
+0,07%
+0,22%
+0,63%
Bouwmaterialenindustrie
+2
+3
+5
+0,92%
+1,20%
+2,03%
+0,03%
+0,04%
+0,07%
Metaalproductenindustrie
+1
+0
-2
+0,21%
+0,02%
-0,50%
+0,00%
+0,00%
0,00%
Glastuinbouw
+21
+17
+5
+1,76%
+1,37%
+0,44%
+0,34%
+0,27%
+0,09%
Gezondheidszorg
-8
-11
-18
Geen data beschikbaar
Onderwijs
-9
-9
-9
Horeca
-54
-53
-53
-7,21%
-7,03%
-7,01%
-0,18%
-0,18%
-0,18%
Handel en autoreparatie
-135
-133
-132
-6,75%
-6,65%
-6,60%
-0,02%
-0,02%
-0,02%
-105
-49
+94
Totaal
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Als de prijzen zich onverwacht conform de ramingen van de KEV 2021 ontwikkelen, vallen de
lasten en CO2-emissies hoger uit, maar blijven de verschillen tussen varianten grotendeels gelijk. In
het scenario met energieprijs- en ETS-prijsramingen uit de KEV 2021 wordt meer energieverbruik
geraamd dan in het scenario met actuele energieprijsramingen, omdat de energievraag minder daalt
t.g.v. hoge energieprijzen. De alternatieve prijsramingen van de KEV 2021 leiden niet tot andere
conclusies wat betreft de varianten: Variant A leidt tot de laagste lasten en laagste directe emissies
(zie Tabel 4-7). Als de energieprijzen langer niet dalen richting de ramingen uit de KEV 2021, maar
langer op het niveau van 2022 blijven, nemen de geraamde lasten en CO2-emissies af t.o.v. het
basispad. Dit komt door de lagere energievraag bij hogere prijzen.
Andere aannames over de elasticiteiten hebben beperkte impact om de lastenverschillen tussen
varianten, maar grote impact op de verschillen in emissiereductie. Een lagere (-0,1) of hogere (-0,5)
elasticiteit toegepast op de niet ETS-sectoren in het basispad en de varianten, leidt niet tot grote
veranderingen in de effecten van de tariefveranderingen op de lasten. De verschillen variëren tussen de
-0,2 en +0,6 procentpunt in deze sectoren (bij een lastenverlichting van zo’n 14%). De impact op de
geraamde emissiereductie van andere elasticiteiten is wel groot. Bij een elasticiteit van 0,1 valt de
emissiereductie maximaal 0,8 procentpunt (0,3 Mton) lager uit en bij een elasticiteit van 0,5 maximaal
2,5 procentpunt hoger (0,7 Mton). Dit komt omdat er bij een hogere elasticiteit veel meer verschuiving
wordt geraamd van gas naar elektriciteitsverbruik.
Tabel 4-7 Totale lasten (mln €2021) en (in)directe emissies (Mton CO2) voor de tien sectoren bij prijsramingen
basispad en KEV 2021 (tussen haakjes: procentuele verandering t.o.v. de waardes bij tarieven basispad).
Directe emissies
(Mton CO2)

Lasten (mln € 2021)
2023
Tarieven
basispad
Variant A
Variant A+
Variant B

2025

2030

2030

Indirecte
emissies (Mton
CO2)
2030

Basispad

KEV ‘21 Basispad KEV ‘21 Basispad KEV ‘21 Basispad KEV ‘21 Basispad KEV ‘21

1.826

2.137

1.972

2.232

1.857

1.979

20,4

21,5

5,1

5,8

1.792
(-2%)
1.788
(-2%)
1.772

2.157
(-1%)
2.155
(-1%)
2.151

1.973
(+0%)
1.970
(0%)
1.963

2.260
(+1%)
2.266
(+2%)
2.281

1.753
(-6%)
1.808
(-3%)
1.951

1.846
(-7%)
1.924
(-3%)
2.123

20,1
(-1,4%)
20,2
(-0,8%)
20,2

20,9
(-2,7%)
21,0
(-2,1%)
21,2

5,1
(+1,1%)
4,8
(-4,4%)
4,7

6,0
(+2,7%)
5,9
(+1,6%)
5,9

(-3%)

(-1%)

(0%)

(+2%)

(+5%)

(+7%)

(-0,6%)

(-1,1%)

(-8,2%)

(+0,4%)

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

27

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Box 4-2 Wat betekenen de tariefaanpassingen voor de CO2-beprijzing door de energiebelasting?
Door de tarieven van de energiebelasting uit te drukken in een prijs per ton CO2 uitstoot kan het impliciete
effect van de tariefaanpassingen op de kosten van CO2 uitstoot worden bepaald. Het is echter geen doel op
zich van de energiebelasting om een gelijkwaardige impliciete CO2-prijs te bereiken tussen energiedragers
en schijven. In de voorgestelde herziene ETD geldt als uitgangspunt om de belastingtarieven op basis van
energie-inhoud te convergeren (en niet op basis van CO2-uitstoot). Daarnaast geldt dat de effectieve CO2prijs voor bedrijven ook wordt beïnvloed door andere beleid, zoals het EU-ETS. Figuur 4-2 drukt de
belastingtarieven uit in € per ton CO2. Hierin is te zien dat de uitstoot van CO2 door gasverbruik lager wordt
beprijsd dan CO2-uitstoot via elektriciteitsverbruik:
•

Gas: de hoogste impliciete CO2-prijs is in schijf 1 en stijgt naar 277 €/ton in het basispad. De tarieven
zijn het laagst bij de grootverbruikers van gas met 21 tot 39 €/ton in schijf 4. Deze grootverbruikers
vallen echter vrijwel altijd onder het EU-ETS en de CO2-heffing, wat de marginale kosten van hun
uitstoot in 2030 met minimaal 129 €/ton verhoogd.

•

Elektriciteit: de impliciete kosten voor CO2-uitstoot gerelateerd aan elektriciteitsverbruik is in bijna
alle schijven zowat het dubbele als gas in de varianten. Dit is het gevolg van de gehanteerde
emissiefactor in 2030 van 90 kg CO2/MWh voor elektriciteit conform de KEV 2021. De tarieven in de
eerste twee schijven vertalen zich in de varianten naar 599-683 €/ton. Alleen in schijf 4 zijn de
kosten voor uitstoot ongeveer gelijk aan die van gas (12-74 €/ton).

CO2-prijs energiebelasting (€/ton CO2)

Figuur 4-2 Tarieven van de energiebelasting in 2030 uitgedrukt in €/ton CO2
1400
1200
1000
800
600
400
200

Basispad
A
A+
B

Basispad
A
A+
B

Schijf 4

Basispad
A
A+
B

Basispad
A
A+
B

Schijf 3

Gas

Basispad
A
A+
B

Basispad
A
A+
B

Schijf 2

Basispad
A
A+
B

Basispad
A
A+
B

Schijf 1

Basispad
A
A+
B

Basispad
A
A+
B

0

Schijf 1

Schijf 2

Schijf 1

Schijf 2

Schijf 3

Schijf 4

Gas (glastuinbouw)

Elektriciteit

Bron: Ministerie van Financiën
De tarieven voor gas zijn berekend met een standaard emissiefactor van 56,6 kg CO2 per gigajoule.

Conclusies over de effecten van aanpassingen in de energiebelasting op lasten en emissies
De effectenraming laat zien dat de tariefaanpassingen in Varianten A en A+ niet tot een
lastenverzwaring, maar wel bij Variant B. Dit betekent dat op macroniveau (het gemiddelde binnen
deze tien sectoren) de verhoging voor gas wordt gecompenseerd door de verlaging voor elektriciteit in
Varianten A en A+. De voorgenomen vermindering van de degressiviteit (de verhoging van de gas- en
elektriciteitstarieven in schijf 4) in Variant B zorgt voor hogere totale lasten in de tien geanalyseerde
sectoren. Wel verschillen de resultaten sterk op sectorniveau.
In alle varianten geldt dat voor sectoren met relatief hoge gasconsumptie een lastenverzwaring
wordt geraamd, terwijl de lasten dalen voor sectoren die relatief veel elektriciteit consumeren.
Hiernaast verschillen de effecten ook als gevolg van de gemiddelde verbruikersschijf per bedrijf. In
Variant B is het verschil tussen sectoren groter dan in Variant A en liggen meer lasten in de grote
28

Effectenonderzoek belastingplan 2023

industrie; sectoren met relatief een hoog percentage elektriciteitsverbruik en/of gasverbruik in de
lagere schijven ervaren de grootste lastenverlichting t.o.v. het basispad met de huidige tarieven.
Hoewel de lasten voor de grote industrie toenemen, blijven de tarieven degressief: zelfs in Variant B is
het tarief voor kleinverbruikers in schijf 1 zo’n 10x hoger dan voor grootverbruikers in schijf 4.
Hoewel lasten in sommige sectoren in relatieve zin sterk stijgen, is de stijging in totale
energiekosten veel minder groot. Zo stijgen de lasten voor basischemie bijvoorbeeld met 118% in
Variant B wat in absolute zin €254 mln is. Dit verhoudt zich tot energiekosten van meer dan €4.000 in
2030 waarmee de totale energiekosten slechts 7% stijgen in 2030 als gevolg van de aanpassingen in de
energiebelasting bij Variant B. Zeker in vergelijking met de impact van de hogere energiekosten (+300%
in 2023 en +150% in 2025) is dit een beperkte stijging.
Het totale effect in de tien sectoren van de tariefaanpassingen op de directe emissies wordt
geraamd op een reductie van 1% in 2030 in alle varianten (-0,1 tot 0,3 Mton CO2). De reductie in
directe emissies wordt deels in deels in de ETS-industrie gerealiseerd en deels in de overige zes
sectoren. De grootste verschillen tussen de varianten worden geraamd binnen de indirecte emissies.
Deze stijgen in Variant A met 1% ten gevolge van extra elektrificatie, maar dalen in Varianten A+ en B
omdat daar minder elektrificatie plaatsvindt dan in het basispad en plaats maakt voor CCS ten gevolge
van de verhoging van het elektriciteitstarief in schijf 4. Dit effect is het groots in de basischemie, waar
in Variant B de elektriciteitsemissies 18% lager worden geraamd dan in het basispad als resultaat van
een gedeeltelijk verschuiving van elektrificatie naar CCS.

4.3 Totaaleffect Belastingplan 2023
Het totaaleffect van het Belastingplan 2023 op de lasten en emissies is het effect van de
afzonderlijke fiscale klimaatmaatregelen, behalve voor sectoren die onder de CO2-heffing vallen.
De aanpassingen in de energiebelasting zijn weliswaar relevant voor alle tien sectoren, maar de
aanscherping van de CO2-heffing raakt alleen de vier ETS-sectoren. Voor de ETS-sectoren geldt namelijk
dat zowel de mutaties in de CO2-heffing als de mutaties in de energiebelastingtarieven de lasten en
rentabiliteit van emissiereductiemaatregelen kunnen beïnvloeden.
Het gecombineerde effect van de aanscherping van de CO2-heffing en aanpassingen in de
energiebelasting is zo’n 0,1 Mton aan extra emissiereductie in de vier ETS-sectoren t.o.v. de
afzonderlijke maatregelen. Tabel 4-8 laat voor de vier ETS-sectoren de geraamde effecten van de
aanscherping van de CO2-heffing zien in combinatie met de verschillende varianten van de
energiebelasting in 2030. Ook laat de tabel het verschil zien t.o.v. het basispad, met de huidige
tarieven van de energiebelasting, zonder aanscherping van de CO2-heffing o.b.v. actuele
energieprijsramingen. Voor andere sectoren is de CO2-heffing niet relevant en zijn alleen voor de
volledigheid de resultaten uit Sectie 4.2 (effecten tariefaanpassingen in de energiebelasting & ODE) in
dezelfde tabel gekopieerd. Het totale effect van de twee fiscale klimaatmaatregelen voor de tien
sectoren is geraamd op een emissiereductie van 0,2-0,4 Mton t.o.v. het basispad.
Het gecombineerde effect (CO2-heffing en energiebelasting) leidt tot 0,2–0,4 Mton extra
emissiereductie in de vier ETS-sectoren t.o.v. de situatie waarbij alleen de CO2-heffing wordt
aangescherpt. Vergeleken met de situatie met enkel aanpassingen aan de energiebelastingtarieven is
de extra emissiereductie in de vier ETS-sectoren zo’n 0,1 Mton hoger. Variant A leidt tot de meeste
emissiereductie, gevolgd door Variant A+. Het grootste verschil tussen de varianten is de mate waarin
elektrificatie bijdraagt aan emissiereductie. De stijging in belasting op elektriciteit in de hoogste schijf

29

Effectenonderzoek belastingplan 2023

in Variant B (en in iets mindere mate in Variant A+) leidt ertoe dat elektrificatie minder aantrekkelijk
wordt, waardoor dit een minder sterke bijdrage levert t.o.v. Variant A (meer in details Sectie 4.2).
Door de combinatie van de twee fiscale klimaatmaatregelen vinden nu meer emissiereductie plaats
in de vier ETS-sectoren t.o.v. de zes overige sectoren. Deels is dit gerelateerd aan het verschil in de
toegepaste methode voor ETS-sectoren en overige sectoren, maar ook deels aan de aard van deze
sectoren.25
Het gecombineerde effect resulteert in een lastenverzwaring in de vier ETS-sectoren, al is dit iets lager
dan de som van de afzonderlijk lasten in de twee maatregelen. De interactie tussen de maatregelen
leiden ertoe dat de lasten onder zowel de CO2-heffing als energiebelasting minder hard door de extra
emissiereductie en verschuivingen van energieverbruik. Deze effecten leiden tot €7-13 mln lagere
lasten en zijn daarmee niet sterk genoeg om de lastenstijging in de vier ETS-sectoren door de fiscale
klimaatmaatregelen te compenseren. In Tabel 4-8 is te zien dat de lasten in alle combinaties nog steeds
stijgen. Welke van de drie varianten van de energiebelasting tot de laagste lastenstijging leidt,
verschilt voor de vier ETS-sectoren. Dit hangt af van de schijf waarin het meeste gas- en
elektriciteitsverbruik valt en de tariefaanpassingen per schijf in de varianten. De voedings- en
genotmiddelenindustrie heeft relatief weinig elektriciteitsverbruik in schijf 4, waardoor ze de laagste
lastenstijging in Variant B ondervinden. De papierindustrie, bouwmaterialenindustrie en basischemie
ondervinden de laagste lastenstijging in Variant A. De gemiddelde lastenstijging is echter relatief
beperkt voor alle sectoren te zien. Van de tien sectoren in de combinaties van varianten ondervindt
Basischemie de hoogste zoals in Tabel 4-9 is stijging in Variant B met 0,68% van de bedrijfskosten. Dit is
substantieel kleiner is dan de stijging in energiekosten in de bedrijfskosten die in Variant B wordt
geraamd van 4% in 2020 naar 17% in 2030.

25

De emissies in sectoren zijn meer geconcentreerd en voor de installaties die onder de CO2-heffing vallen met de
MIDDEN-database is berekend om te bepalen wanneer individuele reductiemaatregelen voor individuele installaties
rendabel zijn. Deze worden vervolgens volledig toegepast, waardoor emissiereductie in grote blokken plaatsvindt.
De andere sectoren en het niet-ETS deel van de vier ETS-sectoren zijn meer versnipperd en de emissiereducties zijn
bepaald o.b.v. prijselasticiteiten, waardoor er niet ineens grote blokken emissiereductie rendabel worden maar dit
meer geleidelijk gaat.
30

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel 4-8 Lasten (mln €2021) en emissies (Mton CO2) bij verschillende varianten van de energiebelasting na
aanscherping CO2-heffing in 2030 (tussen haakjes: percentage verandering t.o.v. waardes basispad).
Sector

Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
CO2-heffing Basispad
Na aanscherping
Basispad
Na aanscherping
Energiebelasting
Basispad
Var A Var A+
Var B
Basispad
Var A
Var A+
Var B
192
229
231
222
1,7
1,6
1,7
1,7
Voedingsindustrie
189
1,7
(+1%) (+21%) (+22%) (+17%)
(0,0%) (-6,3%) (-2,1%) (-1,4%)
30
35
37
41
0,3
0,3
0,3
0,3
Papierindustrie
30
0,3
(+0%) (+18%) (+23%) (+39%)
(0,0%) (-18,8%) (-18,6%) (-18,1%)
299
324
383
542
9,5
9,4
9,5
9,5
Basischemie
271
9,5
(+10%) (+20%) (+41%) (+100%)
(0,0%) (-0,8%) (0,0%)
(-0,1%)
30
32
33
35
1,7
1,7
1,7
1,7
Bouwmaterialen25
1,7
industrie
(+16%) (+26%) (+29%) (+38%)
(0,0%) (-0,2%) (-0,2%) (-0,1%)
109
110
109
106
0,5
0,4
0,4
0,4
Metaalproducten109
0,5
industrie
(0%)
(+1%)
(0%)
(-2%)
(0,0%) (-3,4%) (-3,0%) (-2,1%)
142
163
158
147
4,4
4,4
4,4
4,4
Glastuinbouw
142
4,4
(0%)
(+15%) (+12%)
(+4%)
(0,0%) (-0,9%) (-0,8%) (-0,5%)
238
230
228
220
0,7
0,7
0,7
0,7
Gezondheidszorg
238
0,7
(0%)
(-3%)
(-4%)
(-8%)
(0,0%) (-4,3%) (-3,9%) (-2,6%)
119
110
110
110
0,3
0,3
0,3
0,3
Onderwijs
119
0,3
(0%)
(-7%)
(-7%)
(-8%)
(0,0%) (-2,1%) (-2,0%) (-1,6%)
264
210
211
211
0,5
0,5
0,5
0,5
Horeca
264
0,5
(0%)
(-21%) (-20%) (-20%)
(0,0%) (-2,2%) (-2,1%) (-1,7%)
541
405
408
408
0,8
0,7
0,7
0,7
Handel en
541
0,8
autoreparatie
(0%)
(-25%) (-25%) (-24%)
(0,0%) (-1,9%) (-1,8%) (-1,5%)
Totaal
1.929 1.964 1.849 1.907 2.044
20,4
20,4
20,0
20,1
20,2
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. De waardes voor de vier ETS-sectoren
verschillen in deze tabel van de waardes in Tabel 4-5. Bovenstaande tabel is inclusief de maximale lasten onder de
CO2-heffing, de resultaten in Tabel 4-5 exclusief de CO2-heffing. Voor de andere sectoren zijn de waardes identiek.
Tabel 4-9 Verandering in lasten (mln €2021) bij varianten van de energiebelasting na aanscherping CO2-heffing
in 2030 t.o.v. het basispad per sector in 2030, absolute en als % van bedrijfseconomische parameters.
Verandering in lasten t.o.v. het basispad in 2030
Sector

Verandering in lasten als % van

Verandering in lasten
(Mln € 2021)
Energiebelasting Var A

Energiekosten

Bedrijfskosten

Var A+

Var B

Var A

Var A+

Var B

Var A

Var A+

Var B

Voedingsindustrie

+39

+41

+33

+3,13%

+3,28%

+2,62%

+0,04%

+0,05%

+0,04%

Papierindustrie

+5

+7

+12

+1,54%

+2,00%

+3,42%

+0,05%

+0,06%

+0,10%

Basischemie

+53

+112

+271

+1,53%

+3,21%

+7,75%

+0,13%

+0,28%

+0,68%

Bouwmaterialenindustrie

+7

+7

+10

+2,49%

+2,78%

+3,61%

+0,08%

+0,09%

+0,12%

Metaalproductenindustrie

+1

+0

-2

+0,21%

+0,02%

-0,50%

+0,00%

+0,00%

0,00%

Glastuinbouw

+21

+17

+5

+1,76%

+1,37%

+0,44%

+0,34%

+0,27%

+0,09%

Gezondheidszorg

-8

-11

-18

Onderwijs

-9

-9

-9

Geen data beschikbaar

Horeca

-54

-53

-53

-7,21%

-7,03%

-7,01%

-0,18%

-0,18%

-0,18%

Handel en autoreparatie

-135

-133

-132

-6,75%

-6,65%

-6,60%

-0,02%

-0,02%

-0,02%

Totaal
-80
-21
+116
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

De lastenverandering door de combinatie van de twee fiscale klimaatmaatregelen wordt in de vier
ETS-sectoren, bij de gehanteerde ETS-prijsramingen in het basispad, voornamelijk gedreven door
de aanpassingen in de energiebelasting. Tabel 4-10 geeft de lasten ten gevolge van de
energiebelasting na aanscherping van de CO2-heffing uitgesplitst naar gas en elektriciteit, en Tabel 4-11
de lasten van de CO2-heffing. Hieruit is op te maken dat voor de vier ETS-sectoren zowel de absolute
lasten als lastenmutaties als gevolg van de fiscale klimaatmaatregelen in de energiebelasting veel hoger
zijn dan de CO2-heffing.

31

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Voor de vier ETS-sectoren zijn de geraamde lasten voor het elektriciteitsverbruik in Variant B
hoger dan in Variant A. Dit is de consequentie van de tariefverhoging in schijf 4 in Variant B, waar het
meeste elektriciteitsverbruik van deze sectoren zich in bevindt. Zoals in Sectie 4.2 is benoemd vindt de
grootste verlaging in lasten voor elektriciteitsverbruik plaats in Variant A, waardoor deze variant
elektrificatie in de industrie sterker stimuleert dan Variant B. Toch zorgen beide varianten voor een
verbetering in de business case voor elektrificatie (zoals warmtepompen en elektrische boilers) t.o.v.
het basispad in de meeste gevallen, omdat in veel sectoren de lasten voor elektriciteitsverbruik per
saldo dalen of minder hard stijgen t.o.v. de lasten voor gasverbruik. De uitzondering hierop is de
vervanging van (efficiënte) WKK’s, omdat het gasverbruik daarvan in het basispad vrijgesteld is van de
energiebelasting.26 Ook geldt dit niet voor elektrische boilers en soortgelijke technieken waarvan zowel
het elektriciteits- als gasverbruik in schijf 4 zit. Volgens de MIDDEN-database is het energieverbruik van
elektrische boilers namelijk ongeveer gelijk aan dat van gas, en in Variant B (en mindere mate in
Variant A+) stijgt het belastingtarief in schijf 4 voor elektriciteit harder dan voor gas. Hierdoor gaat de
business case van elektrische boilers in de schijf 4 situatie in Variant B en A+ achteruit.
In de drie varianten wordt het belastingtarief op gas in iedere schijf verhoogd. Dit vertaalt zich in
hogere lasten voor gasverbruik in alle varianten. In Variant B is de lastenverzwaring voor gasverbruik
in bijna alle sectoren minder hoog dan in Variant A. Dit wordt veroorzaakt door een minder sterke
verhoging in Variant B in schijf 2 en 3. Een uitzondering van deze observaties is de sector basischemie,
waar de geraamde lasten voor gasverbruik in Variant B substantieel hoger zijn dan in Variant A (€303
mln t.o.v. €160 mln). Dit komt doordat het meeste gasverbruik van de basischemie in schijf 4 wordt
belast en de belasting op gas in schijf 4 in Variant B het hoogst is. Door het grote verschil in lasten
gerelateerd aan de energiebelasting op gasverbruik in de basischemie zijn de lasten voor de tien
sectoren samen ook het hoogst in Variant B.
Tabel 4-10 Lasten t.g.v. energiebelasting (mln €2021) bij varianten van de energiebelasting in 2030 na
aanscherping CO2-heffing uitgesplitst naar gas en elektriciteit (tussen haakjes: % verandering t.o.v. basispad).
Sector
CO2-heffing
Energiebelasting
Voedingsindustrie
Papierindustrie
Basischemie
Bouwmaterialenindustrie
Metaalproductenindustrie
Glastuinbouw
Gezondheidszorg
Onderwijs
Horeca
Handel en
autoreparatie
Totaal

Lasten energiebelasting elektriciteit
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Var A
Var A+
Var B
138
114
117
130
138
(0%)
(-17%)
(-15%)
(-5%)
21
17
20
28
21
(0%)
(-18%)
(-5%)
(+32%)
55
52
84
166
55
(0%)
(-6%)
(+51%) (+201%)
8
7
8
11
8
(0%)
(-19%)
(-5%)
(+36%)
60
44
44
45
60
(0%)
(-27%)
(-26%)
(-24%)
110
91
91
92
110
(0%)
(-17%)
(-17%)
(-16%)
98
53
53
54
98
(0%)
(-46%)
(-46%)
(-45%)
50
32
32
33
50
(0%)
(-36%)
(-35%)
(-34%)
136
65
67
69
136
(0%)
(-52%)
(-51%)
(-49%)
348
189
192
195
348
(0%)
(-46%)
(-45%)
(-44%)
1.024

1.024

663

708

26

824

Lasten energiebelasting gas
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Var A
Var A+
47
109
107
47
(0%) (+131%) (+125%)
9
18
16
9
(0%) (+106%)
(+92%)
160
191
220
160
(0%)
(+20%)
(+38%)
7
11
10
7
(0%)
(+61%)
(+55%)
49
66
65
49
(0%)
(+35%)
(+32%)
32
71
67
32
(0%) (+124%) (+111%)
140
178
175
140
(0%)
(+23%)
(+25%)
69
78
78
69
(0%)
(+13%)
(+13%)
128
145
145
128
(0%)
(+13%)
(+13%)
193
216
216
193
(0%)
(+12%)
(+12%)
834

834

1.083

1.098

Var B
86
(+81%)
13
(+56%)
303
(+90%)
9
(+38%)
61
(+24%)
55
(+73%)
166
(+19%)
77
(+12%)
143
(+11%)
214
(+10%)
1.126

De aangekondigde beperking van deze vrijstelling in het Coalitieakkoord leidt er wel toe dat in alle varianten de
business case voor elektrificatie wordt verbeterd. Dit is echter niet in deze studie meegenomen.
32

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Het gecombineerde effect resulteert in lagere lasten onder de CO2-heffing t.o.v. de situatie met
enkel een aanscherping van de CO2-heffing door de extra emissiereductie die plaatsvindt. Tabel
4-11 laat de impact van de varianten in combinatie met de aanscherping van de CO 2-heffing voor de
vier ETS-sectoren zien. In de tabel is te zien dat de lasten onder de CO2-heffing voor de
voedingsindustrie en de basischemie in alle varianten lager is t.o.v. de situatie waarin enkel de CO 2heffing wordt aangescherpt. Daartegenover staat dat extra reductiemaatregelen ook meerkosten met
zich meebrengen in de vorm van investeringskosten en operationele en onderhoudskosten. Een analyse
van deze kosten laat echter zien dat ze in 2030 in Variant A zo’n €2 mln hoger zijn t.o.v. enkel een
aanscherping van de CO2-heffing, terwijl de lasten zo’n €4 mln lager zijn. In de andere varianten zijn
de meerkosten zelfs lager t.o.v. van het basispad. Dit komt doordat het gecombineerde effect tot
andere keuzes van reductiemaatregelen leidt (voor meer detail, zie Sectie 0) die in termen van
meerkosten goedkoper zijn.
De lagere lastenstijging is niet alleen het gevolg van emissiereductie, maar ook van verschuivingen
in de installaties waar de reductie plaatsvinden. De emissiereductie in vertaalt zich niet een-op-een
in een minder hoge lastenstijging onder de CO2-heffing. In die tabel is namelijk een emissiereductie
voor alle vier de ETS-sectoren is te zien, behalve in Variant A+ in de basischemie, terwijl de lagere
lasten t.o.v. de situatie met enkel de aanscherping van de CO 2-heffing beperkt is tot de basischemie en
voedingsindustrie. De voornaamste reden hiervoor is dat de emissiereductie niet altijd plaatsvinden bij
installaties met een tekort aan dispensatierechten. Alleen bij installaties met een tekort leiden
emissiereductie tot een daling van lasten. Installaties met een overschot hebben namelijk al geen
lasten onder de CO2-heffing. Ook resulteren de varianten niet alleen in de emissiereductie, maar ook
enkele verschuivingen bij welke installaties de emissiereductie plaatsvinden. Dit is het meest duidelijk
in Variant A+. Hierbij resulteert het gecombineerd effect niet in additionele emissiereductie in de
basischemie maar wel een minder hoge lastenstijging t.o.v. het basispad doordat meer reductie
plaatsvinden in installaties met een tekort aan dispensatierechten.
Tabel 4-11 Lasten CO2-heffing (mln €2021) bij verschillende varianten van de energiebelasting en CO2-heffing
voor/na aanscherping in 2030 (tussen haakjes: percentage verandering t.o.v. waardes basispad).
Sector
CO2-heffing
Variant energiebelasting

Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
Na aanscherping
Na aanscherping
Basispad
Basispad
Basispad
Basispad
Basispad
Basispad
6,7
5,7
6,6
Voedingsindustrie
4,3
(+57%)
(+33%)
(+54%)
0,07
0,07
0,07
Papierindustrie
0,0
(+91,6%)
(+91,6%)
(+91,6%)
84,5
81,8
80,0
Basischemie
56,1
(+51%)
(+46%)
(+42%)
14,8
14,8
14,8
Bouwmaterialenindustrie
10,6
(+39%)
(+39%)
(+39%)
Totaal
71,1
106,2
102,5
101,5
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Conclusies: totaaleffect Belastingplan 2023 op lasten en emissies
Het totale effect van het belastingplan voor de tien sectoren is een reductie van 0,2-0,4 Mton
t.o.v. het basispad, afhankelijk van de energiebelastingvariant. Dit komt boven op de geraamde
emissiereductie ten gevolge van de stijging in energie- en ETS-prijzen t.o.v. de KEV 2021 (1,1 Mton).
Het gecombineerde effect van de aanscherping van de CO2-heffing en tariefaanpassingen aan de
energiebelasting in de vier ETS-sectoren levert hierbij een extra bijdrage van zo’n 0,1 Mton boven op
het effect van de twee fiscale klimaatmaatregelen afzonderlijk. De overige 0,2-0,3 Mton is het
geïsoleerde effect van de tariefaanpassingen in de energiebelasting.

33

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Het gecombineerde effect van de aanscherping van de CO2-heffing en de tariefaanpassingen leidt
ertoe dat de lasten €7 tot €13 mln lager zijn vergeleken met de som van de afzonderlijk lasten in
de twee maatregelen. In de combinatie van beide maatregelen stijgen de lasten onder zowel de CO2heffing als energiebelasting minder hard door meer emissiereductie en verschuivingen van
energieverbruik. De grootste lastenstijging blijft echter in Variant B, gevolgd door Variant A+. Deze
lastenstijging wordt met name gedreven door tariefaanpassingen in de energiebelasting in de
basischemie. Het elektriciteits- en gasverbruik van deze sector bevindt zich vooral in schijf 4 en de
tarieven in schijf 4 stijgen het hardst in Variant B.
De lasten stijgen weliswaar significant in sommige sectoren in relatieve zin, maar het effect
beperkt is ten opzichte van de totale energiekosten (en totale bedrijfskosten). Zo leidt de
lastenverzwaring van 100% in de basischemie in Variant B t.g.v. de twee fiscale klimaatmaatregelen
maar tot een stijging van 8% in de totale energiekosten ofwel 0,7% van de bedrijfskosten. In vergelijking
met de stijging in energiekosten in Variant B van 4% in 2020 naar 17% van de bedrijfskosten in 2030 is
dit slechts een beperkte stijging. Hierbij merken we wel op dat er wezenlijke verschillen bestaan
tussen belastingen en marktprijzen. Ten eerste fluctueren marktprijzen meer (en zou de relatieve
impact van lastenverschuivingen toenemen als marktprijzen dalen). Ten tweede hebben veel
internationale concurrenten op dit moment ook met een verhoging van marktprijzen te maken,
waardoor kosten mogelijk eerder kunnen worden doorgerekend in de prijs. Dit tweede punt hebben we
niet meegenomen in de effectendoorrekening; we hebben aangenomen dat de relatie tussen
belastingen en marktprijzen enerzijds en energievraag anderzijds niet verschilt.
Het totale effect van het belastingplan zal mogelijk hoger zijn dan geraamd is voor de sectoren in
deze studie, maar de resultaten niet te extrapoleren naar de gehele industrie of Nederlandse
economie. Deze vier industriesectoren dekken slechts een deel van de industrie die onder de CO2heffing valt (45% van de emissies). Het gecombineerde effect van de maatregelen is mogelijk hoger met
de emissiereductie van de sectoren die niet in deze studie zijn meegenomen. Elke sector heeft echter
unieke karakteristieken met een verschillende spreiding van energieverbruik over de schijven en andere
kosten voor reductiemaatregelen, waardoor de resultaten niet te extrapoleren zijn naar andere
sectoren.
Box 4-3 Verschil totaaleffect bij definitieve variant energiebelasting i.c.m. de aanscherping van de CO2-heffing
In het definitieve Belastingpakket 2023 is gekozen voor een aanpassing van de energiebelasting in lijn met
Variant A+ uit dit onderzoek. Er zijn echter twee belangrijke verschillen: (1) In 2023 vindt een tijdelijke
tariefverlaging plaats in schijf 1 voor gas en elektriciteit in het kader van koopkrachtcompensatie. (2) De
tariefverschuiving in de hogere schijven wordt met één jaar uitgesteld. Deze verschillen zijn niet
meegenomen in dit onderzoek. Het volgende wordt opgemerkt over de mogelijk effecten van deze
aanpassingen:
•

De verlaging van de tarieven in schijf 1 zal tot een lastenverlichting leiden t.o.v. de geraamde
lasten in Variant A+. Dit hoeft niet te betekenen dat de energiekosten in sectoren met veel
verbruik in schijf 1 lager uitvallen dan geraamd in Variant A+, omdat de energiekosten op dit
moment vooral worden bepaald door de marktprijzen en minder door het belastinggedeelte. De
lastenverlichting in 2023 leidt met de gebruikte methode in dit onderzoek tot iets meer emissies
in 2030 (omdat er een lagere elasticiteit wordt gebruikt vanwege het groeipad).

•

Het uitstel van de tariefaanpassingen in de hogere schijven zou bij de gebruikte methode
gepaard gaan met een verandering in geraamde lasten in 2023 in Variant A+. Door het uitstel
zouden de geraamde lasten in 2023 gelijk zijn aan de lasten in het basispad.

34

Effectenonderzoek belastingplan 2023

•

Het uitstel heeft minder impact op de energiekosten dan de verlaging van de tarieven in schijf 1,
omdat het aandeel lasten in de energiekosten relatief laag is in de hoge schijven. De aanpassing
heeft eenzelfde (beperkte invloed) op de geraamde emissies in 2030, als gevolg van de gebruikte
methode.

•

In de praktijk zouden aanpassingen tot een vertraging in investeringen in verduurzaming kunnen
leiden omdat bedrijven pas later de financiële prikkel ervaren voor verduurzaming vanuit de
energiebelasting. Dit lijkt echter zeer onwaarschijnlijk door de hoge energieprijzen.

35

Effectenonderzoek belastingplan 2023

5 Effect belastingplan op rentabiliteit
emissiereductiemaatregelen
5.1 Methode & context
De impact van de fiscale maatregelen op investeringsbeslissingen wordt inzichtelijk gemaakt door
het effect van de maatregelen op de terugverdientijd van een aantal verduurzamingsmaatregelen
te schatten. We gebruiken hierbij de terugverdientijd als indicator voor rentabiliteit omdat deze een
makkelijker te interpreteren maatstaf is van de aantrekkelijkheid van een investering. Dit is een andere
methode dan de netto constante kosten/waarde methode die in sectie 3 en 4 gebruikt is om voor de
vier ETS-sectoren te bepalen of een reductiemaatregel rendabel is en tot emissiereductie leidt. Voor
bedrijven is het echter niet alleen belangrijk dat een maatregel rendabel is, maar ook hoe snel een
investering terugverdiend kan worden.
De terugverdientijd wordt bepaald door de investeringskosten te delen door de jaarlijkse
kostenbesparing als gevolg van de investering. Hierbij moeten de investeringskosten gecorrigeerd
worden voor eventuele investeringssubsidies zoals de Investeringssubsidie duurzame energie en
energiebesparing (ISDE). De jaarlijkse kostenbesparing omvat de vermeden energie- en CO2-kosten
(bijv. minder gasverbruik na isolatie) en eventuele additionele energiekosten (bijv.
elektriciteitsverbruik van een warmtepomp). Hiernaast kan de berekening verfijnd worden door
wijzigingen in onderhoudskosten en financieringskosten mee te nemen.
De fiscale maatregelen hebben enkel invloed op de jaarlijkse besparing in energie- en CO2-kosten.
De tariefaanpassingen in de energiebelasting zorgen er namelijk voor dat het leveringstarief voor gas en
elektriciteit verandert, waardoor besparingen en eventuele extra consumptie een andere waarde
krijgen. De aanscherping van de CO2-heffing zorgt ervoor dat voor een groter deel van de emissies
betaald moet worden onder de CO2-heffing. De investeringskosten veranderen niet door de
maatregelen.
Omdat de investeringskosten en terugverdientijd sterk variëren als gevolg van verschillen in de
uitgangssituatie (bijv. isolatiegraad), richten de analyses zich op de impact in relatieve zin.
Simpeler gezegd, er wordt berekend met hoeveel procent de terugverdientijd afneemt als gevolg van
de fiscale maatregelen. Deze aanpak geeft een meer generiek toepasbare inschatting van de impact
(bijv. de terugverdientijd van isolatiemaatregelen wordt in alle gevallen x% korter) en maakt de analyse
niet onnodig complex. Er wordt wel verwezen naar inschattingen uit de literatuur over
terugverdientijden in absolute zin om context te geven over de aantrekkelijkheid van deze
investeringen in de praktijk.
Het effect op de terugverdientijd wordt voor vijf illustratieve casussen berekend waar het effect
zich anders manifesteert. De vijf casussen zijn gekozen om in ieder geval de breed toepasbare
technieken te behandelen en een goede spreiding tussen ETS-sectoren en overige sectoren te
waarborgen. De eerste casus betreft isolatiemaatregelen voor de gebouwde omgeving, waar het effect
enkel voortkomt uit een andere waarde van de bespaarde energie. De tweede casus betreft de
installatie van een elektrische luchtwarmtepomp in de gebouwde omgeving, waar naast een besparing
van gasconsumptie een toename van elektriciteitsconsumptie optreedt. De derde casus betreft diepe
geothermie in de glastuinbouw, waarbij gas bespaard wordt, elektriciteitsconsumptie toeneemt en
SDE++ subsidie van toepassing is. De vierde casus betreft een industriële compressiewarmtepomp ter

36

Effectenonderzoek belastingplan 2023

vervanging van bestaande boilers of WKK’s om de warmtevoorziening in de industrie te elektrificeren,
waarbij zowel de energiebelasting als CO2-heffing relevant is. De laatste casus heeft betrekking op CCS
als additionele maatregel om emissies van installaties die onder het EU-ETS en de CO2-heffing vallen te
reduceren.
Bij de interpretatie van de impact op de terugverdientijd is het belangrijk om mee te nemen dat
terugverdientijden sterk zijn afgenomen door de hogere energie- en CO2-prijzen. Uit recent
onderzoek blijkt dat verduurzamingsmaatregelen voor woningen zich gemiddeld drie keer zo snel
terugverdienen in vergelijking met 2021.27 In onderstaande casussen wordt berekend in welke mate de
terugverdientijd nog verder afneemt als gevolg van de fiscale maatregelen t.o.v. het basispad met
actuele energieprijzen en energieprijsramingen.

5.2 Casus 1: isolatiemaatregelen in de gebouwde omgeving
In een recente studie is ingeschat dat de terugverdientijd van isolatiemaatregelen in de gebouwde
omgeving op dit moment varieert van 1 tot ruim 20 jaar.27 Voor slecht geïsoleerde woningen zijn de
terugverdientijden het kortst (1 tot 7 jaar). Voor matig geïsoleerde woningen zijn de terugverdientijden
aanzienlijk langer (2 tot 21 jaar). Naast de isolatiegraad spelen ook het type isolatiemaatregel en het
woningtype een belangrijke rol bij de berekening van de terugverdientijd. In deze studie van CE Delft is
aangenomen dat de energieprijzen gedurende de levensduur op het niveau blijven van april 2022.27
De fiscale maatregelen zorgen ervoor dat het gas wat bespaard wordt ongeveer 3% duurder wordt
(schijf 1). Het overgrote deel van de dienstensector valt in schijf 1 van de energiebelasting voor gas.
Het belastingtarief voor gas in schijf 1 neemt zowel in Variant A als Variant B toe met 2,2 €/MWh in
2023 en met 5,6 €/MWh in 2030. In combinatie met een verwachte daling van de gasprijzen in deze
periode, leiden de fiscale maatregelen tot een verhoging van het consumententarief voor gas van 1% in
2023 en 6% in 2030 met een gemiddelde toename van 3,3% tussen 2023 en 2030. Voor consumenten in
schijf 2 is de impact veel groter en verschilt deze voor Variant A en B. Voor Variant A is de toename
gemiddeld 33,5% tussen 2023 en 2030 en voor Variant B is dit 19,6%.
De terugverdientijd van isolatiemaatregelen voor verbruikers in schijf 1 wordt daarmee ook zo’n
3% korter. Hierdoor zal een spouwmuurisolatie voor een particulier die in de voorbeeldberekening van
Milieu Centraal28 in 26 maanden terugverdiend wordt, nu in 25 maanden terugverdiend worden. Voor
maatregelen met vergelijkbare terugverdientijden in de tweede schijf, is de impact veel groter en zal
deze teruglopen tot 19 maanden (-25%) in Variant A en 22 maanden (-16%) in Variant B.

5.3 Casus 2: elektrische luchtwarmtepomp in de gebouwde omgeving
De terugverdientijd van elektrische luchtwarmtepompen in de gebouwde omgeving wordt met de
huidige energieprijzen ingeschat op 4 tot 5 jaar.27 Hierbij is een voorwaarde dat het gebouw goed
geïsoleerd is en wordt aangenomen dat de energieprijzen gedurende de levensduur op hetzelfde niveau
blijven als in april 2022. Ook bij warmtepompen zit er enige variatie in de terugverdientijd (bijv. als
gevolg van het woningtype), maar deze is duidelijk minder groot dan bij isolatiemaatregelen.
Omdat een elektrische luchtwarmtepomp zowel gasconsumptie bespaart als extra
elektriciteitsconsumptie veroorzaakt, hebben de fiscale maatregelen een tweeledig effect. De
27
28

CE Delft (2022). Terugverdientijd verduurzamingsmaatregelen.
Milieu Centraal. Energie besparen, isoleren en besparen – spouwmuurisolatie.
37

Effectenonderzoek belastingplan 2023

waarde van het bespaarde gas en de waarde van de additionele elektriciteitsconsumptie verandert
immers. Voor consumenten in belastingschijven waar het belastingtarief voor gas toeneemt en voor
elektriciteit afneemt, verbetert dit de terugverdientijd op twee manieren.
De fiscale maatregelen zorgen ervoor dat het gas wat bespaard wordt ongeveer 3% duurder wordt
en dat de extra elektriciteitsconsumptie gemiddeld 14% goedkoper wordt (beide schijf 1). De
verandering in de gasprijzen is hetzelfde als in bovenstaande casus over isolatiemaatregelen
beschreven. De verandering van de elektriciteitsprijzen komt voort uit een belastingverlaging in schijf
1, die zowel in Variant A als Variant B in 2023 ongeveer 20 €/MWh verlaagd wordt. Deze verlaging
neemt verder toe tot en met 2030 wanneer het tarief 49 €/MWh lager is dan de tarieven in het
basispad. In combinatie met een verwachte daling van de elektriciteitsprijzen in deze periode, leiden
de fiscale maatregelen tot een verlaging van het leveringstarief voor elektriciteit van 5% in 2023 en 23%
in 2030 met een gemiddelde afname van 14% tussen 2023 en 2030. In schijf 2 is de ontwikkeling
vergelijkbaar: 21% lagere elektriciteitsprijzen in 2030 voor Variant A en 17% lager voor Variant B.
Voor een verbruiker in de schijf 1 wordt hierdoor de terugverdientijd ongeveer 15% korter. Voor
verbruikers in de tweede schijf wordt de terugverdientijd meer dan 50% korter. Hierbij is een
berekening uit de meest recente evaluatie van de energiebelasting als basis genomen voor een
illustratieve voorbeeldberekening.29 Deze berekening betreft een investering in een luchtwarmtepomp
in het MKB waarbij gasconsumptie van bijna 200 MWh/jaar wordt vermeden en vervangen wordt een
additionele elektriciteitsconsumptie van ongeveer 50 MWh/jaar als gevolg van het gebruik van de
warmtepomp.30 Als wordt verondersteld dat de additionele investering voor de warmtepomp bij dit MKB
bedrijf €100.000 bedraagt (meerkosten t.o.v. gasgestookte ketel), dan neemt de terugverdientijd voor
gebruikers in schijf 1 als gevolg van de fiscale maatregelen af van 7,7 naar 6,5 jaar. Voor gebruikers in
schijf 2 neemt de terugverdientijd af van 24 jaar naar 9 jaar (Variant A) tot 12 jaar (Variant B).31

5.4 Casus 3: diepe geothermie in de glastuinbouw
Diepe geothermie wordt tot dusverre via de SDE++ gesubsidieerd omdat er een substantiële
onrendabele top is en de investering dus niet wordt terugverdiend. Volgens de meest recente
onrendabele top-berekening32 zijn de kosten van de geproduceerde warmte meer dan drie keer zo groot
als de kosten van warmteproductie met het meest gangbare alternatief (een gasgestookte WKK). 33 De
resulterende subsidie-intensiteit is 61 €/tCO2 (relatief laag voor de technieken die in aanmerking komen
voor SDE++ subsidie). Doordat SDE++ van toepassing is, is de (minimale) terugverdientijd verlaagd naar
een niveau wat voldoende aantrekkelijk zou moeten zijn voor ondernemers en investeerders, hoewel
dat met de huidige hoge energieprijzen in de praktijk niet altijd het geval zal zijn.
Als gevolg van de fiscale maatregelen kunnen zowel het basisbedrag als het correctiebedrag
veranderen. In het geval van hernieuwbare energietechnologieën zoals diepe geothermie,
vertegenwoordigt het basisbedrag de kosten per geproduceerde eenheid energie (€/kWh). Hierin zijn in
29

CE Delft (2021). Evaluatie van de energiebelasting.
Hiernaast is er in de uitgangssituatie nog 1 MWh/jaar elektriciteitsconsumptie voor de HR-ketel.
31
Deze inschattingen van de terugverdientijd moeten enkel als voorbeeldberekeningen gezien worden om te
illustreren wat het effect van de maatregelen is. De resulterende waarden wijken af van de eerder gepresenteerde
waarden uit de literatuur omdat dit een andere casus betreft met een andere uitgangssituatie (MKB vs. particulier)
en wij rekenen met de gemiddelde consumentenprijzen van 2023 t/m 2030 in plaats van prijzen uit april 2022.
32
PBL (2022). OT-model SDE++ 2022.
33
We gebruiken hierbij de categorie ‘Diepe geothermie (basislast); 12-20 MWth’ als voorbeeld. Deze technologie
wordt veel in de glastuinbouw toegepast en is de middelste vermogenscategorie binnen de hoofdcategorie ‘Diepe
geothermie (basislast)’. De kosten van deze categorie zijn 0,0437 €/kWh (het basisbedrag), terwijl de waarde van
deze warmte slechts €0,0166 is (de langetermijnprijs).
30

38

Effectenonderzoek belastingplan 2023

principe alle relevante kosten verwerkt zoals de initiële investeringskosten en operationele kosten
gedurende de levensduur. Het basisbedrag wordt niet geactualiseerd en staat dus vast voor de gehele
levensduur van de installatie. Het correctiebedrag vertegenwoordigt de waarde van de geproduceerde
energie en wordt jaarlijks berekend op basis van de daadwerkelijke marktprijzen (voor aardgas in het
geval van geothermie). Door het correctiebedrag van het basisbedrag 34 af te trekken resulteert het
subsidiebedrag wat in het betreffende jaar uitgekeerd wordt voor de geproduceerde energie.
Belastingen worden binnen de SDE++ voor sommige categorieën expliciet meegenomen in het
correctiebedrag en worden dan geactualiseerd voor wijzigingen in de belastingtarieven. Anderzijds
kunnen belastingen onderdeel zijn van de berekening van het basisbedrag wanneer er in de operatie
van de techniek energie geconsumeerd wordt.
Voor bestaande geothermie installaties zal de rentabiliteit door de maatregelen verbeteren.
Enerzijds verbetert de rentabiliteit doordat de elektriciteit die de geothermie installatie consumeert
door de fiscale maatregelen goedkoper wordt. Deze elektriciteitskosten zijn enkel in de berekening van
het basisbedrag meegenomen en staan daarmee vast voor de gehele levensduur. De uit te keren
subsidie wordt voor deze installaties dan ook niet gecorrigeerd voor fluctuaties in de elektriciteitsprijs.
Anderzijds worden de kosten van de meest gangbare alternatieve warmtebron (een gasgestookte WKK)
duurder door de verhoging van het belastingtarief voor aardgas en wordt het subsidiebedrag voor diepe
geothermie hier niet voor gecorrigeerd. De formule voor het correctiebedrag voor diepe geothermie
installaties omvat namelijk geen post ‘energiebelasting’ en ‘ODE’, in tegenstelling tot de
correctiebedragen voor kleinschaligere hernieuwbare warmte-installaties.35 Hierbij moet wel
opgemerkt worden dat veel bestaande geothermie projecten onder de huidige marktcondities niet
rendabel zijn. Dit komt doordat de subsidie wegvalt (correctiebedrag > basisbedrag) en de
verkooprijzen niet altijd in voldoende mate verhoogd kunnen worden om dit te compenseren (o.a. als
gevolg van langer lopende prijsafspraken en doordat de prijsstijging niet volledig doorberekend kan
worden in de prijs van het eindproduct). Bovendien kan warmteproductie middels een gasgestookte
WKK onder de huidige marktcondities toch aantrekkelijker zijn dan middels geothermie als gevolg van
de eveneens sterk gestegen elektriciteitsprijzen waar de WKK van meeprofiteert. De fiscale
maatregelen zullen de rentabiliteit van geothermie wel verbeteren, maar niet noodzakelijkerwijs tot
een rendabel project leiden.
Voor nieuwe installaties zal het effect van de fiscale maatregelen naar verwachting grotendeels
opgeheven worden door de SDE++. De methodes en parameters binnen de SDE++ worden jaarlijks
geactualiseerd om te zorgen voor een waarheidsgetrouwe onrendabele top-berekening en een gepast
maar niet overmatig rendement voor nieuwe installaties. Binnen deze actualisatie zullen naar
verwachting de effecten van de fiscale maatregelen gecompenseerd worden door lagere
elektriciteitskosten toe te passen bij de berekening van het basisbedrag en voortaan wel de
energiebelasting mee te nemen in het correctiebedrag voor diepe geothermie. Een voordeel is wel dat
hierdoor de algehele subsidie-intensiteit van diepe geothermie lager wordt waardoor er een grotere
kans op toekenning van SDE++ subsidie is.

5.5 Casus 4: industriële compressiewarmtepomp
De terugverdientijd van industriële compressiewarmtepompen wordt in het basispad ingeschat op 9
tot 30 jaar als deze in 2030 toegepast zouden worden. In Secties 3 en 4 zijn de
34

Strikt genomen gaat het hier om het indieningsbedrag wat lager kan zijn dan het basisbedrag indien projecten
indienen in de vrije categorie.
35
PBL (2022). Eindadvies basisbedragen SDE++ 2022.
39

Effectenonderzoek belastingplan 2023

rentabiliteitsberekeningen enkel uitgevoerd voor de situatie waarin de reductiemaatregelen in 2030
toegepast zouden worden. De berekeningen voor de terugverdientijd zijn daarom ook alleen uitgevoerd
als deze in 2030 zouden worden toegepast om daarop voort te bouwen. De terugverdientijd is daarbij
afhankelijk van welke technologie de warmtepomp vervangt en daarmee de meerkosten die daarbij
horen. Hierbij is aangenomen dat de warmtepomp een vernieuwing van de reeds toegepaste
technologie vervangt. Ook is aangenomen dat de huidige techniek bij vervanging volledig is
afgeschreven. Bij toepassing van een warmtepomp i.p.v. een nieuwe gasgestookte WKK wordt de
terugverdientijd ingeschat op zo’n 11 jaar. De terugverdientijd van een industriële
compressiewarmtepomp ter vervanging van een nieuwe gasgestookte ketel is daarentegen bijna 30 jaar.
Dit grote verschil in terugverdientijd komt doordat de investeringskosten van een nieuwe WKK veel
hoger is dan die van een nieuwe gasketel, waardoor de meerkosten van een warmtepomp t.o.v. een
nieuwe WKK dus veel lager zijn dan een nieuwe gasketel. Vervanging van een WKK leidt er wel toe dat
de elektriciteitsproductie verloren gaat, wat weer een negatieve invloed heeft op de terugverdientijd
van een warmtepomp.
De rentabiliteit van industriële warmtepompen wordt door zowel tariefaanpassingen in gas als
elektriciteit beïnvloed. De vervanging van gasgestookte WKK’s of ketels door een warmtepomp
resulteert namelijk in minder gasverbruik en meer elektriciteitsverbruik. Op basis van de MIDDENdatabase is ingeschat dat de marginale schijf waarin het gasverbruik van de meeste bedrijven waar
industriële compressiewarmtepompen gasketels kunnen vervangen in schijf 2 wordt belast en
elektriciteit in schijf 4. Dit betekent dat voor deze bedrijven de tariefaanpassingen resulteren in een
prijsstijging van 30% tot 51% voor gas in schijf 2. Bij bedrijven waar de warmtepompen WKK’s kunnen
vervangen wordt hun elektriciteit vooral in schijf 4 belast, waardoor de elektriciteitsprijs in Variant A
met -0,1% daalt en in Varianten A+ en B met +2,0% en +6,4% stijgen.36 De resultaten voor de
terugverdientijd per variant van de tariefaanpassingen onder de energiebelasting zijn in Tabel 5-1
weergegeven.
In Variant A daalt de terugverdientijd voor industriële compressiewarmtepompen het hardst met 31% bij vervanging van gasketels en -0,1% bij gasgestookte WKK’s. Tabel 5-1 laat zien dat de fiscale
maatregelen de terugverdientijd van een warmtepomp ter vervanging van een gasketel met 20-30%
verkorten, wat gelijk staat aan 9-15 jaar. In het geval van een warmtepomp die een gasgestookte WKK
vervangt leiden de tariefwijzingen er enkel toe dat de terugverdientijd in Variant A met een maand
daalt. In Variant A+ en B stijgt zelfs de terugverdientijd, omdat de elektriciteitsprijzen in die varianten
stijgen terwijl de tariefverhoging voor gas geen invloed heeft op de vrijgestelde WKK’s.
Tabel 5-1 Terugverdientijd per variant van de energiebelasting voor industriële compressiewarmtepompen in
2030 (tussen haakjes: % verandering in terugverdientijd t.o.v. het basispad).
Variant energiebelasting
Ter vervanging van:
Basispad

Terugverdientijd (in jaren)
Gasketel
Gasgestookte WKK
48,0
48,0
33,0
33,0
Variant A
(-31,2%)
(-31,2%)
34,0
34,0
Variant A+
(-29,2%)
(-29,2%)
38,6
38,6
Variant B
(-19,5%)
(-19,5%)
Bron: eigen analyse o.b.v. gegevens van de MIDDEN-database.

36

Het basispad houdt geen rekening met de aangekondigde beperking van deze vrijstelling.
40

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Of de aanscherping van de CO2-heffing een impact heeft op de terugverdientijd hangt af van de
balans in dispensatierechten van een bedrijf en de impact van de warmtepomp op deze balans. De
impact van de aanscherping op de terugverdientijd is daarom niet in Tabel 5-1 meegenomen. De
aanscherping heeft namelijk alleen een directe impact op de business case van een warmtepomp bij
bedrijven die van een overschot naar een tekort in dispensatierechten gaan. Alleen voor deze bedrijven
leidt de aanscherping tot een hogere waarde voor het reduceren van 1 additionele ton CO2 (zie ook Box
3-1). Voor bedrijven die ongeacht de toepassing van de warmtepomp een tekort aan dispensatierechten
voor en na aanscherping blijven behouden, verandert er niets aan de business case omdat de CO 2kostenbesparing gelijk blijft. Voor bedrijven die na aanscherping een overschot aan dispensatierechten
blijven houden, hangt de impact op de terugverdientijd af van of ze verwachten de aanscherping een
impact heeft gehad op het aantal dispensatierechten dat ze menen te kunnen verkopen en tegen welke
prijs. De aanscherping leidt namelijk tot een grotere groep van bedrijven met een tekort, waardoor de
verwachte verkoopprijs hoger zal zijn. Dit zal wel een prijs zijn die lager ligt dan de heffing, omdat
bedrijven anders simpelweg de heffing betalen.
De aanscherping van de CO2-heffing kan de terugverdientijd van de warmtepompen in het basispad
met maximaal 1% verlagen bij vervanging van een gasketel en 9% bij een gasgestookte WKK. Dit
geldt enkel voor installaties die door de aanscherping van een overschot naar een tekort in
dispensatierechten gaan. In de berekening van de maximale impact is ook aangenomen dat de
emissiereductie die de warmtepomp bewerkstelligt het tekort door de aanscherping niet volledig kan
compenseren. Als het toepassen van de warmtepomp tot een overschot in dispensatierechten leidt, zal
het effect van de aanscherping op de terugverdientijd minder zijn. Hierbij geldt: hoe groter dit
overschot, des te kleiner het effect van de aanscherping. De waarde van emissiereductie dat betrekking
heeft op het overschot blijft namelijk voor en na aanscherping gelijk, los van het mogelijke effect op
de verkoopprijs zoals hierboven beschreven.
Zolang industriële compressiewarmtepompen nog via de SDE++ gesubsidieerd worden, zal een deel
van het effect in de praktijk wegvallen. Hierbij geldt voor de aanpassingen aan de energiebelasting
dezelfde dynamiek als bij de casus over diepe geothermie beschreven; de onrendabele top-berekening
zal voortaan op basis van de nieuwe belastingtarieven gebeuren en de beschikbare SDE++ subsidie (voor
nieuwe installaties) wordt hierdoor automatisch zodanig aangepast dat het rendement en de
terugverdientijd op een vergelijkbaar niveau blijft als voor de maatregelen. Voor de aanscherping van
de CO2-heffing is dit echter niet het geval. Hoewel baten uit vermeden ETS-kosten wel in het
correctiebedrag worden meegenomen voor verschillende maatregelen die in de ETS-industrie worden
toegepast, wordt het effect van de CO2-heffing hierin niet meegenomen. Zo lang dit het geval blijft, zal
het in voorgaande paragrafen beschreven effect van de CO2-heffing ook van kracht blijven als er SDE++
subsidie van toepassing is.

5.6 Casus 5: koolstofafvang en- opslag (CCS)
De gemiddelde terugverdientijd van CCS wordt met de huidige energieprijzen ingeschat op 5 tot 15
jaar als deze in 2030 toegepast zouden worden. Net als Casus 4 bouwt deze casus voort op de
berekeningen uit Secties 3 en 4. De terugverdientijd verschilt hierbij voor verschillende type CCStoepassingen. In de MIDDEN-database kan een onderscheid gemaakt worden tussen CCS vóór37 en na
verbranding van brandstoffen (pre/post-combustion), en of transport van de afgevangen CO2 in gasvorm
of vloeibaar plaatsvindt. Omdat CCS een add-on reductiemaatregel is waarbij een nieuwe techniek

37

Pre-combustion CCS wordt meestal verbruikt in waterstofproductie.
41

Effectenonderzoek belastingplan 2023

wordt toegevoegd aan de reeds toegepaste technologie, zijn de investeringskosten en operationele en
onderhoudskosten volledig in de rentabiliteitsberekening meegenomen. Dit betekent dat de huidige
hoge energieprijzen tot hogere terugverdientijden leidt dan in het verleden, omdat de operationele
kosten m.b.t. energieverbruik hoger zijn.
De rentabiliteit van CCS-maatregelen wordt met name beïnvloed door de tariefaanpassingen in de
energiebelasting voor elektriciteit. Op basis van de MIDDEN-database is bepaald dat
elektriciteitskosten en besparingen in CO2-kosten tot de belangrijkste factoren behoren die
terugverdientijd van CCS-toepassingen bepaald. Ook is op basis van de MIDDEN-database bepaald dat
het meeste elektriciteitsverbruik van installaties waar CCS als een reductiemaatregel is aangemerkt,
zich in schijf 4 bevindt. In Variant A leiden de tariefaanpassingen tot een daling van de
elektriciteitskosten voor de installaties in deze casus van gemiddeld -0,1%, terwijl ze in Variant A+ en B
met +2,0% en +6,4% stijgen. De resultaten voor de terugverdientijd per variant van de
tariefaanpassingen zijn in Tabel 5-2 weergegeven.
De terugverdientijd voor CCS-toepassingen daalt alleen in Variant A. In schijf 4 leiden de
tariefaanpassingen alleen in Variant A tot lagere elektriciteitsprijzen, waardoor in Tabel 5-2 alleen in
die variant de terugverdientijd afneemt. In de Varianten A+ en B wordt elektriciteit in schijf 4 juist
duurder, waardoor de terugverdientijd in die varianten ook hoger wordt. Verder is in de tabel te zien
dat de relatieve impact van de tariefaanpassingen het hoogst is bij post-combustion CCS met vloeibaar
transport en het laagst bij pre-combustion CCS. Dit is gerelateerd aan de benodigde energieverbruik en
bijbehorende kosten van de CCS-toepassing, wat bij post-combustion CCS met vloeibaar transport het
hoogst is.
Tabel 5-2 Terugverdientijd per variant van de energiebelasting voor CCS (in jaren) in 2030 (tussen haakjes: %
verandering varianten t.o.v. het basispad).
Variant
energiebelasting
Ter vervanging van:
Basispad

Terugverdientijd (in jaren)
Post-combustion CCS,
gasvormig transport

Post-combustion CCS,
vloeibaar transport

Pre-combustion CCS
(bij waterstofproductie)

8,0

15,1

4,7

15,0
(-0,1%)
15,3
(+1,5%)
15,8
(+4,7%)

4,7
(-0,0%)
4,8
(+0,7%)
4,8
(+2,3%)

8,0
Variant A
(-0,1%)
8,1
Variant A+
(+1,4%)
8,4
Variant B
(+4,5%)
Bron: eigen analyse o.b.v. gegevens van de MIDDEN-database.

De impact van de aanscherping van CO2-heffing op de terugverdientijd is nog meer afhankelijk van
de invloed van CCS op balans in dispensatierechten dan bij de casus met industriële
warmtepompen. De terugverdientijd van CCS-toepassingen wordt namelijk in een nog sterkere mate
bepaald door de waarde van het reduceren van CO2-emissies. Zoals in de industriële warmtepomp casus
(Casus 4) is toegelicht, hangt dit af van de verandering in de balans van dispensatierechten en de
impact die de CCS-maatregel heeft op deze balans.
De aanscherping van de CO2-heffing kan de terugverdientijd van de CCS-maatregelen met maximaal
16-24% verlagen, afhankelijk van de type CCS-toepassing. Dit geldt enkel voor installaties die door de
aanscherping van een overschot naar een tekort in dispensatierechten gaan, zoals ook in Casus 4 is
toegelicht. Voor pre-combustion CCS kan de aanscherping de terugverdientijd met maximaal 18%
verlagen. Voor post-combustion CCS met gasvormig transport is dit 24% en met vloeibaar transport 16%.

42

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Zolang CCS nog middels de SDE++ gesubsidieerd worden, zal een deel van het effect in de praktijk
wegvallen. Hierbij geldt dezelfde dynamiek als bij de casus over de industriële warmtepomp
beschreven; de onrendabele top-berekening zal voortaan op basis van de nieuwe belastingtarieven
gebeuren en de beschikbare SDE++ subsidie (voor nieuwe installaties) wordt hierdoor automatisch
zodanig aangepast dat het rendement en de terugverdientijd op een vergelijkbaar niveau blijft als voor
de maatregelen. Dit geldt niet voor de aanscherping van de CO2-heffing, omdat het effect van de CO2heffing niet in het correctiebedrag wordt meegenomen. Zo lang dit het geval blijft, zal het in
voorgaande paragrafen beschreven effect van de CO2-heffing ook van kracht blijven als er SDE++
subsidie van toepassing is.
Conclusies: impact fiscale maatregelen op rentabiliteit emissiereductiemaatregelen
Het effect van de fiscale klimaatmaatregelen op de terugverdientijd van
verduurzamingsmaatregelen verschilt sterk per toepassing. Voor het MKB leiden de maatregelen in
alle gevallen tot een verkorting van de terugverdientijd van verduurzamingsopties zoals isolatie en
warmtepompen. Voor (MKB)-ondernemingen met dusdanig groot verbruik ze in de 2e gas en/of
elektriciteitsschijf belast worden is het effect sterker. Hiernaast is het effect op de terugverdientijd bij
warmtepompen sterker dan bij isolatiemaatregelen, omdat bij warmtepompen zowel het vermeden
gasverbruik als de additionele elektriciteitskosten positief beïnvloed worden. Bij reductieopties in de
grote industrie hangt de impact van de fiscale maatregelen sterk af van de schijven waarin bedrijven
worden belast, en bij vervangende maatregelen welke technologieën worden vervangen. Verder zijn de
balans van dispensatierechten van een bedrijf en de impact van de reductieoptie bepalende factoren.
Voor investeringen in verduurzamingsmaatregelen die onder de SDE++ vallen wordt het effect van
de fiscale maatregelen deels gecorrigeerd door een lagere subsidie. Dit is ook zoals beoogd,
aangezien de SDE++ subsidie al het doel heeft om de terugverdientijd van maatregelen dusdanig te
verbeteren dat deze in het merendeel van de gevallen voldoende aantrekkelijk is. Een verder
verbetering van de business case zou dan ook niet nodig moeten zijn en kan tot overstimulering leiden.
In sommige gevallen kunnen de fiscale maatregelen er wel voor zorgen dat de subsidie-intensiteit
afneemt en dat de maatregelen in een eerder stadium niet meer middels de SDE++ gesubsidieerd
hoeven te worden.

43

Effectenonderzoek belastingplan 2023

6 Handelingsperspectief & weglekrisico’s
Voor het bereiken van emissiereductie is het handelingsperspectief relevant. Het handelingsperspectief
kan worden beschreven aan de hand van drie acties:38
1.

Reduceren van broeikasgasemissies en/of energieverbruik: door de uitstoot van
broeikasgassen te verminderen, daalt de belastbare grondslag onder de CO 2-heffing. Op
dezelfde manier leidt een daling van energieverbruik tot een kleinere grondslag voor de
energiebelasting.

2.

Doorberekenen van de lastenverhoging in productprijzen: als bedrijven onvoldoende
reductiemaatregelen kunnen nemen om de lastenverhoging te compenseren, kunnen
bedrijven ervoor kiezen om de lastenverhoging aan hun klanten door te berekenen. In
hoeverre ze via prijsverhogingen van producten lasten kunnen afwentelen, hangt van
meerdere marktfactoren af. Dit zijn o.a. internationale concurrentie, marktaandeel en
marktconcentratie. Als dit tot een verlies van concurrentiepositie bij binnenlandse
bedrijven leidt, ontstaan weglekrisico’s.

3.

Absorberen van de lastenverhoging: bedrijven die de lastenverhoging niet kunnen
doorberekenen, moeten deze vervolgens zelf absorberen. Dit verhoogt het weglekrisico op
lange termijn, aangezien de lastenverhoging de marge van de bedrijven drukt en daarmee
investeren in de bedrijven minder gunstig maakt.

Hieronder volgt een beknopte analyse van het handelingsperspectief met betrekking tot het nemen van
reductiemaatregelen en de mogelijkheid tot kostenafwenteling in de vier ETS-sectoren en vervolgens in
de overige zes sectoren. Ook wordt ingegaan op weglekrisico’s in de tien onderzochte sectoren, indien
relevant. Het handelingsperspectief en weglekrisico’s van andere sectoren voor de Nederlandse
economie als geheel is niet in deze studie onderzocht. Het handelingsperspectief en weglekrisico’s
kunnen ook afwijken op subsector- of bedrijfsniveau binnen de onderzochte sectoren.

6.1 ETS-sectoren
Handelingsperspectief – reductiemaatregelen
In de analyse worden in de vier ETS-sectoren in het basispad al meerdere reductiemaatregelen
genomen. In Figuur 6-1 is te zien dat het overgrote deel van de maatregelen in deze vier sectoren CCS
en elektrificatie zijn. In de rentabiliteitsanalyse met de MIDDEN-database wordt het volgende
geobserveerd:
•

Elektrificatie wordt toegepast in de sectoren basischemie, voedings- en papierindustrie. Dit
zijn voornamelijk elektrische ketels in de basischemie en elektrische warmtepompen in de
andere twee sectoren.

•

CCS wordt toegepast in de basischemie en bouwmaterialenindustrie.

•

Biomassatoepassingen vinden plaats in de voedingsindustrie en basischemie. In de
voedingsindustrie worden ze gebruikt in biomassaketels om stoom op te wekken en in de
basischemie als alternatieve grondstof voor waterstof.

•

Biogasverbruik (i.p.v. aardgas) vindt plaats in de sectoren bouwmaterialen en basischemie.

38

Vanuit het perspectief van de lastenverhoging per product is het verhogen van de productie (en daarmee het
energieverbruik) ook een handelingsperspectief. Meer energieverbruik kan ertoe leiden dat een deel van het
energieverbruik in een hogere schijf terecht komt waar het energiebelastingtarief lager is. Hierdoor dalen de
gemiddelde lasten per product. Productiebeslissingen hangen echter af van veel meer andere factoren dan
energiekosten die verder niet in deze studie zijn onderzocht. De mogelijkheid om de lasten per product te
verminderen door productieverhogingen zijn daarom ook niet verder in dit rapport beschrijven.
44

Effectenonderzoek belastingplan 2023

•

Tot slot worden emissies gereduceerd met energie-efficiëntie in de bouwmaterialensector en
het gebruik van geothermie in de voedingsindustrie en waterstof in de basischemie.

Figuur 6-1 Overzicht van de genomen emissiereductiemaatregelen in het basispad en verschillende combinaties
van fiscale klimaatmaatregelen voor de vier ETS-industriesectoren in de analyse.

CO2heffing na
aanscherping

0,0

2,0

Emissiesreductie (MtCO2)
6,0
8,0

4,0

10,0

Basispad

1,7

0,4

4,79

5,60

Var A

1,7

0,5

4,79

5,73

Var A+

1,7

0,4

Var B

1,7

0,4

Biomassa

Biogas

5,62

14,0

12,64
12,85

4,83

6,26
CCS

12,0

12,71

4,20

Elektrificatie

Energie-efficient

Geothermisch

12,72
Waterstof

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

De fiscale klimaatmaatregelen hebben slechts een beperkte impact op het ontsluiten van extra
reductiemaatregelen in de vier ETS-industriesectoren die het handelingsperspectief kunnen
verbeteren. De combinatie van fiscale klimaatmaatregelen leidt slechts tot een beperkte toename van
emissiereductie van zo’n 0,1 Mton in de vier ETS-sectoren. De aanscherping van de CO2-heffing in
combinatie met Variant A leidt tot wat meer elektrificatie doordat een deel van de tarieven op
aardgasverbruik stijgen en die van elektriciteit dalen. De stijging in de energiebelastingtarieven voor
aardgas leidt er ook toe dat het rendabel wordt om voor klein deel van het aardgasverbruik in
voedingsindustrie en de papierindustrie sector biogas in te zetten.39 In Varianten A+ en B vindt er
voornamelijk een verschuiving van elektrificatie naar CCS plaats, omdat de stijging het belastingtarief
voor elektriciteit in schijf 4 elektrificatie minder aantrekkelijk maakt. Deze verschuiving vindt plaats in
de basischemiesector waar zowel CCS als elektrificatie tot de opties met een groot reductiepotentieel
behoord.
Een belangrijke kanttekening bij de resultaten is dat er geen beperkingen zijn aangenomen in de
mate waarin een reductiemaatregelen de huidige techniek kan vervangen. In de praktijk zullen er
wel beperkingen zijn, zoals de aanwezigheid van infrastructuur voor elektrificatie en CCS, en de
beschikbaarheid van biomassa. Ook zullen er techniek specifieke beperkingen zijn die niet zijn
meegenomen, zoals de maximale vollasturen waartegen een maatregel mogelijk rendabel is of de
snelheid waarmee maatregelen geïmplementeerd worden.40 Aan de andere kant wordt er geen rekening
gehouden met subsidies, weer meer emissiereductie kan ontsluiten. De resultaten stellen dus de
maximale emissiereductie weer o.b.v. de MIDDEN-database en gehanteerde prijzen in het basispad, en
combinaties van fiscale klimaatmaatregelen.
Handelingsperspectief – kostenafwenteling
De mate waarin bedrijven lastenverhogingen aan hun klanten door kunnen berekenen is
afhankelijk van de markt waarin de producten worden verkocht. Bij producten die in markten
worden verkocht met weinig concurrentie zullen bedrijven beter in staat zijn hun kosten af te wentelen
39

Hierbij is aangenomen dat deze twee sectoren zelf biogas zullen produceren, waardoor het biogas uitgezonderd is
van de energiebelasting en dus niet beïnvloed wordt door de stijging van de aardgastarieven in de energiebelasting.
40
In de studie PBL (2022) Analyse tarief CO2-heffing industrie wordt bijv. rekening gehouden met een maximale
ingroei snelheid van e-boilers en warmtepompen. Ook is in die studie de maximale emissiereductie dat door
biomassa bewerkstelligd kan worden beperkt tot 0,5 MtCO2 voor alle sectoren onder de CO2-heffing, terwijl in onze
resultaten 1,7 MtCO2 aan emissiereductie in de vier onderzochte ETS-sectoren van gebruik van biomassa afkomstig is.
45

Effectenonderzoek belastingplan 2023

zonder verlies van marktaandeel. Het tegenovergestelde geldt voor producten die op markten worden
verkocht met veel (internationale) concurrentie. Echter, als concurrenten een soortelijke verhoging in
kosten ondervinden, kunnen bedrijven op concurrerende markten ook hun kosten afwentelen.41
In de literatuur zijn schattingen van sectorgemiddelde kostendoorgiftepercentages te vinden, maar
door o.a. wereldwijde beleidsontwikkelingen zijn deze beperkt toepasbaar in dit onderzoek. In de
studies over doorgiftepercentages van lasten onder het EU-ETS variëren sectorgemiddeldes van 15% tot
meer dan 100%.42 De grote variatie komt door de producten en sectoren die zijn geanalyseerd, de jaren
waarover de analyse is uitgevoerd en het nu scenario dat is gebruikt om de doorgiftepercentages in te
schatten. Deze studies zijn echter op EU-niveau uitgevoerd voor lasten die EU-breed gelden, waarbij
concurrentie van buiten de EU een belangrijke factor in het bepalen van de inschattingen waren. De
tariefaanpassingen aan de energiebelasting en aanscherping van de CO2-heffing is alleen van toepassing
op bedrijven in Nederland. Hierdoor leidt een lastenverhoging door dit pakket van maatregelen niet
alleen tot een concurrentienadeel t.o.v. producenten buiten de EU, maar ook concurrenten uit andere
EU-landen. Aan de andere kant voeren landen over de hele wereld, en met name in de EU, steeds meer
maatregelen in om hun klimaatambities te bewerkstelligen. Hierdoor kunnen de lasten van
concurrenten ook weer stijgen. Dit beïnvloedt weer in hoeverre bedrijven in Nederland de
lastenverhoging in deze studie in hun productprijzen kunnen doorberekenen.
De handelsintensiteit wordt veelal als een indicator voor de aanwezigheid van internationale
concurrentie en daarmee de mogelijkheid tot kostenafwenteling gebruikt. Een hoge
handelsintensiteit betekent dat bedrijven mogelijk veel internationale concurrentie ondervinden en
daardoor minder in staat zijn lastenverhogingen af te wentelen. De handelsintensiteit wordt door de
Europese Commissie (EC) als indicator gebruikt of een sector veel internationale concurrentie ervaart
en door het EU-ETS vervolgens een verhoogd risico op weglekeffecten on. Voor fase 3 van het EU-ETS
(2013-2020) gebruikte de EC een drempelwaarde van 30% voor de handelsintensiteit als indicatie voor
een verhoogd weglekrisico,43 en dus minder goed in staat zijn om hun ETS-lasten af te wentelen.
De hoge handelsintensiteit voor de vier ETS-industriesectoren kan erop wijzen dat mogelijkheid tot
doorberekenen van de lastenverhoging beperkt is. Figuur 6-2 geeft de handelsintensiteit binnen de
vier ETS-industriesectoren in 2019. Hierin is te zien dat de intensiteit van de totale handel met het
buitenland ver boven 30% zit. De meeste handel vindt plaats met EU-landen, maar de handel met
landen buiten de EU is ook behoorlijk. Binnen de sectoren kan de handelsintensiteit wel sterk
verschillen. Tabel V-2 laat echter zien dat voor de meest relevante subsectoren binnen de vier
sectoren, de subsectoren die onder de CO2-heffing vallen, dezelfde trend volgt en totale
handelsintensiteit ook boven 30% uitsteekt. Dit kan er dus op wijzen dat bedrijven in de vier ETSindustriesectoren veel internationale concurrentie ondervinden en daarmee beperkte mogelijkheden
hebben om de lastenverhoging door te berekenen.

41

Neuhoff en Ritz (2019). Carbon cost pass-through in industrial sectors.
Voor een overzicht van literatuurwaarden, zie bijvoorbeeld Annex A.4 van Trinomics (2021). Onderzoek naar de
nationale effecten van een Europese Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM).
43
In de huidige fase van het EU-ETS wordt in een koolstoflekkage indicator gebruikt die een combinatie is van
emissie-intensiteit en handelsintensiteit, en niet meer een enkele drempelwaarde voor handelsintensiteit.
42

46

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Figuur 6-2 Nederlandse handelsintensiteit van de vier ETS-industriesectoren in 2019 voor de totale
internationale handel, de handel binnen de EU (intra-EU) en handel buiten de EU (extra-EU).

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. De definitie van de Europese
Commissie voor handelsintensiteit in de context van koolstoflekkagerisico’s onder het EU-ETS is gebruikt met
handelsintensiteit = (importwaarde + exportwaarde) / (importwaarde + productiewaarde).

Er is echter niet een eenduidige conclusie te trekken over de mogelijkheid van bedrijven om
lastenverhoging door te berekenen, wat sterk zal verschillen per product. Naast de
handelsintensiteit zijn er ook andere marktfactoren die bepalen in hoeverre bedrijven hun lasten
zonder verlies van omzet of marktaandeel in hun prijzen kunnen doorberekenen, o.a. de
productiecapaciteit van concurrenten, de machtsverhouding tussen de producenten en consumenten
van het product, en de mate van productdifferentiatie. Gespecialiseerde producten kunnen een hoge
handelsintensiteit hebben door veel export, maar toch weinig concurrentie ervaren waardoor er een
hogere mate van kostenafwenteling mogelijk is.44 In hoeverre bedrijven (een deel van) de
lastenverhoging kunnen doorberekenen zal dus erg verschillen per bedrijf en per product.
Weglekrisico’s
Weglekeffecten zijn niet alleen relevant als bedrijven de lastenverhoging moeten absorberen, maar
ook als bedrijven de lastenverhoging kunnen doorbereken. Bedrijven kunnen namelijk besluiten om
het verlies van marktaandeel voor lief te nemen, bijvoorbeeld als de lastenverhoging het niet meer
rendabel maakt om in de markt te opereren. In hoeverre deze effecten optreden zal, net als bij de
mogelijkheid tot kostendoorgifte, erg verschillen per bedrijf en per product.
Op macroniveau worden weglekrisico’s veelal benaderd door te kijken naar de handelsintensiteit
en emissie- of kostenintensiteit. Naast de handelsintensiteit, gebruikt(e) de EC ook de emissie- of
kostenintensiteit als indicator om te bepalen of sectoren een verhoogd risico op koolstoflekkage hebben
als gevolg van het EU-ETS. Hierbij worden de intensiteiten uitgedrukt als percentage van de bruto
toegevoegde waarde van een sector. Dit dient als indicatie voor de mate waarin een sector lasten op
broeikasgasemissies onder het EU-ETS in hun marge kan absorberen. Voor deze studie is de
kostenintensiteit het meest relevant om een indicatie van de impact van de lastenverhoging op het
weglekrisico te geven. In de vorige fase van het EU-ETS werd een drempelwaarde van 5% voor de
kostenintensiteit gebruikt om te beoordelen of een sector een significant risico op koolstoflekkage had.
Als een sector een kostenintensiteit had van 5% of meer in combinatie met een handelsintensiteit van
10% of meer, dan werd een sector geclassificeerd als een verhoogd risico op koolstoflekkage.
Het pakket van fiscale klimaatmaatregelen lijkt alleen in de basischemiesector weglekrisico’s te
verhogen, gedreven door de lastenverhogingen in de energiebelasting. Figuur 6-3 toont de

44

Een voorbeeld hiervan is melkpoeder, wat een hoge handelsintensiteit kent door voornamelijk handel met buiten
de EU. Voor meer informatie, zie Trinomics (2022). Risk of carbon leakage in Dutch non-ETS sectors.
47

Effectenonderzoek belastingplan 2023

lastenverhoging per variant van de energiebelasting gecombineerd met de aanscherping van de CO2heffing in 2030. In de waarden van 2030 is het effect van het nemen van rendabele
reductiemaatregelen meegenomen. Voor de meeste sectoren is de lastenverhoging als aandeel van de
bruto toegevoegde waarde in alle combinaties minder dan 0,3%. Deze lage waarde t.o.v. de
drempelwaarde van 5% voor wijst op een beperkte invloed van de lastenverhoging op het weglekrisico.
Sectoren die momenteel geen verhoogd weglekrisico hebben zullen door de lastenverhoging niet opeens
over de drempel getild worden, tenzij ze al tegen de drempel aanzitten. Bij basischemie kan de
lastenverhoging met name in de combinatie met Variant B wel als substantieel worden beschouwd met
bijna 2% van de bruto toegevoegde waarde van de sector. De basischemiesector wordt momenteel al als
een sector met een significant risico op weglek beschouwd.45 Dit is ook in Tabel V-2 te zien, waarin de
koolstoflekkage-indicator van de meest relevante subsectoren van de basischemie in Nederland zijn
getoond.46 De waarde voor koolstoflekkage-indicator ligt hierbij ver boven de 0,2 waarde die door de
Europese Commissie wordt gehanteerd als drempel om een sector met een significant risico op weglek
beschouwd te worden. Het pakket van fiscale klimaatmaatregelen zou dus met name met Variant B het
weglekrisico van de basischemiesector verder verhogen.
Figuur 6-3 Lastenverandering in de vier ETS-industriesectoren t.o.v. het basispad voor de verschillende
combinaties van fiscale klimaatmaatregelen in 2030.
+5%
+4%
+3%

+2%
+1%
+0%
Var A

Var A+

Var B

Var A

Voedingsindustrie

Var A+

Var B

Var A

Papierindustrie

Var A+

Var B

Basischemie

Lastenverandering EB t.o.v. het basispad

Var A

Var A+

Var B

Bouwmaterialenindustrie

Lastenverandering CO2-heffing t.o.v. het basispad

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

De bevindingen over het weglekrisico dienen wel in perspectief geplaatst worden, omdat het effect
voor individuele subsectoren en bedrijven sterk kan verschillen. De bevindingen zijn gebaseerd op
een analyse van data op sectorniveau. Binnen een sector kan er een sterke spreiding zijn in de
weglekrisico’s die bedrijven onder het huidig beleid ondervinden en de impact van het pakket van
fiscale klimaatmaatregelen daarop:
•

Tabel V-2 laat bijvoorbeeld zien dat binnen de voedingsindustrie en bouwmaterialensector de
indicator voor koolstoflekkage tussen de subsectoren sterk verschilt.

•

De bevindingen in Figuur 6-3 zijn sectorgemiddelden en de lastenverandering voor individuele
bedrijven significant hoger of lager uitvallen.

•

De lastenverhoging door aanscherping van de CO 2-heffing heeft alleen impact op het deel van
de bedrijven dat onder de CO2-heffing valt.

•

De impact van de lastenverandering door aanpassingen aan de energiebelasting hangt af van
het energieverbruik per € toegevoegde waarde en in welke mate ze uitgezonderd zijn van de
energiebelasting, wat sterk per bedrijf en product kan verschillen.

45

Alle subsectoren van de sector basischemie zijn opgenomen in Europese lijst van sectoren met een significant
risico op koolstoflekkage, zie het gedelegeerd besluit van de Commissie C(2019)930.
46
De koolstoflekkage indicator is de indicator die de EC voor de huidige fase van het EU-ETS gebruikt om te
beoordelen of een sector een verhoogd risico op koolstoflekkage heeft. Dit is een combinatie van de handel- en
emissie-intensiteit.
48

Effectenonderzoek belastingplan 2023

De macro-economische resultaten in de context van weglekrisico’s zijn daarom niet per definitie geldig
voor individuele bedrijven.

6.2 Overige sectoren
Voor de onderzochte niet-industriële sectoren zijn energiebesparing en elektrificatie de
belangrijkste acties om een hogere gaslasten ten gevolge van de tariefaanpassingen te voorkomen.
Dit geldt ook voor de metaalbewerkingsindustrie. Bedrijven in de overige sectoren vallen voornamelijk
in de lagere belastingschijven. Dit betekent dat de grote meerderheid van de bedrijven in deze
sectoren een lastenverzwaring ondervindt voor het gasverbruik en een lastenverlichting voor
elektriciteitsverbruik. Gasverbruik is binnen deze sectoren grotendeels gerelateerd aan verwarming,
dus zijn belangrijke opties om hogere lasten te voorkomen ook gerelateerd aan verwarming. Enkele
relevante opties zijn:
•

Gedragsverandering is een van de belangrijkste en snelst door te voeren maatregelen om gas
te besparen en daarmee een lastenverhoging te vermijden. In de gebouwde omgeving kan dit
bijvoorbeeld door de thermostaat lager te zetten (1 graden lager kan een besparing van zo’n 67% gas per jaar bereiken47). Ook het zuiniger afstellen van de Cv-ketel kan significante
besparing opleveren tot zo’n 10%.48 In de glastuinbouw kan het teeltregime worden aangepast
door minder in de winter te telen of te kiezen voor minder energie-intensieve teelten.49 In
sectoren als de horeca kan daarnaast gekozen worden om geen terrasverwarming te gebruiken.

•

Investeringen in energiebesparing kunnen ook zorgen voor minder gasverbruik en daarmee
lagere gaslasten. Naast gedragsverandering is isoleren een relatief eenvoudige en snel door te
voeren maatregel om energie te besparen (zoals besproken in sectie 5.2).

•

Elektrificatie zorgt in tegenstelling tot de andere opties niet altijd voor energiebesparing,
maar wel voor gasbesparing. Meer informatie over de invloed van de tariefaanpassingen op de
rentabiliteit van elektrificatie is te vinden in sectie 5.3.

Voor de glastuinbouw zijn vanwege de grote (en geconcentreerde) hoeveelheden warmte andere
maatregelen nodig om dezelfde hoeveelheid warmte te produceren, zoals geothermie. In de
glastuinbouw worden grote volumes gas gebruikt. Naast de opties die hierboven zijn genoemd zijn ook
technieken als geothermie relevant om aan de grote warmtevraag te voldoen. Meer informatie over de
invloed van de fiscale maatregelen op de rentabiliteit van geothermie is te vinden in Sectie 5.4.
Investeringen in alternatieve warmtebronnen (zoals geothermie) zullen ook tot hogere kosten leiden.
Afhankelijk van de alternatieve warmtebron moet mogelijk extra CO2 extern ingekocht worden, en bij
vervanging van een WKK, gaan inkomsten van elektriciteitsverkoop verloren.
Op basis van de handelsintensiteit lijkt de ruimte voor kostenafwenteling in de glastuinbouwsector
en metaalbewerkingssector beperkt. Eenzelfde analyse van internationale handelsstatistieken zoals in
Sectie 6.1 toont aan dat de glastuinbouwsector en de metaalbewerkingsindustrie vergelijkbaar hoge
handelsintensiteiten (>30%) als de vier ETS-sectoren hebben. Dit is een indicatie dat bedrijven in deze
sectoren slechts beperkt de kosten van hogere gaslasten of emissiereductiemaatregelen in hun
verkoopprijs kunnen doorberekenen zonder verlies van marktaandeel. Dit geldt met name bij bedrijven
met weinig productdifferentiatie. Kostenafwenteling draagt dus slechts beperkt bij aan het
handelingsperspectief in deze sectoren.50
47

Loket duurzaam wonen. De thermostaat 1 graadje lager, wat maakt dat nou uit?
Zelf energie besparen. Hr-ketel en cv-installatie zuinig afstellen.
49
Enerpedia. Energie besparen, Glastuinbouw.
50
Voor meer informatie over weglekrisico’s in niet-ETS sectoren, zie: Trinomics (2022). Risk of carbon leakage in
Dutch non-ETS sectors.
48

49

Effectenonderzoek belastingplan 2023

De beperkte ruimte voor kostenafwenteling en het hoge aandeel energiekosten en totale
bedrijfskosten zorgt voor weglekrisico’s in de glastuinbouwsector. Uit sectie 3 blijkt dat het aandeel
energiekosten in de totale bedrijfskosten zeer fors is (16% bij KEV 2021-prijzen 19-42% bij actuele
prijsramingen). Hoewel de toename in energiekosten t.g.v. de tariefveranderingen beperkt blijft tot
1,8 procentpunt (sectie 4.2), vertaalt dit hoge aandeel in combinatie met beperkte ruimte voor
afwenteling van beperkte afwenteling zich in weglekrisico’s. Hierbij geldt wel dat eventuele productieof investeringsweglek niet automatisch gepaard met een grote toename in CO 2-emissies in andere
landen. De glastuinbouw bijvoorbeeld concurreert met producenten in warmere landen (zoals Spanje en
Kenia) die minder/geen gebruik maken van gas om kassen te verwarmen en gewassen te telen. Dit
betekent dat eventuele productie- of investeringsweglek naar concurrerende landen niet direct leidt
tot een verschuiving van CO2-emissies. Immers, als de productie in Nederland afneemt en in warmere
landen toeneemt, neemt het gasverbruik in Nederland af, maar in andere landen niet in dezelfde mate
toe.
Voor de metaalbewerkingsindustrie is het aandeel energiekosten in totale bedrijfskosten relatief laag
voor een industriesector (2-7%). Bovendien is het effect van de tariefveranderingen op de het aandeel
energiekosten in de totale bedrijfskosten zeer beperkt (maximale toename +0,2 procentpunt), of zelfs
gunstig (afname van 0,5 procentpunt in Variant B). Hierdoor zijn de weglekrisico’s laag.
Bij bedrijven uit de dienstensectoren leidt kostenafwenteling minder direct tot het verlies van
marktaandeel en draagt het daarom meer bij aan het handelingsperspectief. De prijsconcurrentie
met buitenlandse bedrijven is in de geanalyseerde dienstensectoren beperkt. Bovendien is er op
sectorniveau sprake van lastenverlichting t.g.v. de tariefverschuivingen. Hoewel individuele bedrijven
mogelijk wel een lastenverzwaring zullen ondervinden, is het aandeel energiekosten in totale
bedrijfskosten relatief beperkt en is de impact op de bedrijfskosten klein. Dit betekent echter niet dat
deze bedrijven kosten zonder consequenties kunnen afwentelen. In de gezondheidszorg worden prijzen
vaak contractueel vastgelegd met zorgverzekeraars. Dit betekent dat hogere kosten niet direct kunnen
worden doorgerekend in de prijs en dat mogelijke kosten in eerste instantie mogelijk moeten worden
geabsorbeerd. Ook in het onderwijs kunnen kosten niet direct worden verrekend in een verkoopprijs
vanwege vaststaande inkomsten. In de horeca en handel en autoreparatie kunnen eventuele
kostenverhogingen wel worden doorgerekend in de prijs. Kostenafwenteling betekent dat de kosten
voor deze diensten toenemen, zij het beperkt.
Voor het handelingsperspectief is ook de beschikbaarheid van de opties relevant. Tekorten aan
bijvoorbeeld, materiaal, installateurs of transportcapaciteit kunnen voor een beperkte beschikbaarheid
zorgen. De beschikbaarheid is niet relevant voor de opties gedragsverandering en het afwentelen van
kosten op klanten.
Conclusies: het handelsperspectief en de impact van de fiscale maatregelen op weglekrisico’s
Elektrificatie, energiebesparing en CCS behoren tot de belangrijkste maatregelen om
lastenverhoging onder het Belastingplan 2023 in de tien onderzochte sectoren te beperken. De
fiscale klimaatmaatregelen dragen vervolgens slechts beperkt bij aan het ontsluiten van additionele
reductiemaatregelen in de vier ETS-industriesectoren om het handelingsperspectief verder te
verbeteren. In onze analyse worden in deze sectoren namelijk al meerdere reductiemaatregelen in het
basispad genomen. In de overige sectoren kan enige lastenverhoging door de
energiebelastingtariefveranderingen gereduceerd worden door minder gas te verbruiken, met name
voor verwarming.

50

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Voor sectoren die onderhevig zijn aan internationale concurrentie is de mogelijkheid voor
kostenafwenteling waarschijnlijk beperkt. De vier ETS-sectoren, de metaalproductenindustrie en de
glastuinbouw hebben een hoge handelsintensiteit. Dit wijst op veel internationale concurrentie en dus
beperkte mogelijkheden om een lastenverhoging in hun prijzen door te berekenen wanneer hun
concurrenten niet dezelfde kostenstijging ervaren. In het onderwijs en in de zorg is de ruimte op
kostenafwenteling op korte termijn ook beperkt omdat instellingen hun inkomsten niet direct kunnen
verhogen door prijzen door te rekenen. Wel geldt dat voor deze sectoren op macroniveau een
lastenverlichting wordt geraamd.
Ondanks de beperkte opties rondom het handelingsperspectief in de tien onderzochte sectoren,
lijken de fiscale klimaatmaatregelen lijkt alleen weglekrisico’s in de basischemie en glastuinbouw
te verhogen. Alleen in deze sectoren is de relatieve impact van de fiscale klimaatmaatregelen van een
ordegrootte die het weglekrisico significant kan verhogen. In de andere sectoren lijkt de impact zeer
beperkt of is er zelfs sprake van een lastenverlichting. Deze macro-economische resultaten in de
context van weglekrisico’s zijn echter niet per definitie geldig voor individuele bedrijven, omdat het
effect van de maatregelen voor individuele subsectoren en bedrijven sterk kan verschillen.

51

Effectenonderzoek belastingplan 2023

7 Invloed van nationaal en Europees beleid op
het handelingsperspectief
De energiebelasting en de CO2-heffing zijn slechts twee van de vele factoren die het
handelingsperspectief bepalen. Zoals in het vorige hoofdstuk genoemd zijn ook de beschikbaarheid
van o.a. materialen, installateurs en transportcapaciteit (bijvoorbeeld op het elektriciteitsnet) en de
marktprijzen van energie relevant. Op korte termijn hebben deze factoren waarschijnlijk meer invloed
op het handelingsperspectief dan de voorgestelde aanpassingen in de energiebelasting en de
aanscherping van de CO2-heffing. Andere beleidsmaatregelen hebben ook invloed op het
handelingsperspectief. In dit hoofdstuk wordt achtereenvolgens het meest nationale en EU-beleid
toegelicht. Hierbij wordt met name de interactie van dit beleid met de energiebelasting en de CO 2heffing toegelicht.

7.1 Ander nationaal beleid dat bijdraagt aan het handelingsperspectief
De SDE++, ISDE en EIA en zijn instrumenten die de kosten voor emissiereductiemaatregelen
verlagen en daarmee bijdragen aan het handelingsperspectief voor bedrijven. Naast de verlaging
van de belastingtarieven voor elektriciteit in schijven 1-3, dragen andere instrumenten bij aan lagere
kosten voor emissiereductiemaatregelen en daarmee het vermijden van lastenverzwaring, zoals:
•

De SDE++. De SDE++ verbetert het handelingsperspectief door een extra inkomstenstroom te
genereren (naast de marktinkomsten) gedurende 15 jaar als de marktinkomsten dermate laag
zijn dat er sprake is van een onrendabele top. In de SDE++ 2022 komen 21 verschillende
technieken verspreid over vijf categorieën (hernieuwbare elektriciteit, hernieuwbare warmte,
hernieuwbaar gas, CO2-arme warmte en CO2-arme productie) in aanmerking voor subsidie.
Hiermee is de SDE++ relevant voor het verlagen van directe CO2-emissies en daarmee het
voorkomen van een lastenverzwaring ten gevolge van het belastingpakket 2023.

•

De ISDE. De ISDE is een investeringssubsidie en kan worden gebruikt voor kleine installaties,
zoals zonneboilers, warmtepompen, isolatiemaatregelen en aansluitingen op een warmtenet.

•

De Energie-investeringsaftrek (EIA). Onder de EIA kunnen ondernemers de kosten voor een
investering in emissiereductie, energiebesparing of hernieuwbare energie aftrekken van hun
winst. Dit verlaagt de fiscale winst en daarmee de winstbelasting.

Daarnaast dragen ook een aantal sectorgerichte subsidies en het Klimaatfonds bij aan het
handelingsperspectief. Naast de hierboven genoemde sector overkoepelende instrumenten zijn er
sectorspecifieke subsidies, zoals de regeling energie-efficiëntie glastuinbouw (EHG) en andere
instrumenten onder het programma kas als energiebron. Voor grotere investeringen kan in de toekomst
ook gebruik worden gemaakt van het klimaat- en transitiefonds dat nog wordt uitgewerkt.
Van alle instrumenten is de interactie van de SDE++ en de energiebelasting het meest complex en
relevant. De werking van de meeste instrumenten staat los van de energiebelasting en zorgt simpelweg
voor een additionele stimulans om te verduurzamen naast de fiscale maatregelen. Voor de SDE++ geldt
echter dat de hoogte van de subsidie gecorrigeerd wordt voor de impact van de fiscale maatregelen. Zo
zal bij toekomstige openstellingsrondes van de SDE++ hoogstwaarschijnlijk het basisbedrag en
correctiebedrag gecorrigeerd worden voor de fiscale maatregelen en zal daarmee de rentabiliteit van
de verduurzamingsmaatregelen min of meer gelijk blijven. Wél zullen de fiscale maatregelen ervoor
zorgen dat de optie om niet te verduurzamen minder concurrerend wordt (aardgas wordt immers

52

Effectenonderzoek belastingplan 2023

duurder) en dat de subsidiekosten voor de overheid lager worden (de onrendabele top wordt kleiner
door de maatregelen).

7.2 EU-beleid
EU-beleid (Fit For 55) draagt bij aan het handelingsperspectief van Nederlandse bedrijven door
subsidies beschikbaar te stellen, met name voor de grote industrie. Er zijn verschillende Europese
subsidie-instrumenten die Nederlandse bedrijven kunnen om de kosten voor investeringen in
emissiereductie te verlagen. Deze zijn met name relevant voor de grote industrie. Een belangrijk
instrument is het Innovation Fund, waar al meerdere Nederlandse bedrijven gebruik van maken. Een
ander instrument is Important Projects of Common European Interest (IPCEI). Hier kan gebruik van
worden gemaakt voor grensoverschrijdende projecten op strategisch niveau, bijvoorbeeld op het gebied
van groene waterstof. Mogelijk zullen er ook meer subsidies beschikbaar komen in het kader van
REPowerEU.
Daarnaast draagt EU-beleid bij aan een gelijker speelveld op EU-niveau, waardoor het doorrekenen
van kosten door Nederlandse bedrijven tot minder verlies van martaandeel leidt.51 De meest
relevante instrumenten op dit gebied zijn:
•

Het EU-ETS: In het kader van Fit For 55 heeft de EC verschillende maatregelen voorgesteld om
het EU-ETS aan te scherpen, waaronder een aanscherping van het emissieplafond. Dit heeft
een opdrijvend effect op de ETS-prijs gehad, wat gunstig voor het handelingsperspectief van
Nederlandse ETS-bedrijven. De heffing die ETS-bedrijven onder de CO2-heffing betalen, is
afhankelijk van de ETS-prijs (zie ook Box 3-1). De CO2-heffing geldt echter alleen voor
bedrijven in Nederland, terwijl de ETS-prijs EU-breed is. Een hogere ETS-prijs is positief voor
Nederlandse ETS-bedrijven t.o.v. hun EU-concurrenten, omdat kostenverschil als gevolg van de
CO2-heffing kleiner of zelfs nul is en bedraagt aan een gelijker speelveld binnen de EU.

•

CBAM: De Europese CO2-grenscorrectie, ofwel de Carbon Border Adjustment Mechanism
(CBAM), is een nieuw beleidsinstrument dat de EC als onderdeel van Fit For 55 heeft
voorgesteld. CBAM heeft als doel koolstoflekkage te beperken en niet-EU-landen aan te
moedigen ook hun klimaatbeleid te versterken. CBAM heft een tarief op de emissies die horen
bij het vervaardigen van producten afkomstig van buiten de EU. Hierdoor ontstaat er binnen de
EU een gelijk speelveld tussen Nederlandse bedrijven en hun concurrenten buiten de EU voor
de producten die onder CBAM vallen. In het voorstel van de EC vallen de producten van de
sectoren ijzer en staal, aluminium, cement, meststoffen en elektriciteit onder CBAM. In juni
2022 heeft het Europees Parlement voorgesteld om daar organische chemie, waterstof,
ammoniak en polymeren aan toe te voegen.

•

De ETD: In juli 2021 heeft de EC een voorstel gedaan voor de herziene Energy Taxation
Directive in het kader van Fit For 55. De ETD is o.a. relevant omdat het de minimale tarieven
voor de energiebelasting in lidstaten bepaalt en de regels over vrijstellingen. De EC stelt voor
om belastingtarieven te structuren o.b.v. energie-inhoud i.p.v. volume-inhoud. Daarnaast
worden er hogere minimumtarieven voorgesteld en de afschaffing van een aantal vrijstelling.
Als het voorstel wordt aangenomen betekent dit dat een aantal EU-landen hun
belastingtarieven dienen te verhogen tot de nieuwe minimumtarieven en een aantal
vrijstellingen moeten opheffen. Dit draagt bij aan het Europese gelijke speelveld.

51

Voor meer informatie over de interactie met EU-beleid verwijzen we naar: Trinomics (2021). Inventarisatie EUbeleid als evenaring van nationale emissiereductie industrie.
53

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Het klimaatbeleid in concurrerende landen staat niet stil. Hogere kosten voor CO2-uitstoot in
concurrerende landen heeft een positief effect op het handelingsperspectief van Nederlandse
bedrijven. De aanscherping van het Nederlandse klimaatbeleid vindt niet in isolatie plaats. Het gevolg
van strenger klimaatbeleid in concurrerende landen is dat Nederlandse bedrijven meer kosten kunnen
afwentelen zonder verlies van marktaandeel. Een belangrijke ontwikkeling is bijvoorbeeld de invoering
van een nationaal emissiehandelssysteem in de Duitsland, wat de kosten voor CO 2-uitstoot in Duitsland
significant verhoogt.
Conclusies over invloed van ander nationaal en EU-beleid op het handelingsperspectief
Verschillende instrumenten verbeteren het handelingsperspectief van Nederlandse bedrijven, met
name door het verlenen van subsidies, of door het verbeteren van het Europese gelijke speelveld.
Nederlandse bedrijven kunnen gebruik maken van instrumenten als de SDE++, de ISDE, de EIA, de EHG,
het Innovation Fund en IPCEI om te investeren in emissie reducerende maatregelen. Hiermee kunnen
deze instrumenten bijdragen aan het handelingsperspectief van bedrijven die een lastenverzwaring
ondervinden ten gevolge van de fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2023. De hoogte van de SDE++
subsidie neemt wel af bij hogere gasprijzen, vanwege de lagere onrendabele top. Daarnaast dragen
verschillende EU-maatregelen in het kader van Fit For 55 bij aan het verbeteren van het gelijke
speelveld door de kosten voor CO2-uitstoot EU-breed te verhogen, zoals de aanscherping van het EUETS, CBAM en de mogelijke herziening van de ETD. Ontwikkelingen op het gebied van klimaatbeleid in
concurrerende landen dragen ook bij aan het handelingsperspectief, zoals het Duitse nationale ETS.

54

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Annex I Werking CO2-heffing & energiebelasting
I.1

CO2-heffing
De CO2-heffing is op 1 januari 2021 ingegaan om de emissiereductiedoelen uit het klimaatakkoord
voor de industriesector te borgen. De heffing is van toepassing op industriële broeikasgasemissies van
installaties die onder het EU-ETS vallen, afvalverbrandingsinstallaties en lachgasinstallaties. Ook
emissies uit de energiesector die warmte produceren voor industrieel gebruik vallen onder de CO 2heffing. Emissies gerelateerd aan de productie van elektriciteit vallen daarentegen niet onder de
heffing.
De CO2-heffing ademt met het EU-ETS mee om de benodigde emissiereductie te bewerkstelligen. De
heffing die bedrijven die onder het EU-ETS vallen betalen hangt af van de ETS-prijs. Het netto
heffingstarief is gelijk aan het CO2-heffingstarief verminderd met de gemiddelde prijs van
emissierechten (EUA). Deze prijs wordt jaarlijks vastgesteld op basis van de gemiddelde prijs van de
EUA-december future in september en oktober van het voorgaande jaar. De marginale CO2-prijsprikkel
(ETS-prijs + CO2-heffing) blijft hiermee gelijk aan het CO2-heffingstarief. Voor ETS-installaties betekent
bijvoorbeeld een hoge ETS-prijs dus een laag tarief onder de CO2-heffing. Installaties die niet onder het
EU-ETS vallen betalen wel het volledige CO2-heffingstarief.
Een deel van de uitstoot onder de CO2-heffing is vrijgesteld door middel van gratis
dispensatierechten. Bedrijven ontvangen jaarlijks gratis dispensatierechten voor emissies die niet
belast worden door de CO2-heffing, ofwel de vrijgestelde ruimte. Hoeveel dispensatierechten elk
bedrijf jaarlijks ontvangt, wordt als volgt bepaald: Aantal dispensatierechten = ETS-benchmark ×
productie × nationale reductiefactor:
•

ETS-benchmarks: Voor het bepalen van de hoeveelheid dispensatierechten dat elk bedrijf
ontvangt, wordt gebruik gemaakt van de benchmarks van het Europese Emissiehandelssysteem
(EU-ETS).

•

Productie: de productie is de jaarlijkse productie van het bedrijf dat hoort bij de EU-ETSbenchmark.

•

Nationale reductiefactor: deze zorgt ervoor dat het totaal aantal dispensatierechten dat
jaarlijks wordt uitgegeven geleidelijk daalt tot de emissies in 2030 die zijn afgesproken in het
klimaatakkoord.

De dispensatierechten zijn alleen geldig in het jaar waarvoor ze zijn uitgegeven en kunnen niet gebruikt
worden om toekomstige emissies te dekken. De uitstoot waarover bedrijven de heffing moeten betalen
wordt bepaald door de jaarlijkse uitstoot met de dispensatierechten te verminderen. Wanneer de
uitstoot hoger is dan de dispensatierechten, moeten ze de heffing over het resterende deel betalen.
Bedrijven met een overschot kunnen hun dispensatierechten verkopen om extra inkomsten te
genereren, wat een impuls creëert om extra emissies te reduceren. Bedrijven die een overschot aan
dispensatierechten hebben t.o.v. hun uitstoot kunnen deze rechten verkopen aan bedrijven met een
tekort. Dit geeft bedrijven een impuls om hun emissies verder dan hun vrijgestelde ruimte te
reduceren. Voor bedrijven met een tekort is het aantrekkelijk om deze rechten te kopen tegen een
prijs lager dan de heffing die ze anders zouden moeten betalen, om zo hun kosten onder de CO2-heffing
te verlagen. Ook kunnen bedrijven hun overschot aan dispensatierechten gebruiken om de heffing die
ze in de voorgaande jaren hebben betaald terug te vragen, tot vijf jaar terug.

55

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Bij het behalen van het industrie emissiereductiedoel uit het klimaatakkoord zouden de netto
lasten nul moeten zijn. Voor bedrijven met een tekort is het altijd financieel aantrekkelijker om
dispensatierechten te kopen van anderen tegen een prijs lager dan de heffing. Wanneer de uitstoot van
alle installaties samengenomen lager is dan de dispensatierechten (en dus de maximale industriële
emissies in het klimaatakkoord), zouden de overheidsinkomsten onder de CO2-heffing (de lasten) nul
moeten zijn. Bedrijven met een tekort maken nog steeds wel kosten, maar dit gaat naar bedrijven met
een overschot in plaats van de overheid. Hoeveel dispensatierechten elk bedrijf ontvangt is echter geen
publieke informatie, dus weten bedrijven met een tekort niet altijd welke bedrijven een overschot
hebben om te verkopen. In de praktijk zou het dus kunnen voorkomen dat de netto lasten niet nul zijn
bij het behalen van het nationale reductiedoel voor de industrie.

I.2

Energiebelasting & opslag duurzame energie- en klimaattransitie
Het gebruik van aardgas en elektriciteit door huishoudens en bedrijven wordt in Nederland belast
door de energiebelasting en de opslag duurzame energie- en klimaattransitie (ODE). Het doel van de
energiebelasting is het stimuleren van energiebesparing en het genereren van belastinginkomsten. De
ODE is in 2013 ingevoerd met als doel om de kosten om de Stimulering Duurzame Energie- en
Klimaattransitie (SDE++) en haar voorgangers op transparante wijze te financieren.
De energiebelasting & ODE vormen mede de prijs van elektriciteit en gas en hebben daarmee
invloed op de vraag naar energie. De prijs die consumenten betalen voor gas en elektriciteit (het
leveringstarief) is bestaat uit marktkosten, netwerkkosten en belastingen. Naast de energiebelasting &
ODE beïnvloeden verschillende heffingskortingen en vrijstellingen de uiteindelijke kosten gerelateerd
aan belastingen. Zoals bij andere producten (die niet volledig inelastisch zijn) is de prijs van energie
van invloed op de vraag naar energie. Zodoende zijn de energiebelasting & ODE relevante draaiknoppen
om energiebesparing te stimuleren. Daarnaast beïnvloeden deze ook de relatieve raag naar
verschillende energiedragers, doordat de tarieven voor aardgas en elektriciteit verschillen.
De energiebelasting & ODE hebben een degressieve tariefstructuur, waarbij het marginale
belastingtarief afneemt naarmate het gebruik toeneemt. De energiebelasting hanteert verschillende
tarieven voor verschillende verbruiksschijven. Iedere verbruikersschijf dekt een volume van aardgas- of
elektriciteitsconsumptie. Zo betaalde een bedrijf met een belastbaar gasverbruik van 2 miljoen m3 in
2022 36 cent/m3 over de eerste 170 duizend m3 gas, 7 cent/m3 voor gebruik tussen 170 duizend m3 en 1
miljoen m3 gas en 2 cent/m3 over het gebruik boven de 1 miljoen m3 gas. De ODE hanteert de dezelfde
verbruiksschijven als de energiebelasting. Door de degressieve vorm van de energiebelasting & ODE zijn
de gemiddelde kosten voor kleine verbruikers hoger dan voor grootverbruikers. Hierdoor is de prikkel op
energiebesparing vanuit deze belastingen bij grootverbruikers lager dan bij kleine verbruikers.
Daartegenover staat een vaste heffingskorting op het elektriciteitsverbruik per aansluiting (€462 in
2021, eenmalig verhoogd naar €682 in 2022), die vooral voor kleinverbruikers de te betalen belasting
aanzienlijk kan verlagen.
De effecten van (1) de tariefaanpassingen in de energiebelasting, (2) de verhoging van de
belastingvermindering ter compensatie voor de bijmengverplichting van groen gas en (3) de
ontkoppeling van de ODE en de SDE++ zijn in dit onderzoek samen geraamd. Bij de
tariefaanpassingen in de energiebelasting staat de verschuiving van het belasten van
elektriciteitsverbruik naar aardgasverbruik centraal. Dit is in lijn met de doelstellingen in het kader van
de energie- en klimaattransitie en is ook aangekondigd in het Coalitieakkoord. De
56

Effectenonderzoek belastingplan 2023

belastingvermindering in het kader van de bijmengverplichting van groen gas betreft een algehele
heffingskorting per elektriciteitsaansluiting. Dit is ter compensatie van het verwachte effect van de
bijmengverplichting op de gasprijs. De ontkoppeling van de ODE en SDE houdt in dat de ODE-tarieven
niet meer worden bepaald door de verwachte SDE-uitgaven. Verder wordt de ODE geïntegreerd in de
energiebelasting.

57

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Annex II - Onderzoeksmethode
II.1 Inputwaardes en gebruikte inputwaardes
Om de effecten van de beleidsmaatregelen te ramen was het eerst nodig om een scenario te
ontwikkelen waarin geraamd wordt hoe belangrijke parameters, zoals het energieverbruik van
sectoren, zich in de toekomst zullen ontwikkelen zonder de beleidsmaatregelen: het basispad. Het
basispad sluit zoveel mogelijk aan bij de meest recente KEV uit 2021.52 In de KEV 2021 worden
ontwikkelingen in allerlei parameters geraamd, waarbij ook het vastgesteld en voorgenomen beleid
wordt meegenomen. Aangezien de KEV 2021 is gepubliceerd voor het huidige Coalitieakkoord, zijn de
maatregelen uit het Coalitieakkoord (zoals maatregelen uit het Belastingplan 2023 of het afschaffen
van enkele vrijstellingen in de energiebelasting) geen onderdeel van het basispad. Zoals uitgelegd in
het hoofdrapport wijkt het basispad af van de ETS- en energieprijsramingen uit de KEV 2021.
Sinds het moment van de energieprijsraming uit de KEV 2021 zijn zowel de ETS- en energieprijzen
significant gestegen en is ook—hoewel inherent onzeker—de verwachte energieprijs in 2023, 2025 en
2030 gestegen. Daarom wordt in het basispad van dit effectonderzoek een hogere energieprijs en EUETS prijs geraamd die beter aansluit bij de huidige ontwikkelingen.
Inputwaardes en aannames in het basispad
Het basispad is geconstrueerd op basis van de huidige situatie in de tien sectoren en de verwachte
ontwikkelingen. Hiervoor zijn de volgende bronnen en methodes gebruikt:
1.

Huidig totaal energieverbruik (gas & elektriciteit) o.b.v. CBS (2021) Energieverbruik bedrijven
per belastingschijf, 2019. We hebben ongepubliceerde cijfers voor 2020 gebruikt.

2.

Huidig belast energieverbruik (gas & elektriciteit) o.b.v. CBS (2021) Energieverbruik
bedrijven per belastingschijf, 2019. We hebben ongepubliceerde cijfers voor 2020 gebruikt.
Het belast verbruik is berekend door enkele correcties uit te voeren op het totaal
energieverbruik. In de CBS-data wordt voor gas al gecorrigeerd voor de onbelaste inzet van gas
voor elektriciteitsproductie en niet-energetisch gebruik. Het totale verbruik is door ons in
overleg met het Ministerie van Financiën voor andere vrijstellingen gecorrigeerd.

3.

Totaal en belast energieverbruik t/m 2030 is geraamd o.b.v. het huidig verbruik i.c.m. met
de groei uit de Klimaat- en energieverkenning 2021. Hiertoe heeft PBL ongepubliceerde
sectorale ramingen gedeeld over het gas- en elektriciteitsverbruik. Voor de industriële
sectoren en de glastuinbouw zijn sectorale ramingen beschikbaar, bij de dienstensectoren is
aangesloten bij de groei voor de gebouwde omgeving. Er is aangenomen dat het aandeel
verbruik in de schijf gelijk blijft richting 2030; als 20% van het gasverbruik van een sector in
schijf 1 valt in 2020 dan nemen we aan dat 20% van het gasverbruik in 2030 in schijf 1 valt.
Ook is aangenomen dat de groei van het belast verbruik in alle jaren gelijk is aan de groei van
het totaal verbruik.

4.

Huidige productiewaarde o.b.v. CBS (2022) bedrijfsleven arbeids- en financiële gegevens, SBI
2008. Voor productiewaarde is de netto-omzet van de sector in 2020 gebruikt. Voor publieke
sectoren (onderwijs en gezondheidszorg) is productiedata niet beschikbaar. Voor de sectoren
horeca en handel is de productie uit 2019 gebruikt, aangezien 2020 geen representatief jaar is
door COVID-19. Dit geldt ook voor de industrie, maar hier is al voor gecorrigeerd in de
gebruikte groeiraming, waardoor dit geen impact heeft op de raming voor 2023 en later.

52

PBL (2021). Klimaat- en energieverkenning 2021.
58

Effectenonderzoek belastingplan 2023

5.

Productiewaarde t/m 2030 is geraamd o.b.v. de huidige waarde en verschillende
groeiprojecties. Voor de industrie sluiten we aan bij de projecties uit de KEV 2021 (o.b.v.
Groeiprojecties energie-intensieve industrie van CE Delft). Voor de glastuinbouw is de
productiegroei gelijk verondersteld aan de ontwikkeling van het areaal. Hiervoor is een
recente studie uit 2021 van WECR gebruikt (Effecten van actuele ontwikkelingen op prognoses
CO2-emissie glastuinbouw 2030). Voor de overige sectoren is verondersteld dat de
productiegroei gelijk is aan de groei van de algehele uit de KEV 2021.

6.

Huidige bedrijfseconomische parameters o.b.v. CBS (2022) bedrijfsleven arbeids- en
financiële gegevens, SBI 2008 en CBS (2021) Landbouw; financiële gegevens. CBS heeft voor de
tien sectoren (m.u.v. gezondheidszorg en onderwijs) data beschikbaar over: bedrijfskosten,
bruto toegevoegde waarde en bedrijfsresultaat (EBIT).

7.

Bedrijfseconomische parameters t/m 2030 zijn geraamd o.b.v. de huidige waardes i.c.m. het
groeipad van de productie.

8.

De totale energiekosten (huidig en t/m 2030) zijn een uitkomst van de analyse en zijn
berekend door het leveringstarief (berekend door marktprijs + nettarieven + belastingen) te
vermenigvuldigen met het energieverbruik (waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen de
kosten voor belast en onbelast verbruik). Dit wijkt af van de methode van het CBS op basis van
historische gegevens.

9.

De marktprijzen voor gas en elektriciteit (huidig en t/m 2030) zijn gebaseerd op de KEV 2021
en futures. Gas - 2023: Dutch TTF Gas Futures CAL23 future (12 juli 2022); 2025: TTF CAL24
future op 12 juli 2022; 2030: hoge prijsscenario groothandelsprijs KEV 2021. Elektriciteit 2023: EEX Dutch Power Futures baseload CAL-23 op 12 juli 2022; 2025: EEX Dutch Power
Futures baseload CAL-25 op 12 juli 2022; 2030: hoge prijsscenario groothandelsprijs
elektriciteit KEV 2021. In tussenliggende jaren is de prijs lineair geïnterpoleerd.

10. Huidige netwerktarieven o.b.v. CBS (2022) Aardgas en elektriciteit, gemiddelde prijzen van
eindverbruikers.
11. Netwerktarieven t/m 2030 zijn berekend o.b.v. de huidige tarieven en een lineaire
groeifactor o.b.v. PWC Strategy& (2021) De energietransitie en de financiële impact voor
netbeheerders. Deze groeifactor wordt ook in de KEV 2021 gebruikt.
12. Gebruik salderingsreling per sector (huidig en t/m 2030) o.b.v. cijfers uit de KEV 2021
(ongepubliceerd deel). We veronderstellen dar alle saldering van bedrijven in schijf 2 valt. De
totale saldering is aan sectoren toegekend op basis van het elektriciteitsverbruik in schijf 2 van
de sector of in de gebouwde omgeving op basis van het gasverbruik (aangezien gasverbruik een
betere indicator is voor het vloeroppervlakte en dakoppervlakte, waar plek is voor
zonnepanelen). De gebruikte methode is dus vrij grof. De saldering in schijf 2 in 2020 is echter
gelijk aan 8,7% van het totale belaste verbruik in schijf 2, waardoor het een beperkte impact
heeft op de resultaten.
13. Emissiefactoren en calorische waarde (huidig en t/m 2030) o.b.v. RVO (2020). Nederlandse
lijst van energiedragers en standaard CO2 emissiefactoren en de KEV 2021.
De actuele energie- en ETS-prijsramingen hebben invloed op verschillende inputwaardes: de totale
energie- en bedrijfskosten en het belast en totaal verbruik (gas & elektriciteit). De totale
energiekosten in het basispad worden berekend o.b.v. het energieverbruik, actuele prijsramingen en de
elasticiteit. Tabel II-1 laat enkele andere relevante inputwaardes zien.

59

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel II-1 Andere inputparameters in het basispad.
Inputwaarde (eenheid)

Huidige waarde
2020
98
97
687

Algehele economische groei (index, 2021 = 100)
Prijsindex HICP (index, 2021=100)
Totale saldering in schijf 2 (GWh)
Calorische waarde gas (MJ/Nm3)
Emissiefactor aardgas (kg CO2/MWh)
Emissiefactor elektriciteit (kg CO2/MWh)
Schijf 1
Schijf 2
Schijf 3
Schijf 4
Schijf 1
Schijf 2
Schijf 3
Schijf 4

Netwerkprijs gas (€2021/MWh)

Netwerkprijs elektriciteit (€2021/MWh)

369
6,5
2,4
1,2
1,3
26,0
28,0
21,0
11,7

Basispad
2023
2025
104
108
108
113
1.062
929
31,65
204 ( of 56,6 kg/GJ)
274
210
6,5
6,5
2,4
2,4
1,2
1,2
1,3
1,3
27,7
30,8
29,8
33,1
22,4
24,9
12,4
13,8

2030
115
123
797

90
6,5
2,4
1,2
1,3
37,5
40,4
30,3
16,8

Aanvullende inputwaardes en aannames voor de vier ETS-sectoren
Voor het deel van de vier ETS-sectoren dat onder de CO2-heffing valt is de analyse van de fiscale
klimaatmaatregelen gebaseerd op een rentabiliteitsanalyse met gegevens op installatieniveau van
MIDDEN en de NEa:
•

MIDDEN-database: in de MIDDEN-data is er informatie per installatie beschikbaar over de
technologieën die ze momenteel gebruiken en de mogelijke emissiereductiemaatregelen die ze
kunnen nemen. De database bevat informatie over de kosten (CAPEX en OPEX exclusief
energiekosten), energie-input, output, emissies, levensduur en wanneer de technologie
beschikbaar zal zijn.

•

NEa-data: voor deze studie is vertrouwelijke data van de NEa m.b.t. de emissies en
dispensatierechten per installatie gebruikt.

Aannames voor toekomstige ETS-prijzen en prijzen voor overige energiedragers (dus niet aardgas of
elektriciteit) zijn weergegeven in Tabel II-2 en Tabel II-3. De ETS-prijzen na 2030 volgen het prijspad in
de desbetreffende bronnen. Tabel II-4 toont het aandeel van het energieverbruik in de installaties per
ETS-sector waar de rentabiliteitsanalyse op is toegepast.
Tabel II-2 Gehanteerde ETS-prijzen (€2021/tCO2)
Scenario

2023

2025

2030

Basispad

79

79

93

KEV 2021

30
39
62
Bron voor ETS-prijzen in het basispad: Trinomics (2022). Second opinion ETS-prijs. Voor het KEV 2021 scenario zijn
de middenwaarden gebruikt.

60

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel II-3 Aannames van energieprijzen in 2030
Energiedrager
Steenkool- en
bruinkoolbriketten

Prijs in 2030

Bron

8,9 €/MWh

PBL (2021)

Cokeskolen

9,8 €/MWh

Petroleumcokes

11,2 €/MWh

Stookolie

44,2 €/MWh

PBL (2021)

Petroleum producten
Gas-/dieselolie

71,8 €/MWh
101,4 €/MWh

Biogas

85,2 €/MWh

Biomassa

36,0 €/MWh

Bioethanol

94,0 €/MWh

Waterstof

108,0 €/MWh

IRENA (2018)
IRENA (2018)
PBL (2020); o.b.v.
biogasproductie via
biomassavergassing,
inclusief
energiebelasting
Element Energy & Vivid
Economics (2021)
TNO (2021)
CE Delft (2022); o.b.v.
prijs van waterstof uit
elektrolyse

Trend na 2030
O.b.v. Berenschot & Kalavasta
(2020)

O.b.v. kolen prijs en
energie-inhoud
O.b.v. kolen prijs en
energie-inhoud

Dezelfde trend als kolen
Dezelfde trend als kolen
O.b.v. Berenschot & Kalavasta
(2020)
Dezelfde trend als stookolie
Dezelfde trend als stookolie

Dezelfde trend als aardgas
Element Energy & Vivid Economics
(2021)
Geen aannames op trend
Dezelfde trend als elektriciteit

Alle prijzen zijn in €2021.
Tabel II-4 Aandeel van het 2020 energieverbruik van de installaties die met de rentabiliteitsanalyse o.b.v. de
MIDDEN-database zijn berekend.
Sector

Gas

Elektriciteit

Totaal

Voedingsindustrie

40%

22%

34%

Papierindustrie

52%

61%

56%

Basischemie

100%

70%

91%

Bouwmaterialenindustrie

46%

60%

54%

52%

66%

Totaal
74%
Bron: eigen analyse o.b.v. gegevens van de MIDDEN-database.

Voor de analyse van de vier ETS-sectoren zijn de volgende additionele aannames gemaakt:
•

Energie altijd geleverd kan worden. Beperkingen zoals een mogelijk gelimiteerde netcapaciteit
voor de levering van elektriciteit en beschikbaarheid van biogas worden niet meegenomen.

•

De emissiefactor van hernieuwbare energiedragers (biogas en biomassa) is 0 in lijn met IPCCrichtlijnen.

•

De maatregelen in de MIDDEN-database kunnen enkel als geheel genomen worden. Een bedrijf
kan bijvoorbeeld enkel volledig overschakelen naar elektrische boilers of volledig naar CCS met
de capaciteit die aangegeven is in de MIDDEN-database.

•

Bedrijven maken de keuze welke maatregelen ze nemen op basis van welke de hoogste netto
contante waarde heeft en kiezen geen maatregelen die een negatieve netto contante waarde
hebben bij een zichthorizon van 15 jaar en een reële WACC van 7%.

•

De waarde van negatieve emissies (zoals door CCS in combinatie met biomassa) wordt niet
meegenomen in de rentabiliteitsberekening van een maatregelen.

•

Ontbrekende waarden voor kosten per technologie in de MIDDEN-database zijn ingeschat o.b.v.
de waarden van vergelijkbare technologieën.

•

Ontbrekende waarden voor emissies per technologie zijn gebaseerd op de input van fossiele
brandstoffen en de emissiefactoren van die fossiele brandstoffen.

•

Ontbrekende waarden voor onderhoudskosten zijn ontbrekend worden geschat op 3% van de
CAPEX.

•

De broeikasgasemissies per installatie onder de CO2-heffing zijn volledig afkomstig zijn van de
technologieën in de MIDDEN-database.

61

Effectenonderzoek belastingplan 2023

•

De rentabiliteitsanalyse houdt geen rekening met subsidies, wat een meer gedetailleerde
benadering vereist dat buiten dit onderzoek valt.

Box II-1 Overige aannames
•

Alle resultaten worden weergegeven excl. Btw. Dit sluit aan bij het feit dat in de meeste
geselecteerde sectoren geen Btw wordt betaald door een vrijstelling of teruggaaf.

•

Prijzen zijn (tenzij anders vermeld) uitgedrukt in 2021 euro’s. Indien omrekening nodig is van
lopende prijzen naar constante prijzen, is de raming van de geharmoniseerde prijsindex (hcip) voor
de jaren 2022 t/m 2030 gebruikt uit het Centraal Economisch Plan 2022 van het CPB.53 Door het
gebruik van constante prijzen kunnen de tarieven van bijv. de energiebelasting afwijken van de
tarieven in andere documenten.

•

Voor de prijs van energiedragers worden marktprijzen gebruikt (futures of maandcontracten). Dit
betekent dat we aannemen dat elk bedrijf de dan geldende (baseload) prijs betaald voor energie. In
de praktijk kunnen de kosten per bedrijf verschillen door lopende energiecontracten met prijzen
die afwijken van de huidige marktprijs. Door deze methode zijn sectoren enerzijds beter te
vergelijken.

•

Energiekosten zijn altijd inclusief de kosten voor energiedragers die geleverd zijn voor eigen
gebruik. Dit is inclusief energiekosten voor bijv. gas dat gebruikt wordt voor elektriciteitsproductie
in WKK’s en daarna verkocht wordt aan derden. Energiekosten zijn ook inclusief kosten voor gas en
elektriciteit voor niet-energetische doeleinden, zoals gas in de basischemie.

•

Voor de sectoren in de MIDDEN-database in 2030 worden ook andere energiedragers meegenomen in
de energiekosten. Voor de sectoren die niet in de MIDDEN-database zijn inbegrepen worden enkel
de gas- en elektriciteitskosten meegenomen (conform de grondslag van de energiebelasting).
Hierdoor kunnen de energiekosten verschillen van de kosten van het CBS (2022, arbeids- en
financiële gegevens per branche).

II.2 CO2-heffing
Overkoepelende methode
We onderscheiden de twee effecten bij de aanscherping van de CO2-heffing:
•

Het statische effect laat de impact van de aanscherping van de CO2-heffing zien bij
gelijkblijvende productie, emissies en energieverbruik. Het statisch effect laat dus de directe
impact van de aanscherping zien. Hierbij is de aanscherping een reductie van de hoeveelheid
dispensatierechten dat een installatie gratis krijgt toegewezen d.m.v. een reductie van de
nationale reductiefactor. Dit statisch effect is berekend voor zichtjaren 2023, 2025 en 2030,
maar alleen getoond voor 2023. Voor 2025 en 2030 worden de resultaten van het statische
effect gebruikt om de dynamische effecten te berekenen.

•

Het dynamische effect zijn de lasten na het meenemen van de impact van de aanscherping op
productie, emissies en energieverbruik. Het dynamisch effect is enkel voor 2025 en 2030
berekend. Voor de lasten in 2023 en de lasten en emissies in 2030 voor het deel van de ETSsectoren dat niet onder de CO2-heffing valt, is methode met elasticiteiten toegepast. Deze
methode is uitgebreid beschreven in Annex II.3. Voor het deel van de ETS-sectoren dat niet
onder de CO2-heffing valt zijn de lasten en emissies voor 2030 o.b.v. een rentabiliteitsanalyse
berekend. De berekeningstappen zijn hieronder bij Dynamisch effect 2030 uiteengezet.

53

CPB (2022). Centraal Economisch Plan 2022.
62

Effectenonderzoek belastingplan 2023

In de berekeningstappen hieronder wordt voor de duidelijkheid naar de situatie vóór en na
aanscherping van de CO2-heffing verwezen. De situatie voor aanscherping is het basispad.
Statische effecten
De statische effecten van de CO2-heffing zijn als volgt berekend:
1.

Groeifactor van jaar t voor sector s (%) (GFt,s)
a.

2.

GFt,s = (Productiet,s/Productie2021,s) -1, waar t = 2023, 2025 ,2030

Dispensatiebasis voor installatie i in jaar t (DBt,i), waarbij de dispensatiebasis het
activiteitsniveau x ETS-benchmarks is
a.

3.

DBt,i = Dispensatiebasist,i,2020-productie x (1 + GFt,s)54

Nationale reductiefactor in jaar t, voor aanscherping (voor) of na aanscherping (na)
(NRFt,(voor/na))

4.

5.

2023

2025

2030

Voor aanscherping

1,227

1,099

0,779

Na aanscherping

1,213

1,057

0,667

Dispensatierechten voor installatie i in jaar t (DRt,i)
a.

Voor aanscherping: DRt,i,voor = DBt,i x NRFt,voor

b.

Na aanscherping: DRt,i,na = DBt,i x NRFt,na

Emissies voor installatie i in jaar t (Et,i)
a.

Et,i = E2021,i x (1 + GFt,s)

De emissies per installatie worden per sector opgeteld.
6.

Lasten voor installatie i in jaar t (Lt,i)
a.

Voor aanscherping: (Lt,i,voor) = (Et,i - DRt,i,voor) x CO2-heffingsprijst

b.

Na aanscherping: (Lt,i,na) = (Et,i - DRt,i,na) x CO2-heffingsprijst

Waar CO2-heffingsprijst = CO2-heffingstarieft – ETS-prijst
De lasten per installatie worden per sector opgeteld.
7.

Δ Lasten per sector in jaar t (Δ Lt,s)
a.

Δ Lt,s = Lt,s,na - Lt,s,voor

Dynamisch effect 2025
De dynamische effecten van de CO2-heffing in 2025 zijn als volgt berekend:
1.

Δ statische lasten per installatie in 2025 (Δ L2025,i)
a.

2.

L2025,i,na – L2025,i,voor

Groei van energieprijzen (inclusief nettarieven en belastingen) per installatie i (%),
(G2025,i,gas/elek)

3.

4.

a.

G2025,i,gas = (Gasprijs2025,i/Gasprijs2021,i) -1

b.

G2025,i,elek = (Elektriciteitsprijs2025,i/Elektriciteitsprijs2021,i) -1

Brandstofmix van sector s van 2020 (BMs, gas/elek)
a.

BMs, gas = Gasverbruiks / Totaal Gasverbruiks

b.

BMs, elek = Elektriciteitsverbruiks / Totaal energieverbruiks

Gemiddelde stijging in energiekosten van sector s in 2025 (GEK,2025,s)
a.

5.

Energiekosten in 2025 per sector s (EK2025,s)

6.

Verandering in energieverbruik in 2025 per sector s (%) (Δ EV2025,s)

a.

54

GEK,2025,s = (G2025,i,gas x BMs, gas) + (G2025,i,elek x BMs, elek)
EK2025,s = EK2021,s x (1+ GEK,2025,s)

Voor installaties waar de dispensatiebasis niet beschikbaar is, is deze berekend op basis van Dispensatierechten2021
/ NRF

63

Effectenonderzoek belastingplan 2023

a.
7.

(Δ L2025,s / EK2025,s ) x prijselasticiteit2025

Dynamische emissies in 2025 per installatie i (E2025,i,d)
a.

De verandering in emissies (%) (Δ E2025,s) (en ook productie) is vergelijkbaar met de
verandering in energieverbruik (%) (Δ EV2025,s)

b.
8.

E2025,i,d = Δ E2025,s x E2025,i

Dynamische Lasten in 2025 voor installatie i (L2025,i,d, voor/na)
a.

Voor aanscherping: (L2025,i,d,voor) = (E2025,s,d - DR2025,i,voor) x CO2-heffingsprijst

b.

Na aanscherping: (L2025,i,d,na) = (E2025,s,d - DR2025,i,na) x CO2-heffingsprijst

Waar CO2-heffingsprijst = CO2-heffingstarieft – ETS-prijst
De lasten per installatie worden vervolgens per sector opgeteld.
8.

Δ Dynamische Lasten per sector in 2025 (Δ L2025,s,d)
a.

Δ L2025,s,d = L2025,s,d,na – L2025,s,d,voor

Dynamisch effect 2030
Het effect van de CO2-heffing op emissies en lasten in 2030 is gebaseerd op de keuze van
emissiereductiemaatregelen per installatie uit de MIDDEN-database. Deze berekening omvat de
volgende overkoepelende stappen:
A. Bepaling emissiereductie o.b.v. kosteneffectieve emissiereductiemaatregelen
B.

Bepaling verandering in lasten per installatie voor en na aanscherping

C.

Bepaling van meerkosten door emissiereductiemaatregelen om lasten in perspectief te
plaatsen

A. Bepaling emissiereductie van rendabele reductiemaatregelen
O.b.v. MIDDEN-database waarin per installatie emissiereductiemaatregelen zijn weergegeven. MIDDEN
bevat per installatie drie type informatie:
i.

Basis: de huidige technologie die wordt toegepast

ii.

Substitutie: emissiereductiemaatregelen die ter vervanging van de huidige technologie worden
toegepast

iii.

Add-on: emissiereductiemaatregelen die toegevoegd kunnen worden op de huidige technologie

Er zijn ook add-on technologieën die alleen van toepassing zijn op substitutie, maar dit is beperkt. Er
zijn ook enkele maatregelen die de grondstof van de technologie vervangen. Deze leiden niet tot een
directe emissiereductie en worden niet meegenomen in het selecteren van maatregelen.
Emissiereductie per maatregel
Met de MIDDEN-database kunnen de jaarlijkse broeikasgasemissies van elke technologie (basis,
substitutie en add-ons) berekend worden. Op basis hiervan wordt de emissiereductie als volgt bepaald:
•

Emissiereductie bij substitutie = emissies van basis (huidige) technologie - emissies van de
alternatieve technologie;

•

Emissiereductie bij add-ons = emissiereductie van de add-on technologie.

Kosten en besparingen van emissiereductie per maatregel
De netto contante kosten van emissiereductiemaatregelen wordt vervolgens met de volgende
componenten bepaald met een economische levensduur van maximaal 15 jaar:
•

•

Investeringskosten (CAPEX)
o

Substitutie: verschil in investeringskosten tussen de alternatieve en huidige technologie

o

Add-on: directe investeringskosten

Jaarlijkse operationele kosten (OPEX)

64

Effectenonderzoek belastingplan 2023

o

Substitutie: verschil in O&M en energiekosten tussen de alternatieve en huidige
technologie

o
•

Add-on: directe O&M en energiekosten

Jaarlijkse kostenbesparingen
o

Gereduceerde emissies oorspronkelijk niet gedekt door dispensatierechten: gereduceerde
emissies x CO2-heffingstarief, of x ETS-prijs als ETS-prijs hoger is dan CO2-heffingstarief

o

Gereduceerde emissies oorspronkelijk gedekt door dispensatierechten: gereduceerde
emissies x (CO2-heffingstarief – transactiekosten), of x ETS-prijs als ETS-prijs hoger is dan
CO2-heffingstarief.

Zodoende is in 2030 de netto contante kosten (NCK) van een maatregel:
15

𝑁𝐶𝐾 = 𝐶𝐴𝑃𝐸𝑋 + ∑
𝑡=1

(𝑂𝑃𝐸𝑋 − 𝑘𝑜𝑠𝑡𝑒𝑛𝑏𝑒𝑠𝑝𝑎𝑟𝑖𝑛𝑔)
(1 + 𝑟)𝑡

Waar t het jaar is en r de WACC. Bij negatieve netto contante kosten (en dus positieve netto contante
waarde) wordt een reductiemaatregel rendabel geacht.
Box II-2 Gebruik van transactiekosten in de berekening
Het is aangenomen dat de waarde van het reduceren van een ton CO2 verschilt tussen 1) eigen emissies
reduceren tot aan de vrijgestelde ruimte (dispensatierechten) en 2) verder dan de vrijgestelde ruimte
reduceren om de overtollige dispensatierechten te verkopen. De waarde van de overtollige
dispensatierechten is lager doordat er geen zekerheid is dat bedrijven deze dispensatierechten verkocht
krijgen. Overtollige dispensatierechten zijn, in tegenstelling tot ETS-rechten, namelijk alleen
verhandelbaar in het jaar waarvoor ze zijn uitgegeven en de markt is beperkt tot Nederland met een veel
lagere liquiditeit. De transactiekosten zijn een reflectie van deze lagere waarde en zijn berekend als een
transactiefactor x de heffing die ETS-bedrijven moeten betalen. De transactiefactor is nabij de 0 als er een
sterk tekort is aan dispensatierechten is en nabij de 1 bij een groot overschot. Hierbij duidt overschot erop
dat de reductiedoelstellingen onder de CO2-heffing behaald zullen worden. Een analyse van de balans
tussen de emissies en dispensatierechten in de vier onderzochte ETS-sectoren laat zien dat zelfs na
aanscherping van de CO2-heffing een overschot aan dispensatierechten is. In de analyse is daarom een
transactiefactor van 1 aangenomen.

Selectie van emissiereductiemaatregelen
De selectie van maatregelen per installatie is gebaseerd op kostenoptimalisatie. Bedrijven kiezen alleen
maatregelen met een positieve netto contante waarde (NCW) en dus rendabel zijn. In het model
worden de maatregelen op volgorde van de hoogste NCW gekozen totdat er geen rendabele
maatregelen zijn of de emissies van de installatie negatief worden. In het geval dat er meerdere
reductiemaatregelen zijn voor één basis technologie, wordt de maatregel met de hoogste NCW gekozen
en worden de anderen uit het selectieproces verwijderd.
Deze kostenoptimalisatieberekening en resulterende emissiereductie is gedaan voor zowel de situatie
vóór als na aanscherping van de CO2-heffing. Het verschil tussen de twee situaties is vervolgens het
effect van aanscherping van de CO2-heffing.
B. Berekening netto lasten CO2-heffing vóór en na aanscherping in 2030
De netto kosten per installatie in 2030 bestaan uit:
1.

Statische lasten per installatie in 2030 (L2030,i,voor/na)

65

Effectenonderzoek belastingplan 2023

2.

Emissiesreductie in 2030 per installatie i (ER2030,i,d)
a.

Som van alle emissiereductie van geselecteerde maatregelen

b.

Emissiereductie niet gedekt door DPR = (ER2030,i,d - DR2025,i,voor)
Als het negatief is dan is de emissiereductie niet gedekt door DPR nul.

3.

Dynamische Lasten in 2030 voor installatie i (L2030,i,d, voor/na)
a.

Voor aanscherping:
(L2030,i,d,voor) = (L2030,i,voor) – [(ER2030,i,d - DR2025,i,voor) x CO2-heffingsprijst]

b.

Na aanscherping:
(L2030,i,d,na) = (L2030,i,na) – [(ER2030,i,d - DR2025,i,na) x CO2-heffingsprijst]

Waar CO2-heffingsprijst = CO2-heffingstarieft – ETS-prijst
De dynamische lasten per installatie worden per sector opgeteld.
C. Berekening meerkosten van emissiereductiemaatregelen in 2030
De jaarlijkse meerkosten voor nemen van emissiereductiemaatregelen bestaan uit (t.o.v. de huidige
technologie):
1.

Geannualiseerde investeringskosten

2.

Verandering in jaarlijkse netto O&M kosten

3.

Verandering in jaarlijkse netto energiekosten

4.

Dynamische lasten onder de CO2-heffing

De kosten in punten 2 en 3 zijn parameters die zijn gebruikt als onderdeel van de rentabiliteitsanalyse
in Stap A. Punt 4 is de uitkomst van de berekening in Stap B.
De geannualiseerde investeringskosten zijn als volgt berekend =

𝐺𝑒𝑎𝑛𝑛𝑢𝑙𝑖𝑠𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝐶𝐴𝑃𝐸𝑋 = 𝐶𝐴𝑃𝐸𝑋 ×

(1 + 𝑟)𝑇 × 𝑟
(1 + 𝑟)𝑇 − 1

Met T de maximale economische levensduur en r de WACC.

II.3 Energiebelasting
Overkoepelende methode
We onderscheiden de volgende effecten van de aanpassingen in de energiebelasting en de ODE en de
stijging van de energieprijzen. Later in deze sectie is de precieze methode stap voor stap uitgewerkt:
•

Bij de statische effecten is geen rekening gehouden met de invloed van veranderingen in de
energieprijs op de energievraag en investeringen in maatregelen om energieverbruik en/of
CO2-emissies te reduceren. Het statisch effect laat dus puur zien hoe bij onveranderd
(‘statisch’) verbruik van gas of elektriciteit de lasten en/of kosten veranderen. Dit statisch
effect is berekend voor zichtjaren 2023, 2025 en 2030.

•

Het dynamische effect laat zien hoe het energieverbruik veranderd als reactie op de
verandering van de energieprijs (door bijv. de tariefverandering). Voor 2023 veronderstellen
we voor de energiebelasting nog geen verandering in het energieverbruik, aangezien de
belasting pas in dat jaar wordt ingevoerd. Voor de impact van energieprijzen in 2023 en zowel
energieprijzen als de energiebelasting in 2025 nemen we wel een dynamisch effect door
gedragsverandering aan: dit verband wordt benaderd door het gebruik van prijselasticiteiten
voor energie (zie hieronder).

66

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Als reactie op de prijsverandering kunnen bedrijven niet alleen hun energieverbruik door gedragsof productieveranderingen aanpassen, maar kunnen ze ook investeringen treffen in maatregelen
die het energieverbruik (en de CO2-emissies) structureel verminderen. De effecten van veel emissie
reducerende maatregelen zullen niet binnen twee jaar te zien zijn, maar wel richting 2030. Daarom
nemen we voor 2030 ook de impact van deze emissie reducerende maatregelen mee in de analyse.
Zoals in de sectie over de CO2-heffing besproken is, gebruiken we voor 4 industriële sectoren de
MIDDEN-database om dit effect inzichtelijk te maken. Voor de andere sectoren werken we met een
lange-termijn elasticiteit, die hoger ligt dan de elasticiteit op korte termijn om ook het effect van
structurele investeringen mee te nemen. Waar in de MIDDEN-database ook de meerkosten van
investeringen meegenomen worden, is dit voor de elasticiteitenmethode niet mogelijk. Dit kan leiden
tot een onderschatting van de kosten van de varianten voor het niet-MIDDEN deel, omdat een mogelijke
toename in investerings(meer)kosten niet wordt meegenomen en de dalende energiekosten wel.
Het effect van veranderingen in energieprijzen op het energieverbruik is geraamd m.b.v. de
prijselasticiteit: de elasticiteit geeft de procentuele verandering in energievraag aan bij een 1%
toename in de energieprijs. Er is veel empirisch onderzoek gedaan naar de elasticiteit van
energieprijzen. Deze schattingen over elasticiteiten en gedragsveranderingen zijn inherent onzeker en
bieden slechts beperkte houvast met betrekking tot de daadwerkelijke reactie van energievraag op
veranderingen in de energieprijs. In de praktijk verschilt de relatie tussen energieprijzen en
energievraag per bedrijf en situatie.
Om deze reden hebben we het dynamische effect in 2030 voor een groot deel van de industrie op basis
van een bottom-up analyse van het volume en de onrendabele top van CO2-emissie reducerende
maatregelen berekend met behulp van de MIDDEN-database. Het dynamisch effect in 2025 is voor alle
sectoren wel geraamd o.b.v. elasticiteiten uit de literatuur. Voor andere sectoren is het niet mogelijk
om een soortgelijke bottom-up analyse uit te voeren, vooral vanwege een gebrek aan data en door de
grote verscheidenheid in emissiereductieopties in dit brede pallet aan sectoren (o.a. glastuinbouw,
gebouwde omgeving, metaalproductenindustrie).
De prijselasticiteit wordt voor het dynamische effect van de energiebelasting (en ODE) toegepast op de
marginale prijsverandering van gas en elektriciteit in de verbruiksschijven. Voor hoge energieprijzen
geldt hetzelfde. Op deze manier proberen we zo goed mogelijk rekening te houden met het feit dat
bedrijven bij besparingen het marginale tarief aan kosten besparen, wat gelijk is aan het hoogste tarief
waarin hun verbruik valt.
Het gebruik van elasticiteiten
De prijselasticiteit van energie wordt gebruikt om de verandering van de energievraag—en dus
verbruik—ten gevolge van een verandering van de prijs te ramen. Elasticiteiten worden door
economen gebruikt om het verband tussen een procentuele stijging van één variabele en een andere
variabele uit te drukken. Zodoende zijn er veel soorten elasticiteiten, maar de meest bekende
elasticiteit is de prijselasticiteit van de vraag: de procentuele verandering in vraag naar een product bij
een 1% stijging van de prijs van dit product. In de context van dit onderzoek is de prijselasticiteit van
de vraag naar energiedragers relevant.
Schattingen van elasticiteiten zijn inherent onzeker. Er zijn meerdere empirische studies uitgevoerd
waarin de prijselasticiteit van energie wordt berekend. In deze studies wordt de relatie tussen de
energieprijs en energievraag benaderd o.b.v. historische data. Een literatuuronderzoek naar de lange

67

Effectenonderzoek belastingplan 2023

termijn prijselasticiteit van energie in de recente evaluatie van de energiebelasting55 geeft de grote
spreiding in berekeningen van de lange termijn elasticiteit weer. De bandbreedte bedraagt -0,11/-0,47
voor elektriciteit en voor gas -0,06/-0,76. Dit betekent dat een 100% stijging in de gasprijs de vraag
naar gas tussen de 6% en 76% verlaagt. Deze bandbreedtes benadrukken de grote onzekerheid m.b.t.
elasticiteiten.
In overeenstemming met interne ramingen van het Ministerie van Financiën is een lange termijn
elasticiteit gebruikt van -0,2 die ingroeit over een periode van 10 jaar. Deze gebruikte waarde is
vergeleken met gangbare elasticiteiten in de literatuur. Hierbij is ook de relevantie van bronnen
bepaald op basis van de gebruikte tijdshorizon (lange/korte termijn), de geografische scope, de
sectorale scope en de publicatiedatum. Tabel II-5 laat de waardes uit relevante studies zien. De tabel
laat ook zien wat de rol is van elasticiteiten in de gerelateerde evaluaties en effectendoorrekeningen,
namelijk de meest recente evaluatie van de energiebelasting en de interne energieramingen van het
Ministerie van Financiën. In beide gevallen betreffen dit lange termijn elasticiteiten.
Tabel II-5 Schattingen van de prijselasticiteit van energie in relevante literatuur
Bron

Toelichting

Waardes (bandbreedte)

Relevante studies met schattingen over korte termijn prijselasticiteit van energie
Chang et al.
(2019)56

Labandeira et
al. (2015) 57
CE Delft
(2020) 59
Hirth et al.
(2022) 60

In Price and Output Elasticities of Energy Demand of Industrial
Sectors in OECD Countries worden zowel schattingen gemaakt van
de lange als korte termijn elasticiteit. Er wordt geen onderscheid
gemaakt tussen elektriciteit en energie.
In A meta-analysis on the price elasticity of energy demand wordt
o.b.v. bestaande literatuur schattingen gemaakt van de (spreiding
in) elasticiteiten. Rabobank58 gebruikt de gemiddeldes van
Labandeira et al. in de Nederlandse context. Wij geven hiernaast
echter de mediane waarde weer.
In ODE-impact op industrie wordt aangesloten bij de schattingen
van Chang et al. Geen onderscheid gas/elektriciteit
In The (very) short-term price elasticity of German electricity
demand wordt een inschatting gemaakt van de relatie tussen
groothandelsprijzen en consumptie op de zeer korte termijn.

Energie: -0,096 (-0,029/-0,200)

•
•
•
•

Elek: -0,231
Gas: -0,239
Mediaan: -0,139
Gemiddeldes: -0,237 en -0,186

Energie: (-0,029/-0,200)
Elek.: -0,12-0,14

Relevante studies met schattingen over lange termijn prijselasticiteit van energie

CE Delft &
Ecorys
(2021)61

In de evaluatie van de EB is enkel gewerkt met lange termijn
elasticiteiten. De evaluatie maakt onderscheid tussen (1)
huishoudens/ kleine bedrijven (hh) en industrie (i) en (2) gas en
elektriciteit.

Elek:
• hh: -0,31 (-0,15/-0,47)
• i: -0,27 (-0,11/-0,43)
Gas:
• hh: -0,41 (-0,06/-0,76)
• i: -0,46 (-0,24/-0,68)

Statische effecten
De statische effecten van de tariefmaatregelen in de energiebelasting zijn als volgt berekend:
1.

Belastbaar energieverbruik per sector en tariefschijf in 2023, 2025 en 2030 uit basispad;

2.

Lasten in basispad = 1. x belastingtarieven voor tariefaanpassingen;

3.

Lasten na tariefaanpassingen = 1. x belastingtarieven na tariefaanpassingen;

4.

Statisch lasteneffect = 2. - 3.;

5.

Statische kosten basispad = 2. + Totaal energieverbruik x (netwerktarief + marktprijs);

6.

Statische kosten na tariefaanpassingen = 3. + Totaal energieverbruik x (netwerktarief +
marktprijs);

7.

Statisch lasteneffect = 5. - 6.; en

55

CE Delft & Ecorys (2021). Evaluatie van de energiebelasting.
Chang et al. (2019). Price and Output Elasticities of Energy Demand of Industrial Sectors in OECD Countries.
57
Labandeira et al. (2015). A meta-analysis on the price elasticity of energy demand.
58
Rabobank (2022). Afbouw afhankelijkheid van Russisch gas noodzakelijk, maar zorgt voor flinke uitdagingen
59
CE Delft (2020). ODE-impact op industrie.
60
Hirth et al. (2022). The (very) short-term price elasticity of German electricity demand.
61
CE Delft & Ecorys (2021). Evaluatie van de energiebelasting.
56

68

Effectenonderzoek belastingplan 2023

8.

CO2-emissies o.b.v. gas- en elektriciteitsverbruik en de corresponderende emissiefactor.

Dynamisch effect 2025
De dynamische effecten zijn als volgt berekend:
9.

Dynamisch belast energieverbruik basispad = Statisch belast energieverbruik x (1 + % verschil
statische energiekosten belast verbruik prijzen basispad en prijzen KEV 2021 x elasticiteit);

10. Dynamisch onbelast energieverbruik basispad = Statisch onbelast energieverbruik x (1 + %
verschil statische energiekosten onbelast verbruik prijzen basispad en prijzen KEV 2021 x
elasticiteit);
11. Totaal dynamisch energieverbruik basispad = 9. + 10.
12. Dynamisch belast energieverbruik na tariefwijzigingen = Dynamisch belast energieverbruik
basispad x (1+ % verschil dynamische energiekosten belast verbruik bij belastingtarieven
basispad en varianten x elasticiteit);
13. Dynamisch onbelast energieverbruik na tariefwijzigingen = Dynamisch onbelast energieverbruik
basispad x (1+ % verschil dynamische energiekosten onbelast verbruik bij belastingtarieven
basispad en varianten x elasticiteit);
14. Totaal dynamisch energieverbruik na tariefaanpassingen = 12. + 13.;
15. Dynamische lasten basispad = 9. x belastingtarieven basispad;
16. Dynamische lasten na tariefwijzigingen = 12. x belastingtarieven varianten;
17. Dynamische kosten basispad = 15. + 11. x (netwerktarief + marktprijs);
18. Dynamische kosten na tariefwijzigingen = 16. + 14. x (netwerktarief + marktprijs);
19. CO2-emissies o.b.v. gas- en elektriciteitsverbruik en de corresponderende emissiefactor.
Dynamisch effect 2030
De berekening van het dynamisch effect 2030 is vergelijkbaar met die van 2025, maar wijkt af bij
de berekening van de effecten voor de vier ETS-sectoren. De effecten voor 2025 (en 2023) zijn in alle
sectoren berekend o.b.v. van de macrodata (op sectorniveau), zoals hierboven uitgelegd. Bij de
berekening voor 2030 wordt deze data ook gebruikt, maar wordt bij het berekenen van de effecten van
de tariefaanpassingen op de vier ETS-sectoren ook gebruikt gemaakt van data op installatieniveau uit
de MIDDEN-database (zie Box II-3). Voor de zes niet-ETS-sectoren wordt het dynamisch effect 2030 dus
op identieke manier berekend als het dynamisch effect 2025. Niet alle installaties van de vier ETSsectoren staan in de MIDDEN-database, waardoor niet het volledige energieverbruik van de sectoren
wordt meegenomen in de MIDDEN-analyse. Daarom wordt de MIDDEN-analyse aangevuld met de
sectorale analyse voor overige percentage energieverbruik dat niet wordt gedekt in de MIDDENdatabase om de effecten op sectorniveau in 2030 te ramen.
Box II-3 Berekening effecten van tariefaanpassingen in de energiebelasting voor ETS-sectoren in 2030.
Voor de ETS-sectoren is de berekening van het dynamisch effect van de energiebelasting 2030 vergelijkbaar
met de berekening van dynamische effect 2030 van de CO2-heffing. Dit betekent dat het effect van de
energiebelasting op de rentabiliteit van emissiereductiemaatregelen op installatieniveau wordt geraamd.
Het belangrijkste verschil t.o.v. de berekening van het effect van de CO2-heffing is dat de tariefwijzingen
de totale energiekosten voor en na het doorvoeren van emissiereductiemaatregelen beïnvloeden, waardoor
de tariefwijzingen effect hebben op de rentabiliteit van verschillende emissiereductiemaatregelen.

69

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Relatieve effecten ten opzichte van bedrijfseconomische parameters
In dit onderzoek wordt de effecten van de fiscale maatregelen afgezet tegen bedrijfseconomische
parameters. Dit zijn: de totale bedrijfskosten, de toegevoegde waarde en het bedrijfsresultaat (EBIT).
Het doel van de vergelijking van de energiekosten en -lasten is het inzichtelijk maken van de
ordergrote van de effecten van de fiscale maatregelen. Het berekenen van de effecten van de fiscale
maatregelen op deze parameters valt buiten de scope van dit onderzoek. Daarom worden bijvoorbeeld
de energiekosten na tariefaanpassingen in 2030 vergeleken met de toegevoegde waarde in 2030 zonder
tariefaanpassingen. Alleen bij de totale bedrijfskosten wordt rekening gehouden met het effect van de
maatregelen op de energiekosten. Hiertoe worden de totale bedrijfskosten excl. energiekosten
constant verondersteld en worden hier de energiekosten na de fiscale maatregelen bij opgeteld om tot
de totale bedrijfskosten te komen.

II.4 Synthese voor het totaaleffect Belastingplan 2023
De synthese van de resultaten in 2030 voor de vier ETS-sectoren is het gecombineerde effect van
CO2-heffing en energiebelasting. Voor 2023 en 2025 is het totaaleffect van het Belastingplan 2023
namelijk gelijk aan die van de energiebelasting, omdat de lasten onder de CO 2-heffing in die jaren op
nul is geraamd. Voor de effecten in 2023 is voor het deel van de ETS-sectoren dat onder de CO2-heffing
valt zijn eerst de emissies en energieverbruik bepaald o.b.v. de rentabiliteitsanalyse zoals beschreven
in Annex II.2. De emissies zijn berekend door de volgende twee inputwaarde t.o.v. het basispad
tegelijkertijd te wijzigen:
1.

Verlaging van de dispensatierechten per installatie voor aanscherping van de CO2-heffing

2.

Verandering van de energieprijzen met de tariefaanpassingen in per
energiebelastingvariantvariant

Door deze wijzigingen in inputwaarden veranderd ook de netto contante waardes van elke
reductiemaatregel, en daarmee ook of een reductiemaatregel genomen wordt en in welke volgorde. Dit
heeft vervolgens een impact op de emissies onder de CO2-heffing en het energieverbruik onderhevig
aan de energiebelasting. De lasten onder de CO2-heffing en energiebelasting worden ten slotte per
installatie berekend en opgeteld om de lasten voor het deel van de ETS-sectoren dat onder de CO2heffing valt te bepalen. Deze lasten worden bij de lasten van het overige deel van de ETS-sectoren
opgeteld die ze onder de energiebelasting ervaren zoals berekend volgens de methode in Annex II.3.
Ook zijn de 2030 resultaten voor emissies die in het CO2-heffingsdeel met de rentabiliteitsmethode is
berekend opgeteld met de emissies in het overige deel dat met de elasticiteitsmethode is berekend om
de totale 2030 emissies van de ETS-sectoren te bepalen.
Voor de overige zes sectoren is het totaaleffect van het Belastingplan 2023 de resultaten van de
energiebelasting. De broeikasgasemissies van deze overige sectoren vallen namelijk niet onder de CO2heffing. Voor deze sectoren is de synthese daarom niet relevant.

70

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Annex III – Resultaten met KEV 2021 prijzen
De resultaten in het hoofdrapport zijn berekend met een basispad waarin de energieprijzen gebaseerd
zijn op elektriciteits- en gasprijzen en een ETS-prijs die hoger zijn dan die in de KEV 2021 zijn gebruikt.
Deze Annex toont het effect van de twee fiscale klimaatmaatregelen op de lasten en emissies met de
KEV 2021 prijzen. Deze resultaten worden in het hoofdrapport gebruikt om inzicht te geven in de
impact van lagere energieprijzen en een lagere ETS-prijs op de resultaten.
Effect aanscherping van de CO2-heffing
Tabel III-1 toont een lastenverzwaring van maximaal €61,7 miljoen voor de vier ETS-sectoren door de
aanscherping van de CO2-heffing. De maximale lastenverzwaring door de aanscherping zijn daarmee
66% hoger dan in het basispad:
•

De emissies van installaties in de vier ETS-sectoren zijn wat hoger doordat de energieprijzen
en vooral ETS-prijzen wat lager zijn. Hierdoor is de prikkel om emissies te reduceren lager dan
in het basispad. Deels wordt dit gecompenseerd door de grotere impact van de CO2-heffing op
de prikkel om emissies te reduceren. De grotere rol van de CO2-heffing leidt er ook toe dat de
aanscherping daarvan een grotere impact heeft op de rentabiliteit van reductiemaatregelen en
daarmee op emissies. Het effect is een reductie van 0,1 Mton die met name in de
papierindustrie plaatsvindt.

•

De hogere emissies resulteren in meer installaties met een tekort aan dispensatierechten. Ook
hebben sommige installaties met een tekort in het basispad een groter tekort. De aanscherping
resulteert in een groter tekort en daarmee hogere maximale lasten onder de CO 2-heffing.

Tabel III-1 Lasten (mln €2021) en directe emissies (Mton CO2) in voor en na aanscherping van de CO2-heffing per
sector in 2030, met de absolute en % verandering na aanscherping o.b.v. KEV 2021 energie- en ETS-prijzen.
Sector

Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Na aanscherping
15,4
1,1
Voedingsindustrie
10,4
1,1
(+48%)
(-1%)
1,4
0,1
Papierindustrie
0,7
0,2
(+92%)
(-31%)
128,1
9,8
Basischemie
80,4
9,8
(+59%)
(0%)
Bouwmaterialen31,2
1,3
22,9
1,3
industrie
(+36%)
(-1%)
176,2
12,3
Totaal
114,5
12,4
(+54%)
(-1%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. De emissies zijn alleen de directe
emissies van installaties die onder de CO2-heffing vallen. Getallen tellen soms niet op door afronding. De lasten zijn
de maximale lasten in de sector berekend o.b.v. het tekort aan dispensatierechten per installatie. De lasten zullen
in de praktijk lager uitvallen omdat installaties met een tekort dispensatierechten van installaties met een
overschot kunnen kopen.
CO2-heffing

Effect tariefsaanpassingen in de energiebelasting
Tabel III-2 laat de geraamde effecten zien voor de tien sectoren per variant van de energiebelasting
met de KEV 2021 energie- en ETS-prijzen. Het voornaamste verschil is dat de emissies en lasten t.o.v.
het basispad hoger zijn. Dit is het resultaat van de lagere energieprijzen en ETS-prijs, omdat de
prijsprikkel om emissies en energieverbruik te reduceren namelijk kleiner is. De lagere energieprijzen
leiden er echter weer toe dat de tariefaanpassingen een relatief grotere impact hebben op emissies
met 0,3-0,6 Mton reductie t.o.v. 0,1-0,3 Mton met de energieprijzen in het basispad. De conclusie voor
de tien onderzochte sectoren samengenomen m.b.t het verschil tussen de varianten blijft echter
hetzelfde als in het basispad: Variant A leidt tot de laagste lasten en direct emissies, en Variant B de
hoogste lasten en emissies.

71

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel III-2 Lasten (in mln €2021) en emissies (in Mton CO2) per energiedrager bij energiebelastingvarianten voor
het totaal van de tien sectoren (en de procentuele verandering o.b.v. KEV 2021 energie- en ETS-prijzen.
Variant

Energiedrager

Lasten (mln € 2021)
2023

2025

Emissies (Mton CO2)
2030

Gas
1.032
1.024
854
Vóór
Elektriciteit62
1.141
1.208
1.124
tariefOverig
aanpassing
Totaal
2.173
2.232
1.979
Gas
1.258
(+22%)
1.418
(+38%)
1.097
(+28%)
Elektriciteit
900
(-21%)
842
(-30%)
749
(-33%)
Variant A
Overig
Totaal
2.157
(-1%)
2.260
(+1%)
1.846
(-7%)
Gas
1.247
(+21%)
1.391
(+36%)
1.114
(+30%)
Elektriciteit
909
(-20%)
876
(-28%)
810
(-28%)
Variant A+
Overig
Totaal
2.155
(-1%)
2.266
(+2%)
1.924
(-3%)
Gas
1.194
(+16%)
1.315
(+28%)
1.150
(+35%)
Elektriciteit
956
(-16%)
967
(-20%)
973
(-13%)
Variant B
Overig
Totaal
2.151
(-1%)
2.281
(+2%)
2.123
(+7%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

2030
13,1
5,8
8,4
27,3
12,5 (-4%)
6,0 (-3%)
8,4
(0%)
26,9 (-2%)
12,6 (-3%)
5,9 (+2%)
8.4
(0%)
26,9 (-1%)
12,8 (-2%)
5,9
(0%)
8,4
(0%)
27,1 (-1%)

Totaaleffect Belastingplan 2023
Tabel III-3 laat de geraamde effecten van de aanscherping van de CO 2-heffing zien in combinatie met
de verschillende varianten van de energiebelasting in 2030 o.b.v. de KEV 2021 energie- en ETS-prijzen.
Het gecombineerde effect van de twee fiscale klimaatmaatregelen in de vier ETS-sectoren is iets lager
dan in het basispad, waar het effect een extra emissiereductie van 0,1 Mton is. Dit komt doordat in het
basispad net wat meer maatregelen rendabel worden door het gecombineerde effect t.o.v. het KEV
2021 scenario. Verder zijn, net als bij de resultaten van de twee maatregelen apart, de totale lasten en
emissies hoger dan het basispad. Ook verandert het totaaleffect de conclusie niet dat van de drie
varianten, Variant A tot de laatste lasten en directe emissies leidt, en Variant B de hoogste lasten en
emissies.
Tabel III-3 Lasten (in mln €2021) en emissies (in Mton CO2) per sector bij verschillende varianten van de
energiebelasting na aanscherping CO2-heffing in 2030 (en procentuele verandering t.o.v. waardes bij huidige
tarieven zonder aanscherping CO2-heffing) o.b.v. KEV 2021 energie- en ETS-prijzen.
Sector

Lasten (mln € 2021)
Directe emissies (Mton CO2)
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Var A
Var A+
Var B
Basispad
Var A Var A+ Var B
218
241
242
246
1,9
1,6
1,6
1,8
Voedingsindustrie
213
1,9
(+2%)
(+13%) (+14%) (+16%)
(-1%) (-16%) (-14%) (-6%)
34
35
38
48
0,35
0,23
0,23
0,31
Papierindustrie
35
0,4
(-2%)
(+0%)
(+9%)
(+40%)
(-15%) (-44%) (-44%) (-24%)
348
369
450
657
9,8
9,7
9,8
9,8
Basischemie
301
9,8
(+16%) (+23%) (+50%) (+118%)
(0%)
(-1%)
(0%)
(0%)
47
49
50
53
1,8
1,8
1,8
1,8
Bouwmaterialen39
1,8
industrie
(+21%) (+28%) (+30%) (+36%)
(-1%)
(-1%)
(-1%)
(-1%)
116
117
116
114
0,5
0,5
0,5
0,5
Metaalproducte116
0,5
industrie
(0%)
(+0%)
(0%)
(-2%)
(0%)
(-4%)
(-4%)
(-3%)
155
177
172
161
4,8
4,7
4,7
4,7
Glastuinbouw
155
4,8
(0%)
(+14%) (+11%)
(+4%)
(0%)
(-1%)
(-1%)
(-1%)
253
243
241
234
0,8
0,7
0,7
0,7
Gezondheidszorg
253
0,8
(0%)
(-4%)
(-5%)
(-7%)
(0%)
(-6%)
(-5%)
(-3%)
125
116
116
116
0,3
0,3
0,3
0,3
Onderwijs
125
0,3
(0%)
(-8%)
(-8%)
(-8%)
(0%)
(-3%)
(-2%)
(-2%)
280
223
224
225
0,5
0,5
0,5
0,5
Horeca
280
0,5
(0%)
(-20%)
(-20%)
(-20%)
(0%)
(-3%)
(-3%)
(-2%)
577
436
438
439
0,8
0,8
0,8
0,8
Handel en
577
0,8
autoreparatie
(0%)
(-25%)
(-24%)
(-24%)
(0%)
(-2%)
(-2%)
(-2%)
Totaal
2.093
2.154
2.005
2.087
2.293
21,5
21,4
20,7
20,9
21,1
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.
CO2-heffing
Variant EB

62

Dit zijn indirecte emissies gerelateerd aan de productie van het verbruikte elektriciteit.
72

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel III-4 geeft de lasten ten gevolge van de energiebelasting na aanscherping van de CO2-heffing
uitgesplitst naar gas en elektriciteit. Hierin is te zien de absolute lasten wat hoger liggen doordat er
meer verbruik van energie is t.o.v. het basispad, maar dat relatieve veranderingen in lasten
vergelijkbaar met die van het basispad.
Tabel III-4 Lasten t.g.v. energiebelasting (in mln €2021) per sector bij varianten van de energiebelasting na
aanscherping CO2-heffing in 2030 uitgesplitst naar gas en elektriciteit (en procentuele verandering t.o.v.
waardes bij huidige tarieven zonder aanscherping CO2-heffing) met KEV 2021 energieprijzen
Sector
CO2-heffing
Variant EB

Lasten EB elektriciteit (mln € 2021)
Lasten EB gas (mln € 2021)
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Na aanscherping
Basispad
Var A
Var A+
Var B
Basispad
Var A
Var A+
100
152
128
133
145
50
105
Voedingsindustrie
152
50
(0%)
(-16%)
(-13%)
(-4%)
(0%) (+108%) (+99%)
14
24
20
24
32
9
15
Papierindustrie
23
10
(+1%)
(-16%)
(+1%)
(+38%)
(-16%) (+42%) (+33%)
217
63
59
105
231
157
184
Basischemie
63
157
(0%)
(-6%)
(+67%) (+267%)
(0%)
(+17%) (+38%)
10
9
7
9
12
7
11
Bouwmaterialen9
7
industrie
(+0%)
(-18%)
(-4%)
(+35%)
(0%)
(+60%) (+54%)
67
66
49
49
51
51
68
Metaalproducte66
51
industrie
(0%)
(-26%)
(-25%)
(-22%)
(0%)
(+34%) (+32%)
71
121
102
101
103
34
75
Glastuinbouw
121
34
(0%)
(-16%)
(-16%)
(-15%)
(0%) (+121%) (+109%)
179
109
61
62
63
144
182
Gezondheidszorg
109
144
(0%)
(-44%)
(-43%)
(-42%)
(0%)
(+26%) (+24%)
80
55
36
36
37
71
80
Onderwijs
55
71
(0%)
(-34%)
(-34%)
(-33%)
(0%)
(+13%) (+13%)
148
148
74
76
78
132
149
Horeca
148
132
(0%)
(-50%)
(-48%)
(-47%)
(0%)
(+13%) (+13%)
221
379
214
217
220
198
222
Handel en
379
198
autoreparatie
(0%)
(-43%)
(-43%)
(-42%)
(0%)
(+12%) (+11%)
Totaal
1.124
1.125
750
812
974
854
853
1.089 1.107
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Var B
88
(+76%)
15
(+44%)
298
(+89%)
9
(+38%)
63
(+24%)
58
(+72%)
171
(+18%)
79
(+11%)
146
(+11%)
219
(+10%)
1.146

Tabel III-5 laat de impact van de varianten in combinatie met de aanscherping van de CO 2-heffing zien.
Opvallend is dat in de voedings- en papierindustrie een daling van de lasten onder de CO 2-heffing
plaatsvindt in Varianten A en A+, terwijl in het basispad in alle sectoren en varianten de lasten
toenemen. Het gecombineerde effect van de twee fiscale klimaatmaatregelen leidt in de voedings- en
papierindustrie tot een dusdanig hoge emissiereductie dat de lastenverzwaring op sectorniveau
gecompenseerd wordt. Op installatieniveau betekent dit echter dat de combinatie een voldoende
sterke prikkel geeft om enkele emissiereductiemaatregelen rendabel te maken. Andere installaties in
dezelfde sector waar geen extra maatregelen rendabel worden ondervinden nog steeds een
lastenverzwaring door de aanscherping. Daarnaast blijven de absolute lasten hoger dan het basispad
ondanks de extra emissiereductie in sommige varianten blijven, omdat de emissies voor aanscherping
en tariefaanpassing ook hoger zijn.
Tabel III-5 Lasten van CO2-heffing (in mln €2021) per sector bij verschillende varianten van de energiebelasting
en CO2-heffing (verschil tussen voor en na aanscherping) in 2030 (en de procentuele verandering t.o.v. de
waardes bij de huidige tarieven) o.b.v. de KEV 2021 prijzen
Sector

Lasten CO2-heffing (mln € 2021)
Voor aanscherping
Na aanscherping
Voor tariefaanpassing
Var A
15,4
8,8
Voedingsindustrie
10,4
(+48%)
(-15%)
1,4
0,1
Papierindustrie
0,7
(+92%)
(-82%)
128,1
126,1
Basischemie
80,4
(+59%)
(+57%)
31,2
31,2
Bouwmaterialenindustrie
22,9
(+36%)
(+36%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.
CO2-heffing
Variant EB

73

Var A+
9,6
(-8%)
0,1
(-82%)
127,8
(+59%)
31,2
(+36%)

Var B
12,8
(+23%)
1,0
(+39%)
127,8
(+59%)
31,2
(+36%)

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Annex IV – Lasteneffecten op microniveau
Aanvullend op de macro-analyse met sectorale cijfers bevat deze Annex een analyse op
microniveau met cijfers op bedrijfsniveau, uitgevoerd door het Ministerie van Financiën. Deze
doorrekening schetst op welke wijze de drie voorliggende varianten voor de energiebelasting de
lastendruk van een aantal specifieke bedrijfsprofielen beïnvloedt door die uitkomsten af te zetten
tegen de lastendruk in het basispad voor de jaren 2023 t/m 2030.
In de analyse op microniveau wordt het statische lasteneffect van belastingwijzigingen
doorgerekend bij het huidige energieverbruik (uit het jaar 2018 of 2019, afhankelijk van de
dataset). Een belangrijke kanttekening bij de resultaten is daarmee dat de hier gepresenteerde
toekomstige lastenstijgingen lager uit zullen vallen of dat de toekomstige lastendalingen hoger uit
zullen vallen indien bedrijven hun energieverbruik in de tussentijd weten te verlagen ten opzichte van
de recente verbruikscijfers die de basis van deze doorrekening vormen.
Deze sectie opent met een toelichting op de bedrijfsprofielen. Daarna volgt een toelichting op de
doorgerekende varianten voor de energiebelasting/ODE. Vervolgens worden de resultaten
gepresenteerd.
Toelichting op bedrijfsprofielen
Met de geselecteerde bedrijfsprofielen wordt er gestreefd naar een zo representatief mogelijke
selectie van bedrijven binnen de industrie, glastuinbouw, dienstensector en het MKB. Een
kanttekening vooraf is dat de geselecteerde bedrijfsprofielen geen volledige afspiegeling van het
Nederlandse bedrijfsleven vormen, maar hoogstens een indicatie geven van de hoogte en spreiding van
de fiscale energielasten binnen bepaalde sectoren.
Tabel IV-1 geeft een overzicht van de gebruikte bedrijfsprofielen en het belaste energieverbruik
per vestiging waarmee gerekend is. Voor de categorie glastuinbouw zijn deze profielen gebaseerd op
data van Wageningen University (Wageningen Economic Research, juli 2022) en voor alle overige
categorieën op data van het CBS (CBS-publicatie 'Energieverbruik naar bedrijfsprofiel', juli 2021).De
bedrijfsprofielen binnen de categorieën industrie en glastuinbouw tonen het gemiddelde verbruik per
vestiging binnen die sectoren. De bedrijfsprofielen binnen de categorieën dienstensector en MKB tonen
het mediane verbruik per vestiging binnen die sectoren. Kanttekening bij deze doorrekening is dat deze
gemiddelde en mediane verbruikscijfers niet binnen elk bedrijfsprofiel per se representatief zijn voor
het verbruik van de sector als geheel. Binnen elk bedrijfsprofiel zullen er individuele
bedrijfsvestigingen bestaan die andere verbruikscijfers hebben dan de in de doorrekening gebruikte
verbruikscijfers.
De verbruikscijfers zijn gecorrigeerd voor het deel van de gas- en elektriciteitsinzet waarop een
belastingvrijstelling van toepassing is. Hierdoor toont Tabel IV-1 enkel het energieverbruik dat fiscaal
belast wordt. De gasinzet is gecorrigeerd voor elektriciteitsproductie (met WKK’s), voor nietenergetisch verbruik en voor mineralogische en metallurgische procedés. Ook is er gecorrigeerd voor
elektriciteitsinzet voor chemische reductie en elektrolytische processen en voor de gasinzet van
mineralogische en metallurgische procedés. Er is niet gecorrigeerd voor de salderingsregeling – omdat
er geen betrouwbare terugleveringscijfers beschikpaar zijn op bedrijfsprofielniveau. Het effect daarvan
lijkt beperkt. Zie eventueel Box IV-1 voor een toelichting op de correctie van het energieverbruik.

74

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel IV-1 Overzicht van de bedrijfsprofielen
#

Bedrijfsprofiel

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21

Voedingsindustrie
Papierindustrie
Basischemie
Bouwmaterialen industrie
Metaal- en metaalproductenindustrie
Perkplanten teelt
Chrysanten teelt
Paprika teelt
Potplanten teelt
Tomaten teelt
Verpleeg- of verzorgingstehuis
Sportvelden met veldsport
Sporthal/sportvelden met zwembad
Ziekenhuis
(Speciaal) basisonderwijs
Voortgezet (speciaal) onderwijs
Cafetaria warm & restaurant
Bakker
Hotel
Detailhandel non-food
Grootschalige logistiek (koeling)

Belast gasverbruik per
vestiging (m3)
287.577
134.392
12.222.976
89.543
22.346
225.000
320.000
240.000
120.000
320.000
73.986
5.165
90.781
163.570
13.596
43.007
5.715
4.738
18.017
2.384
36.641

Belast elektriciteitsgebruik per
vestiging (kWh)
1.274.000
861.000
47.541.702
1.196.000
221.114
120.000
3.000.000
300.000
300.000
400.000
294.262
21.671
284.528
679.218
29.010
178.725
34.816
43.669
72.567
12.749
1.690.784

Beleidsvarianten voor de energiebelasting
Deze doorrekening schetst op welke wijze de drie voorliggende varianten voor de energiebelasting de
fiscale lastendruk van de bedrijfsprofielen beïnvloedt door die uitkomsten af te zetten tegen de
lastendruk in het basispad in de jaren 2023 t/m 2030.
De doorrekening toont het statische lasteneffect van de tariefwijzigingen per variant: het belast
energieverbruik wordt in het basispad en in de drie varianten constant gehouden gedurende de
gehele periode. Dat geldt ook voor de beschreven belastingvrijstellingen. Voor de glastuinbouw geldt
op dit moment een gereduceerd tarief voor het gasverbruik. Voor de glastuinbouwprofielen
(bedrijfsprofielen 6 t/m 10) is deze korting in alle vier de scenario’s en in de gehele periode
doorgerekend.
Een klein verschil waardoor tarieven en daarmee de verderop gepresenteerde lasten licht omhoog af
kunnen wijken t.o.v. van de macro-analyse in dit onderzoek, is dat er in deze paragraaf gerekend wordt
met constante prijzen in termen van prijspeil 2023 (in plaats van 2021). Zie bijlage 2 voor een
technische toelichting op de berekeningswijze. De tarieven zijn exclusief btw.
Resultaten
Tabel IV-2 en Tabel IV-3 laten de resultaten zien van de analyse op microniveau:
•

Tabel IV-2 toont de fiscale lasten per bedrijfsprofiel en per variant voor de jaren 2023,
2025 en 2030. De bedragen representeren de totale energiebelasting/ODE-lasten, dat wil
zeggen de som van de lasten over het belaste gas- en elektriciteitsverbruik. De bedragen staan
genoteerd in euro’s en worden afgerond op honderdtallen (voorbeeld: een berekend bedrag
van €117.286 wordt gepresenteerd als €117.300). Dit komt de leesbaarheid ten goede en zo
wordt de suggestie voorkomen dat de lasteneffecten op dat detailniveau voorspeld kunnen
worden. Leesvoorbeeld: de cel helemaal rechtsboven toont dat de totale berekende fiscale
lasten in 2030 voor bedrijfsprofiel #1 in Variant B uitkomen op €170.200.

75

Effectenonderzoek belastingplan 2023

•

Tabel IV-3 toont per variant en per jaar het relatieve verschil t.o.v. het basispad.
Leesvoorbeeld: de cel helemaal rechtsboven betekent dat de totale berekende fiscale lasten in
2030 Variant B 11% hoger uitvallen dan de berekende lasten in 2030 in het basispad (namelijk
ca. €170.200 in variant B en ca. €153.700 in het basispad, zie Tabel IV-2). De relatieve
verschillen zijn berekend zonder tussentijdse afronding van totale lasten.

De resultaten voor 2030 dienen zorgvuldig geïnterpreteerd te worden. Immers wordt het huidige
energieverbruik constant gehouden in de gehele doorrekening, om zo het statische effect van de
richting 2030 veranderende tarieven door te rekenen. In de jaren 2023 en 2025 zal het verschil naar
verwachting nog relatief klein zijn vanwege de korte tussenliggende periode, maar het is goed mogelijk
dat het werkelijk energieverbruik in 2030 fors verschilt ten opzichte van het doorgerekende
verbruikscijfer, zoals eerder in deze paragraaf besproken.
Het merendeel van deze doorgerekende bedrijfsprofielen ondervindt een lastenverlaging in ieder
jaar en bij elke variant. Echter geldt dit zeker niet voor alle bedrijfsprofielen en hoeft dit niet te
betekenen dat de meerderheid van de bedrijven in de praktijk een lastenverlichting zal ondervinden
Er zijn een tweetal belangrijke verklarende factoren voor de berekende verschillen tussen
bedrijfsprofielen in het statische lasteneffect:
1.

De afname in fiscale lasten is kleiner (of de toename in de lasten hoger) voor bedrijfsprofielen
met een groter aandeel van gas in de totale energiemix.

2.

De afname in fiscale lasten is kleiner (of de toename is groter) voor het bedrijfsprofiel met het
hoogste gasverbruik in absolute termen. Dit komt doordat de gasverbruikstarieven in alle
varianten relatief gezien meer toenemen voor het gasverbruik voorbij de 170.000 m 3 dan tot
deze grens (de relatieve tarievenstijging is groter in schijven 2-3 dan in schijf 1).

In het licht van deze factoren is het geen verrassing dat het bedrijfsprofiel waarvan het belast
gasverbruik opwaarts afwijkt t.o.v. de overige bedrijfsprofielen—namelijk profiel #3, de basischemie—
ook het bedrijfsprofiel is waarvan het statische lasteneffect opwaarts afwijkt ten opzichte van de rest.
De tariefwijzigingen in Variant B verlagen de lasten het meest (of verhogen het minst) en de
tariefwijzigingen in Variant A verlagen de lasten het minst (of het meest verhogen), maar de
verschillen tussen bedrijfsprofielen zijn groot. Ondanks de lastenneutraliteit op macroniveau laten
Tabel IV-2 en Tabel IV-3 zien dat variant B het meest gunstig is voor het merendeel van de
geanalyseerde bedrijfsprofielen. Het voornaamste verschil tussen Variant B en variant A is dat de
lastenverzwaring op gas in variant B voornamelijk plaatsvindt in de hoogste verbruiksschijf (schijf 4, die
ingaat voor gasverbruik vanaf 10 mln m3 gas, oftewel de allergrootste gasverbruikers). Hierdoor bestaat
er een zeker break-evenpunt vanaf wanneer de grootste gasverbruikers—ceteris paribus—financieel
slechter af zijn in Variant B dan in Variant A.
De bedrijfsprofielen zijn allen gebaseerd op het gemiddelde of mediane verbruikscijfer uit die sector en
specifiek voor die situatie vallen de lasten inderdaad gemiddeld het laagst uit in Variant B, maar voor
bedrijven met een (ver) bovengemiddeld verbruik zal dat niet altijd het geval zijn.
Als er wordt ingezoomd op de fiscale lasten over het gasverbruik (in 2030), valt op bedrijven vanaf
een belast gasverbruik dat tussen de 45 en 46 miljoen m3 ligt meer belasting betalen in Variant B
dan in A. Dit geldt voor industrieprofielen (m.u.v. de metaal- en metaalproductenindustrie), de
glastuinbouwprofielen, verpleeg- of verzorgingstehuizen en sporthallen en -velden met zwembad. In
76

Effectenonderzoek belastingplan 2023

deze doorrekening valt dat niet op, omdat er geen enkel bedrijfsprofiel bestaat waarvan de gebruikte
waarde voor het belast gasverbruik zo hoog is. Immers is de ca. 12,2 miljoen m 3 aan belast gasverbruik
voor de basischemie uit Tabel IV-2 verreweg de hoogste waarde die in deze micro-analyse doorgerekend
wordt. Die waarde betreft wel een gemiddelde en er zullen binnen de industrie ook individuele
bedrijfsvestigingen bestaan die voorbij de grens zitten vanaf wanneer Variant B de fiscale lasten juist
het meest verhoogt. Een soortgelijk is ook zichtbaar als er wordt ingezoomd op enkel het
elektriciteitsverbruik in 2030: voorbij een belast elektriciteitsverbruik van tussen de 12-13 miljoen kWh
stijgen de fiscale lasten—ceteris paribus—het meest in Variant B. Dit geldt alleen voor de basischemie.
Ook in Varianten A en A+ zullen bedrijfsprofielen met een bovengemiddeld belast verbruik een
kleinere lastenverlichting (of grotere lastenstijging) kennen dan in deze doorrekening. Op dezelfde
manier vertellen de resultaten voor Varianten A en A+ uit deze tabel niet het hele verhaal. Voor veel
bedrijfsprofielen pakken deze uit als een lastenverlichting, zoals de resultaten tonen. Echter komt dat
ook hier doordat de bedrijfsprofielen uitgaan van een gemiddeld verbruik en het gemiddeld verbruik
per bedrijfsvestiging vaak niet tot in de tweede verbruiksschijf of verder reikt, vanaf wanneer de
tarieven extra stijgen. In alle varianten nemen de lasten dus het meest toe voor bedrijven met
bovengemiddeld verbruik, en daarbij vanaf een bepaald niveau dus het meest in Variant B.
Tabel IV-2 Overzicht totale fiscale energielasten per variant (excl. btw)
Totale lasten (€) per variant
# Bedrijfsprofiel
1 Voedingsindustrie

Basispad

Variant A

Variant A+

Variant B

‘23

‘25

‘30

‘23

‘25

‘30

‘23

‘25

‘30

‘23

‘25

‘30

147.600

154.900

153.700

156.700

176.600

185.300

156.700

173.200

181.400

151.100

164.100

170.200

2 Papierindustrie

102.600

107.900

107.300

100.000

104.800

107.400

100.000

104.200

106.900

100.000

103.700

106.300

3 Basischemie
Bouwmaterialen
4
industrie
Metaal- en
5 metaalproductenindustrie
6 Perkplanten teelt

1.149.900

1.198.700

1.168.600

1.949.700

2.867.800

3.253.000

1.845.800

2.659.100

2.962.700

1.651.900

2.209.900

2.330.800

93.800

98.500

97.300

88.500

92.100

93.300

88.500

91.100

92.500

88.500

90.400

91.700

22.500

23.500

23.300

20.900

20.900

21.200

20.900

20.900

21.200

20.900

20.900

21.200

22.900

24.000

23.900

24.300

26.700

28.200

24.300

26.400

27.700

23.400

25.000

26.000

7 Chrysanten teelt

139.900

146.500

142.500

129.800

139.800

140.800

129.800

135.900

136.900

127.100

129.700

129.600

8 Paprika teelt

30.600

31.900

31.600

31.600

34.900

36.500

31.600

34.200

35.700

30.400

32.300

33.400

9 Potplanten teelt

24.100

25.200

24.900

22.000

22.000

22.200

22.000

21.900

22.100

22.000

21.900

22.000

10 Tomaten teelt
Verpleeg- of
11
verzorgingstehuis
Sportvelden met
12
veldsport
Sporthal/sportveld
13
en met zwembad
14 Ziekenhuis
(Speciaal)
15
basisonderwijs
Voortgezet
16 (speciaal)
onderwijs
Cafetaria warm &
17
restaurant
18 Bakker

37.400

39.000

38.500

41.300

48.100

51.000

41.300

46.700

49.400

38.700

42.600

44.300

50.700

53.200

53.100

49.800

51.700

53.300

49.800

51.700

53.200

49.800

51.600

53.200

4.500

4.600

4.600

4.100

3.900

3.800

4.100

3.900

3.900

4.100

4.000

3.900

19 Hotel
Detailhandel non20
food
Grootschalige
21
logistiek (koeling)

58.500

61.500

61.500

58.100

60.600

62.600

58.100

60.500

62.500

58.100

60.500

62.500

109.700

115.400

115.200

108.700

114.400

117.900

108.700

114.000

117.500

108.700

113.600

117.100

9.400

9.800

9.800

9.000

8.900

9.100

9.000

9.000

9.200

9.000

9.100

9.200

31.000

32.500

32.400

30.000

30.700

31.600

30.000

30.700

31.600

30.000

30.800

31.600

6.100

6.300

6.300

5.400

4.900

4.900

5.400

5.000

5.000

5.400

5.100

5.100

6.500

6.700

6.600

5.600

4.900

4.800

5.600

5.000

5.000

5.600

5.100

5.100

14.500

15.200

15.100

13.700

13.300

13.600

13.700

13.400

13.700

13.700

13.500

13.900

2.200

2.300

2.300

2.000

1.900

1.700

2.000

1.900

1.800

2.000

1.900

1.800

87.400

91.600

89.500

78.300

80.600

80.100

78.300

79.100

78.900

78.300

78.000

77.600

77

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel IV-3 Overzicht relatieve verschillen totale fiscale energielasten per variant
Verschil (%) in totale lasten per variant t.o.v. basispad
# Bedrijfsprofiel
1 Voedingsindustrie

Basispad

Variant A

Variant A+

Variant B

‘23

‘25

‘30

‘23

‘25

‘30

‘23

‘25

‘30

‘23

‘25

‘30

147.600

154.900

153.700

+6%

+14%

+21%

+6%

+12%

+18%

+2%

+6%

+11%

2 Papierindustrie

102.600

107.900

107.300

-3%

-3%

+0%

-3%

-3%

+0%

-3%

-4%

-1%

3 Basischemie
Bouwmaterialen
4
industrie
Metaal- en
5 metaalproductenindustrie
6 Perkplanten teelt

1.149.900

1.198.700

1.168.600

+70%

+139%

+178%

+61%

+122%

+154%

+44%

+84%

+99%

93.800

98.500

97.300

-6%

-6%

-4%

-6%

-8%

-5%

-6%

-8%

-6%

22.500

23.500

23.300

-7%

-11%

-9%

-7%

-11%

-9%

-7%

-11%

-9%

22.900

24.000

23.900

+6%

+11%

+18%

+6%

+10%

+16%

+2%

+4%

+9%

7 Chrysanten teelt

139.900

146.500

142.500

-7%

-5%

-1%

-7%

-7%

-4%

-9%

-11%

-9%

8 Paprika teelt

30.600

31.900

31.600

+3%

+9%

+16%

+3%

+7%

+13%

-1%

+1%

+6%

9 Potplanten teelt

24.100

25.200

24.900

-9%

-13%

-11%

-9%

-13%

-11%

-9%

-13%

-12%

10 Tomaten teelt
Verpleeg- of
11
verzorgingstehuis
Sportvelden met
12
veldsport
Sporthal/sportvelden
13
met zwembad
14 Ziekenhuis
(Speciaal)
15
basisonderwijs
Voortgezet (speciaal)
16
onderwijs
Cafetaria warm &
17
restaurant
18 Bakker

37.400

39.000

38.500

+10%

+23%

+32%

+10%

+20%

+28%

+3%

+9%

+15%

50.700

53.200

53.100

-2%

-3%

+0%

-2%

-3%

+0%

-2%

-3%

+0%

4.500

4.600

4.600

-9%

-15%

-17%

-9%

-15%

-15%

-9%

-13%

-15%

58.500

61.500

61.500

-1%

-1%

+2%

-1%

-2%

+2%

-1%

-2%

+2%

109.700

115.400

115.200

-1%

-1%

+2%

-1%

-1%

+2%

-1%

-2%

+2%

9.400

9.800

9.800

-4%

-9%

-7%

-4%

-8%

-6%

-4%

-7%

-6%

31.000

32.500

32.400

-3%

-6%

-2%

-3%

-6%

-2%

-3%

-5%

-2%

6.100

6.300

6.300

-11%

-22%

-22%

-11%

-21%

-21%

-11%

-19%

-19%

6.500

6.700

6.600

-14%

-27%

-27%

-14%

-25%

-24%

-14%

-24%

-23%

19 Hotel

14.500

15.200

15.100

-6%

-13%

-10%

-6%

-12%

-9%

-6%

-11%

-8%

20 Detailhandel non-food
Grootschalige logistiek
21
(koeling)

2.200

2.300

2.300

-9%

-17%

-26%

-9%

-17%

-22%

-9%

-17%

-22%

87.400

91.600

89.500

-10%

-12%

-11%

-10%

-14%

-12%

-10%

-15%

-13%

Box IV-1 Correctie van het energieverbruik voor vrijstellingen en de berekeningswijze van het prijspeil
De energieverbruikscijfers zijn gecorrigeerd energie-inzet die is vrijgesteld voor belasting (waarna er
gesproken wordt van belast energieverbruik) om de doorrekening realistischer te maken; dit behoeft een
kanttekening. De gebruikte dataset bevat verbruikscijfers op het gemiddelde niveau per vestiging, maar
tonen de omvang van het energieverbruik waarvoor belastingvrijstellingen gelden enkel op totaalniveau
voor het geheel aan vestigingen binnen dit bedrijfsprofiel. In deze doorrekening wordt daarom
verondersteld dat het gemiddelde aandeel van onbelaste gas- en elektriciteitsinzet in de totale
verbruikscijfers gelijk verdeeld is over alle vestigingen.

Rekenvoorbeeld: uit de data blijkt dat 32% van het totale gasverbruik in de voedingsindustrie
(bedrijfsprofiel #1 in tabel 1) ingezet wordt voor doeleinden die vrijgesteld van belastingheffing zijn. In de
doorrekening is dit verwerkt door het gemiddelde gasverbruik per bedrijfsvestiging uit dit bedrijfsprofiel
met 32% omlaag te corrigeren tot het gemiddelde belaste gasverbruik per bedrijfsvestiging. In
werkelijkheid zullen er echter bedrijven zijn die geheel wel/niet gebruik maken van vrijstellingen.

In de micro-analyse wordt gebruik gemaakt van het prijspeil 2023 (aansluitend op de rijksbegroting 2023),
deze kwam op de volgende wijze tot stand:
1.

De werkelijke energiebelastingtarieven t/m 2030 uit de verschillende varianten zijn gebruikt, om die
vervolgens om te rekenen naar constante prijzen 2023.

2.

Voor het indexeren richting de jaren 2024 t/m 2030 is aangesloten bij de meest recente CPB-prognose
t.a.v. de toekomstige tabelcorrectiefactoren (CEP 2022). Voor het indexeren richting jaar 2023 is naar
eigen inzicht een tabelcorrectiefactor berekend van 6,3%.

78

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Annex V - Additionele tabellen
Tabel V-1 Varianten van voorgestelde tariefmutaties energiebelasting in 2030 in eenheden gebruikt door de
Rijksoverheid (gas: eurocent /m3, elektriciteit: eurocent/KWh).
Energiedrager Schijf
(eenheid)

Gas
(cent /m3)

Elektriciteit
(cent /KWh)

Tarieven
Basispad
2021
2030
43,4
61,2
8,9
11,4
4,7
6,1
3,6
4,7
12,4
13,6
9,3
11,9
3,6
4,7
0,1
0,1

Schijf 1: 0 - 170.000 m3
Schijf 2: 170.000 - 1 mln m3
Schijf 3: 1 mln - 10 mln m3
Schijf 4: > 10 mln m3
Schijf 1: 0 - 10.000 kWh
Schijf 2: 10.000 - 50.000 kWh
Schijf 3: 50.000 - 10 mln kWh
Schijf 4: >= 10 mln kWh

Mutatie t.o.v. basispad in 2030
Variant A
+6,0
+31,8
+24,9
0,0
-6,0
-5,3
-0,6
0,00

Variant A+
+6,0
+28,8
+20,4
+1,1
-60,3
-48,0
-7,4
+0,2

Variant B
+6,0
+18,5
+10,5
+4,0
-6,0
-4,3
-0,8
+0,7

Tabel V-2 Overzicht van de vier ETS-industriesectoren en subsectoren waartoe installaties die onder de CO2heffing vallen behoren, de totale emissies van deze subsectoren onder de CO2-heffing in 2021, de
handelsintensiteit, emissie-intensiteit en koolstoflekkage indicator (handelsintensiteit x emissie-intensiteit) op
basis van beschikbare data voor Nederland

SBI
code Subsector
10.31 Aardappelproducten
10,41 Olie en vetten
10,51 Zuivelproducten
10,62 Zetmeel en zetmeelproducten
10,81 Suiker
Voedings10,82 Cacao
industrie
10,83 Koffie en thee
Gehomogeniseerde en
10,86
dieetvoeding
10,91 Diervoeders
11,05 Bier
11,06 Mouterijen
17,12 Papier en karton
Papier-industrie
17,29 Overige papier- en kartonwaren
20,11 Industriële gassen
Overige anorganische
20,13
basischemicaliën
Overige organische
Basischemie
20,14
basischemicaliën
Meststoffen en stikstof20,15
verbindingen
20,16 Kunststof in primaire vorm
23,13 Holglas
23,14 Glasvezels
23,20 Vuurkaste keramische producten
Bouwmaterialen- 23,31 Keramische tegels en plavuizen
industrie
23,32 Producten van klei voor de bouw
23,62 Producten van gips voor de bouw
Overige niet-metaalhoudende
23,99
minerale producten
Sector

Totale
Handelsintensiteit
Koolstoflekkage
emissies
(%)
indicator
#
onder
installaties de CO2Intra- ExtraIntra- Extraonder de heffing
Totaal
Totaal
EU
EU
EU
EU
CO2in 2021 Emissieheffing (ktCO2) intensiteit
9
295
0,37
82%
51%
36%
0,30 0,19 0,13
7
262
0,40
102% 89%
54%
0,41 0,36 0,22
11
403
0,39
70%
55%
20%
0,27 0,21 0,08
7
365
1,77
73%
58%
25%
1,29 1,02 0,45
2
219
n/a
95%
61%
52%
n/a
n/a
n/a
1
10
0,06
113% 86%
53%
0,06 0,05 0,03
1
14
n/a
95%
61%
52%
n/a
n/a
n/a
1

18

n/a

95%

61%

52%

n/a

n/a

n/a

7
4
1
17
1
4

161
76
32
704
15
1906

0,24
0,13
0,13
n/a
n/a
2,31

45%
103%
103%
134%
68%
109%

34%
66%
66%
122%
58%
86%

14%
63%
63%
73%
18%
53%

0,11
0,13
0,13
n/a
n/a
2,51

0,08
0,08
0,08
n/a
n/a
1,98

0,03
0,08
0,08
n/a
n/a
1,23

9

674

0,98

118%

91%

63%

1,15

0,89

0,61

22

11818

2,93

113%

90%

62%

3,31

2,63

1,82

2

3096

4,97

112%

80%

52%

5,57

3,99

2,60

5
4
3
1
2
34
1

273
338
97
11
31
482
37

1,64
0,80
0,80
n/a
1,25
1,25
0,16

100%
109%
109%
n/a
57%
57%
29%

78%
99%
99%
n/a
53%
53%
25%

37%
49%
49%
n/a
9%
9%
6%

1,63
0,87
0,87
n/a
0,72
0,72
0,05

1,29
0,80
0,80
n/a
0,66
0,66
0,04

0,61
0,40
0,40
n/a
0,11
0,11
0,01

25

249

0,78

97%

84%

41%

0,76

0,65

0,32

Rode cellen geeft aan dat de subsector een koolstoflekkage-indicator heeft van hoger dan 0,2, de drempelwaarde
die de Europese Commissie voor EU-ETS fase 4 (2021-2030) hanteert om te bepalen of een sector een verhoogd
risico op koolstoflekkage heeft, De waarden voor emissie-intensiteit zijn bepaald op basis van data van het CBS en
Emissieregistratie uit de studie Trinomics (2022), Risk of carbon leakage in Dutch non-ETS sectors, De
koolstoflekkage indicator voor de subsectoren van de papierindustrie kan niet worden berekend door een gebrek
aan data.

79

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel V-3 Totale energiekosten en lasten energiebelasting en CO2-heffing in 2023
Sector
CO2-heffing
Variant energiebelasting

Energiekosten exclusief EB (mln € 2021)
Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
2110
2111
2111
2111
Voedingsindustrie
2110
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
657
657
657
657
Papierindustrie
657
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
8052
8052
8052
8052
Basischemie
8052
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
490
490
490
490
Bouwmaterialen-industrie
490
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
554
555
555
555
Metaalproducten -industrie*
554
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
3749
3749
3749
3749
Glastuinbouw
3749
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
895
900
900
900
Gezondheidszorg
895
(+0%)
(+1%)
(+1%)
(+1%)
365
366
366
366
Onderwijs
365
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
753
759
759
759
Horeca
753
(+0%)
(+1%)
(+1%)
(+1%)
1493
1505
1505
1505
Handel en autoreparatie
1493
(+0%)
(+1%)
(+1%)
(+1%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Lasten CO2-heffing (mln € 2021)
Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
0
0
0
0
0
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)

Lasten EB (mln € 2021)
Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige tarieven
Var A
Var A+
226
265
260
226
(+0%)
(+17%)
(+15%)
53
58
57
53
(+0%)
(+9%)
(+9%)
125
152
156
125
(+0%)
(+22%)
(+24%)
26
27
27
26
(+0%)
(+2%)
(+1%)
104
101
101
104
(+0%)
(-3%)
(-3%)
141
147
146
141
(+0%)
(+4%)
(+4%)
239
233
232
239
(+0%)
(-3%)
(-3%)
121
116
116
121
(+0%)
(-4%)
(-4%)
263
236
236
263
(+0%)
(-10%)
(-10%)
527
457
456
527
(+0%)
(-13%)
(-13%)

Var B
245
(+9%)
56
(+6%)
172
(+37%)
27
(+1%)
100
(-4%)
140
(-1%)
228
(-5%)
115
(-5%)
235
(-11%)
455
(-14%)

Totaal (mln € 2021)
Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige tarieven
Var A
Var A+
2375
2371
2356
2336
(+2%)
(+1%)
(+1%)
715
715
713
710
(+1%)
(+1%)
(+0%)
8204
8208
8224
8177
(+0%)
(+0%)
(+1%)
517
517
517
517
(+0%)
(+0%)
(+0%)
656
656
655
658
(0%)
(0%)
(-1%)
3896
3895
3889
3890
(+0%)
(+0%)
(0%)
1133
1133
1128
1134
(0%)
(0%)
(-1%)
482
482
481
486
(-1%)
(-1%)
(-1%)
995
995
994
1016
(-2%)
(-2%)
(-2%)
1962
1962
1961
2020
(-3%)
(-3%)
(-3%)

Figuur V-1 Totale energiekosten en lasten energiebelasting en CO2-heffing in 2023
9000
8000

mln € 2021

7000

6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
BP

Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping

Voedingsindustrie

Papierindustrie

Basischemie

Bouwmaterialen
industrie

Metaalproductenindustrie

Energiekosten

Glastuinbouw

Lasten CO2-heffing

Gezondheidszorg

Lasten EB

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

80

Onderwijs

Horeca

Handel en
autoreparatie

Var B
2562
(+10%)
763
(+7%)
8302
(+2%)
543
(+5%)
763
(+16%)
4031
(+4%)
1374
(+21%)
607
(+25%)
1280
(+26%)
2547
(+26%)

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel V-4 Totale energiekosten en lasten energiebelasting en CO2-heffing in 2025
Sector

Energiekosten exclusief EB (mln € 2021)
CO2-heffing Huidige vorm

Lasten CO2-heffing (mln € 2021)

Na aanscherping

Huidige vorm

Variant energiebelasting

Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
1284
1276
1277
1280
Voedingsindustrie
1284
(+0%)
(-1%)
(-1%)
(0%)
563
561
561
561
Papierindustrie
563
(+0%)
(0%)
(0%)
(0%)
6667
6660
6659
6657
Basischemie
6667
(+0%)
(0%)
(0%)
(0%)
328
328
328
328
Bouwmaterialen-industrie
328
(+0%)
(0%)
(0%)
(0%)
357
357
357
358
Metaalproducten -industrie*
357
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+0%)
2201
2198
2199
2200
Glastuinbouw
2201
(+0%)
(0%)
(0%)
(0%)
542
546
547
547
Gezondheidszorg
542
(+0%)
(+1%)
(+1%)
(+1%)
217
219
219
219
Onderwijs
217
(+0%)
(+1%)
(+1%)
(+1%)
457
466
466
466
Horeca
457
(+0%)
(+2%)
(+2%)
(+2%)
921
940
940
940
Handel en autoreparatie
921
(+0%)
(+2%)
(+2%)
(+2%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

Huidige tarieven
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)
0
0
(0%)

Lasten EB (mln € 2021)

Na aanscherping
Var A
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)

Huidige vorm

Var A+
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)

Var B
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)
0
(0%)

Totaal (mln € 2021)

Na aanscherping

Huidige tarieven
244
244
(+0%)
73
73
(+0%)
178
178
(+0%)
30
30
(+0%)
112
112
(+0%)
165
165
(+0%)
242
242
(+0%)
122
122
(+0%)
267
267
(+0%)
540
540
(+0%)

Var A
320
(+31%)
92
(+25%)
254
(+43%)
32
(+7%)
109
(-2%)
181
(+10%)
235
(-3%)
113
(-8%)
217
(-18%)
421
(-22%)

Var A+
308
(+26%)
90
(+23%)
268
(+51%)
32
(+7%)
108
(-3%)
176
(+7%)
233
(-4%)
113
(-8%)
219
(-18%)
423
(-22%)

Huidige vorm
Var B
283
(+16%)
86
(+17%)
310
(+75%)
32
(+7%)
106
(-5%)
165
(0%)
226
(-6%)
112
(-8%)
219
(-18%)
424
(-22%)

Huidige tarieven
1595
1528
(+4%)
652
636
(+3%)
6913
6845
(+1%)
360
358
(+1%)
467
469
(-1%)
2380
2366
(+1%)
782
783
(0%)
331
339
(-2%)
683
724
(-6%)
1360
1461
(-7%)

Figuur V-2 Totale energiekosten en lasten energiebelasting en CO2-heffing in 2025
8000
7000

mln € 2021

6000
5000
4000
3000

2000
1000
0
BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
BP

Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping

Voedingsindustrie

Papierindustrie

Basischemie

Bouwmaterialen
industrie

Metaalproductenindustrie

Energiekosten

Glastuinbouw

Lasten CO2-heffing

Gezondheidszorg

Lasten EB

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

81

Onderwijs

Horeca

Handel en
autoreparatie

Na aanscherping
Var A
1585
(+4%)
651
(+2%)
6927
(+1%)
360
(+0%)
466
(-1%)
2375
(+0%)
780
(0%)
331
(-2%)
685
(-5%)
1363
(-7%)

Var A+
1563
(+2%)
647
(+2%)
6967
(+2%)
360
(+0%)
464
(-1%)
2365
(0%)
773
(-1%)
331
(-2%)
685
(-5%)
1364
(-7%)

Var B
1772
(+16%)
709
(+12%)
7022
(+3%)
387
(+8%)
581
(+24%)
2531
(+7%)
1025
(+31%)
461
(+36%)
990
(+37%)
2002
(+37%)

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Tabel V-5 Totale energiekosten en lasten energiebelasting en CO2-heffing in 2030
Sector

Energiekosten exclusief EB (mln € 2021)
Lasten CO2-heffing (mln € 2021)
Lasten EB (mln € 2021)
Totaal (mln € 2021)
CO2-heffing Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige vorm
Na aanscherping
Huidige vorm
Na aanscherping
Variant energiebelasting
Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
Huidige tarieven
Var A
Var A+
Var B
1291
1297
1293
1309
6,7
5,7
6,6
6,6
185
223
224
216
1480
1524
1532
1670
Voedingsindustrie
1291
4,3
185
1480
(+0%)
(+0%)
(+0%)
(+1%)
(+57%)
(+33%)
(+54%)
(+54%)
(+0%)
(+21%)
(+21%)
(+17%)
(+0%)
(+3%)
(+3%)
(+13%)
418
423
426
433
0,1
0,1
0,1
0,1
30
35
36
41
458
463
475
477
Papierindustrie
418
0,0
30
448
(0%)
(+1%)
(+2%)
(+4%)
(+92%)
(+92%)
(+92%)
(+92%)
(+0%)
(+17%)
(+23%)
(+39%)
(+2%)
(+3%)
(+6%)
(+7%)
6581
6592
6463
6456
84,5
81,8
80,0
72,7
215
242
303
469
6916
6846
6998
7122
Basischemie
6581
56,1
215
6851
(0%)
(+0%)
(-2%)
(-2%)
(+51%)
(+46%)
(+42%)
(+30%)
(+0%)
(+13%)
(+41%)
(+118%)
(+1%)
(0%)
(+2%)
(+4%)
303
302
302
301
14,8
14,8
14,8
14,8
15
17
18
20
334
335
336
353
Bouwmaterialen-industrie
303
10,6
15
328
(+0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+39%)
(+39%)
(+39%)
(+39%)
(0%)
(+17%)
(+22%)
(+37%)
(+2%)
(+2%)
(+3%)
(+8%)
186
185
185
186
0
0
0
0
109
110
109
106
295
294
293
404
Metaalproducten -industrie*
186
0
109
295
(+0%)
(-1%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+0%)
(+1%)
(+0%)
(-2%)
(0%)
(0%)
(-1%)
(+37%)
990
984
985
987
0
0
0
0
142
163
158
147
1147
1143
1134
1273
Glastuinbouw
990
0
142
1132
(+0%)
(-1%)
(-1%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+0%)
(+15%)
(+12%)
(+4%)
(+1%)
(+1%)
(+0%)
(+13%)
287
291
292
294
0
0
0
0
238
230
228
220
522
520
514
763
Gezondheidszorg
287
0
238
525
(+0%)
(+2%)
(+2%)
(+2%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+0%)
(-3%)
(-4%)
(-8%)
(-1%)
(-1%)
(-2%)
(+45%)
112
113
113
113
0
0
0
0
119
110
110
110
223
223
223
350
Onderwijs
112
0
119
231
(+0%)
(+1%)
(+1%)
(+1%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+0%)
(-7%)
(-7%)
(-8%)
(-3%)
(-3%)
(-3%)
(+52%)
246
258
258
258
0
0
0
0
264
210
211
211
468
469
470
774
Horeca
246
0
264
510
(+0%)
(+5%)
(+5%)
(+5%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+0%)
(-21%)
(-20%)
(-20%)
(-8%)
(-8%)
(-8%)
(+52%)
499
525
525
526
0
0
0
0
541
405
408
408
931
933
934
1581
Handel en autoreparatie
499
0
541
1040
(+0%)
(+5%)
(+5%)
(+5%)
(0%)
(0%)
(0%)
(0%)
(+0%)
(-25%)
(-25%)
(-24%)
(-11%)
(-10%)
(-10%)
(+52%)
Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II. *Lasten onder de CO2-heffing in de metaalproductenindustrie zijn in het model nul, omdat deze sector in de CO 2-heffingsanalyse buiten beschouwing is gelaten. In
werkelijkheid zal dit niet nul zijn, aangezien er twee kleine installaties in deze sector onder de CO 2-heffing vallen. Deze bedrijven zijn echter zijn niet representatief voor de sector en de impact van de CO 2-heffing op deze sector is daarom buiten
beschouwing gelaten.

Figuur V-3 Totale energiekosten en lasten energiebelasting en CO2-heffing in 2030
8000
7000

mln € 2021

6000
5000
4000
3000

2000
1000
0
BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var BP BP Var Var Var
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
A A+ B
BP

Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
BP
Na
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping
aanscherping

Voedingsindustrie

Papierindustrie

Basischemie

Bouwmaterialen
industrie

Metaalproductenindustrie

Energiekosten

Glastuinbouw

Lasten CO2-heffing

Gezondheidszorg

Lasten EB

Bron: eigen analyse o.b.v. de bronnen en methode gespecificeerd in Annex II.

82

Onderwijs

Horeca

Handel en
autoreparatie

Effectenonderzoek belastingplan 2023

Trinomics B.V.
Westersingel 34
3014 GS Rotterdam
The Netherlands
T +31 (0) 10 3414 592
www.trinomics.eu
KvK n°: 56028016
VAT n°: NL8519.48.662.B01