Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

32 023

Voorstel van wet van het lid Van Raak tot
wijziging van de Algemene pensioenwet
politieke ambtsdragers en enige andere wetten
in verband met de toepassing van het sociale
zekerheidsstelsel op politieke ambtsdragers
(Wet sociale zekerheid politieke ambtsdragers)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

ALGEMEEN
1. Inleiding
1

Motie Marijnissen c.s., Kamerstukken II
2003/04, 29 200, nr. 13.
Brief van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van 17 februari
2009. Op 3 januari 2006 werd een wetsvoorstel
ingediend dat de Algemene pensioenwet
politieke ambtsdragers (en enige andere
wetten) wijzigt in verband met de harmonisatie van de uitkeringsrechten en het onder de
werking van de Algemene pensioenwet
politieke ambtsdragers (Appa) brengen van de
commissarissen van de Koningin en de burgemeesters (Kamerstukken II 2005/06, 30 424,
nr. 2). Dit wetsvoorstel vormde samen met
vier andere wetsvoorstellen (Kamerstukken II
2005/06, 30 425, 30 426, 30 427 en 30 693) de
uitwerking van het kabinet van het rapport van
de Adviescommissie beloning en rechtspositie
ambtelijke en politieke topstructuur (de
commissie Dijkstal) getiteld «Over dienen en
verdienen» (Kamerstukken II 2003/04, 28 479,
nr. 4). Het wetsvoorstel 30 424 bevat onder
meer een sollicitatieplicht voor politieke
ambtsdragers, een voorziening voor begeleiding naar nieuw werk en een verkorting van
de uitkeringsduur van het wachtgeld.
3
Brief van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van 9 juli 2009.
Besloten werd alsnog een sollicitatieplicht in
te voeren voor politieke ambtsdragers, een
voorziening in het leven te roepen voor
begeleiding naar nieuw werk en de uitkeringsduur van het wachtgeld te verkorten. Tevens is
een regeling voorgesteld voor het openbaar
maken van nevenfuncties en het verrekenen
van een deel van de inkomsten uit nevenfuncties. Voor zittende bestuurders zou een
overgangsrecht gaan gelden, waardoor de
huidige politieke ambtsdragers worden
ontzien.
2

KST133877
0809tkkst32023-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Politici hebben bijzondere regelingen voor sociale zekerheid. Voor hen
geldt geen sollicitatieplicht en geen verplichte ondersteuning bij het
vinden van werk. Voor politieke ambtsdragers gelden ook bijzondere
regelingen bij werkloosheid – de wachtgeldregeling – en bij arbeidsongeschiktheid. Ter rechtvaardiging van dit voordelige regime wordt gewezen
op het bijzondere karakter van het politieke ambt: politieke ontwikkelingen
zouden het politieke bestaan ongewis maken en politici zouden relatief
snel hun baan kunnen verliezen. De veronderstelde kwetsbaarheid van
politici wordt echter gecompenseerd door een relatief hoog inkomen:
politieke ambtsdragers behoren tot de bestbetaalde functionarissen in de
samenleving. Zij hebben over het algemeen een goede opleiding of werkervaring en beschikken veelal over een uitgebreid sociaal netwerk. De
indiener is de opvatting toegedaan dat de regels die politici in de sociale
zekerheid maken voor andere burgers, ook voor politieke ambtsdragers
zelf moeten gelden. Dit wetsvoorstel maakt een einde aan het voordelige
sociale regime voor politieke ambtsdragers. Hun sociale zekerheid wordt
gelijkgesteld aan die van werknemers in de sector Rijk.
In september 2003 sprak de Tweede Kamer de wens uit om een sollicitatieplicht in te voeren voor politieke ambtsdragers.1 Met dit initiatiefwetsvoorstel wil de indiener mede uitvoering geven aan deze wens. Een
eerder voorstel voor invoering van een sollicitatieplicht voor politieke
ambtsdragers werd in januari 2006 door de regering bij de Tweede Kamer
ingediend. Na een aantal inhoudelijke aanpassingen informeerde de regering de Tweede Kamer in februari 2009 dat dit voorstel werd aangehouden.2 In juli 2009 kwam de regering opnieuw met een visie op de rechtspositie van politieke ambtsdragers en werd een aantal aanvullende
voorstellen gedaan.3
Dit initiatiefwetsvoorstel beoogt niet een aanpassing van de bestaande
bijzondere regelingen voor politieke ambtsdragers, zoals in de voorstellen
die de regering tussen januari 2006 en juli 2009 heeft gedaan. Doel van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

1

voorstel is om de sociale zekerheid van politieke ambtsdragers zo veel
mogelijk gelijk te stellen met de regelingen zoals die gelden voor werklozen en arbeidsongeschikten. De bestaande regelingen voor solliciteren,
waaronder de gebruikelijke sanctieregelingen en de verplichting van het
aanvaarden van «passende arbeid», worden in dit voorstel ook op politieke ambtsdragers van toepassing verklaard. Ook verder wordt het reguliere sociale zekerheidsregime bij werkloosheid en arbeidsongeschiktheid
op politieke ambtsdragers toegepast. Daarbij wordt zo veel mogelijk
aangesloten bij de rechten en plichten zoals die gelden voor werknemers
in de sector Rijk.
Dit initiatiefwetsvoorstel regelt de sociale zekerheid van ministers en
staatssecretarissen, leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de
voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, burgemeesters en
wethouders, commissarissen van de Koningin en leden van Gedeputeerde
Staten, leden van het dagelijks bestuur van een waterschap – waaronder
de voorzitter – en leden van het dagelijks bestuur van een deelgemeente.
2. Huidige regelingen voor politieke ambtsdragers in geval van
werkloosheid
Politieke ambtsdragers hebben bij aftreden recht op een uitkering op
grond van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa).
Uitzonderingen zijn er voor commissarissen van de Koningin, burgemeesters en voorzitters van een waterschap.1

Ministers, leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, voorzitter van
de Eerste Kamer der Staten-Generaal, leden van Gedeputeerde Staten,
wethouders, leden van het dagelijks bestuur van een waterschap en leden
van het dagelijks bestuur van een deelgemeente.
Op grond van de Appa hebben ministers bij aftreden op dit moment recht
op een uitkering voor de periode dat zij minister zijn geweest, doch minimaal voor twee jaar en maximaal voor zes jaar. Is de minister korter dan
drie maanden minister geweest, dan is de uitkeringsduur beperkt tot zes
maanden. Voor Kamerleden, leden van Gedeputeerde Staten, wethouders,
leden van het dagelijks bestuur van een deelgemeente en leden van het
dagelijks bestuur van een waterschap geldt hetzelfde regime. Voorts geldt
voor hen dat als ten tijde van het aftreden de leeftijd van 50 jaar nog niet
is bereikt en in het tijdvak van twaalf jaren dat direct aan het aftreden
voorafgaat betrokkene ten minste tien jaren Kamerlid, lid van Gedeputeerde Staten, wethouder, lid van het dagelijks bestuur van een deelgemeente of lid van het dagelijks bestuur van een waterschap is geweest, de
uitkering wordt voortgezet tot het tijdstip waarop de leeftijd van 65 jaar
wordt bereikt. Ministers kennen een dergelijke verlengde uitkering niet. De
hoogte van de uitkering is gedurende het eerste jaar 80 procent en vervolgens 70 procent van de laatstgenoten wedde.

1

De leden van het dagelijks bestuur van een
waterschap voor zover ze overheidswerknemer zijn in de zin van de Wet privatisering
ABP.

Commissarissen van de Koningin, burgemeesters, voorzitters van een
waterschap
Deze politieke ambtsdragers vallen onder het bereik van de Werkloosheidswet (WW). Voorts zijn uitkeringsrechten van deze politieke ambtsdragers op grond van de Provinciewet, Gemeentewet respectievelijk
Waterschapswet geregeld in het Rechtspositiebesluit commissarissen van
de Koningin, het Rechtspositiebesluit burgemeesters respectievelijk het
Waterschapsbesluit. Daarbij is:
a) voor commissarissen van de Koningin het Besluit bovenwettelijke
uitkeringen bij werkloosheid sector Rijk van overeenkomstige toepassing verklaard. Indien bij ontslag of niet-herbenoeming geen recht op
uitkering ontstaat, kan bij koninklijk besluit ten laste van het Rijk aan de
commissaris een uitkering worden toegekend, die mede in verband

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

2

met de duur van de ambtsvervulling en de laatstgenoten bezoldiging
redelijk is te achten.
b) voor burgemeesters het Besluit bovenwettelijke uitkeringen bij werkloosheid sector Rijk van overeenkomstige toepassing verklaard, met
dien verstande dat bij eervol ontslag wegens opheffing van de
gemeente qua hoogte en duur een gunstiger regeling geldt. Daarnaast
is een specifieke uitkering geregeld voor de situatie dat de reden van
het ontslag of de niet-herbenoeming is gelegen in een verstoorde
verhouding tussen de burgemeester en de raad.
c) voor de voorzitters van een waterschap bij eervol ontslag of nietherbenoeming wegens opheffing van het waterschap het Besluit
bovenwettelijke uitkeringen bij werkloosheid sector Rijk van overeenkomstige toepassing verklaard, met dien verstande dat bij eervol
ontslag wegens opheffing van het waterschap qua hoogte en duur een
gunstiger regeling geldt. Daarnaast is een specifieke uitkering geregeld
voor de situatie dat de reden van het ontslag of de niet-herbenoeming
is gelegen in een verstoorde verhouding tussen de voorzitter en het
algemeen bestuur van het waterschap.

Sollicitatieplicht
Voor politieke ambtsdragers geldt geen sollicitatieplicht, met uitzondering
van commissarissen van de Koningin, burgemeesters en voorzitters van
een waterschap. Zij vallen onder het regime van de WW en maken gebruik
van de daar geldende regels.
Begeleiding naar werk
Begeleiding naar werk is in de Appa niet geregeld. Commissarissen van
de Koningin, burgemeesters en voorzitters van een waterschap vallen
onder het regime van de WW en maken gebruik van de daar geldende
regels.
Passende arbeid
In de Appa is geen regeling opgenomen voor het aanvaarden van
«passende arbeid». Commissarissen van de Koningin, burgemeesters en
voorzitters van een waterschap vallen onder het regime van de WW en
maken gebruik van de daar geldende regels.
3. Invoering van de verplichting werk te zoeken en passende
arbeid te aanvaarden
Uit een oogpunt van gelijke behandeling is het gerechtvaardigd om van
iedere politieke ambtsdrager met recht op een uitkering te vragen actief
op zoek te gaan naar nieuw werk. Toch blijkt het lang niet altijd gemakkelijk voor een voormalig politiek ambtsdrager om een passende nieuwe
werkkring te vinden. Voor de Rijkskas, of voor de betrokken gemeenten en
provincies, kan dit hoge uitkeringslasten met zich meebrengen. Voor
iedereen die in staat is om te werken, is het wenselijk dat hij of zij zo snel
mogelijk weer op de arbeidsmarkt komt. Dit voorstel legt, in navolging
van werknemers, ook politieke ambtsdragers de verplichting op om in
voldoende mate te solliciteren. Op grond van de huidige WW geldt de
verplichting om in beginsel één keer per week te solliciteren, een verplichting die geldt tot de leeftijd van 65 jaar is bereikt. Dit voorstel legt, in
navolging van werknemers, politieke ambtsdragers ook de plicht op om
passende arbeid te aanvaarden.1
1

Of arbeid «passend» is wordt in de WW
onder meer bepaald door de aard van de
arbeid, in relatie tot de eerder verrichte arbeid,
een eerder uitgeoefend beroep of de opgedane werkervaring; het opleidingsniveau van
de persoon in kwestie; het geboden loon en
het werkloosheidsrisico.

Bij het bepalen van de noodzakelijke activiteiten om een nieuwe werkkring
te vinden wordt aangesloten bij wat het Uitvoeringsinstituut werknemers-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

3

verzekeringen (UWV) in het kader van de uitvoering van de WW aan
uitvoeringsrichtlijnen heeft opgesteld, evenals bij de jurisprudentie die
zich op dit terrein in de loop van de tijd heeft ontwikkeld. Tevens wordt
aangesloten bij de sanctiebepalingen zoals opgenomen in de uitvoeringsvoorschriften voor werknemers op grond van de WW en zoals die door
het UWV worden gehanteerd.
In de nieuwe situatie geldt voor alle politieke ambtsdragers waarop dit
voorstel betrekking heeft, dat zij onder het bereik komen van de WW.
Nadat passende arbeid voor 35 of meer uren per week is verkregen
eindigt in dit voorstel de uitkering (het wachtgeld) voor politieke ambtsdragers. De hoogte van de uitkering voor politieke ambtsdragers bij werkloosheid wordt eveneens gelijkgesteld aan die van werknemers. De
hoogte van de uitkering wordt gedurende de eerste twee maanden 75
procent en de volgende maanden 70 procent van de laatstgenoten wedde.
Daarnaast zal op de betrokken politieke ambtsdragers het bovenwettelijke
regime van toepassing zijn zoals dat geldt voor rijksambtenaren. Dat
betekent dat bij werkloosheid het Besluit bovenwettelijke uitkeringen bij
werkloosheid sector Rijk van overeenkomstige toepassing zal zijn. Voor
ambtenaren in de sector Rijk geldt dat de WW-uitkering wordt aangevuld
tot 70 procent van het ongemaximeerde dagloon. Verder hebben ambtenaren in de sector Rijk recht op een aanvullende uitkering, afhankelijk van
hun leeftijd en diensttijd.
4. Huidige regelingen voor politieke ambtsdragers in geval van
arbeidsongeschiktheid

Ministers, leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, voorzitter van
de Eerste Kamer der Staten-Generaal, leden van Gedeputeerde Staten,
wethouders, leden van het dagelijks bestuur van een waterschap en leden
van het dagelijks bestuur van een deelgemeente.
In het geval dat deze politieke ambtsdragers tijdens hun ambtsperiode
ziek worden, behouden zij op dit moment hun volledige wedde tot de dag
van aftreden. Daarna ontstaat recht op een uitkering op grond van de
Appa (zie punt 2). Als de politieke ambtsdrager op de dag waarop de duur
van de uitkering bij werkloosheid eindigt geheel of gedeeltelijk algemeen
invalide is, wordt de uitkering verlengd voor perioden van telkens drie
jaar.1

1

In eerste instantie is de hoogte van de
uitkering een percentage van de laatstgenoten
wedde. Dit percentage hangt af van de mate
van invaliditeit. De duur van de uitkering is
afhankelijk van de leeftijd. De uitkering
bedraagt na afloop van deze leeftijdgerelateerde periode minimaal het op grond van de
invaliditeitsgraad vastgestelde uitkeringspercentage van de laatstgenoten wedde.
2
In het bijzonder artikel 76a, dat handelt over
de aanspraak op bezoldiging tijdens de eerste
104 weken van ziekte.
3
Vervolgens geniet deze politieke ambtsdrager tot zijn ontslag 80 procent van zijn
bezoldiging. Tot slot geniet hij ook na afloop
van die termijn van 18 maanden de volledige
bezoldiging indien de ziekte uit hoofde
waarvan de politieke ambtsdrager ongeschikt
is zijn arbeid te verrichten, in overwegende
mate haar oorzaak vindt in de aard van de
hem opgedragen werkzaamheden of in de
bijzondere omstandigheden, waaronder deze
moesten worden verricht, en niet aan zijn
schuld of onvoorzichtigheid is te wijten.

Commissarissen van de Koningin, burgemeesters, voorzitters van een
waterschap
Deze politieke ambtsdragers vallen onder het bereik van de Ziektewet
(ZW)2 en de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). Voorts
zijn uitkeringsrechten van deze politieke ambtsdragers op grond van de
Provinciewet, Gemeentewet respectievelijk Waterschapswet geregeld in
het Rechtspositiebesluit commissarissen van de Koningin, het
Rechtspositiebesluit burgemeesters respectievelijk het Waterschapsbesluit. Daarbij is geregeld dat de commissaris van de Koningin, de
burgemeester of de voorzitter van het waterschap die wegens ziekte ongeschikt is tot het uitoefenen van zijn ambt, vanaf de dag waarop deze ongeschiktheid aanvangt, gedurende een termijn van 18 maanden zijn volledige bezoldiging geniet.3
5. Nieuw regime bij ziekte en arbeidsongeschiktheid
In de nieuwe situatie geldt voor alle politieke ambtsdragers dat zij onder
het bereik van de ZW en WIA vallen. Daarnaast zal op hen het bovenwettelijk regime van toepassing zijn zoals dat geldt voor ambtenaren in de
sector Rijk. Dat betekent dat bij ziekte en arbeidsongeschiktheid de desbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

4

treffende artikelen uit het ARAR van overeenkomstige toepassing zullen
zijn. Hoofdregel is dat bij ziekte gedurende de eerste 52 weken de ambtenaar recht heeft op volledige bezoldiging. De tweede 52 weken is dat 70
procent van de bezoldiging. Na twee jaar vallen de ambtenaren in de
sector Rijk onder de WIA.1
6. Premieheffing voor leden van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal en de voorzitter van de Eerste Kamer der
Staten-Generaal
De sociale zekerheidspremies van deze politieke ambtsdragers zullen
voortaan lopen via de Wet financiering sociale verzekeringen (Wfsv).
Leden van de Tweede Kamer en de voorzitter van de Eerste Kamer hebben
geen dienstbetrekking en vallen zonder nadere regelgeving niet onder de
werking van de Wfsv. Daarin wordt voorzien door ze aan te merken als
«werknemer» in de zin van de WW en ZW (en daarmee de WIA). In dit
voorstel is ervoor gekozen om de Tweede Kamer respectievelijk de Eerste
Kamer voor de toepassing van die wetten (en daarmee ten behoeve van
de premieheffing) als werkgever te laten optreden. Leden van zowel de
Eerste als de Tweede Kamer kunnen er op dit moment voor kiezen om hun
schadeloosstelling te laten uitkeren als loon. Om te verzekeren dat op de
schadeloosstelling premies kunnen worden ingehouden komt deze keuze
voor leden van de Tweede Kamer en de voorzitter van de Eerste Kamer te
vervallen en wordt de schadeloosstelling in alle gevallen uitgekeerd als
loon (zie de artikelsgewijze toelichting bij artikel VIII).
7. De Nationale Ombudsman
De rechtspositie van de Nationale Ombudsman volgt op dit moment die
van de leden van de Tweede Kamer. De Nationale Ombudsman is echter
niet een politieke ambtsdrager, maar een Hoog College van Staat. Daarom
wordt in dit voorstel de rechtspositie van de Nationale Ombudsman
losgemaakt van die van leden van de Tweede Kamer (zie de artikelsgewijze toelichting bij artikel VII).
8. Financiële gevolgen
Dit wetsvoorstel beoogt politieke ambtsdragers die een uitkering
ontvangen sneller naar een nieuwe functie te begeleiden. Dit zal leiden tot
een besparing op de huidige wachtgelduitgaven. Ook het van toepassing
verklaren op politieke ambtsdragers van reguliere sociale rechten bij
werkloosheid en arbeidsongeschiktheid zal leiden tot lagere kosten. Het
voorstel om de duur en de hoogte van het wachtgeld te beperken en na
het aanvaarden van nieuw werk voor ten minste 35 uur per week geen
wachtgeld meer uit te keren zal eveneens leiden tot een besparing.
Hoeveel besparingen dit daadwerkelijk zal opleveren is afhankelijk van het
aantal ambtsdragers dat hun ambt zal verliezen en de voortvarendheid
waarmee zij nieuw werk zullen vinden.
9. Regeldruk en administratieve lasten

1

Overheidswerkgevers en vakbonden hebben
een aanvullende regeling afgesproken bij
arbeidsongeschiktheid voor overheid en
onderwijs. Het gaat hier om een aanvulling
bovenop de WIA-uitkering. De aanvullende
regeling is neergelegd in de ABPpensioenregeling. De hoogte en duur van de uitkering
hangt af van individuele omstandigheden.

De informatieverplichtingen die uit dit wetsvoorstel voortkomen zijn
vergelijkbaar met die van werknemers of ambtenaren. Het betreft hier
geen administratieve lasten voor burgers of bedrijven. Gelet op de relatief
beperkte groep wordt ervan uitgegaan dat de toezichtskosten en
nalevingskosten niet omvangrijk zullen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

5

10. Inwerkingtreding
Dit wetsvoorstel heeft onmiddellijke werking bij inwerkingtreding. Voor de
inwerkingtreding zijn geen bijzondere voorzieningen noodzakelijk.

ARTIKELSGEWIJS

Artikel I, onderdelen A en G
Ten behoeve van een zo eenduidig mogelijke wetgeving is in de artikelen
2 en 130 van de Appa geregeld dat ook commissarissen van de Koningin,
burgemeesters en de voorzitters en de leden van het dagelijks bestuur van
waterschappen in beginsel onder de Appa worden gebracht. Deze bepaling is ontleend aan het voorstel van wet 30 424.

Artikel I, onderdelen B, D en H
Alle bepalingen ten aanzien van de uitkering bij ontslag en invaliditeit van
ministers, staatssecretarissen (hoofdstuk 3), leden van de Tweede Kamer
(hoofdstuk 10), leden van Gedeputeerde Staten en wethouders (hoofdstuk
21) komen te vervallen nu deze politieke ambtsdragers onder de sociale
verzekeringen worden gebracht.
In plaats daarvan bevatten de nieuwe hoofdstukken 3, 10 en 21 nog één
bepaling die regelt dat de daar bedoelde politieke ambtsdragers wat
betreft financiële aanspraken bij werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid gelijk worden gesteld aan het personeel in de sector Rijk.

Artikel I, onderdelen C, E en K, artikel VI, onderdeel F, en artikel XII,
onderdeel D
In deze bepalingen is het overgangsrecht opgenomen. In de artikelen 38a,
84a en 163a van de Appa (artikel I, onderdelen C, E en K) is geregeld dat
voor ministers en staatssecretarissen, leden van de Tweede Kamer, leden
van Gedeputeerde Staten en wethouders die reeds een uitkering genieten
op grond van hoofdstuk 3, 10 of 21 van de Appa, het oude regime van
toepassing blijft en voorts dat deze politieke ambtsdragers geen aanspraak hebben op uitkeringen op grond van de WW, ZW en de Wet WIA.
Zie voorts de toelichting op artikel VI, onderdeel F, artikel XI en artikel XII,
onderdeel D.

Artikel I, onderdelen F en I
In de artikelen 106 en 160 van de Appa is – kort gezegd – geregeld dat op
de wedde en het wachtgeld van ministers en staatssecretarissen, de schadeloosstelling van leden van de Tweede Kamer en de wedde van Gedeputeerden en wethouders bedragen worden ingehouden voor de uitkeringen
op grond van de Appa. Omdat in dit wetsvoorstel wordt geregeld dat de
socialezekerheidspremies via de socialezekerheidswetgeving gaan lopen,
kunnen de artikelen 106 en 160 worden geschrapt.

Artikel I, onderdeel J
Artikel 121, eerste lid, van de Appa bepaalt dat de besluiten op grond van
de Appa, met uitzondering van de vijfde afdeling, worden genomen door
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In de vijfde
afdeling van de Appa ontbreekt een bepaling als die van artikel 121, eerste
lid. Uit de context valt op te maken dat de wet ervan uit gaat dat Gedeputeerde Staten de besluiten nemen. Op grond van artikel 130 van de Appa
zijn in voorkomende gevallen het college van burgemeester en wethouders of het dagelijks bestuur van het waterschap bevoegd. Op sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

6

plaatsen wordt expliciet een bevoegdheid aan Provinciale Staten (en op
grond van artikel 130 daarmee tevens aan de gemeenteraad of het algemeen bestuur van het waterschap) verleend. Ter bevordering van duidelijke en heldere wetgeving is het aangewezen om ondubbelzinnig vast te
stellen welk bestuursorgaan aan belanghebbenden op grond van de Appa
verplichtingen kan opleggen. Daartoe wordt aan artikel 162, dat overeenkomt met artikel 121, tweede lid, een bepaling toegevoegd analoog aan
artikel 121, eerste lid. Uit het voorgaande volgt dat met deze wijziging
slechts een verduidelijking en geen inhoudelijke wijziging is beoogd.

Artikel II
Artikel 2, eerste lid, van de Ambtenarenwet voorziet in een uitzondering
voor de in dit lid genoemde categorieën functionarissen ten aanzien van
titel III van de Ambtenarenwet. Deze titel is op de in artikel 2, eerste lid,
genoemde ambtenaren niet van toepassing. Titel III bevat de bepalingen
van materieel recht voor ambtenaren. Nu de burgemeesters en de voorzitters van de waterschappen onder de werking van de Appa worden
gebracht, moeten ze worden uitgezonderd van de toepassing van titel III.
Het materiële recht van de voorzitters is en wordt immers gebaseerd op
de Waterschapswet en op de Appa.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt de opsomming in het eerste lid
aan te passen, zodat de functionarissen van de decentrale overheden bij
elkaar komen te staan.

Artikel III, IV en V, onderdeel c
Artikel 73, eerste lid, onderdelen c en d, van de Gemeentewet, artikel 72,
eerste lid, onderdelen c en d, van de Provinciewet en artikel 49, eerste lid,
onderdelen b en c, van de Waterschapswet bevatten de grondslag voor de
aanspraak op een werkloosheidsuitkering en aanspraken in geval van
ziekte van burgemeesters, commissarissen van de Koningin respectievelijk voorzitters van waterschappen. Nu burgemeesters, commissarissen
van de Koningin en voorzitters van waterschappen onder de werking van
de werknemersverzekeringen komen te vallen, is een aparte grondslag
voor aanspraken in de sfeer van werkloosheid en ziekte in de Gemeentewet, Provinciewet en Waterschapswet niet meer nodig, zodat de relevante bepalingen kunnen worden geschrapt.

Artikel V, onderdelen A en B
Deze wijzigingen houden allen verband met het gelijktrekken van waterschapsbestuurders met provinciale en gemeentelijke politieke ambtsdragers en zijn ontleend aan wetsvoorstel 30 424.
De wijziging van artikel 32a, eerste lid, bewerkstelligt dat de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het politieke aanspreekpunt is
voor de waterschapsbestuurders.
Verder komt het huidige tweede lid van artikel 32a te vervallen. Als gevolg
hiervan worden de regels betreffende vergoedingen aan leden van het
algemeen bestuur van waterschappen gelijkgetrokken met gemeenteraadsleden. De huidige uitzonderingsbepaling in artikel 32a, tweede lid, vormt
een inbreuk op het gesloten rechtspositiestelsel dat buiten hetgeen bij of
krachtens de wet is vastgesteld, geen geldelijke voorzieningen kunnen
worden toegekend. Naar analogie met gemeenteraadsleden worden de
uitzonderingsmogelijkheden niet geregeld in de organieke wet, maar in
het rechtspositiebesluit.
Artikel 44, tweede lid, komt te vervallen. In deze bepaling is geregeld dat
van de overeenkomstige toepassing van de Appa zijn uitgesloten de leden
van het dagelijks bestuur die reeds overheidswerknemer in de zin van de
Wet privatisering ABP zijn. Dat laatste wil zeggen dat zij voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

7

pensioen aangesloten zijn bij het ABP. Hoewel de bepaling algemeen is
geformuleerd, ziet deze bepaling uitsluitend toe op de leden van het dagelijks bestuur die de functie bekleden van voorzitter van een waterschap.
Deze zijn immers, indien de functie een fulltime functie is, uit hoofde van
hun rechtspositie bij het ABP aangesloten. De uitzonderingsbepaling
voorkwam dat zij dubbele pensioenaanspraken opbouwden. Nu voorgesteld wordt ook de voorzitters onder de werking van de Appa te brengen,
is de uitzonderingsbepaling niet meer nodig.

Artikel VI, onderdeel A, onder 1, en D
Artikel 1, onderdeel i, van de Werkloosheidswet bevat een definitie van
overheidswerkgever. Om politieke ambtsdragers zo gelijk mogelijk te
maken met het personeel in de sector Rijk, dienen de werkgevers van deze
politieke ambtsdragers eveneens als overheidswerkgever te worden
aangemerkt. Dit heeft tot gevolg dat net als voor hun ambtenaren deze
werkgevers ook voor de hiergenoemde politieke ambtsdragers eigen
risicodragend zijn voor de WW. Het aanwijzen van de desbetreffende
werkgevers vindt plaats in het voorgestelde artikel 9A.

Artikel VI, onderdeel A, onder 2
Artikel 1, onderdeel j, van de Werkloosheidswet bevat een definitie van
overheidswerknemer. Aan dit onderdeel wordt toegevoegd dat ook ministers, staatssecretarissen, commissarissen van de Koningin, leden van
Gedeputeerde Staten, burgemeesters, wethouders, leden van het dagelijks bestuur van een deelgemeente, leden van het dagelijks bestuur van
een waterschap, leden van de Tweede Kamer en de voorzitter van de
Eerste Kamer overheidswerknemer zijn.

Artikel VI, onderdelen B en D, en XII, onderdelen B en C
De leden van de Tweede Kamer vallen niet onder de werking van de
socialezekerheidswetgeving. Ze hebben immers geen privaatof publiekrechtelijke dienstbetrekking. Daarom worden zij expliciet als werknemer
aangewezen in de Werkloosheidswet en de Ziektewet (artikel 3b van de
Werkloosheidswet en artikel 8b van de Ziektewet). Door dit laatste zijn ze
tevens werknemer in de zin van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen. Hetzelfde geldt voor de voorzitter van de Eerste Kamer, die wat
betreft zijn rechtspositie in grote mate gelijk wordt gesteld aan de leden
van de Tweede Kamer (artikel 15 van de Wet vergoedingen leden Eerste
Kamer).
Omdat Kamerleden geen arbeidsverhouding hebben, hebben ze dus ook
geen werkgever. Om voor de Werkloosheidswet en Ziektewet toch een
werkgever aan te wijzen, wordt in artikel 9a, onderdelen b en c, en 10a van
de Ziektewet bepaald dat de Tweede Kamer respectievelijk de Eerste
Kamer optreedt als werkgever in de zin van die wetten.

Artikel VI, onderdeel C, en artikel XII, onderdeel A
In zowel de Werkloosheidswet als de Ziektewet worden ministers, staatssecretarissen, leden van Gedeputeerde Staten, wethouders en leden van
het dagelijks bestuur van een deelgemeente niet meer uitgezonderd van
de Werkloosheidswet en de Ziektewet. Hierdoor worden tevens de Wet
werk en inkomen naar arbeidsvermogen en hoofdstuk 3, afdeling 2, van
de Wet arbeid en zorg van toepassing op deze politieke ambtsdragers.

Artikel VI, onderdeel E
Met dit onderdeel wordt geregeld dat het aantal arbeidsuren van minis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

8

ters, staatssecretarissen, commissarissen van de Koningin, leden van
Gedeputeerde Staten, burgemeesters, wethouders, leden van het dagelijks bestuur van een deelgemeente, leden van het dagelijks bestuur van
een waterschap, leden van de Tweede Kamer en de voorzitter van de
Eerste Kamer voor de vaststelling van het arbeidsurenverlies per week op
40 wordt gesteld. Hiermee wordt voorkomen dat de desbetreffende werkgever dat aantal uren zou moeten bijhouden. Bovendien wordt aldus
bewerkstelligd dat het recht op uitkering op grond van de Werkloosheidswet eindigt indien deze politieke ambtsdragers, nadat zij werkloos zijn
geworden, een dienstbetrekking aanvaarden van meer dan 35 uur per
week.

Artikel VI, onderdeel F, XI en XII, onderdeel D
Met deze onderdelen wordt geregeld dat dienstbetrekkingen als politiek
ambtsdrager respectievelijk het lidmaatschap van de Tweede Kamer en
het voorzitterschap van de Eerste Kamer, voor zover gelegen voor de
datum van inwerkingtreding van deze wet, bij het intreden van het op
grond van de Werkloosheidswet, Ziektewet of Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen verzekerde risico op of na de datum van inwerkingtreding van deze wet, meetellen als dienstbetrekking voor de vaststelling van
het recht op, de omvang, hoogte en duur van de uitkering en voor de
toegang tot de vrijwillige verzekering op grond van die wetten. Mocht het
risico intreden voor de datum van inwerkingtreding van deze wet, dan
ontstaat geen recht op uitkering op grond van de Werkloosheidswet,
Ziektewet of Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen in verband
daarmee, ook niet vanaf de datum van inwerkingtreding van deze wet.

Artikel VII
Artikel 6 van de Wet Nationale Ombudsman bepaalt ten aanzien van de
rechtspositie van de Nationale Ombudsman dat de bepalingen van de
Appa op hem van overeenkomstige toepassing zijn, met dien verstande
dat deze gelijkgesteld is met een lid van de Tweede Kamer der StatenGeneraal. Het is echter niet de bedoeling dat met onderhavig wetsvoorstel
de rechtspositie van de Nationale Ombudsman wijzigt. Daarom zijn de
artikelen van hoofdstuk 10 van de Appa overgeheveld naar de Wet Nationale Ombudsman, waarbij de bepalingen in zijn geheel zijn toegeschreven
naar de Nationale Ombudsman (onderdeel A). Wel zijn bepalingen die
specifiek zien op leden van de Tweede Kamer en die voor de Nationale
Ombudsman geen betekenis hebben, niet overgenomen.
In onderdeel B wordt artikel 6 van de Wet Nationale Ombudsman in die
zin aangepast, dat nog wel de bepalingen ten aanzien van pensioenaanspraken uit de Appa op hem van toepassing zijn. Hoofdstuk 10 wordt
uitgezonderd, omdat daarin is geregeld dat leden van de Tweede Kamer
met betrekking tot ontslag, ziekte en arbeidsongeschiktheid nu aanspraken hebben op grond van de socialezekerheidswetgeving en niet meer op
de Appa.
De wijziging van artikel 10 van de Wet Nationale Ombudsman (onderdeel
C) bewerkstelligt dat ook de rechtspositie van degene die de Nationale
Ombudsman vervangt of zijn positie waarneemt, ongewijzigd blijft.

Artikel VIII
Leden van de Tweede Kamer ontvangen op grond van de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer een inkomen en onkostenvergoedingen voor
het zijn van Kamerlid. Kamerleden zijn gekozen en hebben geen gezagsverhouding tot een werkgever. Ze zijn geen werknemer en er is niet sprake
van een dienstbetrekking. Wel kunnen Kamerleden er voor kiezen op de
schadeloosstelling loonbelasting in te laten houden, op grond van artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

9

4, onderdeel f, van de Wet op de loonbelasting («opting-in»). In het kader
van de werknemersverzekeringen is het van essentieel belang dat er in
dienstbetrekking loon is genoten. Indien dat niet het geval is, bedraagt het
dagloon, en daarmee de uitkering, nihil. Daarom wordt geregeld dat de
opting-in-mogelijkheid voor Kamerleden niet meer van toepassing is,
door te bepalen dat ze voor de loonbelasting geacht worden een fictieve
dienstbetrekking te hebben (onderdeel A). Als gevolg hiervan worden ze
voor de loonbelasting als werknemer beschouwd. Hetzelfde geldt voor de
voorzitter van de Eerste Kamer.
Nu Kamerleden onder de loonbelasting vallen, moet ook een inhoudingsplichtige worden aangewezen. Dit is de Tweede Kamer onderscheidenlijk
de Eerste Kamer, die ook de inhoudingen op de salarissen van het personeel werkzaam bij de beide kamers uitvoert (onderdeel B).

Artikel IX
Omdat Kamerleden de mogelijkheid hebben al dan niet te kiezen voor het
regime van de loonbelasting, is ten aanzien van enkele elementen van de
onkostenvergoeding geregeld dat deze afhankelijk van de keuze voor
«opting-in» netto dan wel bruto worden uitbetaald. Nu deze keuzemogelijkheid er niet meer is, kunnen de bepalingen waarin deze keuzemogelijkheid is geregeld, komen te vervallen.

Artikel X
Artikel 15 van de Wet vergoedingen leden Eerste Kamer brengt de voorzitter van de Eerste Kamer onder de Appa wat betreft aanspraken op een
uitkering bij ontslag en invaliditeit. De voorzitter van de Eerste Kamer
wordt ook onder de sociale verzekeringen gebracht. De relevante verwijzingen in artikel 15 van de Wet vergoedingen leden Eerste Kamer worden
derhalve geschrapt.

Artikel XIII
Voor de inwerkingtreding zijn geen bijzondere voorzieningen noodzakelijk.

Artikel XIV
Deze bepaling bevat de citeertitel.
Van Raak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 32 023, nr. 3

10