Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2035
Vragen van het lid Slootweg (CDA) aan de Minister van Financiën over het
bericht «Aanjagers accountancy zien heel langzaam zelfbewustzijn in sector
groeien» (ingezonden 9 maart 2023).
Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 28 maart 2023).
Vraag 1
Kent u het bericht «Aanjagers accountancy zien heel langzaam zelfbewustzijn
in sector groeien»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het met de kwartiermakers Chris Fonteijn en Marlies de Vries eens dat
de cultuur in de accountancysector moet worden veranderd en dat hierin
langzaamaan stappen worden gezet?
Antwoord 2
De cultuur binnen de accountancysector is langzamerhand aan het veranderen. De Commissie Toekomst Accoutancysector (CTA) constateerde dit in haar
rapport van 15 januari 2020, waarin zij aanbevelingen en maatregelen
beschrijft om een verdere benodigde cultuurverandering in te zetten. De CTA
gaf in dit rapport aan dat de eerste stappen binnen de accountancysector zijn
gezet, maar dat het nodig is om duurzame bestendige waardes te ontwikkelen, waarbij het zo goed mogelijk uitvoeren van de publieke taak centraal
dient te staan. Accountantsorganisaties kunnen moeilijk duurzame cultuurveranderingen verankeren; ze zijn vaak technocratisch en eenvormig en
compliance voert de boventoon, aldus de CTA. De CTA gaf aan dat het proces
van veranderen voor deze organisaties daarom lastig is en veel tijd vergt. Tot
slot gaf de CTA mee dat cultuurveranderingen beginnen bij de opleiding voor
accountants en bij bewustwording bij accountantsorganisaties van remmende
factoren voor een duurzame cultuurverandering. Mijn voorganger heeft deze
aanbevelingen om tot cultuurverandering over te gaan overgenomen en
kwartiermakers aangesteld om bij te dragen aan deze verandering.

1

ah-tk-20222023-2035
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

«Aanjagers accountancy zien heel langzaam zelfbewustzijn in sector groeien», fd.nl, 7 maart
2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

De kwartiermakers schrijven in hun vijfde voortgangsrapportage dat enerzijds
de sector hoopgevende maatregelen neemt die zijn gericht op de cultuurverandering die nodig is. Zo wijzen de kwartiermakers er op dat de Nederlandse
Beroepsorganisatie voor Accountants (NBA) een cultuurprogramma heeft
opgezet en een bestuurlijke professionaliseringsslag heeft ingezet, dat de
Samenwerkende Register Accountants (SRA) een cultuurdag heeft georganiseerd en dat er verschillende positieve geluiden zijn bij accountantsorganisaties, wat er op duidt dat er een meer open en kwetsbare beroepshouding
ontstaat in de sector. Anderzijds is door de kwartiermakers geconcludeerd dat
de sector een afwachtende houding heeft en zich neigt te verschuilen achter
(soms vermeende) belemmeringen in wet- en regelgeving.
Ik ben van mening dat de sector moet streven naar de hoogst mogelijke
kwaliteit van de wettelijke controle van de getrouwheid van de jaarrekening
en het bestuursverslag. De cultuur in de accountancysector is van grote
invloed op de kwaliteit van het werk van de accountant en daarmee dus de
wettelijke controles. Derhalve dient de sector de huidige koers, waarbij
positieve ontwikkelingen en stappen zijn gezet, aan te houden en onderschrijf
ik dan ook dat een verdere cultuurverandering nodig is om de wettelijke
controle naar een nog hoger niveau te tillen.
Vraag 3
Heeft u voorbeelden waarbij de overheid in positieve zin een cultuurverandering in een bedrijfssector heeft weten aan te jagen en wat was daarvoor
nodig zowel vanuit de overheid als vanuit de sector zelf?
Antwoord 3
Een gezonde bedrijfscultuur moet komen vanuit de sector zelf. De overheid
kan daaraan wel een bijdrage leveren, maar kan niet de bepalende factor zijn.
Een voorbeeld waar de overheid heeft bijgedragen aan de cultuurverandering
in de financiële sector, is de introductie in 2015 van de bankierseed of -belofte
die wordt afgelegd door alle medewerkers die werken bij een bank. Hiermee
willen banken – individueel en collectief – de samenleving laten zien waar zij
voor staan en waar zij op aangesproken kunnen worden. De bankierseed
beoogt bij te dragen aan een cultuurverandering in de sector doordat er veel
aandacht wordt besteed aan bewustwording, zowel op het moment van het
afleggen van de eed als tijdens het dienstverband. Uit een evaluatie van DNB
en de AFM blijkt dat banken onder meer presentaties organiseren en
workshops, dilemmatrainingen en e-learningprogramma’s worden gegeven.
Uit een inventarisatie van DNB en de AFM blijkt dat een grote meerderheid
van de instellingen onderhavig aan de bankierseed heeft aangegeven dat
deze bijdraagt aan een cultuurverandering in de sector.
Vraag 4
Wat is volgens u de gemiddelde tijd die het duurt om een cultuur in een
bedrijfssector aan te passen? Moeten we dan in maanden, jaren of wellicht
decennia denken?
Antwoord 4
Terugkijkend op het voorbeeld van de bankierseed, kwamen de AFM en DNB
in 2016 met berichtgeving over conclusies uit een onderzoek naar de
invoering van de bankierseed, waarin zij concludeerden dat er een cultuurverandering had plaatsgevonden in de sector2. Een cultuurverandering is echter
afhankelijk van meerdere factoren en deze factoren zijn vaak moeilijk te
kwantificeren. Uiteindelijk dient cultuurverandering uit de sector zelf te
komen. De snelheid is daarom ook afhankelijk van de veranderingsgezindheid
van de sector zelf.
Vraag 5
Hoe kijkt u aan tegen de bevinding van de aanjagers dat er nog steeds een
«afwachtende houding is binnen de sector» en dat zij zien dat «accountantsorganisaties zich verschuilen achter (vermeende) belemmeringen in wet- en
regelgeving»?

2

AFM. 27 september 2026. Banken en verzekeraars pakken beroepseed serieus op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 5
De kwartiermakers schrijven dat de sector langzaam positieve stappen maakt,
maar dat de uitdaging schuilt in het veranderen van de afwachtende houding.
Ik deel de mening van de kwartiermakers dat een langdurige inzet nodig is
van de NBA, de accountantskantoren en de accountants om de cultuur aan te
passen.
Vraag 6
Is er volgens u nog aanvullende actie nodig om de cultuurverandering te
bewerkstelligen, die volgens de aanjagers de belangrijkste voorwaarde is om
de accountancy echt te veranderen? Zo ja, welke?
Antwoord 6
De kwartiermakers zijn momenteel nog bezig met het aanjagen van de
opvolging van de aanbevelingen van de Commissie Toekomst Accountancysector (CTA) en dragen uit dat zij het thema cultuur blijven agenderen.
Hiervoor gaan de kwartiermakers nog in gesprek met verschillende (kleinere)
accountantsorganisaties, commissarissen en bestuurders en zogenoemde
young boards.
Rond de zomer zullen de kwartiermakers de zesde voortgangsrapportage
aanbieden en eind dit jaar zullen zij hun slotrapportage sturen. Ik wacht deze
werkzaamheden en rapportages af om vervolgens een afweging te kunnen
maken of aanvullende acties en maatregelen noodzakelijk zijn.
Vraag 7
Heeft het volgens u kans van slagen om een cultuur aan te passen in een
sector wanneer daarin grosso modo dezelfde mensen actief zijn of vragen
Fonteijn en de Vries met andere woorden dat de top van de accountantswereld moet wijzigen?
Antwoord 7
Ja, ik ben van mening dat het een kans van slagen heeft om een cultuuraanpassing te bereiken in de accountancysector. Momenteel voeren de NBA, SRA
en de accountantsorganisaties verschillende trajecten uit waarmee langzaam
stappen worden gezet richting een positieve cultuurverandering in de sector
waarbij het publieke belang boven het commerciële belang wordt gezet en de
accountant blijvend gericht is op een zelfbewuste professioneel-kritische
houding tegenover de controletaak. Dit zelfbewustzijn groeit momenteel ook
binnen de bestaande top. Ik hoop en verwacht dat zij ook de vervolgstappen
kunnen zetten.
Vraag 8
Vindt u dat er bij een andere cultuur en meer aandacht voor een maatschappelijke rol van accountants ook hoort dat kleinere ondernemingen en
non-profit instellingen ook een beroep kunnen doen op de diensten van
grotere accountantsorganisaties, ook als die relatief veel werk kosten en
weinig of nauwelijks winstgevend zijn?
Antwoord 8
Ja, ik ben van mening dat bij een andere cultuur en meer aandacht voor de
maatschappelijke rol van de accountant, het van belang is dat kleinere
ondernemingen en non-profit instellingen toegang hebben tot een accountant. Voor kleinere organisaties verrichten kleinere accountantsorganisaties
vaak de diensten. Echter wanneer door krapte bij deze organisaties dit niet
mogelijk blijkt, dan dienen grotere accountantsorganisaties hierin ook hun
verantwoordelijkheid te nemen.
Vraag 9
Monitort u in hoeverre kleinere ondernemingen en non-profit instellingen als
zorginstellingen en scholen daadwerkelijk meerdere mogelijkheden hebben in
een keuze voor een accountant?
Antwoord 9
Ja, ik heb contact met de NBA over de toegankelijkheid van de accountantsdiensten voor ondernemingen en instellingen wanneer er in sectoren kraptes
optreden. Vooralsnog zijn voor mij geen concrete signalen naar voren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

gekomen, waarin de accountancysector zijn verantwoordelijkheid niet heeft
genomen. Dit neemt niet weg dat de keuze voor accountantskantoren voor
kleine ondernemingen en non-profit instellingen soms beperkt is.
Vraag 10
In hoeverre zijn de lasten, denk aan toezichtskosten, voor accountants in de
afgelopen tien jaar gestegen en in hoeverre worden die verwacht komende
jaren nog verder te stijgen vanwege aanvullende regelgeving?
Antwoord 10
Het toezicht op reguliere accountantsorganisaties werd tot 2020 hoofdzakelijk
uitgevoerd door de NBA en SRA. Vanaf 2020 verricht de AFM feitelijk het
toezicht op reguliere accountantsorganisaties. Officieel ging het toezicht van
de NBA en SRA over naar de AFM per januari 2022.
AFM-toezicht
De door de AFM bij accountantsorganisaties in rekening gebrachte toezichtkosten zijn tussen 2013 en 2020, toen het AFM-accountancytoezicht zich
richtte op OOB-accountantsorganisaties en het toezicht op de reguliere
accountantsorganisaties door de NBA (en SRA) is verricht, toegenomen van
6,6 miljoen euro naar 11,5 miljoen euro. Hieronder zijn dus niet begrepen de
kosten die NBA en SRA in rekening brachten voor het door hen uitgevoerde
gedelegeerde toezicht bij de reguliere accountantsorganisaties.
De AFM zal in de toekomst het gehele toezicht op de reguliere accountantsorganisaties uitoefenen (Kamerstuk 33 977, nr. 29). Daarvoor is de AFM met het
kabinet een ingroeipad voor de overheveling van het toezicht op de reguliere
accountantsorganisaties overeengekomen (Kamerstuk 33 957, nr. 33). Volgens
het ingroeipad bedragen de maximale kosten voor het uitvoeren van dit
overgehevelde toezicht in 2021 1,5 miljoen euro en nemen zij toe tot
maximaal 5,1 miljoen euro in 2024.
Daarnaast wordt het toezicht op de OOB-accountantsorganisaties geïntensiveerd (Kamerstuk 35 718, nr. 14). Ook hiervoor is de AFM een ingroeipad
overeengekomen, waarbij de maximale kostentoename 0,6 miljoen euro is in
2022, en oploopt tot maximaal 2,4 miljoen euro in 2024. Door het aftreden
van het vorige kabinet en de daaropvolgende controversieelverklaring van
deze kamerbrief is het hierboven genoemde ingroeipad een jaar later van
start gegaan, en ziet daarom nu op 2023–2025.
Gelet op de ingroeipaden van enerzijds de overheveling van het toezicht op
de reguliere accountantsorganisaties en anderzijds de intensivering van het
OOB-toezicht, verwacht de AFM in 2023 circa 18,8 miljoen euro bij accountantsorganisaties in rekening te brengen. In 2024 en 2025 zullen de in
rekening te brengen toezichtkosten als gevolg van voornoemde ingroeipaden
verder toenemen. Het is tot slot mogelijk dat de toekomstige toezichtkosten
worden beïnvloed door onder andere nieuwe wetgeving, zoals het toezicht op
de assurance op duurzaamheidsverslaggeving onder de Corporate Sustainability Reporting Directive.
NBA-toezicht
De NBA heeft de afgelopen tien jaar de reguliere toetsing conform de
Verordening op de kwaliteitsbeoordelingen artikel 33 uitgevoerd. Hierin staat
dat de kwaliteit van de beroepsuitoefening van een accountant eens in de zes
jaar getoetst moet worden door middel van het toetsen van het kwaliteitssysteem van een accountantseenheid en of deze in opzet en werking voldoet aan
de verordeningen en nadere voorschriften. Sinds januari 2022 heeft de NBA
de toetsingen van het wettelijke controledomein overgedragen aan de AFM.
3

Verordening op de kwaliteitsbeoordelingen Artikel 3:
1. Het bestuur beoordeelt de kwaliteit van de beroepsuitoefening van een accountant.
2. Voor een beoordeling van de beroepsuitoefening als bedoeld in het eerste lid, door een
openbaar, intern of overheidsaccountant toetst het bestuur ten minste eenmaal in de zes
jaar of het kwaliteitssysteem van een accountantseenheid in opzet en werking voldoet aan
de verordeningen en nadere voorschriften die krachtens artikel 19 van de Wet op het
accountantsberoep zijn vastgesteld.
3. Wettelijke controles door accountantsorganisaties die beschikken over een vergunning als
bedoeld in artikel 6, tweede lid, van de Wet toezicht accountantsorganisaties zijn uitgezonderd van de toetsing bedoeld in het tweede lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

De NBA toetst vanaf 2022 de NVKS-opdrachten (vrijwillige controle, beoordelen, overige assurance en aan assurance verwante opdrachten). Van 2013 tot
2019 zijn de kosten gelijk gebleven voor de kwaliteitstoetsing en in de
daaropvolgende jaren stijgen de kosten lichtelijk doordat de NBA een
jaarlijkse inflatiecorrectie toegepast.
SRA-toezicht
De vereniging SRA voert vanaf 2006 kwaliteitstoetsingen uit bij haar leden in
het Wta-domein. De gepaarde toezichtskosten voor deze kwaliteitstoetsingen
per accountantsorganisatie met een niet-OOB-vergunning bij de SRA zijn
sinds 2016 gestegen. De AFM heeft het feitelijke toezicht in het Wta-domein
overgenomen sinds januari 2022. De toezichtskosten voor de SRA-leden met
een Wta-vergunning zijn niet afgenomen nadat de AFM de kwaliteitstoetsing
verricht.
Vraag 11
Bestaat er een overzicht van het aantal accountantsorganisaties over de
afgelopen tien jaar verdeeld naar verschillende grootte van de organisaties?
Antwoord 11
Hieronder heb ik twee overzichten opgenomen die afkomstig zijn uit het
rapport «Sector in beeld 2022» van de AFM. Deze overzichten laat zien dat
het aantal accountantsorganisaties (AO’s) over de afgelopen acht jaar (zie de
onderstaande grafieken)4 afneemt. Uit dit overzicht blijkt dat het aantal
accountantsorganisatie is gedaald van 429 (waarvan 9 OOBaccountantsorganisaties) naar 261 (waarvan 6 OOB-accountantsorganisaties).

4

AFM. (2022). Sector in beeld 2022. Nieuwe data-analyse geeft inzicht in marktontwikkelingen
accountantsorganisaties. Pagina 5, figuur 2.1. https://www.afm.nl/nl-nl/sector/actueel/2022/
november/accountancy-sector-in-beeld-2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 12
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Accountancy
van 30 maart 2023?
Antwoord 12
De beantwoording van de vragen zal ik zo spoedig mogelijk naar de Kamer
sturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6