Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 344

Terugkeerbeleid

Nr. 127

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2015
In het Algemeen Overleg van 4 juni 2015 over het vreemdelingen- en
asielbeleid (Kamerstuk 19 637, nr. 2025), heb ik u een brief toegezegd,
waarin het proces wordt beschreven van het verkrijgen van (vervangende)
reisdocumenten voor vertrekplichtige vreemdelingen, zoals dat door de
Dienst Terugkeer en Vertrek (hierna: de DT&V) wordt uitgevoerd.
In het Nederlandse terugkeerbeleid staat de eigen verantwoordelijkheid
van de vreemdeling voor zijn vertrek voorop. Om personen te stimuleren
zelfstandig terug te keren naar hun land van herkomst, investeert de
DT&V in maatwerk en subsidieert de Nederlandse overheid verschillende
terugkeerprojecten uitgevoerd door de Internationale Organisatie voor
Migratie en diverse ngo’s. De projecten bestaan uit persoonlijke
begeleiding en financiële hulp of ondersteuning in natura in Nederland
en/of het land van herkomst.
In persoonlijke gesprekken met de vreemdeling en in overleg met de
ketenpartners, bekijken de medewerkers van de DT&V wat de mogelijkheden zijn voor het organiseren van het (zelfstandige) vertrek. Wanneer de
vreemdeling niet zelfstandig vertrekt en geen hulp aanvaardt van de
DT&V of van andere organisaties, zullen de mogelijkheden voor
gedwongen terugkeer onderzocht worden. Er kunnen daarbij vrijheidsbeperkende of, in het uiterste geval, vrijheidsbenemende maatregelen
worden toegepast.
Werkwijze van de Dienst Terugkeer en Vertrek
Nadat de asielaanvraag van een vreemdeling is afgewezen door de
Immigratie- en Naturalisatiedienst, of een persoon zonder rechtmatig
verblijf in het land is aangetroffen, ontvangt de DT&V een overdrachtsdossier en start het vertrekproces. Vervolgens stelt de DT&V een
individueel vertrekplan op. Een onderdeel van het vertrekplan is veelal de
aanvraag voor een (vervangend) reisdocument bij de autoriteiten van het

kst-29344-127
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 344, nr. 127

1

(vermoedelijke) land van herkomst. Deze aanvraag wordt door de DT&V
opgestart, tenzij er een origineel geldig reisdocument aanwezig is of een
alternatieve vertrekmogelijkheid, zoals bijvoorbeeld een overdracht in het
kader van de Dublinverordening.
Voor de meeste landen geldt dat de identiteit en nationaliteit van een
vreemdeling vast moet komen te staan alvorens een (vervangend)
reisdocument door de buitenlandse autoriteiten kan worden afgeven.
Indien de vreemdeling niet in het bezit is van een identiteitsdocument en
aangeeft deze evenmin alsnog (in het land van herkomst) te kunnen
opvragen, zal doorgaans een bezoek nodig zijn aan de ambassade of het
consulaat van het land waar de vreemdeling stelt vandaan te komen. De
DT&V organiseert dit bezoek en is in beginsel aanwezig zijn bij het
gesprek. De vreemdeling heeft tijdens het gesprek met de betreffende
diplomatieke vertegenwoordiging de gelegenheid om voldoende
herkomstinformatie te verstrekken op basis waarvan een (vervangend)
reisdocument kan worden afgeven. Het komt voor dat er aanvullend
onderzoek in het herkomstland zelf noodzakelijk is. Daarnaast zijn niet alle
diplomatieke vertegenwoordigingen bevoegd om zonder tussenkomst van
de autoriteiten in het land van herkomst een (vervangend) reisdocument
te verstrekken.
De praktijk leert dat aan vreemdelingen, die de juiste personalia en
nationaliteitsgegevens hebben opgegeven en uitdrukkelijk te kennen
hebben geven te willen terugkeren, (vervangende) reisdocumenten
worden verstrekt door de diplomatieke vertegenwoordigingen.
Niet elke aanvraag leidt tot een (vervangend) reisdocument
Het komt regelmatig voor dat personen geen of valse personalia
verstrekken of dat personen in het bezit zijn van hun paspoort, maar deze
niet willen tonen aan de Nederlandse overheid. Het is voor de DT&V een
zeer lastige opgave om in die gevallen een (vervangend) reisdocument te
verkrijgen, zodat de vreemdeling daadwerkelijk Nederland kan verlaten.
De autoriteiten van het (vermoedelijke) land van herkomst zullen, aan de
hand van de door de persoon verstrekte informatie controleren of de
opgegeven nationaliteit en identiteit kloppen. Sommige landen zullen
(vervangende) reisdocumenten verstrekken als de nationaliteit is vast
komen te staan. Het is echter bij veel landen van wezenlijk belang, dat de
vreemdeling de juiste identiteitsgegevens verstrekt en niet alleen zijn of
haar nationaliteit kan aantonen. Ook de vaststelling van de nationaliteit
van een vreemdeling kan zonder diens medewerking uiterst lastig zijn.
Een aantal landen werkt niet of onvoldoende mee aan gedwongen
terugkeer, ook al staat de nationaliteit en/of identiteit niet ter discussie. Als
een vreemdeling afkomstig is uit een dergelijk land niet uitdrukkelijk aan
de autoriteiten te kennen geeft terug te willen keren, zal er geen
(vervangend) reisdocument worden verstrekt.
Buitenschuldvergunning
Er zijn geen herkomstlanden bekend die structureel weigeren hun
landgenoten terug te nemen als zij daar zelf om verzoeken. In die gevallen
dat het toch voorkomt, dat een vreemdeling er alles aan heeft gedaan om
terug te keren naar zijn land van herkomst en het buiten zijn schuld ligt
dat er geen (vervangend) reisdocument wordt verkregen, ook al wordt er
door de autoriteiten niet getwijfeld aan de opgegeven nationaliteit en
identiteit van de persoon, dan kan de vreemdeling in aanmerking komen
voor een zogenaamde vergunning «buiten schuld». Hiervoor is van
belang dat aannemelijk wordt gemaakt dat het niet is gelukt om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 344, nr. 127

2

zelfstandig (vervangende) reisdocumenten te verkrijgen en dat ook
bemiddeling door de DT&V niet tot terugkeer heeft kunnen leiden.
Terug- en overnameovereenkomsten
Nederland is partij bij een aantal1 (meestal namens de EU afgesloten)
terug-en overnameovereenkomsten. Dit zijn overeenkomsten waarin de
terugkeermodaliteiten en identificatieprocedure tussen landen geregeld is.
Nederland stuurt naar deze landen een verzoek tot identificatie en
terugname van vreemdelingen en deze procedure verloopt goed. Als de
vreemdeling de juiste nationaliteits- en identiteitsgegevens heeft
verstrekt, ontvangt Nederland onverwijld een terugnameakkoord van het
aangezocht land. De Nederlandse overheid staat positief tegenover deze
overeenkomsten, die de terug- en overname van onrechtmatig in
Nederland verblijvende vreemdelingen vereenvoudigen. Vertrekplichtige
vreemdelingen zullen niet alleen Nederland, maar ook het grondgebied
van de EU moeten verlaten.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

1

Voor meer informatie zie: http://www.dienstterugkeerenvertrek.nl/Kennisbank/Terugen_Overnameovereenkomsten/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 344, nr. 127

3