Onderzoeksrapport: Bevorderen kinderopvang onder ouders met lage SES
,

Den Haag, 2.2 november 2019
Micky Boot M5c
Dr. Bert Pol

Bart de Vos PhD
Ellen Zonneveld M

tabula rasa

Managementsamenvatting (1/3)
Het huidige onderzoek is uitgevoerd om inzicht te krijgen in de manier waarop ouders met een lage sociaaleconomische status (SES) gestimuleerd kunnen worden
om gebruik te maken van formele kinderopvang. In dit onderzoek richten we ons voornamelijk op kinderdagverblijven ook wel crèche genoemd. Ook maken we de
vergelijking tussen moeders die formele opvang gebruiken (kinderdagverblijf, peuterspeelzaal en/of gastouder) en moeders die geen formele opvang gebruiken. Op
basis van dit onderzoeksrapport zullen er effectieve interventies ontwikkeld worden om het gebruik van kinderdagverblijven te stimuleren onder de doelgroep.

Moeders gaan minder werken na geboorte kind
Een aanzienlijk aantal lage SES moeders die geen gebruik maken van formele

SociaPe ontwikkeling en voorbereiding basisschool belangrijkste drijfveren
Moeders kiezen voor een vorm van opvang omdat het:

opvang stopt met werken en studeren, een stijging van 21.2 procentpunt.

de sociale ontwikkeling van het kind bevordert.

Moeders die blijven werken gaan minder uren werken nadat ze een eerste

een goede voorbereiding is op de basisschool.

kind krijgen, van gemiddeld 31 naar 24 uur per week.

Met name moeders die gebruik maken van kinderdagverblijf kiezen hiervoor

Het merendeel (76 — 80 %) van de partners blijft met gemiddeld 38,5 uur

om te kunnen blijven werken of studeren.

per week wél full-time werken.
Moeite zorg over te dragen en angst voor hoge kosten belangrijkste
Betaalbaarheid, veiligheid en openingstijden
Moeders die gebruik maken van kinderdagverblijf geven aan

struikelblokken
Moeders die niet kiezen voor opvang, doen dit omdat ze:

dat de kosten van de opvang meevallen.

zelf hun kind willen zien opgroeien.

tevreden te zijn over de openingstijden van de opvang, alhoewel

het belangrijk vinden zelf de opvoeding te verzorgen.

informele opvang vaak ernaast wordt gebruikt.

de opvoeding niet aan een ander willen over laten.

een goed gevoel mee te laten wegen maar noemen (on)veiligheid niet

verwachten dat er hoge kosten mee gemoeid zijn.

direct als zorg.

Managementsamenvatting (3/3)

Behoefte aan face-to-face communicatie tijdens zwangerschap
Informatie over kinderdagverblijf is het meest gewenst:

Aanknopingspunten interventies
•

Moeders vinden de toekomst en scholing van hun kind belangrijk.

•

tijdens de zwangerschap.

Bekendheid toeslag vergroten; Angst voor complexiteit aanvraag wegnemen

•

middels face-to-face communicatie, eventueel aangevuld met gedrukte

Combinatie werk & kinderdagverblijf aanmoedigen door informatie over

informatie.

toeslag te verbeteren

door de opvang zelf, het consultatiebureau, of de gemeente.

Bezorgdheid wegnemen over openingstijden, kosten, veiligheid
De (sociale) omgeving bij de keuze betrekken
•

Effectieve informatievoorziening: wanneer, hoe en door wie

Aanleiding onderzoek
Uit onderzoek is gebleken dat voornamelijk bij ouders met een lage sociaal-

hoogste inkomensgroep (zie figuur)5. Dit komt overeen met onderzoek dat laat

economische status (SES) het gebruik van formele kinderopvang veel voordelen

zien dat er relatief weinig gebruik wordt gemaakt van formele kinderopvang

kan bieden voor zowel ouder als kinds. Allereerst kan het gebruik van

door mensen met een lage 5E513.

kinderopvang de arbeidsparticipatie vergroten onder moeders. Hierdoor neemt

Het doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in de manier waarop ouders

het inkomen van een gezin toe, wat vaak leidt tot betere omstandigheden

met een lage SES gestimuleerd kunnen worden om gebruik te maken van

thuis2. Daarnaast kunnen ouders terecht bij professionele partners voor

formele kinderopvang. We richten ons specifiek op het gebruik van

opvoedingsvragen en breidt het gebruik van formele kinderopvang het

kinderdagverblijven. Op basis van dit onderzoeksrapport zullen effectieve

sociale netwerk van de ouders uit.

interventies ontwikkeld worden om het gebruik van formele opvang te

Voor de kinderen heeft het gebruik van kinderopvang positieve gevolgen voor

stimuleren onder de doelgroep. Dit onderzoek is in opdracht van het Ministerie

zowel de (pre)cognitieve- als de sociaal-emotionele ontwikkeling3-4. Dit leidt

van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uitgevoerd.

dan ook tot betere schoolprestaties. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat

Huishoudens met kinderopvangtoeslag naar Inkomensgroep. 2017*

deze voordelen alleen gelden als de kwaliteit van de kinderopvang hoog is en

te.

~te

==

•

als het kind voor een stabiele periode gebruik maakt van kinderopvang4. Dit
houdt in dat er in een korte periode geen afwisseling is tussen wel en geen
gebruik van de opvang. Hoewel kinderopvang voor veel voordelen kan zorgen
bij gezinnen met een lage SES, behoort slechts 1,4% van de huishoudens met
kinderopvangtoeslag tot de laagste inkomensgroep, terwijl dit 20% is voor de

sa

boosite
aow inksweens
10

ISS

IS

11,1

SO

32.1

ZO
94

• vessioolse cijfer,

Doelgroep
•

In dit onderzoek richten we ons op ouders met een lage SES. Een lage SES
definiëren we als volgt:
Er is sprake van een laag opleidingsniveau en/of laag
huishoudinkomen.
▪

•

Een ouder heeft een laag opleidingsniveau indien de hoogst
genoten opleiding de basisschool, praktijkonderwijs,
vmbo/mavo, havo, MB01 of MBO2 is.

•

Er wordt gesproken van een laag huishoudinkomen indien het

• •

•

huishoudinkomen maximaal €25.000 per jaar is.
•

We focussen ons voornamelijk op moeders in dit onderzoek, omdat zij de
bepalende factor zijn voor de keuze om gebruik te maken van
kinderopvang2,3, 6.

•

We richten ons in dit onderzoek op moeders met tenminste één kind
tussen de nul en vier jaar.

11

rasa

u.,.. u".. ..p!;400H,,:.,

Formele kinderopvang vs.
informele/geen kinderopvang
•

Hoewel we ons voornamelijk richten op het gebruik van
kinderdagverblijven, hebben we ook moeders die gebruik maken van
formele opvang afgezet tegen moeders die gebruik maken van informele
opvang.
•

Formele opvanggroep: deze groep maakt gebruik van formele
kinderopvang. Hieronder valt naast het kinderdagverblijf, óók het
gastouderschap en de peuterspeelzaal.
Informele opvanggroep: deze groep maakt alleen gebruik van
informele kinderopvang (door familie, vrienden, bekenden of een
andere oppas) of maakt helemaal geen gebruik van opvang.

•

Deze groepen verschillen qua demografische gegevens nauwelijks van
elkaar. Enkel zijn moeders uit de formele opvanggroep gemiddeld ouder
dan moeders die geen formele opvang gebruiken (Bijlage C).

4. Resultaten:
Kwantitatief onderzoek

Moeders die geen gebruik maken van formele opvang stoppen
relatief vaak met werken na het krijgen van hun eerste kind
Formele opvang
100

5,4

Informele opvang
100

90

15,1

90

80

12,9

80

70

70

60

60

50

50

40

40

30

30

20

20

10

10

0

0
Werksituatie vei& het eerste kind
■ Werk
Studie en traject naar werk

•

Werksituatie nu
Studie en werk ernaast
Geen werk, studie of traject

12,8
8,5

34,0

10,6

Werksituatie vóiir het eerste kind
ak Werk
Studie en traject naar werk

Werksituatie nu
Studie en werk ernaast
Geen werk, studie of traject

Bij beide groepen neemt het aantal werkende moeders af na het krijgen van het eerste kind. Echter, in de informele opvanggroep is een sterke stijging
(21,2 procentpunt) te zien in het aantal moeders dat geen werk, studie of traject volgt.

a rasa

Formele vs. informele opvang: Afname in werkuren groter bij
gebruik van formele opvang
•

In zowel de formele opvanggroep als de informele opvanggroep neemt

35

het aantal uur dat moeders werken af bij het krijgen van hun eerste kind.
Deze afname in werkuren is sterker in de formele opvanggroep dan in de
informele opvanggroep (zie Figuur). Echter, moeders in de informele

25

groep stoppen vaker helemaal met werken na het krijgen van hun eerste

20

kind. Moeders die die helemaal gestopt zijn met werken na het krijgen
van een kind zijn niet in deze berekening meegenomen.
•

30

15

Het aantal moeders dat minder is gaan werken is groter in de formele

10

opvanggroep dan in de informele opvanggroep:

5

•

85% van de moeders met formele kinderopvang die blijven werken,
zijn minder uur gaan werken. Bij moeders zonder formele

0
Werkuren voor eerste kind
■ Formele opvanggroep

kinderopvang is dit 57%.

tS•

Werkuren nu
„_ informele opvanggroep

Een goede baan voor het kind belangrijker voor moeders uit de
niet-kinderdagverblijfgroep dan de kinderdagverblijfgroep
Belangrijk in de opvoeding

Be

< voor de toekomst van het kind

Moeders vinden de volgende factoren het belangrijkst in de

Moeders vinden het volgende het belangrijkst voor de toekomst van

opvoeding van hun kind:

hun kind:

1.

Regelmaat en ritme inbouwen

í. Geluk

z.

Liefde, respect en rekening houden met anderen

2. Gezondheid

3.

Eerlijkheid en openheid

3.

Een goede opleiding
Liefde

Beschermende moeders

Goede, leuke baan

Een groot deel van de moeders ziet zichzelf als beschermend.

Moeders in de niet-kinderdagverblijfgroep noemen een goede, leuke

Dit verschilt niet tussen de kinderdagverblijfgroep en de niet-

baan krijgen voor hun kind vaker dan moeders in de

kinderdagverblijf groep. Ook tussen de formele en informele

kinderdagverblijfgroep.

opvanggroep is er geen verschil gevonden.

Hip

a

De sociale omgeving van moeders speelt een rol bij de keuze voor
kinderopvang
Invloeden van sociale omgeving

gebruiken. Moeders geven zelf echter niet aan dat omgeving van

De sociale omgeving van de moeders heeft een grote invloed op hun

invloed is op deze keuze. Hieruit blijkt dat dit onbewust invloed

keuze voor een opvangvorm:

heeft.

Moeders die gebruik maken van het kinderdagverblijf, zien dit ook

«

Voor de keuze van een specifieke opvang geeft 30% wel aan dat dit

in hun omgeving het meest terugkomen.

aangeraden is door de omgeving of dat zij iemand kennen die

Moeders in de niet-kinderdagverblijfgroep, nemen een grotere

gebruik maakt van die opvanglocatie.

diversiteit aan opvangvormen in hun omgeving (minder
kinderdagverblijf, en vooral meer peuterspeelzaal) waar.

Formele vs. informele opvang
Moeders die formele opvang gebruiken zien dit vaker in hun
omgeving terug.
Uit de resultaten komt naar voren dat de sociale omgeving een
belangrijke rol speelt in de keuze om wel of geen opvang te

Openingstijden, gevoel en
overtuigingen als redenen voor
alternatieven van kinderdagverblijf
Keuze voor gastouder in plaats van kinderdagverblijf
De belangrijkste redenen voor moeders om gebruik te maken van een gastouder
in plaats van het kinderdagverblijf zijn:
1.

De groepsgrootte: een kleine groep wordt als prettiger ervaren

2.

Een beter gevoel hebben bij gastouderschap

3.

Flexibelere openingstijden

Keuze voor peuterspeelzaal in plaats van kinderdagverblijf
Veelgenoemde redenen om te kiezen voor de peuterspeelzaal:
1.

De overtuiging dat het meer gericht is op het klaarstomen van hun kind op de
basisschool. Dit sluit aan op de bevinding dat moeders die gebruik maken van
gastouderschap of de peuterspeelzaal relatief vaker de voorbereiding op de
basisschool noemen als reden om opvang te gebruiken.

2.

Het is slechts voor een dagdeel in plaats van de hele dag.

3.

Het idee dat de kosten lager zijn.

Moeders vinden het kinderdagverblijf duur
Geen invloed van werksituatie

Formele opvang versus geen formele opvang

Moeders uit alle groepen geven aan dat het kinderdagverblijf relatief

Moeders die formele opvang gebruiken verschillen van de moeders die

duur is.

geen formele opvang gebruiken: moeders die alleen gebruik maken

Er is geen verschil tussen werkende moeders en moeders die niet

van informele opvang vinden het kinderdagverblijf vaker veel te duur of

werken in de mate waarin zij opvang betaalbaar vinden. Ook de

weten niet of het betaalbaar is, terwijl moeders die formele opvang

werksituatie van de partner heeft geen invloed op de mate waarin

gebruiken hier vaker neutraal tegenover staan.

opvang betaalbaar wordt gevonden .
Invloed kosten opvang op werksituatie
Kinderdagverblijfgroep versus niet-kinderdagverblijfgroep

Tevens geven 10 van de 40 moeders (25%), die niet werken, studeren

De kinderdagverblijfgroep verschilt van de niet-

of een traject naar werk volgen, aan niet te werken omdat het niet

kinderdagverblijfgroep: moeders die geen gebruik maken van het

loont om te werken vanwege de hoge kosten van de opvang.

kinderdagverblijf vinden dit in grotere mate te (veel) duur.
12,7% van de moeders in de niet-kinderdagverblijfgroep geeft aan niet
te weten of het kinderdagverblijf betaalbaar is of niet. In de
kinderdagverblijf-groep is dit 3,8%

Kinderopvang wordt duur gevonden ondanks de toeslag
Kinderopvang duur ondanks bekendheid met toeslag

Hoogte toeslag

Het merendeel (44%) van de moeders die aangeven dat het

Moeders die toeslag gebruiken vinden deze gemiddeld wat aan de lage kant.

kinderdagverblijf veel te duur is, is bekend met kinderopvangtoeslag maar

Het merendeel (55%) staat er echter neutraal tegenover.

gebruikt dit niet meer.

Moeders uit de doelgroep kunnen middels de kinderopvangtoeslag 96% van

Bijna de helft van de moeders die aangeven dat het kinderdagverblijf te

de opvangkosten vergoed krijgen. Gebaseerd op het maximum uurtarief van

duur is, maakt gebruik van kinderopvangtoeslag.

€8,02 zal hun eigen bijdrage per uur 33 cent bedragen voor het

Ongeveer de helft van de moeders die niet weten of het kinderdagverblijf

kinderdagverblijf en 25 cent voor gastouderopvang in 2019.14

betaalbaar is, weet niet wat kinderopvangtoeslag inhoudt of heeft er nog
nooit van gehoord.

Moeders die opvang te veel duur vinden zijn minder bekend met toeslag
Moeders die aangeven opvang veel te duur te vinden, zijn minder bekend
met de toeslag en gebruiken de toeslag minder vaak dan moeders die
opvang niet veel te duur vinden.
Moeders die niet weten of opvang betaalbaar is, zijn tevens minder bekend
met de toeslag en gebruiken deze minder dan moeders die wel denken te
weten of opvang betaalbaar is.

Moeders krijgen hulp bij het aanvragen van kinderopvangtoeslag
Gestopt met toeslag

Aanvragen toeslag

Moeders die geen gebruik (meer) maken van kinderopvangtoeslag geven

Meer dan de helft van de moeders geeft aan dat kinderopvang

aan dat dit komt doordat ze:

toeslag aanvragen makkelijk was.

1.

Geen gebruik meer maken van kinderopvang.

2.

Denken geen recht meer hebben op toeslag. Hoewel het niet te
controleren is of dit ten onrechte gedacht wordt, geldt dat:
10 van de 23 moeders die denkt geen recht te hebben, werken,
studeren of een traject naar werk volgen.
16 van de 23 partners van moeders die aangeven geen recht te
hebben werken, studeren of een traject naar werk volgen.
7 van de 87 moeders die werken, studeren of een traject naar
werk volgen en een partner hebben die dit ook doet, aangeven
geen recht te hebben op toeslag.

Een vijfde van de moeders krijgt daarnaast hulp bij aanvragen of
het is voor hen aangevraagd.

Gedragsdeterminanten voor gebruik van kinderopvang

33 1

tabula rasa

Moeders en de ontwikkeling van hun kind
Belangrijk in opvoeding
•

Veiligheid speelt een indirecte rol

Moeders geven aan respect en goede manieren het belangrijkst te

Vertrouwen lijkt een indirecte rol te spelen bij de keuze voor

vinden in de opvoeding, gevolgd door consequentheid/regelmaat,

kinderdagopvang.

goede normen en waarden, openheid en eerlijkheid.

•

Moeders noemen zorgen over veiligheid niet expliciet als reden
om geen gebruik te maken van het kinderdagverblijf.

Goede opleiding en baan belangrijk voor doelgroep
•

•

Maar zij hechten wel veel waarde aan rondleidingen/intakes, een

Moeders vinden geluk, gezondheid, en een goede opleiding en baan

goed gevoel en een klik met de leidster bij hun keuze voor

belangrijk voor de toekomst van hun kinderen vinden.

opvang.

Een goede en leuke baan wordt relatief belangrijker gevonden door

•

Ook moeders die gastouderschap gebruiken, geven aan dat zij

moeders die geen kinderdagverblijf gebruiken.

hierbij een beter gevoel hadden dan bij de kinderdagopvang. Dit

Moeders geven aan van kinderopvang gebruik te maken voor de

is een reden waarom zij niet voor kinderdagopvang hebben

sociale en cognitieve ontwikkeling van het kind en de goede

gekozen.

voorbereiding op de basisschool.

Beide voorgaande bevindingen indiceren dat veiligheid een rol

Moeders zien deze voordelen echter vaker bij andere vormen van

speelt: zij willen het gevoel hebben dat hun kind in goede handen

opvang, zoals de peuterspeelzaal.

is.

asa

Sociale omgeving en nabijheid van opvang belangrijke factoren
Sociale omgeving speelt een rol

Nabijheid opvanglocatie bepalende factor

Moeders die voor het kinderdagverblijf kiezen, hebben vaker mensen in

De nabijheid van de opvanglocatie is een belangrijke overweging voor

hun omgeving die ook van opvang, en specifiek ook kinderdagverblijf

moeders om voor een specifieke opvanglocatie te kiezen.

gebruik maken.

Moeders die niet van een kinderdagverblijf (of een andere vorm van

Moeders die geen gebruik maken van het kinderdagverblijf hebben

formele opvang) gebruik maken, geven relatief minder vaak aan dat er

minder vaak mensen in hun omgeving die gebruik maken van opvang.

voldoende kinderdagverblijven in de buurt zijn dan moeders die wel

In de omgeving van moeders die geen gebruik maken van het

gebruik maken van een kinderdagverblijf (of een andere vorm van formele

kinderdagverblijf wordt vaker gebruik gemaakt van een peuterspeelzaal.

opvang).

Moeders die gebruik maken van formele opvang, hebben vaker mensen in

Moeders zonder kinderdagverblijf (of andere vorm van formele opvang)

hun omgeving die ook formele opvang gebruiken dan moeders die geen

geven relatief vaker aan überhaupt niet te weten of er voldoende

formele opvang gebruiken.

kinderdagverblijven in de buurt zijn.

Er is geen verschil tussen moeders die formele opvang gebruiken en
moeders die dit niet doen in welke opvangsoorten gebruikt worden door
de omgeving.

eiseolátuendwapupi
uen wuqa2 ..100A ua4ueuRinalaps2aipa9

Weinig negatieve ervaringen, maar veel hulp bij toeslagen
Gestopt met toeslag, maar niet definitief

Toeslag aanvragen is goed te doen

Enkele moeders in de vragenlijst dragen als reden aan gestopt te zijn

Toeslag aanvragen wordt door de meerderheid (59% van de

met kinderopvangtoeslag door negatieve ervaringen met toeslagen of

kinderdagverblijfgroep en 70% van de niet-kinderdagverblijfgroep)

het aanvragen ervan, maar dit is slechts een kleine minderheid: 1 van

niet als ingewikkeld ervaren door lage SES-moeders.

de 8 moeders (13%) in de kinderdagverblijfgroep en 2 van de 58

Een groot deel van de moeders gaf echter ook aan hier hulp bij te

moeders (3%) in de niet-kinderdagverblijfgroep.

hebben gekregen van de directe omgeving of officiële instanties (21%

Slechts 3 van de 33 moeders (9%) die geen gebruik maken van

en 17% van de kinderdagverblijfgroep en niet-

kinderopvang zeggen dat als zij hier wel gebruik van zouden maken,

kinderdagverblijfgroep).

zij tóch geen toeslag zouden aanvragen, omdat zij negatieve
ervaringen hebben met toeslagen of het aanvragen van toeslagen.

asa

Het internet en eigen moeder
meest gebruikte informatiebronnen
Meest gebruikte informatiebronnen tijdens de zwangerschap:
1.

Het internet: met name google en oudersvannu.nl

2.

De verloskundige

3.

Eigen moeder

4.

De gynaecoloog

5.

Vrienden

Meest gebruikte informatiebronnen voor vragen over opvoeding:
1.

Eigen moeder

2.

Het internet: met name google en oudersvannu.nl

3.

Het consultatiebureau

4.

Vrienden

5.

Andere familie

rasa

Informatie over kinderopvangtoeslag
wordt het liefst ontvangen tijdens zwangerschap
t
•

1 44%

28%

12%

Gewenste informatiebronnen voor
kinderopvangtoeslag:

Moeders ontvangen het liefst
informatie over kinderopvang

1.
2.
3.

toeslag door middel van:
1. Een brief
2.
Email
3.
Een folder/flyer
Face-to-face communicatie
4.

De Belastingdienst
De gemeente
De opvang zelf

9%

"Ik ontvang graag een pakket over
belasting, toeslagen en vaccinaties.
Weten waar je recht op hebt, want
sommigen weten dat echt
niet. [Nu] moet je eerst ergens
terechtkomen, voor je iets toe wordt
gereikt. "

rasa

Aanknopingspunten voor interventies
Focus op nabije en verre toekomst van het kind

stoppen met werken en daarom bewust van formele kinderopvang
gebruik maken en kinderopvangtoeslag aangevraagd hebben.

Het idee wegnemen dat alternatieve opvang (met name peuterspeelzaal)
kinderen meer zouden leren en dat het beter zou aansluiten op de

•

Moeders die niet werken komen bovendien niet in aanmerking voor

basisschool.

kinderopvangtoeslag. Aangezien de kosten van kinderopvang een

Geluk, gezondheid, goede opleiding, liefde, en een goede baan (vooral

belangrijke barrière zijn, kan dit de moeders ervan weerhouden gebruik te

niet-kinderdagverblijfmoeders) zijn volgens moeders de belangrijkste

maken van formele kinderopvang.

•„

elementen in de toekomst van het kind.

Bekendheid toeslag vergroten; Angst voor complexiteit aanvraag wegnemen
Een aanzienlijk deel van de moeders die gebruik maakt andere
opvangvormen, weet niet dat er kinderopvangtoeslag bestaat.
•

Aanvragen van kinderopvangtoeslag blijkt niet heel moeilijk in de ervaring
van de moeders, maar ondersteuning of hulp blijft belangrijk.

Combinatie werk & kinderdagverblijf aanmoedigen door informatie over
toeslag te verbeteren
Een flink aantal lage SES moeders stopt met werken na het krijgen van een
kind, terwijl dat niet nodig is. Er zijn namelijk ook moeders die niet willen

tat

rasa

Bijlage B:
Gedragsdeterminanten op basis van wetenschappelijke literatu

Gedragsdeterminanten: (geen) gebruik maken van toeslagen
kinderopvang
Persoonlijke capaciteiten

Motivatie

Omgevingsvariabelen

Ouders met een lage SES hebben vaak een

Ouders met een lage SES kunnen

Het aanvragen van de toeslag is te

lage cognitieve capaciteit door stress',

negatieve attitudes hebben ten opzichte

ingewikkeld'-11:

waardoor zij niet in staat zijn

van toeslagen11:

kinderopvangtoeslag aan te vragen.
Ouders met een lage SES kunnen
laaggeletterd zijn of over lage digitale
vaardigheden beschikken, wat het aanvragen
van toeslagen bemoeilijkt.
Er is een gebrek aan kennis over
kinderopvangtoeslagli.
De doelgroep weet niet altijd dat ze in
aanmerking komt voor toeslag.
De doelgroep weet niet altijd van het
bestaan (en de hoogte) van
kinderopvangtoeslag.

Een op de vijf mensen die gebruik

Dit kan komen door eerdere

maakt van kinderopvangtoeslag geeft

negatieve ervaringen met

aan de toeslagensite ingewikkeld te

subsidies/toeslagen.

vinden'.

Deze negatieve attitude kan

Door onregelmatige werktijden is de

cultuurgerelateerd zijn.

doelgroep kwetsbaar voor het maken
van fouten bij de aanvraag:
Dit is een risico voor de doelgroep,
omdat er geen financiële buffer
aanwezig is'.

Bijlage C: respondenten kwantitatief onderzoek naar gebruik van
kinderdagverblijf
Demografische variabelen

Thuissituatie

Alle respondenten zijn moeder.

Gemiddeld aantal kinderen verschilt niet tussen KDV (1,7 kinderen) en

Kinderdagverblijfgroep (KDV) en niet-kinderdagverblijfgroep (niet-KDV) zijn

niet-KDV (1,8 kinderen)

vergelijkbaar:

Gemiddelde leeftijd van het eerste kind verschilt ook niet tussen de KDV-

Geen significant verschil in leeftijd van de moeders in KDV-groep

groep (3,9 jaar) en de niet-KDV-groep (4,2 jaar). Het jongste kind heeft bij

(32,0 jaar) en niet-KDV-groep (30,9 jaar).

alle moeders een leeftijd tussen de 0 en 4 jaar.

Huishoudinkomen verschilt niet tussen KDV-groep en niet-KDV-groep

Geen verschil tussen moeders die het kinderdagverblijf gebruiken en

41,5% van de KDV-groep en 52,2% van de niet-KDV-groep heeft

moeders die geen kinderdagverblijf gebruiken in welk percentage een

een huishoudinkomen van lager dan €20.000

relatie heeft (71,7% versus 81,3%).

58,5% van de KDV-groep en 47,8% van de niet-KDV-groep heeft
een huishoudinkomen tussen €20.000 en €25.000
Culturele achtergrond verschilt niet. In de KDV-groep is 92,5% van de

Geen verschil in de samenstelling gezins-/thuissituatie (alleenstaand,
samenwonend met partner, samenwonend met familielid, etc.) tussen
de KDV-groep en niet-KDV-groep.

moeders geboren in Nederland. In de niet-KDV-groep is dat 90,3%.
Er is geen verschil in opleidingsniveau. 34,0% van de KDV-groep en

Alleenstaand met kind(eren)

30,2%

20,9%

38,8% van de niet-KEN-groep is laagopgeleid.

Woont met kind(eren), en partner woont elders

11,3%

6,7%

Woont met kind(eren), én met partner

56,6%

68,7%

Woont met kind(eren), én met ander persoon dan partner

1,9%

3,7%

asa

Bijlage C: respondenten kwalitatief onderzoek
Interviews
16 diepte-interviews met moeders met een lage SES die tenminste

Totaal:

één kind tussen de 0 en 4 jaar hebben.

16
respondenten

Alle moeders gebruiken een vorm van formele dagopvang:
Kinderdagverblijfgroep (6 moeders): maken gebruik van
kinderdagverblijf.
Niet-kinderdagverblijfgroep (10 moeders):
7 maken gebruik van peuterspeelzaal

Nietopvanggroep:
10

Opvanggroep: 6

3 maken gebruik van een gastouder

Opvanggroep

E Peuterspeelzaal:
7

Gastouder: 3

Opvanggroep E Niet-op nggr Dep

rasa

ns,3 s

OZI PUO

cia24

Bijlage D: Werkuren en redenen om niet te werken
Redenen om niet te werken

Informele opvanggroep:

Voornaamste redenen om nu niet te werken

Wil de zorg van het kind niet aan een ander overlaten (44% / 14

•

respondenten)

Kinderdagverbliffgroep:
Arbeidsongeschikt (50% / 3 respondenten)

Het loont niet om te werken omdat opvang duur is (28% / 9

Niet-kinderdagverblijfgroep:

respondenten)

Wil de zorg van het kind niet aan een ander overlaten (45% / 18

•

Arbeidsongeschikt (22% / 7 respondenten)

respondenten)

Het percentage arbeidsongeschikten is vergelijkbaar met dat van

Het loont niet om te werken omdat opvang duur is (25% / 10

vrouwen tussen de 15 en 65 in Nederland12,13

respondenten)

Twee derde van de respondenten die aangeven arbeidsongeschikt te zijn,

Arbeidsongeschikt (23%/ 9 respondenten)

hebben een hoog opleidingsniveau.

Formele opvanggroep:

Partners blijven fulltime werken

Wil de zorg van het kind niet aan een ander overlaten (36% / 5

•

Merendeel van partners in kinderdagverblijfgroep (76%) en niet-

respondenten)

kinderdagverblijfgroep (80%) heeft werk en aantal uren (beide 38,5 uur)

Arbeidsongeschikt (36% / 5 respondenten)

verschilt niet.

Ik kan geen baan vinden (21% / 3 respondenten)

Merendeel van partners in kinderdagverblijfgroep (77%) en nietkinderdagverblijfgroep (83%) heeft werk en aantal uren (39,2 vs. 37,9)
verschilt niet.

ror

rasa

Bijlage D: Keuze voor kinderopvang
Redenen gebruik kinderopvang
•

Moeders zijn tevreden met de openingstijden

Moeders noemen de volgende redenen om opvang te gebruiken

De moeders die van een formele opvangvorm gebruik maken, zijn

(kinderdagverblijf / andere formele opvang)*:

tevreden tot zeer tevreden met de openingstijden van de gebruikte

•

Goed voor de sociale ontwikkeling van mijn kind (93% / 88%)

opvang. De mate van tevredenheid met de openingstijden verschillen niet

Goede voorbereiding voor de basisschool (45% / 60%)

tussen verschillende vormen van formele opvang.

Mijn kind leert veel zoals woordjes, tellen, kleuren (38% / 58%)
•

Om te kunnen blijven werken en/of studeren (60% / 33%)

Redenen geen gebruik kinderopvang
•

Moeders noemen de volgende redenen om geen opvang te gebruiken*:
•

Eerste levensjaren van mijn kind zelf meemaken (22%)
Belangrijk om zelf voor mijn kind(eren) te zorgen (19%)
Niet nodig (15%)
Te duur (15%)
Zorg van mijn kind niet graag overdragen aan onbekenden (10%)

*Moeders gaven hierbij hun top 3 uit een lijst met mogelijke redenen.

asa

Bijlage D: Opvanglocatie
Keuze voor een specifieke opvanglocatie
Moeders noemen de volgende aspecten bij de keuze voor een specifieke opvanglocatie (kinderdagverblijf / andere formele opvang):
Locatie is dichtbij (60% / 60%)
Ik heb een rondleiding/intake gehad en had er een goed gevoel bij (53% / 35%)
De groep kindjes is klein en dit vind ik prettig (17%/ 40%)
Ik heb een rondleiding/intake gehad en had (meteen) een klik met de leidster (26% / 15%)
De openingstijden zijn prettig (21% / 30%)
Het is een verticale groep (de kindjes hebben verschillende leeftijden) en dit vind ik fijn (25% / 13%)

Bijlage D: Omgeving formele opvang versus informele opvang
Gebruik van kinderopvang in de sociale omgeving
Percentage moeders bij wie in de omgeving gebruik wordt gemaakt van

Genoeg kinderdagverblijven in de buurt
•

Percentage moeders dat van mening is dat er voldoende

opvang (formeel / informeel)

kinderdagverblijven in de buurt zijn (formeel / informeel):

•

Nee (8% / 16%)

•

Ja (82% / 69%)

Sommigen wel, sommigen niet (54% / 63%)

•

Nee (12% / 12%)

Ja, de meesten (39% / 21%)

Weet ik niet (7% / 19%)

Soort kinderopvang dat gebruikt wordt in de sociale omgeving
De volgende opvangsoorten worden in de sociale omgeving van moeders
gebruikt (formeel/ informeel):
•

Kinderdagverblijf (56% / 48%)

•

Gastouder (19%/ 19%)
Peuterspeelzaal (24% / 30%)

•

Familie/vrienden (1% / 3%)

asa

Bijlage D: Betaalbaarheid en kinderopvangtoeslag naar gebruik
formele opvang
Moeders vinden kinderdagverblijf duur
•

Moeders vinden toeslag laag

Moeders vinden het kinderdagverblijf (formeel / informeel):

Hoogte toeslag voor mensen die het nu gebruiken (formeel/ informeel):

•

Veel te duur (17%/ 40%)

•

Veel te laag (8%/ 17%)

•

Te duur (43% / 33%)

•

Te laag (34%/ 17%)

•

Neutraal (30% / 12%)

•

Neutraal (54% / 67%)

Goedkoop (4% / 0%)
•

Hoog (5% / 0%)

Heel goedkoop (0% / 0%)
Weet ik niet (5% / 15%)

Bekendheid toeslag
•

Kennis over en gebruik van toeslag verschilt tussen de groepen (formeel /
informeel):
•

Ja, ik maak hier gebruik van (72% / 6%)

•

Ja, maar ik gebruik het niet (meer) (24% / 47%)

•

Van gehoord, maar weet niet wat het inhoudt (3% / 38%)

•

Nee, nooit van gehoord (1% / 9%)

asa

Bijlage D: Informatie tijdens zwangerschap en opvoeding naar
gebruik kinderdagverblijf
Informatiebronnen tijdens de zwangerschap

Informatiebronnen over de opvoeding

Moeders noemen de volgende informatiebronnen* (kinderdagverblijf/

Informatiebronnen die moeders noemen zijn* (kinderdagverblijf/niet-

niet-kinderdagverblijf):

kinderdagverblijf):
s

Internet / google (74% / 62%)

Moeder (57% / 48%)

Verloskundige (64% / 63%)

Google / internet (51% / 38%)

Moeder (53% / 53%)

Consultatiebureau (34% / 29%)

Gynaecoloog (36% / 33%)

Vrienden/vriendinnen (26% / 31%)

Vrienden/vriendinnen (34% / 28%)

Andere familie (19% / 19%)

Websites die moeders raadplegen tijdens de zwangerschap
Moeders raadplegen de volgende websites* (kinderdagverblijf/nietkinderdagverblijf):
Oudersvannu.nl (36% / 21%)

Websites die moeders raadplegen over opvoeding
m

Websites die moeders raadplegen* (kinderdagverblijf/niet-kinderdagverblijf):
Google (28% / 14%)
Oudersvannu.nl (17% / 11%)

Google (23% / 18%)
24baby (6%/ 10%)
Wij.nl (6% / 6%)

*Moeders mochten meerdere antwoorden selecteren en zelf meerdere websites noemen.

asa

Bijlage D: Informatie over kinderdagverblijf naar gebruik
kinderdagverblijf
Informatiebehoefte moeders met betrekking tot kinderdagverblijf

Moeders krijgen het liefst op de volgende manier informatie

Moeders zouden informatie willen ontvangen van (kinderdagverblijf/ niet-

Op welke manier zouden moeders informatie willen ontvangen

kinderdagverblijf):

(kinderdagverblijf/ niet-kinderdagverblijf):

•

Geen behoefte aan informatie (47% / 60%)

Geen behoefte aan informatie (36% / 55%)

De opvang zelf (25%/ 21%)

Face-to-face (28%/ 24%)

Het consultatiebureau (11% / 15%)
De gemeente (11% / 10%)

m

Folder of flyer (21% / 17%)
E-mail (17% / 10%)
Brief (11%/ 13%)

Moeders zouden informatie willen ontvangen:
Wanneer zouden moeders informatie willen ontvangen van
(kinderdagverblijf/ niet-kinderdagverblijf):
•

Geen behoefte aan informatie (32%/ 55%)

•

Tijdens de zwangerschap (44% / 16%)
In de eerste 6 maanden na de bevalling (13% / 10%)
6 maanden tot een jaar na de bevalling (6%/ 13%)
*Moeders mochten meerdere antwoorden selecteren.

Bijlage D: Informatie over toeslag naar gebruik kinderdagverblijf
Informatiebehoefte moeders met betrekking tot kinderopvangtoeslag
Moeders zouden het liefst informatie ontvangen via (kinderdagverblijf / nietkinderdagverblijf):

Moeders krijgen het liefst op de volgende manier
informatie (kinderdagverblijf niet-kindedagverblijf):
Geen behoefte aan informatie (42% / 46%)

Geen behoefte aan informatie (42% / 46%)

Brief (34%/ 34%)

De Belastingdienst (34%/ 25%)

E-mail (30% / 17%)

De gemeente (23% / 27%)

Folder of Flyer (23%/ 16%)

De opvang zelf (23% / 23%)

Face-to-face (17% / 19%)

Het consultatiebureau (4% / 10%)

Tijdstip waarop moeders informatie willen ontvangen:
Moeders zouden het liefst informatie ontvangen (kinderdagverblijf / nietknderdagverblijf):
Tijdens de zwangerschap (45%/ 22%)
Geen behoefte aan meer informatie (38%/ 46%)
In de eerste 6 maanden na de bevalling (11%/ 13%)
6 maanden tot een jaar na de bevalling (8%/ 16%)

Referenties
1. Abrassart, A., & Bonoli, G. (2015). Availability, tost or culture? Obstacles to
childcare services for low-income families. Journal of Social Policy, 44(4), 787806.
2. Pavolini, E., & Van Lancker, W. (2018). The Matthew effect in childcare use: a
matter of polities or preferences?. Journal of European Public Policy, 25(6), 878893
3. Van Lancker, W., & Ghysels, J. (2016). Explaining patterns of inequality in
childcare service use across 31 developed economies: A welfare state
perspective. International Journal of Comparative Sociology, 57(5), 310-337.
Lipscomb, S. T. (2013). Increasing access to quality child care for children from
low-income families: Families' experiences. Children and Youth Services Review,
35(3), 411-419.
5. Centraal Bureau voor de Statistiek (2018). Recordaantal kinderen met kinderopva
ngtoeslag. Verkregen via https://www.chs231/81-•

al/nieuvvs '2018 27/recordaantaHdnderen met-kinderopvangto82-82
6. Weber, R. B., Grobe, D., & Scott, E. K. (2018). Predictors of low-income parent
child care selections. Children and Youth Services Review, 88, 528-540.
Roeters & Bucx (SCP), Kijk op kinderopvang, 2018
8. Tang, S., Coley, R. L., & Votruba-Drzal, E. (2012). Low-income families' selection
of child care for their young children. Children and Youth Services Review,
34(10),2002-2011.
9. Vandenbroeck, M., Geens, N., & Berten, H. (2014). The impact of policy
measures and coaching on the availability and accessibility of early child care: A
longitudinal study. International Journal of Social Welfare, 23(1), 69-79.

10. Hoogenbosch, J., Van Zijl, R, & Wever, Y. (2015). Wachtlijsten en wachttijden
kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang - 8e meting. Verkregen via

https://www.rALsoverheidJA/binarieshijksoverheididoc
LLQ3,10.11wachtlijsjen-en-wachttiillen-kinderdagverbliiver .
c1168952,,/13a_poorta8e+Wachtlijstonderzoek+Kinderapvamz+2015+DEEPDF
11. Shlay, A. B., Weinraub, M., Harmon, M., & Tran, H. (2004). Barriers to subsidies:
Why low-income families do not use child care subsidies. Social Science Research,
33(1), 134-157.
12. Centraal Bureau voor de Statistiek -Statline (2019). Bevolking, geslacht en
burgerlijke staat. Verkregen via
71 9
Volksgezondheid (n.d.) Prevalentie arbeidsongeschiktheid naar leeftijd en
geslacht. Verkregen via:
httpj://www.volksgezondheidenz rg.infghnder
ik

d/cijfers-context/huidige-situatiett!node-prevalentie:

arbeidsonEeschiktheid-naar-meeslacht
1.4. Belastingdienst (2019). Maximaal uurtarief voor de kinderopvang. Verkregen via
httlrslLsvww
Lijft, . t liwwiwcni/connfLtt/bldcontentill/belastinE
dien
. vc2toeslarsn ne erolavangtoc_slau hoever
kinder v3ngtoEsla I<tn ik_kn,;enlrnaxírnaal-uurtar
v r de_
kinderopvang
15.VNG (2018). Sociaal medische indicatie. Verkregen via

htIps://vng.rilpublicaties'/sociaal-medische--indicatie

asa

worm tabularasa.n
Anna Paulawnastraat 107
2518 80 Den Haag

tabula rasa