Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 2856

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2020
De afgelopen weken heeft de Europese Commissie reeds een reeks
maatregelen genomen om de lidstaten flexibiliteit te bieden om hun
zorgstelsels, bedrijfsleven en werknemers financieel te kunnen ondersteunen. Op 2 april 2020 publiceerde de Commissie een nieuw pakket
maatregelen als onderdeel van de economische respons op de COVID-19
uitbraak. Daarnaast paste de Europese Commissie het Tijdelijk Steunkader
COVID-19 aan en besloot de Europese Commissie tot een vrijstelling van
BTW en invoerrechten voor goederen die in 2020 nodig zijn voor de
bestrijding van COVID-19. In de begeleidende Mededeling1 licht de
Europese Commissie het belang van de voorstellen toe om de Unie en
lidstaten in staat te stellen elke beschikbare euro uit de EU-begroting in te
zetten voor de bescherming van het leven en welzijn van mensen. Het
kabinet hecht sterk aan Europese samenwerking om de COVID-19 uitbraak
in te dammen en de menselijke en economische gevolgen zo goed
mogelijk op te vangen. Middels deze brief wil ik uw Kamer, mede namens
de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Minister van
Financiën, de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, informeren over
deze Commissievoorstellen en de beoordeling ervan door het kabinet.
Omwille van een tijdige informatievoorziening en gelet op de snelheid van
het Brusselse besluitvormingsproces vervangt deze brief de BNC-fiches
over deze voorstellen.

1

kst-22112-2856
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

COM(2020) 143 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1585899129956&uri=COM:2020:143:FIN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

1

1) Voorstel voor aanpassing van Verordening (EU) No 1303/2013
en Verordening (EU) No 1301/2013 t.b.v. gerichte maatregelen
voor verdergaande flexibiliteit binnen de ESI-fondsen ter
bestrijding van COVID-19 (CRII+).2
Inhoud voorstel
Het Commissievoorstel bouwt voort op de aanpassingen van de systematiek van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen)3
die door de Commissie onder de noemer van het Corona Response
Investment Initiative (CRII) op 13 maart jl. zijn gepresenteerd en waarover
uw Kamer op 17 maart jl. is geïnformeerd.4 Hiermee worden lidstaten en
regio’s in staat gesteld hun resterende middelen uit de ESI-fondsen zo
flexibel en snel mogelijk in te zetten om maatregelen te nemen om de
coronacrisis het hoofd te bieden, zoals investeringen in de zorg (zowel
materiaal als personeel), arbeidstijdverkortingsregelingen en ondersteuning van MKB (incl. zelfstandigen). Dit laatste wordt in het nieuwe
voorstel ook mogelijk vanuit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO).
Dit nieuwe voorstel voorziet verder in aanvullende flexibiliseringsmaatregelen om bestaande middelen uit de ESI-fondsen via het CRII nog sneller
en eenvoudiger in te zetten voor coronacrisismaatregelen. Zo krijgen
lidstaten zeer vergaande vrijheid om middelen van het ene naar het
andere fonds over te hevelen, of om middelen van de ene regio naar de
andere over te hevelen (waarbij de armste regio’s beschermd worden).
Ook voorziet het voorstel in vermindering van administratieve lasten,
zoals het uitstellen van rapportages. Meest in het oog springende
aanpassingen zijn het loslaten van de thematische concentratie tot het
eind van de huidige programmaperiode (2020, met uitloop naar 2023 op
basis van de huidige termijnen voor afronding van programma’s) en het
tijdelijk opschorten van de vereiste van nationale cofinanciering bij
projecten. Lidstaten en regio’s kunnen hiermee tijdelijk ESI-fondsen
inzetten ten behoeve van de coronacrisis, zonder eigen middelen (publiek
of privaat) bij te leggen. Het gebruik maken van de mogelijkheid om
ESI-fondsen onder het CRII in te zetten blijft vrijwillig voor lidstaten. Voor
de mogelijkheid om EU-middelen zonder nationale cofinanciering in te
zetten is een programmawijziging nodig, die de Commissie moet
goedkeuren. Dergelijke programmawijzigingen kunnen per 1 juli 2020
gaan gelden.
Appreciatie
Het Commissievoorstel zet de lijn die de Europese Commissie met de
inrichting van het CRII had ingezet, voort. De verregaande flexibilisering
die mogelijk wordt gemaakt is zeer uitzonderlijk. Nederland hecht in
beginsel sterk aan een duidelijke thematische concentratie op terreinen
als duurzaamheid, innovatie en sociale inclusie. Ook nationale cofinanciering is van belang om de regio’s zelf een prikkel te geven de middelen
effectief en efficiënt te besteden. Tegelijkertijd erkent het kabinet dat het
op dit moment noodzakelijk is om lidstaten en regio’s in staat te stellen zo
snel en gericht mogelijk de maatregelen te nemen die ze moeten nemen
om met de gevolgen van het coronavirus om te gaan. Voor veel lidstaten
vormen de structuurfondsen een omvangrijk deel van de overheids2

COM (2020) 138 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:138:FIN.
3
Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), het Europees Sociaal Fonds (ESF),
het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV), het Europees Landbouwfonds
voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) en het Cohesiefonds.
4
Bijlage bij Kamerstuk 35 420, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

2

investeringen die het land kan doen. Meerdere lidstaten hebben de
Europese Commissie ook expliciet om dergelijke maatregelen verzocht.
Het kabinet bekijkt dit voorstel dan ook in dat licht en zal zich constructief
opstellen bij de behandeling van dit voorstel, zodat lidstaten en regio’s
snel aan de slag kunnen gaan.
Het kabinet acht het verder van belang dat deze maatregelen een tijdelijk
karakter hebben. Thematische concentratie en nationale cofinanciering
hebben beide tot doel de effectiviteit van investeringen in regio’s te
vergroten. Juist voor het herstel uit de crisis is dit van groot belang. De
ESI-fondsen zijn bedoeld voor lange termijn sociaaleconomische
structuurversterking en daardoor in principe niet geschikt voor crisismechanismen. Bij het nemen van verdere maatregelen om de Coronacrisis te
mitigeren met middelen uit de ESI-fondsen roept Nederland tevens op
andere structurele uitdagingen niet volledig uit het oog te verliezen.
Nederland zal de Europese Commissie vragen of dit voorstel gevolgen
heeft voor de hoogte van de hoeveelheid middelen die onder het CRII
beschikbaar is gesteld. Dit wordt niet duidelijk uit het voorstel.
De gevolgen voor de Nederlandse situatie zijn nog niet duidelijk.
Nederland kan, zoals eerder aan uw Kamer gemeld, waarschijnlijk slechts
een bedrag van omstreeks EUR 25 miljoen inzetten onder het CRII. De
verwachting is dat dit voorstel dit bedrag niet significant zal verhogen. Het
kabinet is in gesprek met de management autoriteiten, decentrale
overheden en de Europese Commissie om te bekijken of en hoe
Nederland dit bedrag onder het CRII zal benutten, aangezien de lopende
programmering in dit laatste jaar al vastligt en momenteel wordt
uitgevoerd.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
De Europese Commissie baseert het voorstel op artikelen 177, 178 en 322,
lid 1, sub a, van het Verdrag van de Werking van de Europese Unie
(VWEU). Het kabinet kan zich vinden in de gekozen rechtsgrondslagen.
Het betreft een gedeelde bevoegdheid tussen de Unie en de lidstaten (zie
artikel 4, lid 1, sub c, VWEU).
Het oordeel ten aanzien van de subsidiariteit van het Commissievoorstel
is positief. Immers, het grensoverschrijdende karakter van de gevolgen
van de COVID-19 uitbraak rechtvaardigen maatregelen op EU-niveau. Het
Commissievoorstel heeft tot doel om een zo groot mogelijke flexibiliteit
mogelijk te maken om bestaande investeringsmiddelen te mobiliseren
teneinde de directe en indirecte effecten van de volksgezondheidscrisis in
de context van de COVID-19 uitbraak te adresseren. Deze wijziging van
bestaande Uniewetgeving kan ook enkel op EU-niveau.
Hoewel het Commissievoorstel de systematiek van de ESI-fondsen zeer
vergaand flexibiliseert, acht het kabinet deze maatregelen proportioneel
om lidstaten en regio’s in staat te stellen om de nodige maatregelen te
nemen om de gevolgen van de COVID-19 uitbraak te verzachten. De
voorgestelde aanpassingen van de bestaande Uniewetgeving gaan niet
verder dan noodzakelijk om het doel te bereiken om verdergaande
flexibiliteit en rechtszekerheid te bieden bij het mobiliseren van investeringen in reactie op de COVID-19 uitbraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

3

2) Voorstel voor een Verordening inzake een nieuw instrument
voor tijdelijke steun om de risico’s op werkloosheid als gevolg
van de COVID-19 uitbraak te verzachten (SURE).5
Inhoud voorstel
De Europese Commissie heeft een voorstel gepubliceerd voor een
Europees instrument voor tijdelijke steun om de werkloosheidsrisico’s als
gevolg van de COVID-19 uitbraak te verzachten.
Lidstaten kunnen door middel van dit instrument financiële steun krijgen
in de vorm van leningen voor de financiering van nationale vormen van
werktijdverkorting of andere maatregelen die het beschermen van
werknemers en zelfstandigen tot doel hebben. Verschillende lidstaten
hebben – net als Nederland met de Tijdelijke noodmaatregel overbrugging
voor behoud van werkgelegenheid (NOW) – dergelijke regelingen
opgezet, of zijn dergelijke regelingen aan het opzetten. Een voorwaarde
voor het ontvangen van steun is dat de betreffende lidstaat aan moet
kunnen tonen dat het te maken heeft met een forse stijging van de
daadwerkelijke of geplande publieke uitgaven om werkgelegenheid te
behouden als gevolg van de COVID-19 uitbraak. De Europese Commissie
kan vervolgens aan de Raad een voorstel doen voor het verlenen van
steun, de Raad moet dergelijke voorstellen met gekwalificeerde
meerderheid aannemen. Het doel van het voorstel is het tonen van
solidariteit en het mitigeren van de sociaaleconomische gevolgen van de
COVID-19 uitbraak. In het bijzonder dient het voorstel eraan bij te dragen
dat mensen zoveel mogelijk hun baan behouden, om de economische
schade van COVID-19 te beperken.
De Europese Commissie stelt een maximale omvang voor het verlenen
van financiële steun voor van 100 miljard euro. De te verlenen financiële
assistentie wordt verstrekt in de vorm van een lening, de betreffende
lidstaat dient het budget in te zetten voor de financiering van de hier
boven beschreven maatregelen. De te verstrekken lening wordt in
afzonderlijke tranches uitgekeerd. De Europese Commissie leent de
benodigde middelen op de kapitaalmarkt en van financiële instellingen.
De lidstaten wordt gevraagd om hiervoor garant te staan. De totale
omvang van de garantie bedraagt 25 miljard euro, het aandeel van de
lidstaat is gebaseerd op het BNI-aandeel. Voor Nederland zou dit een
garantie van circa 1,4 miljard euro betreffen. Het instrument wordt pas
geactiveerd als alle lidstaten de gevraagde garantie hebben afgegeven.
Als laatste stelt de Europese Commissie een aantal voorwaarden voor het
portfoliomanagement van de verstrekte leningen en het beperken van het
risico hiervan. Zo mag de omvang van de leningen van de drie lidstaten
met de hoogste leningen cumulatief niet groter zijn dan 60% van het
totale budget voor dit instrument. Ook mogen de jaarlijkse financiële
verplichtingen van de Unie uit hoofde van het instrument (aflossing en
rente op de geleende middelen) niet hoger zijn dan 10% van de totale
omvang van het instrument.
Appreciatie
Het kabinet erkent dat de COVID-19 uitbraak een buitengewone gebeurtenis is die in de lidstaten voor ernstige moeilijkheden zorgt en steunt de
oproep tot solidariteit en de benadering van de Europese Commissie om
op zoek te gaan naar de mogelijkheden die de EU heeft om lidstaten te
ondersteunen bij het mitigeren van de directe consequenties van de
5

COM(2020) 139 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:139:FIN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

4

COVID-19 uitbraak. Voor financiële steun in buitengewone omstandigheden kan moeilijk gebudgetteerd worden in de Europese begroting. De
voorgestelde financiering lijkt op de methode die ook gebruikt wordt voor
de betalingsbalanssteun voor EU-lidstaten die de euro niet als munt
hebben6 en voor het Europees financieel stabiliteitsmechanisme (EFSM)7.
Echter, waar voor deze instrumenten gebruik wordt gemaakt van de
bestaande ruimte tussen de plafonds voor het Meerjarig Financieel Kader
en de plafonds zoals vastgelegd in het Eigenmiddelenbesluit, vraagt de
Europese Commissie voor SURE om aanvullende garanties van de
lidstaten. Voor het kabinet ligt het voor de hand dat het instrument primair
onder het Eigenmiddelenbesluit wordt gerealiseerd.
Nederland hecht sterk aan een tijdelijk karakter van instrumenten gericht
op de COVID-19 uitbraak. Hoewel de voorgestelde verordening de
tijdelijkheid benadrukt en gebruik beperkt blijft tot de gevolgen van de
COVID-19 uitbraak, bevat het voorstel geen duidelijke einddatum. Het
kabinet wil daarom een duidelijke eindclausule in de verordening.
Daarnaast merkt het kabinet op dat het voorgestelde instrument zich
specifiek richt op de gevolgen voor de werkgelegenheid als gevolg van de
COVID-19 uitbraak. Hoewel de gevolgen van de COVID-19 uitbraak voor de
werkgelegenheid ontegenzeggelijk substantieel zullen zijn, zijn de
uitdagingen van de pandemie voor lidstaten breder. Zo zullen lidstaten
ook grote directe kosten aan gezondheidszorg maken alsook andere
vormen van economische steun verlenen, zoals bijvoorbeeld overbruggingskredieten voor bedrijven en uitstel en/of verlaging van belastingen.
Dergelijke uitgaven kunnen ook een significant effect op de publieke
uitgaven hebben. Het kabinet wil daarom de doelstelling van het
instrument verbreden. Tot slot merkt het kabinet op dat er meerdere
initiatieven en voorstellen zijn om de gevolgen van COVID-19 te beperken,
waaronder een Nederlands voorstel voor een Europees COVID-fonds.8 Dit
voorstel van de Europese Commissie zal daarom in samenhang met
andere voorstellen moeten worden bezien.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
Het kabinet beoordeelt de bevoegdheid positief. Als juridische grondslag
voor het voorstel gebruikt de Europese Commissie artikel 122, leden 1 en
2, VWEU. Dit betreft een gedeelde bevoegdheid tussen de Unie en de
lidstaten (zie artikel 4, lid 1, VWEU). Artikel 122, lid 1, VWEU voorziet in de
mogelijkheid dat de Raad in de geest van solidariteit tussen de lidstaten
bij besluit voor de economische situatie passende maatregelen kan
vaststellen. Artikel 122, lid 2, VWEU voorziet in de mogelijkheid voor de
Raad om in geval van moeilijkheden of ernstige dreiging van grote
moeilijkheden in een lidstaat door buitengewone gebeurtenissen die deze
lidstaat niet kan beheersen, financiële steun te bieden aan lidstaten.
Artikel 122, lid 2, is in het verleden ook gebruikt voor het EFSM. Het
kabinet onderschrijft dat de COVID-19 uitbraak een buitengewone
omstandigheid betreft waarin een beroep wordt gedaan op solidariteit
tussen de lidstaten en steunt de gekozen rechtsbasis. Dit artikel is juist
voor dit soort omstandigheden in het Verdrag opgenomen.

6

VERORDENING (EG) Nr. 332/2002 VAN DE RAAD van 18 februari 2002 houdende instelling van
een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten.
7
VERORDENING (EU) Nr. 407/2010 VAN DE RAAD van 11 mei 2010 houdende instelling van een
Europees financieel stabilisatiemechanisme.
8
Voor meer informatie over het Nederlandse voorstel wordt verwezen naar de Geannoteerde
Agenda van de extra ingelaste Eurogroep van 7 april 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

5

Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel als positief. In het
Verdrag is vastgelegd dat de EU in bijzondere omstandigheden uit
solidariteit financiële steun mag verlenen. Het voorstel voorziet in het
verstrekken van financiële steun door de Unie aan lidstaten. De gevolgen
van de COVID-19 hebben een grensoverschrijdend karakter en de
gevolgen zijn dermate buitengewoon dat ze vragen om maatregelen en
solidariteit op EU-niveau. Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit
vooralsnog als negatief met de kanttekening dat een positief oordeel
mogelijk is wanneer er sprake zou zijn van een einddatum. Voor het
bereiken van de doelstelling van het instrument is een tijdelijk instrument
immers afdoende.
3) Voorstel voor aanpassing van Verordening (EU) nr. 223/2014
inzake een het Europees Fonds Meest Behoeftigen (FAED).9
Inhoud voorstel
De Europese Commissie stelt voor om de verordening voor het Europees
Fonds Meest Behoeftigen (FEAD: Fund for European Aid to the Most
Deprived) aan te passen, zodat specifieke maatregelen kunnen worden
genomen in reactie op de coronacrisis. Als gevolg van deze crisis staan de
activiteiten gericht op de bescherming van de meest kwetsbare mensen in
de samenleving onder druk. Het doel van deze wijziging is om de
ondersteuning vanuit het FEAD gericht op het bieden van voedselhulp en
materiele ondersteuning, en acties ter bevordering van de sociale inclusie
van deze kwetsbare doelgroep te kunnen blijven garanderen.
Het voorstel voor aanpassing van het FEAD is grotendeels in lijn met de
aanpassingen die worden voorgesteld voor de Europese structuur- en
investeringsfondsen (ESI-fondsen).10 Er is geen sprake van nieuwe
middelen, maar lidstaten worden in staat gesteld de resterende middelen
uit het FEAD zo flexibel mogelijk in te zetten om de coronacrisis het hoofd
te kunnen bieden en de kwetsbare doelgroep te kunnen blijven
ondersteunen.
Het Commissievoorstel geeft lidstaten meer flexibiliteit bij programmawijzigingen en het schrappen van de verplichting om voor bepaalde
wijzigingen die noodzakelijk zijn in reactie op de coronacrisis goedkeuring
te vragen bij de Europese Commissie. Het EU financieringspercentage kan
tijdelijk worden verhoogd naar 100%. Projecten die zijn opgeschort of die
niet volledig tot uitvoering zijn gekomen als gevolg van de COVID-19
uitbraak kunnen onder bepaalde voorwaarden kosten blijven declareren
en er wordt meer flexibiliteit geboden richting lidstaten als het gaat om
rapportageverplichtingen en audit. Het grootste deel van het Commissievoorstel is van toepassing op programma’s gericht op het bieden van
voedselhulp of materiele ondersteuning. De wijzigingen zijn niet allemaal
van toepassing op programma’s gericht op het bevorderen van sociale
inclusie, zoals het geval is in Nederland.
Appreciatie
Het nieuwe voorstel trekt de lijn die de Europese Commissie met de
inrichting van het CRII had ingezet door naar het FEAD. De verregaande
flexibilisering die mogelijk wordt gemaakt is uitzonderlijk, maar noodzakelijk om lidstaten en regio’s in staat te stellen zo snel en gericht mogelijk
de maatregelen te nemen die ze moeten nemen om met de gevolgen van
het coronavirus om te gaan. Het kabinet bekijkt dit voorstel dan ook in dat
9

COM(2020) 141 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:141:FIN.
10
Zie appreciatie voorstel 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

6

licht en zal zich constructief opstellen bij de behandeling van dit voorstel,
zodat lidstaten snel aan de slag kunnen gaan.
Het kabinet zal onderzoeken wat deze maatregelen betekenen voor de
FEAD programmering in Nederland. Gezien het feit dat de uitvoering
reeds in een vergevorderd stadium is en de middelen voor Nederland
beperkt zijn (€ 3,9 miljoen voor de periode 2014–2021) en al volledig
gecommitteerd zijn, is het nog onvoldoende duidelijk in hoeverre de
voorgestelde versoepelingen kunnen helpen.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
Het Commissievoorstel is gebaseerd op artikel 175, lid 3, van het Verdrag
van de Werking van de Europese Unie (VWEU). Op grond van deze
bepaling kan de EU-wetgever specifieke maatregelen vaststellen die
buiten de fondsen om noodzakelijk blijken. Het kabinet kan zich vinden in
de gekozen rechtsgrondslag. Het betreft een gedeelde bevoegdheid
tussen de Unie en de lidstaten (zie artikel 4, lid 1, sub c, VWEU).
Het oordeel van het kabinet over de subsidiariteit van de aanpassing van
de FEAD-verordening is positief. Immers, het grensoverschrijdende
karakter van de gevolgen van de COVID-19 uitbraak, in dit geval specifiek
de meest kwetsbare mensen in de samenleving, rechtvaardigen maatregelen op EU-niveau. Aanpassing van de verordening voor het Europees
Fonds Meest Behoeftigen (FEAD: Fund for European Aid to the Most
Deprived) is enkel mogelijk op EU-niveau.
Hoewel het voorstel de systematiek van het FEAD vergaand flexibiliseert,
heeft het kabinet een positief oordeel over de proportionaliteit van het
Commissievoorstel. Het Commissievoorstel is geschikt en noodzakelijk
om de gevolgen van de COVID-19 uitbraak te verzachten, en om de
gestelde doelstelling, de ondersteuning vanuit het FEAD gericht op het
bieden van voedselhulp en materiele ondersteuning, en acties ter
bevordering van de sociale inclusie van de meest kwetsbare mensen in de
samenleving te kunnen blijven garanderen. Er zijn geen andere, minder
beperkende maatregelen beschikbaar om de gewenste doelstellingen te
kunnen bereiken.
4) Voorstel voor aanpassing van Verordening (EU) 1379/2013 en
Verordening (EU) 508/2014 t.b.v. specifieke maatregelen om de
impact van de COVID-19 uitbraak in de visserij- en aquacultuursector te verzachten.11
Inhoud voorstel
Het Commissievoorstel voorziet in aanvullende maatregelen om de
COVID-19 uitbraak in de visserij en aquacultuur sector te verzachten.
Hiertoe wordt een flexibele herverdeling van de financiële middelen
binnen de nationale enveloppes voor het Europees Fonds voor Maritieme
Zaken en Visserij (EFMZV) voorgesteld. Het Commissievoorstel wordt
uitgevoerd binnen de kader van gedeeld beheer en in overeenstemming
met het Financieel Reglement.
Ten behoeve van de COVID-19 uitbraak wordt steun mogelijk gemaakt
voor:
• Steun aan vissers voor de tijdelijke stillegging van visserijactiviteiten
• Steun aan aquacultuurexploitanten voor de tijdelijke onderbreking van
dan wel de vermindering van de productie

11

COM(2020)142 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:142:FIN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

7

•

Steun aan producentenorganisaties en verenigingen van producentenorganisaties voor de opslag van visserij- en aquacultuurproducten, in
overeenstemming met de gemeenschappelijke marktordening. In het
kader van deze maatregel wordt ook de Gemeenschappelijke Marktordening verordening gewijzigd.

Voorgesteld wordt om deze maatregelen tijdelijk tot 31 december 2020, en
met terugwerkende kracht per 1 februari 2020, beschikbaar te stellen. Met
oog op snelle implementatie van de specifieke maatregelen wordt een
vereenvoudigde procedure voor de wijziging van de operationele
programma’s voorgesteld.
Appreciatie
Het kabinet verwelkomt het Commissievoorstel. Het Commissievoorstel
sluit aan bij de wensen van Nederland zoals benoemd tijdens de
Landbouw en Visserijraad (LVR) van 25 maart jl. (Kamerstukken 21 501-32
en 35 420, nr. 1230) De voorgestelde maatregelen in combinatie met een
vereenvoudigde procedure rondom het wijzigen van het Operationele
Programma van het EFMZV geven Nederland handelingsruimte. Uit
gesprekken met de sector blijkt dat vooral steun gewenst is voor het
stilleggen van de visserijactiviteiten en de verminderende aquacultuurproductie.
Het Commissievoorstel heeft geen wijzigingen tot gevolg in het huidige
Meerjarig Financieel Kader (2014–2020); het betreft een herprioritering
binnen de bestaande nationale enveloppes van het EFMZV. De flexibiliteit
is gericht op geven van specifieke steun in relatie tot een volksgezondheidscrisis.
Bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
Het oordeel ten aanzien van de bevoegdheid van het voorstel is positief.
Het Commissievoorstel is gebaseerd op artikelen 43, lid 2, en 175 van het
Verdrag van de Werking van de Europese Unie (VWEU). Op grond van
artikel 43, lid 2, stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de
gewone wetgevingsprocedure de bepalingen vast die nodig zijn om de
doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouw en visserijbeleid na
te streven. Artikel 175, derde alinea, VWEU geeft voorts de bevoegdheid
om specifieke maatregelen te nemen, gericht op het versterken van de
economische, sociale en territoriale samenhang, naast de maatregelen die
worden verwezenlijkt middels de reguliere
structuurfondsen. Het kabinet kan zich vinden in de gekozen rechtsgrondslagen. Op het terrein van visserijbeleid is sprake van een gedeelde
bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, lid 2, onder d,
VWEU).
Het oordeel van het kabinet over de subsidiariteit van de is positief.
Immers, het grensoverschrijdende karakter van de gevolgen van de
COVID-19 uitbraak voor meer specifiek de visserij en aquacultuur sector
rechtvaardigen maatregelen op EU-niveau. De doelstellingen van het
Commissievoorstel kan niet door de lidstaten afzonderlijk worden bereikt.
Voor het mitigeren van de gevolgen van COVID-19 zijn immers aanpassingen van het EFMZV nodig, waarin de voorwaarden voor overheidssteun ter zake gemeenschappelijk geregeld zijn. Aanpassing van de
EFMZV-verordening is voorts alleen mogelijk op EU-niveau.
Daarnaast heeft het kabinet een positief oordeel over de proportionaliteit
van het Commissievoorstel. De voorgestelde aanpassingen voor het
EFMZV zijn volgens het kabinet geschikt en noodzakelijk om de gevolgen
van de COVID-19 uitbraak in de visserij en aquacultuursector te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

8

verzachten. De voorgestelde aanpassingen geven de lidstaten de nodige
handelingsruimte en leiden niet tot wijzigingen in het huidige MFK. Er zijn
geen andere, minder beperkende maatregelen beschikbaar om de
gewenste doelstellingen te kunnen bereiken.
5) Voorstel voor de activatie van het Emergency Support
Instrument (ESI) met het oog op de COVID-19 uitbraak.12
6) Voorstel voor de tweede aanvullende begroting voor 2020
(DAB2) om noodsteun te geven aan lidstaten en voor verdere
versterking van het Union Civil Protection Mechanism (UCPM) /
RescEU als antwoord op de COVID-19 uitbraak.13
7) Voorstel voor een Besluit voor aanpassing van Besluit (EU)
2020/265 met aanpassingen van het Flexibiliteitsinstrument voor
2020 te gebruiken voor migratie, vluchtelingeninstroom en
veiligheidsrisico’s als gevolg van de COVID-19 uitbraak en ter
versterking van het EOM.14
8) Voorstel voor een Besluit voor de mobilisatie van de Contingency Margin in 2020 ten behoeve van de financiële dekking van
de activatie van het Emergency Support Instrument (ESI) met het
oog op de COVID-19 uitbraak.15
9) Mededeling over de actualisatie van de technische aanpassing
van de speciale instrumenten van het MFK voor het jaar 2020.16
10) Voorstel voor aanpassing van Verordening (EU, Euratom)
nr. 1311/2013 tot bepaling van het Meerjarig Financieel Kader
2014–2020.17
Inhoud voorstellen 5 t/m 10
Op 2 april 2020 presenteerde de Europese Commissie onder meer een
voorstel om het Emergency Support Instrument (ESI) voor een periode
van twee jaar opnieuw in werking te stellen en aan te passen voor de
bestrijding van COVID-19. Het ESI is in 2016 gecreëerd om middelen ter
beschikking te stellen voor de vluchtelingencrisis in Griekenland en kan
worden gebruikt voor elke crisis die humanitaire hulp vereist. De
Europese Commissie is van plan om met dit instrument voor
2,7 miljard euro aan vastleggingen uit de Europese begroting voor 2020
zaken te financieren die bijdragen aan de bestrijding van COVID-19 zoals
het opzetten van veldhospitalen, de aanschaf van medische voorraad en
het transport van medisch materieel en patiënten over de grens.
Daarnaast hebben lidstaten de mogelijkheid om bilateraal extra bij te
dragen aan het ESI. Deze mogelijkheid staat overigens ook open voor
private donoren.

12

COM(2020)175. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:175:FIN.
13
COM(2020)170. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:170:FIN.
14
COM(2020)171. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:171:FIN.
15
COM(2020)172. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:172:FIN.
16
COM(2020)173. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:173:FIN.
17
COM(2020)174. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1585897074521&uri=COM:2020:174:FIN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

9

Om schaalvoordelen te creëren zal de Europese Commissie directe
aankopen doen, waar opportuun in samenwerking met de lidstaten, en de
hulp die hiermee kan worden geboden richten op de plekken waar deze
het meest nodig is. Er komen dan ook geen vooraf bepaalde landenveloppen. Met de aanpassingen in het ESI-voorstel breidt de Europese
Commissie de reikwijdte van in aanmerking komende acties en
uitvoerders uit om zo ook vele verschillende (en onvoorspelbare)
maatregelen ter bestrijding van COVID-19 te kunnen financieren. Voor een
gelijke behandeling van alle lidstaten treedt het voorstel in werking met
terugwerkende kracht vanaf 1 februari 2020.
Naast het ESI wil de Europese Commissie via het Union Civil Protection
Mechanism (UCPM) 300 miljoen euro in vastleggingen uit de Europese
begroting voor 2020 beschikbaar stellen voor de aanschaf van bijvoorbeeld beschermend materiaal en voorraad voor laboratoria. Via het UCPM
kan de Europese Commissie samenwerking tussen lidstaten faciliteren in
de gezamenlijke aanschaf van de benodigde middelen. Deze middelen
komen bovenop het budget dat in de eerste aanvullende begroting voor
2020 (DAB1) beschikbaar is gemaakt. Uw Kamer wordt over deze eerste
aanvullende begroting voor 2020, die de Europese Commissie reeds op
27 maart jl. presenteerde, apart door de Minister van Financiën geïnformeerd.
In totaal stelt de Europese Commissie in een tweede aanvullende
begroting voor 2020 (DAB2) een extra budget voor van 3,0 miljard euro in
vastleggingen en 1,5 miljard euro in betalingen. Dit wordt gefinancierd
met de inzet van verschillende speciale instrumenten en marges binnen
de EU-begroting (voorstel 6 t/m 10). Met deze aanpassing zet de Europese
Commissie vrijwel alle beschikbare ruimte in de EU-begroting in om de
COVID-19-crisis te bestrijden. Zo wil de Europese Commissie voor
ongeveer 2,0 miljard euro de Global Margin for Commitments (GMC)
inzetten; een instrument waarmee onbestede vastleggingen uit eerdere
jaren alsnog kunnen worden uitgegeven.
Aangezien de reikwijdte van de doelstellingen van dit instrument beperkt
is, stelt de Europese Commissie voor om deze beperkingen weg te nemen
door de MFK-verordening hierop aan te passen (voorstel 10). Besluitvorming over aanpassing van de MFK-verordening vindt plaats op basis
van artikel 312, lid 2, VWEU, door middel van unanimiteit in de Raad na
goedkeuring van het Europees Parlement. Dit in tegenstelling tot
besluitvorming over de andere genoemde voorstellen die met gekwalificeerde meerderheid plaatsvindt.
Daarnaast wil de Europese Commissie voor 243 miljoen euro het
Flexibiliteitsinstrument inzetten, waarvoor ze op 2 april 2020 ook een
voorstel heeft gepresenteerd (voorstel 7).
Tot slot is de Europese Commissie van plan om 715 miljoen euro te
gebruiken aan onbestede marge in 2020 onder de begrotingscategorie
voor administratieve uitgaven via de zogenoemde Contingency Margin.
Ook hiervoor heeft ze op 2 april 2020 een voorstel gedaan (voorstel 8).
Tegelijkertijd met het ESI-voorstel en de inzet van de speciale instrumenten publiceerde de Europese Commissie een actualisatie van de
technische aanpassing van het MFK voor het jaar 2020 waarin ze een
overzicht geeft van de beschikbare middelen in de speciale instrumenten
(voorstel 9).
Appreciatie
Nederland hecht groot belang aan solidariteit binnen de Europese Unie en
steunt deze voorstellen. Het is belangrijk dat lidstaten elkaar steunen en
gecoördineerd actie ondernemen ter bestrijding van COVID-19. Nederland
wil voorkomen dat lidstaten onvoldoende medische zorg kunnen
verschaffen vanwege een tekort aan middelen. Met het ESI-voorstel en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

10

voorstel voor extra budget voor het UCPM kunnen de Europese Unie en
lidstaten elkaar hierbij ondersteunen.
Nederland heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
mogelijkheid om bilateraal extra bij te dragen aan het ESI. Het kabinet wil
dit echter wel bezien in de context van andere voorstellen en initiatieven.
Zo heeft Nederland in de Eurogroep eerder een vergelijkbaar voorstel
gedaan voor een Coronafonds buiten het Meerjarig Financieel Kader. Het
doel van dit fonds is een tijdige en tijdelijke verstrekking van noodhulp in
lidstaten en regio’s voor bestrijding van COVID-19. Het fonds zou gevuld
worden met bilaterale bijdragen. Het gaat hierbij expliciet om giften, niet
om leningen. Het voorstel gaat uit van een totale omvang van 10 of
20 miljard euro waarbij Nederland respectievelijk 0,6 en 1,2 miljard euro
zou bijdragen.
Het kabinet staat positief tegenover de inzet van speciale instrumenten
om de resterende budgettaire ruimte in de EU-begroting in te zetten.
Nederland heeft zich altijd hard gemaakt voor het behouden van
voldoende marges in de EU-begroting voor onvoorziene omstandigheden.
Wat Nederland betreft is het nu de tijd om deze in te zetten. In dat licht kan
Nederland ook het voorstel van de Europese Commissie ondersteunen
om de MFK-verordening aan te passen om de beschikbare ruimte in de
GMC breder in te kunnen zetten.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
De Commissie baseert voorstel 5 op artikel 122, lid 1, VWEU. Deze
bepaling voorziet in de mogelijkheid voor de Raad om – in een geest van
solidariteit tussen de lidstaten – bij besluit voor de economische situatie
passende maatregelen vast te stellen. De Commissie baseert voorstel 6 op
artikel 314 VWEU jo. 106bis Euratom (de jaarlijkse begroting van de Unie)
als rechtsgrondslagen. Voorstel 7 wordt gebaseerd op punt 12 van het
Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees
Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline,
de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer. Op
grond van deze bepaling kan de Commissie het voorstel doen aan het
Europees Parlement en de Raad om gebruik te maken van het flexibiliteitsinstrument. De Commissie doet voorstel 8 op grond van punt 14 van
het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees
Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline,
de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer. Op
grond hiervan kan de Commissie voorstellen om gebruik te maken van de
marge voor onvoorziene uitgaven. De Commissie baseert voorstel 10 op
artikel 312 VWEU (de rechtsgrondslag met betrekking tot het MFK). Het
kabinet kan zich bij al deze voorstellen vinden in de gekozen rechtsgrondslagen.
Voorts heeft het kabinet een positieve grondhouding ten aanzien van de
mededeling van de Commissie (9). Met deze mededeling informeert de
Commissie het Europees Parlement en de Raad over de beschikbare
middelen in de speciale instrumenten op grond van artikel 6, lid 1, sub e
en f, van Verordening 1311/2013 (MFK-verordening) t.a.v. de berekening
van de overkoepelende marge voor vastleggingskredieten en de
berekening van de bedragen die beschikbaar moeten worden gesteld voor
het flexibiliteitsinstrument.
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit van de voorstellen positief en
heeft ook een positieve grondhouding ten aanzien van de mededeling van
de Commissie. Immers, het grensoverschrijdende karakter van de
gevolgen van de COVID-19 uitbraak rechtvaardigen maatregelen op
EU-niveau. De doelstellingen van het pakket aan maatregelen kan niet
door de lidstaten afzonderlijk worden bereikt. Door op EU-niveau samen
te werken kunnen de aanvullende middelen die voor het ESI en het UCPM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

11

ter beschikking worden gesteld zo effectief mogelijk worden ingezet op de
plaatsen waar deze het meeste nodig zijn.
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit van de deze voorstellen
positief en heeft ook een positieve grondhouding t.a.v. de Mededeling van
de Commissie. In het licht van de grote gevolgen van COVID-19 voor alle
EU-burgers en economische sectoren en de noodzaak van snelle en
efficiënte maatregelen ter zake, gaat pakket aan maatregelen niet verder
dan noodzakelijk en is het ook geschikt om de doelstellingen ervan te
bereiken. Er zijn geen andere, minder beperkende maatregelen
beschikbaar om de gecoördineerd actie ondernemen ter bestrijding van
COVID-19.
Gevolgen Nederlandse afdrachten
De aanvullende betalingen uit de tweede aanvullende begroting voor 2020
(DAB2) (1.530 miljoen euro) geven op zichzelf geen aanleiding tot
aanpassing van de raming van de Nederlandse afdrachten aan de
Europese begroting in 2020. Bij de voorstellen voor CRII-plus en het
EFMZV is dit nog niet bekend. Dit is afhankelijk van of het versnellen van
de betalingen, waartoe de voorstellen zullen leiden, ook daadwerkelijk
leidt tot wijzigingen in de Europese begroting voor 2020.
Zoals toegelicht in de begroting van Buitenlandse Zaken, bij artikel 3.1,
wordt in de raming van de Nederlandse afdrachten uitgegaan van een
betalingenniveau in de Europese begroting dat hoger ligt dan het
betalingenniveau zoals dat eind vorig jaar overeengekomen is in de
Europese begroting voor 2020.18 Indien aanvullende informatie aanleiding
geeft tot aanpassing van de raming, wordt dit verwerkt in de eerste
suppletoire begroting van Buitenlandse Zaken. Hier wordt uw Kamer te
zijner tijd over geïnformeerd.
Tot slot
Zoals aangegeven in de geannoteerde agenda van de ingelaste Eurogroep
in inclusieve samenstelling op 7 april 2020 volgen de ontwikkelingen
elkaar snel op. De geannoteerde agenda weerspiegelde bij verzending de
meest actuele stand van de gesprekken. De gedachtevorming is echter
nog steeds erg in beweging en de Kamer is toegezegd deze zo goed
mogelijk op de hoogte te houden over al deze ontwikkelingen. Meerder
zaken zullen besproken worden tijdens de Eurogroep morgen. Inzake het
ESM stelt het ESM voor om een nieuw liquiditeitsinstrument te creëren.
Het kabinet is hier geen voorstander van en is van mening dat het huidig
instrument voldoet. Met betrekking tot de discussie over de ECCL is de
stand van zaken zoals genoemd in de geannoteerde agenda nog steeds
actueel. Daarnaast vindt er een bredere discussie plaats over het volgend
MFK, bijvoorbeeld ten aanzien van het prioriteren van middelen voor het
omgaan met crises-situaties zoals een pandemie. Het kabinet is bereid te
kijken naar dit soort initiatieven. Tot slot heeft Frankrijk een voorstel
gedaan voor een apart fonds, een zogeheten solidariteitsfonds, om landen
te helpen bij het herstel van de economie nadat de uitbraak over is. Dit
voorstel is nog conceptmatig en nog niet uitgewerkt. Het kabinet vindt het
belangrijk na te denken over de fase na de uitbraak, en verwelkomt in dat

18

Kamerstuk 21 501-03, nr. 134.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

12

licht initiatieven vanuit lidstaten om deze fase vorm te geven. Een cruciale
voorwaarde voor het kabinet is wel dat er voor dergelijke initiatieven geen
gemeenschappelijke schulduitgifte plaatsvindt.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2856

13