Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 545

Uitvoering Wet Werk en Bijstand

Nr. 96

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 oktober 2010
Aanleiding
Op woensdag 15 september jl. heb ik tijdens een Algemeen Overleg
(kamerstuk 30 545, nr. 92) met uw Kamer gesproken over de bijstelling
van het macrobudget 2010 voor de gebundelde uitkering voor inkomensvoorzieningen. Tijdens dat overleg heb ik aangegeven dat het definitieve
macrobudget in het najaar 2010 bekend zou worden gemaakt. Tevens heb
ik aangekondigd dat het onderwerp op de agenda stond voor het
Bestuurlijk Overleg met de VNG op 30 september. Uw Kamer heeft tevens
aandacht gevraagd voor de vormgeving van de verbeterde Meerjarige
Aanvullende Uitkering (MAU). Met deze brief informeer ik u over de
uitkomst van het bestuurlijk overleg.
Macrobudget 2010
Uitkomst bestuurlijk overleg met de VNG
In het bestuurlijk overleg met de VNG van 30 september jl. hebben wij
gesproken over de het macrobudget.
In aanloop naar het overleg zijn de technische aspecten aan de VNG
toegelicht. Daarnaast is een onderzoek van het bureau APE naar het
macrobudget WWB in opdracht van de vier grootste gemeenten
verschenen (Macrobudget Inkomensdeel WWB, APE, 15 september 2010).
Het rapport beschrijft in hoofdstuk 2 feitelijk hoe de systematiek van het
bestuursakkoord werkt. Duidelijk wordt gemaakt dat voor het bestuursakkoord realisaties wel doorwerkten in de raming maar in de systematiek
van het bestuursakkoord niet, en dat als gemeenten de ambitie om 30 000
mensen meer aan het werk te helpen zouden realiseren het budget
daarvoor niet neerwaarts aangepast zou worden.
In het bestuurlijk overleg hebben we vervolgens kunnen constateren dat
het budget naar de letter van de afspraken is vastgesteld. Wel begrijp ik
dat gemeenten een bedrag van € 134 miljoen, dat het gevolg is van het

kst-30545-96
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 545, nr. 96

1

niet verwerken van de realisaties in de raming, niet in de geest van het
akkoord vinden. In dat verband vind ik het van belang erop te wijzen dat
het niet meenemen van de realisaties een kernpunt van de afspraken was.
Zonder deze afspraak had de eerder genoemde ambitie niet het door
gemeenten verwachte voordeel kunnen opleveren. Expliciet is
afgesproken dat de afspraken gelden in voor- en tegenspoed. En sinds de
introductie van de WWB tot dit jaar hebben realisaties altijd in het
voordeel van gemeenten uitgepakt. Ik zie daarom geen reden af te wijken
van de gemaakte afspraken.
Definitief budget 2010 € 90 mln. hoger dan het nader voorlopig budget
2010
Het voorlopig budget 2010 is in het najaar van 2009 aanzienlijk hoger
vastgesteld dan bij het bestuursakkoord was afgesproken. Dit was voor
een groot deel het gevolg van de verwachting van het CPB dat de
Werkloze beroepsbevolking fors zou stijgen. In de voorlopige beschikking
voor het budget 2010 zijn gemeenten er expliciet op gewezen dat het
budget nog kon wijzigen, mede gezien de onzekere economische
verwachtingen op dat moment. In het Algemeen Overleg met uw Kamer
spraken wij over het nader voorlopig budget dat in juli bekend is gemaakt.
Op dat moment was de verwachting van het CPB met betrekking tot de
conjunctuur gunstiger dan vorig jaar. Dit leidde tot een daling van het
macrobudget ten opzichte van het voorlopige macrobudget als gevolg
van doorrekening volgens de afspraken uit het bestuursakkoord. Het
budget was nog wel hoger dan bij het bestuursakkoord was afgesproken.
Ik heb u in het Algemeen Overleg gemeld dat het budget pas definitief zou
worden vastgesteld bij Prinsjesdag. Het definitieve macrobudget 2010 is
circa € 90 mln. hoger dan het nader voorlopige macrobudget en circa
€ 580 mln. hoger dan bij het bestuursakkoord was afgesproken.
Systematiek van macrobudgettering en het bestuursakkoord
Het macrobudget 2010 volgt uit de systematiek van de WWB en de
afspraken uit het bestuursakkoord met de VNG. Ik zal die systematiek en
die afspraken nader toelichten om bovenstaande in de juiste context te
plaatsen.
Het uitgangspunt van de Wet werk en bijstand is dat de beleidsmatige
ruimte en de financiële verantwoordelijkheid bij gemeenten liggen. Dit
prikkelt gemeenten om zoveel mogelijk mensen uit de uitkering en aan het
werk te helpen. Daarom kent de WWB vanaf de start een budgetteringssystematiek in plaats van een declaratiesystematiek. Er is geen sprake van
declaratie van kosten achteraf, maar van een budget vooraf op basis van
op objectieve wijze vastgestelde verwachte kosten. Onderdeel hiervan is
dat met CPB-ramingen de conjunctuureffecten worden verwerkt in het
macrobudget.
Met het bestuursakkoord zijn in 2007 specifieke afspraken gemaakt door
de toenmalig staatssecretaris van SZW en de VNG over de berekening van
het macrobudget tot en met 2011. Het uitgangspunt van die afspraken
was dat de budgetten meerjarig werden vastgelegd op basis van het
MLT-pad. Hieruit volgt dat de realisaties niet in de raming worden
verwerkt en dat is in de afspraken vastgelegd. Gemeenten zouden op deze
manier financieel kunnen profiteren indien zij erin zouden slagen de
uitgaven verder te laten dalen dan in het MLT-pad was vastgelegd. In het
bestuursakkoord was de ambitie opgenomen om 30 000 mensen extra uit
de bijstand te krijgen. Deze extra ambitie is niet taakstellend ingeboekt en
zou dus voor gemeenten een voordeel kunnen opleveren, maar het niet
realiseren leidt niet tot nadeel. Gedurende de periode van het bestuursak-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 545, nr. 96

2

koord wordt volgens de afspraken nog wel gecorrigeerd voor effecten van
rijksbeleid, loon- en prijsontwikkelingen en voor conjunctuur wanneer
deze een volumebandbreedte van 12 500 overschrijdt. Ook de manier
waarop conjunctuur wordt bepaald is afgesproken, namelijk met een
rekenregel van het CPB die gebruik maakt van de ontwikkeling van de
werkloze beroepsbevolking om het bijstandsvolume te ramen. Expliciet is
vastgelegd dat de afspraken van het bestuursakkoord in voor- en
tegenspoed gelden.
Tot slot is ook vastgelegd op welke momenten het budget wordt vastgesteld. Dit gebeurt in drie stappen: een voorlopig budget in het najaar
voorafgaande aan het budgetjaar, een nader voorlopig budget halverwege
het budgetjaar en het budget wordt pas definitief vastgesteld in het najaar
van het budgetjaar.
De afspraken zijn nauwkeurig vastgelegd in het bestuursakkoord en een
brief aan uw Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 545 en 29
674, nr. 36).
Macrobudget en verdeling 2011
Inmiddels is ook het voorlopig macrobudget voor de gebundelde uitkering
voor inkomensvoorzieningen 2011 vastgesteld, waarbij rekening is
gehouden met de tot eind 2011 geldende afspraken van het bestuursakkoord. Het macrobudget voor 2011 ligt circa € 60 mln. hoger dan het
macrobudget 2010. Conform de afspraken is met de bestaande verdeelsystematiek het budget verdeeld over gemeenten. Onderdeel van de
verdeelsystematiek is een jaarlijkse technische herschatting van de
gewichten van het objectief verdeelmodel. Het rapport met de
herschatting van de gewichten is bij deze brief als bijlage opgenomen.1
De verdeling 2011 is in het bestuurlijk overleg met de VNG besproken en
heeft geen aanleiding gegeven voor afwijking van de systematiek. De
budgetten zijn vervolgens bekendgemaakt, waarna gemeenten een
beschikking ontvangen. Ook voor 2011 wijs ik erop dat het een voorlopig
budget betreft en dat nieuwe ontwikkelingen en inzichten nog tot de
definitieve vaststelling in het najaar van 2011 in het budget worden
verwerkt.
Meerjarig aanvullende uitkering
Doelstelling MAU
Sinds de introductie kent de WWB een incidenteel aanvullende uitkering
(IAU), om onder voorwaarden een vangnet te bieden wanneer een
gemeente een tekort van meer dan 10% op het budget heeft. De meerjarig
aanvullende uitkering (MAU) is in 2009 in het leven geroepen en is in
essentie bedoeld ter compensatie van stoornissen in het objectief
verdeelmodel, die ertoe leiden dat onvoldoende rekening wordt gehouden
met specifieke objectieve gemeentelijke omstandigheden. De MAU kent
daarom een scherpere toets naar de oorzaak van meerjarige tekorten. Met
de MAU is beoogd in voorkomende gevallen een ruimhartiger vangnet te
bieden dan met de IAU.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

De MAU is tot stand gekomen na veelvuldig overleg met gemeenten,
VNG, de Inspectie Werk en Inkomen (IWI), de Toetsingscommissie WWB
en de Raad voor de financiële verhoudingen in de zogenaamde Klankbordgroep MAU. In deze klankbordgroep zijn zowel gemeenten met
tekorten als gemeenten met overschotten vertegenwoordigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 545, nr. 96

3

Werking MAU in laagconjunctuur
In 2009 heeft een aantal gemeenten dat een MAU-verzoek heeft
ingediend, aandacht gevraagd voor de werking van de MAU in crisistijd.
De keuze om de tegemoetkomingen vooraf vast te stellen voor drie jaar en
zich voor de hoogte te baseren op tekorten uit het verleden zou ertoe
kunnen leiden dat de eigen bijdrage hoger uitpakte dan het vooraf
beoogde eigen risico, soms zelfs hoger dan de 10% risico in de IAU. In het
AO van 27 januari 2010 met de vaste commissie voor Sociale Zaken en
Werkgelegenheid heeft toenmalig Staatssecretaris Klijnsma toegezegd dat
de Tweede Kamer voor het zomerreces wordt geïnformeerd over de
werking van de MAU en IAU in relatie tot de conjunctuur. Zij heeft daarbij
tevens gezegd dat het zaak is hierin zeer zorgvuldig te handelen, omdat de
MAU gebaseerd is op solidariteit; de uitkering aan de MAU-gemeenten
wordt betaald door de overige gemeenten.
Geconcludeerd is dat voor drie gemeenten de MAU gunstiger uitpakte
dan beoogd en voor de overige vier ongunstiger dan beoogd, waarvan bij
drie de MAU zelfs ongunstiger uitpakte dan de IAU. Oorzaak voor het
verschil tussen IAU en MAU is dat de IAU achteraf wordt vastgesteld en
daarin rekening kon worden gehouden met de crisis, wat bij de MAU die
vooraf werd vastgesteld niet kon.
Verbetering MAU
Ter oplossing van het gegeven dat de MAU als gevolg van de crisis
onbedoeld slechter uit kan pakken dan de IAU, is na overleg in de
klankbordgroep MAU gekozen voor een structurele verbetering van de
MAU, bestaande uit een pakket van wijzigingen dat zowel de belangen
van de MAU-gemeenten als de belangen van de overige gemeenten
meeneemt. Uw Kamer is hierover bij brief van 22 juli 2010 geïnformeerd.
(TK, 2009–2010, 30 545, nr. 90). Het betreft de volgende wijzigingen:
– Achteraf vaststellen van de hoogte van de MAU-uitkering. Hiermee
wordt geborgd dat het feitelijk tekort nooit hoger is dan de vooraf
vastgestelde eigen bijdrage.
– Afschaffen van het plafond van € 25 mln. aan MAU-uitgaven. Hierdoor
zal het mogelijk zijn dat elke gemeente daadwerkelijk de MAUuitkering kan ontvangen die haar toekomt. Net als voorheen worden
de MAU-uitkeringen gefinancierd uit het macrobudget voor grote- en
middelgrote gemeenten.
– Aanpassing van de eigen bijdrage met de conjunctuurbandbreedte. De
MAU is niet bedoeld voor het oplossen van zaken die alle gemeenten
treffen. Dit past ook niet bij de systematiek die specifieke gemeenten
compenseert, waarbij alle gemeenten bijdragen aan de kosten van
deze compensatie. Daarom wordt in de verbeterde MAU bij de hoogte
van de eigen bijdrage rekening gehouden met de afspraak dat
conjunctuur volgens de afspraken in het bestuursakkoord binnen een
afgesproken bandbreedte niet in het macrobudget wordt verwerkt. Dit
raakt alle gemeenten in gelijke mate. De eigen bijdragen worden
overeenkomstig verhoogd. Aangezien het bestuursakkoord loopt tot
eind 2011, is dit onderdeel van tijdelijke aard.
– De MAU is nooit ongunstiger dan IAU. De 10% eigen risico die geldt bij
de IAU is niet gekoppeld aan de strengere toets van de MAU en moet
gezien worden als een maximale eigen bijdrage voor een gemeente
die een aanvullende uitkering aanvraagt en aan de voorwaarden
voldoet. Het eigen risico bij de IAU blijft daarom 10%. Om te voorkomen dat de eigen bijdragen bij de MAU hoger zijn dan bij de IAU kan
ook de eigen bijdrage in het kader van de MAU kan nooit meer
bedragen dan 10%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 545, nr. 96

4

Alle gemeenten waarbij de MAU ongunstiger uitpakte dan beoogd
(Enschede, Heerlen, Kerkrade en Landgraaf) gaan er over 2009 op vooruit
met de verbeterde MAU. De drie gemeenten (Groningen, Sittard-Geleen
en Veenendaal) waarvoor de oude MAU onbedoeld gunstiger uitpakt dan
beoogd, kunnen ervoor kiezen vast te houden aan de reeds afgegeven
beschikking.
Gevraagde aanvulling op de verbetering van de MAU
Er is breed draagvlak voor de essentie van deze maatregel, namelijk het
achteraf vaststellen van de uitkering, zodat de MAU ook daadwerkelijk het
vangnet vormt zoals het is beoogd. Tegelijk lopen de belangen van
verschillende gemeenten uit elkaar. Het is daarom van belang dat er
sprake is van een evenwichtig pakket.
MAU-gemeenten hadden bij het pakket een tweetal wensen. Zij vonden
dat er ook een oplossing moest komen voor 2009. Hierin zijn zij tegemoet
gekomen door de verbeterde MAU met terugwerkende kracht per 2009 in
werking te laten treden. Daarnaast vinden de MAU-gemeenten dat in de
MAU geen rekening met de bandbreedte-afspraak gehouden dient te
worden. Voor ditzelfde punt heeft uw Kamer in het Algemeen Overleg van
15 september jl. aandacht gevraagd.
Vanwege het effect op de meebetalende gemeenten is het van belang dit
zeer zorgvuldig te beoordelen. De conjunctuurbandbreedte is een
generieke en door alle gemeenten gezamenlijk te dragen afspraak. Elke
gemeente draagt bij de budgettoekenning naar rato een deel van de
bandbreedte. De MAU is daarentegen bedoeld om te compenseren voor
specifieke gemeentelijke omstandigheden. De MAU is niet bedoeld om
voor enkele gemeenten ook de generieke afspraak te compenseren. De
MAU biedt dus compensatie voor de specifieke omstandigheden die
boven de bandbreedte uitgaan. In de systematiek is het dus logisch bij de
MAU de bandbreedte niet te compenseren en daarmee bij de vaststelling
van de hoogte van de MAU rekening te houden.
Indien dit niet zou gebeuren, zouden andere gemeenten via de MAU mee
moeten betalen aan het aandeel van de bandbreedte van de
MAU-gemeenten, hetgeen niet in lijn is met de solidariteitsdoelstelling
van de MAU.
Ik heb de wijziging van de MAU in juni met de VNG besproken. De VNG
heeft het oordeel aan de Minister van SZW gelaten en heeft geen andere
voorstellen gedaan. Ook na het Algemeen Overleg van 15 september jl.
heeft de VNG het onderwerp niet opnieuw aan de orde gebracht in ons
bestuurlijk overleg van 30 september. Ik concludeer daaruit dat van die
zijde geen aanleiding wordt gezien om de verbetering te heroverwegen en
dat in de wijzigingen een goed evenwicht bestaat tussen de ontvangende
en betalende gemeenten.
Ik zie dan ook geen reden om de verbetering van de MAU te heroverwegen.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 545, nr. 96

5