Evaluatie mbo-certificaten via
de Nationale Zorgklas

Colofon

Titel

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

Auteur

Jessica Spithoven, Meghan Rens, Willem Kleinendorst en Lotte Nieuwenhuis

Versie

1.1

Datum

20-1-2022

Project

Evaluatie onderwijs op maat voor de Nationale Zorgklas (000784)

Stichting CINOP realiseert oplossingen voor complexe vraagstukken in onderwijs en arbeidsmarkt.
Oplossingen met impact. Wij zetten ons in voor een optimale deelname van iedereen aan de
samenleving, vandaag en morgen. We professionaliseren en flexibiliseren leerprocessen, samen met
onze partners in onderwijs, overheid en bedrijfsleven. We zijn gespecialiseerd in vraagstukken
rondom flexibel onderwijs, professionalisering in het beroepsonderwijs en arbeidsmarktleren: een
leven lang ontwikkelen. Ook internationaal zijn we actief: samen met onze partners dragen we bij aan
mobiliteit, Europese leermogelijkheden en onderwijsprojecten voor capaciteitsontwikkeling in Europa,
Afrika, Azië en Latijns Amerika.
CINOP B.V.
Postbus 1585
5200 BP ’s-Hertogenbosch
Tel: 073-6800800
www.cinop.nl
© CINOP B.V. 2021
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke
andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Samenvatting
In 2020 zijn in er in snel tempo leertrajecten ontwikkeld om mensen mét en zonder
ervaring in de zorg inzetbaar te maken via de Nationale Zorgklas (NZK). Dit gebeurde in
een samenwerking met onder andere het fonds A+O VVT, VGN, het Ministerie van VWS,
meer dan 30 private en publieke opleiders, en gesteund door vakbonden en
werkgeversorganisaties. De NZK draagt bij aan een duurzame oplossing voor
arbeidsmarktkrapte en onderwijsvraagstukken in de zorg, door zorgpersoneel versneld te
scholen met behulp van mbo-certificaten. Via de NZK kunnen deelnemers met subsidie
een leertraject volgen. De leertrajecten via de NZK worden volledig digitaal aangeboden,
verzorgd door erkende onderwijsinstellingen en hun vakdocenten in het gehele land en
hebben een doorlooptijd van 3 tot 6 maanden. Sinds de start hebben inmiddels ruim
2.000 deelnemers een leertraject via de NZK gevolgd, gericht op één van de volgende
mbo-certificaten:
1

Individuele basiszorg verlenen (Helpende zorg en welzijn, niveau 2)

2

Individuele zorg verlenen (Verzorgende IG, niveau 3)

3

Individuele ondersteuning in de maatschappelijke zorg (Begeleider specifieke
doelgroepen, niveau 3)

Dit evaluatieonderzoek rondom de mbo-certificaten via de NZK richt zich op twee
kernonderwerpen, namelijk 1) de inzet en de opbrengsten van deze leertrajecten richting
een mbo-certificaat voor deelnemers, werkgevers en onderwijsinstellingen en 2) het
proces van de uitvoering van het onderwijs dat via de NZK is verzorgd. In dit
evaluatieonderzoek zijn drie groepen betrokkenen te onderscheiden, te weten de
deelnemers (werkenden, zij-instromers en evt werkzoekenden), werkgevers in de zorg en
onderwijsinstellingen (zowel bekostigd als particulier). Hiervoor zijn interviews uitgevoerd
onder de drie doelgroepen en is er onder de werkgevers en deelnemers ook een online
enquête uitgezet voor bredere uitvraag. We schetsen in dit rapport de ervaringen met de
NZK vanuit deze verschillende doelgroepen, de effecten van NZK en we geven inzicht in
hoe de verschillende doelgroepen aankijken tegen de toekomst van de NZK.
Ervaringen met de NZK
Ervaringen met de ontwikkeling van de NZK
Een derde van geïnterviewde onderwijsinstellingen was betrokken bij de ontwikkeling van
de NZK, de fase voorafgaand aan de uitvoering. Zij wilden graag meewerken aan de
ontwikkeling en opbouw van de NZK vanuit een intrinsieke motivatie om bij te dragen aan
de grote maatschappelijke opgave. Over het algemeen hebben onderwijsinstellingen
positieve ervaringen met het ontwikkelproces van het lesmateriaal en het train-detrainerprogramma. Een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst is communicatie en
onderling verwachtingsmanagement.
Redenen en initiatief om deel te nemen aan de NZK
De enquête onder werkgevers laat zien dat zij drie belangrijke redenen hebben om
deelnemers in te schrijven voor een leertraject via de NZK, die redelijk vergelijkbaar
verdeeld zijn. Dit betreft snel (nieuwe) medewerkers inzetbaar krijgen, zittende
medewerkers toerusten voor nieuwe taken en hen binden en boeien. Deelname aan de NZK
biedt werkgevers en hun (toekomstige) medewerkers mooie kansen voor scholing en

ondersteunt de leercultuur in de organisatie, doordat medewerkers worden gestimuleerd
(verder) te leren. Werkgevers zien daarbij het leertraject via de NZK en het behalen van
een mbo-certificaat als opmaat naar een diplomagericht traject. Onder deelnemers blijken
er verschillende redenen voor deelname aan een leertraject via de NZK: een introductie
voor het werken in de zorg, persoonlijke ontwikkeling, als start richting een volledig diploma
of doorgroeien naar een andere of hogere functie. Het initiatief om deel te nemen aan een
leertraject via de NZK lag voor het merendeel bij de zorgorganisatie. Vaak is er informatie
in de organisatie gedeeld, zijn medewerkers actief benaderd of hebben zij zelf aangegeven
graag mee te willen doen.
Werken met mbo-certificaten
In de interviews met de onderwijsinstellingen komt een gemengd beeld naar voren ten
aanzien van de algemene ervaringen met de NZK. De negatieve ervaringen zijn niet altijd
te wijten aan de NZK. Voor veel onderwijsinstellingen was het werken met mbo-certificaten
nieuw. Onderwijsinstellingen staan over het algemeen positief ten opzichte van het werken
met mbo-certificaten en zien het als de ideale manier om mensen op een laagdrempelige
wijze naar de zorg te leiden en zo de personeelstekorten aan te pakken.
Aan deelnemers is gevraagd wat zij vinden van het behalen van een mbo-certificaat via een
leertraject in de NZK, afgezet tegen een volledige opleiding richting een mbo-diploma. Zij
staan hier in hoge mate (zeer) positief tegenover. Men is enthousiast over het duale en
praktijkgerichte karakter van het traject, door het leren te combineren met opdrachten in
de praktijk. De intensiteit van het traject wordt door een deel van de deelnemers als
knelpunt genoemd. Een meerderheid van de deelnemers wil na het behalen van het mbocertificaat verder met een volledige mbo-opleiding.
Het lesmateriaal
In de interviews onder onderwijsinstellingen is men over het algemeen positief over de
inhoud en opbouw van het leertraject via de NZK en het lesmateriaal zit in principe goed in
elkaar. Er wordt echter ook aangegeven dat er meer diepgang en ruimte voor oefening in
de praktijk moet zijn. Dit wordt ook bevestigd door werkgevers. Zij zijn – naast deze
kanttekeningen - overwegend positief over het lesmateriaal, het sluit goed aan op de
praktijk en de opdrachten zijn goed uit te voeren in de praktijk. De intensiteit van de
trajecten wordt daarbij echter wel als knelpunt genoemd.
Online onderwijsvorm en online leerplatform
In het leertraject via de NZK is de online onderwijsvorm een belangrijk uitgangspunt, mede
ingegeven door corona, hierover zijn ervaringen van de drie doelgroepen opgehaald. Alle
drie geven aan dat dit een mooie vorm van kennisoverdracht is, maar dat de online
onderwijsvorm alléén niet ideaal is. Voor deelnemers deed het een groot beroep op hun
digitale vaardigheid. Voor de toekomst zou een meer ‘blended’ vorm van onderwijs
wenselijk zijn. Het online leerplatform dat is gebruikt om deelnemers toegang te geven tot
lesstof en voor het uploaden van gemaakte opdrachten wordt wisselend ervaren.
Onderwijsinstellingen vinden het systeem van het online leerplatform complex en
sommigen zijn daarom overgestapt naar hun eigen leeromgeving (en het werken) via
Teams. Daar staat tegenover dat deelnemers over het algemeen overwegend positief zijn
over het online leerplatform, maar hierbij is geen onderscheid gemaakt tussen de
verschillende platforms die uiteindelijk zijn gebruikt (van NZK of van de school zelf).

Arbeidsmarktrelevantie, aansluiting met de praktijk en rekening houden met eerdere
werkervaring
Het merendeel van de werkgevers vindt dat de inhoud van het leertraject via de NZK in
hoge mate aansluit bij het werk dat wordt gedaan binnen de zorgorganisatie en toepasbaar
is in de praktijk. Dat wordt bevestigd door de deelnemers. Zij krijgen bovendien voldoende
handvatten om de lesstof in de praktijk te kunnen brengen, ondanks dat voor veel
deelnemers de inhoud van het leertraject nieuw was. Werkgevers zijn voornamelijk positief
te spreken over de manier waarop de begeleiding van hun medewerkers op de werkvloer
is verlopen. Deelnemers geven aan dat de praktijkbegeleiding erg wisselend en niet altijd
voldoende werd vormgegeven. Zorgorganisaties die een skills lab tot hun beschikking
hadden, hebben hun medewerkers hier vaak gebruik van laten maken. Zowel vanuit het
perspectief van de werkgevers als deelnemers is er gevraagd in welke mate het leertraject
is afgestemd op eerder verworven competenties. Hieruit komt een wisselend beeld naar
voren. De overgrote meerderheid van de werkgevers geeft aan dat er (tot op zekere
hoogte) rekening is gehouden met de eerder verworven competenties van deelnemers,
hebben deelnemers dat niet zo ervaren. Dit is een aandachtspunt voor de doorontwikkeling,
vooral ten aanzien van verwachtingenmanagement.
Ervaringen in de samenwerking in de NZK
Vanuit de drie perspectieven is in beeld gebracht hoe ieder van hen de samenwerking in de
NZK heeft ervaren. Hier wordt duidelijk dat men de samenwerking als positief ervaart, maar
dat men ook verbeterpunten ziet ten aanzien van de informatievoorziening, het
verwachtingenmanagement en communicatie over en weer. Het zou goed zijn vooraf
strakker afspraken te maken, zodat iedereen weet wie waarvoor verantwoordelijk is.
Bovendien zou het goed zijn deze afspraken en het verloop van het leertraject (meer) te
monitoren, bijvoorbeeld door voortgangsgesprekken te houden.
Effecten van de NZK
Informatie over instroom, uitval en uit- en doorstroom
De onderwijsinstellingen waarmee is gesproken hebben gemiddeld 9 groepen kunnen
starten, daarover is een relatief groot aantal ontevreden, men had gehoopt op meer. Ook
is men niet positief over uitval, deze bestempelt men als gemiddeld hoger dan in een
reguliere opleiding. Het is echter niet volledig duidelijk waar dit door komt, dus het is lastig
uitspraken te doen wie welke verbeteringen zou kunnen of moeten doorvoeren. De online
enquête onder deelnemers laat zien dat het merendeel de opleiding succesvol heeft
afgerond of nog bezig is met de opleiding. Slechts een klein aandeel heeft de opleiding
afgerond, maar geen certificaat behaald of is gestopt met het leertraject. Dit betreft 10%
in totaal. Over het totaal aantal deelnemers (ruim 2.000) ligt dit hoger: de no-show is 11%
en 18% is gestopt. Van degene die het traject hebben doorlopen heeft 3% heeft wel examen
gedaan, maar geen certificaat behaald. De belangrijkste redenen voor uitval zijn de online
leeromgeving, de werk-privé balans en het gebrek aan juiste begeleiding. Als deelnemers
het leertraject via de NZK succesvol afronden, kiezen zij er veelal voor om na het behalen
van een mbo-certificaat via de NZK door te stromen naar een volledig diplomatraject. Veel
deelnemers zijn in ieder geval enthousiast geraakt om (weer) aan de slag te gaan met
leren.

Effecten vanuit het perspectief van de werkgevers
Van alle bevraagde werkgevers geeft ongeveer twee derde aan dat dat de snelheid van de
inzetbaarheid van deelnemers volgens verwachting was. Echter de korte doorlooptijd van
het traject draagt niet altijd bij aan het beklijven van kennis en het toepassen van de
praktische vaardigheid. Men vindt de inzetbaarheid (twee derde) en het kennisniveau (drie
kwart) van hun medewerkers over het algemeen hoger door deelname aan een leertraject
via de NZK. Door werkgevers wordt aangegeven dat het juist waarderen van deze nieuwe
kennis, vaardigheden en taken nog lastig is. Over het algemeen geven de werkgevers aan
dat de leertrajecten via de NZK hen veel positiefs heeft gebracht.
Effecten vanuit het perspectief van de deelnemers
Voor de deelnemers aan een leertraject via de NZK zijn de effecten ook in beeld gebracht.
De belangrijkste effecten die genoemd zijn, zijn onder meer het zelfstandig kunnen
uitvoeren van taken en het kunnen uitvoeren van méér taken, het breder inzetbaar zijn,
de persoonlijke ontwikkeling en meer waardering op de werkvloer. Voor deelnemers is nog
niet altijd duidelijk óf en zo ja, hoe hun functie verandert na afloop van deelname aan het
NZK-traject. Dat is een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst.
Toekomst NZK
Ten aanzien van de toekomst van de NZK zien onderwijsinstellingen de inzet van mbocertificaten als een succesvol middel om mensen binnen behapbare tijd om- en bij te
scholen, zodat ze snel inzetbaar zijn voor het werken in de zorg. De NZK was voor hen een
mooie kans om te experimenteren met mbo-certificaten en om (via het netwerk van de
NZK) meer leertrajecten aan de man te brengen. Echter een mogelijk vervolg op dergelijke
leertrajecten geven de meeste onderwijsinstellingen het liefst zelfstandig vorm. Hierbij
kijken zij naar andere tijdelijke subsidieregelingen, zoals ‘NL leert door’.
Ruim drie kwart van de werkgevers geeft aan graag opnieuw medewerkers te laten
deelnemen aan een leertraject via de NZK, noemen nieuwe onderwerpen voor vervolg en
soms ook bepaalde voorwaarden daarbij. Voor werkgevers is een leertraject een geschikte
manier om (nieuwe) medewerkers een voorproefje te geven op werken in de zorg, het
volgen van een opleiding en extra/andere taken. Dat medewerkers hiermee de kans krijgen
om een certificaat met civiel effect te behalen onderschrijven ze ook als een meerwaarde.
Aandachts- of ontwikkelpunt is de positionering van de medewerkers in de organisatie na
deelname aan een leertraject via de NZK. Het kunnen stapelen van verschillende mbocertificaten tot een (branche)diploma zou in hun oog van meerwaarde zijn. Veel deelnemers
weten nog niet óf en hoe zij verder gaan, na hun deelname aan de NZK.
Aanbevelingen
Dit rapport sluit af met een drietal belangrijke aanbevelingen voor de toekomst:
•
Zorg voor heldere positionering van leertrajecten gericht op een mbo-certificaat,
leerroute voor vervolgtrajecten en een duidelijk loopbaanperspectief.
•

Bouw voort op de ervaringen in dit traject en voer genoemde aandachts- en knelpunten
zo goed mogelijk door. Zet dit in samenwerking met onderwijsinstellingen in gang, om
hen ‘aan boord’ te houden bij het vervolg.

•

Zorg voor helder verwachtingenmanagement en communicatie richting alle betrokken
doelgroepen en regel (beter) in dat er afstemming is over de voortgang/monitoring in
trajecten.

Inhoudsopgave
Samenvatting ....................................................................................................... I
1

2

3

4

5

Inleiding ........................................................................................................ 1
1.1

Achtergrond ...........................................................................................1

1.2

Onderzoeksvragen ..................................................................................3

1.3

Methode ................................................................................................3

1.4

Opbouw van dit rapport ...........................................................................5

Ervaringen met de Nationale Zorgklas ........................................................... 6
2.1

Ervaringen met de ontwikkeling van het lesmateriaal van de NZK .................6

2.2

Redenen om deel te nemen aan de NZK ....................................................7

2.3

Ervaringen met de verschillende kenmerken van het onderwijs via de NZK .. 10

2.4

Ervaringen met de samenwerking in de NZK ............................................ 26

Effecten van deelname aan de Nationale Zorgklas ....................................... 32
3.1

Informatie over instroom, uitval en uit- en doorstroom.............................. 32

3.2

Effecten van deelname aan een leertraject via de NZK .............................. 36

De Toekomst ................................................................................................ 41
4.1

De toekomst van mbo-certificaten (via de Nationale Zorgklas) ................... 41

4.2

Tips voor doorontwikkeling van de NZK ................................................... 43

Conclusies en aanbevelingen ....................................................................... 45
5.1

Beantwoording onderzoeksvragen ........................................................... 45

5.2

Aanbevelingen...................................................................................... 49

Bijlage 1 ............................................................................................................ 53

1

Inleiding
1.1

Achtergrond

Aanleiding
Het personeelstekort in de zorg vormt al jaren een belangrijke maatschappelijke opgave.
Volgens het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zouden de sectoren
van verpleging, verzorging en thuiszorg al zo’n 89.600 zorgmedewerkers missen1. Voor de
gehandicaptenzorg bedraagt dit tekort tot 2.000 medewerkers.
Personeelstekorten in de zorg kunnen op verschillende manieren worden tegen gegaan. Dit
kan enerzijds door extra mensen op te leiden om in de sector aan de slag te gaan. Voor
volwassenen met relevante ervaring is het van belang hiervoor een flexibele route in te
richten die zo goed mogelijk uitgaat van en voortbouwt op dat wat zij al hebben verworven.
Daarnaast zijn er volwassenen die nieuw zijn in de zorg. Voor hen is het van belang dat zij
binnen afzienbare tijd worden toegerust op de taken die door de werkgever van ze verwacht
wordt. Tot slot is het van belang om zittende medewerkers te blijven binden en boeien, om
te zorgen dat zij zich verder kunnen ontwikkelen en om te voorkomen dat zij uitstromen.
Ook bij deze doelgroep is het van belang een passend systeem van vervolgkwalificaties te
bieden en daarbij zo goed mogelijk aan te sluiten op de reeds opgedane competenties in
de praktijk. Voor alle doelgroepen geldt dat reguliere opleidingen veelal te weinig rekening
houden met de kennis en kunde die volwassenen in de praktijk hebben verworven. Daarmee
wordt het volgen van een volledig diploma-traject voor veel mensen vaak een te grote
investering.
Zorgen voor een goed aanbod van een dergelijk ‘onderwijs op maat’, is al diverse jaren een
belangrijk speerpunt voor brancheorganisaties ActiZ en VGN. Hiermee kan maatwerk
worden geboden en volwassenen hoeven alleen nog dát te leren wat zij nog niet beheersen.
Zo wordt enerzijds gewerkt aan het binden, boeien en bieden van perspectief voor zittende
medewerkers, en anderzijds het in behapbare stappen snel en steeds beter inzetbaar
maken van zij-instromers.
Om invulling te geven aan ‘onderwijs op maat’ is een systematiek uitgewerkt via
arbeidsmarktrelevante leereenheden. Deze systematiek is in opdracht van ActiZ en VGN,
ontwikkeld door werkgroepen van zorg- en onderwijsinstellingen, onder begeleiding van
CINOP. De leereenheden uit deze systematiek kunnen tweeledig gebruikt worden, namelijk
als basis voor validering van wat iemand al weet en kan en daarmee als basis voor
‘onderwijs op maat’. Na het uitwerken van de leereenheden zijn er sinds 2019 stappen
gezet om het civiel effect van (een deel van) de leereenheden te vergroten. Van meerdere
kwalificatiedossiers zijn steeds een aantal leereenheden aangevraagd als mbo-certificaat,
om daarmee het landelijke civiel effect te borgen.
De Nationale Zorgklas
Het gebruik van deze mbo-certificaten heeft een vlucht gekregen met behulp van de
Nationale Zorgklas (hierna te benoemen als ‘NZK’). De NZK is gestart in de eerste Corona
golf (voorjaar 2020) om mensen zonder achtergrond in de zorg enigszins inzetbaar te
1

https://prognosemodelzw.databank.nl/dashboard/dashboard-branches/totaal-zorg-en-welzijn--smal-/

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

1

maken op laagcomplexe zorgtaken (NZK 3), om andere medewerkers daarmee te
ontlasten. In de loop van 2020 is gestart met meer fundamentele opleidingen richting mbocertificaten om ook zij-instromers, via de grote subsidieregeling ‘coronabanen’ de zorg in
te laten stromen. Ook anderen mochten deelnemen aan de NZK, zoals zittende
medewerkers met interesse om door te stromen naar een andere functie binnen de zorg.
De trajecten binnen de NZK die toe leiden naar mbo-certificaten (NZK 5) zijn alleen
aangeboden aan mensen die al werkzaam waren, of net gestart waren, binnen de zorg.
In samenwerking met onder andere het fonds A+O VVT, VGN, het Ministerie van VWS,
meer

dan

30

private

en

publieke

opleiders,

en

gesteund

door

vakbonden

en

werkgeversorganisaties, werden deze leertrajecten in snel tempo ontwikkeld om mensen
mét en zonder ervaring in de zorg inzetbaar te maken. De NZK draagt bij aan een duurzame
oplossing voor arbeidskrapte en onderwijsvraagstukken in de zorg, door zorgpersoneel
versneld te scholen met behulp van mbo-certificaten.2
Een mbo-certificaat bestaat uit een aantal beroepsgerichte onderdelen van een mbokwalificatie gericht op specifieke taken en werkzaamheden in de praktijk. Een mbocertificaat is ontwikkeld door sociale partners in de branche omdat zij relevant zijn voor de
arbeidsmarkt. De mbo-certificaten zijn bedoeld om instroom en doorstroom van
medewerkers te versnellen en te bevorderen of kunnen ze leiden tot verkorting van een
leertraject. Examinering van een leertraject gericht op een mbo-certificaat vindt op een
vergelijkbare wijze en niveau plaats als bij een reguliere mbo-opleiding. Het verschil is dat
de deelnemer van het mbo-certificaat wordt geëxamineerd op de leereenheid als los
onderdeel. Via de NZK kunnen deelnemers, met subsidie, voor drie mbo-certificaten
onderwijs volgen. Het gaat om de volgende mbo-certificaten3:
1

Individuele basiszorg verlenen (Helpende zorg en welzijn, niveau 2)

2

Individuele zorg verlenen (Verzorgende IG, niveau 3)

3

Individuele ondersteuning in de maatschappelijke zorg (Begeleider specifieke
doelgroepen, niveau 3)

De leertrajecten via de NZK worden volledig digitaal aangeboden, verzorgd door
professionele vakdocenten in het gehele land en hebben een doorlooptijd van 3 maanden
voor de trajecten op niveau 2 tot 6 maanden voor de trajecten op niveau 3. De
verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs is belegd bij de opleider. Deze
staat onder toezicht van de Inspectie van het Onderwijs4.
Bij succesvolle afronding van het leertraject via de NZK, wordt een mbo-certificaat met
civiel effect verschaft aan de deelnemer. Dit houdt in dat het certificaat geregistreerd wordt
in DUO en landelijk erkend is als officieel certificaat. Het is de bedoeling dat met deze
opleidingen deelnemers binnen zes maanden inzetbaar zijn op genoemde zorgtaken5.
Eind 2021 loopt de huidige subsidie voor de NZK af. Om deze reden hebben ActiZ en VGN
met subsidie van het ministerie van VWS in het najaar van 2021 het initiatief genomen om
de NZK te evalueren. In 2022 wordt opnieuw geld beschikbaar gesteld voor de Nationale

2

Nationale Zorgklas (2021). Mbo-certificaten Individuele (basis)zorg verlenen: niveau 2 & 3. Nationale Zorgklas.
Nationale Zorgklas (2021). Mbo-certificaten Individuele (basis)zorg verlenen: niveau 2 & 3. Nationale Zorgklas.
4
Nationale Zorgklas (2021). Samenwerkingsovereenkomst Opleider en Nationale Zorgklas. Nationale Zorgklas.
5
Rapport NZK
3

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

2

Zorgklas. Dat liet het demissionaire kabinet in december 2021 weten in een kamerbrief.
Deze aanvullende subsidie is bedoeld om meer mensen in te kunnen zetten in de zorg en
zo zorgprofessionals te ontlasten. Het gaat zowel dan om crisisscholing (NZK-3) en mbocertificaten (NZK-5).

1.2

Onderzoeksvragen

Dit evaluatieonderzoek richt zich enerzijds op de inzet en opbrengsten van de mbocertificaten voor deelnemers, werkgevers en onderwijsinstellingen. Met betrekking tot de
inzet en de opbrengsten zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
1

Hoe worden de mbo-certificaten ingezet? In hoeverre is dat als zelfstandig traject
of als opmaat voor een volledig diplomatraject? Hoe kan dit verklaard/begrepen
worden?

2

Wat is het effect van het gebruik van de mbo-certificaten voor deelnemers,
werkgevers en onderwijsinstellingen? In hoeverre draagt dit effect bij aan de
beoogde doelstellingen? Hoe kan dit verklaard/begrepen worden?

3

In hoeverre verwachten de diverse betrokkenen dat deze mbo-certificaten ook
zonder subsidie geïmplementeerd blijven worden? Welke overwegingen en/of
belemmeringen hebben onderwijsaanbieders bij het al dan niet (blijven) aanbieden
van de mbo-certificaten? Hoe zouden eventuele belemmeringen hierin kunnen
worden weggenomen?

Anderzijds richt deze evaluatie zich op het proces van uitvoering van de NZK. Ten aanzien
van het onderwijs via de NZK zijn de onderzoeksvragen als volgt:
4

Hoe hebben betrokkenen de verschillende kernmerken van het onderwijs (online
onderwijs, leerplatform) via de NZK ervaren? Wat zou eventueel verbeterd kunnen
worden in het licht van mogelijke vervolginitiatieven?

5

Hoe is het lesmateriaal en de totstandkoming daarvan door de onderwijsinstellingen
ervaren? Wat zou eventueel verbeterd kunnen worden in het licht van mogelijke
vervolginitiatieven?

6

Hoe is de samenwerking tussen zorg- en onderwijsinstellingen ervaren? Welke
overwegingen hebben zorgorganisaties gehad om te kiezen voor een bepaalde
onderwijsinstelling? Wat zou eventueel verbeterd kunnen worden in het licht van
mogelijke vervolginitiatieven?

1.3

Methode

Doelgroep
Er zijn drie groepen betrokkenen onderscheiden bij de NZK, namelijk: deelnemers (zittende
medewerkers, zij-instromers en eventueel werkzoekenden), werkgevers in de zorg
(thuiszorg, ouderenzorg en gehandicaptenzorg) en onderwijsinstellingen (bekostigd en
niet-bekostigd). Na een verkenning is input opgehaald bij mensen uit deze drie groepen.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

3

Verkenning
De verkenning bestond uit een uitgebreide analyse van beschikbare documenten, te denken
valt aan beleidsstukken, cijfers, lesmateriaal etc. Daarnaast zijn er interviews uitgevoerd
met de initiatiefnemers bij ActiZ, VGN en CAOP, (onderwijs)ontwikkelaars van SDB-groep
en subsidieverstrekkers van het ministerie van VWS.
Interviews
Op basis van de verkenning zijn interviewleidraden opgesteld voor interviews met de drie
groepen betrokkenen. Vervolgens zijn de verschillende betrokkenen los van elkaar
gesproken in korte 1-op-1 gesprekken van ongeveer 30 minuten. Achtergrondinformatie
over de geïnterviewde onderwijsinstellingen, werkgevers en deelnemers is terug te vinden
in de bijlage van dit rapport.
Onderwijsinstellingen
Van de circa 30 betrokken onderwijsinstellingen is een representatieve groep van 12
onderwijsinstellingen gesproken. Het doel van deze interviews was om inzicht te krijgen in
de

manier waarop

onderwijsinstellingen

omgaan

met de

mbo-certificaten, welke

succesfactoren, ontwikkelpunten en knelpunten zij hebben ervaren ten aanzien van de NZK
en hun visie op de toekomst van de NZK.
Werkgevers
Om beter te begrijpen in hoeverre trajecten van NZK hebben bijgedragen aan de
inzetbaarheid van medewerkers in de zorg zijn 11 werkgevers geïnterviewd. De gesprekken
ging in op

de ervaringen met de mbo-certificaten en de leertrajecten via de NZK, de

succesfactoren, ontwikkelpunten en knelpunten in het praktijkdeel en hun visie op de
toekomst van de NZK.
Deelnemers
Er zijn 9 deelnemers geïnterviewd over hun ervaringen met het traject van de NZK. In de
gesprekken lag de focus op de ervaring met en het effect van het volgen van het leertraject
via de NZK. De interviews gingen onder meer over de ervaring met het online onderwijs,
het leerplatform en de praktijkbegeleiding. Ook is gekeken naar deze manier van onderwijs
(in behapbare stappen) en of men enthousiast is geraakt voor het deelnemen aan een
vervolg(opleiding).
Enquêtes
Parallel aan de interviews met werkgevers en deelnemers zijn ook online enquêtes uitgezet
onder deze groepen om zo nog breder input op te kunnen halen ten aanzien van de
ervaringen met en de effecten van de leertrajecten in de NZK. Achtergrondinformatie over
de respondenten van de enquête is terug te vinden in de bijlage.
Werkgevers
In totaal hebben 52 personen vanuit 50 verschillende zorgorganisaties meegewerkt aan de
online enquête. Het was een uitdaging om deze doelgroep te bereiken, omdat de contacten
tussen

de

werkgevers

en

de

NZK

niet

rechtstreeks

verliepen,

maar

via

de

onderwijsinstelling. Werkgevers zijn uiteindelijk enerzijds benaderd om mee te werken aan
de online enquête via de eigen communicatiekanalen, netwerken en sociale media van ActiZ
en VGN. Anderzijds vervulden de onderwijsinstellingen hierin een belangrijke ‘linking pin’

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

4

door een oproep vanuit de NZK door te sturen naar de werkgevers waarmee zij
samenwerkten in de NZK.
Deelnemers
In totaal werkten 335 deelnemers aan de NZK mee aan de online enquête. Zij zijn
rechtstreeks benaderd via mailingen van de NZK met het verzoek de online enquête in te
vullen. Op een totaal van ruim 2.000 deelnemers van de NZK is dit een mooie score en
leidt dit tot een voldoende representatief beeld van de gehele doelgroep.

1.4

Opbouw van dit rapport

Dit rapport is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 beschrijft op basis van resultaten uit de
interviews en enquêtes hoe verschillende stakeholders de leertrajecten via de NZK
hebben ervaren. Hoofdstuk 3 bevat een overzicht van de effecten van de NZK voor
onderwijsinstellingen, zorgorganisaties en deelnemers. In hoofdstuk 4 wordt verder
ingegaan op de manier waarop stakeholders kijken naar de toekomst van de NZK en wat
eventuele ontwikkelpunten zijn. Tot slot bevat hoofdstuk 5 de conclusies en
aanbevelingen naar aanleiding van dit onderzoek.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

5

2

Ervaringen met de Nationale Zorgklas
2.1

Ervaringen met de ontwikkeling van het lesmateriaal van de NZK

Van de geïnterviewde onderwijsinstellingen waren 4 van de 12 onderwijsinstellingen
betrokken bij de ontwikkeling van de NZK, de fase voorafgaand aan de uitvoering. Dit betrof
het ontwikkelen van het lesmateriaal en het train-de-trainer programma. In het algemeen
ten aanzien van de ontwikkeling van de NZK geven de onderwijsinstellingen aan dat zij
geen verschil hebben ervaren tussen niveau 2 en niveau 3.
De ontwikkeling van het lesmateriaal
Over

het

algemeen

hebben

onderwijsinstellingen

positieve

ervaringen

met

het

ontwikkelproces van het lesmateriaal. Veel onderwijsinstellingen hebben meegewerkt aan
de ontwikkeling van het lesmateriaal vanuit een intrinsieke motivatie om bij te dragen aan
de grote maatschappelijke opgave; de corona crisis en de grote tekorten in de zorg. Zij
waren ook om andere redenen bereid om mee te werken aan de ontwikkeling van het
lesmateriaal, zoals de interesse in een voor hen 'nieuwe' vorm van onderwijs (mbocertificaten) en de interesse in de commerciële kansen om meer aanmeldingen te krijgen
(vanwege het feit dat het traject gesubsidieerd werd).
“Wij hebben besloten om aan de ontwikkeling van het lesmateriaal
voor de NZK mee te doen omdat we altijd nieuwe ontwikkelingen
willen meemaken, dichtbij het vuur willen zitten. Wil je weten wat er
plaatsvindt dan zul je erbij moeten zijn, in plaats van toekijken vanaf
de zijlijn.”
In enkele gevallen is de communicatie en samenwerking rondom de ontwikkeling van het
lesmateriaal en onderwijsvraagstukken die daarbij spelen met specifieke medewerkers van
NZK benoemd als zeer prettig.
Ook zijn er een aantal knelpunten genoemd bij de ontwikkeling van het materiaal. Dit
betreft onder meer dat de gegeven feedback ten aanzien van het lesmateriaal niet mee
werd

genomen

in

de

doorontwikkeling

van

het

materiaal.

In

de

uiteindelijke

doorontwikkeling van het lesmateriaal lijkt dit toch goed te zijn gegaan.
“In eerste instantie werd de feedback niet direct overgenomen. Dat
gebeurde pas later.”
Daarnaast is als knelpunt genoemd dat er voor de tijd die werd genomen om mee te denken
over het lesmateriaal geen financiële vergoeding beschikbaar was. Dit is een aandachtspunt
voor de toekomst, dat als men meewerkt aan de ontwikkeling van materiaal dat er over en
weer vooraf heldere afspraken worden gemaakt over de gewenste en benodigde inzet en
investering.
Het train-de-trainer programma
Bij de opstart van de NZK is er een train-de-trainersprogramma aangeboden, om
vakdocenten

te

leren

les

te

geven

in

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

een

leertraject

via

de

NZK.

Niet

alle

6

onderwijsinstellingen hebben gebruik gemaakt van het train-de-trainer programma, en juist
enkele andere onderwijsinstellingen hebben meer docenten getraind dan die uiteindelijk les
hebben gegeven binnen een leertraject via de NZK. Scholen verklaarden dat dit kwam
doordat er minder trajecten werden uitgevoerd dan ze hadden verwacht (voor meer
informatie hierover, zie 3.1.). Sommige onderwijsinstellingen gaven aan het als prettig te
hebben ervaren dat docenten vooral over de vorm van het traject leerden, in plaats van
kennis/ didactische vaardigheden. Daar lag ook hun behoefte niet, in verband met hun
werkervaring.

2.2

Redenen om deel te nemen aan de NZK
Aan zowel werkgevers als de deelnemers is gevraagd wat hun redenen waren om deel te
nemen aan de NZK.
Redenen voor deelname aan de NZK vanuit het perspectief van werkgevers
De resultaten van de enquête laten zien dat werkgevers drie belangrijke redenen hebben
om deelnemers in te schrijven voor een leertraject via de NZK. Iets meer dan een derde
(35%) geeft als belangrijkste reden aan graag snel (nieuwe) medewerkers inzetbaar te
krijgen. Nog bijna een derde (32%) geeft aan graag zittende medewerkers door middel van
dit traject toe te willen rusten voor nieuwe taken. Een laatste derde (28%) vindt het binden
en boeien van medewerkers een belangrijke reden (zie figuur 1). Een andere reden die
genoemd is het kunnen voldoen aan de eis van verzekeraars met betrekking tot de inzet
van medewerkers met een certificaat op het niveau van een Verzorgende IG.

32%

35%

28%

(Nieuwe)
Medewerkers
snel inzetbaar
krijgen
Zittende
medewerkers
toerusten
voor nieuwe
taken

Figuur 1. Wat waren redenen om (een of meer) medewerker(s) in te laten schrijven voor een
leertraject richting een mbo-certificaat in het kader van de NZK?

Deelname aan de NZK is voor werkgevers met name aantrekkelijk doordat het een kans
biedt om met behulp van een subsidie zowel zittende medewerkers, als zij-instromers bij
te scholen via een traject in de derde leerweg, waarbij medewerkers veel praktijkuren
maken. Op deze manier zijn arbeidskrachten gedurende hun deelname inzetbaar op de
werkvloer. Tegelijkertijd biedt het werkgevers de mogelijkheid openstaande vacatures in te
vullen. Al deze redenen worden ook bekrachtigd door de verdiepende interviews met het
verhaal erachter.
Zittende medewerkers die deelnemen aan de NZK zijn vaak al werkzaam in de
huishoudelijke ondersteuning of als gastvrouw en hebben de ambitie om meer Algemene

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

7

Dagelijkse Levensverrichtingen taken (ADL) uit te voeren. Daarnaast wordt de NZK gebruikt
om nieuwe medewerkers (vooral voor de opleiding Verzorgende IG) te werven. Nieuwe
medewerkers die ofwel via de ‘coronabanen’ subsidie zijn aangenomen, ofwel hebben
gesolliciteerd op openstaande vacatures krijgen op deze manier de mogelijkheid om een
aantal (nieuwe) bekwaamheden te verwerven.
Tenslotte, ondersteunt de NZK de ontwikkeling van leercultuur binnen een organisatie
doordat medewerkers die deelnemen aan een dergelijk leertraject veelal enthousiast raken
om na vaak lange tijd weer in de schoolbanken plaats te nemen. Door dit enthousiasme te
delen met collega’s kan dit ook hen inspireren om weer te gaan leren.
Dit blijkt ook in de verdiepende interviews, dat enkele zorgorganisaties hopen dat de NZK
hun medewerkers enthousiast maakt voor het volgen van een volledige opleiding. Het zou
daarmee als aanjager van de leercultuur kunnen dienen. Een ander voordeel dat vaak door
werkgevers werd benoemd in de interviews is het feit dat de mbo-certificaten een civiel
effect hebben (landelijk erkend zijn). Zorgorganisaties bieden hun medewerkers vaak al de
mogelijkheid tot leven lang ontwikkelen, enkele zorgorganisaties geven aan dat het nu vaak
gaat om interne bijscholing die niet per definitie landelijk wordt erkend. De NZK gaf
werkgevers de kans om hun medewerkers een certificaat te laten behalen dat ook buiten
de eigen zorgorganisatie erkend is.
Redenen voor deelname aan NZK vanuit het perspectief van deelnemers
De resultaten van de enquête onder deelnemers geven weer dat de redenen voor
deelname aan een leertraject via de NZK divers zijn (zie figuur 2). Bij deze vragen waren
meerdere antwoorden mogelijk. Ongeveer een kwart (26%) van de deelnemers heeft
zich ingeschreven bij een leertraject via de NZK als introductiecursus voor het werken
in de zorg. Daarnaast geeft meer dan een vijfde deel (22%) als reden voor inschrijving
aan

dat zij het

belangrijk

vindt om

zich

te

blijven

ontwikkelen. 19%

van

de

deelnemers ziet het leertraject via de NZK als een startpunt om een volledig diploma te
kunnen behalen. Een groep van 17% wil graag doorgroeien naar een andere functie, en
5% wil graag doorgroeien, specifiek naar een hogere functie. Andere redenen die
genoemd zijn, zijn een hoger inkomen en meer waardering. Deze antwoorden zijn ook
vrijwel allemaal genoemd in de verdiepende interviews.
Om meer waardering te krijgen voor het…

7%

Om een hoger inkomen te krijgen

5%

Als startpunt om een volledig diploma te…

19%

Als introductiecursus voor het werken in de…

26%

Om door te groeien naar een andere, nieuwe…
Om door te stromen naar een hogere functie…

17%
5%

Omdat ik het belangrijk vind om mij te…

22%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%
Figuur 2. Wat was/ waren jouw reden(en) voor deelname aan het leertraject van de NZK? (Meerdere
antwoorden mogelijk)

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

8

In de analyse zijn de redenen voor deelname aan een leertraject via de NZK ook uitgesplitst
naar niveau (zie figuur 3). Een hoger inkomen lijkt voor de niveau 3 deelnemers een grotere
beweegreden te zijn voor deelname. Voor niveau 2 deelnemers is het belangrijker zich
te blijven ontwikkelen.

1%

Anders, namelijk:
Om meer waardering te krijgen voor het werk…

8% 17%

Om een hoger inkomen te krijgen

58%

30%
9%13%
12%
17%

Als startpunt om een volledig diploma te…
Als introductiecursus voor het werken in de zorg

38%
35%
32% 43%

Om door te groeien naar een andere, nieuwe…
Om door te stromen naar een hogere functie…

41% 52%

Omdat ik het belangrijk vind om mij te blijven…

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%
Niveau 3

Niveau 2

Figuur 3. Wat was/ waren jouw reden(en) voor deelname aan het leertraject van de NZK? (Meerdere
antwoorden mogelijk). Uitgesplitst naar niveau.

Initiatief
Het initiatief voor deelname aan een leertraject via de NZK lag voor het grootste deel bij
de zorgorganisatie waarvoor deelnemers werkzaam zijn (zie figuur 4). 59% van de
respondenten gaf aan dat het initiatief bij een leidinggevende of een HR-functionaris lag.
Onder deze 59% vallen ook de deelnemers die via ‘Subsidieregeling coronabanen in de
zorg’ werkzaam zijn bij een zorgorganisatie en zich vervolgens hebben aangemeld voor een
leertraject via de NZK. Ongeveer een derde deel (35%) van de ondervraagden heeft zelf
het initiatief genomen om zich in te schrijven voor een leertraject via de NZK. In de
verdiepende interviews lag deze verhouding juist andersom en nam het merendeel zelf het
initiatief op basis van een bericht vanuit de zorgorganisatie over de mogelijkheid om een
leertraject via de NZK te volgen.

Bij mijzelf
6%
35%

59%

Bij mijn
leidinggevende/
HR
Anders, namelijk

Figuur 4. Bij wie lag het initiatief om een leertraject van de NZK te volgen?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

9

2.3

Ervaringen met de verschillende kenmerken van het onderwijs via

de NZK
Algemene ervaringen met de NZK onder onderwijsinstellingen
De interviews met de onderwijsinstellingen geven een gemengd beeld ten aanzien van de
ervaringen in het algemeen met de NZK. Er is sprake van een redelijk gelijke verspreiding
van

negatieve,

positieve

en

gematigde

algemene

ervaringen.

Sommige

onderwijsinstellingen zijn juist heel positief over de communicatie en bereikbaarheid van
de NZK, terwijl een aantal van de geïnterviewde onderwijsinstellingen hier juist (bijzonder)
negatief over is. Zeker in het begin, toen iedereen nog erg zoekende was, vonden de
onderwijsinstellingen het lastig om antwoorden

te krijgen op (organisatorische en

technische) vragen. Soms lieten antwoorden lang op zich wachten en soms bleven
antwoorden uit. Mocht er in de toekomst sprake zijn van een vervolg, eventueel voor
meer/nieuwe mbo-certificaten, dan is het sterk aan te bevelen om vanuit de NZK per
onderwijsinstelling een vaste contactpersoon aan te wijzen, om de lijnen kort te houden en
de beantwoording van vragen te versnellen.
Werken met mbo-certificaten
Perspectief onderwijsinstellingen ten aanzien van het werken met mbo-certificaten in het
algemeen
Voor sommige onderwijsinstellingen was het werken met mbo-certificaten in algemene zin
nieuw, niet alleen in het licht van de NZK. Onderwijsinstellingen staan positief tegenover
het werken met mbo-certificaten. De vraag naar korte scholingstrajecten vanuit werkgevers
neemt toe. Scholen zien ook dat er steeds meer behoefte is aan een landelijk aanbod van
mbo-certificaten met voldoende dekking en duidelijke regels voor vrijstellingen, waar afhankelijk van hun eerder verworven competenties - onder andere uitvallers in volledige
diplomatrajecten en zij-instromers (uit andere sectoren) gebruik van kunnen maken.
Regels met betrekking tot mbo-certificaten bestaan al wel, maar zijn nog niet bij alle
onderwijsinstellingen even goed bekend. Dat was ook binnen het traject van de NZK voor
veel scholen nog erg zoeken. Dit heeft tot gevolg dat een deelnemer met een mbocertificaat bij de ene onderwijsinstelling een vrijstelling kan krijgen, terwijl deze
mogelijkheid er bij de andere onderwijsinstelling (nog) niet is.
Het

werken

met

mbo-certificaten

in

het

algemeen

is

volgens

een

aantal

onderwijsinstellingen de ideale manier om mensen op een laagdrempelige manier naar de
tekortsectoren te leiden. Dit geldt dus ook voor zorg. Het is een mooie manier om zo de
tekorten aan te pakken. Twee onderwijsinstellingen werkten al modulair - met mbocertificaten voor de zorg - voordat zij konden deelnemen aan de NZK.
Enkele onderwijsinstellingen noemen examinering als struikelblok. Er worden bestaande
examens gebruikt. De aansluiting van inhoud van het lesmateriaal moet vergeleken worden
op de examinering. Zo moet bijvoorbeeld de opleidingsinhoud van de NZK gematcht worden
met de examens van de beide examenleveranciers (Prove2move en Consortium
Beroepsonderwijs). Deze examens zijn niet altijd gebaseerd op dezelfde kerntaken en
werkprocessen als het mbo-certificaat. Een belangrijke vraag daarbij is dus of de
opleidingsinhoud voldoende wordt gedekt met het examen. Vervolgens moet dit dan ook
opnieuw worden bekrachtigd/vastgesteld door de examencommissie. Zij buigen zich dan
ook over de vragen of het een passende examinering betreft voor de beschreven eenheid.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

10

“We hebben de wet- en regelgeving rondom mbo-certificaten in het
begin

onderschat.

onderwijscatalogus

We

moeten

aanmaken

in

een
de

OER

schrijven,

systemen,

een

urenregistratie

inrichten, een praktijkovereenkomst maken en zo voort. Alles moet
volgens de officiële inspectieverantwoording.”
“Wij doen examens met Prove2move. De examens die waren
gekoppeld aan de leereenheden sloten niet aan op de inhoud van het
mbo-certificaat. In eerste instantie leek het erop dat studenten niet
actief werden voorbereid op de examenvormen zoals CGI's. Maar de
opdrachten die ze moeten maken sluiten hier wel weer goed op aan,
dus hier hebben we uiteindelijk onze weg in kunnen vinden.”
Tevredenheid van deelnemers met de mogelijkheid om een mbo-certificaat te behalen
Aan deelnemers is gevraagd hoe tevreden zij zijn met het behalen van een mbo-certificaat
via een leertraject in de NZK, afgezet tegen een volledige opleiding richting een mbodiploma. De resultaten over de tevredenheid met de mogelijkheid een mbo-certificaat te
halen zijn positief en staan weergeven in figuur 5. Meer dan twee derde van de bevraagde
deelnemers heeft aangegeven (heel) tevreden te zijn met de mogelijkheid om een mbocertificaat

te (kunnen)

behalen,

ten

opzichte

van

deelname

aan

een

volledig

diplomatraject. 21% is niet ontevreden, maar ook niet tevreden (neutraal). Een tiende van
de deelnemers geeft aan (helemaal) niet tevreden te zijn.
1%

(Heel)
tevreden

11%
Neutraal
21%
67%

(Helemaal)
niet
tevreden
Weet ik
niet/geen
mening

Figuur 5. In hoeverre ben je tevreden met de mogelijkheid om een mbo-certificaat te behalen via
een leertraject van de NZK, in plaats van een volledige opleiding richting een mbo-diploma?

De meeste deelnemers in de interviews zijn heel tevreden over de vorm van het leertraject
van de mbo-certificaten. Ze zien het als een mooi voorproefje om de zorg te verkennen, of
als een goede stap om versneld een deel van niveau 2 taken uit te kunnen voeren. Een
meerderheid van de deelnemers wil verder met een volledige mbo-opleiding. Het mbocertificaat van NZK biedt daarbij de mogelijkheid om versneld door de opleiding te gaan.
Men is enthousiast over het duale en praktijkgerichte karakter van het traject, door het
leren te combineren met opdrachten in de praktijk. Ook is het als prettig ervaren dat
medewerkers het traject onder werkuren konden volgen. Anders was het voor veel
medewerkers niet mogelijk geweest om het traject te volgen. De lengte van het traject is
ook als prettig ervaren. Daar tegenover vinden enkele deelnemers juist de duur van het

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

11

traject te kort, dat zorgt voor een hoge intensiteit. Een deelnemer geeft aan dat ze nu echt
de tijd nodig heeft om verder te gaan met oefenen, om de kennis en kunde ook te laten
bezinken, voordat ze een vervolg opleiding zou gaan volgen.
Het lesmateriaal
Perspectief van de onderwijsinstellingen ten aanzien van het lesmateriaal
In de interviews onder onderwijsinstellingen is men over het algemeen positief over de
inhoud van het leertraject via de NZK. 9 van de 12 onderwijsinstellingen hebben met
materiaal van de NZK gewerkt. Het lesmateriaal ziet er niet altijd uit zoals de
onderwijsinstelling het zelf had vormgegeven (voelt soms als ‘praten over de zorg’), maar
men is zich ervan bewust dat er een compromis gevonden moest worden en niet ieders
onderwijsvisie meegenomen kon worden. Onderwijsinstellingen hadden de vrijheid om
aanpassingen in het lesmateriaal te doen gedurende de uitvoering. Enkele docenten hebben
hier gebruik van gemaakt, maar vertelden dat de veranderingen die ze hadden willen
aanbrengen (fysieke lessen voeren, meer praktijkopdrachten als onderdeel van het traject)
te ingrijpend waren om in het vastgestelde curriculum te passen.
“Het traject zag er goed uit. De opdrachten, de werkvormen zagen er
mooi uit. Ik heb hier weer wat van geleerd.”
“Er moet in het lesmateriaal een gemiddelde worden gevonden in de
wensen van de onderwijsinstellingen. Je moet snappen dat als je iets
collectiefs doet, dat je niet de visie van iedereen daarin mee kan
nemen. Uiteindelijk zijn de pedagogisch-didactische vaardigheden
van de docenten wat het verschilt maakt”.
Ten aanzien van de opbouw van het programma en het lesmateriaal worden verbeterpunten
genoemd. Zo worden de leertrajecten via de NZK worden als heel intensief ervaren.
Deelnemers deden soms 8 uur over een opdracht, waar de NZK 2 uur voor gerekend had.
Deelnemers moesten vaak opnieuw ‘leren leren’, dat kost tijd

en begeleiding. Een

onderwijsinstelling gaf aan dat als ze het traject zelf aan zouden bieden, ze meer aandacht
zouden besteden aan het (opnieuw) aanleren van studievaardigheden.
Ook zijn er twijfels bij onderwijsinstellingen of alle modules even relevant zijn. Een
voorbeeld hiervan is de module ‘lerende professional’. Waarom wordt deze in een kort
traject aangeboden, terwijl dit in de reguliere opleiding pas in het laatste jaar aan bod komt.
Dit ligt deels ten grondslag aan de keuzes van de werkprocessen vanuit de kwalificatie die
in een mbo-certificaat zijn opgenomen. Deze keuzes zijn buiten de NZK – bij de
ontwikkeling van de leereenheden - gemaakt. In de toekomst kan mogelijk gericht(er)
keuzes worden gemaakt in de volgorde waarin mbo-certificaten kunnen of moeten worden
gevolgd per doelgroep. Zij-instromers zouden de mbo-certificaten bijvoorbeeld in een vaste
volgorde moeten volgen, terwijl zittende medewerkers de mbo-certificaten in willekeurige
volgorde kunnen volgen.
“Als we doorgaan, moeten we wel kritisch zijn op de modules die in
de huidige leereenheden worden aangeboden in relatie tot de
doorlooptijd van het opleidingstraject. Zijn alle modules even
relevant om in 12 weken te leren? Dat vraag ik mij af.”

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

12

De onderwijsinstellingen geven bovendien aan dat de inhoud van het lesmateriaal voor de
niveau 3 maatschappelijke zorg niet altijd even relevant was voor de praktijkvraagstukken
die zij tegenkomen. Het lesmateriaal was meer herkenbaar voor de Verzorgende IG. Als je
het zou doorontwikkelen, zou het meer afgestemd kunnen worden op de specifieke
doelgroep.
Ook is in de interviews met onderwijsinstellingen gevraagd welke kennis of onderwerpen
zij in het lesmateriaal misten. Daarbij is meermaals aangegeven dat het lesmateriaal in
principe goed in elkaar zit, maar dat het vooral de basis aanstipt. Omdat het gaat om een
kort traject met relatief veel lesstof, mist op bepaalde thema’s de nodige diepgang,
herhaling en mogelijkheid tot oefening. Dit resulteert in enkele gevallen tot een beperkt
vertrouwen (van werkgevers) om deelnemers taken zelfstandig uit te laten voeren. Ook
hier wordt bevoegdheid door scholen genoemd als een knelpunt: Het traject leidt niet op
tot volledige bevoegdheid, men is daarmee nog niet volwaardig Helpende of Verzorgende.
“Het zijn mooie thema’s. Maar het stipt echt gewoon de basis aan van
die thema’s. En het traject is relatief kort, waardoor je wel met de
opdrachten aan de slag kunt gaan. Maar de echte verdieping waarin
het leren toch echt aangezet wordt, dat ontbreekt nog.”
“In principe vind ik wel dat het allemaal erg goed in elkaar zit. Het
enige dat ik dan als tip mee zou geven, is dat er nog eens een keer
heel erg goed gekeken wordt naar het materiaal. In de afgelopen
maanden heb ik van veel studenten gehoord dat er veel materiaal in
zit voor een lager niveau. Ook zou ik kijken of er genoeg diversiteit
zit in het beeldmateriaal dat aangeboden wordt, en hoe er meer de
verdieping kan worden geboden. Nu wordt alles een beetje aangestipt
en wordt het wel uitgewerkt in een opdracht. Hoe zorg je er nou voor
dat ook het echte leren aangezet wordt?”
Perspectief van de werkgevers ten aanzien van het lesmateriaal
Ook in de interviews met de werkgevers is het lesmateriaal ter sprake gekomen. Het
merendeel van de werkgevers vindt het lesmateriaal van de leertrajecten van de NZK voor
zowel niveau 2 als niveau 3 geschikt. De inhoud van het traject sluit volgens hen goed aan
op de praktijk en de opdrachten zijn goed uit te voeren in de praktijk.
Wel is als kanttekening geplaatst dat de intensiteit van het traject soms te hoog is. De
doelgroep moet vaak weer ‘leren leren’, omgaan met een computer en het traject
combineren met bestaande werkzaamheden en privéverplichtingen. Ook wordt een stukje
herhaling in de lesstof gemist, dat volgens enkele werkgevers cruciaal is om de geleerde
kennis en vaardigheden goed op te nemen.
“Ik heb mijn werknemers aangemeld voor een opleidingstraject via
de NZK, omdat dit herhaling te biedt van (eerdere) interne
opleidingen en de kans geeft om deze te laten waarderen en
certificeren.”
De diepgang van de lesstof wordt door werkgevers meermaals genoemd als punt van zorg.
Meerdere werkgevers hadden graag gezien dat het traject meer aandacht zou besteden aan
Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

13

studievaardigheden, door begeleiding te bieden bij het opstellen van verslagen en
instructies met betrekking tot de uitvoering van opdrachten in de praktijk. Deze taak kwam
nu veelal bij collega’s, praktijkbegeleiders of mede-deelnemers te liggen, omdat
docenten/trainers hier niet altijd een actieve rol in namen. Mogelijk is dit een gevolg van
het digitaal werken, waardoor docenten/trainers minder makkelijk inzicht konden krijgen
in de behoeften van de deelnemers.
Ook hadden enkele werkgevers andere verwachtingen ten aanzien van de inhoud van de
lesstof die zou worden aangeboden in leertraject via de NZK. Zo hadden ze bijvoorbeeld
verwacht dat deelnemers (meer) zouden leren over medicatie toedienen of zalven. Ook had
er meer aandacht mogen worden besteed aan complexe ADL-taken binnen de MZ. Ook
kennis van Passiviteiten van het Dagelijks Leven (PDL) werd genoemd als wenselijke
toevoeging.
De online setting
In het leertraject via de NZK is online onderwijsvorm een belangrijk uitgangspunt, mede
ingegeven door corona. Aan de drie verschillende groepen is gevraagd wat hun ervaring is
met de online setting van het leertraject.
Perspectief van de onderwijsinstellingen ten aanzien van online onderwijsvorm
In de interviews kwam ook de digitale context van leren aan de orde. Een van de voordelen
van deze digitale setting van onderwijs zou zijn dat deelnemers plaats onafhankelijk kunnen
deelnemen. Het wordt hierdoor – in theorie - mogelijk om onderwijs te volgen bij een
onderwijsinstelling buiten de eigen regio. Dit zou interessant kunnen zijn, als blijkt dat de
onderwijsinstellingen binnen de eigen regio geen groepen kunnen starten (bv. door te
weinig

aanmeldingen).

In

de

praktijk

blijkt

dat

onderwijsinstellingen

vaak

met

zorgorganisaties hebben gewerkt waarmee er al een samenwerking bestond; de warme
contacten. In de meeste gevallen waar deelnemers niet terecht konden bij de
onderwijsinstelling van hun keuze moesten onderwijsinstellingen onderling contact met
elkaar zoeken. De NZK heeft volgens de onderwijsinstellingen hier een beperkte rol in
gespeeld.
Veel onderwijsinstellingen geven aan dat de online onderwijsvorm (alleen) niet ideaal is.
De doelgroep heeft vaak beperkte digitale vaardigheden. Er wordt als tip genoemd om eerst
een les of aandacht te besteden aan de digitale vaardigheden van de deelnemers. Een
onderwijsinstelling ontwikkelde een oplossing om met een buddy-systeem te werken.
Hierbij ging een digitaal vaardige deelnemer aan de slag met een minder digitaal vaardige
deelnemers.
Voor onderwijsinstellingen is het met online onderwijs een goede groepsdynamiek tot stand
te brengen met en tussen deelnemers. Het is bovendien lastig grip te krijgen op wat mensen
in de praktijk doen. Men heeft ervaren dat het lastig was een extra stuk begeleiding te
bieden, dat juist voor deze doelgroep zo nodig is. Door de coronamaatregelen was voor
veel scholen het oefenen in het skills lab van de onderwijsinstelling niet mogelijk. Daarmee
moesten alle ervaringen van deelnemers uit het praktijkdeel of uit het digitale lesmateriaal
worden gehaald. Dit maakt het heel abstract: ‘praten over’ de zorg.
Perspectief van de werkgevers ten aanzien van online onderwijsvorm

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

14

Over de mate waarin werkgevers de online onderwijsvorm geschikt vinden voor
kennisoverdracht blijken in de enquête de meningen verdeeld. Ongeveer een derde (32%)
vindt deze vorm in hoge mate geschikt voor kennisoverdracht. 2% vindt dit zelfs een zeer
geschikt middel hiervoor. Ongeveer de helft van de ondervraagden (49%) geeft aan de
online onderwijsvorm tot op zekere hoogte geschikt te vinden voor kennisoverdracht. Men
begrijpt dat het past binnen de coronasituatie, maar geeft over het algemeen de voorkeur
aan een meer ‘blended’ onderwijsvorm. Kennisoverdracht kan prima digitaal plaats vinden,
maar voor de verwerking is het fijn om hierover in een fysieke ruimte met elkaar van
gedachten te wisselen en samen te oefenen. 9% van de ondervraagden geeft aan dat de
online onderwijsvorm in mindere mate geschikt is voor kennisoverdracht. 8% geeft zelfs
aan deze vorm helemaal niet geschikt te vinden. Zij vinden het bijvoorbeeld niet wenselijk
om mensen met weinig digitale vaardigheden online te scholen. Ook geven enkelen aan dat
er uitval onder de deelnemers heeft plaatsgevonden, omdat er te veel van de digitale
vaardigheid werd verwacht (zie figuur 6).

2%

Helemaal niet

8%
9%

Heel weinig

32%
Tot op zekere
hoogte
In hoge mate
49%
In zeer hoge
mate

Figuur 6. In welke mate vindt u de online onderwijsvorm binnen het leertraject van de NZK een geschikt
middel voor kennisoverdracht?

In de interviews met werkgevers is er ook diepgaander gesproken over de online setting
van het leertraject via de NZK. De meeste werkgevers spreken hun voorkeur uit voor een
fysieke omgeving en/of een klassikale opleiding. Zeker in een sector zoals de zorg, waar
menselijk contact centraal staat, voelt het voor werkgevers natuurlijker om de lessen fysiek
te bieden. Tegelijkertijd bestaat er veel begrip voor de keuze om lessen online aan te
bieden. Online onderwijs heeft financiële en tijd technische voordelen, bijvoorbeeld dat men
niet meer hoeft te reizen. Dat scheelt reistijd en geld. Daarnaast wordt een online opleiding
door meerdere zorgorganisaties als een stap richting de toekomst gezien, omdat de zorg
zich in een digitale stroomversnelling bevindt. Er is daarom iets te zeggen voor een
combinatie van fysiek en online les (‘blended learning’). Vier van de zorgorganisaties
hebben expliciet aangegeven dat een of enkele medewerkers zijn uitgevallen omdat ze niet
konden omgaan met de digitale vorm van onderwijs. Enkele werkgevers geven aan dat ze
in hun werving medewerkers voor een leertraject via de NZK hebben gekeken naar de
digitale vaardigheden van hun medewerkers. Ook is er bij sommige zorgorganisaties van
te voren geoefend met digitale competenties of werden digicoaches ingezet om
medewerkers voor te bereiden op een digitaal lesprogramma.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

15

Perspectief van de deelnemers tevredenheid over online onderwijsvorm
Aan deelnemers is ook gevraagd naar de tevredenheid over de online onderwijsvorm van
de leertrajecten via de NZK (zie figuur 7). 36% van de ondervraagden was positief over
het online onderwijs en 12% was hier zelfs heel tevreden over. Een groot deel van de
ondervraagden (28%) was neutraal. 17% was hier niet tevreden over en 6% was hier
zelfs helemaal niet tevreden over. Een kleine groep deelnemers (2%) had fysiek in plaats
van online onderwijs gevolgd.

2%

Helemaal niet
tevreden

11% 6%

Niet tevreden
17%
Neutraal

36%

Tevreden

28%

Helemaal
tevreden
Figuur 7. Hoe tevreden ben je met de online onderwijsvorm van het leertraject van de NZK?

Uit de vergelijkende analyse tussen niveau 2 en niveau 3 deelnemers wordt duidelijk dat
er (opnieuw) een zichtbaar verschil is in de mate van tevredenheid over de online
onderwijsvorm (zie figuur 8). De niveau 2 deelnemers zijn aanzienlijk meer tevreden over
de online onderwijsvorm in vergelijking tot de niveau 3 deelnemers. 44% van de niveau 2
deelnemers geeft aan tevreden te zijn over de online onderwijsvorm, vergeleken met 32%
van de niveau 3 deelnemers. Op de antwoordcategorieën ‘helemaal tevreden’ verschillen
de deelnemers minder. 15% van de niveau 2 deelnemers is helemaal tevreden, ten
opzichte van 10% van de niveau 3 deelnemers. Het verschil tussen ‘niet tevreden’ en
‘helemaal niet tevreden’ is vergelijkbaar. Waar de niveau 2 deelnemers ‘tevreden’ of
‘helemaal tevreden’ waren, waren de niveau 3 deelnemers vaker ‘niet tevreden’ of
‘helemaal niet tevreden’. Een ongeveer gelijk deel van deelnemers op niveau 2 en 3 was
niet tevreden en niet ontevreden (neutraal) over de online vorm van onderwijs.
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

44%

21%
4% 7%
Helemaal niet
tevreden

28% 28%

32%
15%

9%
Niet tevreden

Neutraal

Niveau 2

Tevreden

10%

Helemaal
tevreden

2%
Fysiek
onderwijs
gevolgd

Niveau 3

Figuur 8. Hoe tevreden ben je met de online onderwijsvorm van het leertraject van de
NZK? Uitgesplitst naar niveau
Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

16

In de interviews met deelnemers heeft ongeveer de helft van de deelnemers een knelpunt
ervaren in het volgen van online onderwijs, omdat zij niet beschikten over voldoende
digitale vaardigheden. In meerdere gevallen zochten deze deelnemers hulp bij andere
deelnemers, door gezamenlijk lessen te volgen en zo elkaar te kunnen ondersteunen bij
het omgaan met de techniek. Zij geven aan dat op een andere manier erg lastig zou zijn
geweest om het leertraject via de NZK succesvol af te kunnen ronden. Desalniettemin geven
deelnemers aan dat zij het als positief ervaren dat óók hun digitale vaardigheden door
deelname aan het leertraject via de NZK zijn verbeterd. Eén deelnemer (met een lagere
leeftijd dan gemiddeld) was erg te spreken over de online vorm van onderwijs.
“Ik vond het wel handig, je kan gewoon in je eigen, vertrouwde,
omgeving zitten. De kinderen zitten op school en thuis zit je zelf te
leren. “
Maar ook zij gaf aan dat een dergelijk online leertraject alleen werkbaar is voor een korte
duur. Ze zou het niet volhouden om een volledig mbo-traject online te volgen. Twee
deelnemers gaven aan meer behoefte te hebben aan mogelijkheden tot oefening in de
praktijk.
“Ik dacht eerst lekker thuis, mooi makkelijk. Maar je moet veel in de
praktijk oefenen, daarin heb ik wel simulatielessen gemist. De eerste
keer moest ik een handeling meteen uitvoeren op een cliënt. De
theorie kan wel goed op deze manier worden aangeleerd. Interactie
was wel lastig. Mijn zorgorganisatie gaf ook aanvullende scholing. Die
was fysiek en dat was heel fijn.”
In algemene zin spreken deelnemers positief over het feit dat er voor voldoende interactie
in de online klas werd gezorgd, door bijvoorbeeld groepsopdrachten uit te voeren. Enkelen
misten de interactie, doordat zij een drempel zagen om in een online omgeving te spreken.
In een fysieke omgeving gaat dat makkelijker. Daarnaast waren deelnemers ook vaak
positief te spreken over de bereikbaarheid van hun docenten. Deze stond altijd klaar om
eventuele vragen te beantwoorden.
Tevredenheid met manier van lesgeven van de docent
De deelnemers in de online enquête zijn hoofdzakelijk tevreden over de manier
van lesgeven van de docent (37%), en een derde van de deelnemers (34%) gaf
aan ‘helemaal tevreden’ te zijn met de manier van lesgeven van de docent. 13% van de
deelnemers was niet tevreden met de manier van lesgeven van de docent, waarvan 11%
‘niet tevreden’ en 2% ‘helemaal niet tevreden’ (figuur 9).

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

17

2%

Helemaal niet
tevreden
12%

Niet tevreden

34%
15%

Neutraal
Tevreden

37%

Helemaal
tevreden

Figuur 9. Hoe tevreden ben je over de manier van lesgeven van de docent?

Uit de analyse van de uitgesplitste data blijkt dat de niveau 2 deelnemers (n = 110) over
het algemeen meer tevreden zijn over de manier van lesgeven van de docent, dan de
niveau 3 deelnemers (n = 221). Van de bevraagde niveau 2 deelnemers gaf 42% aan
tevreden te zijn met de manier van lesgeven van de docent. Ter vergelijking waren minder
niveau 3 deelnemers (35%) tevreden met de manier van lesgeven. Verder stijgt dit verschil
bij de antwoordmogelijkheden ‘helemaal tevreden’. Opvallend is dat de meningen
duidelijker verdeeld zijn onder de niveau 2 deelnemers. De niveau 3 deelnemers gaven
vaker aan neutraal te zijn. Tenslotte waren de niveau 3 deelnemers vaker ‘niet tevreden’
of ‘helemaal niet tevreden’.
100%
80%
60%
42%
40%
20%
1%

3%

6%

14%

43%

35%

30%

18%
8%

0%
Helemaal niet
tevreden

Niet tevreden

Neutraal
Niveau 2

Tevreden

Helemaal tevreden

Niveau 3

Figuur 10. Hoe tevreden ben je over de manier van lesgeven van de docent? Uitgesplitst naar niveau

Het leerplatform
In de NZK is er een online leerplatform klaargemaakt, waar deelnemers toegang krijgen tot
lesstof en waar zij gemaakte opdrachten kunnen uploaden. Zowel vanuit het perspectief
van de onderwijsinstellingen als die van de deelnemers wordt de mate van de tevredenheid
ten aanzien van de gebruiksvriendelijkheid van het leerplatform geschetst.
Perspectief van de onderwijsinstellingen m.b.t. gebruiksvriendelijkheid leerplatform
Onderwijsinstellingen vinden het systeem van het online leerplatform best geavanceerd en
complex. Als er geen moderator is, dan bleek het systeem voor veel gebruikers vanuit de

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

18

onderwijsinstellingen

best

ingewikkeld.

Enkele

onderwijsinstellingen

zijn

daarom

overgestapt naar hun eigen leeromgeving (en het werken) via MS Teams. Alle materiaal is
gedownload en op MS Teams gezet. Voor ondersteuning bij het gebruik van het leerplatform
was de NZK soms in de gelegenheid om te faciliteren, maar zij konden niet elke keer
aanwezig zijn. Scholen hadden niet voorzien zelf een ‘facilitator’ hiervoor in te zetten. Door
de onderwijsinstellingen werd het leerplatform soms ook als verwarrend beschreven. Vooral
als deelnemers er net mee gingen werken, liepen ze tegen uitdagingen aan.
“Er staan geen cijferlijsten in het leerplatform die zijn gekoppeld aan
de ingeleverde oefen en inleveropdrachten. Oefenopdrachten en
inleveropdrachten stonden door elkaar en het was lastig om hierin
het overzicht te bewaren.”
“Het werkt wel, maar het is veel klikken en zoeken. Het is geen handig
systeem. Dit zal moeten worden doorontwikkeld.”
Perspectief van de deelnemers m.b.t. gebruiksvriendelijkheid leerplatform
Als het gaat om de gebruiksvriendelijkheid van het online leerplatform zijn deelnemers over
het algemeen positief (zie figuur 11). Van belang is hierbij op te merken dat sommige
scholen al waren overgestapt naar hun eigen leeromgeving of het werken met MS Teams.
Dit

onderscheid

is

niet

is ‘tevreden’ over het

uitgevraagd.

leerplatform

De

meerderheid

(46%)

en

een

kwart

deelnemers ‘helemaal tevreden’. Ongeveer

van

nog
(24%) van

de

deelnemers

eens 9% van
de deelnemers

de
is

neutraal ten aanzien van het leerplatform. De minderheid is ontevreden over het
platform, en nog eens 15% is ‘niet tevreden’ en 6% is ‘helemaal niet tevreden’. Ook in de
interviews wordt dit beeld bevestigd. De meeste deelnemers waren tevreden over de
gebruiksvriendelijkheid en konden over het algemeen goed overweg met het leerplatform.
De deelnemers die in mindere mate beschikten over digitale vaardigheden vonden extra
ondersteuning en toelichting over het leerplatform wenselijk, bijvoorbeeld in de vorm van
een knoppencursus. In enkele gevallen is ook daadwerkelijk tegemoet gekomen aan deze
behoefte.

Helemaal niet
tevreden

9% 6%
15%

Niet tevreden
Neutraal

46%

24%

Tevreden
Helemaal
tevreden

Figuur 11. Hoe tevreden ben je met de gebruiksvriendelijkheid van het leerplatform van de NZK?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

19

Ook is er gekeken naar verschillen tussen niveau 2 en 3 voor wat betreft de mate van
tevredenheid over de gebruiksvriendelijkheid van het leerplatform (zie figuur 12). Hier is
tussen niveau 2 en niveau 3 in de analyse een significant verschil zichtbaar. De niveau 2
deelnemers (n=107) zijn meer tevreden over de gebruiksvriendelijkheid van het online
leerplatform dan de niveau 3 deelnemers (n=220). Het verschil groeit bij ‘helemaal
tevreden’. De niveau 2 deelnemers zijn vaker helemaal tevreden vergeleken met de
niveau 3 deelnemers. Bij het antwoord ‘neutraal’ is er slechts een zeer klein verschil tussen
de beide groepen deelnemers. Daarnaast zijn meer niveau 3 deelnemers ‘niet tevreden’ of
‘helemaal niet tevreden’ met de gebruiksvriendelijkheid van het leerplatform.
100%
80%
60%

44%

40%
21%
20%

28% 28%

32%
15%

9%

4% 7%

10%

2%

0%
Helemaal niet
tevreden

Niet tevreden

Neutraal
Niveau 2

Tevreden

Helemaal
tevreden

Fysiek onderwijs
gevolgd

Niveau 3

Figuur 12. Hoe tevreden ben je met de gebruiksvriendelijkheid van het leerplatform van de NZK?
Uitgesplitst naar niveau

Arbeidsmarktrelevantie van het leertraject
In de online enquête voor werkgevers is navraag gedaan naar de arbeidsmarktrelevantie
van het leertraject via de NZK. In welke mate vinden werkgevers dat de inhoud van de
leertrajecten in het kader van de NZK aansluiten bij het werk dat wordt gedaan binnen de
organisatie? De helft (50%) van de ondervraagde werkgevers vindt dat de inhoud van het
leertraject via de NZK in hoge mate aansluit bij het werk dat wordt gedaan binnen de
zorgorganisatie. 4% geeft aan dat de inhoud zelfs in zeer hoge mate aansluit op wat de
praktijk vraagt. Een aantal keer is aangegeven dat de inhoud van het leertraject direct
toepasbaar is in de praktijk. 38% van de ondervraagden geeft aan dat de inhoud in zekere
mate herkenbaar is voor de vraag vanuit de praktijk. Men geeft aan dat de inhoud wel
aansluit, maar niet volledig. Vooral een module medicatie wordt gemist, omdat
medewerkers hierdoor niet zelfstandig een volledige dienst kunnen draaien. Slechts 6%
vindt dat er sprake is van een lage arbeidsmarktrelevantie en 2% ziet helemaal geen
aansluiting op de vraag vanuit de praktijk. In enkele gevallen is aangegeven dat de praktijk
van de thuiszorg en de praktijk vanuit de maatschappelijke zorg in mindere mate wordt
herkend (zie figuur 13).

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

20

4% 2%

Helemaal niet

6%
Heel weinig
Tot op zekere
hoogte

38%

50%

In hoge mate
In zeer hoge
mate

Figuur 13. In welke mate vindt u dat de inhoud van de leertrajecten richting een mbo-certificaat in het
kader van de NZK aansluiten bij het werk dat wordt gedaan binnen uw organisatie?

Van theorie naar praktijk
In de NZK wordt gewerkt met online les(stof), dat met behulp van opdrachten moet worden
geoefend en uitgevoerd in de praktijk. Er is gevraagd in welke mate het verkorte leertraject
via de NZK de deelnemers handvatten geeft om de lesstof om te zetten in de
praktijk (n = 331)

(zie

figuur

14). De

mate

waarin het

leertraject via de

NZK handvatten geeft om de lesstof in de praktijk te kunnen brengen, is voor 40% van de
deelnemers ‘tot op zekere hoogte’ van toepassing, en voor 39% ‘in hoge mate’. 8% van de
deelnemers is van mening dat het leertraject via de NZK ‘in zeer hoge mate’
handvatten voor toepassing in de praktijk biedt. Slechts een klein deel van de
deelnemers (11%)

is

van

NZK ‘heel weinig’ handvatten voor

mening dat
toepassing

in

het
de

leertraject
praktijk heeft

via

de

geboden,

of

‘helemaal niet’ (1%). Ook in de interviews is met deelnemers hierover gesproken. Voor de
meeste deelnemers sloot de lesstof goed aan bij de praktijk. Deze was direct toepasbaar.
De meeste deelnemers gaven wel aan dat de inhoud van het traject geheel nieuw voor hen
was, met name de elementen die gerelateerd zijn aan zorgtaken. Door beperkte ervaring
vonden de deelnemers het lastig om een inschatting te maken over de relevantie van de
onderwerpen die werden aangeboden in het leertraject via de NZK.

1%
8%

Helemaal niet
11%

Heel weinig
Tot op zekere
hoogte

39%
41%

In hoge mate
In zeer hoge
mate

Figuur 14. In welke mate gaf het leertraject jou handvatten om de lesstof in praktijk te kunnen
brengen?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

21

Met het oog op het verschil tussen niveau 2 (n = 110) en niveau 3 (n = 221) valt op dat bij
deze vraag op dat de deelnemers van niveau 2 over het algemeen meer positief zijn over
de mate waarin het leertraject hen handvatten voor toepassing in de praktijk biedt. Dit
verschil is significant. De helft (50%) van de deelnemers van niveau 2 was in hoge mate
tevreden, de niveau 3 deelnemers waren iets terughoudender met bijna 34%. In de figuur
wordt duidelijk dat beide groepen positief te spreken zijn over de mate waarin het
leertraject via de NZK handvatten biedt voor de praktijk, waarvan de deelnemers op niveau
2 in (significant) hogere mate tevreden zijn.

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

50%

45%

34%

31%

15%

14%
2%
Helemaal niet

5%
Heel weinig

5%
Tot op zekere
hoogte
Niveau 2

In hoge mate

In zeer hoge mate

Niveau 3

Figuur 15. In welke mate gaf het leertraject jou handvatten om de lesstof in praktijk te kunnen
brengen? Uitgesplitst naar niveau

De praktijkbegeleiding
Perspectief van werkgevers over de (uitdagingen in de) praktijkbegeleiding
In de enquête is gevraagd of werkgevers tegen uitdagingen zijn aangelopen in de
begeleiding van deelnemers op de werkvloer. 60% geeft aan niet tegen uitdagingen te zijn
aangelopen. 38% geeft aan dat zij wel te maken hebben gehad met uitdagingen in de
begeleiding. Enkele voorbeelden van deze uitdagingen zijn:
•

dat het begeleiden van een deelnemer van NZK andere vaardigheden vraagt dan
de begeleiding van reguliere BBL-studenten

•

de snelheid waarmee praktijkopdrachten moeten worden uitgevoerd

•

de beperkte communicatie met opleiders

•

deelnemers die opnieuw moeten ‘leren leren’

•

de toepasbaarheid van generieke opdrachten in een specifieke omgeving
(bijvoorbeeld de thuiszorg).

2% van de werkgevers heeft geen antwoord gegeven op deze vraag (zie figuur 16).

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

22

2%

Nee

38%

Ja
60%

Geen antwoord

Figuur 16. Bent u tegen uitdagingen aan gelopen bij het begeleiden van uw medewerker(s) op de
werkvloer tijdens deelname aan het leertraject van de NZK?

In de interviews met werkgevers is er ook gesproken over de praktijkbegeleiding.
Werkgevers zijn voornamelijk positief te spreken over de manier waarop de begeleiding
van hun medewerkers op de werkvloer is verlopen. Meerdere zorgorganisaties hebben al
ervaringen als opleider en wisten daardoor goed hoe zij aan de slag moesten gaan met
deze praktijkbegeleiding. Deelnemers van NZK werden bij een aantal zorgorganisaties één
dag per week boventallig ingezet zodat ze mee konden lopen met een ervaren collega. Bij
twee zorgorganisaties werd er gewerkt met een buddysysteem. Op deze manier konden
medewerkers de werkzaamheden zelf uitvoeren, en kon de werkbegeleider inspringen als
dat nodig bleek te zijn. Bij andere zorgorganisaties leek dat minder formeel georganiseerd
te zijn, en liepen deelnemers elke dag met een andere collega mee.
Alle organisaties gaven in het interview aan hun begeleiding aan te hebben gepast op basis
van de individuele competenties van hun medewerkers. Er wordt daarbij gezocht naar de
startpositie van elke deelnemer (vanuit levenservaringen en dergelijke) en daar werd dan
op ingehaakt door de begeleider. Ook werden er gesprekken gevoerd over verwachtingen
van de deelnemers. Op basis van het startpunt en aan de hand van deze gesprekken werd
maatwerk geleverd.
Perspectief van deelnemers over de (uitdagingen in de) praktijkbegeleiding
In de interviews van de deelnemers is ingegaan op hoe de praktijkbegeleiding voor de
deelnemers was en in welke mate zij in die begeleiding tegen uitdagingen aan liepen.
Hoewel de praktijkbegeleiding in alle gevallen bestond uit het meelopen met de
werkbegeleider of andere collega’s op de werkvloer, verschilde het per deelnemer in welke
mate van intensiteit deze begeleiding plaatsvond. De meesten gaven aan niet één vaste
werkbegeleider te hebben, maar zij hadden dan bijvoorbeeld wel een praktijkbegeleider op
afstand.
“Ik had geen vast aanspreekpunt die mijn ontwikkeling in de gaten
hield, controleerde of ik opdrachten uitvoerde en beschikbaar was
voor vragen. Dat ervaarde ik als een gemis, omdat ik het idee heb
dat elke collega de taken op zijn eigen manier uitvoerde, waardoor ik
worstelde om te bepalen welke manier de juiste was. Mijn

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

23

praktijkbegeleider was op afstand betrokken, ze was alleen aanwezig
bij het afnemen van het examen”
Anderen geven aan regelmatig zelf initiatief te hebben genomen om begeleiding van
collega's te krijgen. Collega's (buiten de vaste werkbegeleider) stonden er over het
algemeen voor open deelnemers mee te nemen tijdens hun dienst. Ondanks dat de
deelnemers in de praktijk niet altijd met hun werkbegeleider konden meelopen, geven ze
aan dat de begeleiding door andere collega's goed was afgestemd op hun behoeften.
Skills lab
Ondanks dat deelnemers van een leertraject via de NZK niet terecht konden in de skills labs
van de onderwijsinstelling zijn er ook veel zorgorganisaties die een eigen skills lab in huis
hebben. 14% van de ondervraagden geeft aan dat een skills lab vaak is ingezet gedurende
een leertraject via de NZK. De grootste groep (44%) geeft aan dat er soms gebruik is
gemaakt van een skills lab. 19% heeft het skills lab zelden ingezet en 23% heeft helemaal
geen gebruik gemaakt van een skills lab. Mogelijk omdat zij deze als zorgorganisatie niet
in huis hebben (zie figuur 17).

14%
23%
Nooit
Zelden

Soms
19%
44%

Vaak

Figuur 17. Hoe vaak hebben uw medewerkers gebruik gemaakt van uw skills lab als onderdeel van hun
leertraject richting een mbo-certificaat, uitgevoerd in het kader van de NZK?

Zorgorganisaties die een skills lab tot hun beschikking hadden, hebben ook vaak hun
medewerkers hier gebruik van laten maken. In sommige gevallen werden deze ingezet op
initiatief van medewerkers zelf, omdat zij aangaven hier behoefte aan te hebben. Zij vonden
het fijn om (complexe) handelingen eerst te oefenen in een skills lab, voordat ze aan de
slag zouden gaan met echte cliënten. Deze behoefte werd vooral geuit door deelnemers
aan

het

mbo-certificaat

Individuele

zorg

verlenen

(Verzorgende

IG,

niveau

3).

Zorgorganisaties die met een skills lab werkten, vonden het ook zeer nodig en wenselijk
om hun medewerkers te laten oefenen, voordat ze handelingen op cliënten zouden
uitvoeren. Dit zou de cliënt zo min mogelijk belasten. In de interviews gaf een van de
werkgevers aan het niet wenselijk te vinden dat deelnemers die werkzaam zijn bij een
zorgorganisatie die niet beschikt over een eigen skills lab meteen met echte cliënten aan
de slag gaan. Hij zou liever zien dat deelnemers in deze situatie gebruik kunnen maken van
het skills lab van de onderwijsinstelling. Dit werd ook mogelijk gemaakt, scholen konden
hiervoor een vergoeding ontvangen via de NZK-subsidie. Hierbij moet echter worden

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

24

opgemerkt, dat een periode lang de onderwijsinstellingen gesloten waren voor het
ontvangen van studenten en hier mogelijk geen gebruik van kon worden gemaakt.
Een andere werkgever vertelt dat deelnemers op voorhand in het skills lab werden getoetst.
Toetsing in het skills lab geeft inzicht in de vaardigheden en het beheersingsniveau van de
deelnemers. Daarnaast bereidt het deelnemers voor op wat komen gaat in de praktijk. Dit
komt maatwerk ten goede.
Rekening houden met eerdere werkervaring
Zowel vanuit het perspectief van de werkgevers als deelnemers is er gevraagd in welke
mate het leertraject is afgestemd op eerder verworven competenties en of er rekening is
gehouden met eerdere werkervaring.
Perspectief van de werkgevers met betrekking tot eerder verworven competenties
Iets minder dan de helft van de ondervraagde werkgevers (46%) geeft aan dat er in het
leertraject van de deelnemers tot op zekere hoogte rekening is gehouden met hun eerder
verworven competenties. Ongeveer een kwart (21%) geeft aan dat er in hoge mate
rekening is gehouden met de eerder verworven competenties van deelnemers. 2% geeft
aan dat hier zelfs in zeer hoge mate rekening mee is gehouden in het leertraject van
deelnemers. 19% geeft aan dat er heel weinig aandacht is geweest voor de eerder
verworven competenties van hun medewerkers en 12% geeft aan dat hier helemaal geen
rekening mee is gehouden (zie figuur 18). In de interviews is door alle zorgorganisaties
aangegeven dat zij maatwerk hebben geleverd door hun begeleiding aan te passen op de
individuele competenties van hun medewerkers.

2%

Helemaal niet
12%

Heel weinig

21%
19%

Tot op zekere
hoogte
In hoge mate

46%
In zeer hoge
mate

Figuur 18. In welke mate is in de leertrajecten rekening is gehouden met de ervaring van uw
medewerker(s) (zogenaamde ‘eerder verworven competenties’)?

Perspectief van de deelnemers met betrekking tot eerder verworven competenties
Deelnemers is gevraagd in welke mate er tijdens het leertraject via de NZK rekening is
gehouden met hun eerdere werkervaring en eerder/elders verworven competenties (figuur
19). Over het algemeen ervaren deelnemers dat er geen rekening gehouden is met hun
eerdere werkervaring. De grootste groep (41%) heeft dit helemaal niet ervaren en 16%
heeft het heel weinig ervaren. Een mogelijke oorzaak hiervan is dat veel deelnemers uit
andere sectoren komen. 30% gaf aan dat hier tot op zekere hoogte rekening mee is

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

25

gehouden. Een kleine groep van 12% geeft aan dat er in hoge mate rekening is gehouden
met hun eerdere werkervaring en slechts 1% ondervond dat er in zeer hoge mate rekening
is gehouden met hun eerdere werkervaring.
Dit beeld lijkt wat strijdig met het beeld van de werkgevers. Het kan zijn dat er wel rekening
is gehouden met werkervaring door werkgevers in het leertraject, maar dat dit niet expliciet
benoemd is.

1%

Helemaal niet

12%

Heel weinig
41%
Tot op zekere
hoogte

30%

In hoge mate
16%

In zeer hoge
mate

Figuur 19. In welke mate is er in het leertraject rekening gehouden met jouw eerdere werkervaring
(bijvoorbeeld door middel van vrijstellingen, korter of sneller door het leertraject te gaan)?

2.4

Ervaringen met de samenwerking in de NZK

Een goed verloop van een leertraject via de NZK vraagt ook een goede samenwerking in
de ‘driehoek’, tussen onderwijsinstelling, werkgever en deelnemer. Iedereen heeft daarin
zijn verantwoordelijkheden en afspraken moeten helder zijn. Ook hier worden de drie
perspectieven toegelicht hoe ieder van hen de samenwerking in de NZK heeft ervaren.
Perspectief van de onderwijsinstellingen ten aanzien van de ervaren samenwerking
In algemene zin zien onderwijsinstellingen dat werkgevers heel dankbaar zijn voor het
aanbod van de NZK. Werkgevers zijn enthousiast om deelnemers in te schrijven voor het
traject. Omdat het traject gratis was en snel ontwikkeld werd, merken onderwijsinstellingen
ook op dat er niet altijd de juiste randvoorwaarden werden gecreëerd om een goede
leeromgeving op de werkvloer te faciliteren. Er is vanuit NZK geen minimaal aantal
praktijkuren vastgesteld dat noodzakelijk of gewenst is om het leertraject goed te
doorlopen. Hiermee hingen verwachtingen over en weer vanuit het perspectief van de
onderwijsinstellingen wellicht nog te zeer in de lucht.
“Mensen die vanuit de huishouding naar niveau 2 doorstroomden
bleven maar 8 uur in de praktijk werken, conform hun lopende
contract. Als je maar 8 uur aan input krijgt binnen het praktijkdeel is
het ook lastig om bepaalde praktijk situaties te herkennen en te
oefenen.”

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

26

Onderwijsinstellingen constateren ook dat er in de praktijk niet altijd één praktijkbegeleider
werd voorgedragen of vastgesteld. Hierdoor was het voor deelnemers niet altijd duidelijk
wie – vanuit de praktijk - hun voortgang monitorde. Wanneer deze er wel was, was hij/zij
ook niet altijd goed bereikbaar voor de onderwijsinstelling.
Onderwijsinstellingen geven aan dat werkgevers niet altijd even goed geïnformeerd waren
over het leertraject via de NZK. Niet iedereen heeft de geleverde informatie even goed
doorgenomen. Een informatiesessie vanuit de onderwijsinstelling met werkgevers heeft
echter ook niet altijd plaatsgevonden.
Achteraf gezien geven onderwijsinstellingen aan dat het nuttig was geweest om
randvoorwaarden voor deelname aan het leertraject via de NZK met de werkgevers te
bespreken. Zo kan ervoor worden gezorgd dat werkgevers een juiste werving doen en dat
medewerkers vervolgens ook beschikken over materialen, zoals een laptop/computer om
het leertraject via de NZK te kunnen volgen.
Onderwijsinstellingen geven aan dat het van belang is om werkgevers te blijven informeren
over de waarde van mbo-certificaten. Niet alle werkgevers (en de collega’s op de werkvloer)
zijn overtuigd van de meerwaarde van een verkort traject, zoals die van de NZK. Ook is
hen niet duidelijk hoe medewerkers die een dergelijk traject hebben gevolgd kunnen
worden ingezet in de praktijk. Het is onduidelijk hoe toereikend het leertraject is voor de
inzetbaarheid van de deelnemers, waartoe deelnemers bevoegd zijn en hoe zo’n traject een
aanloop kan zijn richting een volledig diploma. Daarnaast wordt ook de indeling in het
functiewaarderingssysteem voor de zorg (FWG) genoemd en beschouwd als knelpunt.
Deze aspecten hebben vooral betrekking op verwachtingenmanagement over en weer,
heldere afspraken en duidelijke contactpersonen. Dit betreft met name de ‘voorkant’, maar
is ook gedurende het leertraject van belang en bij de afronding. Er worden door de
onderwijsinstellingen diverse suggesties gedaan voor een beter verloop hiervan:
•

Zorg dat een informatiesessie altijd plaatsvindt en dat een driehoeksoverleg
plaatsvindt met opleidingsfunctionarissen, HR en management, en begeleiders op
de werkvloer. Dit zorgt voor beter contact en korte communicatielijnen.

•

Zorg dat werkbegeleiders goed geïnformeerd worden aan de voorkant, zodat zij
weten wat er van hen en de deelnemers verwacht wordt. Dit kan bijvoorbeeld door
een module te hangen in het leerplatform.

Er worden ook opmerkingen gemaakt over het gemak waarmee zorgorganisaties
deelnemers hebben aangemeld. Dat is een groot nadeel dat kleeft aan gratis trajecten.
Werkgevers denken niet altijd na over wie er meedoen. En doordat alles online plaatsvindt,
is het voor deelnemers makkelijk om weg te blijven.
“Als een zorgorganisatie voor iets betaald, dan zijn ze minder
nonchalant”
Hierbij

wordt

door

een

aantal

onderwijsinstellingen

aangegeven

dat

een

soort

prestatiebeurs of een no-show-fee hierbij oplossingen zouden kunnen zijn. Dit houdt in dat
als men zonder geldige reden niet op komt dagen zij hier een soort boete voor ontvangen.
Zo heeft een grote zorgorganisatie wel een prestatiebeurs-achtig systeem.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

27

“Als alles online is, is het voor deelnemers makkelijker om niet op te
komen

dagen.

Invoering

van

een

systeem

dat

lijkt

op

de

prestatiebeurs zou een oplossing kunnen zijn voor deze nonchalante
houding van deelnemers. Bij een van de zorgorganisaties krijgen de
deelnemers het opleidingstraject pas vergoed als zij het succesvol
afronden. Anders is het voor eigen rekening.”
Naast deze kritische noot geven onderwijsinstellingen aan dat het positief is dat de NZK
ook kleinere zorgorganisaties de kans biedt om personeel bij te scholen. Grotere
zorgorganisaties regelen dit vaak zelf, via hun eigen contacten in het mbo en met
beschikbare opleidingsbudgetten.
Ten aanzien van het verdere verloop en aan de ‘achterkant’ werden er ook belemmeringen
ervaren, met name rondom examinering in de praktijk.
“Zorgorganisaties vinden AVG vraagstukken met betrekking tot
hun cliënten vaak ook lastig. Als het wassen van iemand moet
worden geëxamineerd is het voor de cliënt niet fijn als hier 2 man
extra bij aanwezig zijn.”
Door de korte lijnen beter in te regelen, en een driehoeksoverleg regelmatig te laten
plaatsvinden, vind je elkaar ook gemakkelijker op vraagstukken zoals examinering en de
waarde van het certificaat. Daarnaast kunnen zo ook beter de regels en richtlijnen worden
afgestemd over hoe om te gaan met AVG-vraagstukken van cliënten en examinering, zodat
er hier geen discussie over kan ontstaan.
Perspectief van de werkgevers ten aanzien van de ervaren samenwerking
De werkgevers hebben in de online enquête ook teruggeblikt op de ervaren samenwerking
in het kader van de NZK. In veel gevallen werkten zij al samen met de onderwijsinstelling.
Het merendeel van de ondervraagden (77%) geeft aan dat zij vooraf goed zijn geïnformeerd
door de onderwijsinstelling over verwachtingen om medewerkers te kunnen begeleiden in
het praktijkdeel van het leertraject van de NZK (zie figuur 20). Persoonlijk contact,
informatie via een werkboek of een informatiebijeenkomst zijn voorbeelden van manieren
waarop zorgorganisaties zijn geïnformeerd. Een van de ondervraagden geeft als suggestie
om

werkgevers

korte

zogenaamde

‘micro-learnings’

aan

te

bieden

die

de

informatievoorziening vanuit onderwijsinstellingen kunnen ondersteunen. 23% geeft aan
dat er vooraf onvoldoende informatie is verstrekt door de onderwijsinstelling. Enkelen
gaven aan dat er veel onduidelijkheid was over het niveau waarop deelnemers
geëxamineerd moesten worden.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

28

23%
Ja
Nee

77%

Figuur 20. Heeft u vanuit de onderwijsinstelling voldoende informatie ontvangen om uw medewerker(s)
te kunnen begeleiden in het praktijkdeel van het leertraject van de NZK?

Over de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en zorgorganisaties zijn werkgevers
over het algemeen tevreden. Ongeveer de helft (48%) geeft aan hier tevreden over te zijn.
23% geeft aan zelfs zeer tevreden te zijn over de manier van samenwerken. 19% is niet
tevreden, maar ook niet ontevreden. 6% van de werkgevers geeft aan ontevreden te zijn
over de samenwerking met de onderwijsinstelling en 4% is hier zeer ontevreden over (zie
figuur 21).

Zeer ontevreden

4%
23%

6%

Ontevreden
19%
Niet
ontevreden/tevreden

48%

Tevreden

Zeer tevreden
Figuur 21. Wat is uw ervaring in het algemeen over de samenwerking met de onderwijsinstelling in het
leertraject richting een mbo-certificaat, uitgevoerd in het kader van NZK?

De mate waarin zorgorganisaties tevreden zijn over de wijze van examinering in het
bijzonder binnen een leertraject via de NZK is vergelijkbaar als het beeld ten aanzien van
de tevredenheid over de samenwerking in het algemeen. Iets minder dan de helft (44%)
geeft aan hier tevreden over te zijn. 10% geeft aan zelfs zeer tevreden te zijn over de
examinering. 15% is niet tevreden, maar ook niet ontevreden. Slechts 4% van de
werkgevers geeft aan ontevreden te zijn over de wijze van examinering en 2% is hier zeer
ontevreden over. Een kwart van de werkgevers geeft aan hier nog geen uitspraken over te
kunnen doen, omdat de leertrajecten via de NZK voor hun organisatie nog lopen en er nog
geen examens hebben plaatsgevonden (zie figuur 22).

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

29

2%
4%
25%

Zeer ontevreden
15%

Ontevreden
Niet ontevreden/tevreden
Tevreden

10%

Zeer tevreden
Nog niet uitgevoerd

44%

Figuur 22. Hoe kijkt u aan tegen de wijze van toetsing/examinering van het leertraject richting een
mbo-certificaat, uitgevoerd door de NZK?

Uit

de

interviews

met

werkgevers

blijkt

dat

zij

meer

verdeeld

zijn

over

de

informatieverstrekking rondom het praktijkdeel dan uit de online enquête blijkt. In de
gesprekken is de helft van de werkgevers tevreden over de informatieverstrekking, terwijl
de andere helft er juist heel kritisch op is. Het blijkt dat enkele onderwijsinstellingen geen
informatiebijeenkomsten hebben gehouden, waardoor de enige bron van informatie over
het curriculum en verwachtingen m.b.t. de begeleiding de website van de NZK was. Dit
verschil in ervaringen heeft te maken met het verschil in aanpak van de verschillende
scholen in de communicatie, werving en informatievoorziening.
Naast behoefte aan een betere informatievoorziening geven meerdere werkgevers aan dat
de praktijkbegeleiders behoefte hebben aan meer contact met de docent/trainers van een
leertraject via de NZK. Men had behoefte om voortgangsoverleggen te voeren en
evaluatiemomenten te houden, om meer zicht te hebben op de voortgang van de
individuele medewerker. Deze zijn niet altijd uitgevoerd.
Ook bleken er nog diverse onduidelijkheden te zijn, vooral te liggen in de gewenste vorm
van de praktijkbegeleiding. Hoe moet deze eruit zien, hoeveel dagen per week moeten
medewerkers stages lopen om voldoende ervaring in de praktijk op te doen. Hierover
werden door de school geen heldere uitgangspunten geformuleerd. Het werd voor
werkgevers ook als lastig ervaren om in te schatten wanneer een medewerker voldoende
bevoegd is om handelingen uit te voeren, op welk niveau deelnemers geëxamineerd zouden
moeten worden en hoe de medewerkers erkend/gewaardeerd zouden moeten worden.
Hierover was de informatievoorziening vanuit de onderwijsinstelling en wellicht ook vanuit
de NZK te summier.
Perspectief van de deelnemers ten aanzien van de ervaren samenwerking
In de driehoek van samenwerken draait alles om het leertraject van de deelnemer. In de
interviews met de deelnemers is de ervaren samenwerking ook onderwerp van gesprek
geweest. Bij een meerderheid van deelnemers heeft er geen contact plaatsgevonden tussen
docenten en zorgorganisaties. Wel was er sprake van indirect contact, bijvoorbeeld bij het
invullen van het portfolio. Daarnaast kwamen de praktijkbegeleider en de examinator van

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

30

school samen voor het afnemen van het examen. Daarbuiten was volgens de meerderheid
van deelnemers geen contact tussen de werk- en/of de praktijkbegeleider en de docent.
Bij drie van de deelnemers heeft er door omstandigheden wel contact moeten plaatsvinden.
•

In een geval moest de werkbegeleider door de examinator geïnformeerd worden
over het niveau waarop de beoordeling van het handelen van de deelnemer zou
moeten plaatsvinden.

•

In een ander geval is de deelnemer in contact geweest met de praktijkbegeleider
om problemen rondom de beoordeling te bespreken. Vanwege drukte in de zorg
was er niet altijd iemand beschikbaar om het examen af te nemen. Volgens de
deelnemer hielp het overleg om de situatie te verbeteren.

•

In het laatste geval vertelt een deelnemer (niveau 3) over de opdracht die haar
werd gegeven om de leiding te nemen bij het uitvoeren van een dienst. Deze
deelnemer liep boventallig en voelde zich niet bekwaam genoeg om de dienst te
leiden. Ze is wel komen opdagen, maar besloot geen leidende rol in te nemen. Dit
heeft de deelnemer in overleg met de praktijkbegeleider gedaan.

Ook in de online enquête wordt duidelijk dat de meerderheid van de ondervraagde
deelnemers (59%) aangeeft aan tijdens het leertraject via de NZK tegen uitdagingen aan
te zijn gelopen, waarbij de docent betrokken moest worden (zie figuur 23). Voorbeelden
van uitdagingen die worden genoemd zijn:
•

Technische ondersteuning bij het bedienen van het leerplatform of beeldbellen;

•

Het niet (op tijd) kunnen uitvoeren van opdrachten op de werkvloer;

•

Onvoldoende begeleiding op de werkvloer;

•

Onduidelijkheden over de examinering;

•

De toepasbaarheid van de lesstof in de praktijk, omdat deze niet altijd aansloot op
de doelgroep waarmee wordt gewerkt.

41%

Ja
59%

Nee

Figuur 23. Ben je tijdens het leertraject van de NZK tegen uitdagingen aangelopen waar je de docent
bij hebt moeten betrekken?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

31

3

Effecten van deelname aan de Nationale Zorgklas
3.1

Informatie over instroom, uitval en uit- en doorstroom

Voordat kan worden gesproken over de effecten en opbrengsten van de NZK is het van
belang eerst in beeld te brengen welke informatie beschikbaar is over instroom, de
afronding van de leertrajecten via de NZK, de mogelijke redenen voor uitval, uit- en
doorstroom.
Perspectief van de onderwijsinstellingen met betrekking tot instroom
De onderwijsinstellingen waarmee is gesproken in de interviews hebben gemiddeld 9
groepen kunnen starten (min = 0; max = 40). Van de 12 onderwijsinstellingen zijn 3
onderwijsinstellingen tevreden over het aantal groepen dat zij hebben kunnen starten. 9
onderwijsinstellingen hebben minder groepen gedraaid dan zij aanvankelijk voor ogen
hadden. Een voorbeeld van een belemmering die een onderwijsinstelling heeft ervaren om
niet méér groepen te kunnen starten, is miscommunicatie over de looptijd van de
leertrajecten en over financieringsmogelijkheden.
“In eerste instantie werd verteld dat alle trajecten die in 2021 zouden
starten ook gefinancierd zouden kunnen worden. Later bleek dat ze
voor het einde van het jaar klaar moesten zijn. Bij een doorlooptijd
die in 2022 eindigt moeten zorgorganisaties dan een deel zelf
financieren.”
Een andere belemmering met betrekking tot tevredenheid over het aantal deelnemers/
groepen heeft betrekking op de herverdeling van deelnemers over onderwijsinstellingen.
Wanneer een onderwijsinstelling niet voldoende aanmeldingen had ontvangen om een
volledige groep te kunnen starten, moesten deelnemers die zich al wel bij hen hadden
aangemeld worden doorverwezen naar een andere aanbieder. Dit maakte dat de
onderwijsinstelling potentiële deelnemers kwijtraakte aan de ‘concurrent’.
Naast een relatief groot aantal onderwijsinstellingen dat ontevreden is over het aantal
groepen dat konden worden gestart, is men ook niet positief gestemd over uitval. Deze
vindt men hoog. Als mogelijke oorzaak voor deze hoge uitval noemt men:
•

Deelnemers zijn onvoldoende geïnformeerd over het verloop van het leertraject via
de NZK;

•

Werkgevers zijn niet kritisch genoeg geweest in de werving van deelnemers.
“Werkgevers

dachten

soms:

‘laat

ik

mijn

werknemers

maar

inschrijven voor dit opleidingstraject, dit is een mooie kans op gratis
scholing.’ Maar dit maakte wel dat deelnemers niet altijd even
gemotiveerd waren.”
Perspectief van de deelnemers met betrekking tot uitval
Voor het totaal van alle trajecten zijn de volgende cijfers bekend:
Er hebben 2.041 deelnemers meegedaan. Hierbij geldt een no-show van 223 deelnemers
(11%) en zijn er 362 deelnemers (18%) vroegtijdig gestopt. Er hebben 849 deelnemers al

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

32

deelgenomen aan het examen, hiervan hebben 22 deelnemers (3%) het examen niet
gehaald en de overige 827 deelnemers (97%) zijn geslaagd. Er zijn nog 607 deelnemers in
actieve opleiding.
De resultaten van de online enquête onder deelnemers laten zien dat het merendeel de
opleiding heeft afgerond of nog bezig is met de opleiding. Meer dan de helft (53%) van de
respondenten heeft de opleiding afgerond, en een klein deel (3%) heeft de opleiding wel
afgerond, maar heeft geen certificaat behaald. 7% van de bevraagde deelnemers geeft aan
te zijn gestopt met het leertraject via de NZK. Verder gaf een aanzienlijk deel (37%) van
de respondenten aan nog bezig te zijn met de opleiding (zie figuur 24). De percentages van
dit onderzoek liggen dus iets positiever, maar dat komt omdat deelnemers die het traject
niet hebben afgerond (mogelijk) minder snel de enquête invulden.

Figuur 24. Heb je dit leertraject afgerond?

In de analyse is ook gekeken naar het verschil tussen niveau 2 (N=110) en niveau
3 (N=222) leertrajecten via de NZK. In figuur 25 is te zien dat er weinig verschil in
uitval lijkt te zijn tussen deelnemers aan een niveau 2 of niveau 3 leertraject via de
NZK. Voor de respondenten die het leertraject wel hebben afgerond, maar het mbocertificaat niet hebben behaald is het verschil iets groter.

100%
80%

67%

60%

20%

46%

44%

40%

25%
6%

7%

1%

4%

0%
Nee, ik ben gestopt

Nee, ik ben nog bezig

Niveau 2

Ja, ik heb het traject
afgerond, maar ik heb
het certificaat niet
behaald

Ja, ik heb het traject
afgerond en ik heb het
certificaat behaald

Niveau 3

Figuur 25. Heb je dit leertraject afgerond? Uitgesplitst naar niveau

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

33

Redenen om tussentijds te stoppen
Aan de deelnemers die gedurende het leertraject via de NZK zijn gestopt (N=31) is ook
gevraagd toe te lichten wat de reden hiervoor was. In figuur 26 is te zien dat de grootste
groep (26%) deelnemers is gestopt vanwege de online leeromgeving. Andere redenen voor
uitval zijn de werk-privé balans (13%) en het gebrek aan juiste begeleiding, zowel vanuit
de zorgorganisatie als de onderwijsinstelling (beiden 13%). Daarnaast werden de tijd dat
het leertraject kostte (10%) en het niveau van het leertraject via de NZK genoemd als
redenen om te stoppen (3%). Tenslotte werden overige redenen als ontslag en problemen
met de examinering genoemd.
16%

Anders, namelijk:

6%

Mijn contract bij de zorginstelling liep af

13%
13%
13%

Het leertraject in combinatie met werk en/of zorgtaken privé…
Ik kreeg niet de juiste begeleiding op de werkvloer
Ik kreeg niet de juiste begeleiding vanuit school

26%

De manier van leren (online) paste niet bij mij

3%
0%

Het niveau van het leertraject was te hoog (te moeilijk)

Het niveau van het leertraject was te laag (te makkelijk)

10%

Het leertraject kostte mij te veel tijd

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Figuur 26. Indien niet afgerond: Wat was/waren jouw reden(en) om tussentijds te stoppen met het
leertraject van de NZK? (Meerdere antwoorden mogelijk).

Reden voor het niet behalen van het certificaat
Onder de respondenten die het traject wel hebben afgerond, maar het mbo-certificaat niet
behaald hebben (N=10) is ook naar een reden gevraagd. Hier kwamen redenen naar voren
zoals onjuiste begeleiding, zowel vanuit de zorgorganisatie als de onderwijsinstelling.
Daarnaast gaven andere respondenten redenen aan zoals werkdruk, onvoldoende ervaring
in de praktijk, moeite met leren (dyslexie) en moeite met het leerplatform.
Doorstroom
Perspectief van de onderwijsinstellingen ten aanzien van doorstroom
Onderwijsinstellingen geven aan dat veel van de deelnemers aan een leertraject via de NZK
kiezen ervoor om na het behalen van een mbo-certificaat door te stromen naar een volledig
diplomatraject. Volgens hen zijn er zelfs werkgevers die een leertraject via de NZK
gebruiken als selectiemiddel om te bepalen voor wie zij een volledig diplomatraject willen
financieren.
Omdat een mbo-certificaat een arbeidsmarktrelevant onderdeel is van een volledig mbodiploma én geregistreerd wordt in DUO zou het mogelijk moeten zijn om met een mbocertificaat vrijstellingen te krijgen voor een volledig diplomatraject. Volgens enkele
onderwijsinstellingen verschilt het per onderwijsinstelling welke vrijstelling deelnemers van
een leertraject via de NZK krijgen met hun mbo-certificaat. Een belangrijk aandachtspunt
is dus om in de toekomst duidelijker te communiceren wat de waarde van het mbocertificaat is in relatie tot eventuele vrijstellingen. Zowel voor de onderwijsinstellingen als
voor de deelnemers. Het kan zijn dat bij dit vrij nieuwe fenomeen van mbo-certificaten het
vertrouwen van bv. examencommissie en daarmee de ‘civiele waarde’ nog moet groeien.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

34

“Het verschilt per onderwijsinstelling welke vrijstelling deelnemers
krijgen met dit mbo-certificaat. Er zijn enerzijds onderwijsinstellingen
die vrijstellingen geven, terwijl de werkgever het traject via de NZK
had bedacht als een instroom-cursus om later een volledig diplomatraject te kunnen volgen. Anderzijds zijn er ook mbo's die geen
vrijstellingen geven voor dit mbo-certificaat.”
Perspectief van de deelnemers ten aanzien van doorstroom
Aan deelnemers is gevraagd of deelname aan het leertraject via de NZK tot doorstroom
naar een volledig diplomatraject of andere scholing heeft geleid. Op de vraag of men
enthousiast is geraakt om een vervolgopleiding te starten na deelname antwoordt 69%
ja (zie figuur 27).

31%
Ja
Nee
69%

Figuur 27. Ben je na het leertraject van de NZK enthousiast geraakt om een (vervolg)opleiding te gaan
volgen?

Van alle ondervraagde deelnemers geeft 52% aan concrete plannen te hebben voor het
volgen van een volledig diplomatraject. 7% heeft plannen om een volgend mbo-certificaat
te gaan behalen. 6% kiest voor een cursus. De overige 35% geeft aan geen concrete
plannen voor een (vervolg)opleiding te hebben (zie figuur 28). Tijdens gesprekken met
deelnemers kwam het beeld naar voren dat veel geen concrete plannen voor
vervolgopleiding hadden gemaakt omdat ze nog bezig waren met het leertraject via de
NZK, waardoor ze nog niet de tijd en ruimte hebben gehad om vervolgplannen te maken.
Een van de geïnterviewde deelnemers was op het moment van het interview al wel
begonnen met een VIG-opleiding en kon vanwege het behaalde mbo-certificaat een module
overslaan.
Ja, ik ga een volledig mbodiploma halen
35%
52%

6%

7%

Ja, ik ga een volgend mbocertificaat halen
Ja, ik ga een cursus volgen

Figuur 28. Hebt je concrete plannen om een (vervolg)opleiding te gaan volgen?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

35

Indien, geïnteresseerd in een vervolg geeft 58% aan te verwachten dat zijn/haar
werkgever hiervoor zal betalen. 9% geeft aan de kosten te willen delen met zijn of haar
werkgever. 3% verwacht hier zelf voor te moeten betalen. 30% verwacht een
vervolgopleiding te kunnen betalen vanuit een subsidie van het ministerie (zie figuur
29). Dit beeld wordt ook bevestigd uit gesprekken met deelnemers, waar de meesten er
vanuit gaan dat een vervolgopleiding in ieder geval deels door de werkgever gefinancierd
zou worden. Veel gaven aan de kosten niet volledig zelfstandig te kunnen dragen. Een
aantal deelnemers stond er ook voor open om een deel zelf te betalen, afhankelijk van de
hoogte van de totale kosten.

Werkgever
30%

Deels werkgever,
deels werknemer
58%

3%

9%

Werknemer
De overheid
middels subsidie

Figuur 29. Wie verwacht je dat een eventuele vervolgopleiding zou financieren?

3.2

Effecten van deelname aan een leertraject via de NZK

Deelname aan een leertraject via de NZK heeft voor de verschillende stakeholders
verschillende effecten. Zo heeft deelname aan de NZK voor onderwijsinstellingen effecten
voor het inrichten van onderwijs en het aantal aanmeldingen. Deze zijn in het vorige
hoofdstuk al toegelicht. Voor werkgevers heeft deelname effect op de inzetbaarheid en het
kennisniveau van medewerkers, maar ook de waardering en het salaris van deze
medewerkers. Deelnemers zien effecten op de taken die zij mogen uitvoeren, de functie
waarnaar

zij

kunnen

overstappen

en

het

kunnen

volgen

van

een

eventuele

vervolgopleiding.
Effecten vanuit het perspectief van de werkgevers
Inzetbaarheid
Met betrekking tot de inzetbaarheid na deelname aan een leertraject via de NZK is in de
online enquête onder werkgevers allereerst gevraagd in hoeverre de snelheid van
inzetbaarheid van medewerkers na het volgen van een leertraject via de NZK overeenkwam
met de verwachtingen van de werkgevers. Van alle bevraagde werkgevers geeft ongeveer
twee derde (65%) aan dat de snelheid van inzetbaarheid van deelnemers volgens
verwachting was, ofwel men was tevreden over de snelheid waarmee deelnemers inzetbaar
waren. 8% van de bevraagde werkgevers vond dat medewerkers sneller inzetbaar waren
dan ze hadden verwacht. Een kwart (26%) van de bevraagde werkgevers vond dat
medewerkers (veel) minder snel inzetbaar waren dan zij hadden verwacht (zie figuur 30).

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

36

In de interviews wordt aangegeven dat de korte doorlooptijd waarmee het leertraject via
de NZK wordt doorlopen niet voor iedereen positief uitpakt. Doordat deelnemers maar een
korte periode hebben kunnen oefenen in de praktijk beschikt nog niet elke deelnemer na
afronding van het leertraject ook daadwerkelijk over voldoende vaardigheid, ervaring, en
zelfvertrouwen om daadwerkelijk inzetbaar te zijn op nieuwe taken. Er zijn daardoor
deelnemers die blijven hangen in hun oude taken. Mogelijk ligt hiervoor een oplossing in
de begeleiding. Door meer te investeren in praktijkbegeleiding kan het zelfvertrouwen en
de vaardigheid van medewerkers stijgen.

8%

Veel minder snel
dan verwacht

13%
13%

Minder snel dan
verwacht
Volgens
verwachting

65%

Sneller dan
verwacht

Figuur 30. Hoe snel waren uw medewerkers na deelname aan een leertraject richting een mbocertificaat van de NZK inzetbaar op de nieuwe onderdelen?

Ook is aan werkgevers gevraagd in hoeverre de inzetbaarheid van hun medewerkers is
veranderd door deelname aan een leertraject via de NZK. 69% van de bevraagde
werkgevers vindt de inzetbaarheid van hun medewerkers hoger door deelname aan een
leertraject via de NZK. Een van de werkgevers gaf bijvoorbeeld aan dat medewerkers
zonder ervaring in de zorg, na 6 maanden boventallig nu zelfstandig inzetbaar zijn in een
functie als woonzorgassistent. 29% vond dat de inzetbaarheid van hun medewerkers gelijk
is gebleven. 2% vond de inzetbaarheid van hun deelnemers veel slechter na deelname aan
een leertraject via de NZK (zie figuur 31). Werkgevers geven in de toelichting aan dat
deelnemers na afronding van het leertraject via de NZK geen extra taken uitvoeren,
bijvoorbeeld omdat een mbo-certificaat door de organisatie waarvoor zij werkzaam zijn niet
wordt erkend of omdat zij het mbo-certificaat gebruiken als opstap richting een volledig
diplomatraject en daardoor direct doorstromen naar een leerling functie. Een andere
verklaring heeft te maken met de korte doorlooptijd, waardoor nieuwe kennis en
vaardigheden nog meer moet worden geoefend en moet beklijven.
2%
0%

0%
Veel slechter
29%

69%

Slechter
Hetzelfde, is niet
veranderd
Hoger
Veel hoger

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

37

Figuur 31. In hoeverre is de inzetbaarheid van uw medewerker(s) veranderd door deelname aan een
leertraject richting een mbo-certificaat in het kader van de NZK?

Bij veel van de werkgevers hadden medewerkers – ten tijde van het interview - hun
leertraject via de NZK nog niet volledig afgerond. Veel van hen waren er nog niet over uit
hoe zij deze medewerkers na afronding van het leertraject in zouden gaan zetten.
Werkgevers, waarvan medewerkers al wel het mbo-certificaat hadden behaald, liepen wel
tegen bepaalde uitdagingen aan. Hoewel de deelnemers in korte tijd veel leren en relatief
snel inzetbaar zijn, zijn niet alle werkgevers even tevreden over deze inzetbaarheid. Het
betreft slechts een deel van de totale opleiding en medewerkers zijn nog niet op alle taken
inzetbaar. Dit komt bijvoorbeeld doordat deelnemers op niveau 3 na het afronden van het
leertraject via de NZK nog niet bevoegd zijn om medicijnen te delen. Hierdoor zijn zij nog
niet in staat om zelfstandig een dienst te draaien. Dit wordt door meerdere werkgevers als
belemmerend ervaren en daarvan waren zij zich niet altijd vooraf van bewust. Enkele
werkgevers hebben aangegeven deze belemmering op te vangen door de betreffende
medewerkers hiervoor hun bevoegdheid te laten behalen door middel van interne
bijscholing.
Met betrekking tot de inzet van de deelnemers die een leertraject via de NZK op niveau 2
hebben gevolgd worden vergelijkbare knelpunten ervaren. Een van de werkgevers geeft
aan dat het vooral voor kleinere locaties, met een klein aantal medewerkers, uitdagend kan
zijn om de NZK-deelnemers optimaal in te zetten. Voor twee van de werkgevers was het
op voorhand niet duidelijk dat deelnemers na afronding van het leertraject via de NZK niet
volledig inzetbaar zouden zijn als helpende of verzorgende IG.

Verandering in kennisniveau
Naast de verandering in inzetbaarheid is de werkgevers ook gevraagd in welke mate het
kennisniveau van medewerkers is veranderd na deelname aan een leertraject via de NZK
(zie figuur 32). Drie kwart (73%) van de bevraagde werkgevers vindt dat het kennisniveau
van medewerkers hoger is na deelname aan een leertraject via de NZK. 4% vindt het
kennisniveau veel hoger, terwijl 8% het kennisniveau (veel) lager vindt dan verwacht. 17%
heeft neutraal geantwoord.
4% 4% 2%
Veel lager
17%

Lager
Neutraal
Hoger

73%

Veel hoger

Figuur 32. In hoeverre is het kennisniveau van uw medewerker(s) na deelname aan een leertraject
richting een mbo-certificaat in het kader van de NZK veranderd?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

38

In de enquête is werkgevers gevraagd om een toelichting hierop te geven. Werkgevers zijn
van mening dat deelnemers over het algemeen brede kennis van de basis voor het werken
in de zorg hebben opgedaan. Een van de werkgevers beschrijft bijvoorbeeld dat het
leertraject via de NZK in een korte tijd veel facetten van de zorg behandelt, zoals de
achtergrond van bepaalde ziektebeelden. Werkgevers geven bovendien aan dat de toename
in kennis bijdraagt aan het kunnen onderbouwen van het handelen in de praktijk en
zelfvertrouwen, over bijvoorbeeld ten aanzien van de eigen kennis en kunde van de
deelnemers.
Erkenning van diploma en bijhorende salaris
Bij het volgen van een leertraject en een verandering in inzetbaarheid hoort mogelijk ook
verandering van waardering, bijvoorbeeld in de vorm van het salaris. Door werkgevers
wordt het over het algemeen als lastig ervaren om medewerkers na afronding van een
leertraject via de NZK goed in te schalen in het functiehuis. Slecht 4 van de geïnterviewde
werkgevers heeft hier geen uitdagingen in ervaren. Een van de werkgevers gaf aan het
lastig te vinden om in een juiste inschaling te voorzien, omdat het volgens haar niet eerlijk
zou zijn om mensen die maar een deel van een opleiding op eenzelfde manier in te schalen
als medewerkers met een volledig diploma. Een alternatief hiervoor is bij de meeste
werkgevers nog niet geregeld. Het bleek dat deelnemers vaak zijn ingeschaald als
huishoudelijk ondersteuner, helpende of verzorgende IG. Een tussenstap is in die gevallen
(nog) niet mogelijk. Bij een van de zorgorganisaties is hier al wel een alternatief voor. Zij
hebben een nieuwe functie gecreëerd voor medewerkers die een leertraject via de NZK
hebben afgerond. De functie van zorgondersteuner.
“Wij hebben een nieuwe functie in het leven geroepen voor mensen
die niet doorgaan naar een volledige Verzorgende IG opleiding. Zij
kunnen als zorgondersteuner ADL taken uitvoeren en aandacht
besteden aan het welzijn van laagcomplexe bewoners.”
Daarnaast is in de interviews met werkgevers als knelpunt genoemd dat medewerkers na
afronding van een leertraject via de NZK op niveau 3 door de zorgverzekeraar niet worden
erkend, waardoor zij niet declareerbaar zijn. Hierdoor zijn deze medewerkers niet inzetbaar
op de taken waarvoor ze zijn geschoold. Een van de zorgorganisaties heeft dit opgelost
door medewerkers te declareren via cliënten met WLZ-indicaties.
Naast diverse uitdagingen heeft het inschrijven van medewerkers voor een leertraject via
de NZK niet alleen de deelnemers, maar ook de werkgevers veel positiefs gebracht. Zo
wordt bijvoorbeeld de toename in digitale vaardigheden van medewerkers als positief effect
genoemd. Ook draagt deelname aan een leertraject via de NZK positief bij aan de
leercultuur binnen de zorgorganisatie. Deelnemers raken (weer) gemotiveerd om te leren,
zij vertellen hierover aan hun collega's. Mogelijk zet dit andere collega's aan om ook weer
terug in de schoolbanken te gaan.
Effecten vanuit het perspectief van de deelnemers
De resultaten van de online enquête onder deelnemers onderschrijven het beeld dat
werkgevers schetsen over de verschillende effecten van deelname aan een leertraject via
de NZK (zie figuur 33). De grootste groep (29%) geeft aan na deelname aan het leertraject
via de NZK zelfstandig taken uit te kunnen voeren, nadat zij als zij-instromer in de zorg
zijn gestart. 25% van de ondervraagden geeft aan nu breder inzetbaar te zijn, doordat ze
Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

39

meer taken zelfstandig kunnen uitvoeren. 22% van de ondervraagden ziet persoonlijke
ontwikkeling als opbrengst van deelname aan het leertraject. 10% heeft door deelname
meer waardering op de werkvloer gekregen. Een kleine groep van 7% geeft aan door
deelname door te zijn gegroeid naar een betere functie. Andere opbrengsten die zijn
genoemd zijn, het verkrijgen van meer kennis en de mogelijkheid tot doorstroom richting
een volledig diploma-traject. Ook heeft een deel van de bevraagde deelnemers bij ‘anders
namelijk’ benoemd dat er voor hen geen concrete opbrengsten waren na deelname aan een
leertraject via de NZK.

Anders namelijk:

6%

Ik heb een betere functie gekregen, ik kon…

7%

Ik kon in mijn eigen tijd en tempo werken aan…
Ik heb meer waardering gekregen op de…
Ik ben breder inzetbaar en kan meer taken…
Ik kan zelfstandig taken uitvoeren, als starter in…

22%
10%
25%
29%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Figuur 33. Wat heeft het leertraject van de NZK jou opgeleverd? (Meerdere antwoorden mogelijk)

In de verdiepende interviews met de deelnemers werd duidelijk dat de meerderheid van de
geïnterviewde deelnemers nog niet met hun leidinggevende hadden besproken óf en zo ja
hoe hun functie zou veranderen na afloop van deelname aan het NZK-traject. Een mogelijke
oorzaak hiervan is dat de meeste deelnemers nog bezig waren met het leertraject, ze
hoopten dit punt te bespreken als zij het certificaat hadden behaald. Twee van de
deelnemers schatten in dat zij geen extra taken mogen uitvoeren, omdat zij geen
praktijkervaring hebben opgedaan tijdens het leertraject via de NZK. De reden hiervoor is
dat zij alleen hebben geoefend in het skills lab van de onderwijsinstelling en niet in de
praktijk. Bij een klein deel van de geïnterviewde deelnemers werden taken na afloop van
het leertraject via de NZK op niveau 2 uitgebreid met ADL-taken. Deze deelnemers werden
dan bijvoorbeeld ingezet als helpende wanneer een van hun collega’s uitviel. Daarnaast is
er ook een kleine groep deelnemers die naast de ADL-taken ook de taken binnen hun
huidige functie (bijvoorbeeld huishoudelijk ondersteuner of gastheer/gastvrouw) blijven
uitvoeren, omdat zij dit als een aangename afwisseling in hun werk zien.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

40

4

De Toekomst
4.1

De toekomst van mbo-certificaten (via de Nationale Zorgklas)

De

toekomst

van

mbo-certificaten

(via

de

NZK)

vanuit

het

perspectief

van

onderwijsinstellingen
In de interviews is aan onderwijsinstellingen gevraagd hoe zij aan kijken tegen de toekomst
van mbo-certificaten, al dan niet aangeboden via de NZK. De meeste onderwijsinstellingen
zien mbo-certificaten als een succesvol middel om mensen binnen behapbare tijd om- en
bij te scholen, zodat ze snel inzetbaar zijn voor het werken in de zorg. Onderwijsinstellingen
geven aan dat de NZK als zelfstandig en gesubsidieerd opleider geen wenselijk scenario is.
Dit zorgt voor ongewenste concurrentie in de markt. Dit is gedurende het project eens ter
sprake gekomen, maar is uiteindelijk nooit te intentie van de NZK geweest om
daadwerkelijk te doen.
Ook als de NZK de rol als tussenpersoon voor het aanbod van lesmateriaal behoud geven
enkele

onderwijsinstellingen

aan

het

liefst

gebruik

te

maken

van

een

eigen

onderwijsmaterialen ten aanzien van mbo-certificaten, passend bij hun eigen visie en
werkwijze. Dit kan variëren van zelf keuzes willen maken ten aanzien van de
onderwijsinhoud, maar ook de uitwerking ervan in concreet onderwijs (opbouw programma,
inhoud lesstof etc). Zij maken dan liever geen gebruik meer van het aanbod via de NZK.
De NZK was een mooie kans om te experimenteren met mbo-certificaten en om (via het
netwerk van de NZK) meer leertrajecten aan de man te brengen. Na deze ervaringen met
de NZK geeft het merendeel aan een mogelijk vervolg op deze trajecten liever zelfstandig
vorm te willen geven.
Een suggestie van een onderwijsinstelling is dat NZK zich vanaf hier verder doorontwikkelt
als kennisplatform met ruimte voor uitwisseling over kort cyclisch om- en bijscholen,
bijvoorbeeld naar het voorbeeld van Pallia web, een kennisplatform voor de palliatieve
zorgsector. Ook in andere sectoren zijn dergelijke platforms beschikbaar, bijvoorbeeld ozone in de technieksector. Dit is een open-source-platform waar bedrijven gratis informatie
kunnen vinden over allerlei onderwerpen.
Subsidie
Omdat het lange tijd onzeker was of er in 2022 nog subsidie beschikbaar zou zijn voor
leertrajecten via de NZK zijn een aantal onderwijsinstellingen gaan zoeken naar alternatieve
subsidiemogelijkheden om dit kort cyclisch opleiden voort te zetten met eigen lesmateriaal
en waar mogelijk te verbreden. Een voorbeeld van een dergelijke subsidie is ‘NL Leert door’.
Volgens een van de onderwijsinstellingen is via ‘NL leert door’ een uitgebreider pakket aan
opleidingen en opleiders beschikbaar en wordt hier een duidelijk onderscheid gemaakt
tussen opscholers en omscholers. Deze pakketten vallen niet binnen de subsidie van de
NZK. Een nadeel van de ‘NL leert door’-subsidie is dat deze alleen te gebruiken als er een
minimaal aantal leertrajecten wordt gerealiseerd.
De toekomst van mbo-certificaten (via de NZK) vanuit het perspectief van werkgevers
Op de vraag of werkgevers hun medewerkers nog eens zouden inschrijven voor een
leertraject via de NZK geeft 77% aan dit nog eens te willen doen. Binnen deze groep

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

41

werkgevers zijn er werkgevers waarvan het huidige leertraject voldoet aan de
verwachtingen en die er zeer tevreden over zijn. Anderzijds is er een deel van de
werkgevers dat alleen nieuwe medewerkers in zal schrijven onder bepaalde voorwaarden.
Voorwaarden die meerdere malen worden genoemd zijn:
•

als het traject niet meer volledig digitaal wordt aangeboden;

•

als er meerdere mbo-certificaten binnen een opleiding worden aangeboden;

•

als het vrijstellingen oplevert voor een volledig diplomatraject.

Daarnaast geeft 23% van de werkgevers aan niet nog eens medewerkers in te willen
schrijven (zie figuur 34). Als belangrijkste reden hiervoor geven zij aan dat zij het lastig
vinden hun medewerkers na afronding van het leertraject via de NZK in het functiehuis te
plaatsen. Daarnaast zijn er ook beloftes niet nagekomen.

23%
Ja
Nee
77%

Figuur 34. Zou u uw medewerkers nog eens inschrijven voor een leertraject richting een mbocertificaat?

In de online enquête is werkgevers gevraagd naar welke onderwerpen hun voorkeur uitgaat
bij het inschrijven van nieuwe medewerkers voor een leertraject via de NZK. Een kwart zou
graag willen dat medewerkers worden geschoold op kwaliteitszorg, 24% geeft de voorkeur
aan verpleegtechnische handelingen. 18% zou graag willen dat het bieden van
ondersteuning in de omgeving wordt opgenomen in een leertraject via de NZK. 13% ziet
graag meer aandacht voor het plannen van zorg en 11% wil dat deelnemers in een volgend
traject leren over de coördinatie van zorg. Daarnaast geeft 9% aan dat zij graag meer
aandacht zouden zien voor andere zaken. Voorbeelden die worden genoemd zijn:
beroepshouding, omgang met dementie, welzijn van de cliënt, samenwerken met naasten
en netwerk of jeugdzorg (zie figuur 35).
Plannen van zorg
9%

13%

25%

Bieden van ondersteuning in de
omgeving
18%

Verpleegtechnisch handelen
Coördinatie en organisatie

11%

24%
Kwaliteitszorg

Figuur 35. Als u medewerkers nog eens in zou schrijven voor een leertraject richting een mbocertificaat, aan welk(e) onderwerp(en) zou u denken of zou uw voorkeur naar uitgaan?
Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

42

Ook uit de interviews blijkt dat werkgevers over het algemeen bereid zijn om in de toekomst
opnieuw medewerkers in te schrijven voor een leertraject via de NZK. Ze vinden deelname
aan een leertraject bijvoorbeeld een geschikte manier om (nieuwe) medewerkers een
voorproefje te geven op het werken in de zorg en het volgen van een opleiding. Dat
medewerkers hiermee de kans krijgen om een certificaat met civiel effect te behalen
onderschrijven ze ook als een meerwaarde.
Wat betreft vervolgmogelijkheden toont een van de werkgevers specifieke interesse in het
inschrijven van medewerkers voor aanvullende mbo-certificaten om zo mbo-certificaten tot
een volledig diploma te kunnen stapelen. Een van de werkgevers geeft aan door te gaan
via de ‘NL Leert Door’ subsidie. De meerderheid van de werkgevers geeft op dit moment
toch een voorkeur te hebben om medewerkers in te schrijven voor een volledig
diplomatraject.
Dat gesubsidieerde opleidingen een ‘must’ blijven om snel meer handen aan het bed te
krijgen, onderschrijven verschillende werkgevers. Een van de werkgevers zegt hierover het
volgende:
“Het is belangrijk om door te gaan met gesubsidieerde opleidingen.
Want iedereen is een beetje in dezelfde vijver aan het vissen naar
mensen. Wat je met elkaar vooral moet doen is niet meer dezelfde
hengeltjes in dezelfde vijver gooien, maar samen zoeken naar hoe je
meer mensen in zo’n vijver krijgt. Daar heb je verschillende kanalen
voor. Het is goed om op verschillende manieren mensen te
enthousiasmeren voor een beroep in de sector zorg en welzijn”

4.2

Tips voor doorontwikkeling van de NZK

In de interviews en enquêtes zijn de verschillende stakeholders gevraagd naar mogelijke
ontwikkelpunten voor de toekomstige leertrajecten die worden aangeboden via de NZK.
Ontwikkelpunten vanuit het perspectief van de onderwijsinstellingen
Naast de ontwikkelpunten die eerder zijn genoemd door onderwijsinstellingen met
betrekking tot bijvoorbeeld de communicatie tussen de NZK en onderwijsinstellingen geven
zij aan liever niet langer volledig digitale trajecten aan te bieden. Zij geven de voorkeur
aan fysieke trajecten, mits de situatie rondom de coronacrisis dit toelaat. Mocht volledig
fysiek niet mogelijk zijn, geven onderwijsinstellingen de voorkeur aan een ‘blended’
onderwijsvorm waarbij kennisoverdracht digitaal plaats vindt en de verwerking van de
lesstof in een fysieke omgeving waar deelnemers met elkaar in gesprek kunnen.
Ontwikkelpunten vanuit het perspectief van de werkgevers
In de interviews is met werkgevers ook gesproken over mogelijke ontwikkelpunten of
verbeterpunten. Allereerst geven drie van de gesproken werkgevers expliciet aan dat meer
aandacht voor informatieverstrekking aan de voorkant wenselijk is. Werkgevers hebben
behoefte aan meer inzicht in de verwachtingen die de NZK en onderwijsinstellingen hebben
met betrekking tot het opleiden in de praktijk en de praktijkbegeleiding. Zij hebben tevens

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

43

behoefte aan meer duidelijkheid over de inzetbaarheid van deelnemers na afronding van
het leertraject.
Ook met betrekking tot de examinering heerst onder werkgevers nog onduidelijkheid. Een
van de werkgevers had medewerkers die bij verschillende onderwijsinstellingen stonden
ingeschreven. Hierbij was merkbaar dat er per onderwijsinstelling anders werd omgegaan
met de examinering. Er was sprake van een verschil in verwachtingen van de deelnemers.
Als er een traject wordt aangeboden door meerdere onderwijsinstellingen zou het beter zijn
als de examinering gelijk is.
Daarnaast geven werkgevers aan dat medewerkers die hebben deelgenomen aan een
leertraject via de NZK behoefte hebben aan meer interactie in de lessen. Dit zou volgens
een van de werkgevers bijvoorbeeld kunnen worden bewerkstelligd door medewerkers
ziektebeelden die ze in de praktijk zijn tegengekomen in de les te laten inbrengen.
Ook geven werkgevers als tip om voor de ontwikkeling van aanvullende mbo-certificaten
via de NZK meer werkgevers te betrekken in het bepalen van de opbouw van het
lesprogramma en dit niet enkel bij onderwijsinstellingen te leggen. Dit kan de planning voor
deelnemers ten goede komen.
Ontwikkelpunten vanuit het perspectief van de deelnemers
Deelnemers hebben in de online enquête verschillende tips voor de doorontwikkeling van
leertrajecten via de NZK gegeven. Zo zou het bijvoorbeeld raadzaam zijn om het
leerplatform waarmee gewerkt wordt te vereenvoudigen en meer aandacht te besteden aan
het leren omgaan met dit leerplatform, bijvoorbeeld door het aanbieden van een
knoppencursus

of

Tech-buddy.

Ook

hebben

deelnemers

behoefte

aan

een meer

reële tijdsinschatting van de studiebelasting. Nu gaven meerdere deelnemers nog aan veel
meer tijd te besteden aan de huiswerkopdrachten dan hier officieel voor stond. Tot slot
geven deelnemers aan dat er in de toekomst een betere afstemming tussen docent en
zorgorganisatie nodig is.
In de interviews met deelnemers kwamen diverse tips en verbeterpunten aan de orde, die
hier deels op aansluiten. Een van de geïnterviewde deelnemer geeft als ontwikkelpunt aan
dat de communicatie aan de voorkant van het traject beter had gekund. Ze had het fijn
gevonden om van tevoren mailcontact te voeren en een keer kennis te maken met de klas,
in plaats van meteen het traject te starten. Daarnaast was het thuissturen van een
lespakket ook fijn geweest om de verwachtingen te communiceren. Omdat zij vooraf nog
geen uitleg had gehad over het online leerplatform was het voor haar nog niet mogelijk om
het lespakket online te bestuderen. Tot slot noemen meerdere deelnemers de intensiteit
van het traject als ontwikkelpunt. De intensiteit verschilt volgens sommigen van week tot
week per week. Waar het de ene week heel druk was met veel opdrachten die moesten
worden uitgevoerd, was de andere week een stuk rustiger. Dat zorgde voor uitdagingen in
de planning. Een deelnemer geeft aan dat het traject volgens haar langer had mogen duren
om meer ruimte en tijd te kunnen nemen voor het uitvoeren van praktijkopdrachten. Deze
deelnemer had voornamelijk behoefte aan het oefenen van handelingen. Door de korte
doorlooptijd van het leertraject heeft ze diverse handelingen slecht enkele keren in de
praktijk kunnen oefenen.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

44

5

Conclusies en aanbevelingen
5.1

Beantwoording onderzoeksvragen

Deze evaluatie richtte zich op twee kernonderwerpen: a) de inzet en de opbrengsten van
de mbo-certificaten voor deelnemers, werkgevers en onderwijsinstellingen en b) het proces
van de uitvoering van het onderwijs dat via de NZK is gegeven. In het onderzoek hebben
de

drie

groepen

betrokkenen,

de

deelnemers,

werkgevers

in

de

zorg

en

onderwijsinstellingen (bekostigd en particulier) aangegeven hoe hun ervaringen met de
NZK zijn, welke effecten van de NZK zij ervaren en hoe zij de toekomst van de NZK zien.
Inzet en opbrengsten van de NZK
Met de informatie uit dit evaluatieonderzoek is het mogelijk de onderzoeksvragen met
betrekking tot de inzet en de opbrengsten van de NZK te beantwoorden:

Hoe worden de mbo-certificaten ingezet? In hoeverre is dat als zelfstandig traject of als
opmaat voor een volledig diplomatraject? Hoe kan dit verklaard/begrepen worden?

Alle betrokkenen zijn positief over de mogelijkheden voor het behalen van mbo-certificaten.
Onderwijsinstellingen staan positief tegenover mbo-certificaten en zien het als de ideale
manier om mensen op een laagdrempelige wijze naar de zorg te leiden en zo de
personeelstekorten aan te pakken. Deelname aan de NZK en het behalen van mbocertificaten biedt werkgevers en hun (toekomstige) medewerkers mooie kansen voor
scholing en ondersteunt de leercultuur in de organisatie, doordat medewerkers worden
gestimuleerd (verder) te leren. Ook deelnemers staan in grote mate (zeer) positief ten
opzichte van het behalen van een mbo-certificaat, afgezet tegen een volledig mbo-traject.
Men is enthousiast over het duale en praktijkgerichte karakter van het traject, door het
leren te combineren met opdrachten in de praktijk. De korte doorlooptijd en het beperkte
aantal contacturen per week maakt dat deze trajecten vaak beter in de persoonlijke situatie
van de deelnemers past dan een volledig diploma-traject met een doorlooptijd van
meerdere jaren.
Vanuit de 335 deelnemers die de online enquête hebben ingevuld blijkt dat slechts 10%
het certificaat niet heeft behaald of is gestopt met het leertraject. Dit schetst echter geen
volledig beeld van de uitval bij traject van NZK, aangezien het aannemelijk is dat vooral
deelnemers die het leertraject succesvol (hebben) doorlopen de vragenlijst hebben
ingevuld. Complete cijfers over de uitval kunnen daarom beter worden geraadpleegd via de
uitvoerder van de NZK, de SDB-groep. De belangrijkste redenen voor uitval zijn de online
leeromgeving, de werk-privé balans en het gebrek aan juiste begeleiding. Mogelijk is ook
dat bij aanvang de verwachtingen niet goed gemanaged zijn.
Veel van de deelnemers aan een leertraject via de NZK kiezen ervoor om na het behalen
van een mbo-certificaat via de NZK door te stromen naar een volledig diplomatraject. Veel
deelnemers zijn in ieder geval enthousiast geraakt om (weer) aan de slag te gaan met
leren.
Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

45

Bij uitvraag onder de verschillende doelgroepen wordt ook duidelijk dat de mbo-certificaten
met name worden ingezet als introductie voor het werken in de zorg en – indien de
deelnemer daarin geïnteresseerd is – als opmaat naar een volledig diplomatraject. Dit heeft
naar verwachting te maken met verschillende factoren. Zo is bij alle betrokkenen nog niet
altijd duidelijk dat er nog meer mbo-certificaten te behalen zijn, buiten de drie van de NZK.
Daarnaast is het nog niet duidelijk hoe deze mbo-certificaten gewaardeerd moeten worden
qua inhoudelijke ‘bevoegdheden’ en voor wat betreft financiële waardering. Het lijkt nog
onvoldoende status of positie te hebben in de sector. Voor beide aspecten geldt dat
onbekend ook daadwerkelijk onbemind maakt.
Bovendien is er nog geen mogelijkheid om mbo-certificaten te stapelen tot een diploma,
zodat verkorte leertrajecten enerzijds worden afgesloten met een succeservaring en
anderzijds dit stapsgewijs van waarde kan zijn in het behalen van een volledig diploma. Het
lijkt nu te gaan om een keuze voor een mbo-certificaat en/óf voor een volledig
diplomatraject, een tussenweg staat niet op het netvlies. Voor veel werkgevers zou dit
echter wel van meerwaarde zijn.

Wat is het effect van het gebruik van de mbo-certificaten voor deelnemers, werkgevers
en onderwijsinstellingen? In hoeverre draagt dit effect bij aan de beoogde
doelstellingen en hoe kan dit verklaard / begrepen worden?

Effecten voor onderwijsinstellingen
Voor onderwijsinstellingen hebben de effecten met name te maken met het inrichten van
onderwijs, het vullen van de groepen en de uitvoering van het onderwijs. De
onderwijsinstellingen die meewerkten aan het onderzoek hadden in veel gevallen gehoopt
meer groepen te kunnen starten. Ook vindt men de uitval te hoog. De NZK was een mooie
kans om te experimenteren met mbo-certificaten en om (via het netwerk van de NZK) meer
leertrajecten aan de man te brengen. Hoewel zij positief zijn over de samenwerking met de
zorgorganisaties en veel van deelname aan de NZK hebben geleerd, geven de meeste
onderwijsinstellingen aan bij een mogelijk vervolg op dergelijke leertrajecten richting een
mbo-certificaat dit liever zelfstandig vorm te geven.
Effecten voor werkgevers
Van alle bevraagde werkgevers geeft ongeveer twee derde aan dat dat de snelheid van
inzetbaarheid van deelnemers na het leertraject volgens verwachting is. Echter er zijn ook
zorgen ten aanzien van de snelheid van het traject. Dat draagt niet altijd bij aan het
beklijven van kennis, het oefenen met de geleerde stof en toepassen van de praktische
vaardigheid. Dit heeft meer tijd nodig. Een grote meerderheid van de bevraagde
werkgevers vindt de inzetbaarheid (twee derde) en het kennisniveau (drie kwart) van hun
medewerkers hoger door deelname aan een leertraject via de NZK. Door werkgevers wordt
aangegeven dat zij het correct waarderen van deze nieuwe kennis, vaardigheden en taken
nog als lastig ervaren. Daar zijn nog geen landelijke afspraken over gemaakt, waardoor er
nog geen voorzieningen voor zijn getroffen. Over het algemeen zijn de werkgevers echter
positief en geven aan dat de leertrajecten via de NZK veel positiefs heeft gebracht, zowel
voor hun eigen organisatie als voor de deelnemers.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

46

Effecten voor deelnemers
Ook zijn de effecten voor de deelnemers aan een leertraject via de NZK in beeld gebracht.
De belangrijkste effecten zijn onder meer het zelfstandig kunnen uitvoeren van taken en
het kunnen uitvoeren van meer taken, het breder inzetbaar zijn,

de persoonlijke

ontwikkeling als belangrijke opbrengst van deelname aan het leertraject en meer
waardering op de werkvloer. Voor deelnemers is echter nog niet altijd duidelijk óf en zo ja,
hoe hun functie verandert na het behalen van het mbo-certificaat via de NZK.

In hoeverre verwachten de diverse betrokkenen dat deze mbo-certificaten ook zonder
subsidie geïmplementeerd blijven worden? Welke overwegingen en/of belemmeringen
hebben onderwijsaanbieders bij het al dan niet (blijven) aanbieden van de mbocertificaten? Hoe zouden eventuele belemmeringen hierin kunnen worden weggenomen?

Ten aanzien van de toekomst van de NZK zien onderwijsinstellingen de inzet van mbocertificaten als een succesvol middel om mensen binnen behapbare tijd om- en bij te
scholen, zodat ze snel inzetbaar zijn voor het werken in de zorg. Zoals eerder gezegd was
de NZK voor hen een uitgelezen kans om te experimenteren met mbo-certificaten en om
maatwerk leertrajecten aan de man te brengen via het netwerk van de NZK. Bij een
mogelijk vervolg op de NZK geven enkele instellingen aan dit toch liever zelfstandig vorm
te geven. Zij kijken daarbij ook naar andere subsidieregelingen en hun specifieke
voorwaarden, zoals ‘NL leert door’. Reden om dit zelf te doen, is dat deze uniforme aanpak
niet altijd past bij hun onderwijsvisie en bij hun manier van werken.
Ruim drie kwart van de werkgevers zou opnieuw medewerkers laten deelnemen aan een
leertraject via de NZK, soms wel onder bepaalde voorwaarden. Voor werkgevers is een
leertraject een geschikte manier om (nieuwe) medewerkers een voorproefje te geven op
het werken in de zorg en het volgen van een opleiding. Dat medewerkers hiermee de kans
krijgen om een certificaat met civiel effect te behalen onderschrijven ze ook als een
meerwaarde. Werkgevers noemen diverse onderwerpen als vervolg op of het uitbouwen
van de leertrajecten via de NZK.
Op basis van gegevens uit de enquête en gesprekken met deelnemers blijkt dat ongeveer
de helft van de deelnemers na het behalen van het mbo-certificaat doorstroomt richting
een volledig diploma-traject. Een klein deel is van plan een volgend mbo-certificaat te
behalen. Daarnaast zijn er ook veel deelnemers die nog niet weten óf en hoe zij verder
gaan, na hun deelname aan de NZK.
Onderwijs via de NZK
Ook de onderzoeksvragen ten aanzien van het onderwijs via de NZK kunnen worden
beantwoord:

Hoe hebben betrokkenen de verschillende kenmerken van het onderwijs (online
onderwijs, leerplatform) via de NZK ervaren? Wat zou eventueel verbeterd kunnen
worden in het licht van mogelijke vervolginitiatieven?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

47

In de interviews met de onderwijsinstellingen komt een gemengd beeld ten aanzien van de
ervaringen in het algemeen met de NZK naar voren, met een redelijk gelijke verspreiding
van

negatieve,

positieve

en

gematigde

ervaringen.

In

de

interviews

blijken

onderwijsinstellingen over het algemeen positief over de inhoud van het leertraject via de
NZK. Daarbij is meermaals aangegeven dat het lesmateriaal goed in elkaar zit, maar een
belangrijke constatering daarbij is dat het vooral de basis aanstipt.
Het merendeel van de werkgevers vindt het lesmateriaal van de leertrajecten via de NZK
geschikt. De inhoud van de leertrajecten sluiten goed aan op de praktijk en de opdrachten
zijn goed uit te voeren in de praktijk. Een belangrijke kanttekening is de intensiteit van de
leertrajecten, deze wordt als erg hoog ervaren. Ook blijkt het lastig om voldoende diepgang
ten aanzien van de theorie te bereiken.
De online onderwijsvorm van de leertrajecten wordt door de betrokkenen gezien als een
mooie vorm voor kennisoverdracht, echter deze online onderwijsvorm (alleen) is zeker niet
ideaal. Het doet een groot beroep op de digitale vaardigheid van deelnemers. Voor de
toekomst zou een meer ‘blended’ vorm wenselijk zijn.
Het online leerplatform waar deelnemers toegang krijgen tot lesstof en waar zij gemaakte
opdrachten kunnen uploaden, wordt door de onderwijsinstellingen als geavanceerd en
complex gezien. Enkele onderwijsinstellingen maakten daarom de overstap naar hun eigen
leeromgeving (en het werken) via Teams. Als het gaat om de gebruiksvriendelijkheid van
het online leerplatform zijn deelnemers overwegend positief. Van belang is hierbij op te
merken dat sommige scholen al waren overgestapt naar hun eigen leeromgeving of het
werken met MS Teams. Dit onderscheid is niet uitgevraagd.
Aanvullend op de kenmerken van online onderwijs en het leerplatform is gevraagd naar
arbeidsmarktrelevantie en de aansluiting met de praktijk. Het merendeel van de
werkgevers en deelnemers vindt dat de inhoud van het leertraject via de NZK in hoge mate
aansluit bij het werk dat wordt gedaan binnen de zorgorganisatie. Deelnemers vinden dat
het leertraject via de NZK in belangrijke mate handvatten geeft om de lesstof in de praktijk
te kunnen brengen. Ten aanzien van de praktijkbegeleiding zijn de beelden van werkgevers
en deelnemers verschillend. Werkgevers zijn voornamelijk positief te spreken over de
manier waarop de begeleiding van hun medewerkers op de werkvloer is verlopen, terwijl
deelnemers dit erg wisselend hebben ervaren.
Leereenheden/mbo-certificaten kunnen tweeledig gebruikt worden, namelijk als basis voor
validering van wat iemand al weet en kan en als basis voor onderwijs op maat. Daarom is
ook gevraagd in welke mate er rekening is gehouden met eerdere werkervaring. Hieruit
komt ook een wisselend beeld naar voren. Waar de overgrote meerderheid van de
werkgevers aangeeft dat er tot op zekere hoogte of in hoge mate rekening is gehouden met
de eerder verworven competenties van deelnemers, geven deelnemers aan dat er geen of
erg weinig rekening gehouden is met hun eerdere werkervaring.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

48

Hoe is het lesmateriaal en de totstandkoming daarvan door de onderwijsinstellingen
ervaren? Wat zou eventueel verbeterd kunnen worden in het licht van mogelijke
vervolginitiatieven?

Een derde van de geïnterviewde onderwijsinstellingen waren betrokken bij de ontwikkeling
van de NZK, de fase voorafgaand aan de uitvoering. Vanuit een intrinsieke motivatie om
bij te dragen aan de grote maatschappelijke opgave wilden zij graag meewerken aan de
ontwikkeling en opbouw van de NZK. Deze instellingen waren daardoor betrokken bij het
ontwikkelen van het lesmateriaal. Over het algemeen hebben onderwijsinstellingen
positieve ervaringen met het ontwikkelproces van het lesmateriaal, en zij vertellen dat het
volgen van het train-de-trainerprogramma

heeft hen veel gebracht. Ook zijn er

aandachtspunten en knelpunten genoemd. Concreet werd genoemd dat feedback op het
lesmateriaal sneller verwerkt dient te worden. En daarnaast geeft men aan dat er een
financiële vergoeding werd gemist voor de ontwikkelactiviteiten.

Hoe is de samenwerking tussen zorg- en onderwijsinstellingen ervaren? Welke
overwegingen hebben zorgorganisaties gehad om te kiezen voor een bepaalde
onderwijsinstelling? Wat zou eventueel verbeterd kunnen worden in het licht van
mogelijke vervolginitiatieven?

In veel gevallen is er samengewerkt tussen zorg- en onderwijsinstellingen die al een
bestaande relatie hadden. Vanuit de drie betrokken partijen is in beeld gebracht hoe ieder
van hen de samenwerking in de NZK heeft ervaren. Hier wordt duidelijk dat men ten aanzien
van de samenwerking, met name tussen onderwijs- en zorgorganisatie, als positief wordt
ervaren, maar dat men ook verbeterpunten ziet. Deze verbeterpunten zijn er met name
ten aanzien van de informatievoorziening, het verwachtingenmanagement en

de

communicatie over en weer.

5.2

Aanbevelingen

Zorg voor een heldere positionering van leertrajecten gericht op een mbo-certificaat, een
heldere leerroute voor vervolgtrajecten en een duidelijk loopbaanperspectief.

Alle betrokkenen zijn positief over de mogelijkheden voor het behalen van mbo-certificaten.
Het lijkt een mooie manier om mensen op een laagdrempelige wijze naar de zorg te leiden
en zo de personeelstekorten aan te pakken. Toch blijkt dat het nu vooral wordt ingezet als
opmaat naar een volledig diploma. Er is onder alle betrokkenen nog veel onduidelijk als het
gaat om deze verkorte leertrajecten en de mbo-certificaten die daarmee behaald kunnen
worden. In dat kader gelden de volgende aanbevelingen:
•

Uitgebreidere communicatie over de mbo-certificaten en het in ‘the picture zetten’
van goede voorbeelden kan bijdragen aan de bekendheid en kan de civiele waarde

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

49

(verder)

doen

groeien.

Zowel

de

initiatiefnemers

van

de

NZK

als

de

onderwijsinstellingen zouden hierin een belangrijke rol kunnen vervullen door de
(meer)waarde van deze leertrajecten meer uit te dragen en good practices te
verspreiden. Voor deelnemers is het van belang duidelijk perspectief te bieden (wat
wordt er van mij verwacht en wat levert mij dit op?) en wellicht een modulaire
leerroute uit te stippelen op basis van mbo-certificaten. Dit zou in afstemming met
zorgorganisaties en onderwijsinstellingen kunnen worden opgebouwd.
•

Ten aanzien van inhoudelijke bekwaamheden en bevoegdheden, de financiële
waardering en de positionering in het functiehuis van de medewerkers die deze
mbo-certificaten hebben behaald, zijn er nog stappen te zetten. De initiatiefnemers
kunnen hierin een belangrijke rol vervullen. Voor deelnemers is nog niet altijd
duidelijk óf en zo ja, hoe hun functie verandert na afloop van deelname aan het
NZK-traject. Ook werkgevers hebben de consequenties hiervan niet scherp en zien
hiervoor veel geen mogelijkheden in de bestaande structuur. Aanpassing in het
functiehuis lijkt wenselijk of een toelichting over hoe toepassing in het bestaande
functiehuis kan plaatsvinden.

•

Voor het stapelen van certificaten tot een diploma zou door de initiatiefnemers in
samenwerking met de onderwijsinstelling de lobby gevoerd kunnen worden richting
het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Deze stapeling is in de huidige
wetgeving niet mogelijk en wordt zelfs gezien als onwenselijk (vanwege
zogenaamde ‘groenpluk’ onder initiële studenten). Werkgevers zien voor hun
medewerkers echter voordelen van het enerzijds afsluiten van een verkort
leertraject met een succeservaring en dat dit anderzijds stapsgewijs van waarde
kan zijn in het behalen van een volledig diploma.

•

De mbo-certificaten worden nog niet optimaal gebruikt, zoals bedoeld, namelijk óók
als basis voor validering van wat iemand al weet en kan. Verreweg de meeste
deelnemers hebben niet ervaren dat hier rekening mee is gehouden, zowel door de
onderwijsinstelling als in de praktijkbegeleiding. Als dit toch het geval is, moeten
onderwijsinstellingen en werkgevers daar meer helder in zijn naar deelnemers, hoe
dit gewaardeerd wordt en welke impact dit heeft op het traject.

Bouw voort op de ervaringen in dit traject van pionieren en voer genoemde aandachtsen knelpunten zo goed mogelijk door om het traject te bestendigen en te verbeteren om
de

opbrengst

en

het

effect

te

vergroten.

Zet

dit

in

samenwerking

met

onderwijsinstellingen in gang, om hen ‘aan boord’ te houden bij het vervolg.

De NZK is onder hoogdruk tot stand gekomen, om in te spelen op een noodsituatie in de
zorg. Dit was een traject van pionieren, vallen, opstaan en steeds beter worden. Er is veel
ervaring opgedaan en geleerd door alle betrokken partijen. Dit was in grote mate succesvol
maar er zijn ook aandachts- en knelpunten genoemd die in een vervolg meegenomen
moeten worden. Door alle betrokken partijen zijn aandachts- en ontwikkelpunten en tips
benoemd voor het versterken en verbeteren van de huidige leertrajecten. Voordat volgende
trajecten in het kader van de nieuwe subsidie worden vormgegeven is het van belang deze
punten en tips af te wegen en waar nodig en wenselijk aanpassingen te doen.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

50

Op een aantal belangrijke kenmerken van het onderwijs via de NZK is kritisch gereflecteerd.
Zo is ten aanzien van het lesmateriaal aangegeven dat het goed in elkaar zit, maar dat er
op thema’s meer diepgang nodig is. Ook de intensiteit en het tempo van de leertrajecten
wordt door alle partijen als hoog ervaren, dit komt het succes van het leertraject niet altijd
ten goede. Meer tijd voor beklijven, het oefenen met de geleerde stof en toepassen van de
praktische vaardigheid is nodig. Beoordeel in welke mate hierin aanpassingen moeten
worden gedaan: is er langer tijd nodig voor het traject, zodat er meer diepgang en oefening
kan zijn? Geldt dit voor het traject in de breedte of vraagt dit meer van de flexibiliteit van
een onderwijsinstelling om de versnellen of te vertragen? Daarbij kan ook worden gekeken
naar de inlevermomenten van opdrachten om de studiedruk meer te verdelen over de
doorlooptijd van het traject.
Men vindt de online onderwijsvorm van de leertrajecten een mooie vorm voor
kennisoverdracht, echter deze online onderwijsvorm (alleen) is zeker niet ideaal. Het doet
een groot beroep op de digitale vaardigheid van deelnemers. Bouw de huidige trajecten om
naar een meer ‘blended’ vorm. En draag ook zorg voor goede begeleiding, ook op digitale
vaardigheid. Overweeg ook in welke mate er moet worden doorgegaan met het huidige
leerplatform. Dit wordt als (te) geavanceerd en complex gezien, met name onder de
onderwijsinstellingen. Dit zijn – naast de deelnemers – de primaire gebruikers.
Voor de ontwikkeling van nieuwe trajecten is het van belang te overwegen hoe de
ontwikkeling van lesmateriaal wordt aangepakt. Onderwijsinstellingen hebben over het
algemeen ervaren dat zij veel konden brengen en bijdragen, maar dat de waardering die
zij ervoor kregen niet altijd voldoende was. Ook werd feedback niet altijd snel verwerkt.
Ook hierin is het van belang over en weer heldere afspraken te maken ten aanzien van de
inhoudelijke bijdrage, in welke mate lesstof één op één wordt overgenomen en (óf en zo
ja) welke vergoeding daarbij hoort. De meeste onderwijsinstellingen geven aan bij een
mogelijk vervolg op dergelijke leertrajecten dit liever zelfstandig vorm te geven. Hierbij is
het aanbevelenswaardig met de 30 onderwijsinstellingen in gesprek te gaan en te blijven
als het gaat om de plannen voor vervolg van de NZK, om de scholen toch ‘aan boord’ te
houden. Welke randvoorwaarden stellen zij aan een vervolg via de NZK? Wat moet er
concreet worden aangepast om de samenwerking succesvol te kunnen vervolgen? En wie
moet daarbij wat regelen? Uit dit onderzoek blijkt dat afspraken rondom communicatie,
omvang van de praktijkbegeleiding, en bevoegdheden van een deelnemer na afronding van
het traject, in ieder geval essentieel zijn.
Werkgevers hebben concrete thema’s benoemd voor een vervolg op de huidige
leertrajecten via de NZK. Een aantal hiervan is mogelijk al deels beschikbaar via de eerder
ontwikkelde leereenheden in ‘onderwijs op maat’ en daarmee snel vorm te geven in
vervolgtrajecten. Van belang daarbij is scherp neer te zetten wat de civiele waarde van
deze verkorte leertrajecten is en wat de formele positionering voor de zorg betreft.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

51

Zorg voor helder verwachtingenmanagement en communicatie richting alle betrokken
doelgroepen en regel (beter) in dat er afstemming is over de voortgang/monitoring in
trajecten.

Alle doelgroepen zijn overwegend positief over de onderlinge samenwerking en zij geven
allen aan veel van dit traject te hebben geleerd. Ook al was er veelal een bestaande
samenwerking tussen zorg- en onderwijsinstellingen, toch blijkt er nog een wereld te
winnen ten aanzien van de informatievoorziening, het verwachtingenmanagement en de
communicatie over en weer. Het zou goed zijn vooraf strakker afspraken te maken, zodat
iedereen weet wie waarvoor verantwoordelijk is. Bovendien zou het goed zijn deze
afspraken en het verloop van het leertraject (meer) te monitoren, bijvoorbeeld door
voortgangsgesprekken te houden.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

52

Bijlage 1

Achtergrondkenmerken geïnterviewde onderwijsinstellingen
De 12 onderwijsinstellingen die zijn gesproken, hadden verschillende kenmerken, om
daarmee input te krijgen van de verschillende organisatorische en inhoudelijke aspecten
van de NZK.
•

4 van de 12 onderwijsinstellingen waren betrokken bij de ontwikkeling van het
leermateriaal van de NZK. 8 van de 12 onderwijsinstellingen waren hier niet bij
betrokken.

•

3 van de 12 onderwijsinstellingen hebben eigen lesmateriaal gebruikt. 9 van de 12
onderwijsinstellingen hebben met materiaal van de NZK gewerkt.

•

2 van de 12 onderwijsinstellingen hebben geen groepen gedraaid. Zij hebben wel
het train-de-trainer programma gevolgd, maar uiteindelijk geen groepen kunnen
vullen.

•

Van de 12 onderwijsinstellingen hebben 8 onderwijsinstellingen het mbo-certificaat
individuele basiszorg verlenen aangeboden, 9 onderwijsinstellingen hebben het
mbo-certificaat individuele zorg verlenen (wonen, leven en welzijn) aangeboden en
4 onderwijsinstellingen hebben het mbo-certificaat individuele ondersteuning
aangeboden. Het kan dus zijn dat een onderwijsinstelling meerdere mbocertificaten heeft aangeboden.

•

4 van de 12 onderwijsinstellingen heeft het traject (deels) fysiek geboden.

Achtergrondkenmerken geïnterviewde werkgevers
•

Er is gesproken met 7 praktijkbegeleiders, 4 personen vanuit
management/directie en 3 HR-/opleidingsadviseurs. In sommige gevallen waren
soms meerdere mensen aanwezig bij het gesprek.

•

De meeste zorgorganisaties hebben via één onderwijsinstelling hun medewerkers
ingeschreven voor een leertraject via de NZK, met uitzondering van drie
zorgorganisaties. De meeste (10) zorgorganisaties hebben hun medewerkers
aangemeld voor het mbo-certificaat van verzorgende IG niveau 3, sommigen (6)
hebben ook medewerkers laten deelnemen aan het mbo-certificaat van Helpende
zorg en welzijn niveau 2. Eén organisatie heeft medewerkers voor het mbocertificaat van maatschappelijke zorg aangemeld.

•

Gemiddeld hebben per zorgorganisatie tussen de 10 en 15 medewerkers
deelgenomen aan een leertraject via de NZK.

Achtergrondkenmerken geïnterviewde deelnemers
Deelnemers aan de NZK die zijn gesproken in de interviews werkten meestal op niveau 1,
als huishoudelijke ondersteuner in de ouderenzorg /thuiszorg, of als gastvrouw. Drie
medewerkers werkten op niveau 2 als woonzorgondersteuner, een functie gecreëerd vanuit
NZK programma helpende.

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

53

Ongeveer de helft van de deelnemers was voor 2020 al in dienst bij hun huidige werkgever,
de andere helft begon ergens tussen de zomer van 2020, en de zomer van 2021. Op één
deelnemer na hebben alle deelnemers het mbo-certificaat helpende niveau 2 gevolgd. De
andere deelnemer heeft het mbo-certificaat voor Verzorgende IG niveau 3 gevolgd. Er zijn
geen deelnemers gesproken die het traject voor Maatschappelijke Zorg hebben gevolgd.
De helft van de deelnemers heeft het traject al afgerond, de ander helft was op het moment
dat van het onderzoek nog bezig. Voor iedereen leek het binnen de mogelijkheden zijn/haar
leertraject via de NZK af te ronden. Ook werd er niet gesproken met uitvallers.
Voor twee van de deelnemers zag het leertraject via de NZK er anders uit dan normaal:
deze maakten deel uit van een groep die fysieke lessen hebben gekregen. Zij liepen geen
stages in de praktijk om geleerde stof te oefenen. Bij navraag bij SDB bleek dat deze
deelnemers een leertraject hebben gevolgd dat wel gefinancierd werd met behulp van
subsidie via de NZK, maar waar lesmateriaal van de onderwijsinstelling is gebruikt. De
onderwijsinstelling is dan zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan wettelijke eisen voor
een leertraject in de 3e leerweg. De onderwijsinspectie ziet toe op de kwaliteit van deze
leertrajecten.
Achtergrondkenmerken werkgevers uit de enquête
Respondenten binnen de groep werkgevers hebben verschillende functies. Ongeveer de
helft (52%) van de respondenten is werkzaam als opleidingscoördinator. 13% werkt als HR
adviseur. 29% van de respondenten is werkzaam als leidinggevende. De overige 6% heeft
functies zoals: bestuurder, praktijkexpert, Arbo coördinator of beleidsmedewerker (zie
figuur a).

Opleidingscoördi
nator

6%

HR-adviseur
29%
52%
13%

Leidinggevende
Anders

Figuur a. Wat is uw functie binnen de organisatie?

Dienstjaren
Het grootste deel van de ondervraagden (66%) werkt korter dan 1 jaar bij de
zorgorganisatie van waaruit zij een leertraject via de NZK volgen. 16% werkt 1 tot 2 jaar
voor de huidige werkgever, 10% werkt hier al 3 tot 5 jaar. 8% werkt al langer dan 5 jaar
voor de werkgever van waaruit zij een leertraject via de NZK volgen (zie figuur b).

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

54

8%

Korter dan 1
jaar
1-2 jaar

10%
16%
66%

3-5 jaar
Lang dan 5
jaar

Figuur b. Hoe lang bent u werkzaam bij deze zorgorganisatie?

Afgeronde opleiding
De meerderheid van de ondervraagden (79%) heeft nog niet eerder een opleiding afgerond
binnen de sector Zorg en Welzijn. 21% heeft al wel eerder een diploma binnen deze sector
afgerond (zie figuur c). Voor 71% van deze groep is dit een diploma ‘Helpende Zorg en
Welzijn’. 13% heeft een opleiding tot zorghulp/assistent gevolgd. 3% heeft eerder een
opleiding tot Verzorgende IG afgerond en de overige 13% heeft eerder een andere opleiding
binnen de sector afgerond. Voorbeelden van opleidingen binnen deze categorie:
doktersassistent of Middelbaar dienstverlenings- en gezondheidszorg-onderwijs (MDGO
VZ) (zie figuur d).

21%

79%

Ja

Nee, ik ben
startend in de
zorg

Figuur c. Heb je al een afgeronde opleiding binnen de sector Zorg en Welzijn?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

55

3%

13%

Zorghulp/assiste
nt

13%

Helpende Zorg
en Welzijn
Verzorgende-IG
71%

Anders, namelijk

Figuur d. Zo ja, welke opleiding?

NZK Leertraject
Ook is aan de invullers van de online enquête gevraagd voor welk mbo-certificaat via de
NZK zij in opleiding zijn of een opleiding gevolgd hebben. De verdeling van respondenten
per mbo-certificaat is relatief gelijk. De meeste respondenten (37%) hebben zich
ingeschreven voor een mbo-certificaat ‘Individuele zorg verlenen’ op niveau 3. Daarna
heeft 34% zich ingeschreven voor ‘Helpende zorg en welzijn’ op niveau 2 (34%). De
overige 29% heeft zich ingeschreven voor ‘Begeleider specifieke doelgroepen (MZ)’ op
niveau 3 (zie figuur e).

Helpende zorg
en welzijn,
niveau 2
29%

34%

37%

Verzorgende IG,
niveau 3

Begeleider
specifieke
doelgroepen
(MZ), niveau 3

Figuur e. Welk leertraject richting een mbo-certificaat in het kader van de NZK heb je gevolgd?

Evaluatie mbo-certificaten via de Nationale Zorgklas

56