Inrichting repressieve
brandweerzorg

Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

1
1.1
1.2
1.3

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Opkomsttijden
Samenstelling basisbrandweereenheden
Beschikbaarheid personeel

3
4
5
7

2
2.1
2.2
2.3

Inleiding
Inrichting van de repressieve brandweerzorg
Opbouw van het regiobeeld
Beschrijving van de brandweer Hollands Midden

8
8
9
9

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2

Beoordeling van de regio
Opkomsttijden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Samenstelling van basisbrandweereenheden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Beschikbaarheid brandweerpersoneel
Inleiding
Beoordeling

11
11
11
12
16
16
16
20
20
20

I
II

Bijlagen
Enquête brandweerpersoneel
Afkortingen

22
24

2

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

1
De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: Inspectie JenV) onderzocht van september 2016 tot en met mei
2017 in welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan de wet- en regelgeving op het
gebied van de inrichting van de repressieve brandweerzorg. De Inspectie JenV
spitste dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
De bevindingen uit het onderzoek zijn afgezet tegen de negentien toetspunten uit
het toetsingskader dat de Inspectie heeft opgesteld op basis van de wet- en
regelgeving (zie hiervoor deze link: Inrichting repressieve brandweerzorg in elke

veiligheidsregio - Toetsingskader).
In dit regiobeeld geeft de Inspectie weer in hoeverre de veiligheidsregio Hollands
Midden voldoet aan de toetspunten en daarmee aan de wet- en regelgeving. Dit
levert het voorliggende beeld op.

3

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

1.1

Opkomsttijden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp acht toetspunten. Deze hebben
betrekking op
Tabel a. Toetspunten opkomsttijden

Toetspunt

Deelonderwerp

1

Actueel dekkingsplan

2

Actueel brandrisicoprofiel

3

Overzicht berekende opkomsttijden

4

Overzicht berekende overschrijdingen

5

Bestuursbesluit over opkomsttijden

6

Overzicht feitelijke opkomsttijden

7

Analyse feitelijke opkomsttijden

8

Verbetervoorstellen aan bestuur

De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan, dat is gebaseerd op het
brandrisicoprofiel. Het brandrisicoprofiel is nu actueel en de regio neemt zich voor
om dit jaarlijks te actualiseren, maar dat is nog niet geborgd. Het dekkingsplan
bevat een overzicht van de berekende opkomsttijden, de overschrijdingen ten
opzichte van de Bvr-tijdnormen en de door het bestuur vastgestelde opkomsttijden.
Voor de markante objecten1 en de circa twintig objecten die niet binnen 18 minuten
bereikt kunnen worden neemt de regio risicobeperkende maatregelen. Deze zijn
echter generiek van aard en hebben geen directe relatie met deze objecten.
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur jaarlijks een overzicht van de
gerealiseerde opkomsttijden en in hoeverre die overeenkomen met de bestuurlijk
vastgestelde opkomsttijden. Dit blijkt in 98% het geval te zijn. Het bestuur wordt
echter niet structureel over de voortgang van de risicobeperkende maatregelen
geïnformeerd.
Conclusie
De veiligheidsregio Hollands Midden voldoet aan de toetspunten 1, 3, 4, 5, 7 en 8.
Op de toetspunten 2 (brandrisicoprofiel) en 6 (risicobeperkende maatregelen) kan
nog optimalisering plaatsvinden (zie aanbevelingen).
Aanbevelingen

Borg dat veranderingen in het brandrisico sneller verwerkt worden in het
brandrisicoprofiel, zodat de gevolgen voor de kazernevolgordetabel, de
materieelspreiding en het dekkingsplan sneller daarin kunnen worden verwerkt.

Maak specifiek herkenbaar welke risicobeperkende maatregelen worden
genomen bij de markante objecten en de objecten die niet binnen 18 minuten
bereikt kunnen worden.
1

Onder ‘markante objecten’ worden in ieder geval alle bedrijven die vallen onder de werking van het besluit
Risico’s Zware Ongevallen en de objecten die gebruiksvergunningplichtig zijn, verstaan. Definitie uit de
Handreiking opkomsttijden registratie van afwijkingen en motivering in dekkingsplannen (minister van
Veiligheid en Justitie, 22 november 2012).

4

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

1.2

Samenstelling basisbrandweereenheden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp zeven toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel b. Toetspunten samenstelling basisbrandweereenheden

Toetspunt

Deelonderwerp

9

Besluit over samenstelling basisbrandweereenheden

10

Borgen niveau van brandweerzorg

11

Borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel

12

Borgen interregionale bijstand

13

Inzicht in bereikte effecten

14

Analyse van bereikte effecten

15

Besluit tot verbetering

De standaard-samenstelling van de basisbrandweereenheden bij de brandweer
Hollands Midden is de tankautospuit, bemand met zes personen (hierna: TS6).
Slechts in de zomerperiode, waarin sommige posten met een onderbezetting te
maken kunnen krijgen, rukt men soms uit met een of meer onderbezette eenheden
waarmee ter plaatse van het incident altijd de slagkracht van een TS6 kan worden
samengesteld. De regio noemt dit de ‘combinatieregeling’. Het bestuur besluit
jaarlijks tot toepassing van deze regeling, mede op basis van de resultaten daarvan
uit het voorafgaande jaar.
Het doel van de combinatieregeling is te garanderen dat altijd een eenheid ter
plaatse komt binnen een zo kort mogelijke tijd. Dit doel wordt bereikt. Echter, bij
toepassing van de combinatieregeling kan het incidenteel gebeuren dat zich, in
tegenstelling tot het landelijk kader Uitruk op Maat (hierna: UoM), in de eerste
eenheid geen bevelvoerder bevindt. In die gevallen bevindt deze zich dan altijd wel
in de tweede eenheid.
De regio heeft de mogelijke risico’s bij het optreden met onderbezette eenheden,
zoals bij de toepassing van de combinatieregeling, niet verwerkt in de Risicoinventarisatie en –evaluatie (hierna: RI&E). Het personeel dat te maken kan krijgen
met een uitruk met een onderbezette eenheid wordt hierop niet speciaal opgeleid of
geoefend.
De regio heeft in het oefenprogramma voor het komende jaar een training
opgenomen om de weerbaarheid tegen verbaal en fysiek geweld te vergroten.
De inzet van de combinatieregeling heeft geen invloed op het kunnen leveren van
de afgesproken interregionale bijstand.

5

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Conclusie
De veiligheidsregio Hollands Midden voldoet voor het grootste deel van het jaar aan
alle zeven toetspunten op dit onderwerp. Indien de zogenaamde combinatieregeling
wordt toegepast (in een beperkt deel van het jaar en in een beperkt gebied) voldoet
de regio maar deels aan de toetspunten 10 (niveau van brandweerzorg aan de
burgers) en 11 (veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel).
Aanbevelingen

Vermijd bij toepassing van de combinatieregeling de mogelijkheid dat een
voertuig als eerste eenheid ter plaatse komt zonder dat zich daarin een
bevelvoerder bevindt. Pas zo nodig de combinatieregeling daarop aan.

Neem de specifieke uitrukomstandigheden bij de toepassing van de
combinatieregeling op in de ‘warme’ RI&E.

Leid het personeel dat dienst kan doen op een eenheid met een afwijkende
bezetting op voor deze specifieke omstandigheden en oefen hen daarop.

6

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

1.3

Beschikbaarheid personeel

Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op de toetspunten van dit onderwerp.
Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp vier toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel c. Toetspunten beschikbaarheid personeel

Toetspunt

Deelonderwerp

16

Inzicht in beschikbaarheid op korte en langere termijn

17

Maatregelen bij (dreigende) tekorten

18

Analyse beschikbaarheid

19

Bestuursinformatie over beschikbaarheid

De regio belegt de verantwoordelijkheid voor de paraatheid van een post bij de
ploegchef. De brandweermensen beschikken over een app op hun mobiele telefoons
waarmee zij hun beschikbaarheid kunnen aangeven. De ploegchef ziet wanneer
onderbezetting dreigt of daadwerkelijk optreedt en kan dan diverse maatregelen
nemen om dit op te lossen. Indien dat niet lukt, stelt de ploegchef de post buiten
dienst bij de meldkamer.
De ploegchefs informeren de clustercommandanten over ontwikkelingen in de
paraatheid. Die nemen zelf acties om problemen van meer structurele aard op te
lossen of informeren de directeur Incidentbestrijding indien er sprake is van een
regionaal probleem.
De regio stelt de burgemeester van een gemeente wel in kennis van mogelijke
problemen in de beschikbaarheid van het brandweerpersoneel in die gemeente,
maar informeert het algemeen bestuur niet over de beschikbaarheid van het
brandweerpersoneel in de regio.

7

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

2
2.1

Inrichting van de repressieve brandweerzorg

De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: de Inspectie JenV) houdt toezicht op de kwaliteit van de
brandweerzorg in Nederland. Een van de kerntaken binnen de brandweerzorg
betreft de repressieve brandweerzorg, het daadwerkelijk optreden bij branden en
hulpverleningen. Dit wordt in elke veiligheidsregio uitgevoerd door een (regionale)
brandweer. De wijze waarop de veiligheidsregio’s de repressieve brandweerzorg
hebben ingericht dient te voldoen aan de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Die bestaat vooral uit de Wet veiligheidsregio’s (hierna: de Wvr) en het Besluit
veiligheidsregio’s (hierna: het Bvr), maar ook uit de wetgeving op het gebied van
arbeidsomstandigheden. Naast deze formele wetgeving zijn op de inrichting van de
repressieve brandweerzorg ook branche-afspraken en -normen van toepassing. Dit
geheel vormt het kader waaraan moet worden voldaan.
De Inspectie JenV heeft van september 2016 tot en met mei 2017 onderzocht in
welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan deze wet- en regelgeving. De
Inspectie spitst dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
Het Hoofd van de Inspectie JenV heeft het regiobeeld besproken met de voorzitter
van de veiligheidsregio, de portefeuillehouder brandweerzorg in het bestuur en de
directeur veiligheidsregio.

8

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

2.2

Opbouw van het regiobeeld

De opbouw van het regiobeeld volgt de drie onderwerpen uit het onderzoek en de
daarbij behorende toetspunten uit het toetsingskader (zie hiervoor deze link:
Inrichting repressieve brandweerzorg in elke veiligheidsregio - Toetsingskader).
De Inspectie JenV beoordeelt per toetspunt in hoeverre de veiligheidsregio daaraan
voldoet of invulling geeft en gebruikt hiervoor de bij het toetspunt beschreven
‘norm’ als referentie.
Elk hoofdstuk start met een korte inleiding op het onderwerp. Vervolgens geeft de
Inspectie per toetspunt de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop
de beoordeling berust.

2.3

Beschrijving van de brandweer Hollands
Midden

Het verzorgingsgebied van de brandweer Hollands Midden ziet er als volgt uit:
Afbeelding 1. Kaart van de veiligheidsregio Hollands Midden met de brandweerposten
(Bron: Jan-Willem van Aalst, www.imergis.nl)

9

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Het verzorgingsgebied
Het verzorgingsgebied van de brandweer Hollands Midden omvat een
grondoppervlakte van 786 km2, wordt bewoond door bijna 769.000 inwoners en is
bebouwd met ruim 390.500 gebouwen. De noordkant van het gebied is dichter
bevolkt en bebouwd dan de zuidkant. De helft van het aantal inwoners woont hier
op een kwart van het grondgebied. Dit betreft het stedelijk gebied rondom Leiden,
inclusief de Duin- en Bollenstreek. Daarnaast is er in dit gebied met name in de
zomermaanden een extra toestroom van toeristen naar de kustgemeenten. In de
rest van de regio, een overwegend landelijk / agrarisch gebied, bevinden zich twee
stedelijke gebieden, te weten rondom Alphen aan den Rijn en Gouda. In de regio
bevinden zich drie bijzondere aandachtsgebieden voor brandrisico’s:
1.
2.

3.

De monumentale binnensteden van Gouda, Leiden en Schoonhoven.
Het duin- en bosgebied in de gemeenten Katwijk en Noordwijk. Dit is
dunbevolkt, maar wordt door het recreatieve gebruik (campings en
vakantieparken) aangemerkt als een bijzonder brandrisico, vooral in perioden
van droogte.
De Groene Harttunnel in het tracé van de Hogesnelheidslijn. Dit is een
bijzonder object vanwege de ondergrondse ligging en de beperkte
ontvluchtingsmogelijkheden in geval van calamiteiten in de tunnel.

De brandweer Hollands Midden
De brandweer Hollands Midden bestaat uit ongeveer 1400 brandweermannen en vrouwen. Zij verrichten hun werk vanuit 47 brandweerposten in de regio.
Op jaarbasis handelt de brandweer Hollands Midden ongeveer 7000 meldingen af.
Ruim 2000 hiervan betreffen meldingen uit automatische brandmeldinstallaties.
Ongeveer twee derde van het aantal incidentmeldingen is afkomstig uit het stedelijk
gebied rondom Leiden, inclusief de Duin- en Bollenstreek.

10

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

3
In dit hoofdstuk beoordeelt de Inspectie JenV de mate waarin de veiligheidsregio
Hollands Midden voldoet aan de toetspunten uit het toetsingskader. Per toetspunt
geeft de Inspectie de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop de
beoordeling berust.

3.1

Opkomsttijden

3.1.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de in de regio bestuurlijk
vastgestelde opkomsttijden voor de basisbrandweereenheden en de redvoertuigen.
Deze zijn gebaseerd op de tijdnormen uit het Bvr. Het bestuur heeft echter de
bevoegdheid daarvan gemotiveerd af te wijken en andere opkomsttijden vast te
stellen. In dat geval kijkt de Inspectie naar de mate waarin het bestuur rekening
heeft gehouden met het brandrisicoprofiel en of het bestuur dit besluit op een
zorgvuldige en ordentelijke wijze heeft genomen.
Vervolgens kijkt de Inspectie naar de feitelijk gerealiseerde opkomsttijden en in
hoeverre die overeenkomen met de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden. De regio
dient te analyseren wat de oorzaak is van de verschillen en in hoeverre dit
aanleiding geeft tot aanpassingen.

11

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

3.1.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 1
De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan
Beoordeling
Het dekkingsplan is in 2016 door het algemeen bestuur vastgesteld en daarmee
zeer actueel. Het dekkingsplan is gebaseerd op het brandrisicoprofiel.
Bevindingen
De veiligheidsregio Hollands Midden beschikt over een Dekkingsplan 2016-2019 dat
door het algemeen bestuur op 31 maart 2016 is vastgesteld. De veiligheidsregio
brengt per gemeente in kaart wat de berekende opkomsttijd is voor alle objecten in
die gemeente en in hoeverre deze voldoen aan de tijdnormen uit het Bvr. De regio
stemt het dekkingsplan af met de omliggende veiligheidsregio’s. Met vijf van de zes
buurregio’s zijn afspraken gemaakt over interregionale operationele grenzen.

Toetspunt 2
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel
Beoordeling
Het brandrisicoprofiel bevat de locaties en de soort van objecten, waaronder de
markante objecten. Het maakt deel uit van het korpsbeleidsplan. De regio
beschouwt het brandrisicoprofiel jaarlijks om (indien nodig) de
kazernevolgordetabel daarop te kunnen aanpassen.
Bevindingen
Het brandrisicoprofiel maakt deel uit van het Korpsbeleidsplan Brandweer Hollands
Midden 2016-2018. Dit brandrisicoprofiel bevat een overzicht van alle objecten en
objectcategorieën (waaronder de markante objecten) en is gebruikt bij het opstellen
van het dekkingsplan en de kazernevolgordetabel.

Toetspunt 3
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht (bijvoorbeeld in het
dekkingsplan) van de berekende opkomsttijden van basisbrandweereenheden en
redvoertuigen voor de objecten en objectsoorten
Beoordeling
De veiligheidsregio verstrekt het algemeen bestuur in het dekkingsplan
overzichten van de berekende opkomsttijden voor de basisbrandweereenheden
voor de verschillende objecten en objectsoorten.
Bevindingen
De regio verstrekt het bestuur een overzicht van de berekende opkomsttijden van
de basisbrandweereenheden voor alle objecten. Aangezien de regio geen objecten
heeft aangewezen waarvoor een redvoertuig direct gewenst is, geldt volgens het Bvr
voor redvoertuigen geen specifieke opkomsttijd. De spreiding van redvoertuigen
over de regio waarborgt een relatief snelle opkomst van een redvoertuig bij

12

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

bijvoorbeeld portiekflats. De berekende opkomsttijden zijn zichtbaar gemaakt in
grafische overzichten. Deze zijn uitgesplitst per Bvr-tijdnorm (5, 6, 8, 10 en 18
minuten). In deze overzichten is ook de mate van overschrijding zichtbaar.

Toetspunt 4
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de berekende
overschrijdingen van de tijdnormen uit het Bvr
Beoordeling
In het dekkingsplan bevinden zich grafische overzichten met de berekende
opkomsttijden en de overschrijdingen ten opzichte van de tijdnormen uit het Bvr.
Bevindingen
De regio verstrekt het bestuur grafische overzichten (per gemeente en over de
gehele regio) van de berekende opkomsttijden en de overschrijdingen van de
tijdnormen uit het Bvr. In de overzichten vergelijkt de regio de berekende
opkomsttijden met de Bvr-tijdnormen en beschikt daarmee (per gemeente en
regionaal) over een overzicht van de mate van afwijking op deze tijdnormen. De
regio geeft aan in 31% van de gevallen te kunnen voldoen aan de Bvr-tijdnormen.
Dit percentage verschilt per objectcategorie uit het Bvr, van 5% (bij objecten met
een tijdnorm van vijf minuten) tot 76% (bij objecten met een tijdnorm van
10 minuten). In meer dan 95% van de gevallen kan de brandweer Hollands Midden
ter plaatse zijn binnen 15 minuten. Daar waar de regio niet kan voldoen aan de Bvrtijdnormen intensiveert de regio de inspanningen op het gebied van
risicobeheersing. Deze kunnen bestaan uit bouwkundige-, installatietechnische of
organisatorische maatregelen (de zogenaamde BIO-maatregelen). Deze activiteiten
zijn ondergebracht in de reguliere werkprocessen van de directie Risicobeheersing.

Toetspunt 5
Het bestuur besluit gemotiveerd tot acceptatie van de berekende overschrijdingen
en/of stelt afwijkende opkomsttijden vast
Beoordeling
Het algemeen bestuur stelt de berekende opkomsttijden vast als de opkomsttijden
die in de veiligheidsregio Hollands Midden van toepassing zijn.
Bevindingen
Het bestuur van de regio heeft besloten afwijkende opkomsttijden vast te stellen en
deze te baseren op de berekende (realiseerbare) opkomsttijden van de repressieve
organisatie. De organisatie beschouwt dit als de prestatieafspraak die met het
bestuur is gemaakt. Bij het bestuursbesluit tot afwijkende opkomsttijden overweegt
het bestuur dat het ‘onmogelijk en financieel onwenselijk is om op korte en/of
middellange termijn extra brandweerposten te realiseren’ en dat ‘het
onwaarschijnlijk is dat het realiseren van extra brandweerposten de meest efficiënte
oplossing is voor het verbeteren van de brandweerzorg in de volle breedte (kosten
versus resultaat)’. De regio kan per object aangeven wat de berekende
overschrijding is.

13

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Toetspunt 6
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur overzicht(en) van de feitelijke
opkomsttijden en de voortgang van de genomen maatregelen
Beoordeling
De regio rapporteert jaarlijks over de feitelijke opkomsttijden. De genomen
risicobeheersingsmaatregelen zijn generieke maatregelen die niet zijn te herleiden
naar objecten waar overschrijding van de Bvr-tijdnormen aan de orde is.
Bevindingen
Jaarlijks stelt de regio de kazernevolgordetabel bij op basis van de operationele
prestaties in het voorgaande jaar. Dit gebeurt op basis van een vastgestelde
procedure. Vervolgens informeert de regio het bestuur over de verdeling van de
uitrukgebieden van de verschillende kazernes.
De regio monitort op regionaal en gemeentelijk niveau alle opkomsttijden om te
bepalen in hoeverre wordt voldaan aan de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden.
Dit blijkt in 98% van de gevallen te zijn. De regio ziet daarom geen redenen om de
organisatie anders in te richten. In enkele afgelegen gebieden in de regio kan de
brandweer niet binnen de in het Bvr genoemde maximale opkomsttijd van 18
minuten per plaatse zijn. In totaal betreft dit circa 20 objecten. Met de daar
aanwezige bewoners zijn de gemeenten en de regio in gesprek gegaan om hen op
deze omstandigheid te wijzen en handreikingen te bieden ter vergroting van hun
veiligheid.
De regio past bij markante objecten die niet binnen de Bvr-tijdnormen kunnen
worden bereikt, alsmede bij afgelegen objecten die niet binnen 18 minuten kunnen
worden bereikt, risicobeheersingsmaatregelen toe. Deze activiteiten zijn
ondergebracht in de reguliere werkprocessen van de afdeling Risicobeheersing. Zij
hebben geen rechtstreekse relatie met de prestaties van de repressieve organisatie.

Toetspunt 7
De veiligheidsregio analyseert de feitelijke opkomsttijden en de resultaten van de
genomen maatregelen
Beoordeling
De regio analyseert de feitelijke opkomsttijden uitgebreid en rapporteert hierover
aan het bestuur. Over de getroffen maatregelen wordt op regionaal niveau
gerapporteerd.
Bevindingen
De regio stelt vast dat de feitelijke opkomsttijden voor 98% overeenkomen met de
door het bestuur vastgestelde opkomsttijden en daardoor geen aanleiding geven tot
aanpassingen in de repressieve organisatie. Op regionaal niveau rapporteert de
regio de resultaten van de genomen maatregelen.

14

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Toetspunt 8
Het bestuur besluit over de voorstellen tot verdere verbetering/optimalisering
Beoordeling
Alle bestuursbesluiten bevatten de overwegingen die tot het betreffende besluit
hebben geleid.
Bevindingen
De bestuursbesluiten op het gebied van het dekkingsplan en opkomsttijden bevatten
expliciet de overwegingen die tot de betreffende besluiten hebben geleid.

15

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

3.2

Samenstelling van basisbrandweereenheden

3.2.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden. Standaard bestaat deze
uit zes personen, een bevelvoerder, een chauffeur en vier manschappen. Het
bestuur heeft de bevoegdheid hiervan af te wijken, mits het bestuur daarvoor een
duidelijke reden heeft. Indien wordt afgeweken moet het bestuur rekening houden
met twee expliciet in het Bvr omschreven voorwaarden. Deze hebben betrekking op
de brandweerzorg aan de burger en op de veiligheid en gezondheid van het
brandweerpersoneel. Bij de beoordeling of aan deze voorwaarden wordt voldaan
betrekt de Inspectie JenV ook de resultaten van de internet-enquête onder het
brandweerpersoneel naar de veiligheidsgevoelens bij de verschillende
samenstellingen van basisbrandweereenheden.
Indien een afwijkende samenstelling wordt toegepast is, naast de bepalingen uit het
Bvr, ook het landelijk kader Uitruk op Maat (hierna: UoM) van toepassing. De
Inspectie JenV beoordeelt of de regio zich houdt aan de bepalingen van deze
brancherichtlijn.
Bij de toepassing van een afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden
dient de regio na enige tijd te evalueren in welke mate het beoogde doel van de
toepassing daarvan is bereikt. Hierbij dient de regio ook de voorwaarden die het Bvr
verbindt aan de mogelijkheid tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden te betrekken. Uit de evaluatie dient te blijken of er
aanleiding bestaat tot aanpassingen.

3.2.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 9
Het bestuur neemt een gemotiveerd besluit over de samenstelling van
basisbrandweereenheden indien wordt afgeweken van de standaardsamenstelling
Beoordeling
Het bestuur neemt jaarlijks een gemotiveerd besluit tot toepassing van de in deze
regio opgestelde ‘combinatieregeling’. Het doel daarvan is te garanderen dat de
uitruk altijd plaats kan vinden. Het besluit is ter advisering voorgelegd aan de OR.
Bevindingen
De veiligheidsregio Hollands Midden hanteert als standaardsamenstelling van de
basisbrandweereenheden de tankautospuit met zes brandweermedewerkers, te
weten een bevelvoerder, een chauffeur en vier manschappen (hierna: TS6). Slechts
in bijzondere omstandigheden wijkt de regio af van de standaard-samenstelling van
basisbrandweereenheden. Dit is met name het geval in de zomerperiode waarin
sommige brandweerposten met onderbezetting te kampen krijgen. Speciaal
daarvoor heeft de regio een zogenaamde ‘combinatieregeling’ ingesteld die tot doel
heeft te allen tijde een brandweereenheid ter plaatse te krijgen binnen een zo kort
mogelijke termijn. Deze kan bestaan uit een of twee onderbezette eenheden die uit
verschillende posten uitrukken naar het incident en samengesteld de slagkracht van

16

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

een TS6 vormen. In zijn uitvoering komt de combinatieregeling overeen met een
afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden. De Inspectie beoordeelt
deze regeling daarom zoveel mogelijk langs de toetspunten op dit onderwerp. Bij
het bestuursbesluit tot het toepassen van de combinatieregeling zijn de redenen en
het doel daarvan omschreven. Het toepassen van de combinatieregeling is
afgestemd met de OR.

Toetspunt 10
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden tast
het niveau van brandweerzorg aan de burgers niet aan
Beoordeling
2
Bij de toepassing van de combinatieregeling komt bij een maatgevend incident
altijd de slagkracht van een TS6 ter plaatse. Het kan echter voor komen dat in het
eerst arriverende voertuig geen bevelvoerder aanwezig is. Deze bevindt zich dan
in het tweede voertuig.
Bevindingen
De toepassing van de combinatieregeling in de zomerperiode heeft tot doel de
brandweerzorg zoveel als mogelijk op peil te houden, ondanks de beperkte
beschikbaarheid van brandweerpersoneel in die tijd. Het uitgangspunt is dat altijd
de slagkracht van een TS6 ter plaatse komt en daaraan wordt voldaan. Het kan
(sporadisch) gebeuren dat in het eerst aankomende voertuig geen bevelvoerder
aanwezig is, maar een bevelvoerder bevindt zich dan wel in het tweede voertuig.
Daarnaast alarmeert/informeert de meldkamer bij een ‘combinatie-alarmering’ ook
de Officier van Dienst om de operationele leiding bij het incident te borgen.

Toetspunt 11
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de veiligheid en gezondheid van het brandweerpersoneel
Beoordeling
De regio gaat er van uit dat de omstandigheden bij de toepassing van de
combinatieregeling hetzelfde zijn als bij de uitruk met een TS6. Het kan echter
gebeuren dat er twee voertuigen van verschillende posten uitrukken en dat zij niet
gelijktijdig op de plaats incident arriveren. Daardoor zijn de omstandigheden niet
gelijk aan het optreden met een TS6. Deze zijn niet apart in een Risicoinventarisatie en -evaluatie (hierna: RI&E) verwerkt. Het personeel is niet speciaal
opgeleid en geoefend voor de inzet met een onderbezette TS. De regio heeft in het
oefenprogramma voor het komende jaar een training opgenomen om de
weerbaarheid tegen verbaal en fysiek geweld te vergroten. Uit de analyse van de
internet-enquête onder het repressief personeel blijkt dat het personeel in grote
meerderheid vindt dat veiligheid in de organisatie de hoogste prioriteit heeft.

2

Indien een samenstelling van een basisbrandweereenheid wordt toegepast die afwijkt van de bepalingen in
het Bvr, is het landelijk kader Uitruk op Maat van toepassing. Dat spreekt over het ‘maatgevend incident’
(binnenbrand woning) waarbij minstens de slagkracht van een TS6 (eventueel in samengestelde vorm) ter
plaatse moet komen. Als opkomsttijd hanteert UoM daarbij de opkomsttijd van het voertuig dat de
slagkracht van de TS6 completeert.

17

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Bevindingen
De regio gaat er vanuit dat de omstandigheden bij de toepassing van de
combinatieregeling hetzelfde zijn als bij de uitruk met een TS6 en ook dat ter
plaatse van het incident altijd volgens de normale procedures en werkwijzen wordt
opgetreden, zoals die ook voor een TS6 gelden. Het kan echter gebeuren dat er
twee voertuigen van verschillende posten uitrukken en dat zij niet gelijktijdig op de
plaats incident zijn. Die omstandigheden zijn niet apart in een RI&E verwerkt.
In het binnen de brandweer Hollands Midden onlangs gehouden medewerkertevredenheidsonderzoek zijn geen specifieke vragen gesteld over de mate waarin
het repressief personeel zich veilig voelt bij het repressief optreden.
De brandweer Hollands Midden maakt niet structureel gebruik van een afwijkende
voertuigbezetting. Daarom is in de analyse van de internet-enquête het optreden
met een afwijkende voertuigbezetting buiten beschouwing gelaten. Wel blijkt dat
het personeel in grote meerderheid van mening is dat veiligheid in de organisatie de
hoogste prioriteit heeft.

Toetspunt 12
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de afspraken omtrent het leveren van interregionale
bijstand
Beoordeling
De toepassing van de combinatieregeling in de regio heeft geen invloed op het
aantal TS6’en dat beschikbaar is voor interregionale bijstand.
Bevindingen
De regio past uitsluitend TS6’en toe. Slechts in de combinatieregeling wordt daarvan
afgeweken, maar dat geldt maar voor een beperkt deel van de regio (en in een
beperkte periode). Dit heeft geen invloed van betekenis op het leveren van bijstand.

Toetspunt 13
De veiligheidsregio heeft inzicht in de bereikte resultaten van de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden
Beoordeling
De regio evalueert jaarlijks de bereikte resultaten van de toepassing van de
combinatieregeling.
Bevindingen
De regio evalueert de resultaten van de combinatieregeling en betrekt deze bij de
beslissing om de regeling voor het komende jaar weer toe te passen. De regio
beschouwt niet specifiek de beschikbaarheid voor interregionale bijstand.

18

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Toetspunt 14
De veiligheidsregio analyseert de resultaten van de toepassing van afwijkende
samenstellingen van basisbrandweereenheden om maatregelen te kunnen nemen
ter verbetering hiervan
Beoordeling
De regio analyseert de bereikte resultaten in relatie tot het beoogde doel.
Bevindingen
De regio analyseert de resultaten van de toepassing van de combinatieregeling en
beziet of daarmee het beoogde doel is bereikt. De resultaten kunnen aanleiding zijn
om de regeling aan te passen of te beëindigen.

Toetspunt 15
Het bestuur besluit over voorstellen tot verbetering/optimalisering
Beoordeling
Bij het jaarlijkse besluit tot toepassing van de combinatieregeling voor dat jaar
betrekt het bestuur de evaluatie over het voorgaande jaar en de analyse van de
bereikte resultaten.
Bevindingen
Het bestuur wordt elk jaar geïnformeerd over de continuering van de
combinatieregeling. Hierbij informeert de regio het bestuur ook over de evaluatie en
analyse van de bereikte resultaten in de voorgaande periode.

19

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

3.3

Beschikbaarheid brandweerpersoneel

3.3.1

Inleiding

De Inspectie JenV onderzoekt voor dit onderwerp vooral de wijze waarop de
veiligheidsregio borgt dat er te allen tijde voldoende brandweermensen beschikbaar
zijn om uit te kunnen rukken als dat nodig is. Vooral waar sprake is van van huis
opkomende vrijwilligers blijkt dat problemen op te kunnen leveren.
Waar het vroeger voldoende was om een groot aantal brandweermensen te
alarmeren in geval van brand en er dan ook altijd voldoende opkwamen naar de
post, is dat de laatste jaren onder druk komen staan. Dit brengt de noodzaak met
zich mee dat de veiligheidsregio inzicht moet hebben in het aantal beschikbare
brandweerlieden, zowel in actuele omstandigheden als in de ontwikkelingen daarin
op langere termijn.
Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op deze toetspunten.

3.3.2

Bevindingen

Toetspunt 16
De veiligheidsregio heeft inzicht in de beschikbare medewerkers op korte en lange
termijn
Bevindingen
De brandweer Hollands Midden is zich er van bewust dat er zich
paraatheidsproblemen kunnen voordoen. Op postniveau is daarom georganiseerd
dat de leidinggevende van de kazerne, de ploegchef, verantwoordelijk is voor de
paraatheid van zijn ploeg. Hij bewaakt daarbij ook de minimaal benodigde
aanwezigheid van bevelvoerders en chauffeurs. De ploegchefs maken daartoe
gebruik van een applicatie op de mobiele telefoons van de medewerkers, de
zogenaamde AG5-app. Daarop kunnen individuele medewerkers aangeven of zij
beschikbaar zijn of niet. De ploegchef ziet op zijn mobiele telefoon wanneer
onderbezetting dreigt of optreedt. Hij kan dan maatregelen treffen om het tekort op
te heffen (bijvoorbeeld door contact te leggen met individuele brandweermensen)
en als hij daarin niet slaagt, stelt hij de betreffende eenheid bij de meldkamer
‘buiten dienst’. Als daarna weer voldoende mensen beschikbaar zijn, stelt hij de
eenheid weer ‘in dienst’.
De ploegchefs informeren de clustercommandanten over ontwikkelingen in de
paraatheid van hun medewerkers. Afhankelijk van de oorzaak van de problemen
kunnen deze de ontwikkelingen melden bij de directeur Incidentbestrijding van de
brandweer Hollands Midden of zelf gerichte acties nemen om het probleem op te
lossen. Acties voor de langere termijn moeten worden vastgesteld door de directeur
Incidentbestrijding. Daarmee bestaat op regionaal niveau zicht op deze acties.

20

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Toetspunt 17
De veiligheidsregio neemt maatregelen bij (dreigende) acute problemen in de
beschikbaarheid van personeel
Bevindingen
De postcommandanten kunnen bij dreigende problemen in de beschikbaarheid een
beroep doen op de zgn. ‘opstappersregeling’. Ook kunnen zij proberen individuele
brandweermensen weer beschikbaar te krijgen. Als zij daarin niet slagen, stellen zij
de meldkamer ervan op de hoogte dat de betreffende brandweereenheid ‘buiten
dienst’ gesteld moet worden. De combinatie van deze maatregelen leidt volgens de
regio tot een zo maximaal mogelijke beschikbaarheid van het brandweerpersoneel

Toetspunt 18
De veiligheidsregio analyseert de beschikbaarheid gedurende langere tijd om
maatregelen te kunnen nemen ter verbetering daarvan
Bevindingen
De clustercommandanten lossen paraatheidsproblemen binnen hun cluster zelf op
en indien dat niet lukt, lichten zij de directeur Incidentbestrijding daarover in. Op
die wijze bestaat op regionaal niveau een beeld van de problemen die niet op
clusterniveau kunnen worden opgelost en welke maatregelen daarvoor noodzakelijk
zijn.

Toetspunt 19
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de feitelijke
beschikbaarheid van het personeel gedurende het jaar en de genomen
maatregelen bij problemen daarin
Bevindingen
Het algemeen bestuur wordt niet standaard geïnformeerd over de paraatheid van
het brandweerpersoneel. De regio geeft aan dat daar ook nog geen aanleiding voor
is geweest. Wel informeert de regio de burgemeester indien in een gemeente een
onderschrijding wordt verwacht.

21

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

I

Het repressief optreden van de brandweer bevat per definitie een bepaalde mate
van onveiligheid. Het is aan de werkgevers, de veiligheidsregio’s, om de
veiligheidsrisico’s zoveel als mogelijk te beperken en het brandweerpersoneel
adequaat te informeren en voor te bereiden op onveilige situaties in het werk door
middel van opleidingen, oefeningen en trainingen. Dit is een algemene verplichting
vanuit de Arbeidsomstandighedenwet.
Indien een veiligheidsregio wil besluiten tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden, mag zij daarbij geen afbreuk doen aan de veiligheid en
gezondheid van het brandweerpersoneel. Dit is als nadrukkelijke voorwaarde
opgenomen in het Besluit veiligheidsregio’s. Deels kan dit worden bereikt door
middel van objectief te beoordelen acties, zoals een deugdelijke risico-inventarisatie
en -evaluatie en maatregelen om de geconstateerde risico’s te beperken. Echter,
ook de veiligheidsgevoelens van deze mensen spelen hierin een belangrijke rol. Om
daarop zicht te krijgen heeft de Inspectie JenV een internet-enquête uitgezet onder
het gehele brandweerpersoneel in alle veiligheidsregio’s dat dienst doet op een
basisbrandweereenheid. Niet alleen onder de brandweermensen die daadwerkelijk
dienst doen op een afwijkend samengestelde basisbrandweereenheid, maar ook
onder hen die daarmee (nog) geen ervaring hebben.
De vragen in de internet-enquête hebben betrekking op:








Algemene gegevens, zoals leeftijd en dienstjaren en of de respondent
beroepsmatig of als vrijwilliger aan de brandweer verbonden is.
De soort voertuigen waarmee de respondent uitrukt (TS6, TS4, TS2/SIV).
Of de respondent een speciale opleiding of oefening heeft genoten als hij/zij
uitrukt met een ander voertuig dan de TS6 en hoe deze die opleiding en
oefening waardeert.
Of de respondent zich in het algemeen veilig voelt bij zijn/haar repressieve
werkzaamheden.
Of de respondent zich wel eens onveilig heeft gevoeld, of hij/zij dat gemeld
heeft en wat er met die melding is gedaan.
Een aantal stellingen over de veiligheid bij repressief optreden.

De Inspectie JenV analyseert een aantal van de gevraagde gegevens op regionaal
niveau en andere gegevens op landelijk niveau. De gegevens die beïnvloed worden
door specifieke regionale omstandigheden (door de wijze van organiseren van de
repressieve organisatie) zijn in dit regiobeeld weergegeven.

22

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

Algemene gegevens

De enquête is uitgezet onder 1128 medewerkers.

553 medewerkers hebben de enquête ingevuld, dit is een respons van 49%.

97% van de respondenten doen vooral dienst op een TS6.

3% van de respondenten doen vooral dienst op een voertuig met een
afwijkende voertuigbezetting (TS2, TS4 of TSFlex). Aangezien de
Veiligheidsregio Hollands Midden zelf uitsluitend werkt met een TS6 als
standaardbezetting van een basisbrandweereenheid, laat de Inspectie deze
respondenten buiten beschouwing.

85% van de respondenten is vrijwilliger en 15% is beroeps.
Opleiding en oefening voor het optreden met een afwijkende
voertuigbezetting
Aangezien de Veiligheidsregio Hollands Midden zelf uitsluitend de TS6 als
standaardbezetting van de basisbrandweereenheden gebruikt, blijft dit punt voor
deze regio buiten beschouwing.
Vinden de respondenten optreden met een afwijkende voertuigbezetting
onveiliger dan met een TS6?

113 (20%) van de 553 respondenten geven aan dat zij het optreden met
minder dan 6 personen niet onveiliger vinden dan het optreden met een TS6;

314 (57%) geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het optreden met een
TS6;

126 (23%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Veiligheid heeft de hoogste prioriteit binnen onze organisatie

85% van de TS6-medewerkers is het eens met deze stelling.

23

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 16 - Hollands Midden

II

Afkorting
Bvr
Inspectie JenV
OR
RI&E
SIV
TS
UoM
VB
Wvr

Betekenis
Besluit veiligheidsregio’s
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ondernemingsraad
Risico-inventarisatie en –evaluatie
Snel interventievoertuig
Tankautospuit
Uitruk op Maat
Veiligheidsberaad
Wet veiligheidsregio’s

24

inhou
dsop
gave

Missie Inspectie Justitie en Veiligheid
De Inspectie Justitie en Veiligheid houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van justitie en veiligheid
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een rechtvaardige en veilige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
Contactformulier | www.inspectievenj.nl
November 2017

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.