3
Voortgangsrapportage
Hoogwaterbeschermingsprogramma
2009

3

6e Voortgangsrapportage HWBP 2009

Colofon

Uitgegeven door
Informatie
Telefoon
E-mail
Uitgevoerd door
Opmaak
Datum
Status
Archiefnummer
Versienummer

Programmabureau HWBP
Programmabureau HWBP, Renee Mellaard
0320 298849
info.hwbp@rws.nl
Programmabureau HWBP
Programmabureau HWBP
Voorjaar 2010
concept
RWS/WD-2010/854
-

Pagina 3 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Inhoud

1
1.1
1.2

Inleiding 5
Het Hoogwaterbeschermingsprogramma 5
Voortgangsrapportage 5

2

Scope 6

3
3.1
3.2
3.3

Financiën 7
Programmaprognose en kasreeks 7
Stabiliteit prognose 8
Budget- en kasprobleem 9

4

Planning 11

5
5.1
5.2

Risicomanagement 12
Programmarisico’s 12
Programma Kansen 14

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Ontwikkelingen in en rond het HWBP 15
Verbeterde programmabeheersing 15
Evaluatie van het programma 15
Contacten met de beheerders 16
Bijzondere ontwikkelingen in projecten 16
Afstemming met Ruimte voor de Rivier 18

Bijlage

A Samenstelling HWBP eind 2008 19

Bijlage

B Samenstelling HWBP eind 2009 20

Bijlage

C Projectfase HWBP projecten per beheerder 22

Pagina 4 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

1 Inleiding

1.1 Het Hoogwaterbeschermingsprogramma
De primaire waterkeringen in Nederland moeten voldoen aan de veiligheidsnormen
die in de Waterwet zijn opgenomen. Zij worden daarom conform de Waterwet iedere
zes jaar getoetst. De secties van de waterkeringen die niet voldoen aan de wettelijke normen en ‘onvoldoende’ scoren dienen verbeterd te worden. De waterschappen,
provincies en regionale Rijkswaterstaat-diensten voeren als beheerders van de waterkeringen de verbeteringsmaatregelen uit, de maatregelen worden gefinancierd
door het Rijk. Voor financiering van de versterkingsmaatregelen door Waterschappen en provincies is hiertoe een subsidieregeling ingesteld: “De regeling bijzondere
subsidies waterkeren en waterbeheren”. Om voor deze subsidie in aanmerking te
komen zijn strikte voorwaarden van toepassing.
Om in aanmerking te komen voor financiering door het Rijk worden door de waterkeringbeheerders verbeterplannen ingediend bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Deze verbeterplannen worden inclusief te treffen maatregel, kostenraming
en planning opgenomen in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) dat
jaarlijks wordt vastgesteld door de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat.
Na de instelling van het programma in september 2007 zijn met alle beheerders afspraken gemaakt over de projecten. Deze afspraken zijn in april 2008 vastgelegd in
intentieverklaringen, die zijn ondertekend door de waterschappen, de provincies en
de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. In de intentieverklaringen hebben de
partijen hun commitment uitgesproken over het uitvoeren van het programma volgens bepaalde planningen en ramingen.
Ten behoeve van de subsidieverlening is het Programmabureau HWBP ingesteld. Het
Programmabureau faciliteert de beheerders van de waterkeringen bij het voorbereiden en realiseren van de versterkingswerken en houdt toezicht op de voortgang van
het programma. Het Programmabureau verleent de subsidies en doet voorstellen
inzake marktbenadering en innovatieve contracten en werkwijzen.
1.2 Voortgangsrapportage
In deze Voortgangsrapportage worden de ontwikkelingen en resultaten over 2009
op hoofdlijnen beschreven.
Hoofdstuk 2 beschrijft de scope van het programma en de wijzigingen die hierin het
afgelopen jaar hebben voorgedaan. Financiële gegevens komen aan de orde in
hoofdstuk 3, de planning van het programma staat centraal in hoofdstuk 4. De belangrijkste ontwikkelingen rond het programma worden beschreven in hoofdstuk 5.

Pagina 5 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

2 Scope

Het Hoogwaterbeschermingsprogramma is ingesteld in 2007. De scope van het programma is het door de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat vastgestelde
programma en wordt door het Rijk jaarlijks geactualiseerd na consulatie van de betrokken beheerders ten behoeve van het afgeven van de beschikkingen. Eind 2008
bestond het programma uit 95 projecten. Een overzicht van de samenstelling van
het programma per januari 2009 is bijgevoegd in bijlage A.
In 2009 is het programma uitgebreid met een nieuw project (zettingsvloeiingen
Dordtsche Kil), en zijn verschillende projecten uit efficiencyoverwegingen samengevoegd. Het project Afsluitdijk is formeel geen onderdeel van het HWBP. Gezien deze
ontwikkelingen bestaat het HWBP per januari 2010 uit 92 projecten. Deze samenstelling is, inclusief een overzicht van de projecten op kaart, opgenomen in bijlage
B.

Pagina 6 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

3 Financiën

3.1 Programmaprognose en kasreeks
Bij het tekenen van de intentieverklaringen hebben de beheerders schattingen voor
de projecten afgegeven. Op basis hiervan is een eerste programmaprognose bepaald met bandbreedtes, deze zijn weergegeven in tabel 1.
De percentages in de tabel geven de mate van statistische trefzekerheid aan. De
50%-waarde geeft aan dat met 50% zekerheid het bedrag onder- of overschreden
zal worden. Voor de 85%-waarde geldt dat met het bedrag met 85% zekerheid
wordt onderschreden ofwel 15% wordt overschreden.
50%

Tabel 1
Programmaprognose conform de intentieverklaringen in april 2008, weergegeven in M€

85%
1.070
571
166
1.807

Subsidieprojecten
Zwakke schakels
RWS
totaal

1.351
812
311
2.474

De programmaprognose wordt voortdurend bijgesteld, op basis van de voortgangsrapportages die de beheerders over de projecten opstellen. Tabel 2 geeft de ontwikkeling van de programmaprognose in 2009 aan.

50%

Tabel 2
Ontwikkeling programmaprognose in 2009, weergegeven in M€

Subsidieprojecten
Zwakke schakels
RWS
totaal

85%

eind
2008

eind
2009

eind
2008

eind
2009

1.156
835
148
2.139

1.958
775
34
2.767

1.340
945
189
2.474

2.262
892
40
3.194

Het verschil tussen de berekende 50% en 85% waarde van de programmaraming is
een indicatie van de spreiding rondom de programmaramingen van de projecten,
maar is nog exclusief het programmaonvoorzien.
De kasreeks voor de 50%-waarde van eind 2009 is opgenomen in tabel 3.

2017

2015

2014

2013

2012

87

2011

55

2010

4

2009

2

2016

gerealiseerd
50%

2008

M€ per jaar

2007

Programmaprognoses

2006

Kasreeks

2005

Tabel 3

217 199 239 455 521 384 361 144

99

In 2009 is er voor M€ 296 aan verplichtingen aangegaan. Van het totale programma
is nu M€ 919 beschikt. Voor 2009 was M€ 185 geprognosticeerd voor de betaling
van voorschotten: M€ 131 voor de beschikkingen die vóór 2009 zijn afgegeven en
M€ 54 voor in 2009 af te geven beschikkingen. De eindstand voor 2009 is uitgekomen op een bedrag van M€ 205 vanwege hogere bevoorschotting aan projecten in
uitvoering.
De verwachting is dat de beheerders in 2010 in totaal voor M€ 100 aan nieuwe beschikkingen aanvragen. Dit leidt ertoe dat er in 2010 circa M€ 200 aan voorschotten
Pagina 7 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

uitgegeven zal worden: M€ 170 vanwege bestaande verplichtingen en M€ 30 vanwege nieuwe beschikkingen.

3.2 Stabiliteit prognose
De programmaprognose is gebaseerd op de ramingen die de beheerders middels de
voortgangsrapportages opleveren. Deze ramingen worden elke 4 maanden geactualiseerd. De meest actuele ramingen wijken af van de gegevens die in de intentieverklaringen zijn afgesproken. Het programmabureau heeft de oorzaken van de stijgingen in kaart gebracht. Gebleken is dat de ramingen die zijn opgenomen in de intentieverklaringen in een groot aantal gevallen niet op basis van de voorgeschreven
SSK-ramingssystematiek zijn opgesteld en bovendien gebaseerd op onvoldoende
inzicht in de projecten. Bij het uitwerken van de projecten zijn de ramingen opgelopen als gevolg van:
Oorzaak

Toelichting/voorbeeld

Onvolledige oorspronkelij-

De uit 2006 daterende ramingen blijken niet aan

ke ramingen

SSK/PRI-eisen te voldoen. Zo is nu gebleken dat
posten ontbraken zoals engineering, risico’s en
een post onvoorzien.

Oorspronkelijk ontwerp te

Bij verdere detaillering en ruimtelijke inpassing in

globaal

de omgeving (bijvoorbeeld bebouwd gebied) blijken duurdere oplossingen nodig dan eerder was
voorzien.

Scopewijzigingen op pro-

De wijziging van dijklengten in het Benedenrivie-

jectniveau

rengebied zijn scopewijzigingen die vooralsnog
opgenomen zijn in de programmaraming. Vanwege een acute situatie door het fenomeen zettingsvloeiingen is het dijkvak Dordtsche Kil opgenomen in het programma.

Geotechnische tegenvallers

Bij de technische uitwerking bleek de draagkracht van de ondergrond bij een aantal projecten slechter dan verwacht.

Nieuwe ontwerprandvoor-

Hogere waterstanden en golven met name op de

waarden

Waddenzee. Voor de Hondsbossche en Pettemer
Zeewering zijn zwaardere hydraulische randvoorwaarden vastgesteld.

Tegenvallende aanbeste-

Vanwege de spanning op de GWW markt vielen

dingsresultaten, fluctuaties

de aanbestedingen in het begin tegen. Op dit

in grondstofprijzen en te-

moment geeft de marktsituatie vooralsnog posi-

genvallers tijdens de uit-

tieve aanbestedingsresultaten. Daarnaast bleek

voering

bijvoorbeeld de aangewezen en in het bestek
opgenomen klei ongeschikt en waren er onvoorziene historische constructies in de dijk.

Het programmabureau heeft ook de kwaliteit van de huidige ramingen onderzocht.
Toenemende kennis over de projecten en de toepassing van de SSKramingssystematiek heeft in het algemeen tot kwalitatief betere ramingen geleid.
Er is gebleken dat beheerders in toenemende mate bezig zijn met risicodenken en
de SSK-systematiek. Het programmabureau heeft de beheerders hierin met workshops en kennisoverdracht gefaciliteerd.
Toch is ook gebleken dat beheerders nog niet alle risico’s in de risicoanalyse meenemen en de scope niet steeds helder definiëren. Het interne opdrachtgever- en
Pagina 8 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

opdrachtnemerschap bij beheerders is nog niet zover ontwikkeld dat hier een sterke
prikkel tot sober en robuust handelen vanuit gaat. Ook wordt de SSK-systematiek
nog niet in alle projecten (correct) toegepast.
Het programmabureau gaat er van uit dat de kwaliteit van de ramingen in een aantal gevallen nog verder verbeterd kan worden. Bovendien is nog een deel van de
projecten in de planstudiefase. Dit brengt met zich mee dat de bandbreedte om de
raming groter is dan in de realisatiefase. Tabel 4 geeft voor de top 30 projecten aan
in welke fase zij verkeren. Deze projecten zijn samen verantwoordelijk voor ruim
90% van de programmaraming.

Tabel 4
Fase van de top 30 projecten

Planstudie

Realisatiefase

( 1.9 miljard euro)

( 0,7 miljard euro)

(0.02 miljard euro)

Lekdijk Nieuw Lekkerland - Groot-Ammers

West Zeeuws Vlaanderen

Westkapelle

Hondsbossche- en Pettemerzeewering

Delflandse kust

Markermeerdijk Hoorn-Edam

Nederlek

Versterking Spui Oost

Bergambacht-Schoonhoven

Markermeerdijk Edam-Amsterdam

Markermeerdijk Enkhuizen-Hoorn

Versterking Hoeksche Waard Zuid

Scheveningen

Ameland, Waddenzeekering

Voorne

Kop van Noord Holland

Vlissingen

Spui - west

Zettingvloeiing Dordtse Kil

Voldoet aan norm

Waddenzeedijk Texel
Dijkversterking Brielse Maasdijk
Hoogwaterkering Den Oever
Versterking Hoeksche Waard Noord
Katwijk, achterliggende kering
Eiland van Dordrecht Oost
Wieringermeerdijk Wieringermeer
Nieuwe Maasdijk bij Krimpen a/d IJssel
Waddenzeedijk
Eiland van Dordrecht West
Putten-Amersfoort & Eemnes

Al met al is de verwachting van het programmabureau dat de ramingen van de beheerders nog niet volledig stabiel zijn. Dientengevolge is de prognose eindstand van
het programma ook nog niet stabiel, deze kan nog verder stijgen.
3.3 Budget- en kasprobleem
Door de oplopende programmaprognose en budgetverlagingen is een budgettekort
ontstaan. Dit tekort is per eind december 2009 in totaal M€ 909 op basis van de
50% waarde.
Figuur 1 geeft de gecumuleerde verplichtingen in relatie tot het beschikbare budget
weer. Hieruit blijkt dat in 2012 in budgettaire zin een tekort ontstaat.

Pagina 9 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Figuur 1

Budget probleem

De relatie tussen de ver-

3.000

plichtingen en budget

2.500

M€

2.000
1.500
1.000
500
0
t/m 2008

2009

2010

2011

2012

2013

Jaar

In het budget van het HWBP is geen risicobuffer of onzekerheidsreserve opgenomen. Het programma kent echter nog diverse risico’s, zoals de ondergrond van de
keringen, hoge eenheidsprijzen van materialen en onverwachtse tegenvallers bij de
uitvoering van de projecten die nog niet volledig zijn opgenomen in de projectramingen.
Figuur 2 maakt de confrontatie van de kasreeks van de programmaprognose met
het kasritme uit de Rijksbegroting (inclusief de nog te ontvangen Coalitie Akkoord
gelden) zichtbaar. Deze figuur laat zien dat in de loop van 2011 er geen nieuwe
geen verplichtingen meer aangegaan kunnen worden. De consequentie is dat een
deel van het programma tot stilstand komt.
Kasprobleem

Figuur 2
Kasreeks programmaprog-

€ 600

nose in relatie tot kasreeks uit de Rijksbegroting

€ 500

(incl. Coalitie Akkoord
gelden)

VPL 2013
€ 400

VPL 2012
VPL 2011
VPL 2010
VPL 2009

€ 300

VPL 2008
VPL 2007
VPL 2006
VPL 2005

€ 200

Rijksbegroting

€ 100

€t/m 2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Door het programmabureau zijn verschillende mogelijkheden tot versoberen en
temporiseren onderzocht om dit budgettekort terug te dringen. Deze worden nog
nader met de beheerders verkend op haalbaarheid en uitvoerbaarheid.

Pagina 10 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

4 Planning

In de intentieverklaringen is afgesproken om de projecten vlot uit voeren, zodat de
waterkeringen uiterlijk in 2015 aan de veiligheidsnorm voldoen.
In 2009 is hierin een aanzienlijke voortgang geboekt. In 2009 is het aantal
projecten dat aan de norm voldoet meer dan verdubbeld. In totaal voldoen nu 31
projecten aan de norm, voor 6 projecten hiervan moet dit nog formeel worden
bevestigd. Het gaat om 9 kunstwerken en 29,8 km van de in totaal 394 km te
versterken dijk en duin.
Vrijwel alle projecten zijn in voorbereiding of in uitvoering. Op dit moment blijven
alleen de twee financiële reserveringen (dijken bij de Maeslantkering) als “gepland,
nog niet in uitvoering” op de lijst staan. De planstudie over de verbetering van de
Houtribdijk is getemporiseerd. Tabel 5 geeft een overzicht van de ontwikkeling van
de projectfase in 2009. Bijlage C geeft het overzicht per beheerder aan.
Tabel 5
Projectfases

Getemporiseerd
Gepland
Planstudie
Realisatie
Voldoet aan de norm

Eind 2008
n.v.t.
22
46
14
13

Eind 2009
1
2
40
18
31

De meeste planningen die bij de intentieverklaringen werden gevoegd voldeden nog
niet aan de voorgeschreven PPI-systematiek. Sinds de intentieverklaringen zijn afgesloten, zijn de planningen geactualiseerd. Veruit de meeste planningen voldoen
nu aan de voorgeschreven PPI-planningssystematiek. Veel van de geactualiseerde
planningen wijken fors af van de planningen die in de intentieverklaringen zijn afgesproken. Het programmabureau heeft de oorzaken hiervan in kaart gebracht. Hieruit
blijkt dat de uitloop in tijd vooral wordt veroorzaakt door:
• nadere uitwerking van het ontwerp, waardoor het project soms complexer blijkt
te zijn dan vooraf was ingeschat;
• onvoldoende zicht op de complexiteit van de omgeving, waardoor er te weinig
rekening is gehouden met bezwaar en beroep en tijd voor schadeloosstelling of
grondverwerving;
• onvoldoende zicht op het bestuurlijk proces waarin de verschillende overheidsbelangen rond de ruimtelijke inpassing op een lijn moeten komen;
• onvoldoende zicht op de tijd die gemoeid is met de uitbesteding van diverse onderdelen.
Begin 2009 is aan de Tweede Kamer 1 gemeld dat niet het volledige programma in
2015 kan worden afgerond. Op dat moment was de verwachting dat 7 projecten in
2015 en 3 projecten na 2015 aan de norm zullen voldoen. In 2009 hebben veel
beheerders opnieuw een forse mutatie in de planning gemeld. Op grond van de
huidige projectplanningen blijkt dat 8 projecten in 2015 en 5 projecten later dan
2015 aan de veiligheidsnorm zullen voldoen.

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 27 625, nr.130
Pagina 11 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

5 Risicomanagement

5.1 Programmarisico’s
Het risicodossier van het programma wordt regelmatig geactualiseerd. In de loop
van 2009 heeft er een verschuiving van de toprisico’s van het programma plaatsgevonden, enerzijds doordat er adequaat risicomanagement is gevoerd waardoor risico’s beheersbaar werden, anderzijds doordat zich nieuwe ontwikkelingen hebben
voorgedaan. Onderstaand worden de actuele 5 toprisico’s beschreven met de getroffen beheersmaatregelen.
Risico 1 Als gevolg van een financieel tekort kunnen er geen beschikkingen meer
afgegeven worden, waardoor een deel van het programma stil komt te liggen.
Ter beheersing van dit risico wordt gestuurd op sobere, robuuste en doelmatige versterkingen, zijn/worden out-of-the-box sessies gehouden om buiten de traditionele
kaders tot goedkopere oplossingen te komen en is vroegtijdig het verwachte financiële knelpunt gerapporteerd.
Risico 2 Als gevolg van kwalitatief onvoldoende risicomanagement, planningen en
ramingen van de projecten, is de prognose-eindstand van het programma ook in de
toekomst instabiel.
In 2009 is veel werk gestoken in het optimaliseren van het beheerssysteem met het
doel om eind 2009 een stabiel programma te hebben. In dit kader zijn de beheerders gestimuleerd de kwaliteit van hun projectbeheersing te verhogen en voor elk
project een betrouwbare SSK-raming en PPI-planning te leveren. Dit heeft tot verdergaande professionalisering van de projectbeheersing geleid. Wanneer de beheersing van de projecten echter nog niet compleet op orde is en de kwaliteit van het
risicomanagement en de geleverde planningen en ramingen nog te wensen over
laat, blijft het programma instabiel.
Daarnaast zal het programmabureau een analyse maken van de financiële ontwikkeling van het programma, geplaatst in het licht van vergelijkbare grote programma’s en risicogestuurd een nadere analyse op projectniveau te maken, om zo tot
een stabiele prognose eindstand te komen. Zij zal daartoe een reviewteam instellen
van ervaren programmamanagers en deskundigen.
Risico 3 Als gevolg van onvoldoende kennis over de uitvoering van projecten wordt
er onvoldoende rekening gehouden met kostenrisico’s in de uitvoering, waardoor de
kosten van de uitvoering oplopen.
Wanneer de uitvoering van projecten onvoldoende wordt voorbereid, ontstaat er
uitloop van de planning en worden extra kosten gemaakt. Deze risico’s worden benoemd door projecten die zich aan het einde van de Planstudiefase of in de Realisatiefase bevinden. Voor de projecten in de planstudiefase is dit risico te beperken
door tijdig maatregelen te treffen. Ook door ervaringen van andere projecten in uitvoering te delen worden de risico’s vaak nog aangescherpt met zowel positieve als
negatieve gevolgen voor de ramingen en planningen. Voor de projecten die in de
realisatiefase zijn, hebben optredende risico’s die niet of onvoldoende zijn meegenomen in de raming en planning, veelal direct effect op de kosten of de uitvoeringstermijn.
Pagina 12 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Om de uitvoeringsrisico’s te reduceren en te beheersen is inmiddels een extra contactmoment tussengevoegd waarin het aanbestedingsdossier beoordeeld wordt. Het
technisch management van het programmabureau is versterkt op het gebied van
uitvoeringskennis. Er worden workshops aangeboden waarin uitvoeringskennis centraal staat. Aansluitend worden bij beheerders specifieke sessies georganiseerd om
op projectniveau de risico’s te benoemen en beheersmaatregelen te bespreken. De
ervaringen die worden opgedaan op dit gebied worden geïnventariseerd en verspreid onder andere beheerders.
Risico 4 Als gevolg van stijgende prijzen van grondstoffen (zand, klei, staal) nemen
de realisatiekosten van projecten toe.
In toenemende mate komen projecten van het HWBP in uitvoering. Bij nagenoeg
alle projecten spelen grondstoffen een grote rol: zij hebben grote invloed op de kosten. Het gaat hierbij met name om grondstoffen als zand, klei en staal (damwanden), maar ook olie als brandstof voor materieel wordt als grondstof beschouwd.
Hoewel er momenteel sprake is van de nodige aanbestedingsmeevallers, vooral bij
kustprojecten (zandsuppleties), blijft het risico op kostenstijging als gevolg van stijgende grondstofprijzen aanwezig. In de periode tot 2008 waren de prijzen voor
zand-, grind en kleiwinning fors toegenomen. Door de huidige marktsituatie wordt
dit enigszins verbloemd maar het risico is vrij groot dat de kosten voor de projecten
weer zullen toenemen zodra de economie weer aantrekt als gevolg van met name
stijgende grondstofprijzen.

Pagina 13 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

5.2 Programma Kansen
Het programma kent ook verschillende kansen.
Kans 1 Innovaties
Innovaties doen zich in het programma voor zoals de toepassing van waterontspanners, het gebruik van lichte materialen, etc. Het programmabureau staat in beginsel
positief tegenover innovaties, mits zij geen negatieve effecten hebben op de planning van projecten, de haalbaarheid is aangetoond en wetenschappelijk kunnen
worden onderbouwd.
Kans 2 Optimalisatie binnen de voorkeursalternatieven
Binnen verschillende voorkeursalternatieven zijn er mogelijkheden om verder te optimaliseren. Deze optimalisatiemogelijkheden zijn door het programmabureau nader
onderzocht en in beeld gebracht. Op beleidsniveau zal de afweging plaatsvinden in
hoeverre deze mogelijkheden als basis dienen van de subsidieverlening
Kans 3 Doorwerken in het Stormseizoen
Een kans tot het versnellen van projecten is het doorwerken in het stormseizoen. Er
zijn dan wel extra maatregelen noodzakelijk om risico’s tijdens de uitvoering te beperken. Ondanks dat dit wellicht meer zal kosten, kunnen de projecten eerder aan
de veiligheidsnorm voldoen.

Pagina 14 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

6 Ontwikkelingen in en rond het HWBP

6.1 Verbeterde programmabeheersing
Het afgelopen jaar heeft in het teken gestaan van de verbetering van de programmabeheersing.
Het programmabureau heeft daarom een nieuw programmabeheersplan opgesteld,
waarin de relatie tussen de procedures voor planvorming en realisatie die de projecten doorlopen en de processen die met het programmabureau worden doorlopen
duidelijk zijn beschreven. In het plan wordt de systematiek van externe kwaliteitsborging (EKB) en het risicogestuurd toetsen beschreven. Om het Programmabureau
te ondersteunen bij de ontwikkeling en implementatie van de beheersing is er een
begeleidingsgroep opgericht met vertegenwoordigers van beheerders, RWSWaterdienst en Programmabureau.
Speerpunt was ook om de waterschappen mee te nemen in het beheersingstraject.
De beheerders is in het kader hiervan gevraagd voor alle projecten een risicodossier, PPI-planning en SSK-raming op te leveren. Op dit vlak heeft aanzienlijke professionalisering plaatsgevonden ten opzichte van de start van het programma. Ook
is een aanzienlijke kwaliteitsverbetering gerealiseerd van de ramingen en planningen. Om meer inzicht te krijgen in de projectbeheersing is in het najaar een aantal
projecten die zich in de planfase bevinden uitgebreid doorgesproken. De bedoeling
was meer zicht te krijgen op de risico’s en de vertaling daarvan in raming en planning. Daarbij is niet alleen ingegaan op de techniek, maar ook andere aspecten zoals het omgevingsmanagement, de inkoop, de voorbereiding van de uitvoering, enzovoort.
Het programmabureau spant zich in om de kwaliteitsverbetering die zich in de projectbeheersing heeft voorgedaan ook in de komende periode met kracht voort te
zetten. Er zullen weer workshops georganiseerd worden en kennisoverdracht wordt
gefaciliteerd. Bovendien zullen meer projecten uitgebreid doorgesproken worden om
de ‘lijken uit de kast te krijgen’. Het programmabureau overweegt een review team
in te stellen, samengesteld uit ervaringsdeskundigen met grote staat van dienst dat
gesprekken voert met de beheerders.

6.2 Evaluatie van het programma
In juli 2009 is de evaluatie door KPMG van het HWBP gereed gekomen. Ook heeft
de Algemene Rekenkamer een onderzoek naar de Zwakke Schakels uitgevoerd. De
belangrijkste resultaten van deze onderzoeken zijn de volgende:
• De belangrijkste conclusie uit de evaluatie door KPMG is dat het huidige wettelijke
systeem een efficiencyprikkel ontbeert omdat in de Wet op de Waterkering (thans
Waterwet) is vastgelegd dat het Rijk 100% van de kosten van de uitvoering van
de verbeteringswerken door de waterschappen financiert, inclusief de voorbereidingskosten. Ondanks deze structurele ‘beperking’ in het systeem wordt in de
evaluatie overigens geconstateerd dat de beheersing van het programma binnen
de vigerende juridische kaders naar behoren is. De concrete aanbevelingen om
het subsidieprogramma binnen dit kader beter beheersbaar te maken zijn door
het programmabureau HWBP en de waterschappen inmiddels opgepakt.
Pagina 15 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

• De Algemene Rekenkamer geeft aan dat volgens de ministeriële regeling die hiervoor momenteel van kracht is, waterschappen boven op de bouwkosten een opslag van 15% mogen hanteren voor de eigen voorbereidingskosten. De Algemene
Rekenkamer constateert dat deze regeling de waterschappen niet stimuleert om
kritisch om te gaan met de voorbereidingskosten. Ten tweede prikkelt de regeling
waterschappen nu eerder om hogere in plaats van lagere bouwkosten te maken.
De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat heeft in haar antwoord aan de Algemene Rekenkamer reeds aangegeven dat de hoogte van het percentage
(maximaal 15% van de geraamde uitvoeringskosten) voor het vergoeden van
voorbereidingkosten zal worden bezien..
6.3 Contacten met de beheerders
De dagelijkse contacten met de beheerders lopen via de projectbegeleiders. Voor de
beheerders vormen zij de frontofficie van het programmabureau.
Het programmabureau organiseert samen met de beheerders centrale themadagen.
Ook in 2009 zijn deze gehouden met centrale thema’s “lessons learnt” en “Grip op
de uitvoering’.
De beheerders zijn ook het afgelopen jaar ondersteund met een aantal workshops,
bijvoorbeeld over de projectbeheersing, maar ook over de Leidraden en over toetsing van bijvoorbeeld natuurwetgeving in projecten.
Supportgroep en begeleidingsgroep
De supportgroep is regelmatig bijeengekomen om ontwikkelingen in en rond het
programma te bespreken en thematische bijeenkomsten voor te bereiden. Deze bijeenkomsten vinden in toenemende mate plaats op initiatief van beheerders.
In de afgelopen periode is de begeleidingsgroep diverse keren bijeen gekomen om
feedback te geven op de ontwikkeling en implementatie van het nieuwe programmabeheersplan vanuit de optiek van de beheerders. Ook in de komende periode zal
de begeleidingsgroep, zij het in een lage frequentie, mee blijven denken over de
belangrijkste ontwikkelingen op dit vlak.

6.4 Bijzondere ontwikkelingen in projecten
Bij een aantal projecten hebben zich bijzondere ontwikkelingen voorgedaan. Hieronder worden de belangrijkste benoemd.
Temporiseren Houtribdijk
De planstudie over de verbetering van de Houtribdijk is getemporiseerd vanwege
een generieke taakstelling op het Infrastructuurfonds.
Toetsen Zwakke Schakels in Noord Holland
In 2009 is veel tijd besteed aan de projecten WZ 001 Kop van Noord Holland en WZ
002 Hondsbossche- en Pettemer Zeewering. Beide projecten kennen een zeer complexe bestuurlijke omgeving. Inmiddels zijn voor beide projecten alle stukken beschikbaar om een toets door het programmabureau op het voorkeursalternatief uit
te kunnen voeren. Deze zal begin 2010 uitgevoerd worden.

Pagina 16 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Uitvoering Zwakke schakels Delflandse Kust en Scheveningen
Het project Delflandse Kust heeft verzocht extra zand aan te mogen brengen, aangezien de bodemligging bij uitvoering van het project anders bleek te zijn dan verwacht. De extra kosten die dit met zich mee bracht, zijn gecompenseerd door meevallende brandstofprijzen. De aanbesteding van de zandsuppletie bij Scheveningen
is juist gunstiger uitgevallen dan was voorzien.
Verkenning alternatieve oplossingen Markermeerdijken
Naar aanleiding van de sterk oplopende kosten van de projecten langs de NoordHollandse Markermeer-kust is in samenwerking met de beheerder en de provincie
de haalbaarheid van vooroeverkeringen in het Markermeer verkend. In de komende
periode wordt de verkenning afgerond en zal met het hoogheemraadschap worden
overlegd hoe de resultaten van de brainstorm verder gebruikt kunnen worden. Tot
die tijd worden de verschillende MER procedures voor een reguliere dijkversterking
met volle kracht voortgezet.
Praktijkproef Lekdijk
Waterschap Rivierenland heeft in de afgelopen periode een praktijkproef uitgevoerd
met de INSIDE-technieken Mixed in Place en Dijkdeuvels. Mixed in Place heeft te
veel vervormingen in de dijk en nabijgelegen woningen opgeleverd. Naar aanleiding
hiervan is besloten Mixed in Place niet verder mee te nemen als variant in de
planstudie. De toepassing van de technieken wordt momenteel geëvalueerd, waarna
met het waterschap overlegd zal worden over de invulling van het vervolg van de
proef. In de komende periode wordt verder overlegd met het waterschap over deze
en andere mogelijke innovaties, zoals de toepassing van de zogenaamde waterontspanner.
Ontwerprandvoorwaarden Waddenzee
Het definitieve advies over de te hanteren uitgangspunten voor ontwerprandvoorwaarden in Waddenzee is met enige vertraging opgeleverd en gecommuniceerd met
het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en het Wetterskip Fryslân met
advies. Het advies komt er op neer dat – om de aansluiting met de HR 2011 te garanderen – Rand2001 als uitgangspunt gehanteerd moet worden, met daarop 10%
toeslag op zowel de golfhoogte als golfperiode. Daaroverheen komt nog een robuustheidstoeslag van 10%. Mogelijk heeft de toepassing van deze randvoorwaarden invloed op de raming van de projecten langs de Waddenzee van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en Wetterskip Fryslân
Zettingsvloeiingen (Dordtsche Kil)
In de Dortsche Kil was sprake van een urgent probleem als gevolg van Zettingsvloeiingen. In overleg met het Waterschap Hollandse Delta en de Provincie Zuid Holland is besloten op zeer korte termijn maatregelen te treffen. Dit project is in 2009
na goedkeuring door de bewindspersoon opgenomen op het HWBP en is inmiddels
een beschikking afgegeven.
Onderzocht wordt in hoeverre zettingsvloeiingen ook bij andere projecten een urgent probleem is.

Pagina 17 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

6.5 Afstemming met Ruimte voor de Rivier
Het HWBP en het Programma Ruimte voor de Rivier (PDR) trekken samen op om
innovatieve dijkversterkingstechnieken te stimuleren.
Door een drietal waterschappen is een verzoek ingediend om enkele korte dijktrajecten uit PDR onder regie van het HWBP te laten uitvoeren. Dit verzoek is ingewilligd. Inmiddels zijn de bijbehorende budgetten uit het PDR-budget overgeheveld
naar HWBP.

Pagina 18 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Bijlage

A

Samenstelling HWBP eind 2008

Pagina 19 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Bijlage

B

Samenstelling HWBP eind 2009

Pagina 20 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Pagina 21 van 22

Voortgangsrapportage HWBP 2009

Bijlage

C

Projectfase HWBP projecten per beheerder

Peildatum 15 december 2009
Beheerder

aantal

getempo-

projecten

riseerd

gepland

planstudie realisatie voldoet
aan
norm

HH Hollands Noorderkwartier
WS Hollandse Delta

14

8

2

4

16

10

4

2

WS Rivierenland

4

2

WS Zeeuws-Vlaanderen
HH Schieland en Krimpenerwaard
HH Delfland

1

WS Fryslân

12

RWS IJsselmeergebied

3

WS Zeeuwse Eilanden

6

1

HH Rijnland

3

1

RWS Zeeland

2

1

WS Vallei en Eem

1

1

RWS Noord Holland

2

1

RWS Oost Nederland

1

WS Noorderzijlvest

2

WS Aa en Maas

4

3

HH Amstel, Gooi en Vecht

1

1

WS Groot Salland

3

1

WS Rijn en IJssel

4

4

WS Hunze en Aa's

1

1

Provincie Groningen

2

2

WS Veluwe

1

1

WS Zuiderzeeland

1

Totaal

92

2
1

4

1

4

1

1

2
8

1

2

1

1

1
3
1

1

4
2

1
1
1
1

1
1

2

1
1

2

40

18

31

Pagina 22 van 22