Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 950 X

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Defensie
2017

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 juni 2018
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 16 mei 2018 inzake het
rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2017 bij het Ministerie van
Defensie (X) (Kamerstuk 34 950 X, nr. 2).
De Minister en Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij brief
van 4 juni 2018. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-34950-X-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 X, nr. 7

1

1
Deelt u de opvatting van de Algemene Rekenkamer (AR) dat
alleen het baten-lastenstelsel goed is ingericht om zicht op de
totale kosten van investeringen te krijgen en te houden en in de
begrotings- en verantwoordingsinformatie tot uitdrukking te
brengen, en dat het baten-lastenstelsel ook meer dan het
verplichtingen-kasstelsel een bedrijfseconomisch optimaal
materieelbeheer faciliteert? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat
u hiermee doen?
Defensie hecht belang aan het verkrijgen van meer kosteninzicht, maar
het voeren van een baten-lastenstelsel is hiervoor geen noodzakelijke
voorwaarde. Zoals de Algemene Rekenkamer terecht stelt, is Defensie
eind 2013 met een programma gestart om de financiële toekomstbestendigheid van Defensie te verbeteren. Onderdelen van dit programma zijn
bijvoorbeeld het verankeren van de levensduurkosten van wapensystemen in de processen en systemen van Defensie en het funderen van de
planningssystematiek en het investeringsbeheer op de levensduurkosten
van wapensystemen. Daarnaast zal het voorgenomen nieuwe IT-bedrijf
per 1 januari 2019 binnen het kas-verplichtingenstelsel een intracomptabele kostenmodule voeren. Dit sluit aan op de kabinetsreactie op het
rapport van de Adviescommissie Verslaggevingsstelsel rijksoverheid
(Kamerstuk 31 865, nr. 107).
2
Verwacht u in 2018 een groter aantal Fte’s in dienst te hebben
dan in voorgaande jaren?
Vanwege de intensiveringen van de afgelopen jaren neemt de omvang
van de krijgsmacht in de komende jaren toe, waardoor het aantal
beschikbare arbeidsplaatsen toeneemt. In hoeverre dit ook leidt tot een
hogere vulling van de krijgsmacht is (mede) afhankelijk van de
wervingsresultaten.
3
Klopt het dat de investeringen al sinds 2009 elk jaar lager
uitgevallen zijn dan begroot? Wat gaat u hieraan doen?
Het klopt dat de investeringen lager uitvallen dan begroot. Vanaf 2013 is
een stijging zichtbaar in het investeringsbudget. De gerealiseerde
investeringen laten ook een stijgende lijn zien, maar met vertraging. Het
realiseren van investeringsprojecten vergt tijd. Een project van planning
tot realisatie kost vaak enkele jaren. Pas als het materieel is geleverd en de
facturen zijn ontvangen kan worden betaald. Er zijn diverse maatregelen
getroffen om de voorzieningen in keten te verbeteren, zoals het herzien
van het Defensie Materieel Proces (DMP) en het vereenvoudigen van de
procesgang voor investeringsprojecten tot 25 miljoen. Investeringen laten
zich in de praktijk echter moeilijk plannen, omdat er bijvoorbeeld
juridische procedures worden aangespannen of leveringen zijn vertraagd
of van onvoldoende kwaliteit zijn. Door de ongelimiteerde eindejaarsmarge kan niet gerealiseerd investeringsbudget worden meegenomen
naar volgende jaren.
4
Kunt u bij het JSF-project bewerkstelligen dat het JPO alle
rapportages van de auditinstanties tijdig verstrekt?
Het JPO dient de partnerlanden van het F-35 programma te voorzien van
rapportages van de Amerikaanse auditinstanties. Nederland dient actief
verzoeken bij het JPO in voor de ontvangst van deze rapportages.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 X, nr. 7

2

Nederland blijft zich inspannen om de rapportages tijdig te ontvangen,
maar is hierin afhankelijk van de levering door het JPO.
5
Bent u bereid met meetbare indicatoren te komen, waarmee de
ontwikkeling van de logistieke keten en organisatie te monitoren
en te documenteren is?
Als onderdeel van het Plan van Aanpak Verbeteren Materiële Gereedheid
is reeds een aantal meetbare indicatoren ontwikkeld op grond waarvan
acties worden genomen. Er worden nog meer indicatoren ontwikkeld. De
aanbeveling wordt daarmee opgevolgd.
6
Hoe gaat u rapporteren in hoeverre het plan van aanpak daadwerkelijk leidt tot verbeteringen in de materiële gereedheid van
wapensystemen?
Het verbeteren van de materiële gereedheid maakt deel uit van het herstel
van de basisgereedheid. De gereedheid en inzetbaarheid van eenheden is
niet alleen afhankelijk van de materiële gereedheid, maar ook van de
personele gereedheid en de geoefendheid. Dit zal uiteindelijk moeten
leiden tot een stijging van het aantal operationeel gerede eenheden. In de
inzetbaarheidsrapportage wordt u hier twee maal per jaar over
geïnformeerd.
7
Deelt u de vrees dat zonder voldoende capaciteit de realisatie van
de nieuwe IT-infrastructuur en migratie van de huidige naar de
nieuwe IT-infrastructuur gevaar loopt en mogelijk kan leiden tot
meerkosten?
Voldoende personele capaciteit is al eerder in de voortgangsrapportage IT
(Kamerstuk 31 125, nr. 76) benoemd als een risico voor de realisatie van
GrIT. Als er onvoldoende capaciteit beschikbaar is en dit tot vertraging
leidt, moet de huidige IT langer in stand worden gehouden. Dat zou tot
meerkosten leiden. Met behulp van project portfolio management maakt
Defensie keuzes voor de verdeling van schaarse personele expertise op
basis van prioriteiten. Daarnaast wordt aanvullend externe capaciteit
ingehuurd. De vernieuwing van de IT (GrIT) is, naast het waarborgen van
de continuïteit, één van de topprioriteiten.
8
Wat gaat u doen met de aanbeveling om aan te sturen op het
verder verbeteren van de kennis en kunde over het gebruik van
het ERP-systeem?
Voor de verbetering van kennis en kunde worden de huidige opleidingen
omgezet naar E-learning modules waarmee het mogelijk wordt vanaf de
eigen werkplek opleidingen te volgen. Daarnaast worden ketengerichte
trainingen ontwikkeld waarbij alle verantwoordelijken in een (proces)keten
van begin tot eind gezamenlijk worden getraind. Verder is een intranetsite
beschikbaar waarop handige «tips and tricks» staan en informatie wordt
gedeeld over het gebruik van het ERP-systeem. Op centraal niveau is er bij
het JIVC een defensiebreed Competence Center dat gebruikende
eenheden ondersteunt. Ook binnen logistiek opleidingscentrum van het
CLAS bestaat een (opleidings)kenniscentrum. In functieomschrijvingen
van verschillende functies binnen het materieellogistieke en financiële
domein is kennis van en ervaring met gebruik van ERP als eis
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 X, nr. 7

3

9
Hoe gaat u invulling geven aan de resterende verbeterplannen om
kwetsbaarheden te verhelpen?
Bij de informatiebeveiliging heeft Defensie vooruitgang geboekt in 2017.
Zo zijn de dossiervorming van de 14 kritieke systemen en de sturing op de
informatiebeveiliging verbeterd. De resterende verbeterplannen zullen,
conform de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer, worden uitgevoerd. Het accreditatie-beleid is herzien. In het nieuwe beleid wordt,
binnen de Navo-richtlijnen, meer focus aangebracht in de te accrediteren
systemen. Daarmee wordt beter gestuurd op de risico’s en wordt tevens
de bestuurbaarheid verbeterd. Het – waar nodig – actualiseren van de
accreditatie van kritieke systemen wordt in 2018 en 2019 ter hand
genomen.
10
In het niet-beleidsartikel 9 Algemeen worden de niet specifiek
aan een defensieonderdeel toe te wijzen programma-uitgaven
opgenomen, waaronder MIVD. Echter, worden de 5,6 miljoen euro
hogere uitgaven dan begroot voor missies algemeen verklaard
door o.a. hogere uitgaven voor de MIVD? Kan dit nader worden
verklaard? Hoe verklaart u het verschil in het opnemen van deze
uitgaven in verschillende beleidsartikelen?
De uitgaven voor de MIVD in missies algemeen zijn uitgaven die
samenhangen met inzet van de MIVD in missies. Deze worden ten laste
gebracht van artikel 1 (inzet) en niet ten laste van de reguliere
programma- of apparaatsuitgaven voor de MIVD (artikel 10 Centraal
apparaat). De MIVD heeft in 2017 meer inzet gepleegd ten behoeve van
crisisbeheersingsoperaties. Deze uitgaven zijn gerelateerd aan missies en
worden daarom op artikel 1 verantwoord.
11
Hoe beoordeelt u het oordeel van de AR dat de toepassing van
het systeem voor de inhuur van ICT-expertise bij het Ministerie
van Defensie niet voldoet aan de geldende Europese aanbestedingswetgeving?
16
Kunt u toelichten wat u bedoelt met de door u genoemde
juridische discussie? Waaruit blijkt dat hiervan sprake is?
Defensie gebruikt het Dynamisch Aankoopsysteem (DAS), een soort
elektronische marktplaats, onder meer voor een meer flexibele inhuur van
IT-diensten. Hierdoor kunnen ook dienstverleners uit het MKB een goede
kans maken om voor opdrachten van Defensie te worden ingeschakeld.
Over de juiste toepassing van een DAS in deze context bestaan verschillende juridische interpretaties. Defensie heeft hierover eerder advies
gevraagd van de Landsadvocaat. De Algemene Rekenkamer (AR)
beoordeelt het gebruik van het DAS voor de inhuur van diensten nu als
onrechtmatig. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft een rijksbreed beleidskader opgesteld voor de
toepassing van het DAS bij het inhuren van diensten dat door de AR nog
steeds als strijdig met de Europese aanbestedingsregelgeving wordt
beschouwd. Met BZK is Defensie van mening, mede op basis van
voornoemd advies, dat het beleidskader en het DAS voor inhuur bij
Defensie wel aan de Europese aanbestedingsregelgeving voldoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 X, nr. 7

4

12
Ziet u ook de noodzaak om meer capaciteit bij het munitiebedrijf
beschikbaar te stellen, teneinde de genoemde actiepunten op te
pakken?
Er is inmiddels aanvullende capaciteit ter beschikking gesteld aan het
munitiebedrijf om het beheer te verbeteren. Extra capaciteit voor de
uitvoerende taken van het munitiebedrijf wordt op korte termijn voorzien.
13
Wat gaat u concreet doen om ervoor te zorgen dat de administratie van de centrale voorraad munitie bij het munitiebedrijf op
orde wordt gebracht?
In 2017 is een 100% controle uitgevoerd, waarmee de administratie van de
centrale voorraad munitie op orde is gebracht. Om zeker te stellen dat
deze ook op orde blijft zijn extra controles ingebouwd om afwijkingen
tijdig te onderkennen. Daarnaast worden steekproeven uitgevoerd.
14
Gaat u in het nieuwe huisvestingsplan rekening houden met de
opgaven die er liggen voor de veranderende strategische
behoefte aan huisvesting van mensen en materieel voortvloeiend
uit de Defensienota 2018, het achterstallig onderhoud van
gebouwen, de eisen van de brandveiligheid en de meting van de
benutting en bezetting van panden?
De consequenties van de maatregelen uit de Defensienota 2018
(Kamerstuk 34 919, nr. 1) op de huisvesting van mensen en materieel
worden in het nieuwe huisvestingsplan meegenomen. Hierbij wordt
rekening gehouden met de bezettingsgraden van de diverse categorieën
gebouwen en de staat van onderhoud van de gebouwen. Vanzelfsprekend
wordt ook de brandveiligheid op orde gebracht. Voor cel- en zorggebouwen is dat inmiddels gebeurd. De overige gebouwen volgen zo
spoedig mogelijk. Het Rijksvastgoedbedrijf werkt hierbij met een krappe
planning. Het op orde brengen van de huisvesting zal in een veelomvattend meerjarig huisvestingsplan worden vormgegeven. Niet alles kan
in een keer worden gerealiseerd. Dit is ook afhankelijk van capaciteit van
het Rijksvastgoedbedrijf.
15
Kunt u, in het kader van het budgetrecht van de Kamer, alsnog
aangeven hoe de 197 miljoen euro extra budget voor herstel van
de basisgereedheid verdeeld is over de beleidsartikelen 2 tot en
met 5?
Het extra budget van 197 miljoen is in twee stappen in de begrotingen van
2017 en 2018 als volgt verdeeld over de beleidsartikelen van defensie:
Bedragen in € mln. Door afronding kunnen verschillen in
de totale som ontstaan.

2017

2018

2019

2020

2021 e.v.

art 2
art 3
art 4
art 5
art 6
art 7
art 8
art 10

13,4
55,5
35,0
4,5
18,0
47,6
17,6
5,5

13,5
54,0
38,2
4,4
16,0
47,6
17,9
5,5

16,2
55,7
27,6
5,3
14,0
48,1
24,6
5,6

14,6
56,5
29,5
5,1
12,0
48,0
25,8
5,6

16,2
60,9
35,8
5,3
– 3,0
52,2
23,6
6,1

197,0

197,0

197,0

197,0

197,0

CZSK
CLAS
CLSK
KMAR
investeringen
DMO
DOSCO (voorheen CDC)
centraal apparaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 X, nr. 7

5

16
Kunt u toelichten wat u bedoelt met de door u genoemde
juridische discussie? Waaruit blijkt dat hiervan sprake is?
Zie het antwoord op vraag 11.
17
In hoeveel gevallen van melding van integriteitsschendingen zijn
er aangiftes gedaan bij de Koninklijke Marechaussee (KMar)?
Dit is niet bekend. Het systeem Melding van Voorvallen (MVV) bevat geen
functionaliteit die een koppeling mogelijk maakt tussen een melding en
een aangifte bij de KMar.
18
In 2017 zijn er n.a.v. een melding van integriteitsschending 122
keer «andere maatregel genomen», kunt u deze «andere
maatregel» nader verklaren en typeren?
Bij andere maatregelen kan gedacht worden aan een waarschuwingsbrief
of het aanspreken van iemand zonder dat dit een rechtspositioneel besluit
is. Dit is nader toegelicht in het jaarverslag integriteitsmeldingen.
19
Hoe zijn de 98 gevallen, waar geen maatregelen zijn genomen,
afgewikkeld?
In een aantal zaken is geregistreerd dat er geen maatregel is getroffen. Het
gaat dan bijvoorbeeld om iemand die reeds in een strafrechtelijke
procedure gestraft is. Ook is bij een aantal zaken gekozen voor een andere
oplossing. Denk hierbij aan een gesprek met de commandant en
betrokken partijen of het toespreken van de eenheid door de
commandant.
20
Hoe zijn de 1426 klachten die bij KMar zijn binnen gekomen
afgewikkeld? Kunt u dit nader verklaren?
De KMar is bestuurlijk toezichthouder op de beveiliging van de burgerluchtvaart en ontvangt in die hoedanigheid de klachten die burgers
hebben over de security check die op luchthavens wordt uitgevoerd door
private organisaties. Er zijn 864 klachten bij de KMar binnengekomen die
betrekking hebben op het handelen van medewerkers van de private
organisaties. Deze zijn afgehandeld door de Brigade Toezicht Beveiliging
Burgerluchtvaart. De 562 klachten over de Kmar in het kader van de
politietaak zijn afgehandeld door de betreffende brigade en in negen
gevallen door de commandant KMar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 X, nr. 7

6