Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2016

Nr. 90

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 17 maart 2016
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 14 december 2015 inzake
de voorziening AOW-gat (Kamerstuk 34 300 X, nr. 71).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 16 maart 2016.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Eck

kst-34300-X-90
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

1

1.
Wordt de leeftijd voor het Functioneel Leeftijdsontslag (FLO) ook
opgehoogd als gevolg van de ophoging van de AOW-leeftijd?
Ja, in het deelakkoord arbeidsvoorwaarden Defensie van 16 april 2015 zijn
onder andere afspraken gemaakt over een nieuwe diensteinderegeling
voor het militair personeel. Een van de overeengekomen uitgangspunten
heeft betrekking op het verplichte leeftijdsontslag voor militairen.
Afgesproken is dat de ontslagleeftijd wordt opgehoogd.
2.
Klopt het dat binnen de gemaakte afspraken het diensttijdpensioen, in tegenstelling tot het AOW-deel, wel vanaf het 65e
levensjaar volledig tot uitkering komt? Graag een toelichting.
Ja, de «Voorlopige voorziening tegemoetkoming inkomensderving als
gevolg van ophoging AOW-leeftijd» gaat uit van het ingaan van het
ouderdomspensioen op 65-jarige leeftijd. Voor oud-militairen ontstaat op
grond van de huidige militaire pensioenregeling recht op ouderdomspensioen op de dag dat de deelnemer 65 jaar wordt. Oud-burgermedewerkers
kunnen er voor kiezen om het ABP-Keuzepensioen bij 65 jaar te laten
ingaan.
3.
Gaan nadere (nieuwe) afspraken ten koste van de budgettaire
ruimte die ter beschikking staat voor actief dienende militairen?
Meer specifiek, wordt de compensatie voor het AOW-gat, zoals
afgesproken binnen de onderhandelingen, bekostigd uit het
arbeidsvoorwaardenbudget van Defensie, dat bedoeld is voor de
gehele Defensiepopulatie, dus zowel actief als postactief
personeel? Zo ja, wat zijn de consequenties van deze oplossing
voor actief dienend personeel die gezien hun leeftijd geen
aanspraak maken op de regeling? Graag een toelichting.
35.
Was hier al budget voor gereserveerd en was dit toereikend?
49.
Hoe wordt de – door u met Centrales voor Overheidspersoneel
overeengekomen – voorlopige voorziening ter compensatie van
het AOW gat bij gewezen militair personeel gefinancierd?
50.
Wat zijn – in de tijd gezien – de consequenties van deze financiering voor aanvankelijke plannen en raakt dit de begroting in
algemene zin of ziet de financiering toe op de beschikbare
arbeidsvoorwaardelijke ruimte? Werkt deze maatregel door in de
ruimte benodigd voor de aanpassing van de arbeidsvoorwaarden
voor actief dienend personeel?
In de nota «In het belang van Nederland» zijn kosten voorzien voor de
AOW-gat problematiek (Kamerstuk 33 763, nr. 1). Deze voorziening was
echter onvoldoende om samen met de centrales van overheidspersoneel
overeenstemming te bereiken over een voor alle partijen acceptabel
voorzieningenniveau. De substantiële kosten voor de overeengekomen
AOW-gat voorziening komen ten laste van de arbeidsvoorwaardenruimte.
Het gevolg daarvan is dat minder arbeidsvoorwaarderuimte resteert voor
het actief dienend personeel.
4.
Staat het netto bedrag dat gedupeerden maandelijks krijgen
uitgekeerd als tegemoetkoming om hun AOW-gat te dichten
gelijk aan 85–90% van hun oorspronkelijke netto AOW-uitkering?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

2

Zo nee, wat is het juiste percentage? Hoe groot is dit verschil
(gemiddeld) in euro’s per maand? Graag met inzichtelijke
berekening in beeld brengen.
5.
Herkent u de berekening door de beroepsverenigingen dat het
AOW-gat dat resteert na de gemaakte afspraken zo’n 400 euro
netto zou bedragen? Herkent u dit bedrag? Is dit juist? Zo nee,
kunt u het resterende AOW-gat nader specificeren?
6.
Waarom wordt de maandelijkse tegemoetkoming die
gedupeerden ontvangen om hun AOW-gat te compenseren
aangemerkt als regulier inkomen waarover AOW-premie moet
worden afgedragen, aangezien het hier gaat om een gat in
inkomsten die in de oude constructie vrij zouden zijn geweest
van AOW-premie? Graag een uitgebreide toelichting.
7.
Is er voor deze groep personen geen mogelijkheid om een
verlaagd, bijzonder tarief te hanteren? Zo nee, waarom niet?
36.
Kunt u aangeven hoe het mogelijk is dat, ondanks de tegemoetkoming vanuit het Ministerie van Defensie, de gewezen militairen
in de periode waarin het AOW-gat voor hen van toepassing is, nog
steeds worden geconfronteerd met aanzienlijke negatieve
inkomenseffecten en waar deze negatieve netto effecten het
gevolg van zijn?
54.
Kunt u aangeven waarom het niet mogelijk is om een uitzondering te maken in de toepassing van de fiscale regels?
Met de centrales van overheidspersoneel is overeenstemming bereikt
over een tegemoetkoming waarbij het brutobedrag van de ontbrekende
AOW volledig wordt gecompenseerd in de periode tussen 65 jaar en de
AOW-leeftijd. Hierdoor zijn de bruto-maandinkomsten van de
oud-defensiemedewerker in de periode tussen 65 jaar en de AOW-leeftijd
gelijk aan de bruto-maandinkomsten na het bereiken van de
AOW-gerechtigde leeftijd. In bijlage 1 is de inkomenspositie van een
aantal zogeheten «maatmensen» weergegeven1. In de tabellen wordt
zichtbaar gemaakt hoe het maandinkomen van de betreffende
maatmensen zich ontwikkelt in de opeenvolgende fasen:
1. werkzame periode;
2. UGM- of wachtgeldperiode;
3. pensioen plus tegemoetkoming na het stoppen van de UGM of
wachtgelduitkering;
4. pensioen plus AOW vanaf het bereiken van de AOW-gerechtigde
leeftijd.
Hierbij worden zowel de bruto- als nettobedragen vermeld.
Door de verhoging van de AOW-leeftijd loopt de verplichting om
AOW-premie te betalen ook langer door. De tegemoetkoming voor het
AOW-gat is regulier belast als inkomen uit vroegere dienstbetrekking.
Over dit belaste inkomen vindt, op basis van de zogeheten groene tabel,
loonheffing plaats en worden premies volksverzekeringen ingehouden. De
premie voor de volksverzekering Algemene Ouderdomswet (AOW)
bedraagt in 2016 17,9 procent over ten hoogste 33.715 euro. Dit geldt voor
iedere (oud-)werknemer in Nederland. Door deze systematiek is het niet
mogelijk een lager belastingtarief toe te passen zolang de gewezen
defensiemedewerker niet de AOW-gerechtigde leeftijd heeft bereikt.
Hierdoor ontvangt hij/zij tot de AOW-gerechtigde leeftijd een lager
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

3

nettobedrag dan de reguliere AOW-uitkering vanaf het bereiken van de
AOW-gerechtigde leeftijd.
8.
Bestaan er aanwijzingen bij Defensie dat de hele kwestie rondom
het AOW-gat van Defensiepersoneel afbreuk heeft gedaan aan de
reputatie van Defensie als betrouwbare werkgever? Zo ja, om
welke aanwijzingen gaat het? Is er bijvoorbeeld sprake van een
sterkere uitstroom van personeel of een verminderde instroom
die gerelateerd kan worden aan deze kwestie? Op welke wijze
denkt u deze imagoschade te kunnen herstellen?
Defensie heeft met de centrales van overheidspersoneel overeenstemming bereikt over de inhoud en het niveau van de AOW-gat
voorziening. Er is geen sterkere uitstroom of verminderde instroom als
gevolg van deze kwestie geconstateerd.
9.
Bent u, in samenspraak met de Minister van Financiën, alsnog
bereid om te zoeken naar een oplossing waarbij het volledige
AOW-gat – dus inclusief de nu misgelopen AOW-premies – gedicht
kan worden, zonder dat dit negatieve consequenties heeft voor
actief dienend personeel die gezien hun leeftijd geen aanspraak
maken op de regeling? Zo ja, wilt u de Kamer daar dan blijvend
over informeren? Zo nee, waarom niet?
43.
Ziet u de reparatie van het AOW-gat als een verantwoordelijkheid
van het kabinet als geheel? Zo nee, waarom niet?
48.
Is het kabinet bereid te zoeken naar een (fiscale) overgangsregeling die het effect van de inkomensgevolgen voor ieder bij wie
de pensioenleeftijd niet in de pas loopt met de AOW-leeftijd te
niet doet?
Van belang is dat iedereen die in Nederland woont, verzekerd is voor de
AOW. De verzekering impliceert dat AOW-rechten worden opgebouwd en
AOW-premie is verschuldigd over het inkomen tot aan de
AOW-gerechtigde leeftijd. Uitzonderingsposities of overgangsregelingen
ondermijnen dit AOW-stelsel, inclusief de betaalbaarheid daarvan.
10.
Behoort het bijzonder tarief, de groene loonbelastingtabel, tot de
mogelijkheden voor een compensatieregeling voor het AOW-gat?
Nee. De tegemoetkoming voor het AOW-gat wordt regulier via de groene
loonbelastingtabel in de loonheffing betrokken, aangezien het hier gaat
om loon uit vroegere dienstbetrekking. In de groene tabel wordt voor
iedereen onderscheid gemaakt in het tarief voor en na de
AOW-gerechtigde leeftijd (zie ook het antwoord op vraag 4).
11.
Kan voor diverse inkomensgroepen (van laag tot hoog) in een
tabel worden aangegeven wat de netto-inkomensgevolgen
kunnen zijn van het gegeven dat geen fiscale oplossing wordt
geboden voor de AOW-gat voorziening, aangezien er belasting en
AOW-premie over moet worden afgedragen en een netto-bedrag
zal overblijven dat lager is dan de AOW?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

4

Zie bijlage 12.
12.
Hoe rechtvaardigt het kabinet, dat de AOW-gat-voorziening
gedeeltelijk wordt gerepareerd vanuit arbeidsvoorwaardelijk geld
voor Defensie? Hoe is het te rechtvaardigen dat de gevolgen van
de verhoging van de AOW-leeftijd – die bij Defensie duidelijk
groter zijn dan in veel andere sectoren – voor een deel ten laste
komen van (gewezen) defensiepersoneel en niet geheel bekostigd
worden uit de toegenomen revenuen van de Staat als gevolg van
de verhoging van de AOW-leeftijd?
De verhoging van de AOW-leeftijd en de koppeling van de AOW-leeftijd
aan de ontwikkeling van de levensverwachting zijn gelet op het demografische proces van ontgroening en vergrijzing nodig om het Nederlandse
stelsel van oudedagsvoorzieningen ook voor de toekomst betaalbaar te
houden. De verhoging van de AOW-leeftijd heeft gevolgen voor iedereen
die de AOW-leeftijd nog niet bereikt heeft, niet alleen voor (gewezen)
defensiepersoneel of andere personen die gebruik maken van een VUT- of
prepensioenregeling.
Het brutobedrag van de ontbrekende AOW wordt door Defensie volledig
gecompenseerd in de periode tussen 65 jaar en de AOW-leeftijd. Dit
AOW-gat wordt gefinancierd met arbeidsvoorwaardelijk geld omdat de
kosten voor postactief personeel ook tot het arbeidsvoorwaardendomein
van Defensie behoren. De gevolgen van de verhoging van de AOW-leeftijd
zijn voor defensiemedewerkers in essentie niet anders dan bij andere
sectoren. Wel geldt voor Defensie dat, op basis van de bijzondere positie
van de militair, sprake is van een verplicht leeftijdsontslag voor militairen.
Over het niveau van deze voorziening is overeenstemming bereikt met de
centrales van overheidspersoneel. Defensie acht het hierbij van belang dat
er een balans is tussen de belangen van het actief dienend personeel en
het postactief personeel.
13.
Onderschrijft u artikel 1 van de Grondwet en de Richtlijn
2000/78/EG?
Ja.
14.
Heeft u kennisgenomen van de zaak C-546/11 (Dansk Jurist- og
økonomforbund tegen Indenrigs- og Sundhedsministeriet) waarin
het Europese Hof van Justitie oordeelt dat artikel 2 en 6 lid 1 van
Richtlijn 2000/78/EG zich verzetten tegen nationale regelingen op
grond waarvan ambtenaren die de pensioengerechtigde leeftijd
hebben bereikt, op die enkele grond niet in aanmerking kunnen
komen voor wachtgeld dat is bestemd voor ambtenaren die zijn
ontslagen wegens het vervallen van hun functie?
Ja.
15.
Heeft u kennisgenomen van de uitspraken van de rechtbanken
van de Rechtbank Overijssel d.d. 24 februari 2015 en
26 november 2015 (ECLI:NL:RBOVE:2015:974 en ECLI:NL:RBOVE:2015:5235), Rechtbank Gelderland d.d. 4 november 2014
en 14 april 2014 (ECLI:NL:RBGEL:2015:6535 en ECLI:NL2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

5

:RBGEL:2015:2495), Rechtbank Zeeland-West-Brabant d.d.
10 september 2015 (FCLI:NL:RBZWB:2015:5066), Rechtbank Den
Haag d.d. 14 juli 2015 en 10 juli 2015 (ECLI:NL:RBDHA:2015:5939
en ECLI:NL:RBDHA:2015:5947) en Rechtbank Noord-Holland d.d.
10 april 2015 (ECLI:NL:RBNHO:2015:2878), die allen van oordeel
zijn dat door stopzetting van de uitkering op de leeftijd van 65
jaar er een verboden onderscheid op grond van leeftijd wordt
gemaakt?
Ja.
16.
Erkent u, indachtig de uitspraken van de rechtbanken en de
uitspraak van het Europese Hof van Justitie, dat het stopzetten
van de UKW-uitkering/BW-uitkering op de leeftijd van 65 jaar nog
steeds leeftijd discriminerend is?
17.
Erkent u dat u los van het overleg met de centrales ook een eigen
verantwoordelijkheid heeft waar het gaat om het tegengaan van
elke vorm van discriminatie binnen Defensie? Vindt u dat u deze
discriminatie in stand houdt, gelet op het wettelijk verbod op
leeftijdsdiscriminatie, het akkoord met de centrales en meerdere
rechtbanken die gevonnist hebben dat er sprake is van leeftijdsdiscriminatie?
18.
Is het u bekend dat de «Voorlopige voorziening tegemoetkoming
inkomensderving als gevolg van ophoging AOW-leeftijd» door de
rechtbanken nog steeds als discriminerend wordt ervaren omdat
er nog steeds een inkomstenterugval is? Bent u bereid om
opnieuw in overleg met de bonden te bezien in hoeverre alsnog
deze discriminatie kan worden teniet gedaan? Zo ja, bent u bereid
om met een nieuw voorstel richting de bonden te komen om
alsnog dat leeftijd discriminerend karakter weg te nemen? Zo
nee, waarom niet?
Defensie is van mening dat er geen sprake is van een verboden onderscheid zoals bedoeld in de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd
bij de arbeid (Wgbl) en daarmee evenmin van een schending van artikel
26 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke
rechten (IVBPR) of van schending van artikel 1 van de Grondwet. Gelet
daarop heeft Defensie hoger beroep ingesteld tegen (onder andere) de in
vraag 15 genoemde uitspraken. Op 11 februari jl. was er bij de Centrale
Raad van Beroep (CRvB) een zitting waarbij deze zaken zijn behandeld.
Defensie wacht de uitspraak van de CRvB in deze zaken af.
19.
Kunt u aangeven wanneer de «Voorlopige voorziening tegemoetkoming inkomensderving als gevolg van ophoging AOW-leeftijd»
een definitief karakter krijgt?
In het eerste deelakkoord arbeidsvoorwaarden Defensie is ten aanzien van
het AOW-gat afgesproken dat voor de medewerkers die met de negatieve
gevolgen van het ontbreken van AOW worden geconfronteerd vóór
1 oktober 2015 een voorziening zal worden getroffen. Op 9 juli 2015 is
overeenstemming bereikt over de inhoud en het niveau van de
voorziening. Omdat de voorziening op 1 oktober 2015 moest ingaan, heeft
deze een voorlopig karakter, aangezien de definitieve regeling tot stand zal
komen in het kader van een volledig arbeidsvoorwaardenakkoord. Alle
deelakkoorden vormen straks samen het arbeidsvoorwaardenakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

6

20.
Klopt het dat het ABP het pensioenreglement heeft aangepast
zodat de pensioengerechtigde leeftijd aansluit op de AOW-leeftijd
van de ABP-deelnemer? Geldt dit voor alle deelnemers die
werkzaam (geweest) zijn bij het Ministerie van Defensie? Indien
nee, kunt u aangeven welke verschillen er zijn?
Voor burgerambtenaren van Defensie geldt de ABP-middelloonregeling.
In deze regeling is per 1 januari 2015 het moment waarop recht bestaat op
ouderdomspensioen verschoven van 65 jaar naar de dag waarop de
deelnemer de AOW-leeftijd bereikt. Deelnemers aan de middelloonregeling kunnen er regulier voor kiezen om hun ABP-Keuzepensioen bij 65
jaar te laten ingaan. Voor militairen geldt een eigen pensioenregeling
waarbij het recht op ouderdomspensioen ontstaat op de dag waarop de
deelnemer 65 jaar wordt.
21.
Heeft u kennisgenomen van het besluit van 11 september 2014
(Stb. 2014, nr. 345) waarin het Algemeen Rijksambtenarenreglement, het Ambtenarenreglement Staten-Generaal, het
Reglement Dienst Buitenlandse Zaken, het Besluit bovenwettelijke uitkeringen bij werkloosheid voor de sector Rijk en het
Rijkswachtgeldbesluit 1959 alle zijn aangepast, in die zin dat de
uitkeringsduur op basis van deze regelingen is verlengd tot de
dag waarop de betrokkene de pensioengerechtigde leeftijd als
bedoeld in de AOW heeft bereikt? Kunt u in dat kader aangeven
welke rechtvaardiging is te vinden om de leeftijdsdiscriminatie
binnen Defensie te handhaven terwijl de andere sectoren de
leeftijdsdiscriminatie hebben opgeheven?
58.
Klopt het dat elders binnen de overheid in ambtenarenreglementen de ontslagleeftijden voor ambtenaren zijn aangepast van
65 jaar naar de AOW-leeftijd, waarbij de aanpassing dan ook geldt
voor de einddatum van de ontslaguitkeringen, en dat Defensie
weigert het reglement voor burgerambtenaren aan te passen? Zo
ja, waarom?
De arbeidsvoorwaarden van de sectoren Rijk, Politie en Defensie zijn
vastgelegd in eigen sectorale rechtspositieregelingen. Verschillen in
rechtspositie komen voort uit de per sector tussen sociale partners
gevoerde onderhandelingen en op grond daarvan gemaakte afspraken. Bij
de sectoren Rijk en Politie is besloten om de uitkeringen inzake
werkloosheid, voor zover die uitkeringen in ieder geval tot de leeftijd van
65 jaar zouden doorlopen, door te laten lopen tot de AOW-gerechtigde
leeftijd. Voor deze sectoren gaat het echter om een veel kleinere
doelgroep. Bij de politie betreft het 15 oud-medewerkers met een
bovenwettelijke WW-uitkering of wachtgeld (tot en met 2016). Bij Defensie
betreft het 4.488 burgers en 11.541 gewezen militairen. Bij de sector
Defensie is in overleg met de centrales van overheidspersoneel gekozen
voor een oplossing die past bij de aard en de omvang van het probleem,
waarbij de belangen van het actief dienend personeel en het postactief
personeel in balans zijn.
22.
Wanneer verwacht u dat, indachtig de andere sectoren, artikel
122 BARD is aangepast aan de ophoging van de AOW-leeftijd?
Defensie en de centrales van overheidspersoneel zijn momenteel in
overleg over aanpassing van artikel 122 BARD. De onderhandelingen over
arbeidsvoorwaarden kennen een eigen dynamiek en hebben tijd nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

7

23.
Hoeveel is er sinds 2006 tot en met 2015 per jaar minder betaald
aan UKW-uitkeringen doordat de ontslagleeftijd geleidelijk is
opgehoogd naar 60 jaar en de UKW-uitkering op een later tijdstip
ingaat? Is dit geld specifiek gealloceerd en in overleg met de
centrales voor overheidspersoneel ten behoeve de arbeidsvoorwaarden aangewend?
Raming besparingen Uitkeringswet gewezen militairen (UGM) a.g.v.
ophoging leeftijdsontslag militairen in miljoenen euro’s:
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

13

19

24

35

52

48

53

70

84

93

Deze besparingen zijn aangewend ter financiering van de arbeidsvoorwaardenakkoorden 2001–2002 respectievelijk 2004–2006.
24.
Hoeveel heeft Defensie over de periode van 2006 tot en met 2015
per jaar aan uitkeringen aan oud-militairen die gebruik hebben
gemaakt van FLO, betaald?
Uitgaven UGM voor militairen met verplicht leeftijdsontslag in miljoenen
euro’s (inclusief Regeling Vervroegde Uittreding (RVU)-eindheffing):
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

481,3

477,3

486,2

495,6

483,0

573,5

554,8

570,4

574,7

573,8

25.
Hoeveel verwacht Defensie over de periode van 2016 tot en met
2024 per jaar aan uitkeringen aan oud-militairen te moeten
begroten?
Verwachte uitgaven UGM in miljoenen euro’s (inclusief RVU-eindheffing):
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

562,8

549,9

543,4

530,3

515,3

498,5

461,7

433,2

431,8

26.
Hoeveel heeft Defensie aan «strafheffing» over de UKW-uitkering
op basis van de Wet aanpassing fiscale behandeling
VUT/prepensioen en introductie levensloopregeling (VPL) per jaar
over de periode van 2005 tot en met 2015 betaald?
RVU-eindheffing over UGM in miljoenen euro’s:
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

5,9

12,8

21,5

30,8

40,9

94,1

116,5

136,2

165,6

171,9

27.
Hoeveel verwacht Defensie aan «strafheffing» over de
UKW-uitkering op basis van de Wet aanpassing fiscale behan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

8

deling VUT/prepensioen en introductie levensloopregeling (VPL)
per jaar over de periode van 2016 tot en met 2024 te moeten
betalen?
Verwachte RVU-eindheffing over UGM in miljoenen euro’s:
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

174,8

174,9

175,9

174,4

172,1

168,0

155,7

150,0

153,2

28.
Klopt het dat u in december 2015 o.a. aan de vakbond VBM te
kennen heeft gegeven dat u niet akkoord gaat met het voorstel
om de verzoeken of bezwaren te laten aanhouden. Wat is daarvan
de reden? Bent u ook van mening dat door dit besluit een
onevenredige aanslag op de beschikbare juridische capaciteit van
diverse overheidsorganen wordt gedaan? Bent u alsnog bereid om
op dit standpunt terug te komen?
29.
Kunt u een overzicht geven van het aantal bezwaarschriften en
beroepszaken dat momenteel over het zogenaamde AOW-gat
wordt gevoerd?
De reden is dat de vakbond VBM niet de enige gemachtigde is. Belanghebbenden kunnen ook op individuele basis een verzoek of bezwaar
indienen. Mij hebben geen signalen bereikt van een onevenredige aanslag
op de beschikbare juridische capaciteit van diverse overheidsorganen.
Momenteel worden 594 bezwaarzaken en 310 beroepszaken over het
AOW-gat gevoerd.
30.
Kunt u een overzicht geven van het aantal bezwaarzaken waarbij
de rechtbank het bezwaar gegrond heeft verklaard en waarbij de
rechtbank de zaak heeft aangehouden? Kunt u aangeven hoeveel
zaken reeds aan de Centrale Raad van Beroep zijn voorgelegd?
De rechtbanken hebben 49 beroepszaken gegrond verklaard en hebben
geen zaken aangehouden. Momenteel liggen 48 beroepszaken voor bij de
Centrale Raad van Beroep.
31.
Wanneer komt de Centrale Raad met een definitief oordeel?
De Centrale Raad van Beroep heeft tijdens de behandeling op 11 februari
jl. medegedeeld dat de uitspraak op 24 maart gegeven zou moeten
worden, maar dat deze mogelijk langer op zich laat wachten dan de
gebruikelijke termijn van zes weken.
32.
Onderschrijft u het standpunt van de voormalig Staatssecretaris
zoals verwoord in het overleg met de Kamer op 23 november
2009 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 46, blz. 27) waarin hij aangeeft dat
burgerpersoneel van Defensie in ieder geval trendvolger is, omdat
dit zoals alle ambtenaren van het Rijk valt onder het generieke
beleid. Indien ja, bent u bereid de uitkeringen voor het burgerpersoneel te laten doorlopen tot aan de AOW-leeftijd zoals dat ook
geldt voor de overige ambtenaren bij het Rijk? Zo nee, waarom
niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

9

Het standpunt van de voormalig Staatssecretaris zoals verwoord in het
overleg met de Kamer op 23 november 2009 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 46,
blz. 27) over trendvolgers had betrekking op het langer doorwerken van
burgerpersoneel van Defensie bij verhoging van de AOW-leeftijd en ging
niet over wachtgelduitkeringen. Het uitgangspunt is niet dat het
wachtgeld moet worden doorbetaald, maar dat een tegemoetkoming
moet worden geboden voor het gemis aan AOW. Dit is ook de strekking
van de AOW-gat-voorziening die Defensie met de centrales is
overeengekomen.
33.
Bent u, indachtig het standpunt over militair personeel zoals
verwoord door de voormalig Staatssecretaris in het overleg met
de Kamer op 23 november 2009 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 46, blz.
27), ook van mening dat militair personeel dat reeds met functioneel leeftijdsontslag is geen «trendvolger» kan zijn zodat de
uitkering voor deze groep pas bij de AOW-leeftijd moet stoppen?
Zo nee, waarom niet?
Het standpunt van de voormalig Staatssecretaris zoals verwoord in het
overleg met de Kamer op 23 november 2009 (Kamerstuk 32 123 X, nr. 46,
blz. 27) had betrekking op behoud van een UGM-periode van vijf jaar voor
militair personeel bij verhoging van de AOW-leeftijd. Voor militairen geldt
het door de bijzondere positie van de militair ingegeven verplichte
leeftijdsontslag. Bij de uitwerking van de afspraken uit het eerste
deelakkoord is dan ook prioriteit gegeven aan de totstandkoming van een
voorziening die tegemoet komt in de inkomensderving als gevolg van het
ontbreken van AOW.
34.
Wat zijn de kosten van de overeengekomen voorziening
AOW-gat?
Kosten van de AOW-gat voorziening in miljoenen euro’s:
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Cumulatief
t/m 2035

12,6

15,3

16,8

22,1

29,4

37,6

43,6

44,4

44,9

40,3

467,8

35.
Was hier al budget voor gereserveerd en was dit toereikend?
Zie het antwoord op vraag 3.
36.
Kunt u aangeven hoe het mogelijk is dat, ondanks de tegemoetkoming vanuit het Ministerie van Defensie, de gewezen militairen
in de periode waarin het AOW-gat voor hen van toepassing is, nog
steeds worden geconfronteerd met aanzienlijke negatieve
inkomenseffecten en waar deze negatieve netto effecten het
gevolg van zijn?
Zie het antwoord op vraag 4.
37.
Kunt u inzicht geven in de omvang van de groep gewezen
militairen die geraakt worden door de aanzienlijke negatieve
inkomenseffecten, waar zij ondanks de tegemoetkoming vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

10

het Ministerie van Defensie in de periode waarin het AOW-gat
voor hen van toepassing is, nog steeds mee worden geconfronteerd?
41.
Hoeveel (oud) defensiemedewerkers worden geconfronteerd met
de nadelige gevolgen van het AOW-gat?
Het betreft 16.029 oud-defensiemedewerkers met een AOW-gat, waarvan
11.541 gewezen militairen.
38.
Kunt u, naar rang of categorie, inzicht geven in de omvang van de
inkomensderving, gemeten over de hele periode waarin voor de
gewezen militair het AOW gat aan de orde is, ondanks de
tegemoetkoming vanuit het Ministerie van Defensie?
De omvang van de inkomensderving hangt af van de duur van het
AOW-gat: ten minste één maand tot twee jaar in 2021. Zie verder bijlage 1.
39.
Kunt u, naar rang of categorie, inzicht geven wat op maandbasis
het netto negatieve inkomenseffect is, als dit wordt afgezet
tegen het inkomen dat de gewezen militair ontving in zijn UKW
periode en hoe is dit inkomenseffect te verklaren?
Zie bijlage 1.
40.
Kunt u inzicht geven – aan de hand van een aantal «maatmensen»
– wat op maandbasis het inkomenseffect is, als het inkomen na
pensionering van de gewezen Defensiemedewerker (ouderdomspensioen en AOW) wordt afgezet tegen het inkomen in de periode
tussen 65 jaar en het bereiken van de AOW leeftijd (ouderdomspensioen en AOW-compensatie) en kunt u dit inkomenseffect
verklaren?
Zie bijlage 1.
41.
Hoeveel (oud) defensiemedewerkers worden geconfronteerd met
de nadelige gevolgen van het AOW-gat?
Zie het antwoord op vraag 37.
42.
Op welke wijze geeft het kabinet invulling aan de bijzondere
positie van de militair bij de slechts gedeeltelijke reparatie van
het AOW-gat?
55.
Waarom repareert u het AOW-gat slechts gedeeltelijk, na eerder
ook het WUL-drama slechts gedeeltelijk gecompenseerd te
hebben?
Voor militairen geldt het door de bijzondere positie van de militair
ingegeven verplichte leeftijdsontslag. Het brutobedrag van de ontbrekende AOW wordt door Defensie dan ook volledig gecompenseerd in de
periode tussen 65 jaar en de AOW-leeftijd.
43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

11

Ziet u de reparatie van het AOW-gat als een verantwoordelijkheid
van het kabinet als geheel? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 9.
44.
Worden defensiemedewerkers met een onvolledige AOW-opbouw
geconfronteerd of heeft de verhoging van de AOW-leeftijd door
de getroffen voorziening hier geen invloed op?
Verhoging van de AOW-leeftijd leidt niet tot onvolledige AOW-opbouw.
45.
Kunt u aangeven wanneer het huidige stelsel van diensteinderegelingen zal worden vervangen door deze nieuwe regeling,
constaterende dat door de aangekondigde nieuwe diensteinderegeling door Defensie het tijdstip van ouderdomspensioen en AOW
weer met elkaar in de pas lopen, aangezien er dan geen AOW-gat
meer is. Zijn er bij de introductie van deze nieuwe regeling nog
steeds militairen die geconfronteerd worden met een AOW gat?
In het eerste deelakkoord is vastgelegd dat de nieuwe diensteinderegeling
in 2017 van kracht moet worden. De uitwerking van deze regeling is
momenteel onderwerp van onderhandelingen met de centrales van
overheidspersoneel. In de nieuwe diensteinderegeling zal geen sprake
meer zijn van een AOW-gat.
46.
Is er destijds bij de besluitvorming tot het ophogen van de
AOW-leeftijd naar 67 rekening gehouden met de uitwerking van
deze regeling op het inkomen, aangezien naar verluid niet alleen
gewezen militairen worden geraakt door de inkomensgevolgen
van de ophoging van de AOW-leeftijd, maar een ieder bij wie de
pensioenleeftijd niet in de pas loopt met de AOW-leeftijd en een
inkomensverlies als gevolg van het dan vigerende fiscale regime
ervaart, zoals u in uw Kamerbrief van 14 december 2015 met
onderwerp Voorziening AOW-gat heeft aangegeven?
Het Nederlandse stelsel van voorzieningen, sociale zekerheid en zorg is
breed van opzet en opgebouwd in een periode van economische en
demografische groei. Zowel het grote aantal betalenden als de groeiende
welvaart maakten de ontwikkeling van steeds betere voorzieningen
mogelijk. Met de Algemene Ouderdomswet (AOW) kent Nederland een
oudedagsvoorziening die vrijwel iedere ingezetene die de voor hem
geldende AOW-leeftijd heeft bereikt het sociaal minimum garandeert.
Mede dankzij deze basisvoorziening behoort de armoede onder ouderen
in Nederland tot de laagste in Europa. De betaalbaarheid van dit stelsel
kwam echter onder druk te staan als gevolg van de economische crisis en
demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing en ontgroening. De
geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd was daarom nodig.
47.
Worden de negatieve inkomenseffecten, zoals bij de groep
gewezen militairen, als gevolg van de toepassing van fiscale weten regelgeving inmiddels onderkend, aangezien naar verluid niet
alleen gewezen militairen worden geraakt door de inkomensgevolgen van de ophoging van de AOW-leeftijd, maar een ieder bij
wie de pensioenleeftijd niet in de pas loopt met de AOW-leeftijd
en een inkomensverlies als gevolg van het dan vigerende fiscale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

12

regime ervaart, zoals u in uw Kamerbrief van 14 december 2015
met onderwerp Voorziening AOW-gat heeft aangegeven?
60.
U schrijft dat er volgens de Minister van Financiën geen
mogelijkheid bestaat om een uitzondering te maken in de
toepassing van fiscale regels in dit specifieke geval. Kunt u
toelichten waarom een dergelijke uitzondering niet gemaakt kan
worden? Welke argumentatie ligt aan die conclusie ten
grondslag? Is een dergelijke uitzondering daadwerkelijk
onmogelijk te maken, of betreft het hier een bewuste keuze om
die uitzondering niet te maken? Indien het een keuze betreft, op
welke argumenten rust die keuze dan?
De fiscale regels leiden tot een verschil in netto-inkomen tussen gewezen
militairen met een ouderdomspensioen en een tegemoetkoming voor het
AOW-gat (in de periode tussen 65 jaar en de AOW-leeftijd) en gewezen
militairen die vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd ouderdomspensioen plus
een AOW-uitkering ontvangen. Het verschil in netto-inkomen wordt
veroorzaakt door het feit dat belastingplichtigen die nog niet de
AOW-gerechtigde leeftijd hebben bereikt, over hun inkomen
AOW-premies moeten afdragen.
Een dergelijke uitzondering wort niet gemaakt omdat iedereen die in
Nederland woont, verzekerd is voor de AOW. De verzekering impliceert
dat AOW-rechten worden opgebouwd en AOW-premie verschuldigd is
over het inkomen tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd. Dit geldt voor alle
belastingplichtigen in Nederland en dus ook voor gewezen militairen die
een tegemoetkoming voor het AOW-gat ontvangen. Er bestaat geen
ruimte om een uitzondering te maken omdat dit ongewenste uitstralingseffecten kan hebben naar andere sectoren.
48.
Is het kabinet bereid te zoeken naar een (fiscale) overgangsregeling die het effect van de inkomensgevolgen voor ieder bij wie
de pensioenleeftijd niet in de pas loopt met de AOW-leeftijd te
niet doet?
Zie het antwoord op vraag 9.
49.
Hoe wordt de – door u met Centrales voor Overheidspersoneel
overeengekomen – voorlopige voorziening ter compensatie van
het AOW gat bij gewezen militair personeel gefinancierd?
Zie het antwoord op vraag 3.
50.
Wat zijn – in de tijd gezien – de consequenties van deze financiering voor aanvankelijke plannen en raakt dit de begroting in
algemene zin of ziet de financiering toe op de beschikbare
arbeidsvoorwaardelijke ruimte? Werkt deze maatregel door in de
ruimte benodigd voor de aanpassing van de arbeidsvoorwaarden
voor actief dienend personeel?
Zie het antwoord op vraag 3.
51.
Heeft de gekozen compensatie gevolgen voor de pensioenuitkering na AOW-gerechtigde leeftijd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

13

De AOW-gat-voorziening van Defensie betreft een tegemoetkoming voor
de negatieve gevolgen van het ontbreken van AOW vanaf 65 jaar tot aan
de AOW-leeftijd. Voor de militaire pensioenuitkering heeft dit geen effect.
In de militaire pensioenregeling ontstaat voor alle deelnemers het recht
op ouderdomspensioen bij het bereiken van de leeftijd van 65 jaar.
Burgerpersoneel kan er voor kiezen om het ABP-Keuzepensioen bij 65 jaar
te laten ingaan. Tot 1 januari 2014 was de pensioenrichtleeftijd bij het ABP,
ofwel de leeftijd waarop de pensioenopbouw berust 65 jaar. Vanaf die
datum is dit verhoogd naar 67 jaar. De verhoging van de pensioenrichtleeftijd leidt, op basis van actuariële berekeningen, tot een stijging van het
tot 1 januari 2014 opgebouwde pensioen. Het op 65 jaar laten ingaan van
het pensioen maakt deze stijging ongedaan. Dit heeft gevolgen voor de
pensioenopbouw na 1 januari 2014.
52.
Klopt het dat niet alleen AOW-premies moeten worden betaald,
maar ook Zvw-premies waardoor er netto nog minder overblijft?
Iedere werknemer betaalt een inkomensafhankelijk bijdrage (premie) voor
de Zorgverzekeringswet waarbij het tarief gelijk is aan het tarief voor
AOW-gerechtigden. Het percentage van de Zvw-premie voor en na de
AOW-gerechtigde leeftijd is hetzelfde.
53.
Kunt u bij benadering aangeven hoe groot de inkomensderving
als gevolg van het AOW-gat gemiddeld per persoon bedraagt?
Zie bijlage 1.
54.
Kunt u aangeven waarom het niet mogelijk is om een uitzondering te maken in de toepassing van de fiscale regels?
Zie het antwoord op vraag 4.
55.
Waarom repareert u het AOW-gat slechts gedeeltelijk, na eerder
ook het WUL-drama slechts gedeeltelijk gecompenseerd te
hebben?
Zie het antwoord op vraag 42.
56.
Is de slechts gedeeltelijke compensatie van de WUL net als nu bij
het AOW-gat ook uit de arbeidsvoorwaardengeld voor het
personeel gefinancierd? Zo ja, waarom?
Nee, de WUL-compensatie is niet gefinancierd uit de arbeidsvoorwaardengelden. De financiering is structureel geregeld in de nota «In het
belang van Nederland».
57.
Welke gevolgen heeft de slechts gedeeltelijke compensatie van
het AOW-gat, na eerder het WUL-drama, voor de loonontwikkeling van het defensiepersoneel in vergelijking met de rest van
de rijksoverheid? Klopt het dat de achterstand in loonontwikkeling hierdoor verder is toegenomen? Zo ja, hoeveel?
De loonontwikkeling is afhankelijk van de beschikbare arbeidsvoorwaardenruimte binnen de sector en de keuzes die sociale partners daarbinnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

14

maken. Vanaf 2019 komen de uitgaven voor de AOW-gat-voorziening die
Defensie met de centrales van overheidspersoneel is overeengekomen ten
laste van de arbeidsvoorwaardenruimte. Het gevolg daarvan is dat minder
arbeidsvoorwaardenruimte resteert voor het actief dienend personeel.
58.
Klopt het dat elders binnen de overheid in ambtenarenreglementen de ontslagleeftijden voor ambtenaren zijn aangepast van
65 jaar naar de AOW-leeftijd, waarbij de aanpassing dan ook geldt
voor de einddatum van de ontslaguitkeringen, en dat Defensie
weigert het reglement voor burgerambtenaren aan te passen? Zo
ja, waarom?
Zie het antwoord op vraag 21.
59.
Klopt het dat er overeenstemming is tussen u en de vakbonden
over een oplossing voor het AOW-gat?
Ja. Op 9 juli 2015 is in het sectoroverleg Defensie tussen de centrales van
overheidspersoneel en de Minister overeenstemming bereikt over de
«Voorlopige voorziening tegemoetkoming inkomensderving als gevolg
van ophoging AOW-leeftijd». Deze voorziening is op 1 oktober 2015 in
werking getreden.
60.
U schrijft dat er volgens de Minister van Financiën geen
mogelijkheid bestaat om een uitzondering te maken in de
toepassing van fiscale regels in dit specifieke geval. Kunt u
toelichten waarom een dergelijke uitzondering niet gemaakt kan
worden? Welke argumentatie ligt aan die conclusie ten
grondslag? Is een dergelijke uitzondering daadwerkelijk
onmogelijk te maken, of betreft het hier een bewuste keuze om
die uitzondering niet te maken? Indien het een keuze betreft, op
welke argumenten rust die keuze dan?
Zie het antwoord op vraag 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 90

15