Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 865 (R2024)

Goedkeuring en uitvoering voor de wetgeving
op Koninkrijksniveau van de op 10 en 11 juni
2010 te Kampala aanvaarde wijzigingen van het
Statuut van Rome inzake het Internationaal
Strafhof (Trb. 2011, 73)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 14 maart 2014
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer verslag uit te
brengen van haar bevindingen. Onder het voorbehoud dat de regering de
gestelde vragen tijdig en afdoende zal hebben beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van dit wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Eijsink
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Wiskerke

kst-33865-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 865 (R2024), nr. 5

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel tot wijziging van het statuur van Rome inzake het
Internationaal Strafhof. De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen
over het voorstel.
De leden van de SP-factie hebben kennis genomen van de stukken en zijn
zeer verheugd dat de op 10 en 11 juni 2010 te Kampala aanvaarde
wijzigingen van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof
nu ter goedkeuring aan de Tweede Kamer voorliggen.
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van het voorliggende voorstel ter goedkeuring en uitvoering voor de wetgeving op
Koninkrijksniveau van de op 10 en 11 juni 2010 te Kampala aanvaarde
wijzigingen van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof.
De leden van de D66-fractie waarderen de inspanningen van de Nederlandse delegatie in 2010 gedurende de Herzieningsconferentie te
Kampala. De genoemde leden hebben echter enkele kritische noten met
betrekking tot het misdrijf agressie.
Wijziging artikel 8
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de harmonisering van als
oorlogsmisdrijven verboden handelingen tijdens internationaal en
niet-internationaal gewapend conflict. Tijdens de Herzieningsconferentie
werd onderstreept dat van een oorlogsmisdrijf slechts sprake is indien de
pleger dergelijke kogels gebruikt om het lijden of het verwondend effect
op het doelwit van die kogels onnodig te verergeren, zoals weerspiegeld
in het internationaal recht. De leden hebben begrip voor deze theoretische
motivering maar vragen hoe een dergelijke motivering juridisch geleverd
kan worden. Graag een nadere toelichting van de regering op de
juridische implicaties, bewijslast, motivering en de uitvoerbaarheid van
deze afspraak.
De leden van de SP-fractie constateren dat de wijzigingen van het Statuut
van Rome niet alleen het misdrijf agressie betreffen, maar ook wijzigingen
aangaande de definitie van oorlogsmisdaden. Het betreft hier een
uitbreiding van de definitie van oorlogsmisdrijven ingeval van
niet-internationaal gewapend conflict. De leden van de SP-fractie vinden
het een goede zaak dat hierdoor wordt voorzien in een harmonisering van
als oorlogsmisdrijven verboden handelingen tijdens internationaal en
niet-internationaal gewapend conflict. Tegen de achtergrond van de inzet
van strijdgassen in Syrië – een wapen waar de wijzigingen onder meer
betrekking op hebben – is dit een belangrijk signaal.
Toevoeging artikelen 8 bis, 15 bis, 15 ter en wijziging van de
artikelen 5, 9, 20 en 25
De leden van de VVD-fractie constateren dat de bepaling ten aanzien van
het misdrijf agressie pas in werking treedt op het moment dat het
Internationaal Strafhof rechtsmacht heeft en dat dit niet voor 2017 het
geval zal zijn. Graag ontvangen deze leden een nadere toelichting van de
regering op het gegeven dat de inwerkingtreding op zijn vroegst tot 2017
op zich laat wachten.
De leden van de VVD-fractie merken op dat in de Memorie van Toelichting
gerapporteerd wordt over verdeeldheid binnen de internationale
gemeenschap, de verdiensten en een belangrijk succes van overeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 865 (R2024), nr. 5

2

stemming over de definitie van het misdrijf agressie. Gezien de enorme
tijdspanne en inspanningen die door betrokken partijen zijn geleverd, zijn
de leden van de VVD-fractie benieuwd naar het standpunt van de regering
over de geboekte progressie. Wat betekent deze overeenstemming over
de definitie van het misdrijf agressie in diplomatieke zin en welk effect
verwacht zij ten aanzien van de internationale handhaving van de
rechtsorde?
De leden van de SP-fractie benadrukken graag het belang van de
overeengekomen amendementen, met name die betreffende het misdrijf
agressie. Deze amendementen maken de rechtsmacht van het Strafhof
compleet en dat is, gezien de lange voorgeschiedenis, hoog tijd. Reeds
kort na de Tweede Wereldoorlog verbood het VN-Handvest de daad van
agressie. Het is voor de vrede van niet te overschatten belang, dat straks
het Strafhof daadwerkelijk rechtsmacht krijgt over deze, zoals het
Neurenberg proces in 1946 oordeelde, supreme international crime. De
leden van de SP-fractie hopen dat Nederland spoedig aan de lijst van
landen kan worden toegevoegd die de amendementen hebben
geratificeerd.
Het is volgens de leden van de SP-fractie belangrijk dat snel de benodigde
dertig landen de amendementen ratificeren, zodat het gewijzigde Statuut,
zoals is overeengekomen, in 2017 daadwerkelijk in werking kan treden. Uit
de Memorie van Toelichting wordt duidelijk dat inmiddels de wijzigingen
inzake het misdrijf agressie geratificeerd zijn door dertien staten en dat
naar verwachting nog een aantal andere landen deze wijzigingen in 2014
zal ratificeren. Dat is heel mooi, maar de leden van de SP-fractie vrezen
dat mogelijk niet op tijd dertig landen zullen ratificeren. Kan de regering
aangeven wat het beeld hierover is? Ligt het proces op schema of ligt
vertraging in de lijn der verwachting? Kan ook worden aangegeven welke
plaats het ratificeren van de Kampala Amendementen in het beleid van de
regering inneemt? Worden andere landen actief aangemoedigd de
amendementen te ratificeren? De leden van de SP-fractie vinden dat dit
standpunt actief uitgedragen zou moeten worden. Is de regering verder
landen bekend die reeds hebben aangegeven niet bereid te zijn de
wijzigingen van het Statuut te ratificeren? Zo ja, welke argumenten
worden hiervoor gegeven?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat het te Kampala overeengekomen
akkoord na de benodigde dertig ratificaties nog in een speciale bijeenkomst door de statenpartijen moet worden geactiveerd. Wat zal de
houding van de regering in deze speciale zitting zijn? Is de regering het
met de leden van de SP-fractie eens dat tijdens deze activeringsbijeenkomst geen enkele belemmering tegen inwerkingtreding van het
gewijzigde Statuut moet worden opgeworpen? Wat wordt van deze
bijeenkomst verwacht?
De leden van de SP-fractie zijn zich bewust van de lange en soms
moeizame onderhandelingen die leidden tot de aangenomen wijzigingen.
Dit ging gepaard met vele en geregeld teleurstellende compromissen. Eén
zo’n teleurstellend compromis betreft de mogelijkheid voor landen tot een
opt-out verklaring, waardoor het Strafhof in bepaalde situaties voor die
landen toch geen rechtsmacht over het misdrijf agressie zal hebben. De
leden van de SP-fractie complimenteren de regering met het ingenomen
standpunt dat Nederland geen gebruik zal maken van de mogelijkheid om
de genoemde verklaring af te leggen. Terecht wordt gesteld dat zo’n
verklaring een aanzienlijke beperking van de rechtsmacht van het Strafhof
over het misdrijf agressie zou betekenen. Daarvoor moet gewaakt worden.
De leden van de SP-fractie horen van de regering graag of bekend is of
landen overwegen over te gaan tot een dergelijke verklaring? Indien dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 865 (R2024), nr. 5

3

het geval is, zouden deze landen hier stevig op moeten worden aangesproken. Is de regering dat met de leden van de SP-fractie eens?
Het Statuut van Rome maakt duidelijk dat het Strafhof rechtsmacht heeft
over vier misdrijven, te weten het misdrijf genocide, misdrijven tegen de
menselijkheid, oorlogsmisdrijven en het misdrijf agressie. Met de
invoering van de Kampala Amendementen zal er dus ook daadwerkelijk
rechtsmacht zijn voor het laatstgenoemde misdrijf. Anders dan de drie
andere misdrijven zal de rechtsmacht van het Strafhof op dit punt echter
een stuk beperkter zijn. De leden van de SP-fractie betreuren dit en horen
van de regering graag hoe deze beperkte rechtsmacht wordt beoordeeld.
Hoe wijkt de rechtsmacht op dit punt af van de rechtsmacht betreffende
de drie andere misdrijven?
De leden van de SP-fractie maken zich verder zorgen over de mogelijke
gevolgen van de opgenomen «drempelclausule» (threshold clause),
waardoor alleen het zeer ernstige en ondubbelzinnig illegale gebruik van
geweld door staten mogelijk vervolgbaar wordt. Kan de regering
aangeven wat hiervan in de praktijk precies de gevolgen zullen zijn?
De leden van de D66-fractie lezen in de Memorie van Toelichting dat er
uitsluitend sprake kan zijn van een misdrijf agressie door een individu als
door de staat waarvan dit individu een van de leiders is een daad van
agressie is gepleegd. Deze koppeling aan het handelen van een staat
vormt het belangrijkste verschil tussen het misdrijf agressie en de overige
drie Statuutsmisdrijven. De genoemde leden zijn van mening dat een
ander belangrijk verschil is dat de drie Statuutsmisdrijven allen grove
schendingen van de mensenrechten betreffen, terwijl het misdrijf agressie
voornamelijk een politieke misdaad is. Zij vragen de regering hoe zij dit
verschil beoordeeld.
Voorts hechten de leden van de D66-fractie grote waarde aan het
Internationaal Strafhof. Met bezorgdheid stellen zij vast dat de onafhankelijkheid van het Internationaal Strafhof afgelopen tijd ter discussie gesteld
is, voornamelijk door een aantal Afrikaanse statenpartijen. De genoemde
leden vragen zich daarom af of het toevoegen van een politieke misdaad,
zoals het misdrijf agressie, niet zal bijdragen aan verdere politisering van
het Hof.
De leden van de D66-fractie constateren verder dat het uitgangspunt is dat
het om gevallen moet gaan waarover in de wereldgemeenschap brede
consensus bestaat dat die agressie betreffen. Het is de bedoeling dat
gevallen waarbij redelijkerwijs verschil van opvatting kan bestaan over de
legitimiteit of de rechtmatigheid van het optreden buiten de definitie
vallen. De genoemde leden vragen de regering in welke situatie er sprake
zal zijn van daden van agressie zonder redelijkerwijs verschil van
opvatting over de legitimiteit hiervan. Is het niet inherent aan het gebruik
van geweld in de internationale gemeenschap dat hier fundamenteel
verschillende opvattingen over bestaan? Daarnaast vragen de leden van
de D66-fractie of het wenselijk is dat de aanklager van het Internationaal
Strafhof afhankelijk is van de VN Veiligheidsraad (VNVR) voor het
vaststellen of een daad van agressie door zijn aard, ernst en schaal een
onmiskenbare schending vormt van het VN Handvest. Overigens zijn deze
leden van mening dat het goed is dat het Hof kan oordelen dat er geen
sprake is van een daad van agressie, terwijl de VNVR dit wel vastgesteld
heeft.
Daarnaast constateren de leden van de D66-fractie dat de Raad van State
vraagt hoe het misdrijf agressie moet worden afgebakend van vormen
van geweld die onder het Handvest of anderszins op grond van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 865 (R2024), nr. 5

4

volkenrecht zijn toegestaan, waaronder de Responsibility to Protect
doctrine. Graag een verdere reactie.
De leden van de D66-fractie lezen dat is bepaald dat het Hof pas rechtsmacht zal uitoefenen over het misdrijf agressie vanaf een jaar nadat dertig
statenpartijen deze wijzigingen hebben bekrachtigd of aanvaard. Zij
vragen of de regering een inschatting kan maken van de haalbaarheid om
dit per 1 januari 2017 te realiseren.
Ook lezen de leden van de D66-fractie dat het Hof rechtsmacht heeft
wanneer een staat die partij is bij het Statuut en geen opt-out verklaring
heeft afgelegd, agressie pleegt tegen een andere staat die partij is bij het
Statuut en de agressie-amendementen heeft geratificeerd (en geen
opt-out verklaring heeft afgelegd). Is de regering van mening dat hierdoor
het misdrijf agressie slechts beperkt toegepast zou kunnen worden? Heeft
de regering er zicht op of er statenpartijen zijn die een opt-out verklaring
willen gaan afleggen? Deze leden vragen zich af of de mogelijkheid van
een opt-out verklaring afleggen de ernst van het misdrijf agressie
ondermijnt. Waarom is er voor dit misdrijf voor de mogelijkheid van een
opt-out verklaring gekozen en bij de andere drie Statuutsmisdrijven niet?
De leden van de D66-fractie vrezen dat het misdrijf agressie zo een lege
huls wordt. Graag een reactie.
Overig
Bijzonder teleurgesteld zijn de leden van de SP-fractie dat de landen die
de laatste decennia het vaaks verantwoordelijk waren voor daden van
agressie, de Verenigde Staten en Rusland, nog altijd niet partij zijn bij het
Statuut van Rome. Het is voor de vrede van cruciaal belang dat deze
landen alsnog toetreden, zeker als straks door wijzigingen van het Statuut
het Strafhof effectief rechtsmacht zal hebben over het misdrijf agressie.
Deelt de regering deze teleurstelling en is de regering bereid bij beide
landen extra aandacht te vragen voor het belang van toetreding tot het
geamendeerde Statuut?
Uit de Memorie van Toelichting wordt duidelijk dat de wijzigingen van het
Statuut voor het gehele Koninkrijk zullen gelden. De leden van de
SP-fractie hebben echter zorgen over het feit dat van Sint Maarten nog
geen bevestiging is ontvangen over de medegelding, omdat de regering
van dat land hierover nog geen besluit heeft kunnen nemen. Kan worden
toegelicht wat hier het obstakel is? Zal deze kwestie op tijd worden
opgelost zodat snel tot ratificatie over kan worden gegaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 865 (R2024), nr. 5

5