Bijlage 1: Korte beschrijving stand van zaken per maatregel
Deze bijlage bevat een korte beschrijving van de voortgang van de verschillende
maatregelen uit het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie en de
vastgoedmaatregelen uit de nota In het belang van Nederland. Waar nodig is er
aandacht voor risico’s en risicobeheersing. Eerst worden de maatregelen behandeld
waarover bijzonderheden te melden zijn. Daarna volgt een lijst van maatregelen die
op schema liggen en waarover geen bijzonderheden te melden zijn. Ten slotte volgt
een lijst van voltooide en vervallen maatregelen.
Regio Den Haag (incl. afstoting Koningin Beatrixkazerne, verhuizing CIMIC
Centre of Excellence en afstoting IDL)
Het besluit tot versterking van de veiligheidsketen met extra pelotons voor de
Koninklijke Marechaussee heeft tot gevolg gehad dat afgelopen maanden het
beleggingsplan voor de regio Den Haag is herzien. Het belangrijkste gevolg van deze
herziening is dat de Koningin Beatrixkazerne ten minste tot en met 2022 nodig is om
alle eenheden in de regio Den Haag te kunnen huisvesten. Hiermee is afstoting van
de Koningin Beatrixkazerne met minimaal vijf jaar uitgesteld.
De verhuizing van het Cimic Centre of Excellence (CIMIC CoE) van de tijdelijke
huisvesting in het voormalige pand van het Instituut Defensie Leergangen (IDL) in
Den Haag naar het rijkspand in Den Haag staat nog steeds eind 2016 gepland. De
vertraging in afstoting van deze defensielocatie blijft daardoor beperkt tot één jaar,
zoals in de vorige rapportage is gemeld.
Regio Utrecht (herbelegging Kromhoutkazerne)
Er is nog geen overeenstemming met de medezeggenschap DMO over de
verplaatsing van het Haagse deel van de DMO naar de Kromhoutkazerne in Utrecht.
Hierover heb ik uw Kamer op 23 oktober jl. geïnformeerd (Kamerstuk 32 678, nr.
32).
Herbelegging opslag (reductie 20%)
De grote diversiteit aan projecten binnen deze maatregel zorgt ervoor dat de
voorbereiding meer tijd kost dan voorzien. De besparingen worden hierdoor één jaar
later behaald. In de periode 2017- 2023 nemen de besparingen geleidelijk toe tot €
6,45 miljoen per jaar.
Regio Breda
De herhuisvesting van eenheden in Breda ligt op schema, met uitzondering van de
verplaatsing van de Defensie Paraschool (DPS). Een deel van de gezamenlijke
opleiding is al operationeel in het Belgische Schaffen. Over de huisvesting van het
resterende deel van de Paraschool is nog overleg met België gaande. Het zuidelijke
deel van de Seeligkazerne wordt daarom later afgestoten.

Ontwikkeling Marine Etablissement Amsterdam (MEA)
De uitvoering van de bestuursovereenkomst voor de ontwikkeling van het Marine
Etablissement Amsterdam (MEA) verloopt voorspoedig. Na de overdracht van de
Voorwerf, het oudste gedeelte van het MEA, aan het bureau dat namens het Rijk en
de gemeente zorgt voor de uitvoering van de bestuursovereenkomst, volgt in 2016 de
strook grond met opstallen aan de centrumzijde. De mogelijkheden voor de tijdelijke
commerciële exploitatie worden hiermee vergroot. De gebouwen op de Voorwerf
zijn nu geheel verhuurd. Eind 2015 wordt ook de tijdelijke brug gelegd, waardoor
een doorgaande fietsroute ontstaat.
Op het resterende gedeelte van het MEA worden in de eerste helft van 2016
verschillende bijeenkomsten in het kader van het Nederlandse EU-voorzitterschap
gehouden. De voorbereidingen daarvan verlopen volgens schema.
In de plannen voor het MEA zou Defensie nog aanwezig blijven in de vorm van de
staf van District West van de Koninklijke Marechaussee (KMar). Door de invoering
van informatiegestuurd optreden is dit gebouw echter niet langer nodig voor de
KMar. In het kader van nationale taken en de maatschappelijke verankering van de
krijgsmacht, blijft een aanwezigheid van Defensie in de hoofdstad van belang.
Daarom is besloten om het Dienstencentrum Werving en Selectie (DCWS), dat nu
elders op het MEA is ondergebracht, in het KMar-gebouw te huisvesten. DCWS
heeft een groot ruimtebeslag en kan daarom niet zonder kostbare en tijdrovende
nieuwbouw elders worden ondergebracht. Hiervoor is wel een verbouwing van het
KMar-gebouw nodig.
Risico’s
Om ruimte op het marineterrein vrij te kunnen maken moet nog een aantal kleinere
eenheden verhuizen waarvoor elders verbouwingen worden gedaan. Door
bijvoorbeeld vergunningsprocedures of capaciteitstekorten bij uitvoerders kunnen
hierbij vertragingen optreden. De beheersing van risico’s is belegd in een
gezamenlijke stuurgroep van de gemeente Amsterdam, het RVB en Defensie. De
stuurgroep ziet toe op uitvoering van de bestuursovereenkomst.
Regio Den Helder (incl. Joost Dourleinkazerne Texel)
Het beleggingsplan voor de Nieuwe Haven wordt bijgesteld als gevolg van het
besluit de Joost Dourleinkazerne op Texel te sluiten. De sloop van tijdelijke legering
op Willemsoord is vertraagd vanwege het later gereedkomen van gerenoveerde
legering op de Nieuwe Haven. Dit veroorzaakt een licht lager resultaat in 2016. De
maritieme special forces die nu gehuisvest zijn in de Van Braam Houckgeestkazerne
in Doorn, worden verplaatst naar Den Helder. De financiële gevolgen van deze

verplaatsing worden nader uitgewerkt. Het bijgestelde plan voor Den Helder zal naar
verwachting medio 2016 gereed zijn.
Risico’s
Het bijstellen van het beleggingsplan voor de Nieuwe Haven vergt de nodige tijd en
vormt een risico voor het tijdig kunnen afstoten van de kazerne op Texel.
Schuifplan Ermelo
Met de voorziene oplevering van twee deelprojecten in de eerste helft van 2016 zijn
de werkzaamheden in Ermelo ten behoeve van de sluiting van de Van Hornekazerne
in Weert voltooid. Daarna resteert nog het onderbrengen van het Civiel Militair
Interactie Commando op legerplaats Stroe en het herhuisvesten van het Operationeel
Ondersteuningscommando Land (OOCL) op de Koning Willem III kazerne in
Apeldoorn. De realisatie van beide projecten is voorzien in 2020.
Ten aanzien van de herontwikkeling van de Van Hornekazerne in Weert is in de
vorige rapportage gemeld dat de gemeente geïnteresseerd is in de verwerving
daarvan en dat hiervoor een taxatie zal worden uitgevoerd. Inmiddels is de kazerne
voor een periode van vijf jaar ingezet als asielzoekerscentrum.
Herinrichting Defensiebedrijf Grondgebonden Systemen
Op dit moment wordt door een extern adviesbureau onderzocht of het
Defensiebedrijf Grondgebonden Systemen door invoering van een ander logistiek
systeem efficiëntiewinst kan behalen. Pas als hierover duidelijkheid is kunnen de
gevolgen hiervan voor het nieuwbouwproject worden vastgesteld. De
voorbereidingen voor de uitvoering van deze maatregel nemen dan ook meer tijd in
beslag. De ingebruikname van het nieuwe magazijn wordt met vier jaar vertraagd
naar 2021.
Reorganisatie materieellogistieke eenheden
De eerste fase van de renovatie van het complex van het Materieellogistiek
Commando in Leusden wordt in 2016 voltooid. Hierover is de Kamer geïnformeerd
door middel van de brief van 28 oktober jl. (Kamerstuk 33 763, nr. 90). De tweede
projectfase betreft het voldoen aan alle actuele bouw- en arbo-eisen en het opnieuw
inrichten van de werkplaatshal in verband met de invoering van nieuwe
(wapen)systemen en een gewijzigde bedrijfsvoering. De tweede fase zal in 20172021 worden uitgevoerd.
Herbestemming/afstoting post De Peel te Vredepeel
Het KMar-pand bij de entree van de Luitenant-generaal Bestkazerne zal in 2016
worden aangewend voor de huisvesting van de KMar-recherche die nu nog gebruik
maakt van een huurpand in Den Bosch. Onderzocht wordt of daarnaast nog civiel
medegebruik mogelijk is door de regionale brandweer. Dit pand wordt dus
aangehouden door Defensie.

Herbelegging KMar-brigade Noord-Holland/post Den Helder
De aanpassing van een terminal in IJmuiden voor het huisvesten van de KMar-post
Brigade Noord-Holland zal dit jaar zijn voltooid. Na de ingebruikname van het
nieuwe onderkomen zal de huidige huurlocatie in 2016 worden afgestoten. Het plan
om de brigadestaf evenals de recherche en de Bijzondere Dienst in 2018 vanaf het
MEA te verplaatsen naar de Koningin Maximakazerne is ongewijzigd.
Afstoting POMS Eygelshoven
Zoals opgenomen in de brief ‘Stand van zaken chroomhoudende verf’ van 1 oktober
jl. (Kamerstuk 34 300 X, nr. 10), heeft het GGD-onderzoek naar chromaathoudende
stoffen en zware metalen uitgewezen dat er geen risico’s zijn voor de gezondheid
van medewerkers op deze locatie. De afstoting van deze voormalige POMS-site kan
daarom worden voortgezet.
Bedrijfsgroep Transport Amsterdam en Militaire Post Organisatie
Het project voor het aanpassen van een bestaand pand op Camp New Amsterdam
voor de huisvesting van de Werkeenheid Amsterdam van de Bedrijfsgroep Transport
en de Militaire Post Organisatie wordt uitgewerkt bij het RVB, maar vergt meer tijd
dan voorzien. Het aanpassen van de bestaande bouw loopt daardoor vertraging op en
de ingebruikname schuift met een half jaar op naar eind 2017. De besparing
vanwege het afstoten van MC Harskamp treedt pas op in 2022, nadat ook de
nieuwbouw van een magazijn in Soesterberg gereed is.
Defensie Gezondheidszorgorganisatie (DGO)
De reorganisatie van de Defensie Gezondheidszorgorganisatie is nog niet voltooid,
maar er is nu wel duidelijkheid over de inrichting van de eerstelijnsgezondheidszorg.
Het aantal vestigingsplaatsen is vastgesteld op 30 (inclusief vier internationale
plaatsen). Ten aanzien van de tandheelkundige zorg is het overleg met de bonden
nog gaande. De realisatie van de huisvesting vertraagt met ongeveer tweeëneenhalf
jaar. Omdat hierdoor ook de sloop van diverse gebouwen wordt uitgesteld, worden
de besparingen naar verwachting pas vanaf 2018 behaald.
Naar aanleiding van inspecties door de Inspecteur Militaire Gezondheidszorg (IMG)
zijn de projecten voor de locaties in Ermelo en Stroe inmiddels van start gegaan.
Voor beide projecten is het definitief ontwerp binnenkort gereed. Hierna worden
deze projecten aanbesteed.
Risico’s
Zo lang het volledige reorganisatieplan DGO niet is vastgesteld, bestaat er een risico
op verdere vertraging van plannen en opbrengsten.

Herbelegging Instituut Defensie Geneeskundige Opleidingen (IDGO)
De voorgenomen verplaatsing van het IDGO van Hilversum naar Ermelo wordt los
van de reorganisatie DGO bezien. Wel is vertraging opgetreden als gevolg van deze
reorganisatie. De financiële gevolgen van deze verplaatsing worden nader bezien. De
afstoting van de Korporaal van Oudheusdenkazerne in Hilversum zal naar
verwachting maximaal vijf jaar later plaatsvinden.
Herinrichting munitieketen
De maatregel herinrichting Defensie munitieketen loopt vertraging op vanwege een
herziening van de omvang van voorraden in relatie tot de versterking van de
basisgereedheid van de krijgsmacht. Daarna zal de infrastructurele huisvesting van
de munitieketen verder worden uitgewerkt. De afstoting en sloop van vastgoed
zullen naar verwachting in 2019 zijn voltooid.
Taakstelling verkleining footprint
Het strikter toepassen van de vastgoednormering zal in 2020 en volgende jaren
resulteren in een taakstellende exploitatiebesparing van € 13,2 miljoen per jaar. Het
te verkleinen gebouwoppervlak op bestaande defensieterreinen bedraagt 440.000 m2.
Dit komt neer komt op acht procent van de vastgoedportefeuille.
Deze zomer is aan het RVB opdracht verstrekt voor de sloop van 47.000 m2
gebouwoppervlak. Tezamen met de 106.000 m2 waartoe al eerder opdracht is
gegeven, brengt dit het totaal voor de eerste fase op 153.000 m2. Dit komt overeen
met ongeveer 35 procent van de totale reductiemaatregel. De besparing die hiermee
wordt bereikt is € 4,6 miljoen per jaar en vergt een eenmalige investering van € 3,9
miljoen.
De tweede fase wordt in de tweede helft van 2015 uitgewerkt. Deze tweede fase
moet leiden tot een vermindering van het gebouwoppervlak met nog eens ruim
287.000 m2 en een aanvullende besparing van € 8,6 miljoen in de exploitatie.
Risico’s
Het verder uitwerken van de plannen voor de tweede fase vergt de nodige tijd en
vormt daarmee een risico voor het tijdig behalen van de opbrengsten. Dat risico
wordt ondervangen door een aanvullende taakstelling aan de defensieonderdelen
voor die tweede fase.
Verplaatsen Air Operations and Control Stations (AOCS) luchtgevechtsleiding
en luchtverkeersleiding
Er worden nu diverse projecten voorbereid om in 2017 de co-locatie van de civiele
en militaire luchtverkeersleiding op Schiphol-Oost te realiseren. Deze co-locatie
moet zijn voltooid voordat de luchtruimwijzigingen in EU-verband kunnen worden

doorgevoerd. Deze projecten worden uitgevoerd in samenwerking met
Luchtverkeersleiding Nederland. Begin 2016 wordt uw Kamer nader geïnformeerd
over de behoeftestelling (DMP-A-brief).
Het verplaatsen van de luchtgevechtsleiding is complex en kost meer tijd. De
financiële gevolgen van de verplaatsing zijn nader uitgewerkt en validatie van deze
informatie is gaande. Het totale programma met de huisvesting voor contingency- en
simulatiecapaciteit, opleiding, training en legering zal naar verwachting in 2020
gereed zijn, waarna het AOCS in 2021 kan worden afgestoten. Dit heeft geen
invloed op de verwachte financiële opbrengsten, omdat die pas vanaf 2022 waren
ingeboekt.
Risico’s
Het verplaatsen van de luchtverkeersleiding en de luchtgevechtsleiding is complex
en kost voor de luchtgevechtsleiding meer tijd. Er is daarom een risico op vertraging
en meerkosten.
Reorganisatie KMar
Een nadere detaillering van de exploitatiecijfers van deze maatregel laat een iets
beter resultaat zien. De besparing stijgt daarbij van € 0,13 miljoen naar € 0,20
miljoen per jaar vanaf 2020. De vastgoedopbrengst is vastgesteld op ongeveer € 2
miljoen per jaar, maar wordt voor een groot deel ingezet om de hogere IT-exploitatie
voor het informatiegestuurd optreden te compenseren (Kamerstuk 33 763, nr. 70).
Het concept-reorganisatieplan is in december 2015 gereed.
Maatregelen op schema
• Reorganisatie militaire muziek (eind 2015/begin 2016 gereed)
• Afstoten splinterlocaties
• Herbelegging Legerplaats bij Oldebroek (LBO) en Lkol Tonnetkazerne (LTK) ’t
Harde (op enige sloopwerkzaamheden na gereed)
• Afstoting Kamp Nieuw Milligen (KNM) te Uddel
• Herbelegging Oranjekazerne (ORK) te Schaarsbergen (eind 2015/begin 2016
gereed)
• Herbelegging Generaal-majoor De Ruyter van Steveninckkazerne (RVS) te
Oirschot
• Herbelegging Ltgen Bestkazerne te Vredepeel
• Afstoten Nassau Dietz Kazerne (NDK) Budel
• Reorganisatie NATRES
Voltooide maatregelen
• Medegebruik Maritiem Vliegkamp De Kooy
• Medegebruik vliegbasis Eindhoven

• Intensiveren gebruik locatie luchtmachttoren Breda
• Herhuisvesten post Breda MTV op de Trip van Zoudtlandtkazerne
• Verplaatsen regiokantoor DVD Zuid naar kantorenlocatie luchtmachttoren
• Herschikken Defensie Materieel Organisatie (DMO) in Den Haag
• Ontkoppeling DMO-bedrijven
• Herbelegging opslag DMO
Vervallen maatregel
• Herhuisvesten eenheden van het District Landelijke en Buitenlandse Eenheden
(DLBE) op Kamp Nieuw Milligen (KNM) te Uddel