Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 341

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 oktober 2011
Mede namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport informeer ik u over
de resultaten en opbrengsten van het Actieplan Jeugdwerkloosheid. Dit is
de laatste voortgangsrapportage over het Actieplan. Na een overzicht van
de resultaten, volgt informatie over de belangrijkste ontwikkelingen sinds
de voortgangsrapportage van 29 april jl1. Voor de verschillende onderdelen van het Actieplan wordt ook aangegeven hoe diverse acties na 2011
in het reguliere beleid worden ingepast. Tot slot ga ik in op de evaluatie
van de aanpak van het Actieplan. Het evaluatierapport is als bijlage
bijgevoegd.2
Resultaten
–

–

–

–

1

TK, vergaderjaar 2010–2011, 29 544, nr. 298.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Sinds de start van het Actieplan in september 2009 hebben de 30
arbeidsmarktregio’s circa 170 000 jongeren op de arbeidsmarkt
geplaatst. Bijna de helft van deze jongeren had geen startkwalificatie.
Circa 80% is geplaatst in een reguliere baan, circa 20% in een stage of
leerwerkbaan.
In 2009 en 2010 zijn respectievelijk ca. 12 000 en 13 500 jongeren na
het behalen van hun mbo-diploma een jaar langer op school gebleven
om hun kansen op de arbeidsmarkt te verbeteren.
Het aantal erkende leerbedrijven dat stageplaatsen en leerbanen
aanbiedt aan mbo-studenten is bij aanvang van het schooljaar
2011–2012 met ruim 222 000 beter op peil dan bij aanvang van de
crisis (stijging van meer dan 10%).
Het UWV WERKbedrijf heeft in oktober 2009 en oktober 2010 in totaal
ca 220 jongerentrainees voor een jaar in dienst genomen met als taak
om jongeren te begeleiden naar werk en/of opleiding. De trainees
hebben vernieuwende ideeën ingebracht (vastgelegd in twee
ideeënboeken, 2010 en 2011).
Sinds juni 2010 leveren Colo en het UWV WERKbedrijf aan de
arbeidsmarktregio’s elk tertaal een actueel regionaal overzicht van het

2

–

kst-29544-341
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

1

–

–

–

aanbod van stage- en leerbanen en de ontwikkelingen rond
jeugdwerkloosheid.
Voor kwetsbare jongen zijn «plusvoorzieningen» ontwikkeld en
MKB/MO-pilots uitgevoerd. Ook is de Handreiking «interventies
kwetsbare jongeren» uitgebracht.
Zowel op landelijk als op regionaal niveau heeft het Actieplan tot
waardevolle samenwerkingsverbanden geleid. De regionale infrastructuur is versterkt en er is meer aandacht gekomen voor een integrale
werkgeversdienstverlening en de aansluiting in de keten zorgonderwijs-arbeidsmarkt.
De werkende elementen van de aanpak van het Actieplan Jeugdwerkloosheid en de succesvolle aanpakken in de regio’s zijn met de
Estafette en de evaluatie van het Actieplan in beeld gebracht.
Succesvolle aanpakken zijn beschreven en verspreid via de publicatie
«Estafette, succesvolle aanpakken jeugdwerkloosheid».

Ontwikkeling jeugdwerkloosheid
De daling van de jeugdwerkloosheid (15–26 jaar) in 2010, heeft zich in
2011 niet onverkort voortgezet. In het eerste en tweede kwartaal van 2011
ligt het niveau van de jeugdwerkloosheid op 9,1 % ten opzichte van 8,6%
in het vierde kwartaal 2010. Het niveau van de jeugdwerkloosheid is nog
altijd fors lager dan op het hoogste punt in 2010 (135 000, 11,6%, in het 1e
kwartaal 2010).
De stijging in het eerste kwartaal 2011 lijkt toe te schrijven aan seizoensinvloeden. De voor seizoen gecorrigeerde cijfers (15–24 jaar) laten in de
eerste maanden van 2011 een verdere daling van de jeugdwerkloosheid
zien. Vanaf mei is de voor het seizoen gecorrigeerde jeugdwerkloosheid
echter gestegen, vooral in de maand juli. Deze stijging is vanwege de
grotere conjunctuurgevoeligheid van de jeugdwerkloosheid sterker dan
de stijging van de gemiddelde werkloosheid (15–64 jaar) in die periode.
Op grond van de recente stijging kan nog niet gesproken worden van een
omslag. Het kabinet houdt de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.
De jeugdwerkloosheid (15–24 jaar) in Nederland blijft tot de laagste in
Europa behoren. De Nederlandse jeugdwerkloosheid ligt per juli 2011 met
7,5% (internationale definitie) beduidend onder de gemiddelde jeugdwerkloosheid in Europa van 20,5% en onder de jeugdwerkloosheid in
Oostenrijk (7,8%), Duitsland (9,5%) en landen als Spanje (46,2%) en Italië
(27,6%). Bijlage 2 bij deze rapportage bevat een overzicht van kwantitatieve gegevens rondom jeugdwerkloosheid.1
Convenanten met de regio’s
In het eerste tertaal van 2011 hebben de dertig regio’s bijna 33 500
jongeren geplaatst op een baan, leerwerkbaan of stage. Dit is iets minder
(3,7%) dan in het vorige tertaal. Sinds de start van het Actieplan is het
aantal plaatsingen redelijk stabiel gebleven. In vijf tertalen zijn in totaal
ruim 170 000 jongeren geplaatst, waarvan 80% op een reguliere baan en
20% op een stage of leerwerkbaan (bijlage 3 bevat een overzicht).1 Bijna
de helft van de jongeren had op het moment van plaatsing geen startkwalificatie. Dat betekent dat ook veel kwetsbare jongeren bereikt zijn.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tot eind 2011 loopt de uitvoering van de afspraken met de regio’s door,
zoals vastgelegd in de convenanten. De VNG heeft aangegeven in ieder
geval dit jaar door te gaan met het organiseren van Leercirkels, waarin
vertegenwoordigers van de 30 regio’s kennis en ervaring uitwisselen over
de aanpak van jeugdwerkloosheid. Ook na 2011 zal een aantal van de door
de regio’s in gang gezette activiteiten doorlopen. Veel regio’s hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

2

aangegeven de meerwaarde te zien van de samenwerking; zij willen de
versterkte regionale infrastructuur en andere opbrengsten op dit terrein
blijven benutten.
School Ex Programma
Hoewel het School Ex Programma inmiddels is afgelopen, zijn in 2011 de
kernonderdelen (registratie toekomstwensen, opleidingsadvies) van het
School Ex Programma door veel mbo-instellingen voortgezet. Ook het
UWV WERKbedrijf heeft dit jaar nog scholen bezocht en groepen
schoolverlaters geïnformeerd over hun toekomstmogelijkheden op de
arbeidsmarkt.
Een aantal mbo-instellingen heeft in samenwerking met regionale partijen
de kernonderdelen van het School Ex Programma verbreed om een goede
aansluiting van mbo-gediplomeerden op de arbeidsmarkt of vervolgopleiding te realiseren. Een voorbeeld hiervan is het project «The key 2 your
future» waarin ROC Aventus o.a. hbo-instellingen, UWV en werkgevers
heeft samengebracht om in de regio Stedendriehoek mbo-examenkandidaten zo naadloos mogelijk te begeleiden naar een geschikte
vervolgopleiding of baan. Vervolgens vergewist ROC Aventus zich ervan
of de gediplomeerde daadwerkelijk start in het verkozen vervolgtraject.
Als vervolg op het School Ex Programma is door het UWV WERKbedrijf in
samenwerking met Colo, MBO Raad en mbo-instellingen een digitaal
lespakket ontwikkeld. De MBO Raad en het UWV WERKbedrijf zullen er
zorg voor dragen dat het lespakket de komende jaren wordt gebruikt door
mbo-instellingen, als onderdeel van de loopbaanoriëntatie en -begeleiding van mbo-studenten.
De MBO Raad blijft bovendien via zijn nieuwsbrieven mbo-instellingen
informeren over actualiteiten, goede praktijkvoorbeelden en wederzijdse
resultaten van het vervolg op het School Ex Programma.
Stage-, leerbanen- en matchingsoffensief
Uit de meest recente Colo Barometer komt naar voren dat bij aanvang van
het schooljaar 2011–2012 het landelijke aanbod aan bpv-plaatsen
(beroepspraktijkvorming: stageplaatsen en leerbanen voor mbo-studenten) in vrijwel alle sectoren toereikend is. Een aantal eerdere knelpunten –
zoals in de zorg voor mbo niveau 2 – is opgelost doordat partijen in de
uitvoeringspraktijk (mbo-instellingen, kenniscentra en leerbedrijven)
efficiënter omgaan met het beschikbare potentieel aan bpv-plaatsen.
In die regio’s waarin de leerbedrijven voor bepaalde opleidingen – zoals
voor de sectoren transport en logistiek, installatiebranche, autocarrosserie
en afbouw – terughoudend blijven met het aanbieden van stageplaatsen
en leerbanen, zullen Colo en de kenniscentra zich ook in 2012 onverminderd blijven inzetten om een zo groot mogelijk aanbod te realiseren.
Voor een uitgebreid actueel overzicht van de stage- en leerbanenmarkt in
de zes te onderscheiden hoofdregio’s, verwijs ik u naar bijlage 2 bij deze
brief.
Colo en UWV WERKbedrijf gaan de komende jaren door met het
uitbrengen van de regionale basiscijfers voor de 30 arbeidsmarktregio’s
over de ontwikkeling van de jeugdwerkloosheid en de kansen en
bedreigingen op stage- en leerbanenmarkt. Inmiddels wordt door steeds
meer regio’s bij de vormgeving van hun arbeidsmarktbeleid gebruik
gemaakt van deze op de regio toegesneden basiscijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

3

De kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven blijven in het kader van
hun wettelijke taakuitoefening ook na 2011 regionale adviseurs inzetten in
de dertig arbeidsmarktregio’s om de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
te verbeteren. Hierbij gaat het onder andere om het tijdig en adequaat
oplossen van knelpunten met betrekking tot het aanbod van stageplaatsen
en leerbanen.
De verbeterde functionaliteiten van de matchingwebsite Stagemarkt.nl,
zoals de opname van bedrijfsprofielen en actuele vacaturemelding, blijven
na 2011 beschikbaar voor mbo-studenten en mbo-instellingen.
De dit jaar door de jongerentrainees van het UWV WERKbedrijf ontwikkelde ideeën voor de begeleiding van jongeren, zijn onlangs gebundeld in
het Ideeënboek 2011 en breed beschikbaar gesteld. Veel van de ideeën zijn
uitgevoerd en een aantal wordt toegepast in de reguliere dienstverlening.
Vooral die zaken die het UWV WERKbedrijf helpen om de E-dienstverlening aan jongeren vorm te geven, hebben daarbij de aandacht.
Kwetsbare jongeren
In 2010 is, op basis van regionale plannen, een impuls van in totaal € 3
miljoen aan de regio’s ter beschikking gesteld om de samenwerking
tussen zorg, onderwijs en arbeidsmarkt te versterken. De regio’s hebben
met deze middelen vooral geïnvesteerd in het vergroten van het dienstverleningsaanbod aan jongeren (waardoor onder andere wachtlijsten zijn
verkort) en in het verlenen van subsidies om drempels die het leveren van
ondersteuning of zorg in de weg staan te slechten. Een aantal regio’s geeft
aan de opbrengsten te willen borgen via de regionale werkschool.
Vanuit het Actieplan zijn jaarlijks middelen ingezet voor het ontwikkelen
van plusvoorzieningen voor overbelaste jongeren die cognitief wel de
vaardigheden hebben om een startkwalificatie te behalen, maar door een
opeenstapeling van niet-schoolse problemen het onderwijs voortijdig
dreigen te verlaten. Vanaf 2012 stelt het kabinet structureel € 30 miljoen
beschikbaar voor de continuering van de plusvoorzieningen. Deze zullen
vanaf het schooljaar 2012–2013 integraal deel uitmaken van het nieuwe
instrumentarium voor voortijdig schoolverlaten, waarbij rekening zal
worden gehouden met de uitkomsten van de evaluatie naar de plusvoorzieningen die begin 2012 wordt afgerond.
Eind 2011 lopen de pilots MKB-MO af. In deze pilots wordt gekeken welke
instrumenten en middelen jeugdzorgmedewerkers kunnen inzetten om
jongeren op weg te helpen bij het vinden van passend werk. Begin 2012
worden de resultaten verspreid onder de leden van Jeugdzorg Nederland
en de partners van de pilots. Doordat de pilots MKB-MO worden
uitgevoerd door de branchevereniging van jeugdzorginstellingen,
Jeugdzorg Nederland voorheen MO-groep, worden de lessen op een
centrale plek geborgd.
Met de Actieplanmiddelen is de «WorkWise methode», die jongeren uit
jeugdinrichtingen op weg helpt naar een baan of beroepsopleiding,
aangepast voor jongeren in de leeftijd van 18 tot 27 jaar die niet verblijven
in een jeugdinrichting. De aangepaste methode is voorgelegd voor het
keurmerk van de zorgsector. Na toekenning van het keurmerk kan de
methodiek gebruikt worden.
Estafette «succesvolle aanpakken jeugdwerkloosheid»
De afgelopen maanden heeft de Estafette «succesvolle aanpakken
jeugdwerkloosheid» plaatsgevonden, waarbij regionaal projectleiders
jeugdwerkloosheid elkaars succesvolle projecten bezochten. Doel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

4

deze estafette was om te achterhalen en in kaart te brengen waarom
bepaalde aanpakken en instrumenten succesvol zijn.
Daarnaast zijn de regio’s met de estafette aangezet tot het verduurzamen
van succesvolle aanpakken en instrumenten. De uitwisseling tussen de
regio’s heeft bijgedragen aan het delen van kennis en ervaringen en
daarmee het vergroten van de deskundigheid. Ook de publicatie Estafette
«succesvolle aanpakken jeugdwerkloosheid»: Praktische aanbevelingen
uit de 30 arbeidsmarktregio’s (www.rijksoverheid.nl/szw) faciliteert de
verduurzaming van de resultaten. Naast verslagen van de succesvolle
aanpakken bevat deze publicatie een beschrijving van de werkende
elementen ervan. Het is aan de regio’s zelf om te bepalen op welke wijze
zij de instrumenten en opgedane kennis van de afgelopen 2 jaar in de
toekomst zullen inzetten.
Tijdens de Estafette bleek dat een aantal instrumenten en aanpakken al
zijn opgenomen in het regulier beleid. Een voorbeeld hiervan is de
branche-aanpak uit regio Midden-Holland. Via scholings- en werkervaringsprojecten worden jongeren zonder startkwalificatie richting een
specifieke branche begeleid. De aanpak in West-Brabant, waar werkgevers
een tegemoetkoming ontvangen bij het in dienst nemen van jongeren,
bewijst dat werkgevers werk in vacatures willen omzetten wanneer er een
eenvoudige regeling wordt aangeboden. Gebleken is dat 92% van de
jongeren, die op deze wijze een baan hebben gevonden, na afloop van de
eerste contractperiode in dienst blijft van de werkgever. Dit succes heeft
ervoor gezorgd, dat dit instrument in deze regio blijft bestaan.
Voor andere succesvolle aanpakken en instrumenten worden creatieve en
innovatieve oplossingen bedacht om ze te continueren. In Gelderland Zuid
worden private investeerders gezocht om het project Lenteveld voort te
zetten en in Zuidoost-Brabant wordt de samenwerking gezocht met
uitzendbureaus om jongeren te begeleiden naar de arbeidsmarkt. Er is
regio’s veel aan gelegen om aanpakken of instrumenten die hun succes
bewezen hebben in stand te houden.
De opbrengsten van de estafette laten ook zien dat de ontwikkelde
aanpakken en instrumenten, met (kleine) aanpassingen doorgaans
bruikbaar zijn voor andere branches of regio’s en dat de opgedane kennis
en opgebouwde structuren in de regio’s ook waardevol zijn voor andere
beleidsdomeinen en doelgroepen. Regelmatig worden ze al ingezet voor
een bredere doelgroep, zoals uitkeringsgerechtigden ouder dan 45 jaar of
werkzoekenden met een handicap.
Door het versterken van de (bestaande) regionale infrastructuur en
samenwerkingsverbanden, is een basis ontstaan waarop de komende
jaren voortgebouwd kan worden. Samenwerking lijkt daarmee een
belangrijk duurzaam resultaat van het Actieplan te zijn.
Evaluatie van de aanpak van het Actieplan Jeugdwerkloosheid
In opdracht van SZW is door Research voor Beleid een evaluatie uitgevoerd van de aanpak die is gevolgd met het Actieplan Jeugdwerkloosheid.
De evaluatie richt zich niet op een kwantitatieve effectmeting of kostenbatenanalyse. Daarover zijn, conform de bij aanvang overeengekomen
opzet van het Actieplan, geen harde conclusies te trekken.
Uitkomsten evaluatie
De onderzoekers zien als overheersend beeld dat de bij het Actieplan
betrokken partijen met tevredenheid terugkijken naar de in het Actieplan
gekozen aanpak, de daarop gebaseerde uitvoering en de opbrengsten. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

5

onderzoekers stellen dat de opbrengsten van het Actieplan laten zien dat
de betrokken partijen gehoor hebben gegeven aan het in het Actieplan
besloten appèl van het kabinet om snel, doelgericht en via een gezamenlijke aanpak te handelen.
Succesfactor in de aanpak is, naast het gegeven dat de landelijke en
regionale partners intensief samen optrokken vanuit een gedeeld
probleem, vooral de grote ruimte die regio’s hebben gekregen bij de
besteding van de middelen. Dat maakte maatwerk mogelijk in de regio en
stimuleerde innovatie. Ook hielp het beschikbaar gestelde budget, met de
opdracht om regionale plannen te maken en uit te voeren, om de
gewenste samenwerking in de regio te bewerkstelligen.
Alles overziend, heeft het Actieplan de weg vrijgemaakt voor een
versterking van het regionale arbeidsmarktbeleid. Door samenwerking
tussen relevante partijen in de regio zijn enkele van de vroegere belemmeringen overwonnen. Voorbeelden hiervan zijn het teveel gericht zijn op
eigen resultaten van individuele organisaties, verschillende financieringsregimes met daaraan ten grondslag liggende strijdige uitgangspunten en
de nog onvoldoende stabiele rol van de regio als arbeidsmarktspeler.
Deze uitkomst maakt het mogelijk de opbrengsten in een breder kader dan
alleen de aanpak van jeugdwerkloosheid te benutten.
Wat betekenen deze uitkomsten voor de toekomst?
Het Actieplan Jeugdwerkloosheid was een crisismaatregel. Het Actieplan
is een tijdelijke impuls en heeft bijgedragen aan de bestrijding van de
jeugdwerkloosheid. Uit de evaluatie blijkt dat het Actieplan zowel op
landelijk als op regionaal niveau tot waardevolle samenwerkingsverbanden heeft geleid. Hiermee is voor de toekomst een belangrijke basis
gelegd om op voort te bouwen. Van belang is dat regio’s de opgebouwde
samenwerkingsverbanden blijven benutten en waar mogelijk versterken.
Betere afstemming tussen ketenpartners leidt tot een betere aansluiting
van de verschillende aanpakken rondom (kwetsbare) jongeren. De
evaluatie biedt naast inzichten ook aanbevelingen aan landelijke en
regionale partners. Ik zal de aanbevelingen aan de regionale partners
overdragen.
Uitgangspunt van het kabinet blijft de eigen verantwoordelijkheid van
jongeren om te zoeken naar scholing of een baan. Zij moeten zelf de regie
nemen om hun kansen op de arbeidsmarkt te benutten. Het kabinetsbeleid, waaronder aanscherping van de Wet werk en bijstand (WWB)
draagt hieraan bij. Een opleiding gaat voor een uitkering en werk wordt
leidend. Jongeren worden gestimuleerd om eerst hun school af te maken
en daarna zelf op zoek te gaan naar werk.
Gemeenten krijgen met de voorgenomen decentralisaties (begeleiding uit
de AWBZ naar de Wmo, de invoering van de Wet werken naar Vermogen
en Jeugdzorg) en de ontschotting van budgetten meer mogelijkheden om
op regionaal niveau de domeinen zorg, onderwijs en arbeidsmarkt beter
op elkaar te laten aansluiten. De voorgenomen decentralisaties stellen
gemeenten in staat om op deze terreinen integraal beleid te voeren en
vergemakkelijken de regionale samenwerking met andere partijen.
Het kabinet onderschrijft het belang van soepele arbeidsmarkttransities,
zoals dat uit de evaluatie naar voren komt. Dit geldt met name voor
jongeren met een verhoogde kans op uitval. Daarom investeert het
kabinet in een betere overgang van school naar werk via meer arbeidsgericht onderwijs en een betere samenwerking tussen (jeugd)zorg en school.
Om werkgevers en leerlingen met een beperking dichter bij elkaar te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

6

brengen ondersteunt het kabinet de uitwerking van de werkscholen. De
meerwaarde van de werkscholen ligt in het eerder betrekken van
werkgevers bij de arbeidstoeleiding van deze doelgroep.
De VNG heeft te kennen gegeven de samenwerking tussen gemeenten
onderling en andere partijen in de regio te willen blijven ondersteunen en
faciliteren.
Sociale partners geven aan dat de aansluiting tussen de sectorale en
regionale aanpak moeizaam is verlopen. Zij pleiten voor een beter inzicht
in het aanbod van werkzoekenden en voor een landelijk eenduidige
werkgeversdienstverlening. In dit kader is het een goede zaak dat VNG,
UWV WERKbedrijf en sociale partners met elkaar in gesprek zijn over de
ervaringen met de sectorarrangementen jeugdwerkloosheid, waarin de
verknoping van de regionale en sectorale aanpak centraal staat. Mede met
het oog op de Wet werken naar vermogen blijft het kabinet aandacht
geven aan verdere verbetering van de regionale werkgeversdienstverlening.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 544, nr. 341

7