Nationaal Programma

Een plan-m.e.r. voor de
Regionale Energie Strategie?
Advies

maart 2022 | Een plan-MER voor de Regionale Energie Strategie?

Een plan-m.e.r. voor de
Regionale Energie Strategie?
Advies
maart 2022

Nationaal Programma

|

2

Voorwoord
Dit adviestraject is begonnen met de vraag in
hoeverre moet de RES zelf onderworpen worden aan
een milieueffectrapport ook wel plan-MER genaamd.
De inzichten en resultaten van de plan-MER leveren
overwegingen op voor besturen van gemeenten en
provincies die ze meenemen in de besluitvorming.
We hebben gekeken naar de juridische kant van de
vraag, maar ook naar de handelingsperspectieven
van de RES regio’s.

De andere kant is mijn ervaring in het openbaar
bestuur. Nog niet zo heel lang geleden was ik gedeputeerde. In die rol schrok ik elke keer als mij werd
verteld dat een project aan een m.e.r onderworpen
moest worden. Het betekende ernstige vertraging,
want vaak hadden we er in de planning geen rekening mee gehouden. Daar kwam nog bij dat het extra
geld ging kosten. Dat waren allemaal aannames,
die je houding ten opzichte van een m.e.r. bepaalde.
Zeker de vertraging was een belangrijk bezwaar,
omdat we altijd een snelle uitvoering hadden beloofd.
Sterker nog: we werden altijd aangemoedigd om tot
snelle resultaten te komen en elke vertraging in dat
proces vonden we hinderlijk. Met andere woorden:
ik had in die tijd een stevig vooroordeel ten aanzien
van een m.e.r..

Met deze gedachten in mijn achterhoofd zijn we
begonnen met het zoeken naar een gedeeld antwoord
op de vraag of en wanneer de planMER vereist is in
het RESproces.
Bij de opstelling van het rapport hebben veel mensen
geholpen. In de bijlage treft u de samenstelling van
de werkgroep aan en de lijst van personen die we
gesproken hebben bij onze zoektocht. Hun bijdrage
was cruciaal om tot dit resultaat te komen. Maar,
zoals in ieder rapport, wij zijn verantwoordelijk voor
de inhoud van dit rapport. Rest mij Alfredo Verboom
te danken voor zijn harde werken aan dit rapport. Hij
was de secretaris van deze werkgroep en zonder hem
was dit rapport er niet gekomen.

Jan Jacob van Dijk

|

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Burgers maken zich zorgen over de plek waar
ze wonen, want ze weten dat er plannen worden
gemaakt die hun woongenot zouden kunnen
aantasten. Nieuwe woonwijken, windmolens, snelwegen, spoorwegen, bedrijventerreinen: allerlei
ontwikkelingen die gevolgen kunnen hebben voor
de woonomgeving. Ze wensen een mooie, rustige,
veilige, kortom een plezierige leefomgeving. En
elke aantasting daarvan doet wat met ze. Ze maken
zich bijvoorbeeld zorgen over de gevolgen voor hun
gezondheid en hun woongenot. Om die reden willen
ze weten wat er in hun omgeving kan gaan gebeuren.
Ze willen serieus worden genomen en invloed uit
kunnen oefenen op de mogelijke plannen. Zo vroeg
mogelijk in het proces, wanneer er nog echt iets
te kiezen valt. En daarvoor gebruiken ze ook de
planMER. Dat is de ene kant van het verhaal.

Ik denk dat dit het moment moet zijn dat we anders
moeten kijken naar een plan-MER. Het is een document dat bestuurlijk Nederland kan helpen om
op een systematische manier de effecten voor de
omgeving van een bepaald voornemen in kaart te
brengen. Het geeft burgers een manier om daar iets
van te vinden. Daarmee kan het een bijdrage leveren
aan het herstel van vertrouwen tussen overheid
en burger. En ja, het gaat tijd kosten. In het begin,
tenminste, maar die tijd zal in de loop van het traject
teruggewonnen kunnen worden. En als dat niet zo is,
dan was het voornemen misschien toch minder goed
dan het op het eerste gezicht was. In plaats van bang
te zijn voor een m.e.r., moeten we deze aanvaarden
als een onderdeel van de nieuwe cultuur van het
Nederlandse openbaar bestuur.

3

Inhoudsopgave
Voorwoord						 3
Samenvatting					 5
Inleiding en vraagstelling				 8

2

Werkwijze					

9

3

Inhoudelijke en Juridische aspecten			

10

4

Participatie en inspraak				

20

5

Handelingsperspectieven				22

6

Conclusies en aanbevelingen			

27

Bijlage 1: Deelnemers werkgroep			

29

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

1

|

4

Samenvatting
In hoeverre bestaat er op basis van nationale en/of Europese regelgeving
een plicht om een plan-m.e.r.-procedure te doorlopen bij de vaststelling
van de documenten van het RES-proces? Onder andere de Kamervragen
eind 2021 van de fractie van Volt in de Tweede Kamer, maakten deze
kwestie actueel.

Conclusies
Op basis van de literatuur en de gevoerde gesprekken
wordt een aantal conclusies gedeeld.

Over de plan-m.e.r.-plicht:

1.

De directeur van het Nationaal Programma RES
(NPRES) verleende opdracht aan de heer Jan Jacob
van Dijk om onder zijn voorzitterschap een werkgroep
samen te stellen om deze vraag te beantwoorden en
een advies te formuleren.
De werkgroep bestond uit ambtelijk vertegenwoordigers van:
• Het ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK)
• Het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK)
• Het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (I&W)
• Het Interprovinciaal Overleg (IPO)
• De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)
• De Commissie voor de milieueffectrapportage
(commissie m.e.r.)
• De vereniging Netbeheer Nederland (NBNL)
• Nationaal Programma Regionale Energie
Strategieën (NPRES).
Ook kwam er input over dit onderwerp vanuit een
aantal maatschappelijke organisaties en een aantal
externe deskundigen.

1

2.

Een al in besluitvorming zijnde of al vastgestelde
RES 1.0 is onder de huidige wet- en regelgeving
geen ‘programma’ in de zin van de smb-richtlijn.
Een RES 1.0 is in de huidige situatie namelijk
geen programma dat door wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen is voorgeschreven. Als er
geen sprake is van een ‘programma’, kan er op
grond van de smb-richtlijn ook geen verplichting
zijn om een plan-m.e.r. uit te voeren. Voor de
totstandkoming van de RES 1.0 was een planm.e.r. dus niet verplicht. Dat neemt overigens niet
weg dat een vrijwillige plan-m.e.r. aan te raden
kan zijn.
Met de beoogde invoering van de Omgevingswet
per 1 januari 2023, krijgt het programma een
positie als kerninstrument in de wet . Het document RES 2.0 zal in bepaalde gevallen kwalificeren als een uitwerking van beleid of een set aan
maatregelen bevatten om doelstellingen voor de
leefomgeving te bereiken, en daarmee kwalificeren als een programma dat door een wettelijke
bepaling is voorgeschreven. Er is sprake van
een plan-m.e.r. plicht of een plan-m.e.r.-beoordelingsplicht voor de RES 2.0 als:

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Er bleek behoefte aan een gedeeld beeld over de
vraag of en wanneer een plan-m.e.r. op grond van de
Europese richtlijn strategische milieubeoordeling
(smb-richtlijn) vereist of gewenst is bij de nadere
uitwerking van de RES en de verankering hiervan in
instrumenten van de Omgevingswet. De staatssecretaris van Economisch Zaken en Klimaat – Klimaat
en Energie gaf in de beantwoording van de bovengenoemde Kamervragen1 aan dat het Nationaal
Programma RES een werkgroep met vertegenwoordigers van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen zal vragen om tot dit gedeeld beeld te komen.

• de RES kaderstellend is voor een m.e.r.-plichtig
of m.e.r.-beoordelingsplichtig besluit of
• een passende beoordeling voor de gevolgen op
een Natura 2000 gebied moet worden gemaakt, of
• de RES het kader vormt voor besluitvorming
over andere projecten die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben.

 eantwoording vragen over het toepassen van een milieueffectrapportage voorafgaand aan het vaststellen van de
B
besluitvorming rondom de Regionale Energie Strategieen, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, d.d. 3 december 2021,
kenmerk DGKE-WO / 21247755

|

5

De wijzigingen die optreden met de beoogde invoering van de Omgevingswet leiden ertoe dat in veel
gevallen een vergelijkbaar document als de RES 1.0 in
de toekomst plan-m.e.r.-plichtig zal zijn.

De in het Klimaatakkoord vastgelegde planning
van de RES - met een tweejaarlijkse herijking
en rapportage - is vooral gericht op het vinger
aan de pols houden of de 30 regio’s samen op
koers liggen voor het doelbereik. Dat gebeurt
via de monitoring door het Planbureau voor de
Leefomeving. Deze tweejaarlijkse ritmiek van de
RES is onder andere van belang voor het eventueel bijsturen van het doelbereik. Het ruimtelijk-inhoudelijk proces in de individuele regio’s
heeft echter veel meer een maatwerkkarakter.
Het is weinig zinvol om daarvoor een landelijk
synchrone planning te hanteren. Wel blijft voor
alle regio’s de afspraak gelden dat de vergunningen voor de locaties en infrastructuur met
betrekking tot het doel van 35 TWh, voor 1 januari
2025 moeten zijn verleend.

5.

Een plan-m.e.r.-plicht op en sectoraal document
kan per individuele overheid of collectief (zoals de
RES) zijn opgesteld. Er is bij sommige overheden
ervaring opgedaan met hoe een plan-m.e.r. op een
sectoraal document dat per individuele overheid
of collectief (zoals de RES) kan zijn opgesteld, zich
verhoudt tot de integrale documenten die ook
plan-m.e.r.-plichtig zijn zoals de omgevingsvisies,
omgevingsplannen en provinciale verordeningen
van gemeenten en provincies.

Over de implicaties voor de RES 2.0:
3.

Het document RES 2.0 dient op hoofdlijnen twee
doelen. Enerzijds is dat een monitorings- en
verantwoordingsdoel ten aanzien van de voortgang in het realiseren van de ambities die in de
RES 1.0 zijn omschreven. Anderzijds is het doel
om strategisch vooruit te kijken op hoofdlijnen
met daarin de benoeming van eventuele nieuwe
ambities, zoekgebieden of locaties.
• Het ‘monitorings- en verantwoordingsdeel’
zoomt in op de vraag of de regio met het
regionale aanbod op koers ligt voor 2030. Het
verantwoordt de stappen die tussen juli 2021
en juli 2023 zijn gezet in het realiseren van de
ambities. Het geeft het verloop van het ruimtelijke proces, de aanpassing van de infrastructuur voor de opwek en het participeren door
de omgeving weer. Dit onderdeel heeft geen
kaderstellend karakter en de plan-m.e.r.-plicht
zal hier niet op van toepassing zijn.
• Het 'strategiedeel' kijkt vooruit naar 2025
op grond van inzichten uit de uitvoering,
van nieuwe regionale en landelijke ontwikkelingen en van innovaties. Dit deel kan
daarmee kaders stellen voor de toekomstige
ontwikkelingen en moet dan in veel gevallen
wel als plan-m.e.r.-plichtig worden beschouwd.

|

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

4.

6

Aanbevelingen
De werkgroep komt tot de volgende aanbevelingen.
Ten aanzien van het handelingsperspectief voor de
RES regio’s:
1.

Het verdient aanbeveling om in de door de RES
regio’s op te stellen documenten onderscheid te
maken tussen:
• enerzijds het monitorings- en verantwoordingsdocument en
• anderzijds het document waarin nieuwe ambities, nieuwe zoekgebieden en nieuwe locaties
en bijvoorbeeld regionale warmte aspecten
worden beschreven.

Het herijkte strategisch ambitiedocument voor de
RES (hierna te noemen RES herijking 2.0, RES herijking 3.0 etc.) omvat aanvullingen of wijzigingen op
de RES 1.0. Het kan net als eerder de RES 1.0, vastgesteld worden door de volksvertegenwoordigende
organen. Het is plan-m.e.r.-(beoordelings)plichtig als
het kaders bevat voor latere project-m.e.r.-plichtige
of project-m.e.r.-beoordeling-plichtige projecten.
Dit geldt ook als een passende beoordeling nodig
is voor de RES of als de RES het kader vormt voor
andere projecten die aanzienlijke milieueffecten
kunnen hebben.

2.

Het is nodig om in de plan-m.e.r. die bij een
RES-herijking verplicht is, in ieder geval de milieu-effecten te beschrijven die verbonden zijn aan
het gehele pakket aan plannen in de RES, maar
er kan ook ingegaan worden op andere effecten
die verbonden zijn aan deze plannen. De resultaten van de plan-m.e.r. (het milieueffectrapport)
vormt een van de belangrijke overwegingen die
bij de besluitvorming over de ‘RES-herijking’ door
betreffende besturen wordt meegenomen.

3.

Het is daarnaast belangrijk om een open houding
vast te houden ten opzichte van het instrument
plan-m.e.r.; het is immers een belangrijk middel
om de milieu-effecten goed in beeld te krijgen,
mee te wegen en daarover het gesprek met de
betrokkenen aan te gaan.

4.

Aanbevolen wordt om in de regionale gezamenlijkheid afspraken te maken over wie namens de
regio de plan-m.e.r. organiseert voor de ambitiestelling in de RES. De plan-m.e.r. ziet toe op
het gehele regionale document en is dus voor alle
betrokken regionale spelers van invloed.

5.

Het is zinvol om tijdig inzichtelijk te maken hoe
de plan-m.e.r. op de RES zich verhoudt tot de planm.e.r. op omgevingsvisies van betrokken provincies en gemeenten en/of omgevingsplannen.

|

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Het monitorings- en voortgangsdocument heeft een
procesmatig karakter en kijkt op procesniveau naar
de voortgang. We noemen het ‘RES Voortgangsdocument 2023’ etc. Het wordt opgesteld volgens de
afgesproken tweejaarlijkse ritmiek van het Klimaatakkoord en is de basis voor de landelijke monitoring.
Het wordt vastgesteld door de besturen (Colleges van
B&W, GS en DB Waterschap) van de RES partijen in de
regio. Het wordt ter kennisgeving aan de volksvertegenwoordigende organen voorgelegd.

Of, en zo ja op welk moment, een dergelijke RES-herijking wordt opgesteld is van vele factoren afhankelijk.
Zoals van aangepaste landelijke of regionale ambities
en van hoe de ambities in het omgevingswet-instrumentarium worden verankerd. Als een dergelijk
herijkt strategisch ambitiedocument wordt vastgesteld dan wordt daarover ook gerapporteerd in het
monitorings- en voortgangsdocument.

7

1 Inleiding en vraagstelling
In het Klimaatakkoord (2019)2 -en eerder al in een Interbestuurlijk Programma (2018)3 - is de
afspraak gemaakt om een meerjarige programmatische nationale aanpak uit te werken met
landsdekkende regionale energiestrategieën (RES). Daartoe is Nederland ingedeeld in 30
energieregio’s. Die doen ieder een door de regio gedragen en daarbij passend aanbod doen
om zo gezamenlijk minimaal 35 TWh hernieuwbare energie op land te realiseren. Dit wordt
vastgelegd in een Regionale Energie Strategie (RES). Daarbij is ook afgesproken dat deze
strategieën ruimtelijk geborgd worden via het omgevingsbeleid van gemeenten, provincies
en Rijk en via het beleid van de Waterschappen.

Medio 2021 is in alle 30 RES regio’s een ‘RES 1.0’
vastgesteld door de betreffende Gemeenteraden,
Provinciale Staten en Algemeen Besturen van de
Waterschappen. De regio’s leggen daarmee een gezamenlijk ambitie neer als invulling van de afspraak in
het Klimaatakkoord om in een ‘bottom-up’ proces te
zorgen voor het realiseren van minimaal 35 TWh aan
duurzame elektriciteit in 2030.

In het Klimaatakkoord is verder gesteld dat het
gezamenlijke doel is dat uiterlijk op 1 januari 2025 alle
aangevraagde benodigde vergunningen zijn afgegeven. En dat in voorkomende gevallen tenders voor
uitgifte van projecten zijn afgerond met het oog op
tijdelijke realisatie van de opgave. Dit heeft betrekking op zowel de installaties voor de opwekcapaciteit
als op de daarvoor benodigde net-infrastructuur.
Bij het afwegen van ambities voor duurzame energie
in relatie tot andere opgaven en belangen, is het
belangrijk dat ook de gevolgen voor natuur, milieu en
landschap in beeld worden gebracht. Als er gevolgen
voor milieu, natuur en landschap optreden, moeten
maatregelen worden beschreven om deze negatieve
gevolgen te voorkomen of te beperken. In een milieueffectrapport4 worden de milieueffecten van een
plan, programma of concreet project en van reële
alternatieven hiervoor systematisch, transparant en
objectief in beeld gebracht.

2
3
4
5

Tot nu toe is er geen eenduidigheid over het moment
en de positie in het proces waarop deze milieueffectrapportage dient te worden uitgevoerd.
Onder andere naar aanleiding van Kamervragen van
de fractie van Volt in de Tweede Kamer is de kwestie
actueel geworden in hoeverre -op basis van nationale
en/of Europese regelgeving- een plicht bestaat om
een plan-m.e.r.procedure te doorlopen bij vaststelling
van de documenten van het RES-proces.
Er bleek behoefte aan een gedeeld beeld over de
vraag of en wanneer een plan-m.e.r. op grond van
de Europese smb richtlijn vereist of gewenst is bij
de nadere uitwerking van de RES en de verankering
hiervan in instrumenten van de Omgevingswet. De
staatssecretaris van Klimaat en Energie van EZK gaf
in de beantwoording van de bovengenoemde Kamervragen5 aan dat het Nationaal Programma RES “een
werkgroep met vertegenwoordigers van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen zal vragen om tot
dit gedeeld beeld te komen”.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

In de volgende fase van het RES-proces zal voor de
meeste regio’s gelden dat de RES geborgd wordt in de
instrumenten van de Omgevingswet. Die treedt naar
verwachting 1 januari 2023 in werking. Daarnaast
zal de RES 2.0 een rol krijgen als instrument voor het
monitoren van de voortgang van de gestelde ambities
van de RES 1.0. De RES 2.0 zal volgens de afspraken in
het Klimaatakkoord medio 2023 worden opgeleverd.

Ook worden daarin maatregelen beschreven om
eventuele aanzienlijke negatieve milieueffecten te
voorkomen of te beperken. De m.e.r. is daarmee een
belangrijk instrument. Het helpt bestuursorganen om
op basis van relevante milieu-informatie goed onderbouwde besluiten te nemen over plannen, programma’s en projecten die aanzienlijke milieueffecten
kunnen hebben. De m.e.r. is ook een instrument om
het publiek -in overeenstemming met het Verdrag
van Aarhus- vroegtijdig te betrekken bij de keuzes die
in het kader van de energietransitie gemaakt moeten
worden.

Klimaatakkoord, Den Haag, 28 juni 2019
Interbestuurlijk Programma ‘Samenwerken aan de grote maatschappelijke opgaven’, februari 2018
hierna wordt het rapport zelf aangeduid met ‘plan-m.e.r.’ of ‘project-m.e.r.’ en de procedure ‘plan-m.e.r.’ of ‘project-m.e.r.’
Beantwoording vragen over het toepassen van een milieueffectrapportage voorafgaand aan het vaststellen van de
besluitvorming rondom de Regionale Energie Strategieen, Ministerie van Econimische Zaken en Klimaat, d.d. 3 december 2021,
kenmerk DGKE-WO / 21247755

|

8

2 Werkwijze
In dit hoofdstuk wordt kort de samenstelling en de werkwijze van de
werkgroep beschreven die zich inspande voor de beantwoording van
de gestelde vragen.

Werkwijze

De directeur van het Nationaal Programma RES
(NPRES) verleende opdracht aan de heer Jan Jacob
van Dijk om onder zijn voorzitterschap een werkgroep
samen te stellen om de onderstaande vraag te beantwoorden en een advies te formuleren.

In een aantal sessies zijn de diverse aspecten besproken
met de werkgroep en bediscussieerd aan de hand van
concept-teksten. Daarnaast is gesproken over het onderwerp met de genoemde maatschappelijke organisaties
en met een aantal externe deskundigen.

1.

Het concept van het advies en de mogelijke consequenties ervan zijn besproken in een bijeenkomst met
een aantal betrokken bestuurders op 7 februari 2022
en in ambtelijke sessie met onder andere een aantal
RES-regio’s op 24 februari en 2 maart 2022.

2.

Wat is het gedeelde beeld van de partijen
ten aanzien van een plan-m.e.r. plicht voor de
Regionale Energie Strategie?
Welk handelingsperspectief hebben de RES-regio’s
in het licht van dat gedeelde beeld op dit punt?

Samenstelling werkgroep
De werkgroep bestond uit ambtelijk vertegenwoordigers van:
• Het ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK)
• Het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK)
• Het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (I&W)
• Het Interprovinciaal Overleg (IPO)
• De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)
• De Commissie voor de milieueffectrapportage
(commissie m.e.r.)
• De vereniging Netbeheer Nederland (NBNL)
• Nationaal Programma Regionale Energie Strategieën (NPRES).

De diverse sessies met de werkgroep en de betrokken
partijen hebben geleid tot voorliggende rapportage
en advies. Dat is ook besproken in het Interbestuurlijk Management Team (IMT) en het Opdrachtgevend
Beraad (OGB) van NPRES.
De werkzaamheden van de werkgroep vonden plaats
in de periode van 19 november 2021 tot en met het
eerste kwartaal van 2022.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Opdrachtformulering

Ook kwam er input over dit onderwerp vanuit een
aantal maatschappelijke organisaties zoals het
Democratisch Energie Initiatief (DEI), de Nederlandse
Vereniging Omwonenden Windturbines (NLVOW) en
WindWiki. Vanuit DEI is ook de notitie ‘Schaatsen
op dun ijs’ van Prof. em. dr. Albert Koers ingebracht.
Deze input is in de overwegingen meegenomen.

|

9

3 Inhoudelijke en Juridische aspecten
In dit hoofdstuk worden de inhoudelijke en juridische aspecten van de
gestelde vraag uitgediept. Aan de orde komen vragen als:
•
Wat is het doel van het RES-proces en welke stappen worden daar
in gezet?
•
Wat is het verschil tussen RES 1.0, RES 2.0 etc.
•
Wie neemt bestuurlijke besluiten over het RES-proces?
•
Wat is het doel van het instrument milieueffectrapportage (m.e.r.) en
hoe is het gestructureerd?
•
Hoe verhoudt de m.e.r. zich tot de Europese richtijn voor strategische
milieubeoordeling (smb)?
•
Wanneer is het verplicht om een milieueffectrapport op te stellen?
•
Welk effect heeft de beoogde invoering van de Omgevingswet op de
relatie tussen de RES en de m.e.r.?
•
Wat is de conclusie over een plan-m.e.r.-plicht voor de RES?

Het RES-proces
Inleiding

De landelijke, provinciale, gemeentelijke overheden
en de waterschappen spraken in het Interbestuurlijke
Programma ‘Samenwerken aan de grote maatschappelijke opgaven’ (februari 2018) af een meerjarige
programmatische nationale aanpak uit te werken met
landsdekkende regionale energiestrategieën.
Daartoe is Nederland verdeeld in 30 ‘energieregio’s’.
Zij spraken ook af dat deze strategieën ruimtelijk geborgd worden via het omgevingsbeleid van
gemeenten, provincies en Rijk en via het beleid van
de Waterschappen (o.a. waterbeleidsplannen). In
het Klimaatakoord (2019) is vervolgens de afspraak
vastgelegd dat elke RES-regio invulling geeft aan de
afspraken uit het Klimaatakkoord die zijn gemaakt
aan de sectortafels voor Elektriciteit en Gebouwde
omgeving. Samen met maatschappelijke partners,
bedrijfsleven, overheden en inwoners wordt gewerkt
aan een regionaal gedragen RES.

Tenslotte is de RES een product. Het is een document
waarin elke regio beschrijft welke energiedoelstellingen zij zal halen en op welke termijn. En welke
aanpak/strategie de regio hanteert om deze energiedoelstellingen te bepalen en te halen.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Voor een goed begrip is het belangrijk om kort iets te
schetsen over het proces dat door de RES regio’s wordt
doorlopen en over de producten die in dat kader tot
medio 2023 zullen worden opgesteld en vastgesteld,
met name de RES 1.0 en de RES 2.0.

De RES is daarmee één van de instrumenten om de
ruimtelijke inpassing van de energietransitie met
maatschappelijke betrokkenheid te organiseren.
De RES is ook een manier om langjarige samenwerking tussen alle regionale partijen te organiseren,
onder andere bij de voorbereiding en het realiseren
van projecten. Deze samenwerking tussen provincie,
waterschappen, gemeenten, de netbeheerders, het
bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en
burgerinitiatieven, kan gezamenlijk gedragen keuzes
bevorderen. Maar ook helpen bij het formuleren en
vaststellen van omgevingsbeleid van gemeenten,
provincies en Rijk, waarvoor de RES een bouwsteen
is. In dat omgevingsbeleid vindt integrale besluitvorming over de fysieke leefomgeving plaats, op grond
waarvan vergunningen kunnen worden verleend.
Daarmee krijgen bedrijven en burgers meer zekerheid
voor het doen van investeringen.

Deze geeft inzicht in:
• de mogelijkheden voor het opwekken van grootschalige duurzame elektriciteit en besparing
• die mogelijkheden vertaald naar keuzes in
concrete plekken, projecten en planning
• de afstemming omtrent warmtebronnen
• de gevolgen voor de energie-infrastructuur
• al gerealiseerde projecten en plannen.

|

10

In het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt over
het realiseren van een bepaalde hoeveelheid jaarlijks
te produceren duurzame energie in 2030, om daarmee
aan de doelstelling van 49% reductie van de CO2
uitstoot bij te dragen.
Op het gebied van hernieuwbare opwek op land is
afgesproken dat de 30 regio’s een “aanbod” doen om
in 2030 landelijk met elkaar genoeg capaciteit te
hebben om jaarlijks 35 TWh aan duurzame elektriciteit te produceren uit wind en zon.6 Dit aanbod wordt
beschreven in het document RES 1.0 dat inmiddels in
alle 30 regio’s is vastgesteld.

Besluitvorming

Het definitieve bod is vastgesteld door de gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur
van de waterschappen in de betreffende regio. Met
het besluit van volksvertegenwoordigers over de
Regionale Energie Strategie vormt het document een
bouwsteen voor toekomstig omgevingsbeleid.

Inhoudelijke onderdelen van het RES-bod

Het uiteindelijke kwantitieve doel van de RES is
voor wat betreft hernieuwbare opwek het realiseren
van 35 TWh aan totale opwekcapaciteit in 2030. Dit
heeft niet alleen betrekking op nieuwe windmolens
en zonneparken, maar hierin tellen ook de nu al
bestaande opwekeenheden mee. Daarnaast tellen
ook de windmolens en zonneparken mee die nu al
in voorbereiding zijn. Dus waar bijvoorbeeld al een
vergunning voor is afgegeven. Deze categorie wordt
de “pijplijn” genoemd.

6

1.
2.

3.

Huidig: productie uit bestaand vermogen (peildatum 1 januari 2021)
Pijplijn: product uit vermogen waarvoor een
SDE+-beschikking en (zo nodig) een vergunning
voor is verleend
Ambitie: de productie die een regio als streven
heeft geformuleerd, maar waarvoor de plannen
nog minder ver zijn dan voor de pijplijnprojecten.

De verhouding tussen deze categorieën verschilt
sterk per regio. In sommige regio’s bestaat het aanbod
wat betreft windmolens vrijwel geheel uit “bestaand”
en “pijplijn” en ligt de ambitie vrijwel geheel op zon,
en soms zelfs grotendeels alleen op “grootschalig zon
op dak”. Andere regio’s hebben op dit moment nog
weinig bestaande productiecapaciteit voor duurzame
energie of productiecapaciteit in de pijplijn en hebben
daarom vooral veel ambitie met wind- en/of zonneenergie.
In de Monitor RES 1.0 van het Planbureau voor de
Leefomgeving is opgenomen hoe per regio de verdeling is tussen de drie bovengenoemde categorieën.
Bod productie hernieuwbare elektriciteit op basis van RES 1.0

Hoogte bod (ondergrens)
(TWh in 2030)
6
3
1
0,3

Indicatief beeld van de onderdelen
huidig/pijplijn/ambitie volgens
PBL-systematiek
Huidig (2020)
Pijplijn (peildatum 1-1-2021)
Ambitie

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

De RES 1.0 is in een regionaal samenwerkingsverband
ontwikkeld. Het bod is daarmee een gezamenlijk bod
van alle deelnemende gemeenten, waterschappen
en provincie. Los van de betrokkenheid en steun van
maatschappelijke organisaties, netbeheerders en
bedrijven bij de opstelling van de RES, ligt het eigenaarschap van het gezamenlijke bod bij de decentrale
overheden. Elk van de betrokken overheden heeft een
besluitvormende bevoegdheid. Vanuit die hoedanigheid bepalen de organen dan ook hoe besluitvorming
zal plaatsvinden. Ook hierbij geldt dat volksvertegenwoordigers het beste zelf kunnen bepalen welke
manier van (regionale) besluitvorming het meest
geschikt is. De vraag die hierbij centraal staat is in
hoeverre volksvertegenwoordigers gezamenlijk op
wensen te trekken en in hoeverre dit verschilt per
fase in het RES-proces.

Het totale aanbod van elke regio kan dus, conform de
definitie van het Planbureau voor de Leefomgeving
verdeeld worden in drie categorieën:

Bron: CBS, RVO.nl, Regionale Energie Strategieën 1.0, bewerking PBL

Figuur: 3.1 Verdeling van het bod per regio in de categoriën
‘bestaand (of huidig)’, ‘pijplijn’ en ‘ambitie’ (bron: PBL, Monitor
RES 1.0, Een analyse van de Regionale Energie Strategieën,
publicatienummer 4509, december 2021)

De kleinschalige zon op dak projecten zoals bij menig particulier huishouden draagt niet bij aan de doelstelling van 35 TWh.

|

11

RES 2.0 en verder

In het Klimaatakkoord van 2019 is opgenomen dat de
RES een adaptief en iteratief proces is met elke twee
jaar een herijking van de aanpak. Dat wil zeggen dat
iedere twee jaar het RES-document wordt herijkt en
eventueel aangevuld of gewijzigd op basis van nieuwe
omstandigheden.
Door NPRES is, na de eerdere Handreiking voor de
RES 1.07, een nieuwe Handreiking8 opgesteld voor de
regio’s. Deze dient ter ondersteuning van het realiseren van de ambities die in de RES 1.0 zijn vastgelegd en van het opstellen van het document RES 2.0.
Overigens is het uiteindelijk aan de regio’s zelf om te
bepalen wat de inhoud van het document RES 2.0 is
en hoe het proces wordt doorlopen. De Handreiking
is ter ondersteuning, geen strakke richtlijn.
In deze Handreiking 2.0 is nu onderstaande tijdlijn
opgenomen met belangrijke mijlpalen en bouwstenen
van RES 1.0 naar RES 2.0.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

De fase RES 2.0 ziet er, gezien de verschillen tussen
de regio’s in het ‘aanbod’ in de RES 1.0, dus ook heel
verschillend uit per regio.

Voor de drie eerder genoemde categorieën bestaat
immers een verschillend handelingsperspectief.
• Voor de categorie “huidig” is geen verdere
actie nodig, tenzij er afspraken zijn gemaakt
over vervanging.
• Voor de categorie “pijplijn” is spoedige uitvoering aan de orde. De ruimtelijke processtappen
hebben dan al wel plaatsgevonden en er heeft al
een eerste check plaatsgevonden op de beschikbare netcapaciteit.
• Voor de categorie “ambitie” richt de fase RES 2.0
zich op het borgen van de ambities uit de RES 1.0
in het Omgevingswetinstrumentarium - of het
instrumentarium van de Wet ruimtelijke ordening,
indien nog van toepassing- en op de stappen die
nodig zijn om die ambities nader te concretiseren. Dit zowel ruimtelijk als met betrekking tot
het samenhangende energiesysteem. Voor deze
uitwerking is het tijdig inzicht geven in de consequenties voor natuur, milieu en landschap van
belang. Op basis van de opgave voor de regio is het
in deze fase daarnaast van groot belang om gezamenlijke afspraken te maken over samenwerking,
afstemming, borging van kennis en capaciteit in
de regio. Wie gaat wat wanneer doen?

1 juli
RES 1.0

2022
Integrale netimpactanalyse
Door netbeheerders

Foto NPRES
NPRES voert gesprekken met
regio en regio vult quickscan in.
PBL gebruikt dit voor monitoring

juli 2021

december 2021

1 januari

Q4 2022

Presentatie Fit-for-55
pakket door EC

Monitor RES 1.0
Door PBL

Investeringsplannen
Door netbeheerders

Voortgangsmonitor
Door PBL

2021

2022

RES 2.0

1 juli
Opleveren RES 2.0
Regio’s dienen
vastgestelde RES 2.0 in.
Tussentijds ijkmoment

2023

Q4 2021

31 december

16 maart

1 juli

15 maart

Opleveren RES 1.0
Regio’s dienen
vastgestelde RES 1.0
in en werken stapsgewijs
toe naar realisatie van
de RES

Uitvoeringsplan
gereed
Door de regio’s

Transitievisies
warmte gereed
Elke gemeente heeft
een vastgestelde
transitievisie warmte

Gemeenteraadsverkiezingen

Omgevingswet
in werking

Provinciale statenverkiezingen
en waterschapsverkiezingen

Kaders uitvoering RES en RES 2.0
Door volksvertegenwoordigers

Vergunningen afgegeven
Subsidie stopt

2025

1 juli

Q4 2021/Q1 2022

2025

2030

ie

tievis
Transi te
Warm

Figuur 3.2: Tijdlijn van RES 1.0 naar 2030 uit huidige Handreiking RES 2.0 oktober 2021. Datum Omgevingswet inmiddels verschoven.

7
8

Handreiking 1.1, NPRES, oktober 2019
Handreiking Regionale Energiestrategie 2.0, NPRES, oktober 2021

|

12

Er moet altijd een onderscheid gemaakt worden
tussen het proces dat tijdens de RES 2.0 doorlopen
wordt en het document RES 2.0 dat medio 2023
bestuurlijk wordt vastgesteld.
Het proces van de RES 2.0 is in de Handreiking gekarakteriseerd met de term ‘Naar meer grip op uitvoering’, waarvoor vijf werksporen zijn gedefinieerd.
Deze werksporen hebben, kort gezegd, betrekking op:
1. Het opstellen van een uitvoeringsagenda
2. Het bijdragen aan het gezamenlijk programmeren
van de duurzame opwek
3. Het verankeren van de RES in het omgevingsbeleid
4. Het voeren van een permanente dialoog met de
samenleving
5. Het geven van inzicht in de voortgang door monitoring en verantwoording.

Ligt de regio met het regionale ‘aanbod’ op koers
voor 2030? Hoe verloopt het ruimtelijke proces, de
aanpassing van de infrastructuur ten behoeve van
de opwek, de participatie? Waar zijn knelpunten? Is
bijsturen nodig?
Daarnaast zal het document vooruit kijken naar de
jaren richting 2025. Wat zien we voor de periode
2023-2025 als uitdagingen? Kunnen omgevingsvergunningen tijdig verleend worden? Waar is versnelling mogelijk van ruimtelijke procedures? Wat is
daarvoor nodig?

Inleiding

De m.e.r.-regelgeving komt voort uit twee Europese
richtlijnen9, die nu zijn geïmplementeerd in de Wet
milieubeheer en straks in de Omgevingswet:
De m.e.r.-richtlijn10 voor projecten en de smb-richtlijn11
voor plannen en programma’s.
In een milieueffectrapport worden de milieueffecten
van een plan, programma of concreet project en van
reële alternatieven hiervoor, systematisch, transparant en objectief in beeld gebracht. Ook worden
daarin maatregelen beschreven om eventuele
aanzienlijk negatieve milieueffecten te voorkomen
of te beperken. De m.e.r. is daarmee een belangrijk
instrument. Het helpt bestuursorganen om op basis
van relevante milieu-informatie goed onderbouwde
besluiten te nemen over plannen, programma’s en
projecten die aanzienlijke milieueffecten kunnen
hebben. De m.e.r. is ook een instrument om burgers
en andere belanghebbenden - in overeenstemming
met het Verdrag van Aarhus- vroegtijdig te betrekken
bij de keuzes die gemaakt moeten worden, bijvoorbeeld in het kader van de energietransitie
Er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen een
plan-m.e.r. en een project-m.e.r..
Doel van een plan-m.e.r. is om:
• in een beleidsproces de effecten op het milieu in
beeld te brengen en
• ervoor te zorgen dat plannenmakers al in een
vroegtijdig stadium van de planvorming nadenken
over de milieugevolgen en deze milieugevolgen
meewegen bij het maken van strategische keuzes.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Zoals voorgesteld in de Handreiking 2.0 beschrijft
en verantwoordt het document RES 2.0 in de meest
minimale variant alleen:
• de stappen die er tussen juli 2021 en juli 2023 zijn
gezet voor het uitwerken van de ambities zoals
vastgelegd in de RES 1.0 en
• hoe het staat met realisatie van pijplijnprojecten
en zon op dak.

Het instrument m.e.r. en de planm.e.r.-plicht

Het document RES 2.0 zal dus in sommige gevallen
alleen een monitoringsinstrument zijn en een strategisch vooruitzicht geven op hoofdlijnen op grond van
inzichten en ervaringen uit de praktijk.
Maar er zullen ook regio’s zijn waar in de RES 2.0 nog
inhoudelijke keuzes worden gemaakt over bijvoorbeeld de keuze of uitwerking van zoekgebieden voor
duurzame opwek. Het is dus zeker ook denkbaar dat
het document RES 2.0 een nadere uitwerking van het
beleid bevat.

9
10
11

 ichtlijn 2014/52/EU, 16 april 2014, tot wijziging van Richtlijn 2011/92/EU betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde
R
openbare en particuliere projecten; Richtlijn 2011/92/EU, 13 december 2011, betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde
openbare en particuliere projecten; Smb-richtlijn 2001/42/EG.
Richtlijn 2011/92 EU zoals gewijzigd bij richtlijn 2014/52/EU betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en
particuliere projecten.
Richtlijn 2001/42/EG betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma’s .

|

13

Via een plan-m.e.r. wordt in een vroeg stadium
duidelijk welke effecten te verwachten zijn en hoe
deze kunnen worden voorkomen of beperkt. Zodat
daarmee in de voorbereidende fase al rekening kan
worden gehouden. Zo kan worden voorkomen dat
negatieve effecten pas in beeld komen bij de concrete
uitwerking van projecten, wanneer het minder
makkelijk is om nog andere keuzes te maken die
minder nadelige gevolgen hebben. Daarnaast kan
het zo zijn dat uit een plan-m.e.r. alternatieven naar
voren komen met positieve (of minder negatieve)
milieu-effecten die in eerste instantie onvoldoende
in beeld waren. Door vooraf gedegen afwegingen te
maken kan spijt achteraf worden voorkomen.

In het kader van de RES is van belang dat onder
andere windparken met 20 of meer turbines als
project-m.e.r.-plichtig beschouwd worden.
Een m.e.r.-beoordelingsplicht geldt bijvoorbeeld
bij windparken met 3 of meer, maar minder dan
20 turbines.

Op grond van de smb-richtlijn is een programma
plan-m.e.r.plichtig als
1. het wordt voorbereid met betrekking tot een
genoemde sector (zoals energie, ruimtelijke
ontwikkeling en infrastructuur), en het kader
vormt voor de toekenning van toekomstige
vergunningen waarvoor een m.e.r.- (beoordelings)
plicht geldt, of
2. een passende beoordeling op grond van de Habitatrichtlijn moet worden gemaakt.

Een programma op grond van de smb-richlijn moet
door wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen zijn
voorgeschreven, waarbij echter geldt een programma
is voorgeschreven als de vaststelling is geregeld
in nationale wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen waarin de voor de vaststelling van deze
plannen en programma’s bevoegde autoriteiten zijn
aangegeven en de procedure voor de opstelling ervan
is bepaald.
maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Een project-m.e.r. heeft als doel de milieueffecten
van een concreet project inzichtelijk te maken en de
resultaten van deze verkenning mee te laten wegen
in de besluitvorming over een project.
Of een project project-m.e.r.-plichtig is, is vastgelegd
in bijlage V bij het Omgevingsbesluit. Daarin zijn
omschrijvingen gegeven van projecten en besluiten
waarvoor de m.e.r.-verplichtingen gelden.
Voor zowel de plan-m.e.r. als de project-m.e.r. geldt
dat er een onderscheid is tussen een rechtstreekse
m.e.r.-plicht en de situatie dat er in eerste instantie
alleen een m.e.r.-beoordeling verplicht is. Bij een
m.e.r.-beoordeling moet beoordeeld worden of sprake
is van (mogelijke) belangrijke nadelige milieugevolgen. Als deze niet uitgesloten kunnen worden
geldt een m.e.r.-plicht. Kunnen deze belangrijke
nadelige milieugevolgen wel uitgesloten worden is
een m.e.r. niet noodzakelijk.

Wanneer is het instrument plan-m.e.r.
verplicht?

In Nederland geldt wat betreft punt 1 thans (onder
de Wet milieubeheer) een ‘gesloten systeem’, waarbij
plannen en programma’s plan-m.e.r.plichtig zijn
indien zij zijn aangewezen in de bijlage bij het Besluit
milieueffectrapportage en zij ‘kaderstellend’ zijn voor
een m.e.r.(beoordelings)plichtig besluit.
De Omgevingswet bevat in navolging van de
smb-richtlijn een open aanwijzing van mogelijk planm.e.r.-plichtige plannen en programma’s. Plannen
of programma’s waarvoor een plan-m.e.r.plicht kan
gelden, zijn alle plannen of programma’s waarvan de
vaststelling is geregeld in wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen en waarin het voor de vaststelling
van die plannen en programma’s bevoegde bestuursorgaan en de procedure voor de opstelling ervan is
vastgelegd. Hieronder wordt in ieder geval verstaan
een omgevingsvisie, een programma, een omgevingsplan en een voorkeursbeslissing.
Om daadwerkelijk plan-m.e.r.-plichtig te zijn, vereist
de Omgevingswet vervolgens dat het programma
het kader vormt voor m.e.r.-(beoordelings)plichtige
besluiten die zijn aangewezen in bijlage V bij het
Omgevingsbesluit. Als het programma het kader
vormt voor besluitvorming over andere projecten die
aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, geldt
een plan-m.e.r.-beoordelingsplicht. Dat betekent dat
het bevoegd gezag moet beoordelen of sprake is van
aanzienlijke milieueffecten. Zo ja, dan moet een planm.e.r. worden gemaakt.

|

14

Voor het oordeel of een RES plan-m.e.r.-plichtig is, zijn
dus de volgende criteria van wezenlijk belang:
1.
2.

3.

4.

Is er sprake van een plan of een programma als
bedoeld in de smb-richtlijn?
Zo ja, is dit programma kaderstellend voor de
toekenning van vergunningen voor projecten die
zijn aangewezen als m.e.r.-(beoordelings)plichtig?
Zo nee, is dit programma kaderstellend voor de
toekenning van andere projecten die aanzienlijke
milieueffecten kunnen hebben en blijkt uit de
plan-m.e.r.-beoordeling dat aanzienlijke milieueffecten niet zijn uitgesloten?
of moet voor het programma een passende
beoordeling voor de gevolgen op een Natura-2000
gebied worden gemaakt?

De projecten die m.e.r.-plichtig of m.e.r.-beoordelingsplichtig zijn, zijn aangewezen in bijlage V bij het
Omgevingsbesluit. Hieronder vallen onder andere de
oprichting, wijziging of uitbreiding van een windpark
met 3 of meer windturbines.

De verplichting op grond van de smb-richtlijn tot
het uitvoeren van een plan-m.e.r. geldt alleen voor
‘plannen en programma’s’ die onder de werkingssfeer
van de smb-richtlijn vallen. Een al in besluitvorming zijnde of reeds vastgestelde RES 1.0 is geen
‘programma’ in de zin van de smb-richtlijn, omdat een
RES 1.0 onder het huidge recht geen programma is
dat door wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen
is voorgeschreven. Als er geen sprake is van een
‘programma’, is er op grond van de smb-richtlijn ook
geen verplichting om een plan-m.e.r. uit te voeren.
Voor de totstandkoming van de RES 1.0 is een planm.e.r. dus niet verplicht.
Met de beoogde invoering van de Omgevingswet
op 1 januari 2023 is onder andere de smb richtlijn
opnieuw geïmplementeerd. De plan-m.e.r.-plicht geldt
dan expliciet voor elk programma op grond van de
Omgevingswet dat wettelijk of bestuursrechtelijk is
geregeld. Dit ziet ook op het instrument programma
dat in de Omgevingswet wettelijk wordt verankerd en
dat vanaf dat moment kwalificeert als ‘door wettelijke
en bestuursrechtelijke bepalingen voorgeschreven’.

In artikel 3.5 van de Omgevingswet is het begrip
programma (als Ow-instrument) gedefinieerd als
een document dat een uitwerking van beleid is of en/
of een set maatregelen omvat om aan een of meer
omgevingswaarden te voldoen of om een of meer
andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving
te bereiken.
Een beleidsdocument kan dus op basis van meerdere
criteria kwalificeren als ‘programma’:
1. als het gaat om een verplicht programma onder
de Omgevingswet;
2. als het gaat om een uitwerking van beleid of een
set aan maatregelen omvat om een of meerdere
doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te
bereiken (een onverplicht programma)
3. als het anderszins wettelijk of bestuursrechterlijk
is voorgeschreven.
Het begrip programma komt dus op twee manieren
voor in de Omgevingswet: als Omgevingswet-instrument om beleid uit te werken via maatregelen én
als ‘programma’ in de zin van de smb-richtlijn. Een
‘Omgevingswet-programma’ is áltijd een ‘smb-plan
of -programma’, maar bijvoorbeeld ook omgevingsvisies zijn altijd ‘plannen of programma’s’ in de zin
van de smb-richtlijn. Het begrip uit de smb-richtlijn
is dus ruimer.
Om daadwerkelijk plan-m.e.r.-plichtig te zijn, vereist
de Omgevingswet vervolgens dat het betreffende
programma ‘kaderstellend’ is voor project-m.e.r.plichtige of project-m.e.r.-beoordelingsplichtige
besluiten die zijn aangewezen in bijlage V bij het
Omgevingsbesluit of dat er voor het programma een
passende beoordeling moet worden gemaakt.
Daarnaast geldt dat als het plan of het programma
kaderstellend is voor besluitvorming over andere
projecten die aanzienlijke milieueffecten kunnen
hebben, een plan-m.e.r.-beoordelingsplicht van
toepassing is. Dat betekent dat het bevoegd gezag
in dat geval moet beoordelen of sprake is van
aanzienlijke milieueffecten, op basis van bijlage 2
bij de smb-richtlijn. Is dat het geval, dan leidt de
plan-m.e.r.-beoordeling er dus toe dat er sprake is
van een plan-m.e.r.-plicht.

|

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Bij de vraag of er sprake is van een plan-m.e.r. plicht
is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de
situatie onder het huidige omgevingsrecht en de situatie na de beoogde invoering van de Omgevingswet
op 1 januari 2023.

Bij de vaststelling van een document zoals de RES 2.0,
gepland voor de datum 1 juli 2023, komt dus de vraag
aan de orde of deze RES 2.0 gezien moet worden als
een programma in de definitie van de Omgevingswet.

15

Een voorbeeld van een project dat niet m.e.r.(beoordelings)plichtig is, is de aanleg van een zonnepark
omdat een zonnepark in bijlage V bij het Omgevingsbesluit niet is aangewezen als m.e.r.-(beoordelings)-plichtig project12. Een programma dat het kader
vormt voor een zonnepark kan echter alsnog een
plan-m.e.r. vereisen als dat zonnepark aanzienlijke
milieueffecten kan hebben.

De verwachting lijkt gerechtvaardigd dat op basis van
een ruime uitleg van de criteria van de smb-richtlijn,
een programma voor energiebeleid in de fysieke leefomgeving al snel kaderstellend kan zijn voor vervolgbesluitvorming en daarmee dus plan-m.e.r.-plichtig
is. Dit zal na invoering van de Omgevingswet in veel
gevallen ook gelden voor de RES.
De bovenomschreven situatie na invoering van de
Omgevingswet is weergegeven in de beslisboom in
figuur 3.3.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Van belang is daarom de definitie van het begrip
‘kaderstellend’. Dit begrip vloeit voort uit de Europese
smb richtlijn. De jurisprudentie van het Europese Hof
van Justitie en de Nederlandse Afdeling bestuursrechtspraak bevat handvatten voor wat als een kaderstellend programma beschouwd moet worden. Uit de
jurisprudentie komt naar voren dat het belangrijk is
dat de smb-richtlijn op dit punt ruim moet worden
uitgelegd. Een programma is al kaderstellend als het
‘de toon zet voor’ vervolgbesluitvorming. Er hoeft geen
sprake te zijn van strikte juridische binding tussen
het plan en het vervolgbesluit. Zo kunnen ‘indicatieve normvoorstellen’ kaderstellend zijn. Een omgevingsvisie of RES kan bijvoorbeeld kaderstellend zijn
omdat het een zoekgebied voor windenergie aanwijst,
waarbinnen een vervolgbesluit vervolgens concre-

tiseert wat binnen dat zoekgebied wordt toegestaan.
Ook het beleidsmatig vastleggen van een verhouding
tussen opwek van windenergie en zonne-energie is
kaderstellend voor vervolgbesluitvorming. Voor een
RES is het dus relevant of het document (indicatieve)
criteria/voorstellen bevat voor de locatie, de omvang
of de wijze van uitvoering van energieprojecten. Dit
geldt ook als de RES 2.0 beleid opnieuw vaststelt dat
al in de RES 1.0 was vastgesteld. Als voor de RES 1.0
een plan-m.e.r. was doorlopen of milieu-informatie
was verzameld en die informatie is nog actueel, dan
kan die informatie wel hergebruikt worden voor de
RES 2.0.

Plan-m.e.r. plicht onder de Omgevingswet (na 1 januari 2023)
Is het document:
1. een verplicht programma o.g.v. de Ow, of
2. uitwerking van beleid of omvat het een set aan maatregelen
om een of meer andere doelstellingen voor de fysieke
leefomgeving te bereiken (onverplicht programma), of
3. anderszins wettelijk of bestuursrechtelijk voorgeschreven?

nee

Geen plan of programma, dus geen
plan-m.e.r. plicht

ja
Is het het plan of programma
kaderstellend voor m.e.r.plichtige of m.e.r.-beoordelingsplichtige projecten*?
Dat wil zeggen: bevat het bv.
criteria voor de locatie, de
omvang of de wijze van
uitvoering van het project?
ja
Plan-m.e.r. plicht of
Plan-m.e.r.-beoordelingsplicht

nee

Moet voor het plan of
programma een passende
beoordeling voor de
gevolgen op een Natura
2000 gebied worden
gemaakt?

nee

Vormt het plan of programma
het kader voor besluitvorming
over andere projecten** die
aanzienlijke milieueffecten***
kunnen hebben?

ja
Plan-m.e.r. plicht of
Plan-m.e.r.-beoordelingsplicht

ja
Plan-m.e.r. plicht
of Plan-m.e.r.beoordelingsplicht

nee
Geen planm.e.r.plicht

* Projecten die zijn opgenomen in bijlage V bij het Omgevingsbesluit
** Project = a. het bouwen van bouwwerken of de totstandbrenging van installaties of werken, of
b. andere activiteiten die onderdelen van de fysieke leefomgeving wijzigen, inclusief activiteiten voor de winning van delfstoffen
*** = te beoordelen adhv van smb richtlijn, bijlage 2

Figuur 3.3: Beslisboom plan-m.e.r.-plicht onder de Omgevingswet (beoogd 2023)

12

 e Commissie m.e.r. heeft in haar jaarverslag haar zorgen uitgesproken dat grootschalige zonneparken niet m.e.r.D
(beoordelings)plichtig zijn: https://www.commissiemer.nl/jaarverslag2020/

|

16

Conclusie over de plan-m.e.r. plicht voor de RES
Het bovenstaande leidt tot de volgende conclusies:
Een al in besluitvorming zijnde of al vastgestelde
RES 1.0 is onder de huidige wet- en regelgeving
geen programma in de zin van de smb-richtlijn.
Een RES 1.0 is in de huidige situatie namelijk geen
programma dat door wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen is voorgeschreven. Als er geen
sprake is van een programma, kan er op grond van
de smb-richtlijn ook geen verplichting zijn om een
plan-m.e.r. uit te voeren. Voor de totstandkoming
van de RES 1.0 was een plan-m.e.r. dus niet verplicht.
Dat neemt overigens niet weg dat een vrijwillige
plan-m.e.r. aan te raden kan zijn, maar dat is een
andere vraag, waar op ingegaan wordt in 3.4.

Met de beoogde invoering van de Omgevingswet, per
1 januari 2023, krijgt het programma een positie als
kerninstrument in de wet. Het document RES 2.0 zal
dan in bepaalde gevallen kwalificeren als een uitwerking van beleid of een set aan maatregelen bevatten

om doelstellingen voor de leefomgeving te bereiken,
en daarmee kwalificeren als een programma als
bedoeld in de Omgevingswet. Er is dan sprake van
een programma dat ‘door wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen is voorgeschreven.
Er is sprake van een plan-m.e.r. plicht of een
plan-m.e.r.-beoordelingsplicht voor de RES 2.0 als:
• De RES kaderstellend is voor een m.e.r.-plichtig of
m.e.r.-beoordelingsplichtig besluit of
• een passende beoordeling voor de gevolgen op een
Natura 2000 gebied moet worden gemaakt, of
• de RES het kader vormt voor besluitvorming over
andere projecten die aanzienlijke milieuef-fecten
kunnen hebben.
In onderstaande figuur 3.4 is de eerdere beslisboom
toegepast op het document RES 2.0., voor de situatie
na invoering van de Omgevingswet.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Plan-m.e.r. plicht onder de Omgevingswet (na 1 januari 2023), toegepast op de RES 2.0
nee
Is het document RES 2.0 een uitwerking van beleid of omvat
het een set aan maatregelen om een of meer andere
doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken
(onverplicht programma)?

Geen plan of programma, dus geen
plan-m.e.r. plicht

ja
Is het document RES 2.0
kaderstellend voor m.e.r.plichtige of m.e.r.-beoordelingsplichtige projecten*?
Dat wil zeggen: bevat het bv.
criteria voor de locatie, de
omvang of de wijze van
uitvoering van het project?
ja
Plan-m.e.r. plicht of
Plan-m.e.r.-beoordelingsplicht

nee

Moet voor het document
RES 2.0 een passende
beoordeling voor de
gevolgen op een Natura
2000 gebied worden
gemaakt?

ja
Plan-m.e.r. plicht of
Plan-m.e.r.-beoordelingsplicht

nee

Vormt het document RES 2.0
het kader voor besluitvorming
over andere projecten** die
aanzienlijke milieueffecten***
kunnen hebben?

ja
Plan-m.e.r. plicht
of Plan-m.e.r.beoordelingsplicht

nee
Geen planm.e.r.plicht

* Projecten die zijn opgenomen in bijlage V bij het Omgevingsbesluit, zoals windmolenparken van meer dan 3 windmolens of een geothermiebron
** Project = a. het bouwen van bouwwerken of de totstandbrenging van installaties of werken, of
b. andere activiteiten die onderdelen van de fysieke leefomgeving wijzigen, inclusief activiteiten voor de winning van delfstoffen
*** = te beoordelen adhv van smb richtlijn, bijlage 2

Figuur 3.4: Beslisboom voor de plan-m.e.r.-plicht voor het
document RES 2.0 (na invoering Omgevingswet)

|

17

Wat betekent dit in de praktijk voor
een plan-m.e.r.-plicht voor de RES 2.0?
De RES 1.0 is inmiddels in alle regio’s vastgesteld en
geconcludeerd is dat het uitvoeren van een plan-m.e.r.
weliswaar nuttig en zinvol kan zijn in het RES-proces,
maar dat er geen verplichting was om een plan-m.e.r.
uit te voeren ten aanzien van de RES 1.0.
De beoogde invoering van de Omgevingswet brengt
een wijziging met zich mee: een RES moet dan
beschouwd worden als een programma als bedoeld
in de Omgevingswet dat kaders kan stellen voor
activiteiten of projecten waarvoor in een latere fase
een project-m.e.r. of m.e.r.-beoordeling moet worden
opgesteld. Een dergelijk programma moet dan, als het
inderdaad kaderstellend is, als plan-m.e.r.(beoordelings)plichtig worden beschouwd. Alles wat richting
geeft aan die activiteiten of projecten moet daarbij als
kaderstellend worden beschouwd.

Overgangsrecht
Het overgangsrecht van de Omgevingswet kan
relevant zijn als er vrijwillig een plan-m.e.r. is
opgesteld voor de RES 1.0. In dat overgangsrecht is
een zogenaamde gelijkstelling geregeld. Die houdt
in dat een vrijwillig programma dat is vastgesteld
tussen 23 maart 2016 en de inwerkingtreding van de
Omgevingswet, geldt als een programma op basis
van de Omgevingswet. Wel is hiervoor vereist dat
het programma voldoet aan de eisen die de Omgevingswet stelt aan programma’s. Dit is vastgelegd in
artikel 4.11 van de Invoeringswet Omgevingswet. Daar
is bepaald dat een programma dat:
1.
2.

3.

4.

Risico van ontbreken van een planm.e.r.
De vraag naar de gevolgde voorbereidingsprocedure
en het daarbij ontbreken van een plan-m.e.r. zal niet
rechtstreeks aan de bestuursrechter kunnen worden
voorgelegd. Tegen het vaststellen van de RES staat
immers geen beroep bij de bestuursrechter open. In
het kader van een exceptieve toetsing kan de rechtmatigheid van de RES (en de daarbij gevolgde procedure) op enig moment alsnog aan de orde komen.
Bijvoorbeeld bij het verankeren van de RES-ambities
in het omgevingsplan, of bij het verlenen van omgevingsvergunningen of projectbesluiten. Het niet
uitvoeren van een plan-m.e.r. bij de RES kan leiden tot
vernietiging van deze vervolgbesluiten en levert dus
aanzienlijke risico’s op in de vervolgprocedure13.
Dit geldt niet voor de RES 1.0 aangezien geconcludeerd is dat hierop geen plan-m.e.r.-plicht van toepassing is.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Dit zal er toe leiden dat in veel gevallen een vergelijkbaar document als de RES 1.0 in de toekomst wel
plan-m.e.r.-plichtig zal zijn.

Bij een RES die aan deze criteria voldoet, waaronder
een vrijwillig opgestelde plan-m.e.r., kan gebruik
worden gemaakt van deze gelijkstelling. Dat betekent
dat de RES vanaf inwerkingtreding van de Omgevingswet direct geldt als een programma in de zin
van die wet en er op dat punt dus geen aparte vertaling naar het instrumentarium van de Omgevingswet
meer nodig is.

is vastgesteld op of na 23 maart 2016,
voldoet aan de generieke regels uit de Omgevingswet over het instrument programma (paragraaf 3.2.1 van de Omgevingswet),
voldoet aan de generieke regels uit de Omgevingswet over milieueffectrapportages voor
plannen en programma’s (de regels bij of krachtens paragraaf 16.4.1 van de Omgevingswet), en
voor de inwerkingtreding van artikel 3.4 van de
Omgevingswet van kracht is of onmiddellijk na
de inwerkingtreding van kracht wordt,

geldt als een programma als bedoeld in artikel 3.4
van de Omgevingswet.

13		Bijlage bij de presentatie over juridische aspecten rondom RES en milieueffectrapportage, Marcel Soppe en Annemarie Wagenmakers, 14 december 2020: https://commissiemer.nl/documenten/00000476.pdf

|

18

Is een vrijwillige plan-m.e.r. zinvol bij
de RES?
Afgezien van de vraag of een plan-m.e.r. verplicht
is, is ook de vraag relevant in hoeverre en op welk
moment een plan-m.e.r. zinvol kan zijn in het
RES-proces, zelfs als de plan-m.e.r. niet verplicht
is. Ook als een plan-m.e.r. niet verplicht is, moeten
aan een programma op grond van de zorgvuldigheidsnorm van artikel 3:2 Awb altijd deugdelijke
onderzoeken ten grondslag liggen, ook naar de
gevolgen voor milieu, natuur en landschap. In een
plan-m.e.r.procedure worden de milieueffecten van
het programma systematisch, transparant en objectief in beeld gebracht, waarbij het publiek in overeenstemming met het Verdrag van Aarhus vroegtijdig
wordt betrokken. Het biedt voordelen en zekerheid om
deze procedure te benutten.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Zo kan op regionaal schaalniveau de impact van (strategische) keuzes voor het opwekken van de duurzame
energie op de leefomgeving, natuur en het landschap
worden onderzocht. Met alternatievenonderzoek
kan worden gezocht naar plekken waar bijvoorbeeld
de minste mensen hinder ondervinden of waarmee
de minste impact is op natuur/biodiversiteit en
(provinciale) landschap, al dan niet in cumulatie.
Deze thema’s beperken zich vaak niet tot de gemeentegrenzen. Verder kan het regionaal onderzoek het
inzicht opleveren dat er voorwaarden moeten worden
gesteld bij gemeenten aan ruimtelijke inpassing
van wind of zon om negatieve (cumulatieve) impact
op de natuur en landschap te voorkomen. Tot slot
kan hiermee ook worden onderzocht of mitigerende
maatregelen of andere inpassing nodig is om de
juridische haalbaarheid/doelbereik van alle plannen
te waarborgen. Bijvoorbeeld de impact op vogels of
vleermuizen in het kader van de Wet natuurbescherming/Omgevingswet). Het uitgevoerde milieuonderzoek kan ook door de gemeenten worden benut bij het
opstellen van hun Omgevingsvisie.

|

19

4 Participatie en inspraak
Het instrument m.e.r. is ook bedoeld om participatie of inspraak te faciliteren. Het
biedt de mogelijkheid om milieu-aspecten van besluiten te laten meewegen die
voor burgers en andere partijen van belang zijn.
Dit hoofdstuk gaat daarom in op de manier waarop burgers en andere partijen
worden betrokken in het RES-proces en op de rol die de m.e.r. daarbij speelt. Aan
de orde komen vragen als:
•
•
•
•
•

Wat is het verschil tussen participatie en inspraak?
Hoe is participatie van burgers en andere betrokken partijen georganiseerd in
het RES-proces?
Hoe gaan RES regio’s in de praktijk om met participatie?
Op welke manier is inspraak georganiseerd rondom de m.e.r.?
Op welke manier en wanneer kunnen er bezwaar en beroep worden gemaakt
tegen besluiten in het kader van de RES?

Inleiding

Wat betreft participatie wordt in de Monitor RES 1.0
van PBL14 gesteld dat participatie een middel is om
draagvlak te bereiken. Daarbij worden drie redenen
gegeven waarom het vanuit het oogpunt van draagvlak verstandig is om vòòr besluitvorming partijen te
betrekken:
• Het ondersteunen van (legitimeren van) democratische besluitvorming
• Het makkelijker en sneller bereiken van beleidsdoelen doordat participatie vooraf vertraging
achteraf kan voorkomen
• Het naar boven halen van nieuwe kennis kan leiden
tot betere plannen waarvoor meer steun bestaat.
In de Europese smb-richtlijn (2001/42) wordt in artikel
6 gesteld dat:
“ Het bedoelde publiek wordt tijdig, daadwerkelijk
en binnen een passend tijdschema de gelegenheid
geboden om vóór de vaststelling, of vóór de onderwerping aan de wetgevingsprocedure van het programma,
hun mening te geven over het ontwerp-plan of
-programma en het bijbehorende milieurapport.“

14

Participatie in het RES-proces
Bij de vaststelling van beleidsdocumenten is vaak
de mogelijkheid voor een ieder opengesteld om een
zienswijze in te dienen. Als een beleidsdocument
alleen het vaststellende bestuursorgaan bindt, dan
is het niet gericht op rechtsgevolg en staat er geen
beroep open. Het document bevat immers geen
bindende normen voor burgers en bedrijven.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Het is zinvol om een (enigszins arbitrair) onderscheid te maken tussen de begrippen participatie
en inspraak.

Het begrip ‘inspraak’ heeft een brede definitie in het
betrekken van burgers in het algemeen of belanghebbenden in het bijzonder bij het voorbereiden, vormen
of uitvoeren van beleid van de overheid. Hier doelen
we met het begrip ‘inspraak’ vooral op de formele
mogelijkheden die er zijn om op besluiten zienswijzen in te dienen. Daarnaast zijn bezwaar en beroep
vormen van rechtsbescherming achteraf.

De RES heeft het karakter van een ‘bottom-up’ proces
waarin participatie een belangrijke rol speelt. De
handreiking(en) voor de RES 1.0 en 2.0 gaan daarom
ook uitgebreid in op de manier waarop alle stakeholders bij het proces betrokken kunnen worden.
Het gaat daarbij zowel om proces-participatie
(meedenken) als financiële participatie (streven naar
50% lokaal eigenaarschap). Deze participatie heeft
echter niet de vorm van een formele inspraakprocedure (zienswijzen), maar vindt plaats gedurende het
RES proces.

Monitor RES 1.0. Een analyse van de Regionale Energie Strategieën 1.0, PBL publicatie 4509, december 2021

|

20

In de Handreiking 1.1 voor de RES is opgenomen dat
de RES 1.0 een beschrijving zou moeten omvatten
van hoe inwoners, maatschappelijke organisaties
en marktpartijen zijn betrokken in het RES-proces.
Bovendien zou het een overzicht moeten geven van
de afspraken die met maatschappelijke organisaties
zijn gemaakt over hun betrokkenheid.
In de Monitor RES 1.0 gaat PBL uitgebreid in op de
manier waarop de RES-regio’s in de RES 1.0 zijn omgegaan met participatie. Daarbij worden de manieren
waarop partijen zijn betrokken bij het opstellen
van beleid ingedeeld in de vorm van een participatietrap, waarvan de representatieve democratie de
eerste trede is en de minimale variant van burgerparticipatie. Verdergaande tredes van participatie
zijn ‘informeren’, ‘raadplegen’, ‘adviseren/meepraten’,
‘meebeslissen’ en ‘meedoen’.

“zo beschouwd gaat de afspraak uit het Klimaatakkoord om de wensen van zorgen van burgers mee te
wegen nog hand in hand met de afspraak uit datzelfde
akkoord om 35 TWh (of meer) in 2030 te realiseren” .
Daarnaast stelt PBL ook dat er nog een weg te gaan is:

“De voornemens uit de RES betekenen nog niet direct
daadwerkelijke windturbines en zonneweides in het
landschap of zonnepanelen op grote daken. Dat er nog
weerstand is, alle RES-participatieprocessen ten spijt,
moge duidelijk zijn uit de protestborden in het landschap, petities op internet, artikelen in de (lokale)
media en discussies in de gemeenteraden. Het is een
groot goed dat een ingreep van deze omvang intensief
getoetst wordt.”

De relatie tussen m.e.r. en inspraak en
rechtsbescherming

Voor de mogelijkheid tot inspraak in de vorm van
zienswijzen en voor bezwaar of beroep is van belang
aan welke procedure de m.e.r. is gekoppeld. Voor
sommige procedures geldt dat er wel de mogelijkheid is om zienswijzen in te dienen, maar dat er geen
mogelijkheid is voor bezwaar en beroep. Deze zijn
‘niet appellabel’.
Vaststelling van beleidsdocumenten zoals omgevingsvisies en programma’s is onder de Omgevingswet, net als onder de huidige regelgeving, niet
appellabel. Met uitzondering van programma’s die
ertoe leiden dat een activiteit is toegestaan en die
daarmee in feite fungeren als vergunning.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Het voert te ver om hier de Monitor RES 1.0 uitgebreid
te citeren. In dat document zelf zijn diverse voorbeelden van participatie in de RES-regio’s te vinden.
PBL concludeert dat na het gevoerde proces van
burgerparticipatie en besluitvorming door volksvertegenwoordigers het totale bod in de RES 1.0 hoger is
geworden dan het was in de concept RES. PBL stelt:

Binnen de toekomstige kaders van de Omgevingswet
zijn het omgevingsplan, het projectbesluit of de
omgevingsvergunning voorbeelden van het besluit
waaraan de project-m.e.r. kan worden gekoppeld.
De plan-m.e.r. kan onder andere worden gekoppeld
aan de voorkeursbeslissing bij een projectbesluit, de
(gemeentelijke, provinciale of nationale) omgevingsvisie, het omgevingsplan en het programma.

Aangezien een RES in veel gevallen als een
programma zal worden beschouwd dat alleen het
vaststellende bestuursorgaan bindt en niet gericht
is op rechtsgevolgen, staat er geen beroep open. Het
document bevat immers geen bindende normen voor
burgers en bedrijven. Dit betekent dat ook voor een
plan-m.e.r. of een plan-m.e.r.-beoordeling die bij die
RES hoort, in dat geval wel zienswijzen mogelijk
zullen zijn, maar geen bezwaar of beroepsprocedures.
De mogelijkheid voor zienswijzen en beroep zal
wel vaak naar voren komen op het moment dat een
project-m.e.r. wordt uitgevoerd in het kader van een
vergunningsprocedure voor een van de onderdelen
van een RES die valt onder de project-m.e.r. plicht.
In het kader van beroepen tegen uitvoeringsbesluiten
(vergunningen) kan de RES en het plan-m.e.r. dat
daaraan ten grondslag ligt wel exceptief aan de orde
komen. Dat betekent dat gebreken in het RES of de
plan-m.e.r. kunnen doorwerken naar de vergunning
en in het uiterste geval kunnen leiden tot vernietiging
van die vergunning.

De m.e.r. of de m.e.r.-beoordeling is geen zelfstandig
besluit, maar behoort bij een programma (plan-m.e.r.)
of bij een vergunning (project-m.e.r.). Dit betekent dat
de m.e.r. ‘meeloopt’ in de procedure van het besluit
waar het bij hoort.
Binnen de bestaande kaders kan dat bijvoorbeeld
een bestemmingsplanprocedure zijn of een vergunningsprocedure.

|

21

5 Handelingsperspectieven
Inleiding
De RES 1.0 is inmiddels in alle regio’s vastgesteld en geconcludeerd is dat het uitvoeren van een plan-m.e.r. weliswaar nuttig en zinvol kan zijn in het RES-proces, maar dat
er geen verplichting was om een plan-m.e.r. uit te voeren ten aanzien van de RES 1.0.
Mede naar aanleiding van adviezen van de Commissie m.e.r. zijn er in diverse RES regio’s wel plan-m.e.r.’ren opgesteld; vaak in de vorm van pilots. Er is in de pilots ervaring
opgedaan met RES en m.e.r. 15.
De beoogde invoering van de Omgevingswet brengt echter een wijziging met zich
mee: een RES moet na invoering van de Omgevingswet beschouwd worden als een
programma dat kaders kan stellen voor activiteiten of projecten waarvoor in een
latere fase een project m.e.r. of m.e.r.-beoordeling moet worden opgesteld. Een dergelijk programma moet dan, als het inderdaad kaderstellend is of als een passende
beoordeling moet worden gemaakt, en meer betreft dan een kleine wijziging van een
eerder programma, als plan-m.e.r. plichtig worden beschouwd. Daarbij moet alles wat
richting geeft aan die activiteiten of projecten als kaderstellend worden gezien. Dit
zal er toe leiden dat in veel gevallen een vergelijkbaar document als de RES 1.0 in de
toekomst wel plan-m.e.r.-plichtig zal zijn.

Een plan-m.e.r. is een waardevol instrument om de
milieu- en andere omgevingsgevolgen van ingrepen in
beeld te brengen, te onderzoeken of er minder milieugevolgen mogelijk zijn en dit alles mee te laten wegen
in het besluitvormingsproces. Dit geldt ook voor de
RES. Er is dan ook altijd al van uitgegaan dat ergens
in het traject tussen het vaststellen van RES 1.0 en het
verlenen van een Omgevingsvergunning zowel een
plan-m.e.r. als een project-m.e.r. uitgevoerd zouden
worden. Daarbij werd voor de plan-m.e.r. vooral gedacht
aan de besluitvorming die in het kader van het Omgevingswetinstrumentarium plaatsvindt (Omgevingsvisie en Omgevingsplan). Het nu ontstane gedeelde
beeld leidt er echter toe dat ook voor een RES 2.0 (en de
opvolgers daarvan) een plan-m.e.r. noodzakelijk zal zijn,
tenminste als er daarin kaders worden gesteld voor de
verdere uitwerking. Ook een RES 2.0 valt immers onder
het Omgevingswetinstrumentarium.

15		

In het Klimaatakkoord is, onder het kopje ‘Monitoring
en Herijking’ afgesproken dat er een adaptief en iteratief proces wordt gevolgd met elke 2 jaar een herijking
van de aanpak. Als echter elke 2 jaar de inhoudelijke
kaders worden aangevuld of aangepast zou dat er
toe kunnen leiden dat elke 2 jaar ook een plan-m.e.r.
opgesteld zou moeten worden. Gezien de doorlooptijd
van de plan-m.e.r. en de daarbij horende zienswijze-procedures lijkt dat een moeilijk te realiseren
opgave. Daarvan kan ook de meerwaarde worden
betwijfeld. Overigens zou dit ook mee kunnen vallen,
omdat voor kleine wijzigingen van een RES mogelijk
kan worden volstaan met een plan-m.e.r.-beoordeling
als daaruit blijkt dat er geen aanzienlijke milieueffecten kunnen zijn.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Handelingsperspectief richting het
opstellen van een ‘RES 2.0’ in 2023

https://commissiemer.nl/actueel/nieuws/regionale-energiestrategie-en-mer-de-resultaten-en en https://commissiemer.nl/
adviezen/3589

|

22

Het lijkt daarom zinvol om voor een praktische oplossing te kiezen. Dit kan door in het vervolgproces van
de RES onderscheid te maken tussen de 2 onderdelen
‘monitoring’ en ‘herijking’. Voor de monitoring is het
belangrijk om in een synchroon ritme tweejaarlijks
met alle 30 regio’s tot een beeld van de ontwikkeling en de voortgang van de RES te komen. Zo kan
het PBL op basis van het opgetelde beeld van de
regio’s ook tweejaarlijks tot een landelijke monitor
komen. Op een dergelijk monitoringsdocument zal
geen plan-m.e.r. plicht van toepassing zijn. Het is
immers niet kaderstellend en heeft als zodanig geen
milieueffecten. Voor een inhoudelijke ‘herijking’
lijkt het veel zinvoller om op basis van de specifieke
situatie in de betreffende regio te bezien of en zo ja
op welk moment een herijkingsdocument zinvol is.
Ook kan dan bepaald worden in welke vorm en op
welk niveau dat gebeurt. Indien dat gebeurt in de
vorm van een bestuurlijk vast te stellen programma
en als daarin kaders worden gesteld voor projectm.e.r. plichtige activiteiten in de toekomst dan is een
plan-m.e.r.plicht of een plan-m.e.r.-beoordelingsplicht

van toepassing. Met het maken van een dergelijk
onderscheid in het vervolgproces van de RES blijft het
proces van monitoring en verantwoording geborgd,
terwijl voor de inhoudelijke herijking meer mogelijkheden voor flexibiliteit en maatwerk worden gecreëerd. Tegelijkertijd is het belangrijk om zich daarbij
bewust te zijn van het feit dat dit een effect heeft
op de planning van de RES en dat het halen van de
beoogde data voor de vergunningen en de uiteindelijke realisatie in gevaar zouden kunnen komen.
Een dergelijk proces is schematisch weergegeven
in figuur 5.1 hieronder. Daarbij moet aangetekend
worden dat dit gezien kan worden als de ‘koninklijke
weg’ die doorlopen wordt vanaf het vaststellen van
de RES 1.0 tot aan het verlenen van een omgevingsvergunning voor onderdelen van de in de RES 1.0
geschetste ambities

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Het RES proces na RES 1.0
RES 1.0: ambitie, zoekgebieden en bod (juli 2021)

Spoor 1: Monitoring en Doelbereik:

Vaste momenten voor monitoring, bewaking doelbereik
en rapportage

Uitvoeringsfase

totale ruimtelijke, bestuurlijk en organisatorisch proces

PBL Monitor RES 2021

Sectoraal

Integraal

PBL Monitor RES 2023

Uitvoeringsagenda

Omgevingsvisie

RES herijking 2.0: aangevulde
en/of aangepaste kaders:
• Uitwerking RES 1.0
• Nieuwe ambities
(regionaal of landelijk)
• Warmte

Omgevingsplan

Planfase

Juli 2023: RES Voortgangsdocument 2023

Spoor 2: Ruimtelijke keuzes (ook voor infrastructuur),
Planproces en Vergunningen: Planning afhankelijk van

Juli 2025: RES Voortgangsdocument 2025

PBL Monitor RES 2025

Juli 2027: RES Voortgangsdocument 2027

PBL Monitor RES 2027

Juli 2029: RES Voortgangsdocument 2029

PBL Monitor RES 2029

Omgevingsvergunningen
(2025)

Uitvoering

PBL Eind Monitor 2030

Figuur 5.1: Het RES proces gesplitst in 2 sporen: ‘Monitoring en doelbereik’ en ‘Ruimtelijke keuzes,
planproces en vergunningen’. Betreft de ‘koninklijke weg’; dit is niet de enige weg.

|

23

In de praktijk zijn er in bepaalde situaties ook andere wegen mogelijk die leiden tot een omgevingsvergunning voor een duurzaam energieproject. Immers zijn er in het verleden ook wind- en zonneparken gerealiseerd met vergunning en zijn er nu ook diverse projecten in de ‘pijplijn’ richting realisatie.
In het hier geschetste proces zijn echter het in kaart brengen en het meewegen van de milieu-(en andere
omgevings-)effecten integraal opgenomen en dat geldt ook voor de betrokkenheid (participatie) en
inspraak van burgers en andere partijen in het proces.
De inbedding van het meewegen van de milieu- en omgevingseffecten is weergegeven in onderstaande
figuur 5.2.

Het RES proces na RES 1.0: milieu effect rapportage
RES 1.0: ambitie, zoekgebieden en bod (juli 2021)

Spoor 1: Monitoring en Doelbereik:

Vaste momenten voor monitoring, bewaking doelbereik
en rapportage

Spoor 2: Ruimtelijke keuzes, Planproces en Vergunningen:
Planning afhankelijk van totale ruimtelijke, bestuurlijk en
organisatorisch proces

Sectoraal

Integraal

PBL Monitor RES 2023

Uitvoeringsagenda

Omgevingsvisie

RES herijking 2.0: aangevulde
en/of aangepaste kaders

Omgevingsplan

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

PBL Monitor RES 2021

Planfase

Juli 2023: RES Voortgangsdocument 2023

Plan m.e.r.: facultatief

Omgevingsvergunningen
(2025)

Uitvoeringsfase

Juli 2025: RES Voortgangsdocument 2025

PBL Monitor RES 2025

Juli 2027: RES Voortgangsdocument 2027

PBL Monitor RES 2027

Juli 2029: RES Voortgangsdocument 2029

PBL Monitor RES 2029

PBL Eind Monitor 2030

M.e.r.-plicht
afhankelijk
van inhoud
Plan-m.e.r. of
plan-m.e.r. beoordeling:
verplicht

Project mer of project
m.e.r.-beoordeling:
verplicht
Geen m.e.r.-plicht

Figuur 5.2: Milieueffectrapportage in het RES proces (uitgaande van project-m.e.r.-plichtige of project-m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteiten)

|

24

Uitgangspunt hierbij is dat voor de RES 1.0 geen
m.e.r.-plicht gold en dat ook voor de 2-jaarlijkse
monitoringsrapportage (de ‘RES-monitor’) geen m.e.r.
noodzakelijk of zinvol is.
Voor de RES-herijking 2.0 (of verder) geldt wel een
plan-m.e.r.- plicht als er sprake is van kaderstelling
voor m.e.r.-plichtige, m.e.r.-beoordelingsplichtige
activiteiten. Bij kleine wijzigingen van de RES en
als alleen sprake is van kaderstelling voor andersoortige activiteiten, kan worden volstaan met een
plan-m.e.r.-beoordeling, mits daaruit blijkt dat er geen

sprake is van aanzienlijke milieueffecten. Of en zo ja
op welk moment, een dergelijk RES herijkingsdocument wordt opgesteld is ter beoordeling aan de regio
en afhankelijk de specifieke omstandigheden en het
gekozen planproces. Of een document als een ‘uitvoeringsagenda’ onder een m.e.r.-plicht valt is afhankelijk van wat er in is opgenomen.
De wijze waarop participatie en inspraak een rol
hebben in het gehele proces is weergegeven in onderstaande figuur 5.3.

Het RES proces na RES 1.0: participatie en inspraak
RES 1.0: ambitie, zoekgebieden en bod (juli 2021)

Spoor 2: Ruimtelijke keuzes, Planproces en Vergunningen:

Spoor 1: Monitoring en Doelbereik:

Planning afhankelijk van totale ruimtelijke, bestuurlijk en
organisatorisch proces

Vaste momenten voor monitoring, bewaking doelbereik
en rapportage

Sectoraal

Integraal

PBL Monitor RES 2023

Uitvoeringsagenda

Omgevingsvisie

RES herijking 2.0: aangevulde
en/of aangepaste kaders

Omgevingsplan

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

PBL Monitor RES 2021

Planfase

Juli 2023: RES Voortgangsdocument 2023

Participatie door nieuwsbrieven,
bijeenkomsten, enquetes,
burgerfora etc.

Uitvoeringsfase

Omgevingsvergunningen
(2025)
Juli 2025: RES Voortgangsdocument 2025

PBL Monitor RES 2025

Juli 2027: RES Voortgangsdocument 2027

PBL Monitor RES 2027

Juli 2029: RES Voortgangsdocument 2029

PBL Monitor RES 2029

PBL Eind Monitor 2030

Participatie zoals bij RES 1.0
én inspraak d.m.v. zienswijzen op
NRD (niet voorgeschreven) en
op plan-m.e.r.
Inspraak d.m.v. zienswijzen
op NRD, plan-m.e.r. en tegelijk
door zienswijzen op omgevingsvisie
en door zienswijzen en beroep
op omgevingsplan

Geen participatie
of inspraak

Inspraak d.m.v. zienswijzen
op NRD, project-m.e.r. en door
zienswijze en beroep
(uitgebreide procedure)

Figuur 5.3: Participatie en inspraak in het RES proces

Handelingsperspectief in het verdere
RES proces
In het bovengeschetste spoor 2 zijn nog diverse
aspecten aanwezig waarvan het nog niet duidelijk
is hoe die in de praktijk uitwerken op het totale
RES-proces en de planning daarvan. Op dit moment
is er nog niet veel ervaring met het integreren van
meerdere plan-m.e.r. momenten in een totaal proces
van ruimtelijke keuzes met sectorale en integrale
afwegingen. Wel is het zo dat een plan-m.e.r. moet
worden gemaakt dat is afgestemd op het detailniveau
van het desbetreffende programma, en het is mogelijk
om bij het opstellen van een plan-m.e.r. gebruik te
maken van plan-m.e.r.’ren die in een eerdere fase voor
een eerder programma zijn opgesteld.

Dat betekent dat onderzoeken worden afgestemd op
de fase van het proces waar je in zit en dat dubbel
werk wordt voorkomen.
In de gesprekken met betrokken partijen uit de RES
regio’s komt naar voren dat er aantal belangrijke
uitdagingen wordt gesignaleerd in het verdere proces.
Een aantal van de deze uitdagingen wordt hieronder
nader omschreven.

|

25

1.

In het proces van RES 1.0 tot aan een Omgevingsvergunning zijn er meerdere momenten aan te
wijzen waarop een milieueffect rapportage aan de
orde kan zijn, zoals:

1.

RES 1.0:

plan-m.e.r. facultatief, in een
aantal gevallen ook daadwerkelijk uitgevoerd

2.

RES Herijking
2.0:

plan-m.e.r. verplicht als er
kaders gesteld worden voor
m.e.r.-plichtige activiteiten in
het vervolg

3.

Uitvoeringsagenda:

plan-m.e.r. mogelijk verplicht,
afhankelijk van aard en
inhoud van de uitvoerings­
agenda

4.

Omgevingsvisie: plan-m.e.r. verplicht

5.

Omgevingsplan:

project-m.e.r. of projectm.e.r. beoordeling verplicht
afhankelijk van de aard van
de activiteit.

Het kan dus zo zijn dat er 6 keer een m.e.r. moet
worden opgesteld; 5 keer een plan-m.e.r. en 1 keer
een project-m.e.r.. Daarbij moet gezegd worden dat
de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan over alle
thema’s gaan in een gemeente, dus niet alleen over
de RES.
Daar staat tegenover dat:
• Het instrument van de plan-m.e.r. beoordeling
wellicht vaker kan worden ingezet dan nu het geval
is, waarmee soms een relatief uitgebreide planm.e.r. procedure kan worden vermeden. Daarbij
moet in het geval er op de RES 1.0 geen plan-m.e.r.
is uitgevoerd, wel naar het geheel van maatregelen
in RES 1.0 en RES-herijking worden gekeken;
• Het belangrijk is om te beseffen dat de plan-m.e.r.
qua abstractieniveau kan worden afgestemd op
het programma waar het betrekking op heeft;
• Het mogelijk is om gebruik te maken van planm.e.r.’ren en data uit eerdere fasen.

Bij sommige regio’s bestaat de vrees dat als
gevolg van het uitvoeren van een plan-m.e.r.
sommige al gemaakte keuzes ut de RES 1.0
opnieuw ter discussie zullen worden gesteld. Ten
aanzien van de reikwijdte van de m.e.r. voor de
RES is over het algemeen wel de consensus dat
een m.e.r. moet gaan over het hele pakket aan
ingrepen en niet alleen over de herijkingen die
in het document RES Herijking 2.0 aan de orde
zijn. Dit kan inderdaad betekenen dat ten aanzien
van eerder gemaakte keuzes bij de herijking blijkt
dat er milieueffecten optreden die reden geven
tot heroverweging. Dat kan enerzijds wellicht
vertragend werken, maar anderzijds is dit ook het
doel van een herijking en ligt hier ook de functie
en het bestaansrecht van een m.e.r., namelijk
het meewegen van milieu-effecten in de besluitvorming. Milieu-effecten zijn ook niet het enige
criterium bij het nemen van een besluit; uiteindelijk is het aan het bestuur om alle aspecten af te
wegen en tot een besluit te komen.

3.

Procedureel wordt het door sommige regio’s als
een uitdaging gezien om een regionale planm.e.r. de zienswijzenprocedure bij alle betrokken
bevoegde gezagen goed te organiseren.

4.

Tenslotte wordt gesignaleerd dat er vrees bestaat
het verplicht implementeren van de plan-m.e.r.
procedure tot vertraging in het gehele RES-proces
gaat leiden. De afspraken die in het Klimaatakkoord zijn gemaakt zouden moeten leiden
tot een totale jaarlijkse productie van 35 TWh
aan duurzame elektriciteit op land in 2030. Bij
veel partijen wordt gevreesd dat, ook gezien de
vertraging door de COVID crisis, dit een moeilijke
opgave wordt. De verdere concretisering van de
RES-en 1.0, met name de vertaling van ambities
in technieken en zoekgebieden, zal daardoor
vertraging kunnen oplopen. Dat geldt zeker
als verdere concretisering door de RES-regio’s
wordt uitgesteld tot RES 3.0 of later. De afspraak
“vergunningen verleend per 1-1-2025” komt daardoor onder druk en de netbeheerders krijgen
minder tijd om hun netten gereed te maken.

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

6. Omgevingsvergunning:

plan-m.e.r. verplicht

2.

Bij een opeenvolging van momenten waarop milieueffecten beschreven, beoordeeld en meegewogen
moeten worden, is het interessant om te kijken
naar de mogelijkheden van een samenhangend
stelsel van digitale geografische milieuinformatie te,
bijvoorbeeld op het niveau van de RES-regio of van
de provincie. Mogelijk kan dit in de vorm pilots voor
RES-regio’s verder onderzocht worden.

|

26

6 Conclusies en aanbevelingen
Het voorgaande leidt tot onderstaande conclusies en aanbevelingen die
naar voren zijn gekomen in de diverse discussies die de afgelopen periode
zijn gevoerd en vormen daarmee het gedeelde beeld dat is ontstaan.

Conclusies
Over de plan-m.e.r.-plicht:

3.

1.

De wijzigingen die optreden met de beoogde invoering van de Omgevingswet leiden ertoe dat in veel
gevallen een vergelijkbaar document als de RES 1.0 in
de toekomst plan-m.e.r.-plichtig zal zijn.

4.

Het document RES 2.0 dient op hoofdlijnen twee
doelen. Enerzijds is dat een monitorings- en
verantwoordingsdoel ten aanzien van de voortgang in het realiseren van de ambities die in de
RES 1.0 zijn omschreven. Anderzijds is het doel
om strategisch vooruit te kijken op hoofdlijnen
met daarin de benoeming van eventuele nieuwe
ambities, zoekgebieden of locaties.
• Het ‘monitorings- en verantwoordingsdeel’
zoomt in op de vraag of de regio met het
regionale aanbod op koers ligt voor 2030. Het
verantwoordt de stappen die tussen juli 2021
en juli 2023 zijn gezet in het realiseren van de
ambities. Het geeft het verloop van het ruimtelijke proces, de aanpassing van de infrastructuur voor de opwek en het participeren door
de omgeving weer. Dit onderdeel heeft geen
kaderstellend karakter en de plan-m.e.r.-plicht
zal hier niet op van toepassing zijn.
• Het strategisch deel kijkt vooruit naar 2025
op grond van inzichten uit de uitvoering, van
nieuwe regionale en landelijke ontwikkelingen en van innovaties. Dit document kan
daarmee kaders stellen voor de toekomstige
ontwikkelingen en moet dan in veel gevallen
wel als plan-m.e.r.-plichtig worden beschouwd.
De in het Klimaatakkoord vastgelegde planning
van de RES - met een tweejaarlijkse herijking
en rapportage - is vooral gericht op het vinger
aan de pols houden of de 30 regio’s samen op
koers liggen voor het doelbereik. Dat gebeurt
via de monitoring door het Planbureau voor de
Leefomeving. Deze tweejaarlijkse ritmiek van de
RES is onder andere van belang voor het eventueel bijsturen van het doelbereik. Het ruimtelijk-inhoudelijk proces in de individuele regio’s
heeft echter veel meer een maatwerkkarakter.
Het is weinig zinvol om daarvoor een landelijk
synchrone planning te hanteren. Wel blijft voor
alle regio’s de afspraak gelden dat de vergunningen voor de locaties en infrastructuur met
betrekking tot het doel van 35 TWh, voor 1 januari
2025 moeten zijn verleend.

|

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Een al in besluitvorming zijnde of al vastgestelde RES 1.0 is onder de huidige wet- en
regelgeving geen ‘programma’ in de zin van
de smb-richtlijn. Een RES 1.0 is in de huidige
situatie namelijk geen programma is dat door
wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen is
voorgeschreven. Als er geen sprake is van een
‘programma’, kan er op grond van de smb-richtlijn
ook geen verplichting zijn om een plan-m.e.r. uit
te voeren. Voor de totstandkoming van de RES 1.0
was een plan-m.e.r. dus niet verplicht. Dat neemt
overigens niet weg dat een vrijwillige plan-m.e.r.
aan te raden kan zijn.
2. Met de beoogde invoering van de Omgevingswet
per 1 januari 2023, krijgt het programma een
positie als kerninstrument in de wet . Het document RES 2.0 zal in bepaalde gevallen kwalificeren als een uitwerking van beleid of een set aan
maatregelen bevatten om doelstellingen voor de
leefomgeving te bereiken, en daarmee kwalificeren als een programma dat door een wettelijke
bepaling is voorgeschreven. Er is sprake van
een plan-m.e.r. plicht of een plan-m.e.r.-beoordelingsplicht voor de RES 2.0 als:
• De RES kaderstellend is voor een m.e.r.-plichtig
of m.e.r.-beoordelingsplichtig besluit of
• een passende beoordeling voor de gevolgen op
een Natura 2000 gebied moet worden gemaakt,
of
• de RES het kader vormt voor besluitvorming
over andere projecten die aanzienlijke milieuef-fecten kunnen hebben.

Over de implicaties voor de RES 2.0:

27

5.

Een plan-m.e.r.-plicht op en sectoraal document
kan per individuele overheid of collectief (zoals
de RES) zijn opgesteld. Er is nog weinig ervaring
opgedaan met hoe een plan-m.e.r. op een sectoraal document dat per individuele overheid of
collectief (zoals de RES) kan zijn opgesteld, zich
verhoudt tot de integrale documenten die ook
plan-m.e.r.-plichtig zijn zoals de omgevingsvisies,
omgevingsplannen en provinciale verordeningen
van gemeenten en provincies.

Of, en zo ja op welk moment, een dergelijke RES-herijking wordt opgesteld is van vele factoren afhankelijk.
Zoals van aangepaste landelijke of regionale ambities
en van hoe de ambities in het omgevingswet-instrumentarium worden verankerd. Als een dergelijk
herijkt strategisch ambitiedocument wordt vastgesteld dan wordt daarover ook gerapporteerd in het
monitorings- en voortgangsdocument.
2.

Aanbevelingen

De werkgroep komt tot de volgende aanbevelingen.

Ten aanzien van het handelingsperspectief voor de
RES regio’s:
1.

Het monitorings- en voortgangsdocument heeft een
procesmatig karakter en kijkt op procesniveau naar
de voortgang. We noemen het ‘RES Voortgangsdocument 2023’ etc. Het wordt opgesteld volgens de
afgesproken tweejaarlijkse ritmiek van het Klimaatakkoord en is de basis voor de landelijke monitoring.
Het wordt vastgesteld door de besturen (Colleges van
B&W, GS en DB Waterschap) van de RES partijen in de
regio. Het wordt ter kennisgeving aan de volksvertegenwoordigende organen voorgelegd.

3.

4.

5.

Het herijkte strategisch ambitiedocument voor de RES
(hierna te noemen RES herijking 2.0, RES herijking 3.0
etc.) omvat aanvullingen of wijzigingen op de RES 1.0.
Het kan net als eerder de RES 1.0, vastgesteld worden
door de volksvertegenwoordigende organen. Het is
plan-m.e.r.-(beoordelings)plichtig als het kaders bevat
voor latere project-m.e.r.-plichtige of project-m.e.r.-beoordeling-plichtige projecten. Dit geldt ook als een
passende beoordeling nodig is voor de RES of als
de RES het kader vormt voor andere projecten die
aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben.

|

maart 2022 | Een plan-m.e.r. voor de Regionale Energie Strategie?

Het verdient aanbeveling om in de door de RES
regio’s op te stellen documenten onderscheid te
maken tussen:
• enerzijds het monitorings- en verantwoordingsdocument en
• anderzijds het document waarin nieuwe ambities, nieuwe zoekgebieden en nieuwe locaties
en bijvoorbeeld regionale warmte aspecten
worden beschreven.

Het is nodig om in de plan-m.e.r. die bij een
RES-herijking verplicht is, in ieder geval de milieu-effecten te beschrijven die verbonden zijn aan
het gehele pakket aan plannen in de RES, maar
er kan ook ingegaan worden op andere effecten
die verbonden zijn aan deze plannen. De resultaten van de plan-m.e.r. (het milieueffectrapport)
vormt een van de belangrijke overwegingen die
bij de besluitvorming over de ‘RES-herijking’ door
betreffende besturen wordt meegenomen.
Het is daarnaast belangrijk om een open houding
vast te houden ten opzichte van het instrument
plan-m.e.r.; het is immers een belangrijk middel
om de milieu-effecten goed in beeld te krijgen,
mee te wegen en daarover het gesprek met de
betrokkenen aan te gaan.
Aanbevolen wordt om in de regionale gezamenlijkheid afspraken te maken over wie namens de
regio de plan-m.e.r. organiseert voor de ambitiestelling in de RES. De plan-m.e.r. ziet toe op
het gehele regionale document en is dus voor alle
betrokken regionale spelers van invloed.
Het is zinvol om tijdig inzichtelijk te maken hoe de
plan-m.e.r. op de RES zich verhoudt tot de planm.e.r. op omgevingsvisies van betrokken provincies en gemeenten en/of omgevingsplannen.

28

Bijlage 1: Deelnemers werkgroep
Jan-Jacob van Dijk, voorzitter

Organisaties
1.

Nationaal Programma RES

2.

Regio Rotterdam/den Haag

3.

Ministerie van I&W

4.

Ministerie van BZK

5.

Interprovinciaal Overleg

6.

Vereniging Nederlandse Gemeenten

7.

Metropool Regio Eindhoven

8.

Ministerie van EZK

9.

Commissie m.e.r.

10. Netbeheer Nederland
11. Regio Arnhem/Nijmegen
maart 2022 | Een plan-MER voor de Regionale Energie Strategie?

12. Cleantech Regio
13. Provincie Noord-Holland
14. Provincie Gelderland
15. Regio U10

|

29