Inrichting repressieve
brandweerzorg

Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

1
1.1
1.2
1.3

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Opkomsttijden
Samenstelling basisbrandweereenheden
Beschikbaarheid personeel

3
4
6
8

2
2.1
2.2
2.3

Inleiding
Inrichting van de repressieve brandweerzorg
Opbouw van het regiobeeld
Beschrijving van de brandweer Brabant-Zuidoost

10
10
11
11

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2

Beoordeling van de veiligheidsregio
Opkomsttijden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Samenstelling van basisbrandweereenheden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Beschikbaarheid brandweerpersoneel
Inleiding
Bevindingen

13
13
13
14
20
20
20
26
26
26

I
II

Bijlagen
Enquête brandweerpersoneel
Afkortingen

29
31

2

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

1
De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: Inspectie JenV) onderzocht van september 2016 tot en met mei
2017 in welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan de wet- en regelgeving op het
gebied van de inrichting van de repressieve brandweerzorg. De Inspectie JenV
spitste dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
De bevindingen uit het onderzoek zijn afgezet tegen de negentien toetspunten uit
het toetsingskader dat de Inspectie heeft opgesteld op basis van de wet- en
regelgeving (zie hiervoor deze link: Inrichting repressieve brandweerzorg in elke

veiligheidsregio - Toetsingskader).
In dit regiobeeld geeft de Inspectie weer in hoeverre de veiligheidsregio BrabantZuidoost (hierna: VRBZO) voldoet aan de toetspunten en daarmee aan de wet- en
regelgeving. Dit levert het voorliggende beeld op.

3

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

1.1

Opkomsttijden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp acht toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel a. Toetspunten opkomsttijden

Toetspunt

Deelonderwerp

1

Actueel dekkingsplan

2

Actueel brandrisicoprofiel

3

Overzicht berekende opkomsttijden

4

Overzicht berekende overschrijdingen

5

Bestuursbesluit over opkomsttijden

6

Overzicht feitelijke opkomsttijden

7

Analyse feitelijke opkomsttijden

8

Verbetervoorstellen aan bestuur

Met een in maart 2015 vastgesteld dekkingsplan beschikt de veiligheidsregio
Brabant-Zuidoost over een actueel dekkingsplan, dat is gebaseerd op een
brandrisicoprofiel. De veiligheidsregio actualiseert het brandrisicoprofiel als
veranderingen in de omgeving hiertoe aanleiding geven.
De veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan een grafisch overzicht van de
berekende opkomsttijden opgenomen, zowel voor de opkomsttijden binnen als
buiten kantoortijd. De veiligheidsregio geeft in het dekkingsplan voor de eerste
tankautospuit (hierna: TS) de overschrijdingen van de Bvr-tijdnorm aan. Dit is
grafisch zichtbaar gemaakt. In verband met het verschil in paraatheid van de
posten, heeft de veiligheidsregio de overschrijdingen binnen en buiten kantoortijden
in beeld gebracht, alsmede of sprake is van een beroepspost of een vrijwillige post.
De veiligheidsregio heeft de overschrijding bij de markante objecten eveneens
opgenomen in de overzichten.
Het algemeen bestuur van de veiligheidsregio heeft bij de vaststelling van het
dekkingsplan besloten om de berekende overschrijdingen van de tijdnormen te
accepteren. Impliciet stelt de veiligheidsregio hiermee afwijkende opkomsttijden
vast. Aan het besluit ligt een kosten-batenafweging ten grondslag. Tevens neemt
het bestuur aanvullende maatregelen (o.a. in het kader van ‘Brandveilig Leven’) om
de risico’s te beperken. Een aantal maatregelen is belegd bij de gemeenten. De
veiligheidsregio heeft nog niet alle maatregelen uitgewerkt, maar hier wel afspraken
over gemaakt met het bestuur.
De veiligheidsregio registreert de gerealiseerde opkomsttijden van alle uitgerukte
voertuigen. De operationeel managers krijgen inzicht in de gegevens van de eigen
post. De veiligheidsregio rapporteert aan het algemeen bestuur op hoofdlijnen over
de gemiddelde opkomsttijden voor de gehele veiligheidsregio. De veiligheidsregio
heeft de maatregelen uit het dekkingsplan (nog) niet geëvalueerd.

4

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

De veiligheidsregio voert op hoofdlijnen een analyse uit. De gerealiseerde
opkomsttijden worden hierbij afgezet tegen de tijdnormen. De rapportages aan het
bestuur zijn beknopt en vermelden alleen of sprake is van een daling of een stijging,
dan wel dat de opkomsttijden gelijk zijn gebleven. Omdat de veiligheidsregio de
resultaten van de genomen risicobeperkende maatregelen niet evalueert, ontbreken
de gegevens voor het uitvoeren van een analyse.
Conclusie
De veiligheidsregio Brabant-Zuidoost voldoet aan de toetspunten 1, 2, 3, 4 en 5. Op
toetspunt 6 (overzicht feitelijke opkomsttijden) kan de veiligheidsregio nog
verbetering aanbrengen door de opkomsttijden nauwkeuriger te registreren, het
bestuur specifieker te informeren en ook de maatregelen uit het dekkingsplan te
evalueren. Ook op toetspunt 7 (analyse feitelijke opkomsttijden) kan verbetering
plaatsvinden door niet alleen te vermelden of sprake is van een daling of een
stijging, maar aan te geven waar en in welke mate dit aan de orde is. Toetspunt 8
blijft buiten beschouwing, omdat aan het bestuur geen voorstellen tot verdere
verbetering of optimalisering zijn voorgelegd.
Aanbevelingen

Maak de feitelijke opkomsttijden beter inzichtelijk door de opkomsttijden
nauwkeuriger te registreren en het bestuur hierover specifieker te informeren.

Evalueer naast de opkomsttijden tevens de risicobeperkende maatregelen uit
het dekkingsplan.

Richt de analyse van de feitelijke opkomsttijden niet alleen op de vraag of
sprake is van een daling of een stijging, maar ook op vraag waar en in welke
mate dit aan de orde is.

5

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

1.2

Samenstelling basisbrandweereenheden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp zeven toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel b. Toetspunten samenstelling basisbrandweereenheden

Toetspunt

Deelonderwerp

9

Besluit over samenstelling basisbrandweereenheden

10

Borgen niveau van brandweerzorg

11

Borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel

12

Borgen interregionale bijstand

13

Inzicht in bereikte effecten

14

Analyse van bereikte effecten

15

Besluit tot verbetering

Het algemeen bestuur heeft op 4 maart 2016 ingestemd met het voorstel van de
veiligheidsregio een pilot te starten met de inzet van de TS4 (een TS, bemand met
vier personen). De belangrijkste reden hiervoor is de wens efficiënter met de
beschikbare capaciteit binnen het Stedelijk Gebied (Eindhoven/Helmond) om te
gaan en te bezien of en op welke wijze een bijdrage geleverd kan worden aan de
paraatheid en de dekking elders in de regio.
Inmiddels heeft de veiligheidsregio voorgesteld de inzet van de TS4 als werkwijze in
het Stedelijk Gebied in te voeren. Daarbuiten blijft de brandweer standaard met een
TS6 uitrukken. Bij onvoldoende opkomst heeft de bevelvoerder de bevoegdheid,
onder bepaalde voorwaarden, met minder dan zes mensen (maar minimaal vier) uit
te rukken. De OR is betrokken geweest in het besluitvormingsproces tot de
toepassing van variabele voertuigbezetting in de veiligheidsregio en is akkoord
gegaan met de invoering hiervan.
Bij het maatgevend scenario ‘woningbrand’ komt altijd minimaal de slagkracht van
een TS6 ter plaatse. De veiligheidsregio heeft bepaald dat op elke TS altijd een
bevelvoerder aanwezig moet zijn.
De veiligheidsregio beschikt nog niet over een Risico-inventarisatie en -evaluatie
(hierna: RI&E) voor de toepassing van variabele voertuigbezetting. De
veiligheidsregio heeft wel een projectplan opgesteld dat momenteel wordt
uitgevoerd. Het plan voorziet onder andere in het uitvoeren van een
objectrisicoanalyse voor relevante objecten. De veiligheidsregio wil de uitkomsten
van deze analyse in verband brengen met de inzet van variabele voertuigbezetting.
De brandweermensen die worden ingezet op een TS4 zijn hiervoor speciaal opgeleid
en geoefend. Met het programma ‘Mentale kracht’ besteedt de veiligheidsregio in de
breedte aandacht aan de weerbaarheid en het voortzettingsvermogen van het
brandweerpersoneel. Daarnaast heeft de veiligheidsregio de nazorg georganiseerd.
De inzet van een Bedrijfsopvangteam maakt hiervan onderdeel uit.

6

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

De veiligheidsregio beschikt over voldoende TS6’en om de afspraken over het
leveren van interregionale bijstand te kunnen nakomen.
De veiligheidsregio heeft gedurende de uitvoering van de pilot met de TS4 de
uitvoering doorlopend geëvalueerd. De resultaten hiervan blijven echter grotendeels
binnen de projectgroep. De registratie van de opkomsttijden voor de samengestelde
eenheden is voor verbetering vatbaar. De gegevens zijn onvolledig en geven
onvoldoende inzicht in de resultaten van de inzet van variabele voertuigbezetting.
De veiligheidsregio analyseert de uitkomsten van de evaluaties van alle incidenten
en oefeningen waarbij een TS4 is betrokken. Daarnaast analyseert de
veiligheidsregio de toepassing van variabele voertuigbezetting met het personeel op
basis van de ervaringen die onder andere worden opgedaan tijdens ‘warme’
trainingen.
Conclusie
De veiligheidsregio voldoet aan de toetspunten 9, 10 en 12. Op toetspunt 11
(borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel) kan nog verbetering
plaatsvinden door voor de TS4 een specifieke RI&E op te stellen, deze te laten
toetsen door een gecertificeerde arbodienst of –deskundige en het bij de RI&E
behorende plan van aanpak voortvarend uit te voeren. Op de toetspunten 13 en 14
(inzicht in en analyse van de bereikte resultaten) kan de veiligheidsregio nog
verbetering realiseren door de opkomsttijden van de ingezette eenheden
nauwkeuriger te registreren en de uitkomsten van de evaluaties van de inzet met de
TS4 niet alleen te beperken tot de projectgroep. Toetspunt 15 blijft buiten
beschouwing, omdat de veiligheidsregio geen voorstellen tot verdere verbetering of
optimalisering heeft voorgelegd aan het bestuur.
Aanbevelingen

Stel voor de toepassing van variabele voertuigbezetting een specifieke RI&E op
en laat deze toetsen door een gecertificeerde arbodienst of –deskundige.

Voer het bij de RI&E behorende plan van aanpak voortvarend uit.

Registreer de opkomsttijden van de eenheden nauwkeurig, zodat een compleet
beeld kan worden opgesteld van de resultaten van de toepassing van variabele
voertuigbezetting.

Deel de uitkomsten van de evaluaties van de inzet met de TS4 breed in de
organisatie.

7

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

1.3

Beschikbaarheid personeel

Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op de toetspunten van dit onderwerp.
Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp vier toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel c. Toetspunten beschikbaarheid personeel

Toetspunt

Deelonderwerp

16

Inzicht in beschikbaarheid op korte en langere termijn

17

Maatregelen bij (dreigende) tekorten

18

Analyse beschikbaarheid

19

Bestuursinformatie over beschikbaarheid

De veiligheidsregio Brabant-Zuidoost heeft drie kazernes met een 24/7 bezetting
met beroepsbrandweermensen. De operationeel manager is verantwoordelijk voor
de paraatheid van een of meerdere kazernes. Hij krijgt een melding als sprake is
van onderbezetting, zowel in de actuele beschikbaarheid als voor wat betreft de
bezetting in de nabije toekomst.
Sinds eind 2015 zijn alle vrijwillige brandweermensen uitgerust met een
1
Precom pager, waardoor de operationeel manager en de meldkamer inzicht hebben
in zowel de actuele paraatheid als die op iets langere termijn. Na alarmering kan de
vrijwilliger aangeven of hij naar de kazerne kan komen. Het Precom-systeem maakt
het tevens mogelijk om de beschikbaarheid tot een maand vooruit inzichtelijk te
maken.
De veiligheidsregio heeft op dit moment nog geen inzicht in de beschikbaarheid van
de beroepsmensen op langere termijn. De veiligheidsregio heeft dit wel geprobeerd,
maar onduidelijkheid over FLO-leeftijd in de komende jaren en de persoonlijke
keuzes van medewerkers maken dit lastig. Ook voor wat betreft de beschikbaarheid
van de vrijwilligers op de langere termijn is er nog veel onduidelijk. De
veiligheidsregio hoopt in de loop van 2018 meer zicht te krijgen op de
beschikbaarheid van vrijwilligers op de langere termijn.
De operationeel manager is bevoegd maatregelen te treffen. Bij een (dreigende)
onderbezetting kan hij voor verschillende oplossingen kiezen. Als het niet lukt om

1

Dit is een alarmontvanger die de mogelijkheid heeft om door één druk op de knop aan te geven of men bij
een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker zijn niet beschikbare dagen (en of uren van de
dag) aangeven. Het systeem maakt dan binnen korte tijd een berekening of er voldoende bezetting is.
Wanneer er onderbezetting is, krijgt de verantwoordelijke binnen het korps een melding van de situatie.
Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar de meldkamer, zodat deze bij onderbezetting
direct een andere eenheid kan alarmeren. Regio’s maken wisselend gebruik van deze mogelijkheden.

8

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

afdoende maatregelen te nemen kan de operationeel manager besluiten om een
post buiten dienst te stellen. Hij meldt dit dan aan de meldkamer.
Met het project ‘Paraatheid 2.0’ wil de veiligheidsregio meer zicht krijgen op de
paraatheid voor de langere termijn. De veiligheidsregio is sinds een jaar bezig met
het verzamelen en analyseren van gegevens over paraatheid. Op dit moment zijn de
gegevens nog niet voldoende betrouwbaar om hieraan conclusies te verbinden.
Zodra dit wel het geval is wil de veiligheidsregio over de paraatheid rapporteren aan
het bestuur.
Op dit moment werft de veiligheidsregio voor de helft van de posten nieuwe
vrijwilligers. Dit gebeurt in verband met de verwachte uitstroom in de komende
jaren, maar als gevolg van andere ontwikkelingen kan het ook voorkomen dat een
post behoefte heeft aan uitbreiding van de sterkte.
De veiligheidsregio rapporteert het algemeen bestuur momenteel niet over de
paraatheid op regionaal niveau. Het afdelingshoofd Brandweerzorg is het eerste
aanspreekpunt voor de burgemeester. Hij informeert de burgemeester over de
actuele stand van zaken betreffende opkomsttijden en paraatheid van de post(en) in
zijn gemeente.

9

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

2
2.1

Inrichting van de repressieve brandweerzorg

De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: de Inspectie JenV) houdt toezicht op de kwaliteit van de
brandweerzorg in Nederland. Een van de kerntaken binnen de brandweerzorg
betreft de repressieve brandweerzorg, het daadwerkelijk optreden bij branden en
hulpverleningen. Dit wordt in elke veiligheidsregio uitgevoerd door een (regionale)
brandweer. De wijze waarop de veiligheidsregio’s de repressieve brandweerzorg
hebben ingericht dient te voldoen aan de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Die bestaat vooral uit de Wet veiligheidsregio’s (hierna: de Wvr) en het Besluit
veiligheidsregio’s (hierna: het Bvr), maar ook uit de wetgeving op het gebied van
arbeidsomstandigheden. Naast deze formele wetgeving zijn op de inrichting van de
repressieve brandweerzorg ook branche-afspraken en -normen van toepassing. Dit
geheel vormt het kader waaraan moet worden voldaan.
De Inspectie JenV heeft van september 2016 tot en met mei 2017 onderzocht in
welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan deze wet- en regelgeving. De
Inspectie spitst dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
Het Hoofd van de Inspectie JenV heeft het regiobeeld besproken met de voorzitter
van de veiligheidsregio en de directeur veiligheidsregio.

10

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

2.2

Opbouw van het regiobeeld

De opbouw van het regiobeeld volgt de drie onderwerpen uit het onderzoek en de
daarbij behorende toetspunten uit het toetsingskader (zie hiervoor deze link:
Inrichting repressieve brandweerzorg in elke veiligheidsregio - Toetsingskader).
De Inspectie JenV beoordeelt per toetspunt in hoeverre de veiligheidsregio daaraan
voldoet of invulling geeft en gebruikt hiervoor de bij het toetspunt beschreven
‘norm’ als referentie.
Elk hoofdstuk start met een korte inleiding op het onderwerp. Vervolgens geeft de
Inspectie per toetspunt de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop
de beoordeling berust.

2.3

Beschrijving van de brandweer BrabantZuidoost

Het verzorgingsgebied van de brandweer Brabant-Zuidoost ziet er als volgt uit:
Afbeelding 1. Kaart van de veiligheidsregio Brabant-Zuidoost met de brandweerposten
(Bron: Jan-Willem van Aalst, www.imergis.nl)

11

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Het verzorgingsgebied
De veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (hierna: VRBZO) heeft een verzorgingsgebied
van 1.440 km2 met ongeveer 745.000 inwoners. In de veiligheidsregio bevinden
zich 383.000 gebouwen.
In de veiligheidsregio zijn twee grote(re) steden gelegen (Eindhoven en Helmond).
Verder kent de veiligheidsregio een aantal stedelijke kernen en meerdere
dorpskernen. Delen van de natuurgebieden De Peel en De Kempen en grote
heidevelden maken eveneens deel uit van het verzorgingsgebied.
De veiligheidsregio heeft te maken met intensieve verkeersstromen over land en
door de lucht. Eindhoven Airport heeft de functie van regionale luchthaven. Diverse
snelwegen die als transportroute voor gevaarlijke stoffen zijn aangewezen
doorkruisen de regio. De veiligheidsregio heeft drie bijzondere brandrisico’s
benoemd: natuurbrand, ongevallen met gevaarlijke stoffen op de weg en spoor- en
vliegtuigongevallen.
De brandweer Brabant-Zuidoost
De brandweer Brabant-Zuidoost bestaat uit circa 1.000 brandweermannen en –
vrouwen; waarvan ongeveer 115 beroeps en 750 vrijwilligers in de repressieve
organisatie. Zij verrichten hun werk vanuit 36 (2014) brandweerposten in de regio.
In 2016 rukte de brandweer Brabant-Zuidoost 5.411 maal uit: in 29% van de
gevallen betrof dit een brand. In 27% van de meldingen betrof dit automatische
alarmeringen, 7% ongeval en 37% overig.2

2

Bron: Uw veiligheidsregio in 2016. Samenvatting jaarverslag. Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost.

12

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

3
In dit hoofdstuk beoordeelt de Inspectie JenV de mate waarin de veiligheidsregio
Brabant-Zuidoost voldoet aan de toetspunten uit het toetsingskader. Per toetspunt
geeft de Inspectie de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop de
beoordeling berust.

3.1

Opkomsttijden

3.1.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de in de veiligheidsregio
bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden voor de basisbrandweereenheden en de
redvoertuigen. Deze zijn gebaseerd op de tijdnormen uit het Bvr. Het bestuur heeft
echter de bevoegdheid daarvan gemotiveerd af te wijken en andere opkomsttijden
vast te stellen. In dat geval kijkt de Inspectie naar de mate waarin het bestuur
rekening heeft gehouden met het brandrisicoprofiel en of het bestuur dit besluit op
een zorgvuldige en ordentelijke wijze heeft genomen.
Vervolgens kijkt de Inspectie naar de feitelijk gerealiseerde opkomsttijden en in
hoeverre die overeenkomen met de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden. De
veiligheidsregio dient te analyseren wat de oorzaak is van de verschillen en in
hoeverre dit aanleiding geeft tot aanpassingen.

13

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

3.1.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 1
De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan
Beoordeling
Met een in maart 2015 vastgesteld dekkingsplan beschikt de veiligheidsregio
Brabant-Zuidoost over een actueel dekkingsplan. Het dekkingsplan is gebaseerd
op het brandrisicoprofiel.
Bevindingen
De veiligheidsregio Brabant-Zuidoost beschikt over een Dekkingsplan 2014 dat het
algemeen bestuur op 26 maart 2015 heeft vastgesteld.
De veiligheidsregio werkt momenteel aan een nieuw Brandweerzorgplan 2018,
waarvoor ook een nieuw Brandrisicoprofiel 2018 wordt opgesteld. Hiervoor maakt de
veiligheidsregio gebruik van een speciaal ontwikkelde Toolbox. Via een quickscan
Risico Analyse Monitor (RAM) worden de risico’s in beeld gebracht op de volgende
vijf aspecten:
1.
2.
3.
4.
5.

ruimtelijk profiel;
veilige ontvluchting en toetreding;
beheersbaarheid incident;
bestrijdbaarheid incident;
gedrag en houding.

Het brandrisicoprofiel maakt deel uit van het Dekkingsplan 2014, waarin de objecten
en bijbehorende objectcategorieën zijn opgenomen. De veiligheidsregio heeft tevens
zichtbaar gemaakt hoeveel binnenbranden in de periode 2010 – 2012 per categorie
hebben plaatsgevonden.
De veiligheidsregio heeft het dekkingsplan niet tussentijds geactualiseerd. Volgens
de veiligheidsregio was dit niet noodzakelijk, omdat de grote risico’s in de
veiligheidsregio niet zijn veranderd.

Toetspunt 2
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel
Beoordeling
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel, waarin onder
andere een overzicht van de (markante) objecten is opgenomen. De
veiligheidsregio actualiseert het brandrisicoprofiel als veranderingen in de
omgeving hiertoe aanleiding geven.
Bevindingen
Het brandrisicoprofiel dateert uit 2014 en maakt onderdeel uit van het Dekkingsplan
2014. Het bevat een overzicht van alle objecten en objectcategorieën, inclusief de
markante objecten (in totaal 1491), alsmede een grafisch overzicht van de locaties
van de verschillende objecten.

14

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

De veiligheidsregio monitort veranderingen in de omgeving. Er was voor de
veiligheidsregio in de afgelopen geen aanleiding het risicoprofiel aan te passen.

Toetspunt 3
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht (bijvoorbeeld in het
dekkingsplan) van de berekende opkomsttijden van basisbrandweereenheden en
redvoertuigen voor de objecten en objectsoorten
Beoordeling
De veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan een grafisch overzicht van de
berekende opkomsttijden opgenomen, zowel voor de opkomsttijden binnen als
buiten kantoortijd. Omdat in het dekkingsplan geen (specifieke) objecten zijn
opgenomen waarbij de inzet van het redvoertuig noodzakelijk is, heeft de
veiligheidsregio hiervoor geen berekening gemaakt. De veiligheidsregio kent wel
inzetprocedures voor de inzet van een redvoertuig.
Bevindingen
Het dekkingsplan 2014 bevat een grafisch overzicht van de locaties van de
brandweerposten in de verschillende gemeenten in de veiligheidsregio.
De veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan een grafisch overzicht van de
berekende opkomsttijden opgenomen, zowel voor de opkomsttijden binnen als
buiten kantoortijd. Hiervoor heeft de veiligheidsregio het programma CARE gebruikt.
Daarnaast heeft de veiligheidsregio de minimale en maximale berekende
opkomsttijd per ‘woonplaats’ in een figuur weergegeven.
De veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan geen (specifieke) objecten opgenomen
waarbij de inzet van het redvoertuig noodzakelijk is. Daarom is geen berekening
gemaakt voor de opkomst van een redvoertuig. De veiligheidsregio kent wel
inzetprocedures voor de inzet van een redvoertuig.

Toetspunt 4
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de berekende
overschrijdingen van de tijdnormen uit het Bvr
Beoordeling
De veiligheidsregio geeft in het dekkingsplan voor de eerste tankautospuit
(hierna: TS) de overschrijdingen van de Bvr-tijdnorm aan. Dit is grafisch zichtbaar
gemaakt. In verband met het verschil in paraatheid van de posten, heeft de
veiligheidsregio de overschrijdingen binnen en buiten kantoortijden in beeld
gebracht, alsmede of sprake is van een beroepspost of een vrijwillige post. De
veiligheidsregio heeft de overschrijding bij de markante objecten eveneens
opgenomen in de overzichten.
Bevindingen
De veiligheidsregio geeft in het dekkingsplan voor de eerste TS het verschil aan
tussen de berekende opkomsttijd en de te behalen opkomsttijd (de Bvr-tijdnorm).
Uit een grafisch overzicht is af te leiden welke objecten binnen de tijdnorm vallen,

15

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

op welke objecten een minuut overschrijding van toepassing is en waar een
overschrijding van meer dan een minuut aan de orde is. In verband met het verschil
in paraatheid van de posten, heeft de veiligheidsregio de overschrijdingen binnen en
buiten kantoortijden in beeld gebracht.
De veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan niet de overschrijding per
objectcategorie aangegeven. Het dekkingsplan bevat wel gegevens over de mate
van overschrijding, waarbij de veiligheidsregio ook inzichtelijk heeft gemaakt wat
het verschil is tussen objecten waarvoor in eerste aanleg vrijwillige posten worden
gealarmeerd (ca. 28% overschrijding) en objecten waarvoor hoofdzakelijk beroeps
uitrukken (ca. 19% overschrijding).
De veiligheidsregio heeft eveneens onderzocht in hoeverre de maximale opkomsttijd
van 18 minuten wordt overschreden. Dit blijkt tijdens kantooruren op één object
van toepassing te zijn; buiten kantooruren betreft het tien objecten.
Voor wat betreft de markante objecten (totaal 1476) geeft de veiligheidsregio aan
dat bij ongeveer 23% van de objecten sprake is van overschrijding. Op de vijftien
bedrijven in de veiligheidsregio die vallen onder de werking van het besluit Risico’s
Zware Ongevallen is bij één bedrijf sprake van een minimale overschrijding.

Toetspunt 5
Het bestuur besluit gemotiveerd tot acceptatie van de berekende overschrijdingen
en/of stelt afwijkende opkomsttijden vast
Beoordeling
Het algemeen bestuur van de veiligheidsregio heeft bij de vaststelling van het
dekkingsplan besloten de berekende overschrijdingen van de Bvr-tijdnorm te
accepteren. Impliciet stelt de veiligheidsregio hiermee afwijkende opkomsttijden
vast. Aan het besluit ligt een kosten-batenafweging ten grondslag. Tevens neemt
het bestuur aanvullende maatregelen (o.a. in het kader van ‘Brandveilig Leven’)
om de risico’s te beperken. Een aantal maatregelen is belegd bij de gemeenten.
De veiligheidsregio heeft nog niet alle maatregelen uitgewerkt, maar hier wel
afspraken over gemaakt met het bestuur.
Bevindingen
Het algemeen bestuur van de veiligheidsregio heeft bij de vaststelling van het
dekkingsplan besloten de berekende overschrijdingen van de tijdnormen te
accepteren en stelt daarmee impliciet afwijkende opkomsttijden vast.
Bij het besluit tot acceptatie van de overschrijdingen heeft het bestuur de volgende
overwegingen betrokken:




Het is, gezien de bezuinigingsgedachte achter de Toekomstvisie
Brandweerzorg, niet mogelijk extra kazernes te plaatsen. Hierdoor zullen
overschrijdingen blijven bestaan.
De veiligheidsregio zal aanvullende maatregelen treffen ter verbetering van de
brandveiligheid voor de burger. Deze maatregelen zijn gericht op het
verkleinen van het ontstaan van brand en het reduceren van de gevolgen van

16

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost





een brand. Het betreft onder andere het verhogen van het risicobewustzijn van
burgers en van bedrijven.
Gemeenten dienen eveneens een bijdrage te leveren door het uitvoeren van
toezicht op de naleving (bijvoorbeeld van het bouwbesluit) en door
handhavend op te treden.
De veiligheidsregio zal uitvoering geven aan maatregelen in het kader van
‘Brandveilig leven’.

De veiligheidsregio heeft bovengenoemde maatregelen (nog) niet geheel
uitgewerkt. Ten aanzien van ‘Brandveilig leven’ zijn met het bestuur afspraken
gemaakt en is een programmaplan opgesteld dat momenteel wordt uitgevoerd. De
veiligheidsregio heeft ook extra aandacht besteed aan de objecten waarop een
opkomsttijd boven 18 minuten van toepassing is. Medewerkers van de betreffende
gemeente hebben de bewoners gesproken met als doel hen bewust te maken van
risico’s. Daarnaast is een aantal woningen voorzien van een rookmelder. Over de rol
van de veiligheidsregio bij toezicht en naleving, zijn met het bestuur afspraken
gemaakt.

Toetspunt 6
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur overzicht(en) van de feitelijke
opkomsttijden en de voortgang van de genomen maatregelen
Beoordeling
De veiligheidsregio registreert de gerealiseerde opkomsttijden van alle uitgerukte
voertuigen. De operationeel managers krijgen inzicht in de gegevens van de eigen
post. De veiligheidsregio rapporteert aan het algemeen bestuur op hoofdlijnen
over de gemiddelde opkomsttijden voor de gehele veiligheidsregio.
De veiligheidsregio heeft de maatregelen uit het dekkingsplan (nog) niet
geëvalueerd. De veiligheidsregio is voornemens dit in de volgende fase van het
opstellen van de plannen wel te doen.
Bevindingen
De veiligheidsregio registreert de gerealiseerde opkomsttijden van alle uitgerukte
voertuigen in het Gemeenschappelijk meldkamersysteem. De afdeling
bedrijfsvoering houdt deze gegevens bij en zorgt voor verdere verwerking hiervan.
De geregistreerde opkomsttijd betreft in alle gevallen de opkomsttijd van het eerste
voertuig. Als sprake is van de inzet van een samengestelde eenheid registreert de
veiligheidsregio alleen de opkomsttijd van het eerste voertuig en niet van de tweede
TS (die de slagkracht van de TS6 completeert).
De operationeel managers (verantwoordelijk voor personeel en paraatheid) krijgen
inzicht in de gegevens over de gerealiseerde opkomsttijden van de eigen post. Deze
veiligheidsregio gebruikt deze gegevens niet om het bestuur nader te informeren.
Op dit moment rapporteert de veiligheidsregio aan het algemeen bestuur op
hoofdlijnen over de gemiddelde opkomsttijden voor de gehele veiligheidsregio. Uit
het jaarverslag 2016 blijkt dat de veiligheidsregio in 75,8% van de gevallen aan de
eigen regionale tijdnormen voldoet (66,6% ten opzichte van de Bvr-tijdnormen). Dit
is een verslechtering ten opzichte van voorgaande jaren (in 2014 en 2015
respectievelijk 83% en 82%). Volgens de veiligheidsregio wordt dit voor een

17

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

belangrijk deel veroorzaakt doordat sinds 1 januari 2016 de meldkamer
binnenkomende automatische brandmeldingen verifieert op juistheid. Het aantal
onnodige uitrukken van de brandweer kon hierdoor ten opzichte van 2014 met 39%
worden gereduceerd. Deze daling zorgt ervoor dat de gemiddelde opkomsttijden
hoger uitvallen.
De veiligheidsregio heeft de maatregelen uit het dekkingsplan niet geëvalueerd. De
veiligheidsregio geeft aan dat een aantal gemeenten de maatregelen hebben
overgenomen en geïmplementeerd. De veiligheidsregio wil in de volgende fase van
het opstellen van de plannen de evaluatie van de maatregelen wel meenemen.

Toetspunt 7
De veiligheidsregio analyseert de feitelijke opkomsttijden en de resultaten van de
genomen maatregelen
Beoordeling
De veiligheidsregio voert op hoofdlijnen een analyse uit. De gerealiseerde
opkomsttijden worden hierbij afgezet tegen de tijdnormen. De rapportages aan
het bestuur zijn beknopt en vermelden alleen of sprake is van een daling of een
stijging, dan wel dat de opkomsttijden gelijk zijn gebleven. Omdat de
veiligheidsregio de resultaten van de genomen maatregelen niet evalueert,
ontbrekende gegevens voor het uitvoeren van een analyse.
Bevindingen
De veiligheidsregio voert op hoofdlijnen een analyse uit, waarbij de gerealiseerde
opkomsttijden worden afgezet tegen de tijdnormen. In de rapportages aan het
bestuur vermeldt de veiligheidsregio alleen of sprake is van een daling of een
stijging of dat de opkomsttijden gelijk zijn gebleven. Uit de rapportages blijkt niet
welke categorieën het betreft of in welke mate overschrijdingen plaatsvinden.
De operationeel manager beschikt over de gegevens van de opkomsttijden van de
eigen post. Hij gebruikt deze gegevens echter vooral om te bezien welke
uitruktijden de eigen post realiseert. Wanneer daar aanleiding voor is bespreekt hij
de uitkomsten intern op de post.
Omdat de veiligheidsregio de maatregelen uit het dekkingsplan niet evalueert, wordt
ook geen verdere analyse uitgevoerd. De veiligheidsregio wil dit voor het opstellen
van het nieuwe Brandrisicoprofiel en het nieuwe Dekkingsplan wel gaan doen.

18

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Toetspunt 8
Het bestuur besluit over de voorstellen tot verdere verbetering/optimalisering
Beoordeling
Omdat aan het bestuur geen voorstellen tot verdere verbetering of optimalisering
zijn voorgelegd vindt op dit toetspunt geen beoordeling plaats.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft het algemeen bestuur geen voorstellen gedaan tot verdere
verbetering/optimalisering.

19

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

3.2

Samenstelling van basisbrandweereenheden

3.2.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden. Standaard bestaat deze
uit zes personen, een bevelvoerder, een chauffeur en vier manschappen. Het
bestuur heeft de bevoegdheid hiervan af te wijken, mits het bestuur daarvoor een
duidelijke reden heeft. Indien wordt afgeweken moet het bestuur rekening houden
met twee expliciet in het Bvr omschreven voorwaarden. Deze hebben betrekking op
de brandweerzorg aan de burger en op de veiligheid en gezondheid van het
brandweerpersoneel. Bij de beoordeling of aan deze voorwaarden wordt voldaan
betrekt de Inspectie JenV ook de resultaten van de internet-enquête onder het
brandweerpersoneel naar de veiligheidsgevoelens bij de verschillende
samenstellingen van basisbrandweereenheden.
Indien een afwijkende samenstelling wordt toegepast is, naast de bepalingen uit het
Bvr, ook het landelijk kader Uitruk op Maat (hierna: UoM) van toepassing. De
Inspectie JenV beoordeelt of de veiligheidsregio zich houdt aan de bepalingen van
deze brancherichtlijn.
Bij de toepassing van een afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden
dient de veiligheidsregio na enige tijd te evalueren in welke mate het beoogde doel
van de toepassing daarvan is bereikt. Hierbij dient de veiligheidsregio ook de
voorwaarden die het Bvr verbindt aan de mogelijkheid tot een afwijkende
samenstelling van basisbrandweereenheden te betrekken. Uit de evaluatie dient te
blijken of er aanleiding bestaat tot aanpassingen.

3.2.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 9
Het bestuur neemt een gemotiveerd besluit over de samenstelling van
basisbrandweereenheden indien wordt afgeweken van de standaardsamenstelling
Beoordeling
Het algemeen bestuur heeft op 4 maart 2016 ingestemd met het voorstel van de
veiligheidsregio een pilot te starten met de inzet van de TS4. De belangrijkste
reden hiervoor is de wens efficiënter met de beschikbare capaciteit binnen het
Stedelijk Gebied (Eindhoven/Helmond) om te gaan en te bezien of en op welke
wijze een bijdrage geleverd kan worden aan de paraatheid en de dekking elders in
de regio.
Inmiddels heeft de veiligheidsregio voorgesteld de inzet van de TS4 als werkwijze
in het Stedelijk Gebied in te voeren. Daarbuiten blijft de brandweer standaard met
een TS6 uitrukken. Bij onvoldoende opkomst heeft de bevelvoerder de
bevoegdheid onder bepaalde voorwaarden met minder dan zes mensen (minimaal
vier) uit te rukken. De OR is betrokken geweest bij de toepassing van variabele
voertuigbezetting in de veiligheidsregio en is akkoord gegaan met de invoering
hiervan.

20

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Bevindingen
Het algemeen bestuur van de veiligheidsregio heeft op 26 maart 2015 de
‘Toekomstvisie Brandweerzorg 2018’ vastgesteld. Op basis van deze visie is
besloten onderzoek te doen om efficiënter met de beschikbare capaciteit binnen het
Stedelijk Gebied (Eindhoven/Helmond) om te gaan en te bezien of en op welke wijze
een bijdrage geleverd kan worden aan de paraatheid en de dekking elders in de
regio. De veiligheidsregio heeft in het kader hiervan, in afstemming met de
medewerkers, gekozen voor inzet met een TS4. Het algemeen bestuur heeft op 4
maart 2016 deze keuze bekrachtigd, waarna een pilot is gestart. Inmiddels heeft de
veiligheidsregio het bestuur voorgesteld de pilot te beëindigen en de inzet van de
TS4 als werkwijze in het Stedelijk Gebied in te voeren.
In de toekomstvisie noemt de veiligheidsregio als belangrijkste overwegingen voor
de inzet met een TS4:




Er is geen eenduidige werkwijze binnen het Stedelijk Gebied.
Er is sprake van minder goed gedekte gebieden binnen het Stedelijk Gebied.
Met de inzet van TS4 kan het bestaande potentieel beter worden benut en de
effectiviteit worden vergroot.

De veiligheidsregio heeft besloten dat voor het Stedelijk Gebied het uitrukken met
twee eenheden (2 x TS4) een adequate respons is voor het maatgevend incident
(binnenbrand woning). Het biedt bijvoorbeeld de brandweer in Eindhoven de
mogelijkheid te werken met drie eenheden van vier personen in plaats van twee
eenheden van zes personen. Door deze drie eenheden vanuit drie locaties in te
zetten beoogt de veiligheidsregio een effectievere en efficiëntere inzet van de
brandweer te realiseren.
Buiten het Stedelijk Gebied rukt de brandweer standaard uit met een TS6. De
veiligheidsregio kent daarnaast een tijdelijke regeling voor het onderbezet
uitrukken. De bevelvoerder heeft bij onvoldoende opkomst de mogelijkheid om,
mede afhankelijk van het incident, met minder dan zes personen (maar minimaal
vier) uit te rukken. Wanneer hij inschat dat het incident te groot is voor de bezetting
waarmee hij uitrukt, dient hij de meldkamer te verzoeken om een extra TS te
alarmeren.
De OR is op verschillende manieren betrokken geweest bij de toepassing van
variabele voertuigbezetting in de veiligheidsregio. De OR is akkoord gegaan met de
inzet van een TS4 in het Stedelijk Gebied en daarbuiten met de standaard inzet van
een TS6, inclusief een regeling voor het onderbezet uitrukken.

21

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Toetspunt 10
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden tast
het niveau van brandweerzorg aan de burgers niet aan
Beoordeling
Bij het maatgevend incident (binnenbrand woning) komt altijd minimaal de
slagkracht van een TS6 ter plaatse. De veiligheidsregio heeft bepaald dat op elke
TS altijd een bevelvoerder aanwezig moet zijn.
Bevindingen
Bij het maatgevend incident (binnenbrand woning) komt altijd minimaal de
slagkracht van een TS6 ter plaatse.
De brandweer rukt in het Stedelijk Gebied uit met twee maal een TS4. Het werken
met TS4 houdt onder meer in dat voor maatgevende incidenten een tweede eenheid
ter plaatse dient te komen. De opkomsttijd van de tweede eenheid wordt gezien als
maatgevend voor de opkomsttijd van de samengestelde eenheid. Bij de inzet van
een samengestelde eenheid heeft de veiligheidsregio bepaald, dat het tweede
voertuig binnen 10 minuten na het eerste voertuig aanwezig moet zijn.
De beoordeling of er sprake is van een maatgevend incident zoals hierboven
bedoeld en daarmee alarmering van een tweede eenheid aan de orde is, ligt bij de
bevelvoerder. Alarmering vindt dus vraaggestuurd plaats door de bevelvoerder.
De veiligheidsregio heeft tevens bepaald dat altijd een bevelvoerder op een TS
aanwezig moet zijn.

Toetspunt 11
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de veiligheid en gezondheid van het brandweerpersoneel
Beoordeling
De veiligheidsregio beschikt nog niet over een Risico-inventarisatie en -evaluatie
(hierna: RI&E) voor de toepassing van variabele voertuigbezetting. De
veiligheidsregio heeft wel een projectplan opgesteld dat momenteel wordt
uitgevoerd. Het plan voorziet onder andere in het uitvoeren van een
objectrisicoanalyse voor relevante objecten. De uitkomsten van deze analyse
worden in verband gebracht met de inzet van variabele voertuigbezetting.
De brandweermensen die worden ingezet op een TS4 zijn hiervoor speciaal
opgeleid en geoefend. Met het programma ‘Mentale kracht’ besteedt de
veiligheidsregio in de breedte aandacht aan de weerbaarheid en het
voortzettingsvermogen van het brandweerpersoneel. Daarnaast heeft de
veiligheidsregio de nazorg georganiseerd. De inzet van een Bedrijfsopvangteam
maakt hiervan onderdeel uit.

22

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Bevindingen
De veiligheidsregio heeft in april 2016 het ‘Projectplan Warme RI&E VRBZO’
vastgesteld. Het doel hiervan is te komen tot drie RI&E’s voor:
1.
2.
3.

de TS4;
de HW/AL (hoogwerker/autoladder);
het HV (hulpverleningsvoertuig).

Daarnaast voorziet het projectplan in het uitvoeren van een objectrisicoanalyse
(hierna: ORA)3 voor relevante objecten in de veiligheidsregio. De uitkomsten van de
ORA hebben een direct verband met de inzetscenario’s voor de TS4, de HW/AL en
het HV.
In het projectplan zijn veertien activiteiten benoemd. Het betreft onder andere het
houden van een belevingsonderzoek onder personeel, het opstellen van een plan
van aanpak en het laten toetsen van de RI&E door een gecertificeerde instantie. Een
werkgroep is verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. De OR is betrokken bij
het project en participeert in de projectgroep. Het projectplan voorziet in oplevering
in mei 2017.
De brandweermensen die worden ingezet op een TS4 zijn hiervoor speciaal opgeleid
en geoefend. De veiligheidsregio organiseert regelmatig bijeenkomsten met de
medewerkers om te bespreken hoe zij het uitrukken met een TS4 ervaren. De
veiligheidsregio evalueert de inzet van de TS4 zowel bij oefeningen als in de
praktijk.
De veiligheidsregio zet in eerste instanties beroepskrachten in bij de variabele
voertuigbezetting. De veiligheidsregio wil dit in de komende tijd verder uitbreiden
naar de vrijwilligers.
De veiligheidsregio monitort de (on)veiligheidsgevoelens bij alle personeelsleden.
Daarnaast werkt de veiligheidsregio aan het creëren van een open cultuur, zodat
mensen in de gelegenheid zijn vragen en problemen aan de orde te stellen. Volgens
de veiligheidsregio ervaren de medewerkers dit als positief.
De veiligheidsregio besteedt met het programma ‘Mentale kracht’ in de breedte
aandacht aan de weerbaarheid en het voortzettingsvermogen van het
brandweerpersoneel. Deze aanpak is breder en structureler dan alleen het aspect
verbaal en/of fysiek geweld. Daarnaast heeft de veiligheidsregio de nazorg
georganiseerd. De inzet van een Bedrijfsopvangteam maakt hiervan onderdeel uit.
Uit de internet-enquête van de Inspectie JenV onder het brandweerpersoneel blijkt
dat:




3

51 (64%) van de 80 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, aangeven dat zij dit niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;
14 (18%) respondenten aangeven dat zij dit onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;
15 (19%) hierover geen uitgesproken mening hebben.
Een objectrisicoanalyse is een methode om de veiligheidsaspecten van het repressieve optreden te
inventariseren.

23

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Toetspunt 12
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de afspraken omtrent het leveren van interregionale
bijstand
Beoordeling
De veiligheidsregio beschikt over voldoende TS6’en om de afspraken over het
leveren van interregionale bijstand te kunnen nakomen.
Bevindingen
De veiligheidsregio beschikt over 36 TS-en en is hiermee in staat conform de
landelijke afspraken interregionale bijstand te leveren. Het werken met een
variabele voertuigbezetting heeft hier geen invloed op.

Toetspunt 13
De veiligheidsregio heeft inzicht in de bereikte resultaten van de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden
Beoordeling
De veiligheidsregio heeft gedurende de uitvoering van de pilot met de TS4 de
uitvoering doorlopend geëvalueerd. De resultaten hiervan blijven echter
grotendeels binnen de projectgroep.
De registratie van de opkomsttijden voor de samengestelde eenheden is voor
verbetering vatbaar. De gegevens zijn onvolledig en geven onvoldoende inzicht in
de resultaten van de inzet van variabele voertuigbezetting.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft gedurende de uitvoering van de pilot met de TS4 de
uitvoering doorlopend geëvalueerd. Na afloop van oefeningen en na inzet in de
praktijk werd telkens aan de hand van formulieren bekeken hoe het optreden werd
ervaren. Deze informatie blijft momenteel nog grotendeels binnen de projectgroep.
De opkomsttijden worden op de meldkamer geregistreerd. Deze gegevens worden
(nog) niet zodanig gestructureerd dat hieruit een beeld naar voren komt. Daarom is
het voor de veiligheidsregio niet inzichtelijk wat het resultaat is van de inzet van de
TS4 en TS6 met onderbezetting. Bij de registratie van de opkomsttijd wordt ook niet
aangegeven wat de bezetting is. Bovendien registreert de veiligheidsregio bij een
samengestelde uitruk alleen de aankomst van het eerste voertuig, terwijl daarvoor
de opkomsttijd van de tweede TS geldt.
In toekomstige evaluaties wil de veiligheidsregio tevens aandacht besteden aan de
redenen waarom is gekozen voor het inzetten van de TS4, zoals het uniform werken
in het Stedelijk Gebied, het genereren van extra slagkracht door het vrijspelen van
mensen en de paraatheid.

24

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Toetspunt 14
De veiligheidsregio analyseert de resultaten van de toepassing van afwijkende
samenstellingen van basisbrandweereenheden om maatregelen te kunnen nemen
ter verbetering hiervan
Beoordeling
De veiligheidsregio analyseert de uitkomsten van de evaluaties van alle incidenten
en oefeningen waarbij een TS4 is betrokken. Daarnaast analyseert de
veiligheidsregio de toepassing van variabele voertuigbezetting met het personeel
op basis van de ervaringen die onder andere worden opgedaan tijdens ‘warme’
trainingen.
Bevindingen
De veiligheidsregio analyseert de uitkomsten van de evaluaties van alle incidenten
en oefeningen waarbij een TS4 is betrokken. De veiligheidsregio betrekt hierbij de
ervaringen van de bevelvoerders en manschappen. Eventuele knelpunten probeert
de veiligheidsregio zo goed en zo snel mogelijk op te lossen.
De veiligheidsregio analyseert de toepassing van variabele voertuigbezetting met
haar personeel op basis van de opgedane ervaringen. Dit gebeurt in elk geval
tijdens de periodieke ‘warme’ trainingen en bij medewerkersbijeenkomsten. De
veiligheidsregio is voornemens in de zomer van 2017 een notitie aan te bieden aan
het algemeen bestuur om de inzet van de TS4 te bestendigen als werkwijze voor het
Stedelijk Gebied. De veiligheidsregio zal in deze notitie onder andere aandacht
besteden aan de vraag of de resultaten van de inzet van de TS4 voldoen aan de
beoogde doelen die bij de start van de pilot zijn geformuleerd (zie ook toetspunt 9).

Toetspunt 15
Het bestuur besluit over voorstellen tot verbetering/optimalisering
Beoordeling
Omdat aan het bestuur geen voorstellen tot verdere verbetering of optimalisering
zijn voorgelegd blijft dit toetspunt buiten beschouwing.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft het bestuur geen voorstellen tot verbetering of
optimalisering ter besluitvorming voorgelegd.

25

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

3.3

Beschikbaarheid brandweerpersoneel

3.3.1

Inleiding

De Inspectie JenV onderzoekt voor dit onderwerp vooral de wijze waarop de
veiligheidsregio borgt dat er te allen tijde voldoende brandweermensen beschikbaar
zijn om uit te kunnen rukken als dat nodig is. Vooral waar sprake is van van huis
opkomende vrijwilligers blijkt dat problemen op te kunnen leveren.
Waar het vroeger voldoende was om een groot aantal brandweermensen te
alarmeren in geval van brand en er dan ook altijd voldoende opkwamen naar de
post, is dat de laatste jaren onder druk komen staan. Dit brengt de noodzaak met
zich mee dat de veiligheidsregio inzicht moet hebben in het aantal beschikbare
brandweerlieden, zowel in actuele omstandigheden als in de ontwikkelingen daarin
op langere termijn.
Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op deze toetspunten.

3.3.2

Bevindingen

Toetspunt 16
De veiligheidsregio heeft inzicht in de beschikbare medewerkers op korte en lange
termijn
Bevindingen
De veiligheidsregio Brabant-Zuidoost heeft drie kazernes met een 24/7 bezetting
met beroepsbrandweermensen. De veiligheidsregio heeft op dit moment nog geen
inzicht in de beschikbaarheid van de beroepsmensen op langere termijn. De
veiligheidsregio heeft dit wel geprobeerd, maar onduidelijkheid over FLO-leeftijd in
de komende jaren en de persoonlijke keuzes van medewerkers maken dit lastig.
Sinds eind 2015 zijn alle vrijwillige brandweermensen uitgerust met een Precom
pager, waardoor de operationeel manager en de meldkamer inzicht hebben in de
proactieve paraatheid. Na alarmering kan de vrijwilliger aangeven of hij naar de
kazerne kan komen. Het Precom systeem maakt het tevens mogelijk de
beschikbaarheid tot een maand vooruit inzichtelijk te maken. De veiligheidsregio
hoopt in de loop van 2018 meer zicht te krijgen op de beschikbaarheid van
vrijwilligers op de langere termijn.

26

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Toetspunt 17
De veiligheidsregio neemt maatregelen bij (dreigende) acute problemen in de
beschikbaarheid van personeel
Bevindingen
De operationeel manager is verantwoordelijk voor de paraatheid van een of
meerdere kazernes. Hij krijgt een melding als sprake is van onderbezetting, zowel in
de actuele beschikbaarheid als voor wat betreft de bezetting in de nabije toekomst.
De operationeel manager is bevoegd maatregelen te treffen. Bij een (dreigende)
onderbezetting kan hij voor verschillende oplossingen kiezen. Hij kan besluiten
dagdienstpersoneel op een bepaalde post in te zetten of te regelen dat vrijwilligers
‘opstappen’ in de plaats waar zij werken. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om met
vijf of vier mensen uit te rukken (regeling ‘Uitruk bij onderbezetting’). Dit moet wel
zo snel mogelijk worden gemeld aan de meldkamer, zodat tijdig een tweede TS kan
worden gealarmeerd. Met het project ‘Samenwerking Veldhoven – Stedelijk Gebied’
onderzoekt de veiligheidsregio in hoeverre de paraatheid kan worden geborgd door
tijdig personeel beschikbaar te stellen voor operationele functies op de voertuigen.
Als het niet lukt om afdoende maatregelen te nemen kan de operationeel manager
besluiten een post buiten dienst te stellen. Hij meldt dit dan aan de meldkamer. Als
er meerdere eenheden tegelijkertijd buiten dienst moeten worden gesteld, wordt de
algemeen commandant brandweer geïnformeerd, zodat hij hierop actie kan
ondernemen.

Toetspunt 18
De veiligheidsregio analyseert de beschikbaarheid gedurende langere tijd om
maatregelen te kunnen nemen ter verbetering daarvan
Bevindingen
Met het project ‘Paraatheid 2.0’ wil de veiligheidsregio meer zicht krijgen op de
paraatheid voor de langere termijn. De veiligheidsregio is sinds een jaar bezig met
het verzamelen en analyseren van gegevens over paraatheid. Op dit moment zijn de
gegevens nog niet voldoende betrouwbaar om hieraan conclusies te verbinden.
Zodra dit wel het geval is wil de veiligheidsregio over de paraatheid rapporteren aan
het bestuur.
Op dit moment werft de veiligheidsregio voor de helft van de posten nieuwe
vrijwilligers. Dit gebeurt in verband met de verwachte uitstroom in de komende
jaren, maar als gevolg van andere ontwikkelingen kan het ook voorkomen dat een
post behoefte heeft aan uitbreiding van de sterkte.

27

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Toetspunt 19
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de feitelijke
beschikbaarheid van het personeel gedurende het jaar en de genomen
maatregelen bij problemen daarin
Bevindingen
De veiligheidsregio rapporteert het algemeen bestuur momenteel niet over de
beschikbaarheid op regionaal niveau. Het bestuur is er wel van op de hoogte dat de
veiligheidsregio werkt met vrije instroom en dat hierdoor de beschikbaarheid niet
100% is geborgd.
Het afdelingshoofd Brandweerzorg is het eerste aanspreekpunt voor de
burgemeester. Hij informeert de burgemeester over de actuele stand van zaken
betreffende opkomsttijden en paraatheid van de post(en) in zijn gemeente.

28

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

I

Het repressief optreden van de brandweer bevat per definitie een bepaalde mate
van onveiligheid. Het is aan de werkgevers, de veiligheidsregio’s, om de
veiligheidsrisico’s zoveel als mogelijk te beperken en het brandweerpersoneel
adequaat te informeren en voor te bereiden op onveilige situaties in het werk door
middel van opleidingen, oefeningen en trainingen. Dit is een algemene verplichting
vanuit de Arbeidsomstandighedenwet.
Indien een veiligheidsregio wil besluiten tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden, mag zij daarbij geen afbreuk doen aan de veiligheid en
gezondheid van het brandweerpersoneel. Dit is als nadrukkelijke voorwaarde
opgenomen in het Besluit veiligheidsregio’s. Deels kan dit worden bereikt door
middel van objectief te beoordelen acties, zoals een deugdelijke risico-inventarisatie
en -evaluatie en maatregelen om de geconstateerde risico’s te beperken. Echter,
ook de veiligheidsgevoelens van deze mensen spelen hierin een belangrijke rol. Om
daarop zicht te krijgen heeft de Inspectie JenV een internet-enquête uitgezet onder
het gehele brandweerpersoneel in alle veiligheidsregio’s dat dienst doet op een
basisbrandweereenheid. Niet alleen onder de brandweermensen die daadwerkelijk
dienst doen op een afwijkend samengestelde basisbrandweereenheid, maar ook
onder hen die daarmee (nog) geen ervaring hebben.
De vragen in de internet-enquête hebben betrekking op:








Algemene gegevens, zoals leeftijd en dienstjaren en of de respondent
beroepsmatig of als vrijwilliger aan de brandweer verbonden is.
De soort voertuigen waarmee de respondent uitrukt (TS6, TS4, TS2/SIV).
Of de respondent een speciale opleiding of oefening heeft genoten als hij/zij
uitrukt met een ander voertuig dan de TS6 en hoe deze die opleiding en
oefening waardeert.
Of de respondent zich in het algemeen veilig voelt bij zijn/haar repressieve
werkzaamheden.
Of de respondent zich wel eens onveilig heeft gevoeld, of hij/zij dat gemeld
heeft en wat er met die melding is gedaan.
Een aantal stellingen over de veiligheid bij repressief optreden.

De Inspectie JenV analyseert een aantal van de gevraagde gegevens op regionaal
niveau en andere gegevens op landelijk niveau. De gegevens die beïnvloed worden
door specifieke regionale omstandigheden (door de wijze van organiseren van de
repressieve organisatie) zijn in dit regiobeeld weergegeven.

29

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

Algemene gegevens

De enquête is uitgezet onder 860 medewerkers.

411 medewerkers hebben de enquête ingevuld, dit is een respons van 48%.

331 (81%) van de respondenten doen vooral dienst op een TS6.

80 (19%) van de respondenten doen vooral dienst op een voertuig met een
afwijkende voertuigbezetting (TS4).

331 (81%) van de respondenten zijn vrijwilliger en 80 (19%) zijn beroeps.
Opleiding en oefening voor het optreden met een afwijkende
voertuigbezetting

Van de 80 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 70 (88%) aan hiervoor een speciale opleiding te
hebben ontvangen. 66 (94%) van de 70 geven aan dat die opleiding hen
voldoende heeft voorbereid op de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.

Van de 80 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 75 (94%) aan hiervoor speciaal geoefend te
worden. 72 (96%) van de 75 geven aan dat zij zich voldoende geoefend vinden
voor de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.
Vinden de respondenten optreden met een afwijkende voertuigbezetting
onveiliger dan met een TS6?
Afwijkende voertuigbezetting

51 (64%) van de 80 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, geven aan dat zij dat niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;

14 (18%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

15 (19%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Standaard voertuigbezetting

68 (21%) van de 331 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een standaard voertuigbezetting, geven aan dat zij het optreden met minder
dan zes personen niet onveiliger vinden dan het optreden met een TS6;

203 (61%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

60 (18%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Veiligheid heeft de hoogste prioriteit binnen onze organisatie

288 (87%) van de medewerkers die vooral dienst doen op een TS6 zijn het
eens met deze stelling;

62 (78%) van de medewerkers die vooral dienst doen met een afwijkende
voertuigbezetting zijn het hier mee eens.

30

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 22 - Brabant-Zuidoost

II

Afkorting
Bvr
Inspectie JenV
OR
ORA
RI&E
SIV
TS
UoM
VB
VRBZO
Wvr

Betekenis
Besluit veiligheidsregio’s
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ondernemingsraad
Object-risicoanalyse
Risico-inventarisatie en –evaluatie
Snel interventievoertuig
Tankautospuit
Uitruk op Maat
Veiligheidsberaad
Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost
Wet veiligheidsregio’s

31

inhou
dsop
gave

Missie Inspectie Justitie en Veiligheid
De Inspectie Justitie en Veiligheid houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van justitie en veiligheid
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een rechtvaardige en veilige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
Contactformulier | www.inspectievenj.nl
November 2017

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.