Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 463

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 13 maart 2018
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over
de brief van 14 februari 2018 inzake toelichting op berichtgeving over
ingehuurde adviseur MER-actualisatie Lelystad Airport (Kamerstuk 31 936,
nr. 458).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 12 maart 2018.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

kst-31936-463
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

1

Vraag 1
Is er sprake van belangenverstrengeling of alleen van een «schijn van
belangenverstrengeling»? Waarin zit het verschil?
Antwoord 1
Er kan schijn zijn van belangenverstrengeling, maar ik heb geen enkele
indicatie dat er sprake is van daadwerkelijke belangenverstrengeling. Dat
laatste is ook door de Commissie voor de m.e.r. aangegeven en er bestaat
bij mij geen twijfel over de integriteit van de Commissie.
Vraag 2
Erkent u dat hier sprake is van belangenverstrengeling?
Antwoord 2
Nee, maar de schijn van belangenverstrengeling kan ontstaan.
Vraag 3
In hoeverre heeft de berichtgeving over vermeende belangenverstrengeling zijn weerslag op de onkreukbaarheid van de Commissie voor de
milieueffectrapportage (Commissie voor de m.e.r.)? In hoeverre is de
positie van de directeur van de Commissie voor de m.e.r. in het geding of
geschaad door de activiteiten van haar man? In hoeverre is de Commissie
voor de m.e.r. in het algemeen in een kwaad daglicht gesteld? Op basis
van welke informatie kunt u tegen bezorgde mensen zeggen dat het
komende advies van de Commissie voor de m.e.r. zonder twijfel deugt?
Antwoord 3
De Commissie voor de m.e.r. heeft aangegeven dat voor ieder adviestraject een werkgroep van onafhankelijke experts onder leiding van één
van de (plaatsvervangende) onafhankelijke voorzitters wordt samengesteld. De Commissie stelt strikte eisen aan de onafhankelijkheid van
degenen die een bijdrage leveren aan een advies. In een openbaar
protocol (te vinden op de website van de commissie) zijn deze eisen ten
aanzien van de onafhankelijkheid vastgelegd. Binnen het secretariaat van
de commissie worden dezelfde eisen gehanteerd. Ten aanzien van de
directeur die het in deze zaak betreft meldt de commissie dat zij op geen
enkele manier betrokken is bij de inhoudelijke totstandkoming van het
advies over luchthaven Lelystad Airport. De Commissie bevestigt de
reactie van de heer Morel dat hij sinds zijn vertrek bij de Commissie, 11
jaar geleden, geen contact heeft gehad met de Commissie over concrete
projecten. De werkgroep van de Commissie voor de m.e.r. die het advies
gaat opstellen over de MER-actualisatie Lelystad Airport was reeds
samengesteld vóórdat de heer Morel op 2 november 2017 door To70 bij
het project is betrokken.
Vraag 4
Welke waarborgen zijn er, gelet op het feit dat de deskundige in kwestie
als geen ander weet hoe een MER goed aangeleverd kan worden om de
toets der kritiek te kunnen doorstaan, dat het inhoudelijke proces niet
geschaad is? Of wordt de uiteindelijke uitkomst van de toetsing door de
Commissie voor de m.e.r., ondanks het feit dat hij een relatie heeft met
iemand van de Commissie voor de m.e.r., niet aan twijfel onderhevig?
Antwoord 4
Het inhoudelijke proces is niet geschaad. De Commissie voor de m.e.r.
heeft gemeld dat de echtgenote van de heer Morel op geen enkele manier
betrokken is bij de inhoudelijke totstandkoming van het advies over de
luchthaven Lelystad Airport. De heer Morel zelf is alleen betrokken
geweest bij het redigeren van teksten en bij algemeen advies over de
actualisatie van het conceptrapport van deze MER actualisatie en niet bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

2

de validatie van de geluidsprofielen, het herstellen van de fouten in deze
profielen, het doen van geluidsberekeningen of ander inhoudelijk
deelonderzoek ten behoeve van deze MER actualisatie. De uitkomst van
de toetsing door de Commissie voor de m.e.r. is naar mijn mening niet
aan twijfel onderhevig.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de integriteit van de Commissie voor de m.e.r., wetende
dat de echtgenoot van de directeur/algemeen secretaris intensief
betrokken was bij de reparatie van de MER onder regie van het ministerie?
Is er volgens u sprake van belangenverstrengeling geweest? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5
De Commissie voor de m.e.r. stelt strikte eisen aan de onafhankelijkheid
van degenen die een bijdrage leveren aan een advies. Deze eisen zijn
vastgelegd in een openbaar protocol: het secretariaat van de Commissie
hanteert dezelfde eisen. Daarnaast heeft de Commissie laten weten dat de
betreffende directeur op geen enkele manier betrokken is bij de inhoudelijke totstandkoming van het advies over luchthaven Lelystad Airport. De
Commissie bevestigt de reactie van de heer Morel dat hij sinds zijn vertrek
bij de Commissie, elf jaar geleden, geen contact heeft gehad met de
Commissie over concrete projecten. Er bestaat bij mij daarom geen twijfel
over de integriteit van de Commissie en ik heb geen enkele indicatie dat er
sprake is van een daadwerkelijke belangenverstrengeling.
Vraag 6
Bij wie ligt de bewijslast voor het wegnemen van de schijn van
belangenverstrengeling?
Antwoord 6
Het is een plicht van de opdrachtnemer om proactief aan de opdrachtgever te melden wanneer zich een dergelijke situatie zou kunnen gaan
voordoen. Daarnaast is het aan de overheid als opdrachtgever om te
zorgen dat de schijn van belangenverstrengeling wordt voorkomen dan
wel wordt weggenomen en dat ook voldoende aannemelijk te maken.
Vraag 7
Nu u kennis heeft genomen van de schijn van belangenverstrengeling,
vindt u dat de herstelde MER en de beoordeling van die herstelde MER
nog steeds de basis zijn voor vertrouwen? Kunt u dat motiveren?
Antwoord 7
Ja. Ik verwijs daarvoor naar mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 8
Bent u bereid, gezien de ontstane situatie waarbij er tot eind januari de
schijn van belangenverstrengeling was rond de herziening van de MER,
het proces van het herstellen van de fouten, over te doen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 8
Nee. Onder verwijzing naar mijn antwoord op vraag 4 en 5, zie ik geen
aanleiding het proces over te doen omdat de heer Morel alleen betrokken
is geweest bij algemeen advies over de actualisatie van het MER Lelystad
Airport en bij het redigeren van teksten. De Commissie voor de m.e.r.
heeft aangegeven dat zijn echtgenote op geen enkele manier inhoudelijk
betrokken is bij de totstandkoming van het advies over het MER Lelystad
Airport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

3

Vraag 9
Is met deze schijn van belangenverstrengeling de actualisatie van deze
MER nog geloofwaardig? Hoe gaat u dat aantonen? Uit welke feiten blijkt
dat, nu publicatie van de MER niet meer voldoende vertrouwen wekt?
Antwoord 9
Ik deel niet de mening dat de actualisatie van het MER niet geloofwaardig
zou zijn. Ik verwijs daarvoor naar mijn antwoord op vraag 4, 5 en 8.
Vraag 10
Deelt u de mening dat het hoogst ongelukkig is om het vertrouwen terug
te winnen, als de indruk kan ontstaan dat de slager zijn eigen vlees moet
keuren?
Antwoord 10
Het is ongelukkig dat de schijn van belangenverstrengeling is ontstaan.
Op het moment dat de schijn van belangenverstrengeling op mijn
ministerie bekend werd, is dit feit aan de ordegesteld en vervolgens heeft
de door To70 ingehuurde zelfstandige adviseur op eigen initiatief zijn
betreffende werkzaamheden beëindigd. Tegelijkertijd herhaal ik dat er
geen enkele indicatie is dat daadwerkelijk belangen geschaad zouden zijn.
Vraag 11
Is met deze schijn van belangenverstrengeling de beoordeling van deze
MER door de Commissie voor de m.e.r. nog geloofwaardig? Hoe gaat u
dat aantonen? Uit welke feiten blijkt dat, nu publicatie van de beoordeling
niet meer voldoende vertrouwen wekt?
Antwoord 11
Ik verwijs naar mijn antwoord op de gelijkluidende vraag 9.
Vraag 12
Klopt de bewering van een medewerker van de Commissie voor de m.e.r.
dat de directeur op geen enkele wijze betrokken is of zal zijn bij de
inhoudelijke totstandkoming van het advies over luchthaven Lelystad?
Kunt u aangeven wie wel bij de beoordeling betrokken zijn vanuit de
Commissie voor de m.e.r.?
Antwoord 12
Dat klopt en is bevestigd in de verklaring die op de website van de
Commissie voor de m.e.r. is opgenomen. Op de website zijn ook namen
van de werkgroepsleden opgenomen. Voorzitter is de heer C.A. Linse. De
heren G.J. van Blokland, A.G.M. Dassen, I.F.W. Koopmans, R.L. Vogel en
F. Woudenberg zijn de leden, de heer J.F.M.M. Lembrechts is secretaris.
Vraag 13
Zijn er mogelijk meer onaangename verrassingen bekend van mensen die
betrokken zijn bij het opstellen of beoordelen van de MER die uit de hoge
hoed kunnen komen?
Antwoord 13
Nee. Ik heb de betrokken adviesbureaus gevraagd zekerheidshalve een
extra check uit te voeren op de door hun betrokken medewerkers om
soortgelijke situaties te voorkomen.
Vraag 14
Was u op hoogte van het feit dat de via To70 ingehuurde deskundige
getrouwd is met de directeur van de Commissie voor de m.e.r.? Zo nee,
heeft dit gevolgen voor de screening van mensen die worden ingehuurd
door het ministerie, direct of indirect?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

4

Antwoord 14
Nee, ik was daarvan niet op de hoogte, evenmin als de betrokken
luchtvaartmedewerkers die thans voor het ministerie werkzaam zijn. Het
ministerie zal extra wijzen op de plicht om naar deze schijn van belangenverstrengeling onderzoek te doen. Een versterkte alertheid binnen het
ministerie vraagt waar nodig om extra toetsing door opdrachtgevende
ambtenaren. Tevens vraag ik het kabinet om opnieuw te kijken naar het
Besluit Algemene Rijksvoorwaarden voor het verstrekken van opdrachten
tot het verrichten van diensten» (ARVODI), dat onder andere van
toepassing is op raamcontracten van de rijksoverheid. Deze bevat
weliswaar een passage over belangenverstrengeling, maar die is
algemeen van karakter en dekt specifieke aspecten als in dit geval niet af.
Ik vraag het kabinet daarom opnieuw te kijken naar het Besluit Algemene
Rijksvoorwaarden of een aanpassing hiervan met betrekking tot belangenverstrengeling opportuun en mogelijk is. Hierover loopt het contact tussen
de betrokken departementen.
Vraag 15
Hoe denkt u het vertrouwen van bewoners te kunnen herstellen door een
van de vaste adviseurs van het ministerie als procesbegeleider in te
schakelen?
Antwoord 15
Het inschakelen van een adviseur van het ministerie tast naar mijn
mening niet het vertrouwen van bewoners aan indien het gaat om iemand
met de juiste expertise en kennis en er geen schijn van belangenverstrengeling is.
Vraag 16
Kunt u een tijdlijn maken vanaf het moment dat het Luchthavenbesluit
voor Lelystad Airport is aangenomen tot op heden, met daarin alle
relevante ontwikkelingen opgenomen?
Antwoord 16
In mijn brief van 14 februari 2018 heb ik de Kamer op de hoogte gebracht
van alle relevante ontwikkelingen rondom de inzet van de heer Morel voor
de MER actualisatie Lelystad Airport.
Vraag 17
Kan inzicht worden gegeven hoe en waarom uw ministerie via tussenkomst van To70 tot de inhuur van de deskundige in kwestie is
overgegaan?
Antwoord 17
De heer Morel is verschillende keren ingehuurd door het Ministerie van
IenW, ook rechtstreeks. Hij was van 2002 tot en met 2006 directeur van de
Commissie voor de m.e.r. Vanuit die functie beschikt hij over expertise
waaraan een goede Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) en een goed
Milieueffectrapport (MER) moet voldoen. Het bureau To70, dat geregeld
door het ministerie via een raamovereenkomst1 wordt ingehuurd, heeft
vanaf 2015 verschillende malen van zijn expertise gebruik gemaakt.
Vraag 18
Waren er ook andere kandidaten om deze opdracht uit te voeren? Zo ja,
waarom is er toch voor de betreffende deskundige gekozen?

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

5

Antwoord 18
Het bureau To70 kan alleen de opdracht laten uitvoeren door bureaus van
het bij de raamovereenkomst betrokken consortium. De heer Morel
beschikt daarbinnen over de benodigde competentie voor deze opdracht
en was binnen dit consortium de enige kandidaat.
Vraag 19
Vanaf welk moment was u op de hoogte van de relatie tussen de
deskundige en de voorzitter van de onafhankelijke Commissie voor de
m.e.r.?
Antwoord 19
Zie mijn brief van 14 februari 2018 hierover.
Vraag 20
Kunt u alle relevante ontwikkelingen sinds het aantrekken van deze
deskundige tot en met heden in een tijdlijn plaatsen, inclusief gesprekken
en overleggen met omwonenden en de uitspraken die daar zijn gedaan
ten aanzien van zijn rol?
Antwoord 20
Alle relevante ontwikkelingen heb ik opgenomen in mijn brief van
14 februari 2018.
Vraag 21
Welke protocollen voor het tegengaan van belangenverstrengeling
hanteert het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat? Kan inzicht
gegeven worden in deze protocollen?
Antwoord 21
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 14.
Vraag 22
Deelt u de mening dat de onafhankelijke Commissie voor de m.e.r. een
belangrijke adviserende rol vervult voor de Kamer en uw ministerie en dat
daarom de Commissie voor de m.e.r. altijd boven enkele verdenking van
onzuiver handelen moet staan?
Antwoord 22
Ja.
Vraag 23
Had de deskundige voor u aan kunnen blijven als de bewonersdelegatie
geen bezwaar had gemaakt of als De Stentor niet over belangenverstrengeling had gepubliceerd?
Antwoord 23
Nee, vanaf het moment dat mij bekend werd wat de persoonlijke relatie is
tussen de heer Morel en één van de directeuren van het secretariaat van
de Commissie voor de m.e.r., vond ik dat niet aanvaardbaar vanwege de
schijn van belangenverstrengeling.
Vraag 24
Is de nieuwe MER al op alle onderdelen opnieuw beoordeeld?
Antwoord 24
De MER actualisatie is 21 februari 2018 aan uw Kamer verzonden en wordt
tevens aan de Commissie voor de m.e.r. aangeboden ter beoordeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

6

Vraag 25
Wat betekent deze situatie met belangenverstrengeling voor de beoordeling van de nieuwe MER?
Antwoord 25
Ik verwijs daarover ook naar mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 26
Heeft de situatie met belangenverstrengeling gevolgen voor de
openstelling van Lelystad Airport per 1 april 2019?
Antwoord 26
Nee.
Vraag 27
Kunt u de inhoud van het raamcontract – zonder privacygevoelige
informatie – in het algemeen en de taakomschrijving van specifiek de
deskundige in kwestie openbaar maken?
Antwoord 27
Bij deze brief treft het u het raamcontract met het bureau To70 aan. Voor
de taakomschrijving van de deskundige verwijs ik naar mijn brief van
14 februari 2018.
Vraag 28
Welke vertraging is ontstaan door het vertrek van de betreffende
deskundige? Hoe heeft de opdrachtnemer die opgevangen? Op welke
manier kunt u eventueel het ingehuurde bureau aansprakelijk stellen voor
de vertraging?
Antwoord 28
Er is geen vertraging ontstaan. Binnen het team dat bezig is met de
actualisatie zijn de werkzaamheden herverdeeld. Daarbovenop is, buiten
het consortium van het raamcontract met To70 om aan bureau
WBdeRuimte gevraagd om – vanuit specifieke expertise met het opstellen
van milieu-rapporten – de actualisatieteksten te reviewen.
Vraag 29
Wat was de rol van de genoemde expert? Wat was zijn precieze opdracht?
Waarom is deze expert ingehuurd?
Antwoord 29
Ik verwijs u hiervoor naar mijn brief van 14 februari 2018.
Vraag 30
Toen de expert zijn opdracht teruggaf om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden, door wie zijn zijn werkzaamheden overgenomen?
Antwoord 30
Zie mijn antwoord op vraag 28.
Vraag 31
Wat is de verhouding tussen de rol van de deskundige in kwestie en de rol
van To70 en Adecs?
Antwoord 31
Voor de actualisatie van de MER Lelystad Airport is de heer Morel
ingehuurd door het bureau To70 BV. Adecs Airinfra BV is voor deze
opdracht ook ingehuurd door To70. De deskundige en Adecs werkten
samen in een team onder aansturing van To70.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

7

Vraag 32
Waarom is ervoor gekozen om voor de actualisatie van de MER toch weer
met dezelfde bureaus te werken die de eerdere rapporten, waar fouten in
geconstateerd zijn, geschreven hebben?
Antwoord 32
Deze bureaus hebben de expertise en ervaring om dergelijke rapporten te
leveren. De geconstateerde fouten hadden overigens betrekking op de
invoergegevens van het MER die geleverd waren door NLR onder
verantwoordelijkheid van het Ministerie van IenW, niet op het MER zelf.
Vraag 33
Bent u van mening dat met de inhuur van To70, Adecs en de deskundige
in kwestie uitvoer is gegeven aan de motie-Kröger (Kamerstuk 31 936, nr.
434), waarin expliciet wordt verwezen naar de verwevenheid tussen
verschillende bureaus?
Antwoord 33
In lijn met de motie Kröger en motie Paternotte/Bruins2 is de regering
verzocht om voor de validatie van de MER, inclusief de nieuwe aansluitroutes van de luchthaven Lelystad, contra-expertise te vragen aan een
kundige, maar niet eerder betrokken partij. Dit is ook gedaan door de inzet
van bureau dBvision, dat gevraagd is een contraexpertise uit te voeren
waarbij bewoners worden betrokken.
Vraag 34
Zijn medewerkers van To70 tijdens het proces van het opstellen van de
MER voor Lelystad Airport en de aansluitroutes in verschillende rollen
betrokken geweest, te weten zowel als schrijver van de MER, als in de rol
van gedetacheerde bij het ministerie of de Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL)?
Antwoord 34
Nee, To70 heeft mij laten weten dat hun medewerkers niet in verschillende rollen betrokken zijn geweest tijdens het proces voor het opstellen
van de MER voor Lelystad Airport.
Vraag 35
Huurt Schiphol ook direct To70 in? Heeft Schiphol de deskundige in
kwestie ook ingehuurd?
Antwoord 35
To70 is door Schiphol direct ingehuurd maar dit betreft geen werkzaamheden gerelateerd aan de het MER Lelystad Airport. De heer Morel is door
Schiphol niet ingehuurd.
Vraag 36
Welke afspraken zijn er met To70 gemaakt om ervoor te zorgen dat deze
verschillende rollen gescheiden blijven?
Antwoord 36
Er is geen sprake van rollen met tegenstrijdige belangen, zie ook mijn
antwoord op vraag 35.
Vraag 37
Werkt deze deskundige vaker voor het ministerie, direct of indirect?

2

Kamerstuk 31 936, nrs. 434 en 435

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

8

Antwoord 37
Ja, hij is vanaf 2007 diverse keren betrokken geweest bij een MER traject.
Daarbij is het goed te vermelden dat die inzet is gedaan ter ondersteuning
van het ministerie vanuit de bevoegd gezag rol van door luchthavens
opgeleverde MER-rapporten.
Vraag 38
Is deze deskundige eerder in het proces van de MER voor Lelystad Airport
of Schiphol betrokken geweest?
Antwoord 38
De heer Morel is niet betrokken geweest bij het MER voor Lelystad Airport
in 2014. Wel was hij onder meer betrokken bij het MER voor Schiphol in
2007–2008 en het MER Schiphol dat op dit moment wordt opgesteld. Hij
adviseerde het ministerie daarbij in haar rol van bevoegd gezag.
Vraag 39
Zijn er afspraken gemaakt met deze deskundige over het vertrouwelijk
behandelen van de informatie uit het proces rond Lelystad Airport?
Antwoord 39
Ja, er is een werkafspraak gemaakt met alle betrokken adviseurs dat
eventuele communicatie met andere partijen door of pas na toestemming
van het ministerie plaats kan vinden.
Vraag 40
Is er naar aanleiding van het terugtreden van deze deskundige contact
geweest tussen het ministerie en de Commissie voor de m.e.r.? Zo ja, wat
was de inhoud van dit contact?
Antwoord 40
Ja. Er is contact geweest met de Commissie voor de m.e.r. over de binnen
de Commissie gemaakte afspraken over onafhankelijkheid. Ook is contact
geweest over de exacte rol van de directeur. Over deze onderwerpen heeft
de Commissie het ministerie feitelijk geïnformeerd.
Vraag 41
In uw brief van 14 februari jl. (IENW/BSK-2018/37481) stelt u dat de
deskundige «ieder contact met de Commissie voor de m.e.r. over concrete
projecten heeft vermeden», maar is dat hetzelfde als de stelling dat er
geen contact is geweest tussen hem en de Commissie voor de m.e.r.?
Kunt u dit garanderen? Zo ja, hoe?
Antwoord 41
Er is uit hoofde van deze opdracht geen contact geweest tussen hem en
de Commissie voor de m.e.r. Zowel de heer Morel als de Commissie voor
de m.e.r. hebben bevestigd dat dit niet het geval is. Hetzelfde geldt voor
alle overige opdrachten voor luchthaven- en andere projecten waarbij dhr.
Morel betrokken is geweest.
Vraag 42
Is er in de afgelopen jaren op enig dossier contact geweest tussen de
deskundige en de Commissie voor de m.e.r.? Heeft hij zich tijdens zijn
werkzame jaren bij de Commissie voor de m.e.r. op enigerlei wijze bezig
gehouden met luchtvaart?
Antwoord 42
Tijdens zijn werkzame jaren bij de Commissie voor de m.e.r. heeft hij zich
ook bezig gehouden met luchtvaart. Voor de projecten waarbij de heer
Morel betrokken was in opdracht van het ministerie is geen contact

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

9

geweest met de Commissie voor de m.e.r. Dit heeft de Commissie ook
bevestigd.
Vraag 43
Wanneer werd bekend dat de positie van de deskundige mogelijk ter
discussie zou komen te staan? Hoe is hijzelf tot de conclusie gekomen dat
hij mogelijk toch niet de juiste persoon was om deze opdracht te
vervullen, om het proces niet verder in gevaar te brengen en onafhankelijkheid te waarborgen? Wat is er toen gebeurd? Hoe en aan wie heeft hij
dit kenbaar gemaakt?
Antwoord 43
Ik verwijs naar mijn brief van 14 februari 2018, waar ik dit uitgebreid
toelicht.
Vraag 44
Wat zegt het feit dat er momenteel onderzocht wordt bij welke projecten
(MER en luchtvaart gerelateerd) de deskundige betrokken was over de
positie van het ministerie in het tot stand komen van de adviezen? Hoe
verhoudt dit zich tot het advies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid
(OVV), waar het ministerie uitvoering aan zou geven, dat het ministerie
meer de regierol op zich moest nemen?
Antwoord 44
Het ministerie huurt kennis in op het gebied van de MER, waar het zelf
niet over beschikt. Het OVV rapport Veiligheid vliegverkeer Schiphol
concludeert dat het ministerie meer de regierol op zich moet nemen waar
het gaat om luchtvaartveiligheid.
Vraag 45
Hoe kan het dat een onderzoek dat het vertrouwen moet herstellen
geredigeerd wordt door een persoon waarvan de onafhankelijkheid niet
geverifieerd is? Hoe gaat u dit in de toekomst voorkomen?
Antwoord 45
Ik verwijs u hiervoor ook naar mijn antwoord op vraag 14. Vanwege de
ongelukkige situatie in dit geval, zal het ministerie de bureaus die het
inhuurt om werkzaamheden te verrichten nog eens extra wijzen op de
plicht om naar deze schijn van belangenverstrengeling onderzoek te doen.
Tevens vraag ik het kabinet om opnieuw te kijken naar het Besluit
Algemene Rijksvoorwaarden voor het verstrekken van opdrachten tot het
verrichten van diensten» (ARVODI).
Vraag 46
U voert aan dat de werkgroep van de Commissie voor de m.e.r. al
samengesteld was voordat de deskundige betrokken werd, maar vergroot
dat niet juist het vermoeden van belangenverstrengeling? Is het niet extra
verdacht dat To70 en het ministerie een persoon aantrekken die nauwe
banden heeft met de commissie om hen te assisteren in het redigeren van
de MER?
Antwoord 46
Nee. Zie mijn eerdere antwoord op vraag 4.
Vraag 47
Hoe rijmt u, gelet op het feit dat u al in december gevraagd is om de
advisering en controle op procedures rapportages en adviezen te
ontvlechten om het vertrouwen in de overheid te herstellen, dit met het
aanstellen van een adviseur die het ministerie al elf jaar bijstaat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

10

Antwoord 47
De heer Morel is op 2 november 2017 ingehuurd via het bureau To70.
Daarnaast is in lijn met moties van de Kamer een onafhankelijk, niet
eerder bij Lelystad betrokken bureau (dBvision) ingehuurd om een
contraexpertise uit te voeren, waarbij bewoners worden betrokken. De
resultaten met de actualisatie van het MER heeft uw Kamer 21 februari jl.
ontvangen.
Vraag 48
Welke maatregelen hebt u genomen om zich ervan te verzekeren dat het
vertrouwen dat u wilt herstellen niet opnieuw geschaad zou worden?
Antwoord 48
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 14.
Vraag 49
Wat is uw visie op de rol van To70? Had To70 niet moeten verifiëren of de
extern ingehuurde medewerker vrij van belangenverstrengeling was?
Antwoord 49
Het is aan de opdrachtnemer het mij te melden indien vermoed wordt dat
de schijn van belangenverstrengeling kan ontstaan. Wel ben ik van
mening dat het ministerie extra waakzaam moet zijn en daar expliciet naar
moet vragen. De directie van To70 heeft overigens aangegeven dat zij,
noch haar betrokken medewerkers, op de hoogte zijn geweest van de
betreffende familiaire relatie.
Vraag 50
Hoe beoordeelt u het feit dat de Commissie m.e.r. wel op de hoogte was
van de relatie tussen de deskundige en de directeur van de Commissie
voor de m.e.r.? Bent u van mening dat het ministerie hiervan op de
hoogte moest worden gebracht?
Antwoord 50
Er bestaat een protocol over de onafhankelijkheid van de Commissie voor
de m.e.r., waar de Commissie zich strikt aan houdt. De Commissie is uit
die hoofde niet verplicht iets te melden. De opdrachtnemer is degene die
een dergelijke melding moet doen aan het ministerie.
Vraag 51
Kunt u reflecteren op de rol van adviesbureau To70, gegeven het feit dat
To70 sinds 2005 betrokken is bij (luchtvaart gerelateerde) besluitvorming
in Nederland en in meerdere gevallen stevig bekritiseerd is (zie:http://
www.transumofootprint.nl/upload/documents/03%20Projecten/
Transitie%20naar%20duurzame%20mainportontwikkeling/03%20Output/
05%20Rapporten,%20notities,%20verslagen/
Eindrapport%20Politics%20evidence%20based%20policymaking%20TRANSPORTS.pdf)? Is het niet tijd een ander adviesbureau te
betrekken? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 51
Het adviesbureau To70 wordt ingehuurd voor de kundigheid met
betrekking tot de luchtvaartsector. Er zijn weinig adviesbureaus in
Nederland die dezelfde expertise in huis hebben.
Vraag 52
Vindt u dat u had moeten weten dat een deskundige, die voor het
ministerie de fouten in het milieueffectrapport over Lelystad Airport
moest herstellen, getrouwd is met de directeur van de onafhankelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

11

commissie die het gerepareerde rapport moet beoordelen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 52
Ja, omdat de schijn van belangenverstrengeling kan ontstaan.
Vraag 53
Is de deskundige ingehuurd door het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat zelf, of via een constructie waarin hij zich als zelfstandige
verhuurt aan de opdrachtnemer, kantoor To70? Als het anders zit, kunt u
toelichten hoe de constructie en de daaruit volgende opdracht tot stand is
gekomen? Met welke opdrachtomschrijving is deze deskundige of het
bedrijf To70 bezig geweest? Welk toezicht erop is geweest? Hoe is de
aanbesteding geweest en welke waarborgen van onafhankelijkheid of
kwaliteit zijn gevraagd?
Antwoord 53
Ik verwijs naar mijn brief van 14 februari 2018, waarin ik dit uitgebreid
toelicht.
Vraag 54
Van wanneer tot wanneer hebben er activiteiten plaatsgevonden die zijn
uitgevoerd door de deskundige in kwestie? In opdracht van wie heeft hij
die werkzaamheden verricht? Wat voor soort werkzaamheden betrof het?
Antwoord 54
De heer Morel is tussen 2 november 2017 en 1 februari 2018 betrokken
geweest bij de MER actualisatie van Lelystad Airport. Ik verwijs verder
naar mijn brief van 14 februari jl.
Vraag 55
Hebben de activiteiten van deze deskundige iets te maken gehad met de
doorrekening van de milieueffectrapportage (MER) als het gaat om
geluidsniveaus? Zo ja, in hoeverre zijn die relevant? Zo nee, welke
activiteiten als het gaat om begeleiding van het proces, het tekstueel
opstellen van de geactualiseerde MER of anderszins heeft de deskundige
uitgevoerd?
Antwoord 55
Nee, de heer Morel is uitsluitend ingehuurd voor het redigeren van
teksten en algemeen advies ten behoeve van het conceptrapport van deze
MER actualisatie en niet bij de validatie van de geluidsprofielen, het
herstellen van de fouten in deze profielen, het doen van geluidsberekeningen of ander inhoudelijk deelonderzoek ten behoeve van deze MER
actualisatie.
Vraag 56
Deelt u de mening dat de door het ministerie ingehuurde deskundige deze
tijdelijke opdracht nooit had moeten aanvaarden, wetende dat zijn vrouw
werkzaam is voor de Commissie voor de m.e.r.? Deelt u de mening dat hij
op zijn klompen had moeten aanvoelen dat het mogelijk tot problemen
zou leiden?
Antwoord 56
Ja, omdat deze situatie de schijn van belangenverstrengeling kan
oproepen.
Vraag 57
Hoe voorkomt uw ministerie in algemene zin integriteitsconflicten bij
opdrachtnemers? In hoeverre zijn in de casus van de deskundige in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

12

kwestie de gebruikelijke procedures voor het voorkomen van integriteitsconflicten gevolgd? In hoeverre had hij meer informatie moeten
verschaffen over de familiaire relatie met de persoon die als directeur
verbonden is aan het instituut dat zijn eigen werk zou moeten gaan
beoordelen?
Antwoord 57
Het is een plicht van de opdrachtnemer om proactief aan de opdrachtgever te melden wanneer zich een dergelijke situatie zou kunnen gaan
voordoen. Daarnaast is het aan de overheid als opdrachtgever om te
zorgen dat de schijn van belangenverstrengeling wordt voorkomen dan
wel wordt weggenomen en dat ook voldoende aannemelijk te maken.
Daarnaast worden de voor inhuuropdrachten toegepaste «Algemene
Rijksvoorwaarden voor het verstrekken van opdrachten tot het verrichten
van diensten (ARVODI) bekeken, zoals toegelicht in mijn antwoord op
vraag 14.
Vraag 58
Was het ministerie zich bewust van de familiaire relatie tussen de
deskundige en de directeur/algemeen secretaris van de Commissie voor
de m.e.r.? Zo ja, heeft het ministerie bewust deze relatie aanvaard?
Antwoord 58
Nee, de betrokken luchtvaartmedewerkers die thans voor het ministerie
werkzaam zijn waren zich voor 30 januari jl. niet bewust van deze
familiaire relatie. De heer Morel heeft vanaf 2007 diverse opdrachten voor
het ministerie vervuld. Ik kan niet uitsluiten dat andere medewerkers hier
in het verleden van op de hoogte waren.
Vraag 59
Was To70 zich bewust van de familiaire relatie tussen de deskundige en de
directeur/algemeen secretaris van de Commissie voor de m.e.r.? Zo ja,
heeft To70 bewust deze relatie aanvaard?
Antwoord 59
Nee, ik verwijs u naar mijn brief van 14 februari 2018.
Vraag 60
Heeft To70 zijn kennis over de familiaire relatie tussen de deskundige en
de directeur/algemeen secretaris van de Commissie voor de m.e.r.
volledig met het ministerie gedeeld?
Antwoord 60
Zoals in het antwoord op vraag 59 aangegeven, waren de directie en de
betrokken medewerkers van To70 niet eerder op de hoogte van deze
familiaire relatie dan het ministerie.
Vraag 61
Heeft de deskundige zich als deelnemer aan de gesprekken van ministerie
c.q. To70 en de bewonersdelegatie c.q. dBvision teruggetrokken? Zo ja,
per wanneer, en heeft hij zich op dat moment ook teruggetrokken uit
andere werkzaamheden die enige betrekking hebben op het MER Lelystad
Airport? Kunt u aangeven welke werkzaamheden hij het afgelopen jaar
heeft vervuld voor het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en
welke werkzaamheden hij thans vervult?
Antwoord 61
Ja, de heer Morel heeft 1 februari 2018 aangegeven zijn betrokkenheid bij
alle luchthaven- en MER projecten te beëindigen. Vanaf dat moment is hij
ook geen deelnemer meer aan de gesprekken van het ministerie en To70

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

13

met de bewonersdelegatie. De bewonersdelegatie heeft in haar advies ten
behoeve van de MER-actualisatie (dat als bijlage 13 bij de Kamerbrief over
de aansluitroutes en MER actualisatie van d.d. 21 februari jl. is gevoegd)
in bijlage 8 aandacht besteed aan haar ervaringen met de heer Morel. Na
bezwaren van de heer Morel in verband met onjuistheden in de tekst, is
op 22 februari jl. door de bewonersdelegatie besloten deze bijlage te
verwijderen uit hun adviesrapport en is dit tevens aan het ministerie
meegedeeld. Op verzoek van de bewonersdelegatie heeft het ministerie
deze herziene versie gepubliceerd. Zoals eerder aangegeven was de heer
Morel vanaf 2 november 2017 betrokken bij de MER actualisatie Lelystad
Airport. Ook was hij onder meer betrokken bij het MER voor Schiphol in
2007–2008 en het MER Schiphol dat op dit moment wordt opgesteld. Hij
adviseerde het ministerie daarbij in haar rol van bevoegd gezag. In 2017 is
hij daarnaast ingehuurd door To70 voor een opdracht rondom de MER
van Groningen Eelde Airport. Momenteel vervult hij geen werkzaamheden
meer voor het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Vraag 62
Hoe is het terugtreden van de deskundige bekendgemaakt aan de
bewonersdelegatie?
Antwoord 62
Door het ministerie is het bericht van het beëindigen van de werkzaamheden van de heer Morel bij de MER actualisatie de volgende dag,
vrijdagochtend
2 februari 2018, in de vergadering met het bewonerscomité meegedeeld.
Vraag 63
In hoeverre zijn de gesprekken tussen vertegenwoordigers van het
ministerie en de bewonersdelegatie vertrouwelijk? Hoe verhoudt enige
vertrouwelijkheid zich tot het publiek maken van het besprokene in de
gesprekken zoals gebeurd in uw brief die u op woensdag 14 februari naar
de Kamer stuurde?
Antwoord 63
Deze gesprekken zijn vertrouwelijk. Aangezien ik hecht aan zoveel
mogelijk openheid van zaken aan uw Kamer hierover, heb ik met een
algemene opmerking in mijn brief van 14 februari 2018 verwezen naar de
sessie van 26 januari 2018.
Vraag 64
Zijn er gespreksverslagen gemaakt van de overleggen tussen het
ministerie en de bewonersdelegatie die de deskundig heeft bijgewoond?
Antwoord 64
Nee, daar zijn geen gespreksverslagen van. Wel zijn aan het einde van
elke sessie de gemaakte afspraken mondeling samengevat en gewisseld.
Vraag 65
Indien de gesprekken tussen het ministerie en de bewonersdelegatie niet
vertrouwelijk zijn, kan de Kamer deze gespreksverslagen ontvangen?
Antwoord 65
Deze gesprekken zijn vertrouwelijk, er zijn geen gespreksverslagen
gemaakt door het ministerie.
Vraag 66
Zal de geluidsdruk rondom Lelystad Airport gemeten worden, of slechts
berekend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

14

Antwoord 66
Beiden. Ten behoeve van de actualisatie en de handhaving van het
huidige luchthavenbesluit wordt gerekend. Daarnaast zal de luchthaven –
conform afspraak aan de Alderstafel – met een voorstel komen tot het
oprichten van meetposten rond de luchthaven.
Vraag 67
Waarom hebt u, gezien de reeds grote weerstand tegen 45.000 vliegbewegingen, een rekenexercitie laten ondernemen waarbij berekend werd of er
nog meer gevlogen kon worden op Lelystad Airport? Bent u van mening
dat dit past bij het voornemen om het vertrouwen te herstellen?
Antwoord 67
De systematiek bij burgerluchthavens is dat er voor elke luchthaven een
gebruiksruimte wordt vergund en in het betreffende Luchthavenbesluit
wordt vastgelegd. De gebruiksruimte voor Lelystad Airport is gebaseerd
op een eindsituatie van 45.000 vliegtuigbewegingen groot commercieel
verkeer en klein verkeer, zakelijk en MRO verkeer en helikopterverkeer. Op
basis hiervan zijn grenswaarden in twee handhavingspunten in het
Luchthavenbesluit vastgelegd. Deze grenswaarden mogen niet worden
overschreden. Zo weet de omgeving welke maximale hoeveelheid geluid
er op jaarbasis geproduceerd mag worden. De Inspectie Leefomgeving en
Transport handhaaft op deze grenswaarden. Juist vanwege de werking
van deze systematiek zijn, in overleg met de bij de validatie betrokken
bewonersdelegatie, in de actualisatie van het MER diverse gevoeligheidsanalyses uitgevoerd. Dit om een beeld te krijgen van de gevoeligheid van
verschillende aannames (zoals de inzet van meer stille of luidruchtige
vliegtuigen). Dit is een gebruikelijke aanpak en ook vaak door de
Commissie voor de m.e.r. aanbevolen. Specifiek voor Lelystad heb ik uw
Kamer overigens laten weten dat ik het maximum van 45.000 vliegtuigbewegingen voor groot commercieel verkeer ook in het Luchthavenbesluit
zal vastleggen.
Vraag 68
Kunt u deze vragen zo spoedig mogelijk beantwoorden?
Antwoord 68
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 463

15