Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 987

Voorstel van wet van de leden Berndsen-Jansen,
Recourt en Van Oosten tot wijziging van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek en de
Faillissementswet teneinde de omvang van de
wettelijke gemeenschap van goederen te
beperken

Nr. 7

VERSLAG
Vastgesteld 21 november 2014
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Inleiding
Doel en reikwijdte van het wetsvoorstel
Argumenten voor invoering van een beperkte gemeenschap
Fiscaliteiten
Uitvoerbaarheid en administratieve lasten
Consultaties

1
6
8
12
12
00

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met grote interesse en een positieve
grondhouding kennisgenomen van het voorstel van wet van de leden
Berndsen-Jansen, Recourt en Van Oosten tot wijziging van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek en de Faillissementswet teneinde de omvang van de
wettelijke gemeenschap van goederen te beperken (hierna: het initiatiefwetsvoorstel). Zij prijzen de initiatiefnemers dat zij tijd en arbeid hebben
ingezet om met grote ijver het recht van initiatief te praktiseren. Ook met
de inhoudelijke vormgeving van dit initiatiefwetsvoorstel zijn zij veelal
content. Al enige tijd geleden bracht een bekend Nederlands zangduo een
liedje uit waarin de volgende zinnen centraal stonden: «cd van jou, cd van
mij. cd van ons allebei. Maar gekregen van mijn moeder, van mijn moeder
dus van mij». Dit geeft naar de mening van de aan het woord zijnde leden

kst-33987-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

1

fraai weer hoe tegenwoordig tegen eigendom binnen een huwelijk wordt
aangekeken.
Met de initiatiefnemers zijn zij van mening dat het huwelijksvermogensrecht aan modernisering toe is, gelet op de veranderende sociale
werkelijkheid en wat internationaal bezien gangbaar is,. Zij hechten grote
waarde aan de individuele verantwoordelijkheid voor datgene wat is
verkregen dan wel is aangegaan door een persoon. Naar de mening van
deze leden zou het sluiten van een huwelijk niet automatisch tot gevolg
moeten hebben dat deze verantwoordelijkheid met een ander wordt
gedeeld. Daarnaast hechten voornoemde leden aan de keuzevrijheid van
het individu in het algemeen en in deze kwestie in het bijzonder. Om die
reden staan zij achter de keuze van initiatiefnemers geen opties ten
aanzien van het huwelijksvermogensrecht uit te sluiten, maar alleen de
standaard aan de huidige tijdgeest aan te passen. Indien een stel de
voorkeur geeft aan het sluiten van een huwelijk met toepassing van een
meer verregaande gemeenschap van goederen, blijft dit mogelijk. Meer
specifiek zijn deze leden verheugd met het nieuwe artikel 1:96, derde lid,
Burgerlijk Wetboek (BW). Dit geeft een rechtvaardige regeling, waarbij
wordt voorkomen dat een privéschuldeiser aanspraak kan maken op de
hele boedel, ten koste van de andere echtgenoot.
De leden van de VVD-fractie stuiten bij het voorbereiden van deze inbreng
op een kwestie die met het huwelijksvermogensrecht samenhangt,
namelijk het vereiste van toestemming van een echtgenoot voor bepaalde
rechtshandelingen binnen het huwelijk. Op dit moment is het zo dat voor
bepaalde rechtshandelingen binnen een huwelijk altijd toestemming
nodig is van de echtgenoot. Zou deze rechtsregel, gelet op de strekking
van het voorliggende initiatiefwetsvoorstel, naar de mening van de
initiatiefnemers ook aan modernisering toe zijn? Welke mogelijkheden
zien de initiatiefnemers hiertoe? Voorts menen de aan het woord zijnde
leden dat het verstandig zou zijn om, als deze wetswijziging zou worden
aangenomen, voldoende voorlichting te bieden over de gevolgen van het
wetsvoorstel. Dit zal immers leiden tot een grotere mate van bewustwording over het voortbestaan van eigen vermogens naast het vermogen
van de gemeenschap. Delen initiatiefnemers deze mening en wat achten
zij op dit punt wenselijk?
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van het initiatiefwetsvoorstel teneinde een beperkte gemeenschap van
goederen uitgangspunt te maken van het huwelijksvermogensrecht. Zij
delen de opvatting dat dit beter aansluit bij de hedendaagse rechtsopvatting en rechtspraktijk. Kunnen de initiatiefnemers hiervan nog een
concretisering geven met de meest recente voorbeelden? Kan aanvullend
worden onderbouwd waarom het voorgestelde regime van beperkte
gemeenschap van goederen het meest gewenste en wenselijke regime is?
Deze leden hebben nog een aantal korte vragen over de onderbouwing
van het initiatiefwetsvoorstel. Verwachten de initiatiefnemers dat na
inwerkingtreding van het initiatiefwetsvoorstel het minder vaak noodzakelijk zal zijn een huwelijk met voorwaarden af te sluiten, of zal dit met het
nieuwe uitgangspunt juist vaker het geval zijn? Graag ontvangen deze
leden een toelichting op dit punt. Verwachten de initiatiefnemers dat dit
initiatiefwetsvoorstel afbreuk zal doen aan het instituut van het huwelijk,
of hebben zij de intentie dat als gevolg ervan enkel voor een modernere
invulling kan worden gekozen die past bij deze tijd? Wat zijn de stelsels
omtrent de huwelijkse gemeenschap in de ons omringende landen?
Kunnen de initiatiefnemers nog aanvullend onderbouwen waarom niet
afgeweken kan worden van het uitgangspunt dat erfenissen en schenkingen niet in de gemeenschap vallen? Waarom wordt bij die twee
aspecten de voorrang gegeven aan de «gever» en niet aan de contractuele
vrijheid van de echtgenoten? Volgen er nog consequenties uit dit
initiatiefwetsvoorstel voor mensen die een geregistreerd partnerschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

2

hebben afgesloten? Welke consequenties heeft het initiatiefwetsvoorstel
voor de kinderen van de echtgenoten? Welke vormen van bewijs met
betrekking tot de administratie van het persoonlijk vermogen hebben een
juridische basis, en welke niet?
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende initiatiefwetsvoorstel. Zij hebben hierover nog de
volgende vragen en opmerkingen.
Allereerst merken deze leden op dat de initiatiefnemers als zwaarwegend
argument voor het initiatiefwetsvoorstel aanvoeren dat de voorgestelde
regeling beter aansluit bij de in de notariële praktijk gangbare situatie dat
echtelieden het als normaal beschouwen dat zij na een echtscheiding
verdelen wat zij tijdens het huwelijk aan gemeenschappelijk vermogen
hebben opgebouwd. Deze leden vragen in hoeverre de in het notariaat
gangbare praktijk gezien moet worden als een representatieve situatie
voor Nederland in het algemeen. Aanstaande echtelieden die gewoon in
gemeenschap van goederen willen huwen zullen zich immers doorgaans
niet tot een notaris wenden voor het maken van huwelijkse voorwaarden.
Zij vragen de initiatiefnemers dan ook of het noemen van deze groep niet
leidt tot een vertekend beeld, zoals ook het tot uitgangspunt nemen van
de praktijk van echtscheidingsadvocaten een vertekend beeld zou geven
van de succesgraad van huwelijken in Nederland in het algemeen.
De leden van de SP-fractie vragen wat de initiatiefnemers bedoelen met
de stelling dat de huidige praktijk uitgaat van een «verkeerd
uitgangspunt» door «gemeenschappelijk te maken wat van nature privé
is». Deze leden vragen wat volgens de initiatiefnemers maakt dat een
bepaald goed of een bepaalde zaak «van nature privé» is. Kunnen de
initiatiefnemers een aantal criteria noemen aan de hand waarvan dit per
goed kan worden bepaald, of is dit een argument dat vooral stoelt op het
gevoel van de initiatiefnemers?
De aan het woord zijnde leden begrijpen de stelling van de initiatiefnemers dat het meest wenselijke regime in de wet dient te staan. Zij
vragen of het niet wenselijk is nader onderzoek te doen naar wat dan in
Nederland door een meerderheid als «wenselijk» wordt ervaren. De
initiatiefnemers merken hierover onder meer op dat in vrijwel alle
huwelijkse voorwaarden tenminste het voorhuwelijkse vermogen wordt
uitgesloten. Begrijpen deze leden het goed dat de initiatiefnemers van
oordeel zijn dat datgene wat door mensen die kiezen voor huwelijkse
voorwaarden wenselijk wordt geacht, als representatief moet worden
gezien voor wat de meeste mensen wenselijk achten? Voornoemde leden
merken op dat een overgrote meerderheid in Nederland nog altijd trouwt
in algehele gemeenschap van goederen. Zij vragen dan ook waarom de
relatief kleine groep mensen die dit niet wenst als leidend wordt gezien bij
het bepalen of de wet al dan geen ingrijpende stelselverandering behoeft.
Deze leden ontvangen hierop graag een toelichting van de initiatiefnemers.
De leden van de SP-fractie hebben een vraag over het bij wet uitsluiten
van erfenissen van de algehele gemeenschap van goederen. De initiatiefnemers merken op dat erfrechtelijke verkrijging momenteel willekeurig
kan uitpakken, omdat mogelijk op de erfenis van de ene echtgenoot een
uitsluitingsclausule rust en op die van de andere niet. Is dit dan niet een
keuze van de erflaters? Vinden de initiatiefnemers de keuzevrijheid van de
erflaters minder zwaar wegen dan de kennelijke wens dat beide echtelieden evenveel of even weinig recht hebben op een deel van de erfenis
die de ander ontvangt?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van onderhavig
initiatiefwetsvoorstel. Zij bedanken de initiatiefnemers voor de verrichte
werkzaamheden, maar uiten wel hun twijfels over het nut en de noodzaak
van onderhavig initiatiefwetsvoorstel. Zoals de initiatiefnemers zelf al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

3

aangeven heeft het parlement zich in het nabije verleden al uitgesproken
over het vraagstuk of de algehele gemeenschap van goederen gehandhaafd dient te blijven als basisstelsel van het Nederlandse huwelijksvermogensrecht. Kan een overzicht worden gegeven van de wijze waarop de
leden van de VVD-, PvdA- en D66-fractie in zowel de Tweede Kamer als
Eerste Kamer het amendement-Anker (Kamerstuk 28 867, nr. 14) hebben
beoordeeld. Dit amendement wordt namelijk door de initiatiefnemers
geduid als de oorzaak van het feit dat het stelsel van algehele gemeenschap van goederen ongewijzigd is gebleven. Voornoemde leden vragen
de initiatiefnemers voorts te reageren op het advies van professor dr. B.E.
Reinhartz (artikel uit het tijdschrift voor Familie- en Jeugdrecht «scenes uit
een huwelijk») waarvan de conclusie is dat door onderhavig initiatiefwetsvoorstel echtgenoten en bepaalde crediteuren blij worden gemaakt met
een dode mus en met meer problemen worden opgezadeld dan nu het
geval is. Bovendien verwacht professor Reinhartz een grotere toeloop tot
de rechterlijke macht bij de afwikkeling van het huwelijksvermogensregime van een groot deel van de gehuwde mensen in Nederland. Deze
leden vernemen op dit advies graag een reactie van de zijde van de
initiatiefnemers.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers te onderbouwen
dat de meerderheid van de bevolking onderhavig initiatiefwetsvoorstel als
wenselijk beschouwt. Waaruit blijkt deze meerderheid volgens de
initiatiefnemers? Gaan zij daarbij uit van eigen onderzoek, de parlementaire zetelverdeling en daaraan gekoppeld de standpuntbepaling van de
betreffende fracties, een onderzoek van Netwerk Notarissen (NN) of is dit
een niet op cijfers gestoelde inschatting van de zijde van de initiatiefnemers? Deze leden vragen de initiatiefnemers of zij kunnen aangeven
welke verandering van de sociale werkelijkheid zich heeft voltrokken in de
samenleving sinds de afronding van de parlementaire discussie in 2011
naar aanleiding van het wetsvoorstel tot wijziging van de titels 6, 7 en 8
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen)(Kamerstuk 28 867) en het wetsvoorstel tot wijziging
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek tot aanpassing van artikel 97 en
reparatie van enkele technische onvolkomenheden die zijn opgetreden bij
de totstandkoming van de Wet aanpassing wettelijke gemeenschap van
goederen (Kamerstuk 32 870). Ook vragen zij of de initiatiefnemers
kunnen concretiseren of de hedendaagse rechtsopvattingen en de
gangbare rechtspraktijk sindsdien zodanig zijn gewijzigd dat dit een
aanpassing rechtvaardigt van het basisstelsel van algehele gemeenschap
van goederen.
De leden van de CDA-fractie missen voorts in onderhavig initiatiefwetsvoorstel een visie van de initiatiefnemers over de toegevoegde waarde
van het instituut huwelijk. Wat is volgens de initiatiefnemers de definitie
van een huwelijk? Delen zij de opinie zoals die tijdens de behandeling van
de Wet aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen naar voren
werd gebracht, dat het karakter van een huwelijk geschetst kan worden als
een levenslange lotsverbintenis (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
Handelingen nr. 68, blz. 4741–4763)? Delen de initiatiefnemers de mening
dat een visie hierop nauw samenhangend met de wijze waarop de
gemeenschap van goederen is vormgegeven? Zijn de initiatiefnemers,
naast dat zij van mening zijn dat onderhavig initiatiefwetsvoorstel recht
doet aan de veranderde sociale werkelijkheid, ook van mening dat dit
initiatiefwetsvoorstel het huwelijk een individualistischer benadering
geeft? Als dit laatste het geval, hoe verhoudt zich dit dan tot de opvatting
van een deel van de bevolking dat het huwelijk een levenslange lotsverbintenis tussen twee personen is waarin deze personen ook financieel hun
leven willen delen? Zijn de initiatiefnemers zich voldoende van deze
prudentie bewust, zeker wanneer er niet alleen sprake is van een
burgerlijk huwelijk maar ook van een kerkelijk huwelijk? In het licht van de
recente wetsgeschiedenis omtrent dit dossier vragen voornoemde leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

4

in hoeverre de initiatiefnemers de mening van deze leden delen dat een
aanpassing van het huwelijksvermogensrecht eerder een interesse
onderwerp van studie vormt voor het parlement dan dat daadwerkelijk
iets geregeld moet worden waarvan een nadrukkelijk tekort blijkt in de
samenleving. Ook vragen zij of initiatiefnemers kunnen aangeven in
hoeverre aandacht en tijd besteden aan onderhavig wetsvoorstel niet
afbreuk doet aan de parlementaire aandacht voor meer prangende
veiligheidsvraagstukken zoals die door de regering zijn geschetst in de
recent verschenen begrotingsstaten van het Ministerie van Veiligheid en
Justitie voor het jaar 2015.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het initiatiefwetsvoorstel. Naar aanleiding hiervan hebben zij een
enkele vraag die verderop in het verslag aan de orde zal komen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
initiatiefwetsvoorstel. Zij constateren dat het initiatiefwetsvoorstel niet
louter om een beperking gaat, maar dat initiatiefnemers voorstellen het
huidige eenvoudige stelsel te vervangen door een gecompliceerd stelsel.
Deze leden stellen daarom vragen over nut, noodzaak, draagvlak en de
gevolgen van dit initiatiefwetsvoorstel.
De aan het woord zijnde leden constateren dat het huidige initiatiefwetsvoorstel precies op datgene betrekking heeft dat in 2003 bij de herziening
van het huwelijksvermogensrecht werd geschrapt. Zij vragen welke
andere argumenten er zijn om dit voorstel opnieuw aanhangig te maken,
behalve dan dat de initiatiefnemers zelf de tijd rijp achten. Zij vragen hoe
de initiatiefnemers deze argumenten onderbouwen. De aan het woord
zijnde leden vragen hoe de initiatiefnemers zich rekenschap geven van de
maatschappelijke opinie omtrent de «gemeenschap van goederen». Zij
vragen of de initiatiefnemers een onderzoek van notarissen daaromtrent
maatgevend achten of dat zij ook onderzoek kennen dat juist op echtparen
ziet die niet bij een notaris langs gaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke problemen op dit
moment worden geconstateerd door de initiatiefnemers en hoe
omvangrijk deze problemen zijn. Welke andere oplossingsrichtingen
hebben de initiatiefnemers verkend? Kan dit nader toegelicht worden? In
het kader van de proportionaliteit vragen deze leden ook of de initiatiefnemers aanpassing van de zakelijke uitsluitingsclausule hebben
overwogen en waarom zij deze gedachte verworpen hebben. Zij stellen
dezelfde vraag omtrent de verknochtheid van schulden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier de
initiatiefnemers inzichtelijk hebben gekregen waarom de meerderheid van
de gehuwden (70%) kiest voor een huwelijk in gemeenschap van
goederen. Zij vragen welk onderzoek hiernaar gedaan is en of de
uitkomsten gedeeld kunnen worden. Als zij dit niet onderzocht hebben,
vragen deze leden waar de initiatiefnemers de wenselijkheid van
verandering van de gemeenschap van goederen op baseren nu zij de
maatschappelijke opinie en het maatschappelijk gebruik niet hebben
betrokken bij het initiatiefwetsvoorstel.
Voornoemde leden wijzen erop dat het initiatiefwetsvoorstel over zeer
veel mensen gaat. Kunnen de initiatiefnemers inzichtelijk maken hoeveel
van deze mensen een substantiële inkomenspositie hebben waardoor dit
initiatiefwetsvoorstel in hun visie dan nut zou hebben? Is onderzocht
hoeveel gehuwden een adequate sluitende boekhouding zullen en kunnen
voeren? Zo ja, op welke wijze? Deze leden wijzen naar de tien procent
Nederlanders die laaggeletterd is en zij vragen hoe de achteruitgang van
de kenbaarheid van de wet voor deze groep gewogen is en op welke
manier voorlichting en ondersteuning zal plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

5

De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel. Zij hebben vragen bij dit wetsvoorstel, omdat zij niet de
indruk hebben dat hiermee de meest logische keuze wordt gemaakt. Het
voorstel gaat weliswaar niet formeel uit van de gedachte dat er een
precieze administratie bijgehouden moet worden van de omvang van de
vermogens, maar in de praktijk is het zonder een dergelijke administratie
wel heel ingewikkeld om na het om welke reden ook beëindigen van een
huwelijk vast te stellen wat de precieze omvang van de persoonlijke
vermogens en van het gezamenlijke vermogen is.
Deze leden vragen welke visie op het huwelijk en partnerschap er aan dit
wetsvoorstel ten grondslag ligt. In hoeverre gaat het voorstel niet vooral
uit van de gedachte dat het huwelijk in principe voor een beperkte tijd
wordt gesloten in plaats van als een duurzame verbintenis die in principe
voor het leven duurt. Is duurzaamheid van deze verbintenis de norm of de
wens om in principe na enige tijd weer uit elkaar te kunnen gaan? Kunnen
de initiatiefnemers hier nader op ingaan? Kunnen zij ook inzichtelijk
maken hoeveel huwelijken door de dood worden verbonden? Kunnen zij
tot slot op dit punt inzichtelijk maken voor welk aandeel van de huwelijken
die door echtscheiding ontbonden worden geldt dat er sprake is van een
wettelijke gemeenschap van goederen?
2. Doel en reikwijdte van het wetsvoorstel
De leden van de SP-fractie willen graag meer horen over de door de
initiatiefnemers aangehaalde buitenlandse stelsels. In Nederland wordt
vaak het argument gehoord dat de beperking zoals nu voorgesteld zou
leiden tot bewijsproblemen vanwege het gebrekkig administreren van
bijvoorbeeld het voorhuwelijks vermogen. Kunnen de initiatiefnemers
aangeven hoe dit werkt in andere landen? Zij geven aan dat dit in andere
landen niet tot problemen leidt. Kunnen zij aangeven waarop deze stelling
is gebaseerd en hiertoe bronnen aandragen? Hoe gaan aanstaande
echtelieden in de landen waar het voorgestelde regime geldt om met
bijvoorbeeld het administreren van hun voorhuwelijks vermogen?
De aan het woord zijnde leden vragen wat de initiatiefnemers bedoelen
met het argument dat uitsluitingsclausules tot op heden nog niet tot
ernstige afwikkelingsproblemen hebben geleid. Deze leden onderschrijven
deze voorstelling van zaken, maar zijn er niet van overtuigd dat dit
gegeven de opvattingen van de initiatiefnemers staaft. Is het immers niet
zo dat uitsluitingsclausules hun functie prima en zonder noemenswaardige problemen vervullen, zodat aanpassing van de wet op dit vlak
niet strikt noodzakelijk is? Daarnaast vragen deze leden wat dit in de ogen
van de initiatiefnemers betekent voor de ernstige afwikkelingsproblemen
die worden verwacht als het gaat om het voorhuwelijks vermogen. De
suggestie wordt gewekt dat het feit dat uitsluitingsclausules niet leiden tot
bewijsproblemen, ook bewijst dat het niet administreren van het
voorhuwelijks vermogen niet zou leiden tot bewijsproblemen. Deze leden
vragen de initiatiefnemers een uitgebreide toelichting op deze suggestie,
omdat zij moeite hebben die redenering te volgen. Uitsluitingsclausules
zijn immers bij uitstek zeer goed geadministreerd, terwijl dat bij voorhuwelijks vermogen naar verwachting doorgaans anders zal liggen.
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op de stelling dat de
open brief uit het NRC van 3 januari 2008 (zie voetnoot 11 van de memorie
van toelichting) aantoont dat de suggestie dat het wetsvoorstel
onwerkbaar zou zijn onjuist is. Zij zien weliswaar dat in de genoemde brief
dezelfde argumenten worden gebruikt als door de initiatiefnemers
meerdere malen in de memorie van toelichting is genoemd, maar lezen
hierin niet een onomstotelijk bewijs van de stelling van de initiatiefnemers
dat het wetsvoorstel wel degelijk werkbaar is. In deze brief wordt namelijk
wederom het feit dat uitsluitingsclausules in de praktijk best goed werken
aangevoerd als bewijs voor het feit dat bij het administreren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

6

voorhuwelijks vermogen geen problemen zullen optreden. Deze leden
hebben moeite om die redenering te volgen. Daarnaast wordt in deze
brief gesteld dat in geen enkel ander land ter wereld is gebleken dat een
dergelijk stelsel op onaanvaardbare praktische afwikkelingsproblemen
stuit. Voornoemde leden zijn zeer benieuwd naar de onderbouwing van
deze krachtige stelling. Het derde argument in deze brief is de duidelijke
bewijsregels in geval van geschillen. Dat er heldere bewijsregels zijn is
een voordeel, maar deze leden vragen of niet méér stellen dan nu hun
conflict wel eerst in de rechtszaal zullen trachten uit te vechten voordat zij
tot de conclusie komen dat bewijzen niet lukt en de rechter hen alsnog
verwijst naar de gemeenschap van goederen. Kunnen de initiatiefnemers
aangeven waarom zij deze argumenten zien als bewijs voor hun stelling
dat het wetsvoorstel werkbaar is?
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers in hoeverre de
vermelding dat het bijhouden van een administratie niet verplicht is,
nadelige effecten tot gevolg kan hebben. De echtgenoot die zelf geen
administratie bijhoudt kan immers de dupe zijn van het feit dat de ander
wel een administratie bijhoudt en met succes een beroep doet op een
privévermogen of verkregen bezit. Delen de initiatiefnemers de opvatting
dat deze mogelijkheid indirect een druk legt op beide echtgenoten om
toch een administratie bij te houden?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de initiatiefnemers wat nu
vaak de oorzaak is bij de huidige langdurige procedures omtrent
verdelingskwesties. Zij vragen of dit probleem door de wet ontstaat of dat
dit voort komt uit het feit dat men elkaar niets gunt (de tendens van de
vechtscheiding) en in welk opzicht dit wetsvoorstel dat zal verminderen of
vermeerderen.
Voorts vragen deze leden in hoeverre het initiatiefwetsvoorstel bijdraagt
aan de rechtszekerheid.
De aan woord zijnde leden willen verder graag weten waarom de
initiatiefnemers niet de klaarblijkelijke voorkeur van de meerderheid voor
een algehele gemeenschap van goederen als toegankelijke keuzemogelijkheid houden en daarnaast de voorkeur van de initiatiefnemers tot een
beperkte gemeenschap voorstellen. Welke keuzevrijheid wordt nu
daadwerkelijk gegund aan aanstaande echtgenoten zonder bijkomende
kosten?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de oorzaak is van de
problemen omtrent het verrekenbeding en het oorspronkelijke stelsel van
de gemeenschap van winst en verlies. Zij vragen de initiatiefnemers te
analyseren en onderbouwen waarom de praktijk bij het initiatiefwetsvoorstel anders zal zijn.
Deze leden constateren dat de initiatiefnemers erop wijzen dat alleen
Suriname en Zuid-Afrika een soortgelijk stelsel als het huidige Nederlandse stelsel kennen. Zij vragen welk probleem de initiatiefnemers
daarmee hebben. Zij vragen inzicht in het onderzoek van het Molengraaff
instituut voor privaatrecht van de Universiteit van Utrecht en welke
wijzigingen zich sindsdien hebben voorgedaan.
Deze leden vragen voorts naar de ontwikkelingen omtrent het huwelijksvermogensrecht in de ons omliggende landen en in het bijzonder die in
België. Waarom wordt daar gewerkt aan een herziening? Wat zijn de
verschillen tussen het voorgestelde wetsvoorstel en het huidige Belgische
huwelijksvermogensrecht? Deze leden wijzen daarbij op de codificatie van
de wederbelegging bij onroerende zaken (artt. 1402 en 1403 Belgisch
Burgerlijk Wetboek) en vragen de initiatiefnemers welke problemen dit in
Nederland op kan leveren.
Hoe gaan landen als België en Frankrijk, maar ook Duitsland om met een
verrekenstelsel in het bijzonder in relatie tot de voorhuwelijkse onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

7

neming? Wat gebeurt er met de winst die een dergelijke onderneming
tijdens het huwelijk genereert?
De leden van de SGP-fractie merken op dat de initiatiefnemers aansluiten
bij wat zij omschrijven als de gangbare situatie bij echtscheiding, namelijk
dat alleen het gemeenschappelijk vermogen dat tijdens het huwelijk is
verworven wordt verdeeld over de echtgenoten. Deze leden vragen of dit
altijd wel zo duidelijk te onderscheiden is. Gaat het voorstel niet vooral uit
van de fictie dat bijvoorbeeld het vermogen dat vóór een huwelijk
aanwezig is bij één van beide echtgenoten in tact blijft tot het moment van
echtscheiding? Is het niet veel reëler te veronderstellen dat dit vermogen
mede wordt aangewend om de trouwdag, de huwelijksreis, de aankoop
van een woning of van de inrichting ervan te financieren? Wat geldt dan
op het moment van de echtscheiding als de rekennorm voor het privévermogen?
Ook vragen voornoemde leden in hoeverre de veelal gangbare praktijk dat
de ene echtgenoot meer verdient of meer uren betaalde arbeid verricht
ten opzichte van de andere echtgenoot niet evenzeer een factor is die van
belang is voor de bepaling van wat een reële verdeling van het persoonlijke dan wel gezamenlijke vermogen is bij echtscheiding. Anders gezegd,
zou er hoe dan ook niet met veel meer factoren rekening gehouden
dienen te worden bij echtscheiding dan alleen het moment waarop het
vermogen is verworven? Is het initiatiefwetsvoorstel niet een veel te
simpele voorstelling van zaken, zodat hoe dan ook alsnog een berekeningswijze nodig is bij ontbinding van een huwelijk door echtscheiding en
overeenstemming over de wijze waarop dat bepaald wordt? Op welke
manier zou dit wetsvoorstel er dan toch aan bijdragen dat er minder vaak
huwelijkse voorwaarden noodzakelijk geacht worden, terwijl er sprake is
van een veelheid aan verschillende wensen in de samenleving over de
wijze waarop een dergelijke verdeling vormgegeven moet worden?
3. Argumenten voor invoering van een beperkte gemeenschap
a.
De leden van de CDA-fractie vragen of initiatiefnemers kunnen aangeven
waarom het het billijkst is om alleen wat uit en door het huwelijk is
gegenereerd bij ontbinding van het huwelijk te moeten delen en niet wat
men buiten het huwelijk om heeft verkregen te delen als het billijkst kan
worden beschouwd.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de initiatiefnemers van
mening zijn dat het een verkeerd uitgangspunt is dat gemeenschappelijk
wordt gemaakt wat van nature privé is en zij doelen daarmee op het
voorhuwelijkse vermogen. Voornoemde leden zijn benieuwd volgens
welke natuurrechtelijke leer deze stelling juist is. Waaruit bestaat die
«natuur»? Wat is de bron van deze natuurrechtelijke visie? Is het niet veel
natuurlijker dat de keuze om voortaan samen door het leven te gaan ook
de consequentie heeft dat je in principe lief en leed, voordelen en
schulden deelt? Sluit dat niet veel meer aan op de natuur van het
huwelijk?
b.
De leden van de SP-fractie zijn nieuwsgierig naar het meermaals in de
memorie van toelichting aangehaalde onderzoek van Netwerk Notarissen
(NN). Kunnen de initiatiefnemers dit onderzoek de Kamer doen
toekomen? Hoe was de testgroep voor dit onderzoek samengesteld? Ging
het om het mensen die zich al bij de aangesloten notarissen hadden
gemeld, bijvoorbeeld om huwelijkse voorwaarden op te stellen? Zo ja, is
het dan zo dat uit het feit dat de meeste mensen die huwelijkse
voorwaarden willen en liever geen algehele gemeenschap van goederen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

8

de conclusie wordt getrokken dat de meeste mensen in het algemeen
geen gemeenschap van goederen meer willen? Deze leden zouden dat
een vreemde conclusie vinden, maar zijn benieuwd naar de toelichting
van de initiatiefnemers op dit punt.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers naar de representativiteit van de uitkomst van het onderzoek van NN. Aanstaande
echtgenoten werd in dit onderzoek gevraagd hoe zij dachten over het
verdelen van de bezittingen bij echtscheidingen. Deze leden vragen de
initiatiefnemers in hoeverre dit niet een beperking oplevert van de
pluriformiteit onder de geënquêteerden. Uitgaande van het beginsel van
het huwelijk als levenslange lotsverbintenis zal niet ieder aanstaand
echtpaar benaderd dan wel bereid zijn geweest mee te werken aan een
enquête die als uitgangspunt neemt de vraag of men wil nadenken over
een echtscheiding. Graag vernemen deze leden een reactie op de wijze
waarop hier rekening is mee gehouden in het onderzoek van NN.
c.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers hoe zij het begrip
«jongere generatie» definiëren. Kunnen zij ook een onderbouwing geven
van de stelling dat deze generatie een beperkte gemeenschap van
goederen wil? Deze leden vragen hoe deze opvatting zich verhoudt tot de
stellingname van de initiatiefnemers dat vooral gehuwden op latere
leeftijd en/of bij kortdurende huwelijken het moeten delen van voorhuwelijks vermogen of bij erfrecht of gift verkregen vermogen als onbillijk
ervaren bij een echtscheiding.
d.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de definitie is die initiatiefnemers
geven aan het begrip «echtscheiding». Vallen daar gescheiden echtgenoten onder die zich later alsnog weer herenigen, al dan niet in gemeenschap van goederen? Deze leden vragen ook of de initiatiefnemers kunnen
aangeven op welke jaren zij doelen met de zinsnede «afgelopen jaren».
Kan worden aangegeven om hoe weinig huwelijken en hoeveel echtscheidingen het anno 2014 gaat in vergelijking met 2003, toen de Wet
aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen parlementair aan de
orde werd gesteld. Wat beschouwen de initiatiefnemers in dit kader als
weinig en veel?.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts of de initiatiefnemers de
stellingname kunnen toelichten dat algehele gemeenschap van goederen
niet succesvol meer is. Deze leden begrijpen dat dit basisstelsel niet de
standaard vormt in vergelijking met andere EU-lidstaten. Dit zegt echter
toch nog niets over of het Nederlandse basisstelsel wel of niet succesvol
is? Voornoemde leden leggen de initiatiefnemers ook de vraag voor in
hoeverre onderhavig initiatiefwetsvoorstel een positieve bijdrage levert
aan de vermindering van het aantal echtscheidingen. Ontstaat niet een
tegengesteld effect c.q. een negatieve bijdrage door de toenemende
juridisering als gevolg van de indirecte lastendruk die van onderhavig
initiatiefwetsvoorstel lijkt uit te gaan? De leden van de CDA-fractie vragen
de initiatiefnemers ook in hoeverre zij onderhavig initiatiefwetsvoorstel
als succesvol bestempelen, mocht over enkele jaren blijken dat dit een
negatieve bijdrage is gebleken op dit punt. Voornoemde leden vragen
deze drie vragen ook te beantwoorden ten aanzien van de problematiek
rondom de zogeheten vechtscheidingen. Delen de initiatiefnemers de
opvatting dat het zeer zorgelijk is dat kinderen hiervan veelal de dupe zijn
en hoe menen de initiatiefnemers dat kinderen in dergelijke vechtscheidingen beschermd kunnen worden? Welke rol dient de overheid op dit
punt in te nemen en waar ligt volgens de initiatiefnemers het verschil met
echtscheidingen die minder problematisch verlopen? Kunnen zij
aangeven of onderhavig initiatiefwetsvoorstel enige invloed heeft op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

9

positie van kinderen in zowel echt- als vechtscheidingen? Zo ja, welke
invloed? Kunnen de initiatiefnemers in het overzicht waar deze leden
onder punt «i» om vragen ook een overzicht geven van het aantal
geschatte vechtscheidingen in de EU-lidstaten met een ander stelsel van
gemeenschap van goederen dan het Nederlandse stelsel?
e.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of niet louter het
financiële aspect ten grondslag ligt aan de stellingname dat het meest
wenselijke regime in de wet dient te staan. Alleen al op emotionele,
cultuur-historische en op rationele gronden valt immers te betwisten dat
het voorgestelde beperkte stelsel van gemeenschap van goederen het
meest wenselijk is. Kunnen de initiatiefnemers zich een voorstelling
maken van het feit dat rationele gronden in casu meer behelzen dan enkel
een financiële afweging? Wat zijn de kosten voor het opstellen van
huwelijkse voorwaarden en van een testament? Kan een overzicht worden
gegeven van het aantal huwelijkse voorwaarden en testamenten dat sinds
2011 jaarlijks is opgesteld met daaraan gekoppeld een verdeling van deze
aantallen naar de verschillende inkomensposities van aanstaande
echtgenoten? Zou in het geval dat deze kosten onevenredig zwaar zijn,
niet gekeken moeten worden naar aanpassing van de tarieven, betalingsregelingen en wat al dies meer zij in plaats van het gehele systeem te
willen wijzigen, gelet op de inkomensposities van aanstaande echtgenoten,? Deze leden vernemen hierop graag een reactie van de initiatiefnemers.
f.
De leden van de CDA-fractie vragen aangaande de erfrechtelijke verkrijgingen of, het niet primair de verantwoordelijkheid is van de ouders een
uitsluitingsclausule op te nemen als bekend is dat de beoogde ontvanger
van de erfenis in gemeenschap van goederen is getrouwd en de erfenis
nog niet is uitgekeerd? Dit los van de eigen verantwoordelijkheid van
aanstaande echtgenoten om huwelijkse voorwaarden op te nemen en
zodoende hierop in te spelen. Als de initiatiefnemers van mening zijn dat
toch onbewust onvoldoende rekening wordt gehouden met het
geschetste probleem, zijn er dan meer mogelijkheden voor voorlichting
over het nalaten en verkrijgen van een erfenis? Delen de initiatiefnemers
ook de mening dat bij giften die worden gegeven tijdens het huwelijk
(nog) meer verantwoordelijkheid mag worden verwacht van de schenker?
Mag er van worden uitgegaan dat de schenker dan op de hoogte is van
het feit dat de ontvanger van de gift in gemeenschap van goederen is
getrouwd?
De leden van de SGP-fractie zien dat de initiatiefnemers het onevenwichtig vinden uitpakken als het vermogen van de ene ouder in de
gemeenschap valt en het vermogen van de andere ouder buiten de
gemeenschap. Zij vragen of dit niet vooral een keuze is die door de
betrokken ouders zelf gemaakt dient te worden en niet zozeer een
voorwerp van wettelijke regeling hoeft te zijn. Zijn de initiatiefnemers van
het wetsvoorstel van mening dat het ook onwenselijk en onevenwichtig is
als na inwerkingtreding van hun voorstel de erfenis van de ouders van de
ene echtgenoot al voor het huwelijk is gekomen en daarmee buiten de
gemeenschap valt en de erfenis van de ouders van de andere echtgenoot
binnen het huwelijk met daarbij de bepaling dat deze erfenis in de
gemeenschap valt? Is er in dit soort gevallen niet evenzeer sprake van een
onevenwichtigheid die nu eenmaal op kan treden?
g.
De leden van de CDA-fractie vragen ten aanzien van schulden die voor het
huwelijk zijn ontstaan of de initiatiefnemers niet te weinig uitgaan van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

10

eigen verantwoordelijkheid van aanstaande echtgenoten om elkaar
hiervan op de hoogte te stellen. Suggereren de initiatiefnemers door de
zinsnede dat wanneer degene die zich daarvan bewust is, kiest voor
afsluiting van huwelijkse voorwaarden, dat degene die geen huwelijkse
voorwaarden afsluit zich onvoldoende bewust is hiervan? Als dat laatste
het geval is, denken de initiatiefnemers dat er niet nog een mogelijkheid
bestaat, namelijk dat aanstaande echtgenoten zich wel degelijk bewust
zijn van de risico’s maar vanuit het idee van een levenslange lotsverbintenis zowel de financiële lusten als lasten met elkaar willen delen?
De leden van de SGP-fractie merken op dat de initiatiefnemers van
mening zijn dat het nadelig uit kan pakken als de ene echtgenoot zich er
niet van bewust is als er schulden zijn die vóór het huwelijk zijn ontstaan.
Geldt hierbij niet dat er sprake is van een wederzijdse verantwoordelijkheid binnen het huwelijk om een eerlijk beeld van de werkelijkheid te
geven? Mag niet van ieder die besluit in het huwelijk te treden verwacht
worden dat alle voors en tegens hiervan worden overwogen?
h.
De leden van de CDA-fractie verwijzen ten aanzien van het hier aangehaalde argument naar hun vragen onder punt «f» over de eigen verantwoordelijkheid van gehuwden, hun schenkers en erflaters en ook over de
voorlichting die in dit kader verbeterd kan worden.
De leden van de SGP-fractie merken op dat initiatiefnemers allerlei
problemen bij huwelijken voorzien wanneer één van beide partners uit het
buitenland afkomstig is. Deze leden vragen of voor huwelijken waarbij één
van beide partners uit het buitenland afkomstig niet nog in veel sterkere
mate geldt dat het belangrijk is dat de toekomstige echtgenoten zich eerst
verdiepen in de consequenties van een huwelijk? Kan tevens worden
aangegeven in hoeveel gevallen er sprake is van een huwelijk met een
buitenlander? Hoe verhoudt zich tot het percentage Nederlanders dat juist
wél de voorkeur heeft voor een stelsel van algehele gemeenschap van
goederen? Wordt niet ten behoeve van een kleine groep een stelselwijziging ingevoerd als gevolg waarvan een veel grotere groep met
problemen opgezadeld wordt?
i.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers naar de omvang
van de veronderstelde problematiek bij grensoverschrijdende huwelijken
en echtscheidingen. Om hoeveel gevallen gaat het jaarlijks gemeten vanaf
2011 en welke landen betreft het? Delen de initiatiefnemers de mening dat
zowel het aantal gevallen als de daarbij behorende landen meer iets zegt
over de vraag of voorlichting niet meer voor de hand ligt dan wijziging
van het stelsel zoals dat bestaat in Nederland? Voornoemde leden vragen
ook is in hoeverre verdere harmonisatie in de EU wenselijk en noodzakelijk op het terrein van huwelijksvermogensrecht als de omvang van de
problematiek bij grensoverschrijdende huwelijken en echtscheidingen
beperkt.
De aan het woord zijnde leden vragen in hoeverre de initiatiefnemers in
het rechtsvergelijkend onderzoek van de Commission on European
Familiy Law (CEFL) ook een waardeoordeel hebben geconstateerd ten
aanzien van het Nederlandse stelsel van algehele gemeenschap van
goederen? Of leiden zij een negatief waardeoordeel af uit het gegeven dat
dit stelsel niet wordt genoemd in het onderzoek?
j.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers in hoeverre
goederen en/of privévermogen van de overledene die door de gemeenschap van goederen zijn toegekomen aan de langstlevende echtgenoot
ook een sterk emotionele waarde kunnen hebben voor laatstgenoemde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

11

Zij vragen de initiatiefnemers aan wie deze gelden of goederen gewoonlijk
zullen toekomen als deze niet binnen de gemeenschap van goederen
vallen en welke uiteenlopende emoties dit met zich mee kan brengen voor
de langstlevende echtgenoot.
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor het punt van de
langstlevende echtgenoot. Wat zijn de consequenties van dit voorstel voor
het vruchtgebruik door de langstlevende van het privévermogen en het
tijdens het huwelijk verkregen vermogen uit giften of erfenissen van de
eerstgestorven echtgenoot?
4. Fiscaliteiten
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers welk bedrag zij
minimaal verstaan onder een omvangrijke nalatenschap. Kan aan de hand
van dit bedrag schematisch worden weergegeven welke gevolgen dit voor
de verschillende inkomensschijven heeft ten aanzien van de erfbelasting
die zou moeten worden afgedragen? Het betreft dan de situatie zoals de
initiatiefnemers schetsen waarbij het niet gaat om het vermogen dat
tijdens het huwelijk is opgebouwd, maar het voorhuwelijks vermogen
en/of vermogen dat krachtens erfopvolging is verkregen.
5. Uitvoerbaarheid en administratieve lasten
De leden van de VVD-fractie bekruipt het gevoel dat met het initiatiefwetsvoorstel het standaard huwelijksvermogensrecht weliswaar rechtvaardiger maar niet per definitie eenvoudiger zal worden. Hoe kijken de
initiatiefnemers aan tegen de in de literatuur en media geuite zorg dat het
initiatiefwetsvoorstel administratieve rompslomp met zich brengt, nu
partners bij een scheiding moeten kunnen aantonen over hoeveel
vermogen dan wel over welke goederen zij beschikten voor het aangaan
van het huwelijk? In de memorie van toelichting wordt de voorspelling
uitgesproken dat deze zorg ongegrond zal blijken te zijn. Maar is het niet
een rechtstreeks gevolg van dit initiatiefwetsvoorstel dat, wil men
daadwerkelijk bij echtscheiding onderscheid maken tussen privébezit en
gemeenschappelijk bezit, een administratie gedurende het huwelijk
bijgehouden dient te worden? Kunnen de initiatiefnemers voornoemde
voorspelling dan ook van een nadere motivering en praktische toelichting
voorzien? Wat is de inschatting van de initiatiefnemers over het daadwerkelijk bijhouden van een deugdelijke administratie? Is de consequentie
van het niet administreren dat het bewijsvermoeden wordt geactiveerd en
aldus de aanwezige voorhuwelijkse goederen tot de gemeenschap
moeten worden gerekend als het bewijs van de privéstatus van deze
goederen niet kan worden geleverd? In die praktijk zal er weinig veranderen afgezet tegen de huidige situatie. Hoe kijken de initiatiefnemers
tegen dit punt aan? Voorts wordt in de memorie van toelichting vermeld
dat de wet de verantwoordelijkheid voor het leveren van het bewijs bij die
echtgenoot legt die stelt dat het goed hem in privé toekomt. In het geval
hier onduidelijkheid over bestaat, kunnen echtgenoten dit oplossen door
het sluiten van een vaststellingsovereenkomst. Wordt het door deze
mogelijkheid niet te makkelijk gemaakt goederen aan de gemeenschap te
onttrekken, wat nadelig kan zijn voor een schuldeiser van één van de
echtgenoten?
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers toe te lichten in
hoeverre het realistisch moet worden geacht dat bijvoorbeeld samenwonende stellen, die pas na enkele jaren besluiten te trouwen, een goede
administratie bijhouden van hun voorhuwelijks vermogen. Gaan de
initiatiefnemers ervan uit dat deze stellen vanaf het begin van de relatie
precies bijhouden en administreren wie precies wat heeft aangeschaft en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

12

uit wiens vermogen de aanschaf is betaald En (nog preciezer) voor welk
gedeelte de beide partners uit hun vermogen hebben bijgedragen aan
samen aangeschafte goederen of zaken? Of gaan de initiatiefnemers
ervan uit dat deze stellen voorafgaand aan hun huwelijk alsnog een
inventarisatie maken en vastleggen welke zaken en goederen in welk van
beider vermogens vallen? Deze leden plaatsen voorts vraagtekens bij de
redenering van de initiatiefnemers dat het niet erg is als stellen dit niet
doen. Een goed valt immers alsnog in de gemeenschap bij gebrek aan
bewijs dat iets aan één van beide echtelieden toebehoort. Deze leden
vragen of het wel zinvol is om het gehele stelsel ingrijpend te wijzigen als
het resultaat doorgaans toch hetzelfde zal zijn. Voorts maken deze leden
zich zorgen over, een toename van het aantal juridische geschillen over de
vraag tot wiens vermogen een bepaald goed behoort ten gevolge van
begrijpelijkerwijs gebrekkige administratie vooraf. Zij vragen hoe de
initiatiefnemers naar dit risico kijken, gelet op het feit dat deze leden
menen dat een doelstelling van het Nederlandse beleid zou moeten zijn
dat een onnodige juridische strijd tussen echtelieden zoveel mogelijk
moet worden voorkomen.
De leden van de SP-fractie maken zich enige zorgen over de opmerking
van de initiatiefnemers dat de terugvindbaarheid van vele berichten op
sociale media een goed voorbeeld is van de voortgaande digitalisering die
het gemak van bewijslevering in de toekomst zal vergroten. Moeten deze
leden hieruit opmaken dat de initiatiefnemers het een goede zaak vinden
dat aanstaande ex-echtelieden elkaars Facebook gaan afspeuren naar
belastende berichten die zij in een gerechtelijke procedure tegen de ander
kunnen inzetten als bewijsmateriaal? Deze leden vragen of dit een richting
is die de initiatiefnemers in willen slaan, nu al meerdere ter zake
deskundige organisaties hebben gewaarschuwd voor een toename van
het aantal conflicten ten gevolge van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemers na de gestelde
vragen van voornoemde leden bij onderhavig initiatiefwetsvoorstel nog
van mening zijn dat er maar één argument bestaat tegen invoering van
een beperkte gemeenschap van goederen. Deze leden vragen indien een
argument tégen beperkte gemeenschap van goederen, bijvoorbeeld een
met een emotionele component, dat niet wordt genoemd noch wordt
erkend in de vakliteratuur als zijnde een argument, dit door de initiatiefnemers dan niet wordt beschouwd als een ter zake doende argument.
Kunnen er voorbeelden worden gegeven van de wijze waarop berichten
op media juridisch gezien bewijs kunnen vormen voor het aantonen van
privébezit?
De aan het woord zijnde leden vragen de initiatiefnemers in hoeverre de
vergelijking opgaat met het gegeven dat er nog nooit tot de Hoge Raad
toe is geprocedeerd over de vraag of goederen tot privébezit horen of tot
de gemeenschappelijke boedel, inzake onderhavig initiatiefwetsvoorstel.
Zij verwijzen in dat kader naar hun eerdere vraag dat de mogelijkheid dat
één van de echtgenoten in tegenstelling tot en in het nadeel van de ander
als gevolg van onderhavig initiatiefwetsvoorstel een administratie gaat
bijhouden en dit een sterk juridiserend effect zal hebben in vergelijking
met de huidige stelsel waarin geen van de echtgenoten besluit een
administratie bij te houden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de huidige naleving van
de huwelijkse voorwaarden zoals geconstateerd kan worden bij de
beëindiging van een huwelijk met beperkte gemeenschap en hoe accuraat
de boekhouding op dit moment is van deze groep gehuwden die nu heel
bewust voor een beperking van de gemeenschap kiest. Zij verwijzen
daarbij naar de problemen rondom het verrekenbeding. Deze leden
vragen waarom de initiatiefnemers niet eerst een offensief zijn gestart om
gehuwden die kennelijk reden hebben om de gemeenschap van goederen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

13

te beperken een beter besef te doen krijgen van het belang van een
accurate boekhouding. Waarop is het optimisme gebaseerd dat burgers
die in gemeenschap van goederen willen trouwen een adequate
boekhouding zullen voeren omtrent hun bezit, inkomen en verwervingen?
Kan een inschatting worden gemaakt hoeveel gehuwden hun
boekhouding zo op orde zullen hebben dat de wet gemakkelijk uit te
voeren is?
Voornoemde leden vragen welke extra kosten het wetsvoorstel voor
gehuwden met zich meebrengt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen voorts naar de positie van
het voorhuwelijks vermogen dat door gemeenschappelijke inspanning is
opgebouwd. Is dit een vierde component van vermogen en dient dit ook
apart geadministreerd te worden? Als de echtgenoten dit vermogen tot de
gemeenschap van goederen willen laten behoren, zullen zij de huwelijkse
voorwaarden moeten laten opstellen. Zij voorzien een lastenverzwaring
voor veel burgers en vragen of de initiatiefnemers dit effect onderkennen.
6. Consultaties
De leden van de SP-fractie constateren dat in de memorie van toelichting
enige adviezen van ter zake deskundige organisaties worden aangehaald.
Zij vragen of deze adviezen met de Kamer kunnen worden gedeeld. Voorts
zijn zij benieuwd naar de basis voor de stelling van de initiatiefnemers dat
de deskundigen zich niet herkennen in de argumenten die in de discussie
in de Tweede Kamer zijn gebruikt vóór behoud van de algehele gemeenschap. Verwezen wordt naar een aantal artikelen in vaktijdschriften.
Concrete citaten of passages waaruit deze conclusie moet worden
getrokken ontbreken echter.
De aan het woord zijnde leden merken op dat op in de memorie van
toelichting zeer stellig het standpunt wordt ingenomen dat een overgrote
meerderheid van de notariële praktijkbeoefenaars voorstander is van
invoering van de beperkte gemeenschap. Tegelijkertijd staat er ook in de
memorie van toelichting dat de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie
(KNB) bevestigt dat de meerderheid van de leden van de KNB instemt met
het oorspronkelijke wetsvoorstel tot aanpassing van de wettelijke
gemeenschap van goederen, ook al is recentelijk een veel beperktere
peiling gehouden waaruit geen duidelijke meerderheid zou blijken. Deze
leden vragen of dit laatste gegeven, in combinatie met de stevige kritiek
die juist vanuit het notariaat klinkt op dit initiatiefwetsvoorstel, de
initiatiefnemers er niet toe noopt de stelling te nuanceren dat de
overgrote meerderheid van het notariaat voorstander zou zijn van het
initiatiefwetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers waarom zij de
suggestie van de adviescommissie familie- en jeugdrecht van de
Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) zo snel van de hand wijzen
nader te onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van het voorgestelde
stelsel in vergelijking met het bestaande stelsel. Deze commissie ziet
daartoe immers aanleiding en onderbouwt dit met solide argumenten. De
initiatiefnemers geven echter aan in een dergelijk onderzoek geen heil te
zien nu over het vraagstuk al jaren wordt gediscussieerd. Deze leden
vragen of de initiatiefnemers de opvatting delen dat discussie niet
hetzelfde is als onderzoek. De argumenten van voor- en tegenstanders zijn
weliswaar bekend, maar de effecten van de voorgestelde wetswijziging
zouden wellicht nader in kaart kunnen worden gebracht. De leden van de
SP-fractie zien daar wel degelijk het nut van in en vragen de initiatiefnemers waarom zij dit geen goed idee vinden.
De leden van de SP-fractie constateren dat vooral de kritiek op het buiten
de gemeenschap houden van het voorhuwelijks vermogen breed
gedragen wordt in de verschillende vakorganisaties, zoals de Vereniging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

14

van Familierecht Advocaten en Scheidingsmediators (vFas), de Koninklijke
Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG), de NOvA en de
KNB. Deze leden vragen of de initiatiefnemers deze zorgen niet te snel
terzijde schuiven. De enige organisatie die positief is over dit aspect lijkt
NN. Van deze organisatie suggereren de initiatiefnemers vervolgens dat
dat de enige organisatie is met recht van spreken, omdat dit de enige
organisatie is die zelf onderzoek heeft gedaan naar de wenselijkheid van
de voorgestelde wijziging. Deze leden vragen opnieuw uit wie de
testgroep bestond met betrekking tot het onderzoek van NN? Als dit
mensen waren die toch al naar een notaris gingen, bijvoorbeeld voor het
maken van huwelijkse voorwaarden, plaatsen deze leden nadrukkelijk
vraagtekens bij de representativiteit van dit onderzoek.
De aan het woord zijnde leden vragen de initiatiefnemers voorts de
stelling toe te lichten dat de KBvG het kennelijk ook een probleem acht dat
in het huidige stelsel steeds uitsluitingsclausules moeten worden
gemaakt. Kunnen zij deze opmerking citeren uit het advies van de KBvG
waaruit dit zou blijken? Deze leden vragen voorts te reageren op de
stelling van de KBvG dat het initiatiefwetsvoorstel aan de kant van de
schuldenaar beperkingen inhoudt maar niet aan de kant van de schuldeiser en dat er daarom sprake zou zijn van een schijnzekerheid. Hierop
zeggen de initiatiefnemers slechts dat de KBvG teveel redeneert vanuit de
schuldeiser. Op het juridische argument van de KBvG gaan zij echter niet
in. Graag zien deze leden dat initiatiefnemers hierop alsnog op juridischinhoudelijke wijze reageren. Eveneens vragen zij of het initiatiefwetsvoorstel op enigerlei wijze de positie van schuldeisers verslechtert ten
opzichte van de huidige situatie.
De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemers kunnen nagaan
bij de KNB of zij het verschil kunnen verklaren ten aanzien van de
uiteenlopende uitslagen van de peilingen die zij onder haar leden heeft
gehouden over de invoering van een beperkt stelsel van gemeenschap
van goederen.
Deze leden vragen voorts expliciet in te gaan op de opmerkingen van de
KNB dat er geen onderzoek is gedaan of de meerderheid van de groep
van in gemeenschap van goederen gehuwden een bewuste keuze
hiervoor heeft gemaakt. De initiatiefnemers zijn ingegaan op het
draagvlak voor het beperkte stelsel. Klopt het echter dat er geen
onderzoek is gedaan onder gehuwden naar de bewuste keuze die gemaakt
is om in gemeenschap van goederen te trouwen? Als dit het geval is,
delen de initiatiefnemers dan de opvatting dat een dergelijk onderzoek
kan bijdragen aan een weloverwogen beoordeling van het initiatiefwetsvoorstel? Zijn de initiatiefnemers bereid een dergelijk onderzoek uit te
(laten) voeren alvorens het initiatiefwetsvoorstel verder wordt behandeld
in het parlement?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de initiatiefnemers bekend
zijn met de fiscale lacunes die de KNB in dit initiatiefwetsvoorstel
signaleert. Zij wijzen bijvoorbeeld op de onzekerheid omtrent de fiscale
gevolgen van de toevoeging van twee nieuwe leden aan artikel 1:95 BW.
II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Onderdeel B (artikel 94)
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het voorgestelde artikel
1:94, derde lid, onderdeel b, BW een insluitingsclausule wordt voorgesteld. Deze clausule houdt in dat schenkers de mogelijkheid hebben om te
bepalen dat hetgeen zij nalaten of schenken toch in de gemeenschap valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

15

Het staat (aanstaande) echtgenoten echter vrij om via huwelijkse
voorwaarden af te wijken van een insluitingsclausule. Moet dit laatste
worden geregeld bij de notaris? Zien deze leden het goed dat in de
praktijk het risico groot is dat echtgenoten die een erfenis niet in de
gemeenschap willen laten vallen altijd genoodzaakt zijn dit voorshands te
regelen, aangezien het niet altijd bekend zal zijn of de erflater gebruik
heeft gemaakt van de insluitingsclausule? Dit terwijl het uitgangspunt van
het initiatiefwetsvoorstel juist is dat erfenissen automatisch buiten de
gemeenschap vallen. Hoe kijken de initiatiefnemers hier tegenaan en
welke mogelijkheden zien zij in dit geval om de voorgestelde standaard
ook daadwerkelijk in de praktijk de standaard te laten zijn?
Onderdeel C (artikel 95)
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een reactie op het artikel van
Louis Zonneveld («Wetsvoorstel beperking goederengemeenschap: een
kritische noot!»,
Echtscheidingsbulletin oktober 2014) in relatie tot zijn felle kritiek op het
voorgestelde artikel 1:95, derde en vierde lid, BW. Zonneveld maakt zich
zorgen over een arbitraire uitwerking hiervan, nu ondernemingswinsten in
het initiatiefwetsvoorstel slechts via een vergoedingsrecht in de gemeenschap vloeien voor zover dit in het maatschappelijk verkeer als redelijk
wordt beschouwd. Hij verwacht dat dit zal leiden tot een stroom van
jurisprudentie en tot grote onduidelijkheid, rechtsonzekerheid en hoge
proceskosten. Vinden de initiatiefnemers het wenselijk dat straks van
geval tot geval moet worden vastgesteld welke vergoedingen in de
gemeenschap zullen vallen en welke niet, ten bedrage van de winsten en
verliezen van de onderneming, afhankelijk van wat op dat moment in het
maatschappelijk verkeer als redelijk wordt beschouwd? Daarnaast vragen
deze leden een reactie op de kritiek van Zonneveld betreffende de
vruchten van verknochte goederen. Waarom zouden vruchten van
verknochte goederen en hetgeen geïnd wordt van een verknochte
vordering in de gemeenschap moeten vallen? Het gaat hierbij om artikel
1:94, zesde lid, BW in het initiatiefwetsvoorstel.
Onderdeel D (artikel 96)
De leden van de SP-fractie merken op dat op grond van artikel 1:96, derde
lid, BW het verhaal van een schuldeiser voor wat betreft een niet tot de
gemeenschap behorende schuld van één der echtgenoten straks beperkt
is tot de helft van de opbrengst van het uitgewonnen goed. Uit artikel 63
Faillisementswet (Fw), dat in het initiatiefwetsvoorstel niet wordt
aangepast, volgt echter dat een faillissement van één der echtgenoten
wordt behandeld als faillissement van de gemeenschap. Is dit in lijn met
de bedoeling van de initiatiefnemers? Of is het wenselijk artikel 63 Fw aan
te passen, in samenhang met het voorgestelde artikel 1:96, derde lid, BW?
Wat is de verhouding tussen de voornoemde wetsartikelen?
De aan het woord zijnde leden hebben uit de rechtspraktijk het idee
aangedragen gekregen dat wellicht de niet-gefailleerde echtgenoot ook
een overnamerecht kan krijgen van goederen die in eenvoudige gemeenschap deels toebehoren aan de failliet en deels aan de andere echtgenoot.
Dit overnamerecht zou kunnen worden gecodificeerd door middel van
toevoeging van een lid aan een wetsartikel daaromtrent in titel 6 van Boek
1 BW dat van toepassing is op alle echtgenoten, dus onafhankelijk van het
huwelijksvermogensregime. Volgens de aandrager zou het in de rede
liggen de andere echtgenoot, op grond van de bijzondere huwelijksband
die uit de aard van het instituut huwelijk bestaat tussen echtgenoten naar
analogie van het komende artikel 1:96, derde lid BW, een dergelijk
overnamerecht toe te kennen. Dit omdat een onverdeeld aandeel in een
goed niet is uit te winnen en door toekenning van een overnamerecht aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

16

de andere echtgenoot – ook bij uitsluiting van iedere gemeenschap van
goederen – onnodige kapitaalvernietiging, (waaronder ook te begrijpen
verhuiskosten en vernietiging van verdiencapaciteit alsmede een onnodig
beroep op sociale voorzieningen) kan worden voorkomen. Dit overnamerecht komt na invoering van het onderhavige initiatiefwetsvoorstel
immers wel te bestaan tussen in wettelijke gemeenschap van goederen
gehuwde echtgenoten, maar niet bij gelijksoortige huwelijkssituaties.
Deze leden ontvangen graag een reactie op dit punt.
De leden van de PVV-fractie merken op dat in artikel 1:96 BW een derde lid
wordt toegevoegd dat het verhaal regelt op de goederen van de gemeenschap voor een niet tot de gemeenschap behorende schuld van een
echtgenoot. Een soortgelijke regeling was aanvankelijk onderdeel van de
Wet aanpassing wettelijke gemeenschap van goederen
(Kamerstuk 28 867), maar dit is bij nota van wijziging geschrapt. Deze
leden hebben de betreffende nota van wijziging bekeken en hebben
begrepen dat deze regeling is geschrapt wegens een aantal bezwaren,
zoals het feit dat een privéschuldeiser door de regeling kan worden
genoopt om voor een schuld gemeenschapsgoederen ter waarde van het
dubbele van de schuld uit te winnen, aangezien de helft daarvan immers
aan de andere echtgenoot in privé toekomt. Ook wordt gewezen op een
aantal lastige vragen met betrekking tot executie en beslagrecht, waartoe
de voorgestelde regeling aanleiding geeft. Hoewel de regering destijds al
aangaf dat over de aangevoerde bezwaren tegen de regeling discussie
mogelijk is, meende zij er verstandig aan te doen niet aan deze regeling
vast te houden. Kunnen de initiatiefnemers ingaan op die bezwaren en
waarom zij vinden dat desondanks de regeling toch ingevoerd moet
worden?
Artikel IV
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers uiteen te zetten hoe
zij verwachten dat de overgangsregeling in de praktijk zal uitwerken. Klopt
het dat met het voorgestelde overgangsrecht nog tientallen jaren oud
recht van toepassing zal zijn op bepaalde gevallen, afhankelijk van het
huwelijksjaar van de echtgenoten? Vrezen de initiatiefnemers niet voor
een ingewikkelde situatie als gevolg daarvan?
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
Adjunct-griffier van de commissie,
Tielens-Tripels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 7

17