Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 427

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juli 2020
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de verdere ontwikkeling van
de Kamer van Koophandel (KVK) als organisatie na de evaluatie van de
Wet op de Kamer van Koophandel 2014.
Bij brief van 1 maart 2018 heb ik uw Kamer geïnformeerd1 over de
uitgevoerde evaluatie op de Wet op de Kamer van Koophandel (Wet KVK).
Deze brief gaat in op de conclusies van een onderzoek gedaan door
Onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF). Uit het onderzoek van
AEF kwam naar voren dat de nieuwe Wet KVK de beoogde randvoorwaarden heeft gecreëerd om fundamentele veranderingen door te voeren
en een gemoderniseerde KVK mogelijk te maken. Tegelijkertijd concludeerde AEF dat er nog enkele belangrijke uitdagingen waren zoals het
geven van meer bekendheid aan het werk van de vernieuwde KVK, het
goed inbedden van de regionale component in de vernieuwde dienstverlening en het verder ontwikkelen en vergroten van de effectiviteit van de
innovatiestimulering. Ik heb in die brief toegezegd dat ik uw Kamer in de
loop van 2020 over de voortgang hierin zal informeren.
Ik zal hierna achtereenvolgens ingaan op de verdere transitie van de KVK,
de wijze waarop de wettelijke taken worden uitgevoerd, de nieuwe
producten en diensten en de financiering.
Transitie
De Wet op de Kamer van Koophandel 2014 heeft als doel invulling te
geven aan de wens van het kabinet om de informatie-, voorlichtings- en
ondersteunings-infrastructuur op het gebied van (internationaal)
ondernemerschap en innovatie grondig te moderniseren en te stroomlijnen. Modernisering van de KVK als organisatie heeft in de praktijk vorm
gekregen door onder meer het versimpelen van de governance en door
1

kst-32637-427
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 32 637, nr. 302.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 427

1

vraagsturing leidend te laten zijn voor de diensten en productenportefeuille. Vergaande digitalisering van de dienstverlening en opzet van het
digitale Ondernemersplein (DOP) waarbij één antwoord van de overheid
kan worden gegeven op vragen van ondernemers, hebben verder
vormgegeven aan die modernisering.
Bij de invoering van de Wet op de Kamer van Koophandel 2014 zijn de
twaalf algemeen besturen van de vroegere regionale Kamers van
Koophandel afgeschaft. Zij hebben plaats gemaakt voor één zelfstandig
bestuursorgaan, bestuurd door een kleine professionele Raad van
Bestuur, die bestaat uit vier leden2. Deze versimpeling van de governance
maakt een bedrijfsmatige besturing aan de hand van vooraf geformuleerde doelen en kritische prestatie-indicatoren mogelijk.
De KVK kreeg eveneens de vraag om de behoefte van ondernemers
leidend te maken voor het aanbod (vraagsturing) en te komen tot een
meer gestroomlijnd producten- en dienstenportfolio. De vraagsturing
wordt onder meer gewaarborgd door middel van marktonderzoek,
waartoe de KVK zelf een ondernemerspanel heeft ingericht. In dit
ondernemerspanel zitten vertegenwoordigers uit verschillende lagen en
branches van het midden- en kleinbedrijf (mkb). Dit panel wordt
doorlopend ondervraagd over verschillende thema’s, behoeften, kansen
en belemmeringen bij het ondernemen en de rol die de KVK daarin speelt
of kan spelen. De resultaten worden meegenomen in het producten- en
diensten portfolio van de KVK.
De Regionale Raden en de Centrale Raad bestaan uit vertegenwoordigers
uit het bedrijfsleven. Zij hebben een belangrijke adviesrol in de beoordeling van de samenstelling van het producten- en dienstenportfolio. Op
deze wijze wordt gewaarborgd dat ondernemers een duidelijke stem
hebben in de focus, samenstelling en prioritering in het activiteitenplan
van de KVK. De Centrale Raad zorgt voor inbreng van de doelgroepen
(ondernemers en werknemers) bij de invulling van de activiteiten en geeft
periodiek adviezen over concept activiteitenplannen en prioritering daarin.
Daarnaast heeft de Centrale Raad een rol bij de uitvoering van de
concurrentietoets die de Wet KVK aan de KVK oplegt bij het ontwikkelen
van nieuwe producten en diensten. Zij beoordeelt in dat kader of er
private aanbieders zijn die nieuwe of bestaande producten of diensten al
voortbrengen of zouden kunnen voortbrengen3. Wanneer dit toch het
geval blijkt te zijn is het onder de Wet KVK mogelijk dat ondernemers een
mededingingsklacht kunnen indien. Dit is de afgelopen tijd niet
voorgekomen.
Een recent voorbeeld van de waarde van vraagsturing en de adviezen van
de Centrale Raad en Regionale Raden is de inzet van het KVK Coronaloket.
De KVK heeft in deze crisis een centrale rol in de informatievoorziening
naar ondernemers. Online en telefonisch zijn in minder dan 3 maanden
tijd bijna 3 miljoen vragen van ondernemers via de website en 1.500
vragen per dag via telefoonlijnen, beantwoord. Snel toegankelijke en
gemakkelijke bruikbare informatie is onderdeel van de vernieuwde
dienstverlening van de KVK. Dit is een voor ondernemers belangrijke
service die duidelijk maakt (gelet op de gerealiseerde bereik- en waarderingscijfers) wat de rol van de KVK als eerstelijns loket voor informatie en
advies ten behoeve van ondernemers in Nederland, behelst.

2
3

Kamerstuk 32 637, nr. 199.
Kamerstuk 32 637, nr. 302.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 427

2

Taken
De KVK kent vijf wettelijke taken te weten: het geven van informatie en
advies, regio- en innovatiestimulering, beheer van de fysieke en digitale
ondernemerspleinen en het beheer van het Handelsregister.
1. Het geven van informatie en advies
In 2020 kunnen grote groepen ondernemers hun gegevens in het
Handelsregister digitaal wijzigen en inzien en binnen afzienbare tijd is ook
het volledig digitaal inschrijven van een onderneming mogelijk. Het geven
van informatie en advies verloopt in toenemende mate via de digitale
kanalen en moderne vormen als actieve webcare, live chats en chatbots.
Een belangrijk gevolg van deze verregaande digitale dienstverlening is dat
de noodzaak voor het houden van fysieke front offices langzaam aan
afneemt. Het lijkt erop dat dit effect door corona nog versterkt en versneld
is. De KVK neemt sinds de coronacrisis een stijging waar in digitale
opgaven en een lichte daling in fysieke post aanbod. Steeds meer
ondernemers geven de voorkeur aan het gebruik van digitale communicatiekanalen boven een bezoek aan de balie. De KVK ziet dat het aantal
klanten dat gebruik maakt van de nu nog bestaande front offices gestaag
terug loopt. Het aantal kantoren van de KVK in de regio is met ingang van
de wetswijziging in 2014 al teruggebracht van 55 naar 19 vestigingen en
zal de komende jaren naar 2024 toe verder teruglopen naar een beoogd
aantal van zes, waarvan vijf als fysiek Ondernemersplein. Daarmee zal de
KVK niet wég zijn uit de regio. De vijf Ondernemerspleinen zijn gevestigd
in Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Eindhoven en Arnhem). Er is in
nagenoeg heel Nederland een ondernemersplein te bereiken met
maximaal een uur reistijd.4 De KVK blijft dus actief in de regio. Dit raakt
aan een andere wettelijke taak; namelijk regiostimulering.
2. Stimulering economische ontwikkeling in de regio
De KVK heeft verder de wettelijke taak om de economische ontwikkeling
in de regio te stimuleren. De evaluatie uit 2017 geeft aan dat deze
stimulering in het verleden vooral werd vormgegeven door het faciliteren
van regionale projecten en overlegstructuren. Door de taakstelling en de
opdracht om meer te doen voor ondernemers met minder middelen, is
ook hier de dienstverlening vergaand gedigitaliseerd maar in de beleving
van stakeholders ook gemarginaliseerd.
Door de uitwerking van landelijke productontwikkeling regionaal te
differentiëren en waar mogelijk of functioneel in de landelijke
KVK-dienstverlening rekening te houden met relevante regionaalspecifieke ondernemers-thema’s, kan de KVK een rol van betekenis spelen
ten behoeve van de lokale ondernemers. Daarnaast kan in samenwerking
met de regionale stakeholders (zoals Economie Boards), RVO.nl en ROM’s,
de KVK zich nog meer inspannen voor een betere stroomlijning van de
dienstverlening in de regio. De huidige regio’s kenmerken zich momenteel
door vele initiatieven en uiteenlopende samenwerkingsverbanden5.
3. Online ondersteuning voor ondernemers bij communicatie met
overheid
Naast de fysieke ondernemerspleinen, beheert de KVK het digitale
Ondernemersplein, waar ondernemers voor al hun communicatie met de
overheid online terecht kunnen. Dit is een van de twee nieuwe taken die
de KVK zijn toebedeeld bij de wetswijziging in 2014. De KVK werkt, samen
4
5

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1686.
Kamerstuk 29 697, nr. 23 en Kamerstuk 34 687, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 427

3

met alle belangrijke publieke aanbieders, zoals de Belastingdienst en
UWV. Via Ondernemersplein.nl heeft de ondernemer toegang tot een
geïntegreerd aanbod van actuele voor hem relevante informatie, zodat hij
niet steeds weer moet zoeken naar informatie of kansen mist. De
verregaande digitalisering van de dienstverlening, zoals de KVK dat
voorstaat betekent dat de ondernemer 24 uur per dag, 7 dagen in de week
terecht kan op het Digitale OndernemersPlein. Voor ondernemers levert
dit duidelijkheid, tijdwinst en een verlaging van de (transactie)kosten op.
4. Stimuleren innovaties bij mkb
De wetgever heeft de KVK in 2014 de taak toegewezen om innovaties in
het mkb te stimuleren door middel van advies en begeleiding. Voor het
toekomstig verdienvermogen van het mkb zijn publieke en private
investeringen in onderzoek en innovatie noodzakelijk zodat het mkb kan
bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke opgaven en zo de
economische kansen daarvan kan benutten. Er is een behoefte bij een
deel van het mkb om te innoveren en productiviteitsgroei te realiseren,
mede ingegeven door de steeds sneller veranderende wereld om ons
heen. De KVK groeit in haar rol als informatiebron en ondersteuner van
bedrijven die willen starten met het ontwikkelen van innovatie alsmede
bedrijven die op zoek zijn naar innovaties om toe te passen. Zij trekt
daarin op met andere private en publieke partijen zoals bijvoorbeeld de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) en de Regionale
ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s).
5. Privacy bescherming versus openbaarheid van het Handelsregister
Een kerntaak van de KVK, vastgelegd in het Handelsregisterwet, is het
beheren van het Handelsregister met als hoofddoel het bieden van
rechtszekerheid in het economisch verkeer. Dat vereist openbaarheid van
de gegevens die in het Handelsregister worden vastgelegd. Deze
openbaarheid is in toenemende mate op gespannen voet komen te staan
met de behoefte aan privacy en de daaraan verbonden wetgeving. Een
veel gehoorde klacht van ondernemers is dat hun gegevens, opgenomen
in het Handelregister, ongevraagd gebruikt worden voor acquisitie en
andere doelen. Aan de andere kant is er in de maatschappij een steeds
sterkere roep om gegevens die door de overheid zijn verzameld, als open
data, gratis beschikbaar te stellen om daarmee innovatie te bevorderen en
ondernemers nieuwe kansen te bieden.6
De KVK heeft een aantal maatregelen genomen om handelsregistergegevens om te zetten in open data die, tot een bepaalde limiet, gratis voor
iedereen beschikbaar is.7 Iedere ondernemer kan, via een
handelsregister-app, gratis beschikken over handelsregisterinformatie met
betrekking tot collega-ondernemers en voor onderzoeksdoeleinden is
geanonimiseerde handelsregisterinformatie in bulk beschikbaar.
Daarnaast is met de Autoriteit Persoonsgegevens in 2018/2019 een
intensieve en constructieve discussie gevoerd over de mate waarin de
informatieproducten die door de KVK worden gevoerd voldoen aan de
AVG-richtlijnen.8 Dit heeft geleid tot aanpassing van de productcatalogus.
Zo zijn informatieproducten aangepast met het oog op privacybescherming van ondernemers. Zo wordt bijvoorbeeld het product
adressenbestand online, dat veel gebruikt werd om ondernemers te
benaderen voor direct marketing, niet langer geleverd en zullen de
6

Rondetafelgesprek Handelsregisterwet, Tweede Kamer, 11 april 2019.
Kamerstuk 32 802, nr. 28.
8
Kamerstuk 32 761, nr. 133.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 427

4

woonadressen van in het handelsregister voorkomende natuurlijke
personen standaard worden afgeschermd, – zoals dat voor bestuurders
van rechtspersonen reeds het geval was –. Dit alles met als doel
ongevraagde direct marketing en acquisitie met gegevens uit het
Handelsregister terug te dringen9. Daarnaast creëert deze aanpassing een
stukje veiligheid voor bestuurders van ondernemingen.
Verder voert de KVK, uit het oogpunt van haar maatschappelijke verantwoordelijkheid, periodiek overleg met gebruikers van Handelsregisterinformatie over de wetten en regels die op dat gebruik van toepassing zijn.
De KVK heeft geen zeggenschap meer over gegevens die zij eenmaal
verstrekt heeft, terwijl zij als houder van de bron wel wordt aangesproken
als gebruikers de regels niet in acht nemen. De verankering van het
voorbehoud op het databankenrecht in de nieuwe Handelsregisterwet
biedt meer mogelijkheden om de positie van de KVK op dit punt te
versterken. Zij kan nu voorwaarden stellen aan het gebruik van data. De
afstemming hieromtrent vindt plaats met betrokken en relevante partijen
zodat de diverse belangen zo goed mogelijk een plek krijgen. De nauwe
samenwerking met mijn ministerie is daarbij van groot belang.
Recente ontwikkelingen
In het kader van het bestrijden van witwassen van crimineel verworven
financiële middelen wordt in het UBO-register de ultimate beneficial
owner, of uiteindelijk belanghebbende vastgelegd. De KVK ontwikkelt
deze registratie momenteel in opdracht van de Ministeries van Financiën,
Veiligheid & Justitie en mijn ministerie.10 Onlangs is daar nog het
zogeheten trustregister aan toegevoegd. Deze registers, en de andere
ontwikkelingen op dit gebied vanuit Europa, zoals het Business Register
Interconnection System (BRIS), het Europees portaal waarlangs KVK
informatie op Europees niveau verstrekt en het Legal Entity Identifier (LEI),
een wereldwijd uniek identificerend nummer, maken de KVK steeds meer
tot een alomvattende houder van alle informatie die betrekking heeft op
ondernemen en ondernemers, bedrijfsleven en internationaal zakendoen.
Financiering
De KVK heeft alle kosten die gemoeid waren, en ten dele nog gemoeid
zijn, met de transitie uit eigen middelen gefinancierd. Nu de transitie zo
goed als achter de rug is rijzen er enkele nieuwe, niet onaanzienlijke,
financiële risico’s die de aandacht vragen om de robuuste financiering van
het Handelsregister voor de toekomst te kunnen waarborgen. Een eerste
schatting betreft een totaal bedrag tussen de € 70 tot € 80 miljoen aan
kostenverhoging en inkomstenderving.
Het betreft met name de volgende ontwikkelingen aan de kostenkant:
• ontwikkelingen rondom de verplichte doorbelasting aan de KVK van de
kosten van de generieke digitale infrastructuur (GDI);
• de verwerking van de grote en snel toenemende stroom van
Nederlandse- en Europese wetgeving die moet worden verwerkt in
KVK-registers en -informatiesystemen;
• het absorberen van de eisen die voortvloeien uit de vitaal-verklaring
van het Handelsregister voor de e-overheidsinfrastructuur, en het
doorvoeren van maatregelen die het gevolg zijn van steeds hogere
eisen aan informatie security.

9
10

Kamerstuk 32 761, nr. 158.
Kamerstuk 34 808, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 427

5

Ook de inkomstenkant komt onder druk te staan:
• de vermindering van eigen inkomsten uit verkoop van informatieproducten door ontwikkelingen rondom open data (PSI en Company Law);
Potentieel gaat het hier om een bedrag van € 50 miljoen dat de KVK
misloopt.
Dit is een serieus punt dat uitgebreid aandacht verdiend. Ik bekijk
gezamenlijk met de KVK hoe we voor de toekomst kunnen komen tot een
structurele en duurzame financiering van de KVK.
Afsluitend
Met het voorgaande kan ik constateren dat de modernisering van de KVK
sinds de evaluatie door AEF in 2017 onverminderd op koers ligt en een
goed vervolg heeft gekregen. Ook zijn er enkele aandachtpunten voor de
komende jaren, zoals een betere stroomlijning van de dienstverlening in
de regio. Ik heb er vertrouwen in dat het Bestuur de ingezette koers naar
het realiseren van visie KVK’24 goed vast houdt. Vooral de realisatie van
het volledig digitaliseren van alle dienstverlening, de uitbouw van de
registers en de advisering aan ondernemers vind ik daarbij van groot
belang.
Ik informeer uw Kamer graag over deze realisatie met een volgende
evaluatie, uit te voeren door een extern adviesbureau, in 2024.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 427

6