Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

34 843

Seksuele intimidatie en geweld

Nr. 1022

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 mei 2023
Encryptie stelt de opsporing voor grote uitdagingen. In opsporingsonderzoeken blijkt het in veel gevallen zeer lastig en soms onmogelijk om
gegevens die nodig zijn om criminelen op te sporen te verkrijgen. Ook in
gevallen waarin dat volgens de wet is aangewezen. Deze uitdagingen zijn
vooral aan de orde bij diensten die gebruik maken van end-to-end
encryptie. Tegelijk is sterke encryptie van groot belang voor de beveiliging
van communicatie.
Het vinden van oplossingen die voldoende recht doen aan alle betrokken
belangen is lastig. Dit dilemma werd ook geschetst door het lid Slootweg,
die tijdens het tweeminutendebat op 20 april jl. (Handelingen II 2022/23,
nr. 77, Tweeminutendebat Uitvoering motie Van Raan c.s. over end-to-end
encryptie in stand houden (Kamerstuk 26 643, nr. 908)) zorgen heeft geuit
over het gebrek aan rechtmatige toegang tot communicatie wanneer
gebruik wordt gemaakt van interpersoonlijke communicatiediensten zoals
Whatsapp of Signal. Dit gebrek belemmert de opsporings- en inlichtingendiensten in hun wettelijke taak de samenleving veilig te maken. Ik deel
deze zorgen en vind ik het van belang dat de mogelijkheden van de
opsporing om criminaliteit tegen te gaan effectief en adequaat zijn. Om zo
te voorkomen dat criminelen vrij spel hebben, onder andere bij het
verspreiden van online materiaal van seksueel kindermisbruik. De door
het lid Slootweg c.s. (Kamerstuk 26 643, nrs. 1009 en 1010) ingediende
moties op dit onderwerp staan echter op gespannen voet met de op 5 juli
2022 aangenomen (Handelingen II 2021/22, nr. 100, item 28) motie van het
lid Van Raan (Kamerstuk 26 643, nr. 885), waarin de regering wordt
verzocht niet akkoord te gaan met (Europese) voorstellen die end-to-end
encryptie onmogelijk maken. Mede hierom heb ik de moties van het lid
Slootweg moeten ontraden.1
In hetzelfde debat op 20 april diende het lid Van Ginneken c.s. (Kamerstuk
26 643, nr. 1011) een motie in over de Europese Verordening ter
1

kst-26643-1022
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Zie ook Kamerstuk 26 643, nr. 383 (kabinetstandpunt encryptie 2016).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1022

1

bestrijding en voorkoming van seksueel kindermisbruik. Hierin wordt de
regering verzocht om:
«ervoor te zorgen dat het voorstel geen encryptie bedreigende chatcontrol
bevat, zoals client side scanning, en anders de verordening niet goed te
keuren»
Deze motie heb ik met klem ontraden. Gelet op het belang van de
onderwerpen waar het hier om gaat, namelijk het opsporen en bestrijden
van online materiaal van seksueel (kinder)misbruik, wil ik mijn redenen
hiervoor in deze brief nogmaals aan uw Kamer toelichten.
Nederland staat al jarenlang op nummer één als het gaat om het hosten
van online materiaal van seksueel kindermisbruik in de Europese Unie.2
Dat is om stil van te worden. Het zorgt er terecht voor dat Nederland op
zijn verantwoordelijkheid wordt aangesproken om de bestrijding van dit
materiaal zo effectief mogelijk aan te pakken. Die verantwoordelijkheid
moeten we ook pakken. Het maakt ons schatplichtig naar alle slachtoffers
die op dit materiaal staan afgebeeld, en hun naasten. Interpersoonlijke
communicatiediensten worden steeds vaker gebruikt om dit online
materiaal, waaronder beelden en video’s, te verspreiden. We hebben het
vaak over «online materiaal», «beelden», of «video’s». Maar achter dit
digitale materiaal gaat een verschrikkelijke fysieke waarheid schuil waar
we onze ogen niet voor mogen sluiten.
De onderwerpen in deze motie raken aan wezenlijke zaken. Er worden
daarbij uiteenlopende waarden, die wij in onze democratische rechtsstaat
centraal hebben staan, aan de orde gesteld. Met deze motie wordt pijnlijk
duidelijk hoe moeilijk het kan zijn om tot een goede balans te komen in de
belangenafwegingen die moeten worden gemaakt als fundamentele
waarden met elkaar lijken te botsen. In dit geval is er de absolute
noodzaak om het bestaan en de verspreiding van online beeldmateriaal
van seksueel kindermisbruik te voorkomen. Maar geldt tegelijkertijd dat
we grondrechten, zoals de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer,
moeten beschermen.
Uw Kamer weet dat op dit moment in Brussel wordt onderhandeld over
een voorstel voor een verordening van de Europese Unie die regels bevat
om bedrijven onder strenge voorwaarden te verplichten om beeldmateriaal van online seksueel misbruik te detecteren. In Brussel pleit
Nederland voor een verordening die voldoet aan de motie van het lid Van
Raan c.s., die in juli vorig jaar door uw Kamer is aangenomen en die de
regering verzoekt end-to-end encryptie in stand te houden en Europese
voorstellen die dat onmogelijk maken niet te steunen.
Daarbij zoek ik binnen het kader van die motie en de toezegging aan uw
Kamer om deze motie uit te voeren naar de mogelijkheden die er wél zijn
om tot regels te komen voor een effectieve bestrijding van seksueel
kindermisbruik. Want die regels zijn helaas hard nodig. Daarbij wil ik
ervoor zorgen dat Nederland een positieve bijdrage levert aan de aanpak –
en niet nagenoeg alleen komt te staan met een vroegtijdige afwijzing van
voorstellen in de Verordening waar zich vooralsnog een grote
meerderheid van Europese lidstaten achter schaart. Ik wil voorkómen dat
Nederland door een vroegtijdige afwijzing van het voorstel geen
betekenisvolle invloed kan uitoefenen om het voorstel te verbeteren,
mede met het oog op de motie van het lid Van Raan. Immers: als de

2

Zie o.a. de jaarlijkse rapporten van INHOPE (www.inhope.org) en de Internet Watch Foundation
(www.iwf.org.uk).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1022

2

verordening wordt aangenomen, dan is Nederland daar onverkort aan
gebonden.
In mijn brief van 31 januari aan uw Kamer wordt client-side scanning
expliciet als optie benoemd om kinderpornografisch materiaal te
onderkennen.3 Op dit moment lijkt dit de enige manier waarop de
maatregelen in de verordening kunnen worden uitgevoerd zonder
end-to-end encryptie aan te tasten.
Wij kijken grondig naar elk onderdeel van het voorstel, in nauwe
samenwerking met alle betrokken ministeries. Het gaat daarbij om een
afweging tussen, kort gezegd, de eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer en het voorkomen van de verspreiding van materiaal van
seksueel kindermisbruik. Ik zal niet akkoord gaan indien op basis van de
verordening, een bedrijf kan worden verplicht op grote schaal tekstberichten en gesprekken te scannen. De inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer die dat met zich mee brengt acht ik niet proportioneel. Echter,
de mogelijkheid om online beeldmateriaal van seksueel kindermisbruik te
scannen sluit ik niet uit. Het gaat daarbij om foto’s of video’s van seksueel
kindermisbruik. Ik zal mij maximaal inzetten om, binnen de grenzen van
de motie van het lid Van Raan c.s., te zoeken naar mogelijkheden om de
omloop van dit verwerpelijke materiaal te stoppen.
Indien client-side scanning in geen geval kan en tegelijk end-to-endencryptie in stand moet blijven, dan zijn er geen mogelijkheden meer over
– dus oók niet met de komst van de Digital Service Act of andere
juridische instrumenten waarover nog wordt onderhandeld – om
materiaal van seksueel kindermisbruik te onderkennen op interpersoonlijke communicatiediensten. Het is echter bekend dat juist deze diensten in
toenemende mate voor de verspreiding ervan worden misbruikt. Die
situatie acht ik, mede gezien ook de onderhandelingspositie in Brussel,
zacht gezegd buitengewoon onwenselijk. Daarom heb ik deze motie, met
klem, ontraden.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

3

Verslag van een schriftelijk overleg over uitvoering van de motie van het lid Van Raan c.s. over
end-to-endencryptie in stand houden (Kamerstuk 26 643, nrs. 885 en 908).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1022

3