Openbaar Ministerie

College van Procureurs-Generaal
Voorzitter

Postbus 20305 2500 EH Den Haag
De Minister van Veiligheid en Justitie
mr. l.W. Opstelten
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Onderdeel
Contactpersoon
Doorkiesnummer(s)
E-mail
Datum
Ons kenmerk
Uw kenmerk
Onderwerp

11 april2011

Prins Clauslaan 16
2595 AJ Den Haag
Telefoon +31 (0)70 339 96 00
telefax +31 (0)70 339 98 51

Bij beantwoording de
datum en ons kenmerk
vermelden. Wilt u slechts
één zaak in uw brief
behandelen

Advies conceptwetsvoorstel partiële wijziging Sr en Sv

Geachte heer Opstelten,
Per brief van 17 januari 2011 heeft u het College van procureurs-generaal gevraagd te
adviseren over het conceptwetsvoorstel tot partiele wijziging van het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enkele andere wetten. Dit wetsvoorstel
omvat een aantal technische en redactionele wijzigingen van bestaande wetgeving. Deze
wijzigingen zijn van technische of inhoudelijk ondergeschikte aard.
Daarnaast worden twee nieuwe strafbaarstellingen voorgesteld in verband met de
aanpassing van de strafwetgeving aan recente ontwikkelingen in de maatschappij en de
rechtspraktijk. In de eerste plaats wordt strafbaar gesteld het oproepen tot een
zogenoemde bank run’. In de tweede plaats beoogt dit wetsvoorstel de invoering van een
expliciete strafbaarstelling van de gevaarzetting en het hinderen van het luchtverkeer. Dit
zijn voorstellen die voorzien in een omissie, waarvoor een apart wetsvoorstel niet
noodzakelijk is en daarom worden samengevoegd in één wetsvoorstel.
Inleiding

Het College heeft met belangstelling kennis genomen van het conceptwetsvoorstel en is
gaarne bereid daarover te adviseren. Met instemming is kennis genomen van het feit dat
de gevaarzetting en het hinderen van het luchtverkeer expliciet strafbaar wordt gesteld.
Met deze strafbaarstelling wordt voorzien in een in de praktijk levende behoefte. Over dit
onderwerp heeft het College een enkele technische opmerking.

PaGIB&SIl 1 april 2011

Voorts wenst het College inhoudelijk in te gaan op één onderwerp, de strafbaarstelling
‘oproepen tot een bank run’. Ten slotte meent het College er vanuit overwegingen van
efficiëntie in het wetgevingsproces goed aan te doen nog een aantal onderwerpen aan te
dragen die ieder voor zich ook geen apart wetgevingstraject rechtvaardigen, technisch
eenvoudig van aard zijn en waarvan de praktijk graag zou zien dat in een wettelijke
regeling wordt voorzien. Deze onderwerpen betreffen achtereenvolgens:
1. de bevoegdheid van politieboa’s bij de handhaving van de Opiumwet en de Wet
wapens en munitie;
2. het ontbreken van BOB-bevoegdheden in zaken waarin onderzoek moet worden
gedaan naar het schenden van ambts- of beroepsgeheim (artikel 272 Sr);
3. een onvolkomenheid met betrekking tot griffiebetekeningen in Mulderzaken;
4. het ontbreken van een beroepsmogelijkheid voor het OM in het geval van
toewijzing verzoek schorsing ter terechtzitting op grond van artikel 406 Sv;
5. het ontbreken van een beroepsmogelijkheid voor het OM in het geval van
toewijzing verzoek verklaring einde zaak op grond van artikel 36 Sv.
Wellicht dat deze onderwerpen, of een aantal daarvan, tegelijk met dit wetsvoorstel kunnen
worden meegenomen.
Strafbaarstelling gevaarzetting luchtverkeer
De technische opmerkingen van het College over deze strafbaarstelling betreffen de wijze
waarop de overtreding in artikel 429 Sr wordt vormgegeven. Er wordt een nieuw zesde
onderdeel toegevoegd, waarin wordt bepaald dat strafbaar is “hij die zich vanaf de grond
zodanig gedraagt dat gevaar voor het luchtvaartverkeer wordt veroorzaakt of kan worden
veroorzaakt of dat het verkeer in de lucht wordt gehinderd of kan worden gehinderd.”
De vraag is of het begrip “luchtvaartverkeer” een andere betekenis heeft dan de zinsnede
“verkeer in de lucht”. Het College zou de suggestie willen doen voor de overtreding van
artikel 429 Sr het begrip “luchtverkeer” uit de Wet Luchtvaart te gebruiken. In artikel 1.1
van de Wet Luchtvaart wordt het begrip “luchtverkeer” gedefinieerd als: “het geheel der
verplaatsingen van luchtvaartuigen in de lucht of op een luchthaven, alsmede het gebruik
van het luchtruim door toestellen die geen luchtvaartuigen zijn.” Dat dekt de lading geheel
van wat de strafbaarstelling van artikel 429 onderdeel 6 beoogt te regelen.
Strafbaar stellen van het oproepen tot een bank run
In het wetsvoorstel wordt onder een ‘bank run’ verstaan het massaal bij een bank
opvragen van eigen tegoeden. In het rapport van de Commissie DSB bank over de
gebeurtenissen rond de DSB bank in het najaar van 2009, heeft de commissie een
paragraaf gewijd aan de vraag of het oproepen tot een bank run strafbaar gesteld moet
worden. Daarbij heeft de Commissie onderkend dat de formulering van een deugdelijke
2/11

PaG/B&Sl1 1 april 2011

delictsomschrijving uitermate moeilijk zal zijn, dat ook zonder uitdrukkelijke oproep een
boodschap over een bank kan worden overgebracht die desastreuze gevolgen heeft, en
dat een formeel verbod in belangrijke mate een symbolisch karakter zal hebben. Niettemin
staat voor de Commissie buiten twijfel dat het oproepen tot een bank run niet toelaatbaar
moet worden geacht. En om die reden adviseert de Commissie de mogelijkheden van
strafbaarstelling nader te onderzoeken.
Het College verstaat de aanbeveling van de Commissie aldus, dat onderzocht moet
worden of het strafrecht daadwerkelijk iets kan betekenen in het voorkomen van een bank
run. In de memorie van toelichting wordt terecht een beschouwing gewijd aan de vraag
welk belang wordt gediend met de strafbaarstelling. Zonder enige twijfel is een stabiel
bancair systeem in onze samenleving van wezenlijk belang voor het maatschappelijk leven
in het algemeen en onze economie in het bijzonder. Juist is ook de constatering, kort
samengevat, dat banken alleen kunnen functioneren indien zij het vertrouwen van het
publiek genieten. Indien het vertrouwen van rekeninghouders of andere crediteuren
ontbreekt gaat een bank onvermijdelijk ten onder. Het beschermde belang, de stabiliteit
van het bancaire stelsel, staat dus niet ter discussie.
Waar het echter om gaat is de vraag in hoeverre het strafrecht mogelijkheden biedt om
een zodanig op de situatie toegesneden strafbepaling te ontwerpen, zodat die kan
bijdragen aan het voorkomen van een bank run. Dat is de eerste vraag die, mede gelet op
de aarzelingen van de Commissie met betrekking tot het tot stand brengen van
symboolwetgeving, in de memorie van toelichting moet worden beantwoord.
—

—

Strafbaar wordt gesteld: “Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift, aanzet tot het
verrichten van handelingen waarvan hij weet of redelijkeiwijs moet vermoeden dat ten
gevolge of naar aanleiding van die handelingen het faillissement van een bank te duchten
is, wordt gestraft met
...“

Met deze bepaling wordt strafbaar gesteld het oproepen tot het verrichten van een
volstrekt legale handeling, namelijk het eigen (spaar)tegoed opvragen bij een bank.
Het College vraagt zich in dit verband af hoe het verbod tot het oproepen tot het verrichten
van een op zichzelf legale handeling zich verhoudt tot de vrijheid van meningsuiting. De
financieel deskundige die op basis van zijn vakkennis (er is dus geen sprake van
onwaarheden, laster of smaad) het publiek aanraadt de eigen tegoeden op te nemen
zolang het nog kan, en zo mogelijk kan voorkomen dat de kleine rekeninghouder bij een
faillissement achtergesteld wordt bij preferente schuldeisers zoals de andere banken en
belastingdienst, wordt strafbaar gesteld. Is dit, gelet op de vrijheid van meningsuiting van
artikel 10 EVRM, een aanvaardbaar uitgangspunt? Gesteld dat een persoon publiekelijk
een oproep heeft gedaan om de tegoeden bij een bepaalde bank op te vragen,
bijvoorbeeld omdat hij op goede gronden meent dat de bank niet meer solvabel is, en hij
wordt daarvoor vervolgd, hoe kan een beroep op de vrijheid van meningsuiting van artikel
3/11

PaGIB&SIl 1 april 2011

10 EVRM worden gepareerd?
Maakt het voor de vervolgbaarheid uit in welke hoedanigheid de oproep wordt gedaan? In
de memorie van toelichting wordt de indruk gewekt dat de oproep van een financiële
autoriteit moet zijn uitgegaan. Maar de tekst van de wet rept niet over een bepaalde
kwaliteit die een persoon moet hebben alvorens een strafbare oproep kan worden gedaan.
Stel dat een cabaretier in een oudejaarsconference vanwege maatschappijkritische
redenen een dringende oproep doet een bepaalde bank te mijden en bestaande
rekeningen te beëindigen. Is dat een strafbare oproep? Kan de bank in dit geval aangifte
doen van strafbaar oproepen tot het massaal opvragen van de eigen tegoeden? Zo nee,
wat is dan het strafwaardige verschil tussen de financieel deskundige die de oproep doet
met de intentie om het publiek te waarschuwen voor de slechte solvabiliteit van de bank en
de cabaretier die het publiek vanuit maatschappijkritische motieven waarschuwt voor
zakendoen met deze bank?
Mogelijk is ook dat de financieel deskundige de gewraakte oproep doet in een
vraaggesprek in een actualiteitenrubriek op televisie. De presentator vraagt de financieel
deskundige indringend naar de levensvatbaarheid van de bank en vervolgens of het
publiek er niet beter aan doet om zo snel mogelijk de eigen tegoeden op te vragen, Indien
de deskundige deze vragen in voor de bank ongunstige zin beantwoordt, kan de
presentator dan worden vervolgd voor het opzettelijk uitlokken van het strafbaar oproepen
tot een bank run? Het College dringt er op aan dat in de memorie van toelichting ruim
aandacht wordt geschonken aan deze, in het maatschappelijk leven toch regelmatig
voorkomende situaties.
Het College meent dat de strafbepaling in te algemene termen is geformuleerd. Hiervoor is
de vraag al enigszins aangestipt wie de gewraakte oproep kan doen. De tekst van de wet
gaat uit van een ieder, al wordt in de memorie van toelichting de indruk gewekt dat het
moet gaan om een financiële autoriteit. Indien het de bedoeling is dat, omdat zij kunnen
voorzien dat ten gevolge van de bewuste oproep een bank aan het risico wordt
blootgesteld failliet te gaan, alleen financiële autoriteiten dit delict kunnen begaan, dan
verdient het aanbeveling dit ook in de wettekst tot uitdrukking te laten komen. Al onderkent
het College het probleem dat zich vervolgens de vraag voordoet wanneer er sprake is van
een financiële autoriteit. Dat neemt echter niet weg dat bijvoorbeeld de formulering “de
financieel deskundige” in plaats van het nu gebruikte “hij” meer recht zou doen aan de
bedoeling van de strafbepaling.
In de strafbepaling is opgenomen dat de oproep moet aanzetten tot het verrichten van
handelingen die mogelijk het faillissement van de bank tot gevolg kunnen hebben. In deze
formulering spelen twee elementen een rol die een nadere beschouwing behoeven. Het
eerste element is het “verrichten van handelingen”. Het gaat hierbij om het verrichten van
handelingen door het publiek. Alleen uit de memorie van toelichting kan worden
4/11

PaG/B&S/1 1 april 2011

opgemaakt dat hier is bedoeld het opvragen van het eigen tegoed bij de bank. Het College
vraagt zich af, omdat “het verrichten van handelingen” zo onbepaald is, of geen
formulering is te bedenken die meer recht doet aan de bedoeling. Bijvoorbeeld een
formulering als: “die een ieder aanzet tot het beëindigen van de rekening bij een bepaalde
bank” sluit meer aan bij hetgeen met het wetsvoorstel wordt beoogd.
Het tweede element betreft de mogelijkheid dat de actie zal leiden tot het faillissement van
de bank. Voor de strafbaarheid is het niet noodzakelijk dat het gevolg, het faillissement van
de bank, daadwerkelijk zal intreden. Nu kan in theorie iedere publieke uiting over een bank
schadelijk zijn en mogelijk tot een faillissement leiden. De vraag is dus wanneer het
strafrechtelijk relevante moment is bereikt dat er niet meer gesproken kan worden over een
theoretische mogelijkheid, maar dat een reëel gevaar voor faillissement van de bank is
ontstaan. Het College adviseert in de memorie van toelichting een nadere uiteenzetting te
geven over de elementen die medebepalend zijn voor het oordeel dat een reëel gevaar
voor faillissement van de bank is ontstaan.
Ten slotte vraagt het College zich af of in een andere lidstaat van de EU een vergelijkbare
strafbaarstelling kan worden aangetroffen. En zo ja, welke ervaringen met deze
strafbepaling zijn opgedaan.
Het College komt tot de conclusie dat dit onderdeel van het wetsvoorstel nog niet
voldoende is doordacht en uitgewerkt. Het College betwijfelt ten zeerste of het voorstel in
zijn huidige vorm de toets van de vrijheid van meningsuiting van artikel 10 EVRM kan
doorstaan. Voorts is het College van oordeel dat de tekst van de wet passend moet zijn
met de geest van de wet.
Het College adviseert derhalve om dit onderdeel uit het onderhavige wetsvoorstel te
schrappen. Er is meer studie nodig naar de wijze waarop een verbod tot het oproepen van
een bank run moet worden ingericht. Daarbij meent het College dat het onderwerp zich
niet leent voor een behandeling bij gelegenheid van een wetsvoorstel met wijzigingen van
technische of inhoudelijk ondergeschikte aard. Het strafbaar stellen van het oproepen tot
een bank run is zeer gecompliceerd en brengt inhoudelijk zeer ingewikkelde vragen met
zich mee. Dat vraagt om een apart wetsvoorstel, waarin deze aspecten behoorlijk kunnen
worden behandeld.

Bevoegdheden politie-boa’s
Naast politiemensen met een algemene opsporingsbevoegdheid, als bedoeld in artikel 141
van het Wetboek van Strafvordering, werken bij de politie ook zogenoemde buitengewoon
opsporingsambtenaren in dienst van de politie, de zogenoemde politie-boa’s. In het
verleden lag het accent van hun werk bij ondersteunende taken bij de politie, zoals
meldkamermedewerkers, baliemedewerkers en teleservicemedewerkers. De afgelopen
5/11

PaG/B&S/1 1 april 2011

jaren zijn echter de mogelijkheden van zowel financiële als forensische opsporing sterk
toegenomen. Hierdoor heeft de politie behoefte aan specialisten, die echter vanouds niet
bij de politie werkzaam zijn. Om die reden zijn de laatste jaren hoogopgeleide financiële en
forensische experts bij de politie ingestroomd, om haar te versterken bij de aanpak van
georganiseerde misdaad en grootschalige economische fraude. Deze deskundigen zijn
aangesteld als buitengewoon opsporingsambtenaar in de zin van artikel 142 Sv. Zij
hebben in beginsel opsporingsbevoegdheden voor alle strafbare feiten en zijn bevoegd tot
het opmaken van een ambtsedig proces-verbaal dat een sterke bewijskracht heeft.
Politie-boa’s zijn echter niet bevoegd als het gaat om de opsporing van strafbare feiten uit
de Opiumwet en de Wet wapens en munitie.
Voor de Opiumwet geldt dat de opsporingsbevoegdheid in artikel 8k, naast die van de
opsporingsambtenaren genoemd in artikel 141 Sv, is voorbehouden aan
opsporingsambtenaren in dienst bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de douane.
Ook waar het gaat om drugszaken zouden de buitengewoon opsporingsambtenaren
bevoegd moeten zijn tot bijvoorbeeld het doorzoeken van boekhoudingen of het volgen
van crimineel geld. Bovendien zouden zij ook in deze gevallen bevoegd moeten zijn tot het
opmaken van een ambtsedig proces-verbaal.
Hetzelfde geldt voor de aanvullende opsporingsbevoegdheden krachtens de artikelen 49
tot en met 52 van de Wet wapens en munitie. De opsporingsbevoegdheden worden
ingevolge artikel 49 Wet wapens en munitie voorbehouden aan de opsporingsambtenaren
genoemd in artikel 141 Sv. Dat heeft tot gevolg dat politie-boas niet bevoegd zijn voor het
onderzoek aan de kleding, het voertuig of de verpakking in geval van een gepleegd
strafbaar feit waarbij een vuurwapen is gebruikt, in geval van een door de officier van
justitie gelaste fouillering in een door de burgemeester aangewezen veiligheidsrisicogebied
of een veiligheidsfouillering op een luchthaven. En uiteraard kunnen zij derhalve ook geen
am btsedig proces-verbaal opmaken.
Het College stelt voor om de Opiumwet en de Wet wapens en munitie zodanig te wijzigen
dat ook politie-boa’s de genoemde opsporingsbevoegdheden uit kunnen oefenen.

Bevoegdheid tot opsporing schending ambt- en beroepsgeheim
De Rijksrecherche heeft de afgelopen jaren een aantal grote en politiek gevoelige
onderzoeken gedaan naar aanleiding van het schenden van ambts- en beroepsgeheim.
Het gaat in deze gevallen om het lekken van vertrouwelijke informatie. De gevolgen van dit
lekken moeten als aanzienlijk worden beschouwd; als voorbeeld kan dienen het lekken van

informatie betreffende de DSB-affaire. Niet voor niets is, mede vanuit de politiek,
aangedrongen op een grondig onderzoek naar de gang van zaken die heeft geleid tot het
publiek worden van vertrouwelijke informatie.
Ook wordt er met enige regelmaat geconstateerd dat er embargo-informatie uit
6/11

PaG/B&S/1 1 april 2011

politieonderzoeken is gelekt, waardoor opsporingshandelingen worden gefrustreerd. Dan
wordt bijvoorbeeld de verdachte getipt over zijn aanhouding of wordt bewijsmateriaal
vernietigd voordat de politie tot inbeslagneming heeft kunnen overgaan.
Een ander bekend voorbeeld zijn de onderzoeken naar aanleiding van aangiftes
betreffende het lekken van vertrouwelijke informatie verband houdend met
burgemeestersbenoemingen.
De grondslag voor het strafrechtelijk onderzoek inzake de schending van het ambts- of
beroepsgeheim is artikel 272 Sr. Op dit strafbaar feit staat maximaal 1 jaar
gevangenisstraf. Voorts wordt dit delict niet genoemd in artikel 67 Sv en is voorlopige
hechtenis niet mogelijk. Dat maakt dat de onderzoeksmogelijkheden zeer beperkt zijn.
Naast het horen van getuigen of andere betrokkenen is alleen nog mogelijk het vorderen
van gegevens ex artikel 126nd, lid 6 Sv. Het opsporingsonderzoek leidt daarom zeer
zelden tot een strafrechtelijke vervolging. In de meeste gevallen wordt zelfs geheel
afgezien van een strafrechtelijk onderzoek omdat na een oriënterend feitenonderzoek al
snel blijkt dat met de bestaande opsporingsmiddelen een strafrechtelijk onderzoek niet tot
enig resultaat zal leiden.
Het College zou graag zien dat de opsporingsinstanties in deze onderzoeken over meer
opsporingsbevoegd heden kunnen beschikken. In de eerste plaats wordt daarbij gedacht
aan de bevoegdheid van artikel 126n, de vordering aan een communicatiedienst gegevens
te verstrekken over een gebruiker van die communicatiedienst en het
communicatieverkeer met betrekking tot die gebruiker. Op deze wijze kan worden
achterhaald wie met wie heeft gebeld en wanneer.
Voorts zouden politie en Rijksrecherche moeten kunnen beschikken over de bevoegdheid
om een tap te plaatsen. Zeker in de gevallen waarin een onderzoek wordt gestart naar
aanleiding van informatie dat er vanuit de politie of rechterlijke macht wordt gelekt, zal
deze opsporingsbevoegdheid zeer goede diensten kunnen bewijzen. Daarbij past naar het
oordeel van het College wel een relativerende opmerking met betrekking tot het te
verwachten resultaat van de toepassing van de extra bevoegdheden. De ervaring leert dat
veel onderzoeken in verband met artikel 272 Sr voortijdig eindigen omdat de interne
procedures en discipline binnen de organisatie of bedrijf met betrekking tot geheime
informatie dermate onvoldoende zijn en onvoldoende worden gehandhaafd, dat de kans op
een succesvolle opsporing van degene die de informatie heeft gelekt minimaal moet
worden geacht. Voor deze situatie zal ook de gewenste uitbreiding van
opsporingsbevoegdheden weinig soulaas kunnen bieden. Maar juist in die gevallen,
waarbij de procedures en handhaving wel op orde zijn, verdient de organisatie, bedrijf of
orgaan dat de schender van de geheimhoudingsplicht actief kan worden opgespoord.
Daarom pleit het College ervoor dat artikel 272 Sr wordt opgenomen in artikel 67, lid 1
onder b van het Wetboek van Strafvordering.
7/11

PaG/B&SIl 1 april 2011

Overigens merkt het College op, dat de strafmaat van artikel 272 Sr, maximaal 1 jaar
gevangenisstraf, aan de lage kant is. Gelet op de grote maatschappelijke gevolgen die
schending van het ambts- of beroepsgeheim kunnen hebben, zou een verhoging van de
maximumstraf in de rede kunnen liggen.
Griffiebetekeningen
Sinds de regelgeving rond griffiebetekeningen van kracht is geworden per 1 november
2006 is het CJIB verplicht in zogenoemde Mulder-zaken afschriften van kennisgevingen
verhaal zonder dwangbevel’ aan de griffier van de rechtbank, sector kanton, van het
arrondissement waar de zaak zal dienen toe te zenden. In 2009 is 125.000 keer getracht
verhaal zonder dwangbevel toe te passen. Naar schatting in ongeveer 35.000 gevallen is
de uitreiking van de kennisgeving niet gelukt en dient de griffiebetekening te worden
toegepast. Dat betekent dat het CJIB de adresgegevens verifieert en dat de kennisgeving
via de gewone post aan de betrokkene wordt toegezonden. Daarnaast is het CJIB verplicht
een afschrift van deze kennisgeving te sturen naar de griffie van de rechtbank, sector
kanton, van de woonplaats van betrokkene. Deze toezending betekent voor de griffies dat
zij afschriften ontvangen, terwijl deze zaken nog niet bekend zijn bij de griffies en/of de
parketten. Er is derhalve geen dossier voorhanden waar deze kennisgeving aan kan
worden toegevoegd. Slechts wanneer betrokkene verzet instelt zal de rechtbank een
dossier aanmaken. Uit de naar schatting 35.000 griffiebetekeningen vloeien ongeveer 600
verzetprocedures per jaar voort.
In de praktijk zal het CJIB, in geval verzet is ingesteld, met het commentaar op het verzet
ook een afschrift van de kennisgeving van verhaal en de akte van uitreiking meesturen. Dit
betekent dat de griffie het betreffende afschrift niet meer in de stapel afschriften hoeft op te
zoeken, zodat de griffiebetekening door het CJIB eigenlijk overbodig is.
—

—

Hier kan met een korte klap een zinvolle besparing op de bureaucratie worden
gerealiseerd. Het CJIB dient voor ongeveer 35.000 gevallen een kopie te draaien, het
juiste kanton te zoeken en de stukken te versturen, terwijl dat in slechts 600 gevallen
noodzakelijk is. De griffies op hun beurt moeten deze 35.000 kopieën ontvangen en
bewaren (of weggooien, want zij worden niet gebruikt) en krijgen voor die 600 gevallen dat
er daadwerkelijk verzet wordt ingesteld een nieuw exemplaar van het CJIB. Het College
pleit er daarom voor dat de regeling voor de verplichte toezending van de kennisgeving
aan de griffie door het CJIB, ex artikel 588, lid 3, onder c Sv (jo artikel 3 lid 1 Besluit
kennisgeving gerechtelijke mededelingen) wordt gewijzigd.

Artikel 406 Sv Ter terechtzitting schorsen voorlopige hechtenis
In artikel 404 Sv wordt geregeld wie, waartegen, in welke gevallen appel kan aantekenen
8/11

PaG/B&S/1 1 april 2011

tegen uitspraken van de rechtbank in eerste aanleg gewezen. Het rechtsmiddel hoger
beroep staat open voor de officier van justitie. Uit artikel 404 Sv volgt dat appel kan worden
ingesteld tegen einduitspraken en tussenuitspraken (andere gedurende het onderzoek ter
terechtzitting gegeven beslissingen).
Artikel 406 Sv regelt de concentratie van het appel. Om te voorkomen dat de voortgang
van het hoofdgeding wordt belemmerd, is bepaald dat tegen vonnissen die geen
einduitspraken zijn, het hoger beroep slechts tegelijktijdig met dat tegen de einduitspraak is
toegelaten. Dus wanneer er (nog) geen appel tegen de einduitspraak mogelijk is of
wanneer dit niet wordt ingesteld, is ook geen appel tegen een tussenuitspraak mogelijk.
In het tweede lid van artikel 406 Sv wordt hierop een uitzondering gemaakt voor enkele ter
zitting gegeven beslissingen over voorlopige hechtenis. Hoger beroep kan worden

aangetekend tegen:
1. het bevel tot gevangenhouding of gevangenneming;
2. afwijzing van een verzoek tot opheffing van het bevel tot gevangenhouding of
gevangenneming.
Hoger beroep kan niet worden aangetekend tegen een door de rechter ter terechtzitting
genomen beslissing aangaande de schorsing van de voorlopige hechtenis.
Hiermee loopt de regeling van het aantekenen van hoger beroep met betrekking tot
beslissingen ter terechtzitting aangaande de schorsing van de voorlopige hechtenis uit de
pas met de regeling van hoger beroep tegen beschikkingen (alle beslissingen van de
rechter buiten de terechtzitting genomen). In artikel 446 Sv wordt geregeld dat voor zover
niet andere bepalingen het recht van hoger beroep van het openbaar ministerie regelen,
van alle beschikkingen van de rechtbank of rechter-commissaris waarbij een vordering van
het openbaar ministerie niet is toegewezen, de officier van justitie binnen veertien dagen in
beroep kan komen bij rechtbank of gerechtshof. Specifiek met betrekking tot beschikkingen
van de rechter-commissaris of van de rechtbank tot schorsing, of tot wijziging van de
schorsing, staat op grond van artikel 87 Sv voor de officier van justitie hoger beroep open
bij de rechtbank respectievelijk het gerechtshof.
Het College zou ervoor willen pleiten dat het tweede lid van artikel 406 wordt aangevuld
met beslissingen aangaande de schorsing van de voorlopige hechtenis. Het is al eens
voorgekomen dat de voorlopige hechtenis van een verdachte in een ernstige zaak van
huiselijk geweld door de rechter op de terechtzitting is geschorst. Daarmee moest de
verdachte worden vrijgelaten, terwijl daar naar het oordeel van de officier van justitie geen
enkele aanleiding voor was in verband met de vrees voor herhaling van het huiselijk
geweld. Het zal duidelijk zijn dat het openbaar ministerie in dergelijke gevallen graag de
beslissing om de voorlopige hechtenis te schorsen in appel aan een hogere rechter wil
voorleggen.
Artikel 36 Sv Verklaring dat de zaak is geëindigd

9/11

PaGIB&SIl 1 april 2011

De verdachte heeft op grond van artikel 36 Sv het recht om de rechter te verzoeken, indien
duidelijke vervolgingshandelingen door het openbaar ministerie uitblijven, aan een reeds
aangevangen vervolging een einde te maken. De verdachte kan zo een einde maken aan
de onzekerheid of zijn zaak wordt doorgezet. Bovendien kan hij na beëindiging van de
zaak schadevergoeding vragen voor onterecht ondergane voorlopige hechtenis of
vergoeding voor gemaakte kosten. Dit verzoek wordt behandeld op de zogenoemde
rekestenzitting, waarbij de zaak vaak slechts enkelvoudig wordt behandeld.
In het recente verleden heeft de enkelvoudige rekestenkamer van de rechtbank op deze
wijze een einde gemaakt aan een grootschalig opsporingsonderzoek van de Nationale
Recherche, betreffende onder meer witwassen. Tijdens de behandeling van het verzoek is
door het openbaar ministerie aangegeven dat het onderzoek in volle gang was.
Desondanks heeft de rechter geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid van het tweede
lid van artikel 36 Sv om het openbaar ministerie de gelegenheid te geven binnen een
bepaalde periode met concrete resultaten te komen. Het verzoek van de twee verdachten
werd gegrond verklaard en de rechter beëindigde de zaak. Hoger beroep of cassatie is niet
mogelijk. In deze zaak heeft het openbaar ministerie nog getracht gebruik te maken van de
mogelijkheid van artikel 255 Sv om een gerechtelijk vooronderzoek te vorderen bij de
rechter-commissaris. Deze vordering is echter afgewezen vanwege het ontbreken van
nieuwe bezwaren. Daarmee is de zaak tegen deze verdachten definitief beëindigd. Het
gevolg van de beëindiging is geweest dat de zaken tegen de medeverdachten moesten
worden geseponeerd, hetgeen vervolgens tot langdurige klachtenprocedures heeft geleid
bij de hoofdofficier van justitie van het Landelijk Parket en bij de Nationale ombudsman.
Het College stelt voorop dat een verdachte terecht, indien hij in onzekerheid verkeert of de
vervolging wordt doorgezet, de mogelijkheid heeft de rechter te verzoeken de zaak te
beëindigen. Dat dwingt het openbaar ministerie om voortvarend te werk te gaan in het
onderzoek. Maar tegelijkertijd wijst het College erop dat het nemen van een beslissing ex
artikel 36 Sv ingrijpende gevolgen kan hebben. Jaren van strafrechtelijk onderzoek kunnen
voor niets zijn geweest. Dat is mogelijk in het geval dat na het onderzoek blijkt dat er
inderdaad geen strafrechtelijke beschuldiging tegen de verdachte kan worden
geformuleerd. Het is echter ook mogelijk dat het onderzoek nog in volle gang is, maar de
resultaten door allerlei redenen nog op zich laten wachten. Voor deze gevallen doet het
gemis aan een appelmogelijkheid voor het openbaar ministerie zich ernstig voelen. De
verdachte kan bij een afwijzing van zijn verzoek op een later moment opnieuw een zelfde
verzoek indienen; het openbaar ministerie moet bij het toewijzen van een dergelijk verzoek
definitief het strafrechtelijk onderzoek staken (tenzij er sprake zou kunnen zijn van nieuwe
bezwaren, maar dat is lang niet in alle gevallen te realiseren).
Het College pleit er daarom voor, gelet op de in het geding zijnde belangen, dat het
openbaar ministerie in de gelegenheid wordt gesteld tegen een toewijzende beslissing ex
artikel 36 Sv in appel te kunnen gaan.
10/11

PaG/B&S/1 1 april 2011

Hoogachtend
Het College van procureurs-generaal

11/11