Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 192

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juli 2010
In het AO terrorisme d.d. 28 oktober 2009 (kamerstuk 29 754, nr. 170) is uw
Kamer toegezegd om inzicht te verschaffen in de huidige situatie rondom
ongewenst gedrag jegens burgemeesters en wethouders.1 Uw Kamer is in
de brief van 4 maart 2010 (kamerstuk 29 754, nr. 184) geïnformeerd over
de op dat moment bekende cijfers en de al lopende maatregelen. Omdat
er op dat moment te weinig informatie beschikbaar was over de aard en
omvang van ongewenst gedrag jegens burgemeesters en wethouders,
heb ik toen aangekondigd aanvullend onderzoek te zullen starten naar
ongewenst gedrag tegen burgemeesters en wethouders en de mogelijke
invloed die ongewenst gedrag heeft op het animo voor het ambt van
burgemeester en wethouder.
Het onderzoek naar ongewenst gedrag jegens burgemeesters en
wethouders is inmiddels uitgevoerd. Het onderzoek heeft deel uitgemaakt
van een omvangrijker onderzoek naar ongewenst gedrag jegens politieke
ambtsdragers. De resultaten van dit brede onderzoek worden op dit
moment verwerkt tot een rapportage, die u na de zomer zal worden
gezonden.
Om recht te doen aan de specifieke aandacht die tijdens het AO is
gevraagd voor ongewenst gedrag tegen deze specifieke groep van
politieke ambtsdragers, bericht ik u hierbij alvast separaat over de
voorlopige onderzoeksresultaten voor burgemeesters en wethouders.
Onderzoeksresultaten

1
Ongewenst gedrag is verdeeld in categorie
en: verbale agressie; bedreiging/intimidatie;
sexuele intimidatie; discriminiatie en fysieke
agressie.

kst-29754-192
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

In de maanden maart tot en met mei 2010 zijn de Nederlandse burgemeesters en wethouders schriftelijk benaderd voor deelname aan het
(anonieme) onderzoek naar ongewenst gedrag. Uiteindelijk hebben 308
burgemeesters en 733 wethouders deelgenomen aan het onderzoek. Dit
staat gelijk aan een responspercentage van 70% voor burgemeesters en
45,8% voor wethouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 192

1

Slachtofferschap
Burgemeesters en wethouders zijn in vergelijking met de andere politieke
ambtsdragers het meest zichtbaar bij het publiek en worden het meest
geconfronteerd met ongewenst gedrag van burgers. De helft van de
burgemeesters (50%) en wethouders (51%) is zelf slachtoffer geweest van
een bepaalde vorm van agressie. Daarnaast is nog eens ongeveer vier op
tien de burgemeesters (44%) en wethouders (41%) getuige geweest van
ongewenst gedrag naar een collega. Dit laatste draagt bij aan een gevoel
van onveiligheid bij burgemeesters en wethouders.
Uit het onderzoekt blijkt dat de meest voorkomende vorm van ongewenst
gedrag verbale agressie is, gevolgd door bedreiging en intimidatie. Vier
op de tien burgemeesters (41%) en wethouders (43%) heeft in de
afgelopen 12 maanden te maken gehad met verbale agressie. Drie op de
tien burgemeesters (29%) en bijna een kwart van de wethouders (23%)
kreeg te maken met bedreiging of intimidatie. Één op de twintig burgemeesters en wethouders werd geconfronteerd met fysieke agressie (resp.
5% en 6%).
Meldingen
Meer dan de helft van de burgemeesters (53%) en een kwart van de
wethouders (25%) heeft geen melding gemaakt van het incident dat zij als
het meest ernstige over de afgelopen 12 maanden benoemden.
Tweederde van de burgemeesters en wethouders (62%) geeft aan het
incident als niet ernstig genoeg te hebben ervaren om het te melden.
Daarnaast geeft bijna een kwart van de burgemeesters (24%) en
wethouders (23%) als reden dat zij vinden dat dit soort incidenten bij het
werk hoort.
Animo ambt
Het animo voor het ambt van burgemeester of wethouder wordt volgens
de resultaten niet of nauwelijks beïnvloed door ongewenst gedrag.
Slechts 3% van de burgemeesters en 4% van de wethouders overweegt
wel eens een andere functie te zoeken vanwege ongewenst gedrag.
Ongeveer hetzelfde aantal respondenten geeft aan door ongewenst
gedrag met minder plezier de functie te vervullen.
Een groot deel van de burgemeesters (83%) en wethouders (68%) geeft
aan te weten wat ze moeten doen om escalatie van incidenten met
burgers te beperken of te voorkomen. Zij geven daarnaast veelal aan te
weten hoe alarm geslagen of hulp ingeschakeld kan worden bij situaties
met agressie en geweld door burgers.
Bekendheid vertrouwenslijn
Uit het onderzoek blijkt verder dat de Vertrouwenslijn, waartoe burgemeesters, wethouders (en sinds kort ook hun familieleden) zich kunnen
wenden om ongewenst gedrag te bespreken, nog niet heel bekend is. 53%
van de burgemeesters en 72% van de wethouders geeft aan niet op de
hoogte te zijn van het bestaan van de Vertrouwenslijn. Daarnaast heeft
geen van de respondenten gebruik gemaakt van de Vertrouwenslijn.De
praktijk van de Vertrouwenslijn laat tot nu toe een ander beeld zien. Na de
tussentijdse evaluatie van de Vertrouwenslijn wordt u nader geïnformeerd.
Conclusie
Uit het onderzoek blijkt dat de helft van burgemeesters en wethouders als
slachtoffer of als getuige te maken krijgt met ongewenst gedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 192

2

Ongewenst gedrag, in welke vorm of tegen wie gericht dan ook, is
onacceptabel. Zeker tegen bestuurders als burgemeesters en wethouders
die het boegbeeld vormen van onze lokale democratie.
De meerderheid van de burgemeesters en wethouders lijkt de incidenten
van ongewenst gedrag niet als bijzonder heftig te ervaren. Ongewenst
gedrag heeft daarnaast geen noemenswaardig negatief effect op het
animo voor het ambt, noch op het plezier waarmee burgemeesters en
wethouders hun functie vervullen. Hoewel negatieve effecten van
ongewenst gedrag op het animo voor het ambt uitblijven, vind ik het
belangrijk om mij te blijven inzetten tegen deze vormen van ongewenst
gedrag. Ernstige gevallen van «bedreigingen» en «fysieke agressie»
verdienen extra aandacht en vragen om voortzetting van de huidige
aanpak.
Burgemeesters en wethouders geven in het onderzoek aan over het
algemeen goed om te kunnen gaan met ongewenst gedrag. Daarnaast
geven zij veelal aan ongewenst gedrag van burgers te beschouwen als
een onderdeel van het werk. Ik wil echter benadrukken dat het van groot
belang blijft om ongewenst gedrag niet als norm te accepteren. Voor
eenieder moet duidelijk zijn dat ongewenst gedrag geen onderdeel van
het werk is of mag zijn. Ik vraag burgemeesters en wethouders dan ook
om ongewenst gedrag altijd te melden. Daarnaast is het van belang om
alert te blijven op het voorkomen van ongewenste effecten van agressie
en geweld op een integere uitvoering van bestuurlijke taken.
Maatregelen naar aanleiding van het onderzoek
Uit het onderzoek blijkt dat burgemeesters en wethouders de beschikbare
maatregelen over het algemeen als voldoende beoordelen. Desondanks
vind ik het belangrijk om bij vervolgonderzoeken naar ongewenst gedrag
speciaal aandacht te besteden aan een toe- of afname van het aantal
gevallen van ongewenst gedrag tegen burgemeesters en wethouders en
de ernst daarvan, zodat op die manier een nog beter beeld van de
problematiek en de effectiviteit van de genomen maatregelen kan worden
verkregen.
De uitkomsten van het brede onderzoek naar ongewenst gedrag tegen
politieke ambtsdragers worden gebruikt als basis voor een evaluatie van
de huidige beleidsmaatregelen. Hierin wordt bezien of de huidige
beleidsmaatregelen voldoende effectief zijn en waar eventueel versterking
nodig is. Hierbij is de situatie van ernstig bedreigde politieke ambtsdragers een specifiek punt van aandacht. Uw Kamer wordt hierover na de
zomer geïnformeerd.
In de brief die op 4 maart jl. naar de Kamer is gestuurd, ben ik ingegaan
op de beschikbare maatregelen rond ongewenst gedrag. Ik zal deze hier
nogmaals kort benoemen.
Ik heb op 2 oktober 2008 een convenant gesloten met het Nederlandse
Genootschap van Burgemeesters (NGB). In dit convenant hebben wij
afgesproken voor 2011 een aantal maatregelen te implementeren,
waaronder een geweldsprotocol voor burgemeesters dat op 1 oktober
2009 is aangeboden aan het NGB en vervolgens onder alle burgemeesters
is verspreid.
Daarnaast is begonnen met kennis- en vaardigheidstrainingen voor
nieuwe en zittende burgemeesters. Binnen het NGB is een functionaris
specifiek belast met de aanpak van agressie en geweld in combinatie met
integriteit. Het NGB start binnenkort in samenwerking met mijn ministerie
een onderzoek naar de diepere effecten van agressie en geweld op het
ambt van burgemeester.
Sinds 1 oktober 2009 faciliteert Stichting M. de Vertrouwenslijn. De
Vertrouwenslijn is aanvankelijk speciaal in het leven geroepen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 192

3

politieke ambtsdragers die met agressie en geweld te maken hebben
(gehad). Sinds kort is de Vertrouwenslijn ook voor familieleden opengesteld, omdat is gebleken dat er bij hen ook behoefte bestaat aan het doen
van hun verhaal en er vraag is naar advies. Daarnaast is een plan van
aanpak in samenwerking met Stichting M. opgesteld om de bekendheid
onder de doelgroep sterk te verbeteren.
Naast de genoemde maatregelen zal er ook blijvende aandacht nodig zijn
voor de veiligheid van burgemeesters en wethouders. Bijvoorbeeld
preventief:
• door bewust en zorgvuldig om te gaan met privé-gegevens (bijvoorbeeld door deze niet bekend te maken op internet).
• Door bij eventuele acties met een verhoogd risico op agressie en
geweld (zoals de ontmanteling van hennepkwekerijen) van tevoren een
veiligheids- en beveiligingsscenario te maken om de betrokken
burgemeester en/of wethouder te beschermen.
Dit zijn taken van gemeenten en politie.
Tot slot
Burgemeesters en wethouders zijn het boegbeeld van de gemeente. Om
die bijzondere functie in onze democratie te kunnen vervullen, moeten zij
zichtbaar zijn en midden in de samenleving staan. Dit maakt hen echter
ook kwetsbaar. Burgemeesters en wethouders moeten hun taak op een
vrije manier kunnen uitoefenen en mogen daarbij op geen enkele wijze
gehinderd worden door agressie en geweld. Omgaan met bedreigingen
en andere vormen van ongewenst gedrag is en hoort geen normaal
onderdeel van het werk te zijn en ik vind het van het grootste belang om
ongewenst gedrag niet als norm te accepteren.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 754, nr. 192

4