Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

428
Vragen van de leden Gesthuizen en Ulenbelt (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, over het bericht dat Sociale Zaken mogelijk de
privacywetgeving schond (ingezonden 6 oktober 2014).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 3 november 2014).
Vraag 1
Wat vindt u van het artikel «Sociale Zaken overtrad mogelijk de privacywetgeving»?1
Antwoord 1
Zie mijn onderstaande antwoorden.
Vraag 2
Wie heeft wanneer besloten dat er zonder wettelijke basis, gegevens aan
elkaar konden worden gekoppeld om fraude op te sporen? Is de Tweede
Kamer hier toentertijd over geïnformeerd? Zo ja, op welke wijze? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 2
Voor het koppelen van bestanden met persoonsgegevens is een wettelijke
basis noodzakelijk. De belangrijkste regels voor de omgang met persoonsgegevens zijn vastgelegd in de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Op
grond van artikel 8 Wbp mogen persoonsgegevens alleen worden verwerkt
als hiervoor een in dit artikel genoemde verwerkingsgrond aanwezig is.
Artikel 8, sub c respectievelijk e, van de Wbp geeft een grondslag om
persoonsgegevens te verwerken ten behoeve van de fraudebestrijding.
Persoonsgegevens mogen worden verwerkt indien de gegevensverwerking
noodzakelijk is om een wettelijke verplichting na te komen waaraan de
verantwoordelijke onderworpen is en indien de gegevensverwerking
noodzakelijk is voor de goede vervulling van de publiekrechtelijke taak. De
wet Werk en bijstand (WWB) en de wet Structuur uitvoering werk en inkomen
(SUWI) stellen regels voor bestandskoppeling in het sociale zekerheidsdo1

ah-tk-20142015-428
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

NRC.nl, 3 oktober 2014
(http://www.nrc.nl/nieuws/2014/10/03/ministerie-van-sociale-zaken-overtrad-mogelijk-deprivacywetgeving/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

mein. In artikel 64 van de WWB en in artikel 54 van de wet SUWI wordt een
aantal bronnen genoemd op grond waarvan gegevensbestanden kunnen
worden gekoppeld. De databestanden zijn gekoppeld en geanalyseerd binnen
de kaders van de Wbp, de wet WWB en de wet SUWI.
Bij brief van 23 december 20052 heeft Staatssecretaris Van Hoof de Tweede
Kamer geïnformeerd over de mogelijkheden tot gegevensuitwisseling en
ontsluiting van gegevensbronnen in het kader van handhaving en het overleg
met het CBP dat hij hierover heeft gehad.
De Tweede Kamer is op 19 december 2007 door staatsecretaris Aboutaleb
geïnformeerd3 dat hij met het CBP tot overeenstemming was gekomen over
de wijze waarop binnen de beveiligde omgeving van de «Black Box»
persoonsgegevens konden worden gekoppeld en dat ten behoeve daarvan
risicoprofielen werden ontwikkeld. Op deze wijze was het mogelijk om het
koppelen van bestanden en de werkwijze van de interventieteams binnen de
kaders van de Wbp te laten plaatsvinden. Op 3 september 2009 is de Tweede
Kamer in de Integrale rapportage handhaving 20084 geïnformeerd over de
voortgang van de «Black Box».
In de Integrale rapportage handhaving 20095 van 6 september 2011 is de
Tweede Kamer geïnformeerd over de afronding van het »Black Box» project
en het ambtshalve onderzoek van het CBP. Tevens is in de brief aangegeven
dat de techniek van het anoniem koppelen van gegevens in 2010 bij het
Inlichtingenbureau (IB) werd doorontwikkeld.
Vraag 3
Heeft het College Bescherming Persoonsgegevens (Cbp) toezicht gehouden
op de koppeling van persoonsgegevens? Zo ja, op welke manier en hoe kan
het dat het Cbp dit weerspreekt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
De Wbp is een wet met open normen. Belangrijk criterium is dat de gegevensuitwisseling expliciet bijdraagt aan en noodzakelijk is voor de uitvoering en
handhaafbaarheid van de wettelijke regels, te weten het rechtmatig verstrekken van de uitkering en het bestrijden van fraude. Voorts moet voldaan
worden aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.
De Wbp is sinds 1 september 2001 van kracht. Op 8 oktober 2003 heeft een
aantal partijen6 zich verenigd in de Landelijke Stuurgroep Interventieteams
(LSI) en een convenant gesloten om gezamenlijk interventieteamprojecten op
te starten. In deze interventieteams werken partijen samen aan het bestrijden
van fraude op het gebied van belastingen en sociale zekerheid, uitbuiting en
illegale tewerkstelling. Omdat de LSI zoekende was over de toepassing van
de normen van de Wbp, heeft het CBP de LSI tot 2007 op verzoek geadviseerd. Dit laat onverlet dat de verantwoordelijkheid om de wet- en regelgeving na te leven bij partijen blijft. Het CBP houdt toezicht op de naleving van
wet- en regelgeving die ziet op de verwerking van persoonsgegevens en
heeft de mogelijkheid ambtshalve onderzoek te doen en sancties op te
leggen.
Vraag 4
Om welke projecten ging het? Welke gegevens werden gekoppeld? Welke
doelen werden hierbij beoogd? Van hoeveel mensen werden de gegevens
gebruikt?
Antwoord 4
De eerste interventieteamprojecten zijn begin 2004 gestart. Tot en met het
derde kwartaal van 2014 zijn 159 projecten door de LSI goedgekeurd. De
projecten richten zich op verschillende onderwerpen. Het kan bijvoorbeeld
gaan om illegale tewerkstelling, onderbetaling, ontduiking van belastingen
en/of sociale premies, fraude met toeslagen en uitkeringsfraude. Ook vormen
van adres- of samenwoonfraude en vermogensfraude en misstanden met
2

Kamerstuk 28 870, nr. 149.
Kamerstuk 17 050, nr. 346.
Kamerstuk 17 050, nr. 392.
5
Kamerstuk 17 050, nr. 414.
6
Gemeenten, UWV, Inspectie SZW (toen Arbeidsinspectie en SIOD), politie, Belastingdienst, SVB
en het Openbaar Ministerie en de Ministeries van Financiën en SZW.
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

huisvesting van (voornamelijk) tijdelijke, buitenlandse arbeidskrachten zijn
onderwerp van interventieteamprojecten. Per project wordt op basis van de
doelstelling van dat project bepaald welke gegevens nodig zijn om de
doelgroep te identificeren. Elke organisatie die aan het project deelneemt,
levert daarvoor langs beveiligde weg bestanden uit zijn eigen administratie
aan.
Het is niet bekend van hoeveel mensen gegevens zijn gekoppeld. Nadat een
bestandskoppeling heeft plaatsgevonden, worden alleen personen die tot de
potentiële risicogroep behoren, voor analysedoeleinden geïdentificeerd. Alle
overige persoonsgegevens worden vernietigd, zodra het betreffende project
is beëindigd. De gegevens van personen die tot de risicogroep van dat
project behoren, worden een jaar nadat de LSI het eindrapport van het
project heeft vastgesteld, vernietigd.
Vraag 5
Waarom werd het koppelen van gegevens pas in 2013, vijf jaar na de start
hiervan, in een wet vastgelegd? Bent u het eens met de stelling dat het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tot 2013 in strijd met de
wet handelde? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Begin 2011 brengt het onderzoeksbureau Hec-Zenc een in opdracht van het
Ministerie van SZW uitgevoerde evaluatie naar de «Black box» uit. Ofschoon
het bureau concludeert dat de Wbp voldoende juridische basis heeft om
binnen een «Black Box» omgeving te werken, wordt er om redenen van
transparantie en heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling voor
gekozen een aparte wettelijke basis te creëren. De in de «Black Box»
ontwikkelde risicoprofielen worden nu toegepast in het Systeem Risico
Indicatie (SyRI). Dit heeft geresulteerd in een wijziging van de Wet SUWI die
per 1 januari 2013 in werking is getreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3