Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 362

Reikwijdte van artikel 68 Grondwet

Nr. 34

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2020
Op 9 oktober en 2 november 2020 heb ik van de vaste commissie voor
Financiën het verzoek ontvangen om een schriftelijke uiteenzetting te
geven van de wijze waarop de procedure in gang gezet kan worden tot het
openbaar maken van als staatsgeheim aangemerkte notulen van
ministeriële commissies.
Het algemene uitgangspunt is dat stukken geen staatsgeheim zijn totdat
ze als zodanig worden gerubriceerd. Informatie wordt alleen als staatsgeheim gerubriceerd als kennisname door niet geautoriseerden (zeer
ernstige of ernstige) schade kan toebrengen aan een van de vitale
belangen van de Staat of zijn bondgenoten.
De opsteller van de informatie doet een voorstel tot rubricering en brengt
deze aan op de informatie. De vaststeller van de inhoud van de informatie
stelt tevens de rubricering vast. Dat is de Minister, Staatssecretaris,
secretaris-generaal of een door de secretaris-generaal aangewezen
rubriceringsambtenaar. Als om de informatie wordt verzocht of overdracht
naar het Nationaal Archief plaatsvindt, weegt de vaststeller of beëindiging
van de rubricering aan de orde is. De voorschriften en de criteria die
hiervoor gelden binnen de Rijksdienst zijn opgenomen in het Besluit
Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie 2013.1
Voor de notulen van ministeriële commissies geldt – net als bij notulen
van de ministerraad – dat openbaarmaking daarvan tot gevolg heeft dat
meningen van individuele bewindspersonen naar buiten komen. Ministers
zouden daardoor tegen elkaar uit kunnen worden gespeeld, waardoor de
eenheid van het regeringsbeleid in gevaar zou komen.2 Tegelijkertijd is het
voor het parlement ondoenlijk om te achterhalen wat precies het
1

2

kst-28362-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Zie artikel 4 en 5 van Besluit Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie
2013.
Zie de Algemene aanwijzingen inzake aangelegenheden van de ministerraad en onderraden,
paragraaf E, nr. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 362, nr. 34

1

regeringsstandpunt is als ministers openlijk van opvatting verschillen.
Controle is dan niet goed mogelijk.3 Aantasting van de eenheid van het
regeringsbeleid is in het algemeen in strijd met het belang van de Staat.4
Om deze reden worden bovengenoemde notulen standaard voorzien van
de rubricering staatsgeheim. Waar mogelijk wordt de Kamer uiteraard wel
geïnformeerd over de besluiten en de achterliggende overwegingen.5
Voor de achtergrond van het verzoek van de vaste commissie voor
Financiën verwijst de commissie naar de toezegging die de toenmalige
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) deed tijdens
het AO van 20 februari jl. over artikel 68 Grondwet en de Wob. Na
verschijning van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State over ministeriële verantwoordelijkheid zou de Kamer een brief
ontvangen over de procedure dat «als een document niet wordt verstrekt,
een Kamerlid met tussenkomst van de Kamervoorzitter een formeel
verzoek kan doen aan de ministerraad».6 Deze vraag is ingegeven door de
verplichting voor een bewindspersoon om bij de weigering van een stuk
met een expliciet beroep7 op het belang van de Staat, dit eerst aan de
orde te stellen in de ministerraad.8 Ik onderschrijf wat de toenmalige
Minister van BZK tijdens dit AO heeft gezegd, namelijk dat het niet past bij
de parlementaire verhoudingen en de individuele ministeriële verantwoordelijkheid om een procedure te hebben waarbij een Kamerlid of de
Kamervoorzitter documenten op kan vragen bij de minsterraad. Het ligt
binnen deze verhoudingen voor de hand dat een Kamerlid in een dergelijk
geval een bewindspersoon verzoekt het verstrekken van documenten aan
de orde te stellen in de ministerraad. Intussen is bovengenoemd advies
van de Afdeling advisering van de Raad van State verschenen.9 De Raad
schrijft in zijn advies dat hij het vooral van belang acht dat in de relatie
tussen Kamerleden, bewindslieden en ambtenaren meer begrip en
ontspanning wordt gebracht zodat artikel 68 Grondwet in de praktijk beter
en effectiever gaat werken. Het kabinet wil zich daar ook voor inzetten. In
reactie op het advies heeft het kabinet toegezegd gerichte verzoeken om
specifieke documenten te zullen honoreren op eenzelfde wijze als
wanneer de verzochte stukken via de Wob zouden zijn verstrekt.10
Ook in die context geldt de regel dat een bewindspersoon die een
document in zijn geheel wil weigeren met een expliciet beroep op het
belang van de Staat, dit voornemen aan de orde moet stellen in de
ministerraad. Het kabinet hoopt met de beweging die hij heeft aangekondigd in het nader rapport een bijdrage te leveren aan de verbetering
van de informatie- en vertrouwensrelatie tussen kabinet en parlement. Ik
zie uit naar het notaoverleg en de dialoog met uw Kamer over het advies
van de Raad van State en als onderdeel daarvan, de informatie- en
vertrouwensrelatie tussen kabinet en parlement.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

3

E.J. Janse de Jonge, «Commentaar op artikel 45 van de Grondwet», in: E.M.H. Hirsch Ballin en
G. Leenknegt (red.), Artikelsgewijs commentaar op de Grondwet, webeditie 2020
(www.Nederlandrechtsstaat.nl).
4
Kamerstuk 28 362, nr. 2, p. 10.
5
Zie ook Kamerstuk 26 362, nr. 32.
6
Kamerstukken II 2019/20, 28 362, nr. 31, p. 27–28.
7
Zolang geen uitdrukkelijke weigering wordt uitgesproken, bestaat hiertoe geen verplichting, zie
Kamerstuk 28 362, nr. 8, p. 3–4 en Kamerstuk 28 362, nr. 2, p. 5–6.
8
Kamerstuk 19 553 (R 1307), nr. 118a.
9
Zie de bijlage bij Kamerstuk 35 300, nr. 78.
10
Bijlage bij Kamerstuk 35 570, nr. 47, p. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 362, nr. 34

2