Externe validatie
waterstoftransportnet

Reliance Restricted
23 February 2022 | Finale versie

Inhoudsopgave

Introductie

Beperkingen
reikwijdte

Businesscase
Gasunie

Businesscase
observaties

1

2

3

4

Pagina 4

Pagina 8

Pagina 11

Pagina 14

Gevoeligheidsanaly Conclusie
ses

Bijlage

5

6

7

Pagina 25

Pagina 28

Pagina 30

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 3 van 38

Introductie

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 4 van 38

1 Introductie

Introductie van het waterstoftransportnet

Waterstoftransportnet Nederland

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

De introductie van het waterstoftransportnet en rol van Gasunie
 Nederland heeft in het Klimaatakkoord als doel gesteld om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte

van 1990. In het nieuwe coalitieakkoord zijn de doelen verhoogd tot 55% reductie in 2030. Het beleid zal
echter gericht worden op 60% reductie in 2030. Dit om er zeker van te zijn dat de reductie doelen gehaald
worden.
 Het

reduceren van de CO2-uitstoot vereist een omslag van fossiele naar duurzame energiebronnen.
Verduurzaming van onze energiebronnen kan voortkomen uit verschillende technologische opties, zoals onder
andere waterstof.

 In

het nieuwe coalitieakkoord is er 15 EUR miljard vrijgemaakt voor hoogwaardige hernieuwbare
energiedragers.

 Om de productie aan te sluiten bij de vraag naar waterstof moet een transportnetwerk worden gebouwd. Uit

verschillende onderzoeken blijkt dat transport van waterstof over middellange afstanden het efficiëntst is door
middel van pijpleidingen.
 Aanvullend hierop zijn sinds 2013 de aardgastransportvolumes in Nederland met circa 21% gedaald. Vanwege
Bron: HyWay27 rapport

de afbouw van de gaswinning in Groningen en de energietransitie is de verwachting dat dit volume verder zal
gaan dalen en dat daarbij aardgaspijpleidingen vrij zullen komen en gebruikt kunnen worden voor ombouw
naar waterstofpijpleidingen.
 In de Kamerbrief van 10 december 2021 wordt voorgesorteerd op de rol van Gasunie in de ontwikkeling van

het waterstoftransportnet: "Gelet op het beoogde integrale karakter van het transportnet en mogelijk
coördinatiefalen is, in het verlengde van de kamerbrief van 30 juni jongstleden, een logische vervolgstap voor
een volgend kabinet om de ontwikkeling, eigendom en beheer, waaronder exploitatie, van het transportnet in
publieke handen te nemen en te beleggen bij Gasunie."
 Het nieuwe waterstoftransportnet zal bestaan uit een combinatie van omgebouwde aardgastransportleidingen

en nieuwe leidingen. Het beoogde waterstoftransportnet (zoals weergegeven in naastgelegen figuur) zou de
vijf grote industrieclusters in Nederland alsmede mogelijke ondergrondse opslaglocatie (in het noorden van
Nederland) met elkaar moeten verbinden.
 Daarnaast kan het waterstoftransport middels verbindingen met België en Duitsland export en import van

waterstof faciliteren.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 5 van 38

1 Introductie

Achtergrond van de vraagstelling

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

Risico’s

Achtergrond van de vraagstelling

Aanlooprisico

 Het bouwen en exploiteren van het waterstoftransportnet bestaande uit pijpleidingen brengt risico’s met zich

6

mee. Dit betreft met name het risico van het bouwen en exploiteren van een netwerk met een bepaalde
capaciteit om waterstof te vervoeren ten opzichte van het (nu nog) lage aanbod van en vraag naar waterstof.
De onzekerheid omtrent wanneer en hoe snel de pijpleidingen voor 3,5 GW benut zullen worden, wordt
samengevat in het aanlooprisico. Het vollooprisico is de onzekerheid of de pijpleidingen tot het technisch
maximum benut zullen worden.

5

 De overheid kan aan dit risico tegemoetkomen middels verschillende financieringsinstrumenten, zoals onder

10
9

Technisch maximum

Elektrolysecapaciteit (GW)

8
7

Aanlooprisico

andere een subsidie, om investeringen en daarmee de ontwikkeling in de markt te stimuleren.

4
3

 Na het uitbrengen van het HyWay27 rapport (juni 2021) heeft de toenmalig staatssecretaris van Economische

2

Zaken en Klimaat de intentie uitgesproken om Gasunie de opdracht te geven om de waterstoftransportnet te
ontwikkelen (Kamerbrief 30 juni). Gasunie heeft vervolgens een business case opgesteld.

Ingroeiperiode – 6 jaar

1
0
2025

2030

2035

2040

 Het kabinet heeft op Prinsjesdag 2021 bekend gemaakt 750 EURm te reserveren ter ondersteuning van een

sluitende business case van het waterstoftransportnet.
 De door Gasunie opgestelde businesscase veronderstelt dat in 2030 de waterstofbackbone gevuld is met

groene waterstof resulterend uit 3,5 GW elektrolyse capaciteit (overheidsdoelstelling). Uit de businesscase van
Gasunie blijkt dat er een subsidiebehoefte is van 718 EURm om het aanlooprisico te mitigeren (op basis van
een capex subsidie vorm, waarbij de subsidie wordt gebruikt ter verlaging van de capex) en de netto contante
waarde (“NCW”) op “0” uit te laten komen, gebruikmakend van een discontovoet van 6,0% .
 In het kader van de mogelijke subsidie aan Gasunie voor het ontwikkelen van de waterstofbackbone heeft het

Ministerie van Financiën, EY SaT gevraagd (zie ook p. 7) om een validatie van de businesscase van Gasunie
uit te voeren.
 De uitkomsten van deze validatie zijn in dit rapport samengevat.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 6 van 38

1 Introductie

Achtergrond en reikwijdte dienstverlening

Waterstofbackbone

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

Reikwijdte dienstverlening
Conform uw verzoek heeft EY SaT als onderdeel van de validatie van de businesscase de volgende, niet
limitatieve, onderzoeksvragen getracht te beantwoorden:

NCW Gasunie
EUR 0m

 Klopt de businesscase van Gasunie en is de 750 EURm subsidie voor het aanlooprisico1 te rechtvaardigen?
 Wat zijn de verschillende scenario’s voor de kosten van de overname van de assets van GTS en hoe

Tarief
30 EUR/kW

CAPEX3
1500 EURm

Volume
3,5 GW
(Midden
scenario)

OPEX4

WACC2
6%

werken deze scenario’s door op de subsidie?
 Hoe robuust is de businesscase ten aanzien van materiaal- en personeelskosten?
 Is de 6% WACC realistisch?
 Hoe moet omgegaan worden met de eventueel gereguleerde – lagere – WACC?
 Is de huidige tariefbreedte van Gasunie realistisch?
 Zijn er andere manieren om het tarief te berekenen voor de periode waarin de waterstofbackbone niet
gereguleerd is?
 Welk effect heeft het moment van reguleren op de tarieven?
 Is het scenario van 3-4 GW realistisch, binnen het gekozen risicoprofiel?
 Wat is het effect van eventuele additionele ambities van de overheid rondom waterstof? Hoe vertaalt een
mogelijk doel voor 2035/2040 zich in de businesscase?

Subsidie
718 EURm

1 In de originele onderzoeksvraag wordt gesproken over vollooprisico. Gedurende het uitvoeren van de opdracht is overeengekomen dat de term aanlooprisico beter past. Vollooprisico is de onzekerheid of de pijpleidingen tot het

technisch maximum benut zullen worden.
2 WACC – Weighted Average Cost of Capital / Gemiddelde vermogenskostenvoet
3 CAPEX – Capital Expenditure / Investeringen
4 OPEX – Operational Expenditure / Operationele kosten

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 7 van 38

Beperkingen reikwijdte

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 8 van 38

2 Beperkingen reikwijdte

Beperkingen reikwijdte dienstverlening

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

De volgende beperkingen zijn van toepassing op onze dienstverlening:
 De analyse is gebaseerd op de door het Ministerie van Financiën en Gasunie verstrekte informatie, gegevens en toelichtingen. EY SaT is niet nagegaan of de door

Ministerie van Financiën en Gasunie verstrekte gegevens, informatie en toelichtingen juist zijn;
 De verkregen informatie is niet aan een accountantscontrole en/of beoordeling onderworpen in overeenstemming met het ‘Stramien voor Assurance-opdrachten’. Onze

dienstverlening is niet aan te merken als een Assurance of een aan Assurance gerelateerde opdracht;
 Ten behoeve van de analyse van de businesscase van Gasunie hebben wij ons onder andere gebaseerd op de geprognosticeerde financiële gegevens die zijn verstrekt

door Gasunie. Gasunie blijft te allen tijde verantwoordelijk voor de inhoud en volledigheid van deze projecties;
 Voor onze analyse is tevens gebruik gemaakt van door ons betrouwbaar geachte externe bronnen. Deze externe gegevens zijn door ons op zorgvuldige wijze verwerkt

in onze analyse en voorzien van bronvermelding. EY SaT aanvaardt geen aansprakelijkheid voor het geval de geraadpleegde gegevens van deze externe bronnen
onjuistheden bevatten;
 Onze analyse dient ter ondersteuning van de uiteindelijke besluitvorming van het Ministerie van Financiën en Ministerie van Economische Zaken en Klimaat omtrent het

mogelijk te verlenen subsidie door het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor de ontwikkeling van de waterstofbackbone door Gasunie. Voor de
volledigheid merken wij op dat de verantwoordelijkheid voor deze besluitvorming te allen tijde bij het Ministerie van Financiën en Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat ligt;
 Validatie van de assumpties en daaraan gekoppeld een beantwoording van de onderzoeksvragen is niet altijd in voldoende mate mogelijk gebleken, doordat de

benodigde data niet beschikbaar was (voornamelijk door afwezigheid van een ontwikkelde waterstofmarkt), of niet danwel onvoldoende kwalitatief kon worden
onderbouwd om zodoende de bandbreedte van de onzekerheden te verkleinen; en
 Gedurende de validatie is gebleken dat in een significant deel van de beschikbare databronnen Gasunie wordt genoemd als (mede)-auteur van het rapport of publicatie.

Dit geldt ook voor onderliggende data in grafieken en/of tabellen.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 9 van 38

2 Beperkingen reikwijdte

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Gehanteerde informatie

Ontvangen documenten

7 Bijlage

Gehanteerde informatie
Onze validatie van de businesscase van Gasunie is
onder andere gebaseerd op de bronnen die het
Ministerie van Financiën met ons heeft gedeeld
en desktop research. Deze zijn terug te vinden in de
bijlage op p. 35.

Tijdens deze opdracht hebben vergaderingen,
telefonisch contact en e-mailcorrespondentie
plaatsgevonden met de volgende personen:

Kamerbrief 30 juni 2021
Ontwikkeling transportnet voor waterstof
21168852 (3).pdf

Daarnaast hebben wij informatie uit openbaar
beschikbare bronnen gebruikt, waaronder:

 Adviseurs staatsdeelnemingen

Kamerbrief 10 december 2021
Marktordening en marktontwikkeling waterstof
21294248.pdf

 Oxford Economics

CONCEPT_BuCA_Backbone en opslag .pdf
20210729 H2 backbone model demo MinFin.xlsx
211119 Gasunie Investeringsaanvraag Transport Achtergrond analyses vSend.pdf

Kick off sessie EY Backbone validatie _ v03.pptx

 S&P Capital IQ

 Jaarverslagen

Ministerie van Financiën

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
-

ACM
 Interview met leden van wholesale gas markets

team

Overheidsbijdrage landelijke waterstofinfrastructuur
(transport en opslag).pdf

Gasunie

2106 HyWay27 original.pdf

 Manager Corporate Regulatory Affairs

Complete_Hy3_Feasibility_study_NL_NRW_DE_12-012022.pdf

 Commercial Business Developer Hydrogen
 Economy & Financial Strategist

Hyway Kosten H2 backbone - Versie 2 - 24-2-21
PWC.xlsx

Model H5 v4.4.xlsx
220110 Gasunie Investeringsaanvraag Transport Verdieping kapitaalsubsidie - Update.pptx

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 10 van 38

Businesscase Gasunie

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 11 van 38

3 Businesscase Gasunie

Aannames businesscase Gasunie (3,5 GW)

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

De (3,5 GW) businesscase van Gasunie is gebaseerd op verschillende financiële en operationele parameters welke worden weergegeven in onderstaande tabel.

Basisscenario aannames

Waarde

Basisscenario aannames

Waarde

 Investeringen1

 1.500 EURm

 Discontovoet (WACC)

 6,0%

 FEED2

 5%

 Pre-constructie fase

 2020 - 2021

 Waterstof input bij start

 0,5 GW

 Constructie fase

 2022 – 2030

 Waterstof productiecapaciteit 2030

 3,5 GW

 Operationele fase

 2025 – 2054

 Waterstof productiecapaciteit 2030-2054

 3,5 GW

 Prijspeil

 2020

 Ingroeiperiode

 6 jaar

 Indexatie - omzet

 1.5% per jaar

 Tarief

 30,0 EUR/kW

 Indexatie - operationele kosten

 1.5% per jaar

 Vollasturen

 4.000

 Indexatie – CAPEX

 1.5% per jaar

 Operationele kosten (absoluut)

 6,5 EURm/jaar

 Subsidie

 718 EURm 3

 Nieuwbouwkosten

 4.277 EURm

 Onderhoud als % van de nieuwbouw

 0,8%

 Onderhoudskosten

 34,2 EURm/jaar

 Ontmantelingskosten

 Nihil

 Afschrijvingsperiode

 30,0 jaar

Verstrekte informatie:

1 Betreft zowel ombouw als nieuwbouw
2 Front-End Engineering Design
3 De subsidie van 718 EURm is gebaseerd op een gesimplificeerd model van Gasunie, de daadwerkelijke subsidie aanvraag is 750 EURm.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 12 van 38

3 Businesscase Gasunie

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Aannames businesscase Gasunie (3,5 GW)

Businesscase – ingroei waterstofcapaciteit resulterend in
transportvolume

7 Bijlage

Businesscase – omzet, EBIT en tariefontwikkeling
Het capaciteitstarief is EUR 30/kW op basis van het prijspeil van 2020. Over de looptijd van de
businesscase stijgt het tarief met inflatie.

200
10
55,00

9

Technisch maximum

150
45,00

Aanlooprisico

35,00

100
6
5

25,00
50

4

15,00

3

5,00
-

2
1
0

EUR/kW

7

EURm

Elektrolysecapaciteit (GW)

8

2025

Ingroeiperiode – 6 jaar
Door de opzet van de business case is het niet mogelijk om de kapitaalslasten te isoleren
van de overige kosten.
2025

2030

2035

2040

De door Gasunie opgestelde businesscase veronderstelt dat in 2030 de
waterstofbackbone gevuld is met groene waterstof resulterend uit 3,5 GW elektrolyse
capaciteit (overheidsdoelstelling).

2030

2035
Omzet

(50)

2040

2045
EBIT

2050

(5,00)

Tarief

(15,00)

Businesscase – afschrijving en operationele kosten1
120
100

EURm

80
60
40
20
2025
1 Door de opzet van de business case is het niet mogelijk om de kapitaalslasten te isoleren van de overige kosten.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

2030

2035
Afschrijving

2040

2045
2050
Operationele kosten
Pagina 13 van 38

Businesscase observaties

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 14 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

7 Bijlage

In deze sectie worden per aanname uit de businesscase van Gasunie onze belangrijkste observaties uiteen gezet. Tevens wordt inzichtelijk gemaakt hoe deze aannames
zich verhouden ten opzichte van de (bandbreedte van) aannames uit andere rapportages. Op basis van deze vergelijking hebben wij sensitiviteiten bepaald die in de
volgende sectie van dit rapport nader wordt uitgewerkt.

Observatie businesscase Gasunie

Capex

Bandbreedte in rapportages

De initiële geschatte Capex voor het basisscenario- Het TNO-rapport bevat een bandbreedte voor ombouw
project bedraagt afgerond totaal 1.500 EURm. De Capex van de leidingen van 0,91 - 0,96 EUR/kg H2.
is opgebouwd uit de aanschaf (446 EURm) en ombouw
De EHB rapportage bevat een bandbreedte van
(376 EURm) van de bestaande pijpleidingen, het
de ombouw van de leidingen van 0,2 – 0,5 EURm/km en
aanleggen van nieuwbouwleidingen (647 EURm) en
voor de nieuwbouw van 2,0 – 2,7 EURm/km. Dit geldt
overige Capex (71 EURm). De nieuwbouwinvesteringen
voor pijpleidingen met een diameter van 48 inch.
bedragen 3,2 EURm/km. De ombouwinvesteringen
bedragen 0,84 EURm/km. De bestaande en de Bovengenoemde rapportages zijn moeilijk vergelijkbaar
omgebouwde leidingen hebben beide een diameter van met de businesscase van Gasunie gegeven het gebrek
36 cm. Deze aannames zijn gebaseerd op kengetallen aan onderliggende aannames in zowel de rapportages als
van Gasunie en zijn een gemiddelde voor het gehele in de businesscase van Gasunie. Ook zijn deze
traject.
rapportages gebaseerd op “point-to-point” leidingen in
plaats van een “rotonde” in het geval van de
De kengetallen zijn gebaseerd op de HyWay27
waterstofbackbone. Tevens zijn bouwkosten per kg H2
rapportage (H-vision, aangevuld met input van Gasunie
niet om te rekenen naar bouwkosten gerelateerd aan
en Strategy&-analyse). De verdere onderbouwing voor de
capaciteit, zonder daarbij nog meer aannames te
kengetallen wordt niet gegeven in de businesscase en
introduceren. Hierdoor kunnen we niet nagaan of de
is ook niet aangeleverd. Splitsing tussen materiaal
kosten en daarmee het totaalbedrag per km vergelijkbaar
en personeelskosten ontbreekt dan ook.
zijn.
Het is nog niet bepaald welke activa overgedragen gaan
Wij merken echter wel op dat recent significante
worden. Ook is nog niet bepaald of de overdracht tegen
stijgingen waarneembaar zijn in zowel materiaalkosten
gereguleerde activawaarde (“GAW”) uitgevoerd zal
(hoofdzakelijk staal) alsook personeelskosten. Het is niet
worden, afhankelijk van de van toepassing zijnde
duidelijk of hiermee rekening gehouden wordt.
regulering. Op dit moment is de aanname in de
businesscase van Gasunie dat de activa worden
overgedragen tegen een gemiddelde GAW per km, wat
resulteert in een waarde van het totale tracé van 446
EURm.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

EY sensitiviteit
De bandbreedtes in
rapportages verschillen
van de businesscase van
Gasunie. Omdat deze
moeilijk vergelijkbaar zijn
vanwege gebrek aan
onderliggende
aannames, wordt er een
sensitiviteit van +/- 20%
gehanteerd.

Pagina 15 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Waterstof
capaciteit 2030

Bandbreedte in rapportages

7 Bijlage

EY sensitiviteit

In het basisscenario van Gasunie wordt ervan uitgegaan Vraag naar waterstof
dat het volume in de pijpleidingen in 2030 3,5 GW groene
Meerdere studies verwachten in Nederland in 2030
waterstof bedraagt en na 2030 niet verder zal stijgen.
een grote vraag naar waterstof.
Gasunie veronderstelt in de businesscase dat er enkel
Het EHB-rapport gaat uit van een industriële vraag
groene waterstof door de pijpleidingen zal worden
van 25,0 TWh/jaar. Dit vertaalt zich naar 6,3 GW
getransporteerd.
elektrolysecapaciteit.
De groene waterstofcapaciteit-aanname is gebaseerd op
Het PBL-rapport (2021) geeft aan dat de bindende
de uitgesproken doelstelling in het klimaatakkoord met
verplichting voor het gebruik van ten minste 50
betrekking tot groene waterstofproductie in Nederland in
procent groene waterstof in het waterstofgebruik van
2030 van 3-4 GW.
de industrie nu al een enorme opgave is. Om in
Nederland de hoeveelheid groene waterstof te
produceren die bij het huidige waterstofverbruik
benodigd zou zijn, zou een toename van de
elektrolysecapaciteit (ca. 7 GW), en een bijbehorende
toename van de hernieuwbare elektriciteitsproductie
(ca. 30 TWh) vereisen.

Door de grote verwachte
vraag naar waterstof in 2030
en de middelen (15 EURmld)
die beschikbaar worden
gemaakt voor hoogwaardige
hernieuwbare
energiedragers, zijn wij van
mening dat de aanname
t.a.v. de capaciteit in 2030
conservatief is ingeschat.
Deze mening wordt versterkt
door de aanname in de
businesscase dat alleen
rekening wordt gehouden
met groene waterstof – en
dus niet met blauwe
waterstof en/of import.

Het TNO voorziet een vraag van 15,5 TWh in 2030.
Op basis van 4.000 vollasturen vertaalt deze vraag
naar 3,9 GW elektrolysecapaciteit.

Om te bepalen wat het effect
is van een aanpassing van
de capaciteit in de
businesscase, varieert het
capaciteit in onze
berekeningen dan ook van
3,5-10 GW in 2030. Voor de
volledigheid wordt ook
berekend wat het effect is
van een vertraagde aanloop.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 16 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Waterstof
capaciteit 2030
(vervolg)

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Bandbreedte in rapportages

7 Bijlage

EY sensitiviteit

Aanbod naar waterstof
In het HyWay27 rapport zijn verschillende scenario’s te
observeren. Het eerste scenario gaat uit van een
waterstofmarkt met uitsluitend groene waterstof waarin er
3,5 GW wordt geproduceerd maar enkel 1,5 GW
waterstof
via
de
waterstofbackbone
wordt
getransporteerd en de andere 2 GW waterstof regionaal
geleverd wordt.
In het tweede scenario wordt ervan uitgegaan dat 3,5 GW
geproduceerd zal worden en dat er ook 3,5 GW groene
waterstof
getransporteerd
zal
worden
via
de
waterstofbackbone.
Het progressievere scenario gaat uit van een mix van
groene en blauwe waterstof plus import van waterstof om
de reductiedoelen voor de industrie in 2030 te halen. Het
tweede scenario leidt tot een totaal transportvolume van
6,5 GW in 2030.
In het nieuwe coalitieakkoord is 15 EUR miljard
gereserveerd
voor
hoogwaardige
hernieuwbare
energiedragers, zodoende is het mogelijk dat vraag en/of
aanbod gesubsidieerd kunnen worden. We zien dit als
een belangrijk signaal in het behalen van de
overheidsdoelstelling van 3-4 GW.
Daarentegen merken wij op dat de plannen voor de
opschaling van waterstofcapaciteit beschikbaar zijn maar
deze gerealiseerd dienen te worden. Tevens leidt de
realisatie van productiecapaciteit niet automatisch tot het
boeken van capaciteit op het waterstof transportnet,
mogelijk als gevolg van lokale vraag naar waterstof of het
gebruik van alternatieve netwerken.

Pagina 17 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Tarief

Bandbreedte in rapportages

Het gehanteerde transporttarief is 30 EUR/kW in de In het IEA-rapport wordt een tarief van 3,0 EUR/kg
businesscase. Dit is net als in de gasmarkt een groene waterstof gerapporteerd.
capaciteitstarief. Tevens geldt, net als in de gasmarkt, dat
In Mulder et al. (2019) wordt een bandbreedte
het zogenaamde postzegeltarief van toepassing is, wat
gehanteerd van 1,9 - 3,3 EUR/kg groene waterstof.
inhoudt dat er geen onderscheid wordt gemaakt in het
tarief ten aanzien van de transportafstand.
In
de
EHB-rapportage
wordt
een
waterstoftransport-tarief aangehouden van 0,11
Ter onderbouwing van dit tarief heeft Gasunie in eerste
EUR/kg waterstof voor een omgebouwde pijpleiding
instantie, parallel aan de bestaande aardgasmodellen,
en 0,30 EUR/kg voor nieuwbouwleidingen. De
verondersteld dat de transportkosten 10% van de
genoemde tarieven gelden voor een volume van
verwachte prijs van de waterstof zal zijn.
3,6 GW, een druk van 50 bar en 5000 vollasturen.
Gasunie heeft aangenomen dat de prijs van groene
In Hydrogen Council rapportage wordt een
waterstof rond 3,0 EUR/kg zal bedragen in 2030, wat
transporttarief van <0,1 USD/kg toegepast.
samen met de aanname van 4.000 vollasturen resulteert
in een transporttarief van 0,30 EUR/kg.
In geen van de rapporten wordt een relatie gelegd
tussen de transportkosten en de prijs van het
molecuul – analoog aan de 10% veronderstelling
van Gasunie. Gegeven de volatiliteit van de prijs
van de energiedrager (e.g. waterstof of aardgas),
de vaste kosten van het netwerk en de tariefstelling
op basis van capaciteit, is een verhoudingsgetal
tussen transportkosten en de prijs van de
energiedrager voor ons niet vanzelfsprekend.
Bij de bovengenoemde tarieven moet in acht
worden
genomen
dat
deze
verschillende
onderliggende aannames hebben, waaronder de
bouwkosten, capaciteit en netwerkstructuur (p2p vs
rotonde) en daardoor moeilijk vergelijkbaar zijn.

Voor een samenvatting van bovenstaande zie de
tabel in bijlage op pagina 34.
23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

7 Bijlage

EY sensitiviteit
Tarieven in de gebruikte
rapportages zijn veelal
gebaseerd op een prijs per
kilogram waterstof. Echter, de
businesscase van Gasunie
gaat uit van een
capaciteitstarief. Om de
sensitiviteit van de
businesscase ten aanzien van
het capaciteitstarief te testen is
er gekozen voor een
bandbreedte van 20 – 40
EUR/kW.
Scenario A (een gereguleerd
netwerk met 3,5 GW geboekte
capaciteit zonder ingroei) op
pagina 25 laat zien dat een
capaciteitstarief van circa 30
EUR/kW passend is op basis
van de aannames van scenario
A. Alternatief is een
gesubsidieerd scenario D
mogelijk met een tarief van 25
EUR/kW. In combinatie met de
vollasturen sensitiviteit (5.000)
valt dit impliciete
transporttarief binnen de range
aan tarieven die we observeren
in de gebruikte rapportages.

Pagina 18 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Vollasturen

Bandbreedte in rapportages

Het aantal vollasturen in de businesscase geeft aan In het klimaatakkoord wordt er gerekend met 4.300
hoeveel uur per jaar de energiebron op vol vermogen vollasturen.
heeft geproduceerd. In dit geval gaat het aantal In rapportage van de EHB wordt er uitgegaan van 5.000
vollasturen over het aantal uur dat een windturbine vollasturen.
verwacht wordt in 2030 op vol vermogen energie te
De publicatie van Reuß et al. (2017) veronderstelt 5.300
produceren. Om in de businesscase om te rekenen naar
vollasturen in 2030.
een prijs per kg wordt uitgegaan van 4.000 vollasturen
Na 2024 is de verwachting dat het aantal vollasturen
per jaar van een windturbine.
hoger wordt naarmate een 15 MW turbine vaker gebruikt
gaat worden.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

7 Bijlage

EY sensitiviteit
In onze berekeningen
voor de prijs per kg H2
variëren de vollasturen
tussen de 4.300 en de
5.000 uren. Aangezien
de businesscase van
Gasunie gebaseerd is op
een capaciteitstarief,
wordt deze bandbreedte
niet verder geanalyseerd.

Pagina 19 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Onderhoud en
operationele
kosten (% van
de nieuwbouw
kosten)

Bandbreedte in rapportages

In de businesscase wordt onderhoud geschat op 0,8% Er is geen splitsing tussen materiaal en personeelskosten
van
de
nieuwbouwkosten.
De
totale
kosten opgeleverd door Gasunie.
bedragen 4.277 EURm (onder de aanname dat de
In de EHB-rapportage wordt een bandbreedte
volledige infrastructuur nieuw gebouwd is, gebaseerd op
aangehouden van 0,8-1,7% operationele kosten en
kengetallen van Gasunie).
onderhoud als percentage van capex per jaar.
We merken op dat deze 4.277 EURm ombouwkosten
Daarnaast merken wij op dat recent significante
bevat, wat een dubbeltelling lijkt te zijn, immers de totale
prijstijgingen waarneembaar zijn in zowel de
nieuwbouwkosten op basis van de Gasunie kengetallen,
materiaalkosten
(hoofdzakelijk
staal)
alsook
de
bedragen 3.786 EURm (1.183 km maal 3.2 EURm/km).
personeelskosten. Het is niet duidelijk in hoeverre daar
rekening mee gehouden is.

7 Bijlage

EY sensitiviteit
De toegepaste
sensitiviteit van de
jaarlijkse operationele
kosten en het onderhoud
is 0,8-1,7%
als percentage van de
nieuwbouw capex (3.786
EURm).

De operationele kosten in de businesscase van Gasunie
bedragen 6,5 EURm per jaar, wat overeenkomt met
0,15% van de totale nieuwbouwkosten (op basis van
aanname Gasunie 4.277 EURm).
Onderhoud en operationele kosten als % van de
nieuwbouwkosten, resulteert dus tot resp. 0,8% + 0,15%
= 0,95%. Met de correctie voor ombouwkosten is dit
percentage iets hoger, t.w. 1,07%.

Ontmantelings
kosten

De ontmantelingskosten zijn nihil verondersteld in de Ontmantelingskosten worden niet aangehaald in de
businesscase. Gasunie geeft aan dat de operationele gebruikte rapportages. Echter binnen de regulering van
kosten voldoende zijn om de waterstofinfrastructuur in de
aardgasmarkt
ligt
vast
dat
mogelijke
een 'nieuwstaat' te behouden en dat er geen intentie is ontmantelingskosten verwerkt mogen worden in het tarief.
om het netwerk te ontmantelen.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

EY heeft, gegeven de
beperkte informatie in
externe rapportages,
geen sensitiviteit
toegepast en adviseert
verder onderzoek naar
eventuele ontmantelingskosten.

Pagina 20 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Afschrijvings
periode

Bandbreedte in rapportages

De businesscase veronderstelt een afschrijvingsperiode De businesscase bevat een operationele periode van 30
van 30 jaar.
jaar. Om de impact van een verlenging van de
afschrijvingsperiode te berekenen dient men de
businesscase te verlengen.
Het EHB-rapport geeft aan dat een afschrijfperiode van
30 - 55 jaar mogelijk is.

Inflatie

In de businesscase van Gasunie wordt een inflatie Oxford Economics verwacht dat inflatie circa 2,0% zal
aanname van 1,5% toegepast over de capex, omzet en bedragen over de komende jaren. Daarnaast was de
operationele kosten.
inflatie in Nederland 2,7% over 2021.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

7 Bijlage

EY sensitiviteit
Gegeven dat de
verstrekte businesscase
beperkt is tot 30 jaar is
het niet mogelijk om een
sensitiviteit toe te passen
zonder additionele
aannames.
De tarieven kunnen naar
beneden worden
bijgesteld en/of de
businesscase wordt
materieel aantrekkelijker
wanneer de
afschrijvingsperiode
wordt verlengd.

Gezien de verschillende
inflatiepercentages die
gehanteerd zijn in de
businesscase van
Gasunie ten opzichte van
data van Oxford
Economics is de
toegepaste EY
sensitiviteit 1,5% – 2,0%
voor inflatie.

Pagina 21 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie
Ongereguleerde
discontovoet

Bandbreedte in rapportages

In de businesscase van Gasunie wordt een Het HyWay27 rapport hanteert een ongereguleerde
ongereguleerde
discontovoet
(WACC)
van
6% discontovoet van 6%. Het EHB-rapport hanteert een
aangenomen. Deze discontovoet is gebaseerd op bandbreedte van de discontovoet van 5%-7%. Reuß et al.
kwalitatieve aannames van de risico’s rondom de hanteert een ongereguleerde discontovoet van 8%.
waterstofmarkt.
Voor bovengenoemde referenties moet in acht worden

7 Bijlage

EY sensitiviteit
De toegepaste
sensitiviteit voor de
ongereguleerde
discontovoet is 5,0% 7,0%.

genomen dat onbekend is of deze voor/na belasting zijn.
In Duitsland is een discontovoet opgesteld door het
federale ministerie van Economische Zaken en Energie
van 7,73% voor exploitanten van waterstofnetwerken bij
gebruik van bestaande gasinfrastructuur.
EY heeft een WACC studie uitgevoerd (zie bijlage pagina
31-33) en vindt een WACC van 6% verdedigbaar.

Gereguleerde
discontovoet

In de businesscase van Gasunie wordt één Het is op dit moment niet bekend hoe de regulering van
discontovoet toegepast, zonder daarbij in de tijd rekening waterstoftransport vormgegeven wordt en of de markt ook
te houden met een aanpassing van die discontovoet .
voldoende ontwikkeld zal zijn om effectief regulering toe
te passen. Onder de aanname dat de markt voldoende
ontwikkeld is en de regulering vergelijkbaar is met de
gasmarkt, dan is de huidige ACM methodiek voor de
gasmarkt onze beste inschatting voor de gereguleerde
verdisconteringsvoet. Deze wordt op basis van een EY
analyse ingeschat op 3,0%, zie bijlage.

De sensitiviteit die wordt
toegepast heeft een
bandbreedte van 2,3% 3,0%.

De analyse van aanpalende gereguleerde markten geeft
een discontovoet van 2,3% (gas) (Brattle 2021).

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 22 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Timing
regulering

Bandbreedte in rapportages

In de businesscase van Gasunie wordt geen rekening Verwachting is dat lidstaten in 2025 of 2026 de Europese
gehouden met mogelijke regulering.
voorstellen moeten hebben geïmplementeerd in nationale
wetgeving. Op basis van de voorstellen hebben lidstaten
vervolgens de keuze of zij vóór 1 januari 2031 voor een
stelsel van gereguleerde tarieven gaan waarbij de
toezichthouder
tariefmethoden
vaststelt
en
de
tariefvoorstellen van netbeheerders goedkeurt. Gegeven
de grote onzekerheid over regulering heeft EY een grove
proxy voor de impact van regulering als sensitiviteit
opgenomen. De proxy voor de regulering is het
terugdraaien van het rendement van 6% naar 3%, zonder
aanpassing van het tarief.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

7 Bijlage

EY sensitiviteit
De timingopties van de
regulatie van 2026
en 2031 bepalen de
range van de
sensitiviteit.

Pagina 23 van 38

4 Businesscase observaties

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Observaties

Observatie businesscase Gasunie

Subsidievorm

7 Bijlage

EY opmerking

De businesscase veronderstelt een capex subsidie van Er is op het moment van schrijven van dit rapport nog
718 EURm.
geen besluit genomen over de vorm en voorwaarden van
de subsidie.
In geval van een subsidie ten behoeve van de capex is de
verwachting dat deze in aftrek wordt gebracht op de
gereguleerde activawaarde (GAW).

Als de subsidie wordt opgezet om een deel van de
aanloopverliezen te compenseren dan is de verwachting
dat de subsidie niet rechtstreeks op de gereguleerde
activawaarde (GAW) in mindering worden gebracht. Met
uitzondering van de afschrijvingen die onderdeel van de
aanloopverliezen zijn.
Daarnaast is het zo dat de subsidievorm invloed heeft op
het risico van Gasunie. Immers bij een capex subsidie
loopt Gasunie het risico voor de ontwikkeling van de
waterstofmarkt. Echter in het geval dat de subsidie zo
wordt vormgegeven dat aanloopverliezen aangezuiverd
worden door het Rijk, dan zal het risicoprofiel voor
Gasunie lager worden en daarmee zou een lagere WACC
verdedigbaar zijn.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 24 van 38

Gevoeligheidsanalyses

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 25 van 38

5 Gevoeligheidsanalyses

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Overzicht enkelvoudige gevoeligheden

Uit de analyse van de enkelvoudige sensitiviteiten (aanpassing van één
parameter/aanname ten opzichte van de base case) blijkt dat de volgende
sensitiviteiten de meeste impact op de subsidie hebben:
 Volume: in de door ons geanalyseerde studies lijkt de aanname van 3,5 GW in

2030 een voorzichtige inschatting. Er wordt veelal een groter volume verwacht (in
ieder geval ten aanzien van de vraag). We hebben daarvoor als sensitiviteit een
hoger volume doorgerekend. Bij een volume boven 5,3 GW is er geen subsidie
benodigd1).
 Capex: de onderliggende aannames zijn onzeker en beperkt onderbouwd, mede

ingegeven door recente prijsstijgingen (staal en personeel). De range van -/+ 20%
heeft een significante impact op de subsidie.
 Opex (operationele kosten en onderhoud): de aannames onderliggend aan de

opex zijn onzeker en onafhankelijk van de te behalen omzet. De sensitiviteit geeft
weer dat de impact op de subsidie significant is.
 Regulering: gegeven de grote onzekerheid over regulering heeft EY een grove

proxy voor de impact van regulering als sensitiviteit opgenomen. De proxy voor
de regulering is het terugdraaien van het rendement van 6% naar 3%, zonder
aanpassing van het tarief. onder de aanname dat het tarief constant blijft (in
tegenstelling tot de huidige aardgasmarkt) is het effect van het toepassen van een
gereguleerde discontovoet significant alsmede het moment van regulering.
Naastgelegen overzicht geeft de uitkomsten van de sensitiviteiten grafisch weer.

Regulering in 2026
2,3% - 3,0%

2

159

7 Bijlage

302

Regulering in 2031
2,3% - 3,0%

340

434

Ongereguleerde
discontovoet
5,0% - 7,0%

598

Operationele en
onderhoudskosten
0,8% - 1,7%

817

561

Capex
1.200 – 1.800
EURm

1.074

1.018

418

Waterstofcapaciteit in
2030
5,3 GW – 3,5 GW

-

-

718

200

400

600

800

1.000

1.200

EURm

1 Een mogelijke NPV is niet weergegeven, dit impliceert een positieve netto contante waarde voor Gasunie. Er is in dat geval geen subsidie nodig derhalve wordt de subsidie als ‘’0 EUR’’ weergegeven.
2 2026 wordt genoemd als mogelijke datum voor regulering van de waterstof markt in het voorstel van de Europese Commissie. Desalniettemin wordt deze ingangsdatum als onwaarschijnlijk geacht door de betrokkenen.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 26 van 38

5 Gevoeligheidsanalyses

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Gecombineerde gevoeligheden middels scenario's

Op basis van de observaties, rapportages en uitgevoerde enkelvoudige
sensitiviteiten zijn de volgende alternatieve scenario's opgesteld. De alternatieve
scenario’s zijn met name gericht op het creëren van inzicht in de businesscase,
waarbij een combinatie van ingroei, WACC en tarief varieert, in aanvulling op de
eerder beschreven enkelvoudige gevoeligheden op de hoogte van de subsidie.
A - Scenario van een operationeel waterstofnetwerk met een volume van 3,5 GW in
het eerste jaar, waarbij regulatie van toepassing is vanaf de start en geen subsidie
wordt verstrekt. Hieruit blijkt dat bij deze aannames een tarief van 30 EUR/kW in lijn
ligt (30,8 EUR/kW) met een gereguleerd rendement.
B - Scenario van een operationeel waterstofnetwerk met een aanvangsvolume van
0,5 GW in 2025 en een ingroei naar 3,5 GW in 2030. In dit scenario wordt
verondersteld dat er bij aanvang sprake is van een gereguleerde markt en een
capaciteitstarief dat gelijk is aan de businesscase met een toegestaan rendement
van 3,0%.
C - Scenario van een operationeel waterstofnetwerk met een aanvangsvolume van
0,5 GW in 2025 en een ingroei naar 3,5 GW in 2030. In dit scenario wordt
verondersteld dat er bij aanvang sprake is van een ongereguleerde markt tot 2031
en een capaciteitstarief dat gelijk is aan de businesscase, een toegestaan
rendement van 6% tot 2031 en een rendement van 3% vanaf 2031.

Scenario’s
Input
Scenario

Output
Ingroei
pad

Volume
2025
(GW)

Volume
20302054
(GW)

Discont
ovoet
tot en
met
2030

Discont
ovoet
vanaf
2031

Lineair

0,5

3,5

6%

6%

Nvt

3,5

3,5

3%

3%

Lineair

0,5

3,5

3%

3%

30,0

266

Lineair

0,5

3,5

6%

3%

30,0

433

D

Lineair

0,5

3,5

6%

3%

25,0

743

E

3,0 GW
in 2030

0,5

3,5

6%

3%

30,0

615

Businesscase
A
B
C

E – Scenario met een aanvangsvolume van 0,5 GW in 2025 wat constant blijft tot en
met 2029 en een ingroei van 3,0 GW in 2030 (uitgesteld/vertraagd ingroeipad). In dit
scenario wordt verondersteld dat er bij aanvang sprake is van een ongereguleerde
markt tot 2031 en een capaciteitstarief dat gelijk is aan de businesscase, een
toegestaan rendement van 6% tot 2031 en een rendement van 3% vanaf 2031.
Hiernaast zijn de
grafisch uiteengezet.

uitkomsten

van

de

scenarioanalyse

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

op

de

Subsidie

Tarief

Subsidie

30,0

Tarief

718

-

30,8

Scenarioanalyse Subsidie (EURm)
0
Business case

D - Scenario van een operationeel waterstofnetwerk met een aanvangsvolume van
0,5 GW in 2025 en een ingroei naar 3,5 GW in 2030. In dit scenario wordt
verondersteld dat er bij aanvang sprake is van een ongereguleerde markt tot 2031,
een capaciteitstarief van 25 EUR/kW, een toegestaan rendement van 6% tot 2031
en een rendement van 3% vanaf 2031.

7 Bijlage

100

200

300

400

266 = ingroei pad volume

500

452 = discontovoet van 6%

600

700

800
718 = totaal

A B

266

C

266 = ingroei pad volume

167 = delta discontovoet

D
E

466 = totaal

743
615

subsidie

Pagina 27 van 38

Conclusie

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 28 van 38

6 Conclusie

Conclusies en aanbevelingen

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Conclusies













Voor de beantwoording van de hoofdvraag (Klopt de businesscase van Gasunie en is de 750 EURm
subsidie voor het aanlooprisico te rechtvaardigen?) hebben wij de businesscase van Gasunie geanalyseerd
met behulp van interviews, beschikbare rapportages en waar nodig aangevuld met openbare bronnen.
Validatie van de assumpties en daaraan gekoppeld een beantwoording van de onderzoeksvragen is niet
altijd in voldoende mate mogelijk gebleken, doordat de benodigde data niet beschikbaar was (voornamelijk
door afwezigheid van een ontwikkelde waterstofmarkt), of niet danwel onvoldoende kwalitatief kon worden
onderbouwd om zodoende de bandbreedte van de onzekerheden te verkleinen. Hierdoor is een
ondubbelzinnige/volledige beantwoording van de hoofdvraag ook niet mogelijk gebleken.
Gedurende de validatie is tevens gebleken dat in een significant deel van de beschikbare databronnen
Gasunie wordt genoemd als (mede)-auteur van het rapport of publicatie. Wat de externe validatie door
middel van onafhankelijke bronnen compliceert.
Om ondanks deze beperkingen alsnog inzicht te krijgen in de businesscase en daarmee richting te geven
aan de beantwoording van de hoofdvraag, zijn zowel enkelvoudige als meervoudige gevoeligheidsanalyses
uitgevoerd en is geanalyseerd wat bij die aanpassingen/gevoeligheden het mogelijke effect is op de hoogte
van de subsidie.
Bij de enkelvoudige gevoeligheden blijkt dat het subsidiebedrag voornamelijk gevoelig is voor
aanpassingen in de capex, WACC, volume en het capaciteitstarief.
Onzekerheden ten aanzien van – bijvoorbeeld - capex hebben dermate veel invloed op de businesscase,
dat waar mogelijk de onderliggende aannames verder moeten worden onderbouwd. Dit geldt met name
voor de aannames die verder verfijnd/beter onderbouwd kunnen worden door verder
onderzoek/engineering.
Bij de berekening van alternatieve scenario’s is gebleken dat het moment waarop eventuele regulering van
toepassing zal zijn, een significante invloed heeft op de businesscase en de uiteindelijk benodigde subsidie.
We concluderen dat flexibiliteit van het financieringsinstrument (inclusief impact van de subsidie op de
gereguleerde activawaarde (GAW) noodzakelijk is om met deze onzekerheid om te kunnen gaan.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

7 Bijlage

Aanbevelingen
We adviseren om vooruitlopend op de behandeling
cq. goedkeuring van het investeringsvoorstel, met
name de aannames ten aanzien van capex
versneld verder te laten onderzoeken en
onderbouwen.
 We adviseren om zowel tijdens de voorbereiding,
realisatie als aanloopperiode van het netwerk
evaluaties te plannen waarop de businesscase
getoetst kan worden aan de (nog te formuleren)
subsidie en voorwaarden.
 In verschillende scenario’s is (in geval van
vertraging en/of regulering) de voorziene subsidie
van 750 EURm voldoende voor een sluitende
businesscase. Mede gezien de voorzichtige
inschatting van het volume adviseren we om het
subsidie-instrument flexibel in te richten.
 In deze validatie is niet gekeken naar het effect van
de tariefstelling op gesubsidieerde projecten binnen
de gehele waardeketen. We adviseren om een
analyse op ongewenste neveneffecten in
combinatie met eventuele toekomstige wijzigingen
van het transporttarief uit te voeren.
► De subsidie vorm heeft invloed op de GAW, het
risico en de WACC. Daarom dient er een verdere
analyse van de business case uitgevoerd te worden
als de subsidie vorm bekend is.


Pagina 29 van 38

Bijlage

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 30 van 38

7 Bijlage

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Beantwoording subvragen

Subvraag
1. Wat zijn de verschillende scenario’s voor de kosten van
de overname van de activa van GTS en hoe werken deze
scenario’s door op de subsidie?

7 Bijlage

Bevindingen

Ontbrekende informatie

Nog niet duidelijk welke activa er van GTS overgenomen
zullen worden en tegen welke waarde. Momenteel is
slechts een gemiddelde inschatting per km beschikbaar.
Geen onderliggende aannames/data voor de gemiddelde
prijs per km ontvangen.

Informatie van over te nemen activa inclusief
onderliggende details.

Verschillende scenario’s en waarderingen zijn mogelijk
afhankelijk van verschillende variabelen plus politieke
besluitvorming (ACM, EZK). Er is een capex sensitiviteit
uitgevoerd om inzichtelijk te maken hoe dit effect zich
vertaald op de mogelijke subsidie.
2. Hoe robuust is de businesscase ten aanzien van
materiaal- en personeelskosten?

Wij hebben subvraag 2 niet kunnen analyseren als gevolg
van gebrek aan informatie.

Splitsing naar materiaal- en personeelskosten van de
capex en opex in zowel de businesscase als externe data.

3. Is de 6% discontovoet realistisch?

Gegeven de risico’s (politiek, maatschappelijk, product
type, regulering, capex kosten, contractduur, terugverdien
vermogen, technisch/operationeel) vinden wij een 6%
discontovoet verdedigbaar (zie pagina 31-33), ervan
uitgaande dat Gasunie risico loopt op de waterstof markt.
Mocht door een subsidie het risico van Gasunie beperkt
worden dient de WACC opnieuw beoordeeld te worden.

Onderliggende discontovoet voor de step-up in de
ongereguleerde discontovoet niet ontvangen.

4. Hoe moet omgegaan worden met de eventueel
gereguleerde – lagere – discontovoet?

Er is geen rekening gehouden met regulering in de
Gasunie businesscase en daarom ook niet met een
gereguleerde discontovoet. In de sensitiviteitsanalyse
hebben we getracht de impact in te schatten.

Volledige businesscase inclusief (vormen van) regulering
en de impact daarvan op het tarief.

5. Is de huidige tariefbreedte van Gasunie realistisch?

Met de aannames van de businesscase en analyse van
scenario’s past het tarief binnen de bandbreedte van 20-40
EUR/kW.

Onderliggende verwijzingen naar onafhankelijke
rapportage.

6. Zijn er andere manieren om het tarief te berekenen voor
de periode waarin de waterstofbackbone niet gereguleerd
is?

Wij begrijpen van Gasunie dat aanpalende gereguleerde
markten te veel verschillen om de methode van tarief
berekening toe te passen op waterstofmarkt.

Commerciële contracten binnen de gereguleerde
nutssector en informatie alternatieven waterstoftransport.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 31 van 38

7 Bijlage

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Beantwoording subvragen

7 Bijlage

Bevindingen

Ontbrekende informatie

7. Welk effect heeft het moment van reguleren op de
tarieven?

Door de grote verwachte vraag naar waterstof in 2030 en
de middelen (15 EURmld) die beschikbaar worden
gemaakt voor hoogwaardige hernieuwbare
energiedragers, zijn wij van mening dat de aanname t.a.v.
het volume in 2030 conservatief is ingeschat.

Niet van toepassing

8. Is het scenario van 3-4 GW realistisch, binnen het
gekozen risicoprofiel?

De grote verwachte vraag naar waterstof in 2030,
rechtvaardigt de assumptie dat zowel groene als blauwe
waterstof gebruikt zal worden in Nederland, danwel een
aandeel zal hebben in de opbrengsten van het netwerk.

Niet van toepassing

9. Wat is het effect van eventuele additionele ambities van
de overheid rondom waterstof? Hoe vertaalt een mogelijk
doel voor 2035/2040 zich in de businesscase?

De beoogde waterstofbackbone van Gasunie heeft een
maximale capaciteit van 10 GW. Daarna kan de maximale
capaciteit verhoogd worden naar circa 15 GW door middel
van compressoren. Eventuele additionele ambities van de
overheid of gebruikers kunnen zich tot op een volume van
10 GW vertalen in een positieve netto contante waarde. Dit
kan resulteren in i) een lagere subsidie behoefte of ii) een
lager tarief. Tussen de 10 en de 15 GW volume is de netto
contante waarde afhankelijk van de kosten die gemaakt
zullen worden om compressoren te installeren of om een
extra tracé vrij te maken voor waterstof.

Niet van toepassing

Subvraag

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 32 van 38

7 Bijlage

(On)gereguleerde discontovoet Gasunie

Asset beta en kapitaalstructuur
Peergroup

% gereguleerd

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

Selectie peergroup

Adj. Unlev
asset beta

D/E

De discontovoet na belasting is bepaald met behulp van de volgende componenten:
 Idealiter is de discontovoet gebaseerd op data van Nederlandse beursgenoteerde netbeheerders. Er zijn

Elia

99,9%

0,32

99,8%

Enagás

96,5%

0,45

81,2%

REN

97,2%

0,27

169,6%

Snam

92,0%

0,37

84,5%

Terna

94,4%

0,37

79,3%

TC Energy

95,0%

0,51

80,3%

Fluxys

83,5%

0,32

76,0%

uitgevoerd. De geselecteerde ondernemingen opereren in zowel de gereguleerde als de vrije markt, en
hebben door het verschil in onderliggende activiteiten in de gereguleerd/vrije markt een ander risicoprofiel.

EDP

72,0%

0,39

94,9%

 Op basis van een regressieanalyse kan de statistische relatie worden vastgesteld tussen de asset beta van de

E.ON

73,0%

0,43

62,7%

echter geen Nederlandse netbeheerders met een beursnotering. Ten behoeve van de discontovoet heeft EY
SaT de relevante discontovoetparameters afgeleid van geselecteerde ondernemingen met een beursnotering
welke qua risicoprofiel vergelijkbaar zijn met de Nederlandse netbeheerders (de ‘’peergroup’’).
Regressieanalyse
 Om te komen tot een asset beta voor de (on)gereguleerde discontovoet is een lineaire regressie-analyse

onderneming en het percentage (on)gereguleerde activiteiten (uitgedrukt in het % EBITDA van totale
EBITDA).
 Een hoger percentage gereguleerde EBITDA correspondeert naar verwachting met een lager risicoprofiel c.q.

een lagere asset beta.

Asset beta

Regressie analyse – asset beta
1,0
0,9
0,8
0,7
0,6
0,5
0,4
0,3
0,2
0,1
0,0

Uitkomst asset beta analyse
 Gereguleerd: de regressieanalyse is weergegeven in de nevenstaande grafiek. De analyse resulteert in een

beta van 0,37 bij 100% gereguleerde activiteiten.
y = -0,1209x + 0,4892

 Ongereguleerd: een beta van 0,37 bij 100% gereguleerde activiteiten en een constante van 0,489, impliceert

een hypothetische asset beta van 0,49 voor een bedrijf dat volledig in het vrije domein opereert.
 De negatieve coëfficiënt bevestigt de relatie zoals deze werd verwacht tussen de omvang van de gereguleerde

activiteiten en de asset beta doordat de regressieformule een hogere asset beta geeft bij een lager percentage
gereguleerde EBITDA/activiteiten.
0%

20%

40%

60%

80%

100%

% gereguleerde EBITDA

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 33 van 38

7 Bijlage

(On)gereguleerde discontovoet Gasunie

Kapitaalstructuur en discontovoet

7 Bijlage

Discontovoetberekening

Regressie analyse – kapitaal structuur
Schuld / totaal kapitaal

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

70%

Kapitaalstructuur

60%

 Gereguleerd: Uit de regressieanalyse weergegeven in de nevenstaande grafiek, heeft een onderneming met

50%

100% gereguleerde activiteiten een financieringsverhouding (D/E ratio) van 99,5% en resulteert een levered
equity beta van 0,73.

y = 0,2704x + 0,2283

40%

 Niet-gereguleerd: Uit de analyse van de peergroup heeft een onderneming met 0% gereguleerde activiteiten

30%

een financieringsverhouding (D/E ratio) van 29,6% en resulteert een levered equity beta van 0,63.

20%
10%

Kredietopslag

0%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

% gereguleerd EBITDA

Discontovoet berekening

Gereg.

Ongereg

 Gereguleerd: een kredietopslag van 1,4% gebaseerd op het verschil in het rendement tussen het risicovrije

rendement en een benchmark van Europese obligaties van nutsbedrijven met een A rating (S&P Capital
IQ). Dit correspondeert met het uitgangspunt in de regulering voor de kosten van vreemd vermogen.
 Niet-gereguleerd: een krediet opslag van 1,5% gebaseerd op het verschil in het rendement tussen het

Unlevered asset beta

0,37

0,49

Relevered equity beta

0,73

0,63

Risicovrije rente

0,2%

0,2%

Marktrisicopremie (MRP)

6,0%

6,0%

-

3,4%

Kostenvoet eigen vermogen

4,6%

7,4%

Risicovrij rente

0,2%

0,2%

Algemene, niet bedrijfsspecifieke parameters

Kredietopslag (boven risicovrij)

1,4%

1,5%

 De risicovrije rente is gebaseerd op de spot rate per waarderingsdatum op de Duitse staatsobligatie met een

Transactie opslag

0,2%

-

Belasting

25,8%

25,8%

Kostenvoet vreemd vermogen

1,3%

1,3%

Eigen vermogen / totaal vermogen

50,1%

77,2%

Vreemd vermogen / totaal vermogen

49,9%

22,8%

Discontovoet

3,0%

6,0%

Alpha

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

risicovrije rendement en een sectorbrede benchmark van Europese obligaties met een BBB rating (S&P
Capital IQ).
Transactieopslag
 Gereguleerd: ACM-methodiek voor de discontovoet van gasactiviteiten van Gasunie bevat een transactie

opslag van 15 basispunten om rekening te houden met de kosten van het uitgeven van schuld. Deze
transactieopslag is toegepast voor de gereguleerde discontovoet.

looptijd van 30 jaar thans 0,2% (bron: S&P Capital IQ).
 De toegepaste marktrisicopremie van 6% is EY leading practice gebaseerd op een ‘mixed approach’ van een

forward-looking ERP model, gerealiseerde resultaten, verwachtingen naar de toekomst toe en academische
studies.
 Het lange termijn vennootschapsbelastingtarief in Nederland van 25,8% is toegepast.

Pagina 34 van 38

7 Bijlage

(On)gereguleerde discontovoet Gasunie

Discontovoet
Discontovoet berekening

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

7 Bijlage

Discontovoetberekening
Gereg.

Ongereg

Alpha

Unlevered asset beta

0,37

0,49

 De ongereguleerde discontovoet op basis van de hiervoor beschreven parameters is 3,4%. Gegeven dat

Relevered equity beta

0,73

0,63

Gasunie een discontovoet van 6% toepast, impliceert dit een alpha van 3,4% op de kostenvoet eigen
vermogen. Gegronde redenen om deze alpha toe te voegen zijn wat ons betreft de volgende:

Risicovrije rente

0,2%

0,2%

Marktrisicopremie (MRP)

6,0%

6,0%

-

3,4%

Kostenvoet eigen vermogen

4,6%

7,4%

Risico van negatieve beeldvorming omtrent explosiviteit van waterstof (mogelijk in
geval van incident) en hoge maatschappelijke kosten van waterstof/energietransitie.

Risicovrij rente

0,2%

0,2%

 Producttype - het gebruik van de waterstofbackbone is sterk afhankelijk van het succes van de ontwikkeling

Kredietopslag (boven risicovrij)

1,4%

1,5%

Transactie opslag

0,2%

-

Belasting

25,8%

25,8%

Kostenvoet vreemd vermogen

1,3%

1,3%

Eigen vermogen / totaal vermogen

50,1%

77,2%

Vreemd vermogen / totaal vermogen

49,9%

22,8%

Discontovoet

3,0%

6,0%

Alpha

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

 Politiek risico - de politiek dient bereid te zijn om waterstofprojecten te blijven steunen (waarschijnlijk over

meerdere kabinetten) totdat de markt deze projecten kostenefficiënt kan uitvoeren.
 Maatschappelijk risico -

van de complete waterstofbackbone inclusief het ontstaan van vraag en aanbod op verschillende locaties
(transportbehoefte). Daarnaast is het succes ook afhankelijk van het opschalen en ontwikkelen van nieuwe
wind op zee plots in combinatie met elektrolysers die de elektriciteit kunnen omzetten naar waterstof
Daarnaast zijn er verschillende additionele risico’s van toepassing: regulering, capex kosten, contractduur,

terugverdienvermogen en technisch/operationeel. Wij begrijpen dat deze risico’s niet zijn gereflecteerd in de
kasstromen. Zodoende vinden wij het toevoegen van een alpha van 3,4% verdedigbaar, ervan uitgaande dat
Gasunie risico loopt op de waterstof markt. Mocht door een subsidie het risico van Gasunie beperkt worden
dient de WACC opnieuw beoordeeld te worden.

Pagina 35 van 38

7 Bijlage

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Waterstof transport tarieven

7 Bijlage

Tabel 1. transporttarieven pijpleidingen
Soort

Tarief

Metric

Capaciteit

Bar

Diameter

Ombouw

0,11

EUR/kg/1000 km

3,6 GW

50

36-inch

Nieuwbouw

0,30

EUR/kg/1000 km

3,6 GW

50

36-inch

Ombouw

< 0,1

USD/kg/500 km

Bron
European Hydrogen Backbone
European Hydrogen Backbone
Hydrogen Council

Tabel 2. transporttarieven vrachtwagen
Tarief

Metric

1,2

USD/kg/300 km

Capaciteit

Bar

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Bron
Hydrogen Council

Pagina 36 van 38

7 Bijlage

Home 1 Introductie
2 Beperkingen reikwijdte
3 Businesscase Gasunie
4 Businesscase observaties
5 Gevoeligheidsanalyses
6 Conclusie

Bronnenlijst

 Brattle (2020). The WACC for the Dutch Gas TSO.
 Brattle (2021). The WACC for the Dutch Electricity TSE and Electricity and Gas

DSOs.
 Brattle (2021). The WACC for the Dutch Electricity TSO and Electricity and Gas

DSO’s.
 Brattle (2021). The WACC for Drinking Water Companies in the Netherlands

(2021).
 Bundesministerium für Wirtschaft und Klimaschutz (2021). Verordnung über die

Kosten und Entgelte für den Zugang zu Wasserstoffnetzen und zur Änderung der
Anreizregulierungsverordnung. Geraadpleegde via: BMWK - Verordnung über die
Kosten und Entgelte für den Zugang zu Wasserstoffnetzen und zur Änderung der
Anreizregulierungsverordnung (bmwi.de)
 European Commission (2021). Proposal for regulation of the European Parliament

and of the Council on the internal markets for renewable and natural gases and for
hydrogen (recast). Geraadpleegd via: EUR-Lex - 52021PC0804 - EN - EUR-Lex
(europa.eu)
 European Hydrogen Backbone (2021). Analysing future demand, supply, and

transport of hydrogen.
 European Hydrogen Backbone (2020). How a dedicated hydrogen infrastructure

7 Bijlage

 Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (2021). Onderbouwing gemaakt

keuzes in het Klimaatakkoord rond wind en zon. Geraadpleegd via:
https://regionaleenergiestrategie.nl/documenten/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=1879583
 Mulder et al (2019). Outlook for a Dutch Hydrogen Market. Geraadpleegd via:

https://www.rug.nl/ceer/blog/ceer_policypaper_5_web.pdf
 Planbureau voor de leefomgeving (2021). NEDERLAND FIT FOR 55? Mogelijke

gevolgen van het voorgestelde EU-klimaatbeleid. Geraadpleegd via:
https://www.pbl.nl/publicaties/nederland-fit-for-55
 Reuß et. Al (2017). Seasonal storage and alternative carriers: A flexible hydrogen

supply chain model.
 Rijksoverheid (2021). Prinsjesdag 2021: Extra miljardenimpuls voor klimaat en

economie. Geraadpleegd via:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/09/21/prinsjesdag-2021-extramiljardenimpuls-voor-klimaat-en-economie
 Strategy& (2021). HyWay27: waterstoftransport via het bestaande gasnetwerk?

Eindrapport voor het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
 TNO (2022). Hy3 – Large-Scale Hydrogen Production from Offshore Wind to

Decarbonise the Dutch and German Industry.

can be created.
 Hydrogen council (2020). Path to hydrogen competitiveness – a cost perspective.
 Hydrogen Council (2021). Hydrogen Insights – a perspective on hydrogen

investment, market development and cost competitiveness.
 IEA (2019). The Future of Hydogen. Geraadpleegd via:

https://www.iea.org/reports/the-future-of-hydrogen
 II3050 (2020). II3050 doorrekeningen opgenomen in het Energy Transition Model.

23 February 2022 | Finale versie Externe validatie waterstoftransportnet

Pagina 37 van 38

EY | Building a better working world
EY exists to build a better working world, helping
to create long-term value for clients, people and
society and build trust in the capital markets.
Enabled by data and technology, diverse EY
teams in over 150 countries provide trust
through assurance and help clients grow,
transform and operate.
Working across assurance, consulting, law,
strategy, tax and transactions, EY teams ask
better questions to find new answers for the
complex issues facing our world today.

EY refers to the global organization, and may refer to one or more, of the
member firms of Ernst & Young Global Limited, each of which is a
separate legal entity. Ernst & Young Global Limited, a UK company
limited by guarantee, does not provide services to clients. Information
about how EY collects and uses personal data and a description of the
rights individuals have under data protection legislation are available via
ey.com/privacy. EY member firms do not practice law where prohibited
by local laws. For more information about our organization, please visit
ey.com.
EY Strategy and Transactions teams work with clients to navigate
complexity by helping them to reimagine their ecosystems, reshape their
portfolios and reinvent themselves for a better future. With global
connectivity and scale, EY Strategy and Transactions teams help clients
drive corporate, capital, transaction and turnaround strategies through to
execution, supporting fast-track value creation in all types of market
environments. EY Strategy and Transactions teams help support the flow
of capital across borders and help bring new products and innovation to
market. In doing so, EY Strategy and Transactions teams help clients to
build a better working world by fostering long-term value. For more
information, please visit ey.com/strategyandtransactions.
© 2022 EYGM Limited.
All Rights Reserved.

ey.com