Inleiding
Het College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Cft) houdt op basis van de Wet Financiën
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet FinBES) sinds 10 oktober 2010 toezicht op de openbare lichamen.
Dit toezicht vindt plaats op de begrotingen van de openbare lichamen, op de verbeteringen van het
financieel beheer en op de inrichting en de werking van de administraties en het betalingsverkeer. Uit de
Wet FinBES blijkt dat voor het Cft naast de toezichthoudende functie ook een rol als adviseur is
weggelegd, zowel richting de openbare lichamen als aan de minister van BZK. Het Cft bevindt zich
daarmee continu in een spanningsveld waarbij beide rollen dienen te worden vervuld. Door een
transparante, professionele manier van werken is het Cft van mening dat beide rollen goed kunnen
worden gecombineerd, zonder daarbij terecht te komen in een situatie waarbij de slager zijn eigen vlees
keurt.
De transitie naar openbaar lichaam en het vormgeven van deze nieuwe positie in het Nederlandse
staatsbestel gaat, zoals in de vorige rapportage ook gemeld, met vallen en opstaan. Het opzetten van
een nieuwe organisatorische structuur kost tijd, net als het verbeteren van het begrotingsproces en het
financieel beheer. Dit terwijl alle eilanden, maar vooral de twee bovenwindse, te kampen hebben met
een kwantitatief en kwalitatief capaciteitsgebrek. Dit is iets dat zij ook herhaaldelijk uiten richting het
ministerie van BZK, de Rijksvertegenwoordiger en het Cft.
Het Cft constateert vooralsnog dat ook in de eerste helft van 2012 de basis op de eilanden vrij smal is.
Er hoeven maar enkele personen (tijdelijk) buitenspel te staan en de openbare lichamen hebben moeite
met het tijdig en op een juiste wijze aanleveren van de wettelijk verplichte rapportageonderdelen. Daar
staat tegenover dat door de recente aanstelling van het nieuwe hoofd Financiën op Sint Eustatius en de
interim manager op Saba een kwaliteitsimpuls lijkt te ontstaan die zorgt voor de nodige nieuwe energie.
Op Bonaire is – met name door het hogere aantal bewoners – het capaciteitsprobleem minder groot,
maar eveneens aanwezig. Het valt het Cft op dat alle openbare lichamen steeds beter in staat zijn om
betere resultaten te overleggen en steeds nauwgezetter de deadlines uit de Wet FinBES na te leven.
Uiteraard zijn er verschillen tussen de openbare lichamen in het niveau van de op te leveren rapportages
en de snelheid waarmee verbeteringen tot stand worden gebracht. Het Cft heeft echter de hoop dat met
de aanstelling van de hoofden Financiën op de Bovenwinden de verschillen tussen de eilanden in dat
opzicht wat zullen verminderen. De eerste signalen stemmen wat dat betreft positief. Het Cft zal zoals
hierboven aangegeven er alles aan doen om –rekening houdend met de toezichthoudende taak - de
openbare lichamen op weg te helpen de nodige verbeterslagen door te voeren. Zo heeft het Cft onlangs
bijvoorbeeld Sint Eustatius intensief bijgestaan bij het begrotingsvoorbereidingtraject 2013. Door aan de
voorkant de adviesfunctie proactief in te vullen zijn de eilanden naar verwachting beter in staat
betrouwbare en goed toegelichte informatie aan te leveren. Zolang Nederland van mening is dat elk
openbaar lichaam in de toekomst geheel zelfstandig de overheidshuishouding op orde moet hebben en
houden, is het van belang te blijven benadrukken dat de openbare lichamen binnen de eigen organisatie
de nodige expertise opbouwen en vasthouden. Het Cft kan daar een adviserende rol bij hebben, maar
dient ervoor te waken niet op de stoel van de openbare lichamen te gaan zitten.
Met betrekking tot het financieel beheer is het Cft van mening dat door het aantal prioriteiten per
openbaar lichaam aanzienlijk te verminderen, het voor hen overzichtelijker is geworden de nodige
verbeterslagen door te voeren. Ook op het punt van het financieel beheer is het Cft van mening dat door
het zwaarder inzetten van de adviserende rol van het Cft de gewenste verbeteringen sneller zullen
worden gerealiseerd.
De openbare lichamen maken inmiddels bijna twee jaar onderdeel van Nederland uit. Het Cft heeft het
idee dat de openbare lichamen bij Nederland steeds beter in beeld zijn. Zo vindt op geregelde basis
overleg plaats tussen het Cft en het ministerie van BZK. Een en ander is ook af te leiden uit het

1

kabinetsstandpunt over de ophoging van de vrije uitkering. Het kabinetsstandpunt wordt door alle
partijen gezien als een goed resultaat van deze overleggen. Het Cft heeft daar heel duidelijk geen rol in
anders dan die van adviseur aan zowel de openbare lichamen als de minister. Het Cft merkt echter wel
dat door de aanwezigheid bij de voorbereidingen van het Bestuurlijk Overleg financiële verhoudingen
Caribisch Nederland het beter in staat is invulling te geven aan de toezichthoudende en adviserende rol.
Al met al is het Cft van mening dat het toezicht op de openbare lichamen vruchten begint af te werpen.
Zowel het begrotingsproces als het financieel beheer laten verbeteringen zien. Niet alleen ontstaat
daardoor meer zicht op de situatie waarin de eilanden zich bevinden, maar is tevens duidelijk geworden
dat die financiële situatie redelijk positief is dan wel lijkt te gaan worden. Dit neemt niet weg dat voor
alle drie de openbare lichamen geldt dat er nog stappen voorwaarts gezet moeten worden.
In het vervolg van deze rapportage wordt dieper ingegaan op de onderdelen waarop het toezicht van het
Cft is gericht. Er wordt achtereenvolgens aandacht besteed aan de huidige financiële situatie op de
eilanden, het begrotingsproces (zowel uitvoering van de begrotingen 2012 als de voorbereidingen van
de begrotingen 2013), het financieel beheer en het geïntegreerd middelenbeheer. Tot slot wordt er
aandacht besteed aan enkele overige zaken die spelen (bij het toezicht) op de BES-eilanden.
Financiële positie openbare lichamen
In de vorige halfjaarrapportage heeft het Cft gerapporteerd over de jaarrekening 2010 en de stand van
zaken daaromtrent. Nu de controle van de jaarrekeningen 2010 door de externe accountants is afgerond
en die van de jaarrekening 2011 zich in een vergevorderd stadium bevindt, en voor Saba en Bonaire
zelfs al is afgerond, kan het Cft in deze rapportage een beeld geven van de financiële positie van de
openbare lichamen. Het feit dat de benodigde informatie aanwezig is om een dergelijke analyse te
maken, illustreert de vooruitgang bij de openbare lichamen op het terrein van financieel beheer.
Jaarrekeningen, resultaat op de gewone dienst en vermogenspositie
Op basis van de ontvangen jaarrekeningen is het mogelijk nadere informatie te verstrekken ten aanzien
van het resultaat op de gewone dienst alsmede de vermogenspositie van de verschillende eilanden. Om
de verbetering in het financieel beheer zichtbaar te maken zal ook kort worden ingegaan op de
inhaalslag ten aanzien van het jaarrekeningproces alsmede de strekking van de controleverklaring van
de externe accountant daarbij en het rapport van bevindingen.
Onderstaande tabel geeft een beeld van het genormaliseerde resultaat op de gewone dienst van de
openbare lichamen.

Saldo gewone dienst 2010 nader geanalyseerd (USD)
Saldo gewone dienst jaarrekening
Schuldsanering
APNA tot en met 2005
APNA 2006 en 2007
APNA verrekening
Land Nederlandse Antillen
Overige schulden tot en met 2005
Overige schulden 2006 en 2007
SVB, FZOG, BZV, PCN
AOV/AWW
AVBZ
Subtotaal
Genormaliseerde saldo gewone dienst

Bonaire
64.931.258

Sint Eustatius
7.933.564

Saba
13.498.809

27.165.535
26.197.695
2,340,695
2.234.637
1.264.713
3.924.371
60.786.951
4.144.307

3.194.748
777.903
1.328.587
978.741

3.411.215
1.912.062
6.716.308
134.332
124.802
1.038.589
256.571
13.593.879
-/- 95.072

8.620.674
-/- 687.110

Zoals uit de tabel blijkt hebben de openbare lichamen gedurende 2010 significant geprofiteerd van de
schuldsanering, hetgeen tot een aanzienlijke verbetering van het saldo op de gewone dienst heeft
geleid, alsmede tot een verbetering van de vermogenspositie. Het genormaliseerde saldo op de gewone
dienst, welke een beter beeld geeft van de uitvoering van de begroting, is voor Sint Eustatius en Saba
echter toch negatief. Artikel 31 van de Wet FinBES stelt dat deze tekorten dienen te worden
gecompenseerd in lopende jaren. Het Cft heeft Sint Eustatius gewezen op dit wetsartikel. Aangezien de

2

controle van de jaarrekening 2010 pas onlangs is afgerond wordt compensatie van dit tekort verwerkt in
de herziene eerste begrotingswijziging 2012. De omvang van het tekort kan nog veranderen aangezien
momenteel wordt onderzocht hoe de begrotingssteun vanuit de tekortenreeks is verwerkt. Sint Eustatius
meent in dit kader ook nog een vordering te hebben op Nederland van ongeveer USD 400.000. Gezien
de relatief geringe omvang van het tekort van Saba over het dienstjaar 2010 heeft het Cft in dit geval
niet aangedrongen op een begrotingswijziging.
Zoals hiervoor gesteld is met het verwerken van de schuldsanering de vermogenspositie van de
openbare lichamen sterk verbeterd. Onderstaande tabel dient ter illustratie.

Vermogenspositie 2010 – 2011 in USD
Eigen vermogen per 31 december 2009
Correcties beginbalans
Eigen vermogen per 1 januari 2010
Saldo gewone dienst 2010
Schuldsanering 2010
Overige vermogensmutaties 2010
Totaal eigen vermogen per 31 december 2010
Correcties beginbalans
Eigen vermogen per 1 januari 2011
Saldo gewone dienst 2011
Schuldsanering 2011
Overige vermogensmutaties 2011
Totaal eigen vermogen per 31 december 2011

Bonaire
-/- 70.288.574
-/- 70.288.574
4.144.307
60.786.951
6.642.492
1.285.175
-/- 22.863.334
-/- 21.578.159
10.605.377
19.700.000
8.727.218

Sint Eustatius
-/- 17.285.801
-/- 473.601
-/- 16.812.200
-/- 687.110
8.620.674
-/- 8.878.636
pm
-/- 8.878.636
-/- 1.688.236
pm
pm
-/- 10.566.314

Saba
-/- 14.763.505
592.462
-/- 14.171.043
-/- 95.072
13.593.879
4.396.385
3.724.149
776
3.742.925
301.166
350.337
-/- 163.910
4.230.518

De vermogenspositie is ultimo 2010 voor Bonaire en Saba omgeslagen van een negatief eigen vermogen
naar een positief eigen vermogen. Dit is uiteraard een positieve ontwikkeling. Beide eilanden hebben de
ambitie uitgesproken om het vermogen verder te versterken en zo te komen tot een adequaat
weerstandsvermogen.
Als gevolg van een eenmalige opschoning van de balans van Bonaire is het eigen vermogen begin 2011
weer negatief geworden. De negatieve vermogensmutatie van ANG 22 miljoen wordt voornamelijk
veroorzaakt door het afboeken van de deelneming in en vordering op Bonaire International Airport N.V.
(-/- ANG 19 miljoen).
Sint Eustatius heeft ultimo 2010 een negatief eigen vermogen. Dit is echter een vertekend beeld
aangezien Sint Eustatius kampt met een vervuild crediteurenbestand van USD 23,5 miljoen. Opschoning
van dit crediteurenbestand verdient de hoogste prioriteit. Als gevolg van een vrijval van de crediteuren
na deze opschoning bestaat de mogelijkheid dat het eigen vermogen wel eens positief zou kunnen
worden. Sint Eustatius heeft aangegeven hier de hoogste prioriteit aan te zullen geven en heeft dan ook
al een werkgroep geïnstalleerd.
De jaarrekeningen 2011 zijn onlangs bij het Cft ingediend. Hieruit blijkt voor zowel Bonaire als Saba een
genormaliseerd overschot op de gewone dienst van respectievelijk USD 10,6 miljoen en USD 301.000
(exclusief de effecten van de schuldsanering). Vooral het opvallend fors uitgevallen overschot voor
Bonaire vraagt om een nadere analyse van de resultaten. Het Cft zal in de volgende halfjaarrapportage
hier op terugkomen.
De jaarrekening 2011 van Sint Eustatius is in concept ingediend bij het Cft. De controle van deze
jaarrekening door de externe accountant moet nog plaatsvinden. Op basis van de concept jaarrekening
blijkt in ieder geval een tekort op de gewone dienst van USD 1,7 miljoen - het Cft heeft dit tekort
gedurende 2011 ook aan zien komen. Sint Eustatius zal dit tekort moeten compenseren in de lopende
(meerjarige) begroting. In de eerste begrotingswijziging 2012, waarop het Cft onlangs positief heeft
geadviseerd, is deze compensatie reeds meerjarig verwerkt door een overschot op de begroting te laten
zien.

3

Het Cft heeft gedurende het begrotingsjaar 2011 en 2012 vele malen discussie moeten voeren met de
eilanden (met name Sint Eustatius) over de (on)mogelijkheid om reserves in te zetten ter dekking van
tekorten op de lopende begroting. In casu is er dan vaak sprake van (tijdelijke) overliquiditeit wat de
eilanden willen aanwenden om nieuwe verplichtingen aan te gaan die niet passen binnen een
evenwichtige begroting. Hier is veelal sprake van spraakverwarring en vermenging van het kasstelsel
met het baten en lastenstelsel.
De jaarrekeningen 2010 zijn gecontroleerd door een externe accountant waarbij geen goedkeurende
controleverklaringen zijn afgegeven. Zowel Saba als Bonaire hebben een afkeurend oordeel van de
externe accountant gekregen. De jaarrekening van Sint Eustatius is voorzien van een
oordeelsonthouding. Ten opzichte van de controleverklaringen 2009 en de rapporten van bevindingen
2009 is door de openbare lichamen weinig vooruitgang geboekt. Dit is deels te verklaren door de korte
periode tussen de controle 2009 en controle 2010. Deze periode was geen volledig boekjaar, maar
slechts een aantal maanden.
Ten opzichte van de controleverklaring 2011 en de rapporten van bevindingen heeft zich gedurende de
periode juli 2011 – juli 2012 een aanzienlijke verbetering van het financieel beheer voorgedaan.

Jaarrekeningproces
Afronding controle 2009
Afronding controle 2010
Afronding controle 2011
Datum vaststelling jaarrekening
Jaarrekening 2009
Jaarrekening 2010
Jaarrekening 2011
Strekking van de controleverklaring
Dienstjaar 2009
Dienstjaar 2010
Dienstjaar 2011

Bonaire
31 maart 2011
7 november 2011
19 juni 2012
Bonaire
2 juni 2012
2 juni 2012
5 juli 2012
Bonaire
Afkeurend
Afkeurend
Oordeelonthouding

Sint Eustatius
14 juli 2011
4 mei 2012
15 augustus 2012
Sint Eustatius
29 juni 2012
29 juni 2012
Nog niet vastgesteld
Sint Eustatius
Oordeelonthouding
Oordeelonthouding
Nog niet afgerond

Saba
8 november 2010
30 juni 2011
26 juni 2012
Saba
pm
23 september 2011
28 juni 2012
Saba
Afkeurend
Afkeurend
Beperking

Uit bovenstaande tabel kan geconcludeerd worden dat alle eilanden een aanzienlijke verbetering hebben
gerealiseerd gedurende de doorlooptijd van het controleproces. Voor Bonaire en Saba heeft dit voor het
eerst geresulteerd in een tijdige doorgeleiding van de jaarrekeningen naar de minister van BZK in
overeenstemming met de Wet FinBES, die stelt dat de jaarrekeningen uiterlijk op 15 juli moeten zijn
ingediend. Ook zijn op Bonaire en Saba de jaarrekeningen behandeld in de Eilandsraad en daar tijdig
vastgesteld1. Gelet op het proces rondom de jaarrekeningen van voorgaande jaren hebben Bonaire en
Saba op dit terrein dus duidelijk vooruitgang geboekt. Sint Eustatius daarentegen heeft voor het
indienen van de jaarrekening 2011 uitstel gevraagd tot 15 september 2012. Het Cft heeft echter goede
hoop dat met het aanstellen van het nieuwe hoofd Financiën ook Sint Eustatius de inhaalslag kan maken
die nodig is ten aanzien van dit aspect van het financieel beheer.
De verbetering van het financieel beheer vindt ook zijn weerslag in de strekking van de
controleverklaringen van de externe accountant en het aantal bevindingen en onzekerheden die
gedurende de controles zijn geïdentificeerd. Bonaire is er, na een intensief proces dat gezamenlijk met
de accountant is doorlopen, in geslaagd een afkeurend oordeel van de jaarrekening 2011 af te wenden.
Voor Saba en Bonaire geldt dat deze op korte termijn (2012 of 2013) kunnen toegroeien naar een
goedkeurende controleverklaring.
Afhankelijk van de inhaalslag die Sint Eustatius weet te maken, zouden ook zij in 2013 of 2014 een
goedkeurende controleverklaring moeten kunnen krijgen bij de jaarrekening. Het is daarnaast zaak dat
alle eilanden op zeer korte termijn zich buigen over het zogenaamde normenkader rechtmatigheid opdat
1

Op Bonaire is men er overigens in geslaagd om alle jaarrekeningen over de periode 1992-2010 vast te laten stellen door
de Eilandsraad.

4

de externe accountant gedurende de jaarrekeningcontrole kan toetsen in hoeverre de wet- en
regelgeving op dit gebied wordt nageleefd. Het Cft zal daartoe de eilanden tijdens de eerstvolgende
financieel beheerdagen aansporen een dergelijk normenkader op te stellen.
Begrotingsproces
In de vorige paragraaf is onderbouwd aangegeven dat de financiële positie van de openbare lichamen
een positief beeld laat zien en dat er verbeteringen zichtbaar zijn in het proces rondom de vaststelling
van de jaarrekeningen, al zijn wat dit laatste betreft nog flinke verbeteringen nodig. Ook inzake de
begrotingsprocessen op de openbare lichamen constateert het Cft dat er vooruitgang wordt geboekt.
Zowel in de begrotingsuitvoering als de –voorbereiding ziet het Cft verbeteringen. Hiervoor geldt wel dat
er nog verdere verbeterslagen nodig zijn en dat er verschillen zijn tussen de drie openbare lichamen.
Hieronder wordt uiteengezet wat de stand van zaken is op deze twee onderdelen van het
begrotingsproces.
Begroting 2012
Op basis van toetsing aan de relevante criteria uit de Wet FinBES heeft het Cft een positief oordeel
afgegeven over de begrotingen voor het jaar 2012. De minister van BZK heeft, rekening houdend met
het advies van het Cft, de begrotingen 2012 van de drie openbare lichamen goedgekeurd.
Het traject ten aanzien van de begrotingswijzigingen loopt beter dan voorheen het geval was.
De daartoe omschreven stappen uit de Wet FinBES worden nu goed doorlopen, met als resultaat een vrij
snelle indiening van een door de Eilandsraad vastgestelde wijziging bij de minister van BZK. Na
goedkeuring door de minister is er dan sprake van een nieuwe begroting, op basis waarvan rechtmatig
uitgaven kunnen worden gedaan. Het lijkt erop dat het intensieve toezicht van het Cft op het proces zijn
vruchten afwerpt.
Een groot deel van de inkomsten van de openbare lichamen is afkomstig van Nederland, in de vorm van
de zogenaamde vrije uitkering. Deze kan door de openbare lichamen naar eigen inzicht worden besteed.
Dit voorjaar is door het kabinet besloten de vrije uitkering met ingang van 2012 structureel te verhogen
tot de onderkant van de bandbreedte, zoals die blijkt uit het referentiekaderonderzoek Caribisch
Nederland. Door deze ophoging zijn de openbare lichamen in staat om hun taken op een meer
verantwoorde manier te kunnen uitvoeren. De extra middelen worden conform de bestaande
systematiek via het Cft aan de openbare lichamen ter beschikking gesteld.
Daarnaast heeft de Ministerraad besloten om de prijsbijstelling 2012 over dit jaar volledig uit te keren.
Concreet betekent dit dat de vrije uitkering 2012 volledig zal worden geïndexeerd conform de in het
Bestuurlijk Overleg financiële verhoudingen Caribisch Nederland afgesproken systematiek. Dit betekent
dat deze indexatie zal moeten worden meegenomen in een begrotingswijziging voor het jaar 2012. Of en
voor welk bedrag de indexatie 2012 wordt doorgetrokken naar 2013 en verder wordt later dit jaar
besloten. Mocht door het kabinet worden besloten om ook dit deel van de indexatie (deels) uit te keren,
dan zal dit moeten worden meegenomen bij het kader voor de begrotingen 2013.
De tabel hieronder geeft de hoogte van de vastgestelde begrotingen 2012 voor de drie openbare
lichamen weer, alsmede de aanpassing als gevolg van de eerste begrotingswijziging.

Bonaire
Sint Eustatius*
Saba

e

Begroting 2012
52,1 miljoen

Incl. 1 begrotingswijziging
55,2 miljoen

Sluitend?
Ja

11,9 miljoen
8,0 miljoen

17,0 miljoen
9,4 miljoen

Overschot
Ja

* De eerste begrotingswijziging 2012 van Sint Eustatius ligt bij de Eilandsraad om op 14 augustus a.s. te worden vastgesteld, waarna de
minister van BZK haar oordeel dient te geven.

5

Bonaire
De begroting 2012 van Bonaire sluit op USD 52,1 miljoen. Bonaire heeft begin van dit jaar direct al een
extra budgetneutrale begrotingswijziging 2012 ingediend, waarin onder andere de incidentele ‘Donnergelden’ en de uitkomsten van de Cao-onderhandelingen waren verwerkt. De uitkomsten van die
onderhandelingen waren te laat om nog mee te kunnen lopen in de oorspronkelijke begroting. Bonaire
heeft steeds beter het begrotingsproces in de vingers en probeert zo snel als mogelijk de noodzakelijke
begrotingswijzingen door de Eilandsraad te laten vaststellen en – door tussenkomst van het Cft - aan de
minister voor te leggen. Ook de eerste reguliere begrotingswijziging 2012, die met de eerste
uitvoeringsrapportage is meegestuurd, heeft de noodzakelijke stappen vrij vlot doorlopen. Door beide
wijzigingen is de begroting van Bonaire opwaarts bijgesteld waardoor deze nu sluit op USD 55,2 miljoen.
Met betrekking tot de goedkeuring van de begroting 2012 is er aan Bonaire een voorwaarde gesteld dat
het dividendbeleid uiterlijk het eind van het eerste kwartaal zou zijn afgerond. Dat is helaas nog niet
gebeurd. Evenals op andere onderdelen van het financieel beheer heeft Bonaire als gevolg van
capaciteitsproblemen hier geen prioriteit aan kunnen geven en dit verplaatst naar de tweede helft van
het jaar 2012.
Met betrekking tot de begrotingsuitvoering 2012 constateert het Cft dat Bonaire, in tegenstelling tot
beide andere openbare lichamen, een zeer uitvoerig (financieel) bestuursverslag heeft overlegd dat een
goed inzicht geeft in de actuele stand van zaken van een veelheid aan onderwerpen. Op basis van de
cijfers tot en met het eerste kwartaal 2012 verwacht Bonaire in 2012 in termen van baten en lasten
budgetneutraal uit te komen.
Sint Eustatius
Het Openbaar Lichaam Sint Eustatius heeft na een eindsprint eind vorig jaar een vastgestelde sluitende
begroting 2012 overlegd (circa USD 11,9 miljoen) die door de minister van BZK op 23 december 2011 is
goedgekeurd. Om tot deze goedkeuring te komen is met het Cft een intensief traject doorlopen. Vooral
de personeelslasten –die een groot beslag op de begroting leggen- en de meerjarige doorwerking
daarvan, bleken in eerste instantie een struikelblok om een sluitende begroting te realiseren.
Sint Eustatius is het nog niet gelukt om dit jaar een sluitende begrotingswijziging in te dienen die door
de minister van BZK is goedgekeurd. Dit heeft te maken met aanzienlijke risico’s waarvoor eerst een
oplossing moest worden gevonden. Het bestuurscollege van Sint Eustatius heeft vrij recent een nieuwe
begrotingswijziging aan het Cft voorgelegd, waar het Cft positief op heeft geadviseerd. Het is nu aan de
Eilandsraad deze wijziging vast te stellen en ter goedkeuring aan de minister van BZK voor te leggen.
Dit staat geagendeerd voor 14 augustus a.s. Met deze wijziging zou het tot op heden verwachte tekort
ultimo 2012 van circa USD 1,4 miljoen weggewerkt moeten zijn, evenals de uit het verleden
doorwerkende tekorten op de gewone dienst. Doordat de vrije uitkering met ingang van 2012 is
verhoogd, en er ook nog indexatie van de vrije uitkering 2012 is bijgekomen, is het voor Sint Eustatius
eenvoudiger gebleken een begrotingswijziging te realiseren met daarin (vanwege de compensatie van de
tekorten uit het verleden) een overschot opgenomen. De uitdaging zal zijn of de geprognosticeerde
inkomsten met betrekking tot Nustar zullen worden gehaald en of het openbaar lichaam het zal gaan
lukken de verantwoordelijkheid m.b.t. de personeelsleden die voor die scholen werken, maar op de
loonlijst staan van het openbaar lichaam, te beleggen bij diezelfde scholen.
Het begrotingsjaar 2012 staat voor Sint Eustatius grotendeels in het teken van het voorafgaand toezicht
(VT). Dit is door de minister van BZK eind 2011 ingesteld in verband met het gebrekkige inzicht in de
begrotingsuitvoering 2011 en het daaruit voortkomende tekort, het mogelijk ontstaan van nieuwe
betalingsachterstanden, de eerder geconstateerde onrechtmatigheid van bepaalde uitgaven en het
traject met betrekking tot de begrotingsvoorbereiding 2012. Het instellen van VT heeft veel stof doen
opwaaien op Sint Eustatius. Echter, zowel op bestuurlijk als op ambtelijk niveau is draagvlak voor het
besluit van de minister van BZK. Sint Eustatius onderkent de problemen met de budgettaire discipline en
het financieel beheer. Concreet houdt het VT in dat alle nieuwe verplichtingen worden getoetst aan de
beschikbare begrotingsruimte. Het Cft adviseert het ministerie van BZK (wekelijks) over elk verzoek tot

6

het aangaan van een verplichting van meer dan USD 1.000. Het openbaar lichaam heeft aangegeven het
VT als een behoorlijke last te ervaren en er zo snel als mogelijk van af te willen. Tegelijkertijd wordt het
VT wel gezien als een versnelde mogelijkheid de financiële administratie door te lichten en de
noodzakelijke processen goed op orde te krijgen.
Met Sint Eustatius zijn tijdens het laatste Collegebezoek in juni duidelijke afspraken gemaakt over de
verdere voortgang van het VT. Naar mening van het Cft zal tijdens het volgende Collegebezoek, dat
waarschijnlijk in oktober zal plaatsvinden, duidelijk kunnen worden of het Cft de minister van BZK
kan/zal adviseren het VT met ingang van 2013 niet te verlengen. Daartoe zal het openbaar lichaam aan
de volgende voorwaarden moeten voldoen:
- Er moet sprake zijn van een door de Eilandsraad vastgestelde eerste begrotingswijziging 2012 (waarin
o.a. de compensatie van de tekorten uit voorgaande jaren is meegenomen) die door de minister van
BZK wordt goedgekeurd;
- Het moet er in oktober naar uitzien dat er voor het jaar 2013 een begroting wordt gerealiseerd waarin
o.a. rekening is gehouden met de compensatie van tekorten uit het verleden. Deze door de Eilandsraad
vastgestelde begroting dient door het Bestuurscollege uiterlijk op 15 november a.s. naar de minister van
BZK te worden verzonden;
- In het kader van het financieel beheer moet er een plan van aanpak worden opgesteld waarbij voor de
komende twee a drie jaar de speerpunten worden uitgewerkt, inclusief de te volgen tijdpaden om die
speerpunten te realiseren;
- De gecontroleerde en door de Eilandsraad vastgestelde jaarrekening 2011 wordt uiterlijk 15 september
a.s. ingediend bij het Cft. Het openbaar lichaam heeft onlangs uitstel gekregen voor indiening van deze
jaarrekening.
Saba
Saba heeft net als Sint Eustatius een intensief traject doorlopen om de personeelslasten goed in kaart te
krijgen. Het is Saba gelukt vrij snel een door de Eilandsraad vastgestelde begroting 2012 (zonder een
beleidsmatige toelichting) aan de minister van BZK te overhandigen. De minister heeft deze financiële
begroting van afgerond USD 8,0 miljoen op 19 december van het vorig jaar goedgekeurd met de
kanttekening dat het ‘Besluit begroting en verantwoording openbare lichamen BES’ (BBV BES) een
belangrijk instrument is voor de openbare lichamen in het kader van de invulling van het toezicht en dat
de BBV BES in de toekomst wel toegepast dient te worden. Het Cft krijgt de indruk uit de ambtelijke
overleggen met Saba inzake de begrotingsvoorbereiding 2013 dat dit inderdaad het geval is. Het
financieel beheer lijkt zich positief te ontwikkelen en er worden serieuze stappen gezet bij het (tijdig)
realiseren van een volledige en volwaardige begroting 2013, waarbij naast de financiële begroting (die
voldoet aan alle in de Wet FinBES gestelde eisen) ook tijdig een beleidsbegroting zal worden ingediend.
In lijn met Bonaire heeft ook het openbaar lichaam Saba steeds beter controle op het begrotingsproces.
De eerste begrotingswijziging 2012, met daarin onder andere de ‘Donner-gelden’ opgenomen, is vrij snel
door de Eilandsraad vastgesteld en ter goedkeuring aan de minister van BZK voorgelegd. Dit betekent
een baten/lasten neutrale ophoging van de begroting met circa USD 1,4 miljoen. In de eerstvolgende
begrotingswijziging die zal meelopen met de uitvoeringsrapportage over het tweede kwartaal van 2012
zal onder andere de ophoging van de vrije uitkering worden verwerkt. In de eerste rapportage dit jaar
geeft Saba aan een klein positief saldo op de begroting te verwachten van iets meer dan USD 0,1
miljoen.
Begroting 2013
Artikel 19 van de Wet FinBES schrijft voor dat het bestuurscollege de door de Eilandsraad vastgestelde
begroting, door tussenkomst van het Cft, uiterlijk 15 november voorafgaand aan het begrotingsjaar ter
goedkeuring aan de minister van BZK dient voor te leggen. Het Cft heeft in overleg met het ministerie
van BZK een kaderbrief opgesteld ter voorbereiding op het begrotingsproces 2013. De afgegeven kaders
betreffen een maximum, waarbinnen het openbaar lichaam de begroting (sluitend) moet zien vorm te
geven. In dit kader is voorzichtigheidshalve nog geen rekening gehouden met de bij het lenteakkoord
structureel ter beschikking gestelde € 10 miljoen van 2013 en verder voor natuur en groen op de BES.

7

Ook is in de kaderbrief geen rekening gehouden met de eventuele indexering van de vrije uitkering
vanaf het jaar 2013.
Voor alle openbare lichamen geldt dat in principe vanaf het begrotingsjaar 2012, in aanvulling op de Wet
FinBES, dient te worden voldaan aan de bepalingen uit de BBV BES. Het Cft kan gedurende de periode
2012-2015 bepalen dat, vanwege het groeitraject, van (delen van) de BBV BES mag worden afgeweken.
De openbare lichamen hebben het streven kenbaar gemaakt om de begroting in het vervolg geheel in
termen van de BBV BES vorm te geven.
Bonaire
Het Cft heeft van Bonaire begrepen dat zij, mede als gevolg van de hogere vrije uitkering, verwacht een
sluitende begroting 2013 aan te zullen leveren. Het streven is de begroting, net als vorig jaar, binnen de
wettelijke termijn aan de minister van BZK aan te bieden. Bonaire heeft aangegeven voorzichtig te
zullen omgaan met het maximum kader zoals dat in de kaderbrief is afgegeven, omdat het openbaar
lichaam verwacht dat het lastig zal worden de in de kaderbrief opgenomen indexatie op de lokale
inkomsten te realiseren. Ook is Bonaire voorzichtig met betrekking tot de genoemde gelden uit het
lenteakkoord en de eventuele doorwerking van de indexatie van de vrije uitkering.
Sint Eustatius
Bij de goedkeuring van de begroting 2012 is door de minister van BZK een opmerking gemaakt over het
in de toekomst voldoen aan de wettelijke termijnen. Er moeten de nodige verbeteringen worden
doorgevoerd in de interne processen om met betrekking tot de begroting 2013 wel aan de in de Wet
FinBES gestelde wettelijke termijnen te voldoen. Het Cft heeft om dit te bereiken aan Sint Eustatius
aangeboden kritisch mee te kijken bij het begrotingsvoorbereidingtraject voor 2013. Dit aanbod is
aanvaard en heeft ervoor gezorgd dat het Cft vroegtijdig betrokken is geweest bij het ontwerpen van de
conceptbegroting. Gesteld kan worden dat door goede afstemming aan de voorkant vertraging aan de
achterkant kan worden voorkomen. Het Cft gaat er op basis van gemaakte afspraken met het nieuwe
hoofd Financiën vanuit dat dit jaar de uiterste indieningsdatum van 15 november zal worden gehaald en
dat, rekening houdend met de hogere structurele vrije uitkering, een sluitende begroting zal worden
overlegd.
Saba
Saba heeft aangegeven dat de termijn om te komen tot een concept ontwerpbegroting (zoals in de
begrotingskalender is vastgelegd) kort dag is, maar dat ze haar best doet zo snel als mogelijk de eerste
versie aan het Cft voor te leggen. De wettelijke termijn van 15 november zal wat Saba betreft geen
problemen opleveren. Saba geeft aan tot een sluitende begroting te zullen komen, waarbij zo goed als
mogelijk rekening wordt gehouden met de taken zoals die staan opgenomen in het
referentiekaderonderzoek Caribische Nederland. Voor wat betreft het achterstallig onderhoud en enkele
andere zaken waarin de onderkant van de bandbreedte uit het referentiekader niet voorziet (onder meer
investeringen in de haven) zal Saba naar eigen zeggen echter een pas op de plaats moeten maken.
Collectieve sector
Volgens de Wet FinBES kunnen privaatrechtelijke rechtspersonen waarin het openbaar lichaam
deelneemt op de kapitaalmarkt opereren. De financiële gevolgen hiervan kunnen gaan drukken op de
begrotingen van de eilanden. Om deze gevolgen beheersbaar te houden is in de Wet FinBES een
rentelastnorm ingesteld voor de gehele collectieve sector (CS). Om deze rentelastnorm (USD 0) te
kunnen toetsen dienen inkomsten-, schuld- en rentelastencijfers van de collectieve sector beschikbaar te
zijn.
Het Cft dient conform artikel 11 lid 4 van de Wet FinBES in samenwerking met het Centraal Bureau voor
de Statistiek Nederland (CBS NL) te rapporteren aan de minister van BZK over de samenstelling en de
voorlopige inkomsten-, schuld-, en rentelastencijfers van de collectieve sector van de openbare
lichamen. De collectieve sector is naar de definitie van de Wet FinBES de gezamenlijkheid van de

8

rechtspersonen die op basis van het System of National Accounts (SNA) van de Verenigde Naties tot de
sector overheid worden gerekend.
Op initiatief van en in samenwerking met het Cft is door het CBS NL onderzoek gedaan naar de
samenstelling van de collectieve sectoren van de openbare lichamen. Het Cft heeft hierbij zowel
procesmatig als met personeel het CBS NL ondersteund. Dit was nodig omdat het CBS NL geen budget
heeft voor het bepalen van de samenstelling van de collectieve sectoren en de daarmee samenhangende
rentelasten van de openbare lichamen. Het Cft heeft daarom een medewerker beschikbaar gesteld aan
het CBS NL voor het uitvoeren van deze werkzaamheden. Het CBS NL heeft deze medewerker
geïnstrueerd en begeleid.
Inmiddels is het onderzoek voor wat betreft de samenstelling van de collectieve sector van Bonaire,
Saba en Sint Eustatius afgerond en is door het CBS NL de collectieve sector van de entiteiten per stand
1 januari 2011 vastgesteld. De collectieve sector van Bonaire omvat naast het openbaar lichaam zelf
nog 11 andere entiteiten, terwijl voor zowel Saba als Sint Eustatius geldt dat naast het openbaar
lichaam zelf er nog een entiteit tot de collectieve sector behoort. De openbare lichamen zijn door het
CBS NL hierover geïnformeerd.
Op dit moment wordt gewerkt aan het verkrijgen van de jaarrekeningen 2010 van de entiteiten die tot
de collectieve sector behoren opdat de rentelasten en overige vereiste cijfers bepaald kunnen worden.
Het uiteindelijk doel is om de rentelasten te kunnen toetsen aan de rentelastnorm (USD 0) zoals deze in
de Wet FinBES is voorgeschreven. Volgens plan zal dit onderdeel van het onderzoek in de loop van het
najaar worden afgerond.
Renteloze leningen
De Wet FinBES sluit het aangaan van leningen door het openbare lichaam uit, zodat er slechts enkele
mogelijkheden zijn tot financiering van investeringen door het eiland. Indien er reservering worden
opgebouwd kan gefinancierd worden via de eigen eilandbegroting. Een andere optie is, dat een
departement zelf bereid is de investering te doen, danwel beschikbaar te stellen via een bijzondere
uitkering. Een derde mogelijkheid is het aangaan van een renteloze lening bij een departement in
Nederland. Een minister kan het openbare lichaam een renteloze lening verschaffen voor het doen van
de investering, die in feite een voorschot is op de vrije uitkering.
Om dit te bewerkstelligen dient de Eilandsraad van het openbare lichaam een aanvraag in tot het
verschaffen van een renteloze lening ten behoeve van een investering voor de uitoefening van een
publieke taak bij de minister die het aangaat, door tussenkomst van het Cft. Het Cft voorziet – zo nodig
na nader overleg met het openbare lichaam - het verzoek binnen vier weken na ontvangst van het
verzoek van zijn advies en zendt de aanvraag met advies aan de minister die het aangaat en ter
informatie alvast aan de minister van BZK.
Het advies van het Cft heeft betrekking op het beoordelen van de juistheid van het instrument van de
renteloze lening om in de middelen voor een noodzakelijk geachte investering te voorzien. Het Cft
beoordeelt de mogelijkheid de financiering aan te gaan met eigen reserves of met een bijzondere
uitkering. Tevens gaat het Cft na of er sprake is van uitoefening van een publieke taak. Tenslotte
beoordeelt het Cft of het openbare lichaam met het aangaan van een renteloze lening nog voldoende
financiële ruimte heeft voor uitvoering van haar taken. De aflossing van de renteloze lening wordt
immers in mindering gebracht op de Vrije Uitkering en daardoor heeft het openbaar lichaam gedurende
de looptijd van de lening jaarlijks minder te besteden.
Op dit moment zijn alle drie de eilanden voornemens een aanvraag te doen voor een renteloze lening
ten behoeve van onderhoud van scholen. Sint Eustatius en Bonaire zijn daarnaast voornemens een
renteloze lening aan te vragen voor de (nieuw)bouw van het Bestuurskantoor. Bonaire wil daarnaast een
aanvraag te doen ten behoeve van de overname van Ecopower Bonaire B.V. door WEB Bonaire N.V.
Saba is voornemens een aanvraag te doen ten behoeve van de uitbreiding van de haven en heeft sinds
mei 2011 een aanvraag uitstaan voor de aanschaf van een veegtruck.

9

Financieel beheer
Conform de Wet FinBES houdt het Cft ook toezicht op het financieel beheer. Een adequaat financieel
beheer is noodzakelijk voor een deugdelijk begrotings- en verantwoordingsproces dat voldoet aan de
daartoe gestelde vereisten. Alleen dan kan worden gesteld dat de begroting en verantwoording volledig
is, dat de ramingen en realisaties correct zijn en dat men de beschikking heeft over tijdige, volledige en
juiste informatie. Op basis van deze informatie kan indien nodig tijdig worden bijgestuurd. Hiervoor is al
meerdere malen gerefereerd aan onderdelen van het financieel beheer en geconcludeerd dat er
belangrijke verbeteringen hebben plaatsgevonden. Met name het beperken van het aantal speerpunten
en het vraagstuk rondom de capaciteit op de eilanden hebben de afgelopen maanden veel aandacht
gekregen. Hieronder wordt nader ingegaan op deze twee ontwikkelingen.
Verbeterproces financieel beheer
In 2008 zijn de openbare lichamen begonnen aan de verbetering van het financieel beheer. Samen met
het Cft zijn verbeterpunten van het financieel beheer geïdentificeerd waar de openbare lichamen dat jaar
prioriteit aan geven. Over de voortgang van deze verbeterpunten rapporteren de openbare lichamen in
de uitvoeringsrapportages. Los van het feit of de verbeterpunten werden gehaald, kwamen er jaarlijks
nieuwe verbeterpunten bij. Tot en met 2011 zijn in totaal zeventien verbeterpunten van het financieel
beheer geïdentificeerd.
Conform de wens van de openbare lichamen om de druk enigszins te verlichten gegeven de beperkte
capaciteit, het grote aantal verbeterpunten (waaronder de aanbevelingen van de accountant naar
aanleiding van de controle van de jaarrekening) en de beperkte middelen, zijn met de openbare
lichamen nieuwe afspraken gemaakt over de verbetering van het financieel beheer. Met de openbare
lichamen is afgesproken dat met ingang van 2012 jaarlijks een beperkt aantal realistische prioriteiten
van het financieel beheer zullen worden vastgesteld. Voor elk van deze prioriteiten stelt het openbaar
lichaam een kort plan van aanpak op waarin in ieder geval de te nemen maatregelen zijn opgenomen,
het tempo waarin de verbeteringen dienen te worden gerealiseerd en wie de
uitvoeringsverantwoordelijke is. De verbeterpunten verschillen per openbaar lichaam. De openbare
lichamen blijven in de uitvoeringsrapportages rapporteren over de voortgang.
Op basis van de eerste uitvoeringsrapportage 2012 constateert het Cft dat zowel op Saba als op Sint
Eustatius stappen vooruit zijn gezet. Op Sint Eustatius zijn de maandafsluitingen een on-going proces
waarbij het Cft aanwezig is en meteen aanbevelingen geeft. Het plan van aanpak voor de
verplichtingenadministratie is op twee punten na uitgevoerd. De Corporate Governance Code is door de
Eilandsraad vastgesteld en moet nu worden geïmplementeerd. De Subsidieverordening is nu op het punt
om aangeboden te worden aan het bestuurscollege en de Eilandsraad voor goedkeuring en vaststelling.
Het dividendbeleid is voorlopig niet langer als prioriteit beschouwd omdat er reeds een overeenkomst
bestaat met het enige overheidsbedrijf EUTEL waarin de dividenduitkering is geregeld.
Saba heeft in eerste kwartaal 2012 het subsidiebeleid en het dividendbeleid afgerond. Deze zijn voor
behandeling en vaststelling aangeboden aan de Eilandsraad. De integratie van de personeels- en
salarisadministratie is voltooid en momenteel wordt proefgedraaid met het systeem. Ook op Saba woont
het Cft de maandafsluiting bij en geeft meteen de nodige feedback. Door de accountant is een aantal
processen van de afdeling Financiën beschreven. Deze zijn ook vastgesteld en ingevoerd. De Corporate
Governance Code wordt momenteel aangepast en zal nog aan de Eilandsraad worden aangeboden.
Sint Eustatius en Saba hebben stappen gezet in het verbeterproces van het financieel beheer. De
meeste verbeterpunten die voor 2012 zijn afgesproken zijn afgerond dan wel in afrondende fase. Het Cft
heeft met zowel Saba als Sint Eustatius afgesproken om nu reeds nieuwe prioriteiten voor de rest van
het jaar en het jaar daaropvolgend vast te stellen. Het Cft constateert bij de nieuwe gedeputeerde van
Financiën op Sint Eustatius en beide nieuwe hoofden van Financiën de wil en motivatie om daadkrachtig
verbeteringen door te voeren in het financieel beheer. Het Cft zal in haar adviserende rol de openbare
lichamen de nodige ondersteuning blijven geven.

10

Ook met Bonaire is afgesproken dat het verbeterproces van het financieel beheer zich jaarlijks zal
concentreren op een beperkt aantal realistische prioriteiten. In het eerste kwartaal van dit jaar zijn op
Bonaire niet al te veel stappen gemaakt inzake financieel beheer, terwijl in de kwartalen daarvoor
Bonaire steeds voortgang boekte. Als oorzaak hiervoor geeft Bonaire hiervoor het vertrek van enkele
medewerkers van de afdeling Financiën. De werving en selectie van nieuw personeel is al in een
vergevorderd stadium en Bonaire verwacht de nieuwe medewerkers in de tweede helft van dit jaar aan
te kunnen trekken. Dit betekent dat ook in het tweede kwartaal op Bonaire geen verandering zal
optreden in het financieel beheer. Dit baart het Cft zorgen en het heeft bij het bestuur van Bonaire dan
ook aangedrongen meteen na de aanstelling van de nieuwe medewerkers de verbeterpunten van het
financieel beheer voor 2012 voortvarend op te pakken zoals het Cft dat gewend is van Bonaire.
Capaciteit
Hoewel de capaciteit op de afdeling Financiën op Saba en Sint Eustatius met het aantrekken van de
nieuwe interim-manager en het nieuwe hoofd Financiën het afgelopen halfjaar enigszins is versterkt,
baart het capaciteitsgebrek het Cft nog steeds grote zorgen. De additionele capaciteit is slechts van
tijdelijke aard. De ervaring heeft uitgewezen dat na afloop van deze tijdelijke dienstverbanden de
organisatie terugvalt in de oude situatie en dat de achterblijvende capaciteit niet structureel is versterkt.
Op deze manier blijven de openbare lichamen afhankelijk van technische bijstand.
De inzet van (dure) technische assistentie werd voornamelijk gefinancierd uit de IVB (Institutionele
Versterking en Bestuur) middelen. Met ingang van 2013 zijn de IVB-middelen niet langer beschikbaar.
Ook de incidentele middelen zoals de doeluitkering Sociaal vangnet en financieel beheer en de
FinBES/WolBES-middelen zijn ondertussen gecommitteerd dan wel besteed. De openbare lichamen zijn
op korte termijn dus afhankelijk van (de zeer beperkte) middelen uit hun eigen begroting voor de inzet
van technische bijstand.
Het Cft ziet de nieuwe leiding bij de afdelingen Financiën op Saba en op Sint Eustatius als een zeer
positieve ontwikkeling. Echter blijft de overige kwalitatieve en kwantitatieve capaciteit een zorgenkind.
Ervaringen uit het verleden hebben aangetoond dat het draaiende houden van de afdelingen Financiën
zeer afhankelijk is van enkele personen. Op momenten dat bepaalde medewerkers (tijdelijk) wegvallen,
is dit direct zichtbaar in de kwaliteit en volledigheid van de aan te leveren rapportages.
Zowel Saba als Sint Eustatius heeft moeite om lokaal geschikte kandidaten aan te trekken. Het Cft heeft
beide openbare lichamen geadviseerd het capaciteitsvraagstuk innovatief te benaderen. Op Sint
Eustatius zal zwaar worden ingezet op het upgraden van de huidige capaciteit, het steeds meer
gebruikmaken van ICT en worden de mogelijkheden voor outsourcing onderzocht.
Ook in het afgelopen half jaar heeft het Cft de samenwerking tussen de openbare lichamen
gestimuleerd. Tijdens de Financieel Beheerdagen in februari 2012 heeft het Cft de openbare lichamen
weer bij elkaar gebracht om ervaringen uit te wisselen en uitvoerig van gedachten te wisselen over
zaken die de openbare financiën van de eilanden raken. Ook worden de openbare lichamen steeds
geadviseerd intensiever met elkaar informatie uit te wisselen. Dit vindt nog steeds niet op regelmatige
basis plaats. Met het aanstellen van de nieuwe hoofden Financiën op Saba en Sint Eustatius hoopt het
Cft dat hier snel verandering in komt.
Het Cft werkt samen met de openbare lichamen aan een meer structurele oplossing van het
capaciteitsprobleem. De focus is hierbij gericht op het continu opleiden en on-the-job trainen van de
medewerkers van de afdeling Financiën. In het kader van zijn adviserende taak zijn medewerkers van
het Cft nog frequenter op de eilanden om de nodige assistentie te verlenen. Zo is het Cft vanaf januari
aanwezig bij de maandafsluiting op Saba en Sint Eustatius. De maandafsluiting is primair bedoeld om te
voorkomen dat het openbaar lichaam achteraf wordt geconfronteerd met ongewenste en onverwachte
afwijkingen. Ook wordt Sint Eustatius intensief bijgestaan bij de voorbereiding van de begroting 2013.
Hierdoor zal Sint Eustatius beter in staat zijn betrouwbare en goed toegelichte informatie aan te leveren.
Al met al constateert het Cft dat er weliswaar verbeteringen hebben plaatsgevonden op het proces van
financieel beheer op de BES-eilanden, maar dat het gebrek aan voldoende structurele capaciteit bij de

11

openbare lichamen een ontwikkeling naar een situatie waarin de eilanden ‘het’ zelf kunnen in de weg
staat. Deze constatering baart het Cft zorgen. Het eerder geschetste dilemma – enerzijds is technische
bijstand gewenst om verbeteringen te realiseren, maar anderzijds zorgt dit er tegelijkertijd voor dat een
situatie waarin de eilanden ‘het’ zelf kunnen ver weg is – speelt hier een grote rol. De assistentie van het
Cft is nodig om te voldoen aan de eisen uit de Wet FinBES, maar ook deze assistentie is technisch en
tijdelijk van aard en staat daarmee de ontwikkeling naar een volwaardige eigenstandigheid op het
terrein van het financieel beheer, en daarmee het begrotingsproces, in de weg.
De bevindingen laten zien dat een en ander te maken heeft met de geringe omvang van de openbare
lichamen. Dit wordt gestaafd door het feit dat Bonaire als grootste van de openbare lichamen minder
grote problemen heeft met het financieel beheer dan Sint Eustatius en Saba. Een mogelijke verbetering
van het financieel beheer is dan ook gelegen in schaalverbreding. Om deze reden heeft het Cft
samenwerking op het gebied van financieel beheer tussen de drie eilanden ter sprake gebracht,
bijvoorbeeld middels een Shared Service Organisatie (SSO). De openbare lichamen hebben aangegeven
hierover te zullen nadenken. Ook kan worden gedacht aan een samenwerkingsverband tussen de
openbare lichamen enerzijds en een Europees Nederlandse gemeente anderzijds. Zeer kleine
Nederlandse gemeenten voeren in de regel immers ook niet hun eigen financiële administratie. Het Cft
zal de komende maanden gebruiken om (in overleg met de openbare lichamen) te inventariseren in
hoeverre er mogelijkheden liggen om schaalvoordelen te gebruiken bij het verbeteren van het financieel
beheer.
Geïntegreerd Middelenbeheer (GMB)
Op basis van de Wet FinBES hebben de openbare lichamen elk een inkomsten- en uitgavenrekening
lopen bij een commerciële bank. Daarnaast heeft het Cft voor elk openbaar lichaam een rekeningcourant lopen. Het Cft heeft hiervoor een mantelcontract afgesloten met de MCB-bank, waarbij is
vastgesteld aan welke normen en voorwaarden de rekeningen moeten voldoen. Alle betalingen en
ontvangsten dienen uitsluitend via deze bankrekeningen te lopen. Andere rekeningen zijn in principe niet
toegestaan. Hiervan kan slechts in geval van zwaarwegende argumenten en in overleg met het Cft
worden afgeweken. Stromen via deze extra rekeningen dienen zichtbaar te worden gemaakt en aan het
Cft te worden verantwoord.
Liquiditeitsontwikkeling
Hieronder wordt ingegaan op de liquiditeitsontwikkelingen die in het 1e helft van 2012 hebben
plaatsgevonden.
De feitelijke standen van de GMB-rekeningen
De standen van de GMB-rekeningen per 30 juni 2012 bedragen per saldo als volgt:

Openbaar lichaam
Bonaire
Sint Eustatius
Saba

31-12-2011 (USD)
4.430.771
1.070.140
1.618.161

30-06-2012 (USD)
4.827.617
543.204
943.952

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat alle openbare lichamen in het 1e helft van 2012 een positief
liquiditeitssaldo hebben. Saba en Sint Eustatius laten ten opzichte van 31 december 2011 een afname
zien van respectievelijk USD 0,7 en USD 0,5 miljoen. Bonaire laat ten opzichte van 31 december 2011
een toename zien van circa USD 0,4 miljoen. Per openbaar lichaam is een minimum saldo (doelsaldo)
bepaald dat permanent aanwezig dient te zijn op de GMB-rekeningen. BZK heeft bij de start van het
GMB voor elk openbaar lichaam afzonderlijk dit doelsaldo op de GMB-rekeningen gestort. Vooralsnog
zijn er geen afspraken gemaakt over het terugbetalen van de doelsaldi.
Sint Eustatius heeft een aantal bankrekeningen die met toestemming van het Cft om zwaarwegende
redenen buiten het GMB-systeem worden aangehouden. Conform opgave van het openbare lichaam
betreffen het drie lopende rekeningen en vier depositorekeningen. Sint Eustatius heeft eind september

12

2011 een overzicht overhandigd vermeldende de saldi van deze rekeningen per respectievelijk 31
december 2010 en 31 augustus 2011.
De saldi per die data:

Rekeningen
Lopende rekeningen
Depositorekening
Totaal

USD
141.702
2.028.022
2.169.724

Per 31-08-2011
Per 31-12-2010

Overige zaken
Betalingsachterstanden 2006 en 2007
In het Bestuurlijk Overleg tussen Nederland en de BES-eilanden op 19 maart 2009 is door het Cft een
plan van aanpak voorgesteld met betrekking tot de sanering van de betalingsachterstanden ontstaan in
de periode 1 januari 2006 tot en met 31 december 2007 van de voormalige eilandgebieden Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Voor de sanering van deze betalingsachterstanden is door de minister van BZK een
bedrag toegezegd van maximaal ANG 50 miljoen. Er is geen verdeling gemaakt per eilandgebied.
Het bedrag van ANG 50 miljoen is in december 2009 door de minister van BZK op de rekening
schuldsanering ten name van het Cft gestort.
Het Cft heeft op basis van de uitgevoerde plausibiliteittoetsen per december 2011 voor een totaal
bedrag van ANG 42,2 miljoen aan positieve adviezen verstrekt aan de minister van BZK. De
Rijksaccountantsdienst heeft, op verzoek van de minister van BZK, in een tweetal gevallen een
reviewonderzoek uitgevoerd op de door het Cft uitgevoerde werkzaamheden en uitgebrachte adviezen.
Uiteindelijk heeft de minister van BZK een positief besluit genomen op alle door het Cft verstrekte
adviezen.
Onderstaand is per openbaar lichaam aangegeven welk bedrag beschikbaar is en welk bedrag is gestort
op de rekening van het ministerie van BZK.
Bedragen in ANG
Beschikbaar en gestort bedrag door minBZK

50.000.000

Bonaire

28.987.194

Sint Eustatius

8.600.600

Saba

4.647.837

Totaal saneringsadviezen Cft en besluit

-42.235.631

minBZK
MCB bankkosten/koersverschillen en rente
TOTAAL teruggestort

11.416
7.775.785

De overige betalingsachterstanden over 2006 en 2007 hebben noch de accountantscontrole, noch de
plausibiliteittoets doorstaan.
Per 1 april 2012 zijn de werkzaamheden van het Cft met betrekking tot het adviseren omtrent saneren
van betalingsachterstanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba definitief tot een einde gekomen. Het loket
betalingsachterstanden was per 1 oktober 2011 gesloten.

13

Samenwerking RCN/Rijksvertegenwoordiger
Een aantal taken uit de Wet FinBES is met het mandaatbesluit Cft BES door de minister van BZK aan het
Cft gemandateerd. Voor een van deze taken geldt dat deze per 1 juli jl. is overgegaan naar de
Rijksvertegenwoordiger. Dit betreft de benoeming of herbenoeming van vertegenwoordigers van een
bestuurscollege of openbaar lichaam in een privaatrechtelijke rechtspersoon. In samenspraak met de
Rijksvertegenwoordiger en het ministerie van BZK is besloten dat deze taak beter aansluit bij het
gestelde in de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES) dan bij de FinBES. Met
de Rijksvertegenwoordiging zijn duidelijke afspraken gemaakt met betrekking tot deze overdracht. Ook
op andere dossiers vindt op zeer geregelde basis overleg plaats tussen het Cft en de
Rijksvertegenwoordiger om allerhande (financiële) probleempunten en casuïstiek te bespreken.
Ook met de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) vindt er meer dan voorheen overleg plaats. Het Cft is
met name geïnteresseerd in de bijzondere uitkeringen die van belang zijn voor de begrotingen van de
openbare lichamen. Omdat tot op heden een overview van relevante geldstromen van departementen
naar de eilanden lijkt te ontbreken, heeft het Cft veel baat bij deze overleggen met de
vertegenwoordigers van betreffende departementen. Het Cft heeft het verzoek neergelegd bij de
departementen die taken hebben in Caribisch Nederland om alle financiële informatie aangaande
openbare lichamen met het Cft te delen. Met de Rijksvertegenwoordiger is onlangs tevens afgesproken
dat het Cft op geregelde basis kan aansluiten bij de wekelijkse overleggen tussen het RCN en de
Rijksvertegenwoordiging, om op die manier met meer en actuelere informatie dan voorheen het
financiële toezicht te kunnen uitoefenen.
Concluderend
De afgelopen maanden is er de nodige informatie verschenen waardoor een beter beeld is ontstaan van
de financiële stand van zaken van de openbare lichamen. Het Cft is over deze stand van zaken redelijk
positief. Met name de financiële posities van de eilanden, waar voor het eerst informatie over
beschikbaar is middels de jaarrekeningen, laten een positief beeld zien.
Tegelijkertijd blijkt dat alle openbare lichamen nog voor een hoop uitdagingen staan. Met name op het
terrein van financieel beheer zullen de eilanden nog de nodige verbeteringen moeten realiseren. Het
grootste probleem dat gezien wordt ten aanzien van het houden van toezicht zijn de kwalitatieve en
kwantitatieve problemen die de eilanden ondervinden, waarbij de capaciteit van de medewerkers een
grote rol speelt. Er is in die zin een mismatch tussen de vereisten van de wet en de mogelijkheden van
de openbare lichamen zelfstandig.
Lastig aspect hierbij is de vraag in hoeverre gebruik gemaakt moet worden van tijdelijke technische
bijstand, met het oog op structurele verbeteringen die nodig zijn indien het doel is dat de eilanden in de
toekomst geheel zelfstandig hun overheidshuishouding op orde hebben en houden. Ook het Cft heeft –
gezien het tijdelijke karakter van het toezicht – te maken met de vraag in hoeverre assistentie bij het
opstellen en uitvoeren van en verantwoorden over de begroting is gewenst.
Bovenstaande zal ook onderdeel vormen van een tussentijdse evaluatie die het Cft van plan is uit te
voeren. Binnen zes jaar na de inwerkingtreding van de Wet FinBES zendt de minister van BZK een
verslag aan de beide kamers der Staten-Generaal over de doeltreffendheid en de effecten van de wet in
de praktijk. Bezien zal worden of het financieel toezicht gehandhaafd zal blijven of beperkt kan worden.
Deze evaluatie vangt aan binnen zes jaar na 10-10-2010, zodat we nu bijna op de helft van de periode
zijn beland. Het Cft zal in zijn volgende rapportage BZK alvast voorzien van een tussentijdse evaluatie
van de eilanden ten aanzien van hun financiële stand van zaken en verbeterpunten. Daarbij zal ook
aandacht worden besteed aan hoe te komen tot een slagvaardiger overheidsapparaat.

14