Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 350 X

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2019
(wijziging samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het
onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen
aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie
van Defensie (X).
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn.
begrotingstoelichting).
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

kst-35350-X-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

1

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. Leeswijzer
De voorliggende suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen
ten opzichte van de 1e suppletoire begroting van hoofdstuk X van de
begroting van het Rijk.
In hoofdstuk 2 wordt het voorstel van wet gepresenteerd met daarin de
cijfermatige aansluiting ten opzichte van de 1e suppletoire begroting. In
paragraaf 2.2 worden de belangrijkste begrotingswijzigingen op de
begroting van het Ministerie van Defensie gepresenteerd.
Aansluitend wordt in paragraaf 2.3 inzicht gegeven in de begrotingsmutaties op artikelniveau voor de beleidsartikelen en de niet-beleidsartikelen.
Per artikel is in deze paragraaf een tabel opgenomen met daarin de
budgettaire gevolgen van beleid. De budgettaire gevolgen worden in de
tabellen cijfermatig gepresenteerd en in aansluiting op de tabel toegelicht.
De mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel worden op het
niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel)
toegelicht.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting)
in € miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50
=> 50 en < 200
=> 200 < 1000
=> 1000

1
2
5
10

2
4
10
20

De opgenomen toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de
verplichtingen. Alleen indien er sprake is van een groot verschil van de
verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit
verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat
er verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of
door regelingen waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan
terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden.
2. Het beleid
2.1 Voorstel van wet
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2019 van het Ministerie van Defensie (X) ten opzichte van de 1e
suppletoire begroting met een bedrag van
€ 33,9 miljoen te verhogen. Voorts wordt voorgesteld het begrotingsbedrag van de ontvangsten 2019 met € 67,9 miljoen te verhogen. Dit leidt
voor het Ministerie van Defensie tot een uitgavenbudget van € 10.915,7
miljoen en een ontvangstenbudget van € 393,4 miljoen. De begroting
voor de in 2019 aan te gane verplichtingen stijgt met € 1.378,5 miljoen tot
€ 14.508,2 miljoen. De cijfermatige aansluiting op de 1e suppletoire
begroting 2019 is als volgt:
Uitgaven (in duizend euro)
Stand 1e suppletoire begroting 2019
Wijzigingen 2e suppletoire begroting 2019
Stand begroting Defensie (X) in de Najaarsnota 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

€ 10.881.836
€ +33.880
€ 10.915.716

2

Ontvangsten (in duizend euro)
Stand 1e suppletoire begroting 2019
Wijzigingen 2e suppletoire begroting 2019
Stand begroting Defensie (X) in de Najaarsnota 2019

€ 325.504
€ +67.906
€ 393.410

2.2 Belangrijkste begrotingswijzigingen
De belangrijkste mutaties worden in onderstaande tabellen weergegeven
en daarna toegelicht. Voor een gedetailleerdere toelichting wordt
verwezen naar de toelichting bij de artikelen.
Overzicht uitgavenmutaties
Uitgavenoverzicht (bedragen x € 1.000)
Artikelnummer

Uitgaven

Vastgestelde begroting 2019
Mutaties 1e suppletoire begroting 2019
Stand 1e suppletoire begroting 2019
Belangrijkste suppletoire mutaties
1. Incidentele herschikking tussen investering en exploitatie
2. Restant maatregel uitbreiding slagkracht, cyber en
werkgeverschap
3. Loonbijstelling tranche 2018 en 2019 over maatregel
werkgeverschap
4. Verwerken arbeidsvoorwaarden akkoord
5. Kasschuif investeringen
6. Doorwerking ontvangsten NAFIN en DTO
7. Doorwerking van btw teruggave 2015 t/m 2019
8. Doorwerking incidentele middelen vanuit beëindigd
internationaal samenwerkingsverband
9. Interdepartementale Budgetoverhevelingen
10. Kasschuif dekking arbeidsvoorwaardenakkoord 2019
11. Maatregelen crisisbeheersing Koninkrijk en versterking
maritieme grenzen ABC eilanden
12. Digitale veiligheid
13. Uitvoering Wiv
Overige mutaties

10.477.053
404.783
10.881.836

2, 3, 4, 6, 7, 8

0

12

110.000

12
2, 3, 4, 5, 7, 8,
10, 12
6
7
2

5.230
0
– 300.000
35.000
19.000

2
2, 5, 6, 7, 8, 9,
10, 12
12

14.695

6, 12
6
6

10.389
75.500
5.000
8.344

Stand 2e suppletoire begroting 2019

19.022
31.700

10.915.716

Toelichting
1. Incidentele herschikking tussen investering en exploitatie
De achterstand in onderhoud bij materieel en infrastructuur is groot en
het kost tijd en geld om dat op te lossen. De uitgaven voor de instandhouding nemen daardoor toe. Bovendien zorgt het langdurig interen op
voorraden (reservedelen, munitie, uitrusting) dat er een inhaalslag moet
worden gemaakt. Nu de logistieke keten blijk geeft van herstel, stijgen de
uitgaven voor instandhouding en gereedstelling. Dit jaar is de behoefte
groter dan het bij de Ontwerpbegroting 2019 en 1e suppletoire wet 2019
toegewezen budget en daarom heeft er een herschikking plaatsgevonden
tussen het investeringsartikel en de artikelen 2, 3, 4, 7, 8.
De investeringsquote is fors gestegen van 19% in 2018 tot naar
verwachting 23% in 2019 en ook de verplichtingenstand laat een duidelijke
opwaartse lijn zien. Er is nog wel sprake van een beperkte onderrealisatie
op de investeringsbegroting. € 100 miljoen van deze onderrealisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

3

wordt in 2019 incidenteel ingezet om de extra instandhoudings- en
gereedstellingsuitgaven in 2019 te compenseren. Om het investeringsprogramma niet in gevaar te brengen zullen deze middelen de komende jaren
weer worden toegevoegd aan de investeringsmiddelen. Hierover zal bij de
1e suppletoire begroting 2020 worden besloten.
2. Restant maatregel uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
De reservering op de Aanvullende Post voor Uitbreiding slagkracht, cyber
en werkgeverschap is overgeheveld naar de begroting van het Ministerie
van Defensie. De posten loonbijstelling tranche 2019 en de overgehevelde
middelen van de Aanvullende Post vormen een deel van de dekking van
het op 30 juli 2019 afgesloten arbeidsvoorwaardenakkoord. Het pakket aan
maatregelen van dit akkoord betreft onder meer een structurele en
incidentele loonsverhoging, een nieuwe pensioenregeling voor militairen,
hogere toelagen en een eerste stap naar een nieuw loongebouw.
3. Loonbijstelling tranche 2018 en 2019 over maatregel werkgeverschap
Over de reservering op de aanvullende post (zie punt 2) is ook de
loonbijstelling tranche 2018 en 2019 uitgedeeld.
4. Verwerken arbeidsvoorwaardenakkoord
Door het afsluiten van het nieuwe arbeidsvoorwaardenakkoord is het
hiervoor gereserveerde budget verdeeld over de verschillende defensieonderdelen. Dit budget stond tijdelijk op artikel 12 Nog onverdeeld.
5. Kasschuif investeringen
Zoals vermeld in de Ontwerpbegroting 2020 van Defensie is medio 2019
de projectportefeuille van Defensie en het verloop van de kasuitgaven
geanalyseerd. Hierbij is bezien welke mogelijkheden voorhanden zijn om
programmering, raming en de realisatie van alle projecten te optimaliseren. Hieruit bleek dat er een gewijzigd kasritme nodig was. De investeringsmiddelen zijn op basis van deze analyse daarom in het (op dit
moment) meest realistische kasritme gezet.
6. Doorwerking ontvangsten NAFIN (Netherlands Armed Forces Integrated
Network) en DTO (Defensie Telematica Organisatie)
Hogere ontvangsten bij de Defensie Materieel Organisatie (DMO) van € 35
miljoen werken door op het uitgavenkader. Hiervan is € 21 miljoen het
gevolg van ontvangsten vanuit het gebruik van het NAFIN netwerk door
andere departementen, wat een doorwerking kent op het uitgavenkader
voor IT. Daarnaast is, als gevolg van het opheffen van het agentschap DTO
het eigen vermogen van € 14 miljoen vrijgevallen. Dit bedrag is via artikel
12, Nog onverdeeld herschikt binnen Defensie.
7. Doorwerking van btw teruggave 2015 t/m 2019
Er is in 2019 btw teruggevraagd over de jaren 2015 t/m 2019 voor
leveringen aan oorlogsschepen, waarvoor een btw-tarief van 0% geldt.
Defensie heeft hier wel btw over betaald (€ 19,0 miljoen) en dit is
teruggevraagd. Deze ontvangsten werken door op het uitgavenkader en
worden ingezet voor de hogere instandhoudingsuitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

4

8. Doorwerking incidentele middelen vanuit beëindigd internationaal
samenwerkingsverband
Door CZSK zijn incidentele middelen ontvangen (€ 14,7 miljoen) en ten
gunste van de begroting geboekt vanuit een beëindigd internationaal
samenwerkingsverband voor onderhoud aan M-fregatten. Deze
ontvangsten werken door op het uitgavenkader en worden ingezet voor
de hogere instandhoudingsuitgaven van CZSK.
9. Interdepartementale budgetoverhevelingen
Vanuit diverse ministeries is budget naar Defensie overgeheveld en
andersom heeft Defensie ook budget overgeheveld naar diverse ministeries voor het uitvoeren van activiteiten. Het betreft onder andere de
uitbreiding van luchtverkenningscapaciteit bij de Kustwacht Nederland, de
bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) voor
de btw compensatie NLR (Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum), de
bijdrage van het Ministerie van Justitie en Veiligheid ter voorbereiding op
de Brexit en de aanvullende bijdrage van de bij de Kustwacht Nederland
betrokken ministeries voor het Maritiem Operatiecentrum Kustwacht
(MOC KW) van € 13,8 miljoen. Per saldo stijgt de begroting van Defensie
met € 19,0 miljoen.
10. Kasschuif dekking arbeidsvoorwaardenakkoord 2019
Bij het verwerken van de uitkomsten van het afgesloten arbeidsvoorwaardenakkoord in de begroting en budgetten van de Defensieonderdelen zijn
de uitgaven in het juiste kasritme gezet.
11. Maatregelen crisisbeheersing Koninkrijk en versterking maritieme
grenzen ABC eilanden
Mede gelet op de situatie in Venezuela biedt Nederland in 2019 in respons
op bijstandsverzoeken van Aruba en Curaçao op diverse terreinen
ondersteuning. Hiervoor besloot de ministerraad om bij Voorjaarsnota
2019 Rijksbreed een bedrag van € 23,8 miljoen te reserveren. Hiervan is in
totaal € 12,6 miljoen toegevoegd aan de begroting van Defensie, ten
behoeve van de versterking van de maritieme grenzen van Aruba,
Curaçao en Bonaire (€ 2,2 miljoen) en ten behoeve van maatregelen in het
kader van crisisbeheersing binnen het Koninkrijk (€ 10,4 miljoen).
12. Digitale veiligheid
Op de Defensiebegroting is € 75,5 miljoen toegevoegd om de betrouwbaarheid en continuïteit van de digitale veiligheid te waarborgen.
13. Uitvoering Wiv 2017
Dit betreft een toevoeging van € 5 miljoen op de Defensiebegroting voor
de MIVD ter ondersteuning van de uitvoering van de Wet op de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017. Met deze middelen worden
binnen de MIVD concrete stappen gezet op het gebied van intern beleid,
werkprocessen en de inrichting van technische systemen om in de praktijk
te waarborgen dat aan de eisen uit de Wiv 2017 wordt voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

5

Overzicht ontvangstenmutaties
Ontvangstenoverzicht (bedragen x € 1.000)
Artikelnummer
Vastgestelde begroting 2019
Mutaties 1e suppletoire begroting 2019
Stand 1e suppletoire begroting 2019
Belangrijkste suppletoire mutaties
1. Incidentele middelen vanuit beëindigd internationaal
samenwerkingsverband
2. Btw teruggave 2015 t/m 2019
3. Ontvangsten KMar
4. Ontvangsten NAFIN en DTO
5. Ontvangsten Bestuursstaf
Overige mutaties
Stand 2e suppletoire begroting 2019

Ontvangsten

311.693
13.811
325.504

2
2
5
7
10

14.695
19.000
7.629
35.000
– 12.543
4.125
393.410

Toelichting
1. Incidentele middelen vanuit beëindigd internationaal samenwerkingsverband
Door CZSK zijn incidentele middelen ontvangen (€ 14,7 miljoen) en ten
gunste van de begroting geboekt vanuit een beëindigd internationaal
samenwerkingsverband voor onderhoud aan M-fregatten.
2. Btw teruggave 2015 t/m 2019
Er is in 2019 btw teruggevraagd over de jaren 2015 t/m 2019 voor
leveringen aan oorlogsschepen, waarvoor een btw-tarief van 0% geldt.
Defensie heeft hier wel btw over betaald (€ 19,0 miljoen) en dit is
teruggevraagd.
3. Ontvangsten KMar
Op basis van geleverde diensten realiseert de KMar € 7,6 miljoen hogere
ontvangsten. Dit betreft ontvangsten in verband met de bewaking van De
Nederlandsche Bank (€ 3,8 miljoen), politietrainingen voor inzet in missies
van het Ministerie van Justitie & Veiligheid (€ 1,1 miljoen) en het
verrekenen van het derde contract observatiecapaciteit BSB-AIVD over
2017 en 2018 (€ 2,7 miljoen).
4. Ontvangsten NAFIN en DTO
DMO heeft € 35 miljoen hogere ontvangsten dan voorzien. € 21 miljoen is
het gevolg van ontvangsten vanuit het gebruik van het NAFIN netwerk
door andere departementen, wat een doorwerking kent op het uitgavenkader voor IT. Daarnaast is het eigen vermogen van het agentschap DTO
(€ 14 miljoen) vrijgevallen als gevolg van het opheffen van het agentschap DTO.
5. Ontvangsten Bestuursstaf
Het budget apparaatsontvangsten bij de Bestuursstaf is per saldo met
€ 12,5 miljoen gedaald. Dit komt voornamelijk door het actualiseren van
het aflossingsritme van de financieringsconstructie met het ABP ten
behoeve van de kapitaaldekking van de pensioenuitkering. Daarnaast zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

6

er te verwachten meerontvangsten van € 6,4 miljoen, waaronder
terugvorderingen op de uitkeringen, Bovenwettelijke WW, wachtgelden en
Sociaal Beleidskader.
2.3 De beleidsartikelen
Artikel 1 Inzet
Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

171.739

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

219.820

– 600

– 6.995

212.225

199.488
13%

247.569
40%

– 600

– 6.995

239.974
66%

Opdracht Inzet
– Crisisbeheersingsoperaties (BIV/HGIS)
– Financiering nationale inzet krijgsmacht
– Overige inzet

199.488
188.482
3.206
7.800

247.569
236.563
3.206
7.800

– 600
– 600

– 6.995
– 3.004
46
– 4.037

239.974
232.959
3.252
3.763

Programma ontvangsten
– Crisisbeheersingsoperaties (BIV/HGIS)
– Overige inzet

6.707
1.407
5.300

6.707
1.407
5.300

850
5.000
– 4.150

7.557
6.407
1.150

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 2,0 miljoen of
meer toegelicht.
Uitgaven
Het budget voor Crisisbeheersingsoperaties neemt per saldo af met € 3,6
miljoen. Dit komt voornamelijk door een stijging van het budget met € 5,0
miljoen als gevolg van de doorwerking van meer ontvangsten van de
Verenigde Naties (VN) en een daling van € 7,9 miljoen als gevolg van een
overheveling naar artikel 11 in verband met de aan missies gerelateerde
geheime uitgaven.
Het budget voor Overige inzet neemt per saldo af met € 4,0 miljoen,
voornamelijk als gevolg van de doorwerking van minder ontvangsten
voor de Vessel Protection Detachments (VPD) inzet.
Verder is de verwachting dat de vrije ruimte binnen het budget voor
Crisisbeheersingsoperaties (het Budget Internationale Veiligheid: BIV) dit
jaar uitkomt op ongeveer € 60 miljoen. Dit zal bij de Slotwet worden
verwerkt ten behoeve van de besluitvorming in het voorjaar over de
eindejaarsmarge binnen de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS). Indien het kabinet daartoe besluit, zal dit bedrag weer
beschikbaar zijn voor (de verlenging of intensivering van) inzet van de
Nederlandse krijgsmacht.
Ontvangsten
Het budget ontvangsten Crisisbeheersingsoperaties is per saldo met € 5,0
miljoen toegenomen als gevolg van meer ontvangsten van de VN voor de
Nederlandse bijdrage aan MINUSMA.
Het budget ontvangsten overige inzet is met € 4,2 miljoen afgenomen,
voornamelijk omdat er minder inzet van VPD’s is geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

7

Artikel 2 Taakuitvoering Zeestrijdkrachten
Artikel 2 Taakuitvoering Zeestrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

842.097

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

855.588

47.549

72.228

975.365

842.097
75%

855.588
98%

63.849

29.628

949.065
103%

Opdracht Gereedstelling en instandhouding Commando ZSK
– gereedstelling
– instandhouding

173.191
30.644
142.547

181.813
32.983
148.830

16.676
– 95
16.771

25.121
– 882
26.003

223.610
32.006
191.604

Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
Materiële uitgaven
– waarvan IT
– waarvan huisvesting en infra
– waarvan overige materiële exploitatie

630.314
596.426
1.841
32.047
38.592
1.264
5.232
32.096

644.784
600.872
8.930
34.982
28.991
1.276
6.126
21.589

47.189
47.089
100

– 16

1.505
– 3.569
1.151
3.923
3.002
– 77
1.036
2.043

693.478
644.392
10.181
38.905
31.977
1.199
7.162
23.616

Apparaatsontvangsten

20.429

20.429

19.000

14.695

54.124

– 16

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
CZSK zal naar verwachting voor bijna € 120 miljoen meer verplichtingen
aangaan dan voorzien. Het betreft enerzijds een toename als gevolg van
de hogere uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die in 2019
zijn of worden aangegaan maar betrekking hebben op activiteiten die in
2020 en latere jaren worden uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn het
bijstellen van verplichtingen ten gevolge van de verwachting dat dit jaar
nog het contract met de Rijksrederij voor het jaar 2020 wordt aangegaan
en dat er dit jaar nog een verplichting wordt aangegaan voor de centrale
walbewaking.
Uitgaven
Het budget voor instandhouding neemt toe met € 42,8 miljoen, omdat er
sprake is van hogere instandhoudingsuitgaven. De aanvullende middelen
komen uit terug ontvangen btw (zie bij Ontvangsten), een incidentele
herschikking tussen investeringen en exploitatie en een incidentele
meerontvangst vanuit de beëindiging van een internationaal samenwerkingsverband op het gebied van instandhouding van M-fregatten.
Het budget voor salarissen eigen personeel neemt per saldo toe met
€ 43,5 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door het binnen de
begroting verwerken van de uitkomsten van het afgesloten arbeidsvoorwaardenakkoord
Ontvangsten
De ontvangsten van CZSK nemen per saldo toe met € 33,7 miljoen. Er is
in 2019 btw teruggevraagd voor leveringen aan oorlogsschepen,
waarvoor 0% geldt, waar eerder wel btw over is betaald (€ 19,0 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

8

Daarnaast zijn incidentele middelen ontvangen (€ 14,7 miljoen) en ten
gunste van de begroting geboekt vanuit een beëindigd internationaal
samenwerkingsverband voor onderhoud aan M-fregatten.
Artikel 3 Taakuitvoering Landstrijdkrachten
Artikel 3 Taakuitvoering Landstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

1.427.287

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht
Opdracht gereedstelling en instandhouding CLAS
– gereedstelling
– instandhouding
Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
Materiële uitgaven
– waarvan overige materiële exploitatie
Apparaatsontvangsten

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

1.378.299

74.856

78.715

1.531.870

1.427.287
82%

1.378.299
103%

74.856

16.223

1.469.378
105%

227.387
77.294
150.093

224.201
70.453
153.748

– 3.000
– 3.000

5.062
– 3.946
9.008

226.263
63.507
162.756

1.130.223
1.077.771
2.204
50.248
69.677
69.677

1.098.292
1.035.000
13.909
49.383
55.806
55.806

61.887
60.314
1.573

– 12.936
– 25.187
– 883
13.134
24.097
24.097

1.147.243
1.070.127
14.599
62.517
95.872
95.872

6.432

6.432

15.969
15.969

6.432

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
CLAS zal naar verwachting voor ruim € 153 miljoen meer verplichtingen
aangaan dan voorzien. Het betreft enerzijds een toename als gevolg van
de hogere uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die in 2019
zijn of worden aangegaan maar betrekking hebben op activiteiten die in
2020 en latere jaren worden uitgevoerd. Dit doet zich bijvoorbeeld voor bij
het bijstellen van de verplichtingen ten behoeve van het eerder dan
verwacht aangaan van meerjarige verplichtingen voor instandhouding
van materieel (onderhoud en reserveonderdelen), voor het infanterie
gevechtsvoertuig, klein kaliber wapens en wielvoertuigen.
Uitgaven
Het budget voor salarissen eigen personeel neemt per saldo toe met
€ 35,1 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door het nieuwe
arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 59,1 miljoen). Daarnaast is budget
vanwege de lage vullingsgraad toegevoegd aan instandhouding en
materiële uitgaven (– € 23,2 miljoen).
Het budget voor overige personele exploitatie neemt toe met € 13,1
miljoen, voornamelijk als gevolg van een herschikking binnen het artikel
vanuit salarissen. Deze middelen worden aangewend om meer opleidingen te faciliteren in het kader van behoudmaatregelen.
Met een incidentele herschikking tussen exploitatie en investeringen is het
budget verhoogd. Dit komt voort uit hogere instandhoudingsuitgaven en
hogere verstrekkingen van artikelen aan andere Defensieonderdelen uit
assortimenten die de Koninklijke Landmacht Defensiebreed verzorgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

9

Artikel 4 Taakuitvoering Luchtstrijdkrachten
Artikel 4 Taakuitvoering Luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

799.984

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

811.638

32.333

496.060

1.340.031

799.984
72%

811.638
98%

32.333

15.060

859.031
106%

Opdracht Gereedstelling en instandhouding CLSK
– gereedstelling
– instandhouding

258.651
18.884
239.767

258.450
18.884
239.566

3.728

262.178
19.857
242.321

Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
Materiële uitgaven
– waarvan overige materiële exploitatie

470.447
435.022
35.425
70.886
70.886

483.189
442.462
5.876
34.851
69.999
69.999

Apparaatsontvangsten

12.043

12.043

973
– 973
32.347
29.550
2.797
– 14
– 14

3.728
16.291
– 90
16.381
– 4.959
– 4.959

531.827
471.922
8.673
51.232
65.026
65.026
12.043

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
CLSK zal naar verwachting voor bijna € 529 miljoen meer verplichtingen
aangaan dan voorzien. Het betreft enerzijds een toename als gevolg van
de hogere uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die in 2019
zijn of worden aangegaan maar betrekking hebben op activiteiten die in
2020 en latere jaren worden uitgevoerd. Een onderdeel hiervan is het
bijstellen van verplichtingen vanwege de verwachting dat dit jaar nog het
meerjarige onderhoudscontract voor de Patriot wordt aangegaan. Verder
zijn de verplichtingen bijgesteld voor de service en onderhoudscontracten
van de AH-64 Apache en het motoronderhoudscontract voor de Cougar en
diverse kleinere onderhoudscontracten voor de luchtwapensystemen.
Uitgaven
Het budget voor salarissen eigen personeel neemt per saldo toe met
€ 29,5 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door het nieuwe
arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 31,1 miljoen).
Het budget voor overige personele exploitatie neemt toe met € 16,4
miljoen, voornamelijk als gevolg van de overschrijding van persoonsgebonden budgetten, onder andere als gevolg van dienstreizen voor
opleiding en training voor wapensystemen in het buitenland (€ 10,0
miljoen). Dit wordt gefinancierd met een incidentele herschikking tussen
exploitatie en investeringen. Daarnaast betreft dit een technische
herschikking binnen het artikel omdat helikoptervliegeropleidingen in
2019 niet langer belast worden binnen de overige materiele exploitatie
(€ 4,0 miljoen), maar binnen de personele exploitatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

10

Artikel 5 Taakuitvoering Koninklijke Marechaussee
Artikel 5 Taakuitvoering Marechaussee (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

405.344

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht
Opdracht Inzet KMar
– gereedstelling
Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
Materiële uitgaven
– waarvan overige materiële exploitatie
Apparaatsontvangsten

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

421.831

35.064

9.871

466.766

405.344
93%

421.831
97%

35.064

2.871

459.766
101%

6.628
6.628

7.028
7.028

96
96

7.124
7.124

385.090
366.457
863
17.770
13.626
13.626

401.810
379.558
4.146
18.106
12.993
12.993

4.625
– 6.412
10.200
837
– 1.850
– 1.850

438.660
405.371
14.346
18.943
13.982
13.982

4.587

4.587

7.629

12.216

32.225
32.225

2.839
2.839

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
De KMar zal naar verwachting voor bijna € 45 miljoen meer verplichtingen aangaan dan voorzien. Het betreft enerzijds een toename als
gevolg van de hogere uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die
in 2019 zijn of worden aangegaan maar betrekking hebben op activiteiten
die in 2020 en latere jaren worden uitgevoerd. Dit doet zich bijvoorbeeld
voor bij het bijstellen van verplichtingen ten behoeve van contracten voor
het inhuren van IT specialisten en overige inhuur voor volgend jaar.
Uitgaven
Het budget voor salarissen eigen personeel stijgt met € 36,9 miljoen. Dit
wordt met name veroorzaakt door het nieuwe arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 32,2 miljoen). Ook stijgen de uitgaven vanwege de doorwerking
van extra ontvangsten inzake de bewaking van De Nederlandsche Bank
(€ 2,0 miljoen), politietrainingen voor missies vanuit het Ministerie van
Justitie & Veiligheid (€ 1,1 miljoen) en het ten gunste brengen van de
ontvangsten uit het derde contract observatiecapaciteit Brigade Speciale
Beveiligingsopdrachten (BSB) – AIVD aan de formatie. De kosten van € 2,7
miljoen zijn naar aanleiding van dit contract in 2017 en 2018 onterecht op
het budget eigen personeel terecht gekomen. Daarnaast is het budget
voor externe inhuur voor onder andere diensten van de Dienst Justitiële
Inrichting (DJI), Defensie Bewaking- en Beveiliging Organisatie (DBBO),
adaptief aan de grens (AADG) en ondersteuning van bedrijfsvoering met
€ 10,1 miljoen verhoogd vanuit de ondervulling eigen personeel.
Ontvangsten
Het budget voor ontvangsten stijgt per saldo met € 7,6 miljoen. Dit wordt
met name veroorzaakt door ontvangsten als gevolg van de bewaking van
De Nederlandsche Bank (€ 3,8 miljoen), politietrainingen voor inzet in
missies van het Ministerie van Justitie & Veiligheid (€ 1,1 miljoen) en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

11

verrekenen van het derde contract observatiecapaciteit BSB-AIVD over
2017 en 2018 (€ 2,7 miljoen) zoals aangegeven bij de personele uitgaven.
Artikel 6 Investeringen krijgsmacht
Artikel 6 Investeringen krijgsmacht (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen
Opdracht Voorzien in nieuw materieel
Opdracht Voorzien in infrastructuur
Opdracht Voorzien in ICT
Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
Bijdrage aan de NAVO
Reserve valutaschommelingen

5.115.563
4.447.178
226.249
332.230
75.236
31.770
2.900

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht
Opdracht Voorzien in nieuw materieel
Opdracht Voorzien in infrastructuur
Opdracht Voorzien in IT
Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
Bijdrage aan de NAVO
Reserve valutaschommelingen
Programma ontvangsten
– Verkoopopbrengsten groot materieel (strategisch)
– Overige ontvangsten materieel
– Verkoopopbrengsten infrastructuur (strategisch)
– Overige ontvangsten infrastructuur
– Overige ontvangsten IT, WOO en NAVO

2.839.964
65%
2.133.671
264.157
332.230
75.236
31.770
2.900
123.056
73.886
33.700
10.050
2.120
3.300

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

5.134.836
4.461.181
226.209
337.540
75.236
31.770
2.900

813.272
811.863
8.706
– 7.080
2.683

– 462.165
– 510.881
8.733
43.280
1.093
– 4.390

5.485.943
4.762.163
243.648
373.740
79.012
27.380

2.859.237
96%
2.147.674
264.117
337.540
75.236
31.770
2.900
124.556
73.886
35.200
10.050
2.120
3.300

– 235.108

56.507

– 136.517
8.706
– 107.080
2.683

– 54.602
16.848
97.558
1.093
– 4.390

2.680.636
120%
1.956.555
289.671
328.018
79.012
27.380

– 2.900

– 2.900
2.450
12.700
– 12.700
2.450

127.006
86.586
22.500
10.050
4.570
3.300

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
De verplichtingen zijn per saldo in totaal met ruim € 351 miljoen omhoog
bijgesteld. Het betreft enerzijds een toename als gevolg van de hogere
uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die in 2019 zijn of
worden aangegaan, maar betrekking hebben op activiteiten die in 2020 en
latere jaren worden uitgevoerd. Ten tijde van de Miljoenennota zijn de
verplichtingen met meer dan € 800 miljoen verhoogd omdat verwacht
werd dat in het najaar van 2019 een aantal verplichtingen (waarbij de F-35
de grootste is) zouden worden aangegaan. Bij de 2e suppletoire begroting
is dit weer aangepast op basis van de meest actuele inzichten. De grootste
bijstellingen zijn doorgevoerd op de projecten Defensie Operationeel
Kledingsysteem (DOKS) en de Defensiebrede Vervanging Operationele
Wielvoertuigen (DVOW). De verplichtingen voor deze projecten zullen
naar verwachting dit jaar niet meer worden aangegaan, deze verplichtingen schuiven door naar 2020.
Uitgaven
Het uitgavenbudget voor voorzien in nieuw materieel is per saldo met
€ 191,1 miljoen verlaagd. Het budget is afgenomen door een kasschuif bij
Miljoenennota van € 200 miljoen naar latere jaren en door een incidentele
herschikking van investeringen naar exploitatie. De uitgaven voor kleinere
investeringsprojecten zijn vertraagd door personele ondervulling in de
logistieke keten. Er liggen concrete investeringsprojecten aan ten
grondslag en dit zal in de nabije jaren tot uitgaven leiden. In 2019 is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

12

besloten om een overheveling te doen vanuit het investeringsbudget aan
de instandhoudingsuitgaven. In de komende jaren zullen deze gelden
weer worden toegevoegd aan het investeringsbudget. Ook is voor € 4,3
miljoen overgeheveld naar de exploitatie om te compenseren voor
toegenomen exploitatie uitgaven door de invoering van nieuwe wapensystemen (de zogenaamde «delta exploitatie»), voornamelijk naar artikel 7
voor het project Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS). Daar
tegenover staat een toename van het budget met € 5 miljoen voor de
MIVD ter ondersteuning van de uitvoering van de Wet op de inlichtingenen veiligheidsdiensten 2017. Met deze middelen worden binnen de MIVD
concrete stappen gezet op het gebied van intern beleid, werkprocessen en
de inrichting van technische systemen om in de praktijk te waarborgen
dat aan de eisen uit de Wiv 2017 wordt voldaan. Ook is het budget
voorzien in nieuw materiaal verhoogd doordat de volledige valutareserve
van € 46,4 miljoen is ingezet als gevolg van de ontwikkeling van de
dollarkoers. De valutareserve is nu uitgeput. Daarnaast is het budget
voorzien in nieuw materieel verhoogd doordat de prijsbijstelling (€ 42,8
miljoen) is uitgekeerd en de eindejaarsmarge uit 2018 (€ 24 miljoen) is
doorverdeeld.
Het uitgavenbudget voor Voorzien in infrastructuur is gestegen met € 25,6
miljoen als gevolg van doorverdeling van de eindejaarsmarge uit 2018
(€ 6 miljoen), het uitkeren van de prijsbijstelling (€ 5,7 miljoen), interdepartementale overhevelingen van de ministeries van EZK en VenJ voor
respectievelijk het schietterrein in Petten, in voorbereiding op extra
grensbewaking als gevolg van Brexit door de KMar (€ 5,4 miljoen) en een
aantal kleinere mutaties (opgeteld € 8,5 miljoen).
Het uitgavenbudget voor voorzien in IT is gedaald met € 9,5 miljoen als
gevolg van de kasschuif van € 100 miljoen naar latere jaren en het
overboeken van delta exploitatiereeksen (€ 9,7 miljoen) naar de andere
begrotingsartikelen. Daar staan de toevoeging op de Defensiebegroting
van € 75,5 miljoen om de betrouwbaarheid en continuïteit van de digitale
veiligheid te waarborgen, de toegekende prijsbijstelling (€ 6,8 miljoen) en
de aanvullende bijdrage van de bij de Kustwacht Nederland betrokken
ministeries voor het Maritiem Operatiecentrum Kustwacht (MOC KW) van
€ 13,8 miljoen tegenover.
Ontvangsten
Binnen de ontvangsten is een herschikking doorgevoerd van € 12,7
miljoen van overige ontvangsten materieel naar verkoopopbrengsten. Het
betreft ontvangsten als gevolg van de verkoop van dienstauto’s die ten
onrechte niet als verkoopopbrengsten waren aangemerkt.
Artikel 7 Ondersteuning Krijgsmacht door Defensie Materieel
Organisatie
Artikel 7 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

932.220

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

932.220
52%

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

929.905

41.523

260.272

1.231.700

929.905
108%

55.523

63.564

1.048.992
110%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

13

Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Opdracht Logistieke ondersteuning
– gereedstelling
– instandhouding

386.696
282.103
104.593

Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
Materiële uitgaven
– waarvan IT
– waarvan overige materiële exploitatie
Apparaatsontvangsten

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

314.466
218.587
95.879

15.112
15.113
–1

27.601
28.784
– 1.183

357.179
262.484
94.695

357.098
312.707
31.384
13.007
188.426
132.554
55.872

399.789
318.327
65.684
15.778
215.650
160.517
55.133

19.051
14.864
1.000
3.187
21.360
20.590
770

– 16.295
760
– 13.868
– 3.187
52.258
45.248
7.010

402.545
333.951
52.816
15.778
289.268
226.355
62.913

32.406

43.970

14.000

21.000

78.970

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
DMO zal naar verwachting voor ruim € 301 miljoen meer verplichtingen
aangaan dan voorzien. Het betreft enerzijds een toename als gevolg van
de hogere uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die in 2019
zijn of worden aangegaan, maar betrekking hebben op activiteiten die in
2020 en latere jaren worden uitgevoerd. Dit doet zich bijvoorbeeld voor bij
munitie, brandstof, onderhoudscontract F-16, waarbij in 2019 bestellingen
zijn geplaatst die leiden tot leveringen vanaf 2020.
Uitgaven
Het budget voor gereedstelling is met € 43,9 miljoen verhoogd omdat er
dit jaar meer munitie zal worden aangeschaft dan voorzien. Door
aangescherpte veiligheidseisen is het niet langer mogelijk om de
levensduur van een deel van de oude voorraad te verlengen. Het initiële
budget was ook niet voldoende om te voorzien in de behoefte voor
oefeningen en trainingen. Daarnaast is de brandstofprijs gestegen ten
opzichte van de verwachting eerder dit jaar, wat leidt tot hogere uitgaven
aan brandstof.
Het budget voor salarissen eigen personeel is met € 15,6 miljoen
gestegen als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord. DMO geeft dit
jaar minder dan voorzien uit aan inhuur van IT-personeel. Het overschot
(€ 12,9 miljoen) wordt ingezet ter dekking van de hogere IT-uitgaven.
De materiele uitgaven zijn € 73,6 miljoen hoger dan voorzien. Deze
uitgaven zijn voornamelijk toegenomen als gevolg van € 65,8 miljoen
hogere uitgaven aan IT. Voor € 21 miljoen betreft dit uitgaven die gedaan
zijn in het kader van het gebruik van het NAFIN-netwerk door andere
departementen, waar ontvangsten tegenover staan. Voor € 6,7 miljoen
betreft dit hogere exploitatie uitgaven die gepaard gaan met
IT-investeringsprojecten, zoals het maritiem operatiecentrum van de
Kustwacht Nederland, internet op de legering en de invoering van ERP
M&F. DMO heeft hiervoor dekking ontvangen uit artikel 6 (Investeringen),
de zogenaamde «delta exploitatie-reeksen». De resterende stijging komt
door een combinatie van factoren. DMO heeft meer IT-middelen en
-diensten geleverd aan de Defensieonderdelen dan eerder werd voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

14

Een voorbeeld hiervan is de verstrekking van meer iDevices en andere
digitale hulpmiddelen (smartboards, VDI laptops). Daarnaast is sprake van
een toename van de uitgaven voor softwarelicenties als gevolg van
prijsstijgingen. Dit wordt gefinancierd door incidentele overhevelingen uit
de investeringen en inhuur van IT-personeel.
De overige materiële exploitatie is met € 7,8 miljoen toegenomen als
gevolg van voornamelijk de overheveling van € 4 miljoen delta exploitatie
voor het Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS).
Ontvangsten
DMO heeft € 35 miljoen hogere ontvangsten dan voorzien. € 21 miljoen is
het gevolg van ontvangsten vanuit het gebruik van het NAFIN netwerk
door andere departementen, wat een doorwerking kent op het uitgavenkader voor IT. Daarnaast is het eigen vermogen van het agentschap DTO
(€ 14 miljoen) vrijgevallen als gevolg van het opheffen van het agentschap DTO.
Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

1.279.776

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

1.330.959

45.862

79.179

1.456.000

1.279.776
50%

1.330.959
88%

45.862

23.728

1.400.549
96%

Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
– waarvan overig; attachés
Materiële uitgaven
– waarvan bijdrage huisvesting en infrastructuur
– waarvan overige materiële exploitatie
– waarvan overige exploitatie; attachés
– Nationaal Fonds Ereschuld

705.328
564.034
2.678
127.578
11.038
537.942
336.671
194.353
6.918
36.506

731.664
584.111
6.765
126.398
14.390
561.689
363.968
190.403
7.318
37.606

36.135
28.944

9.730
– 33.693
23.860
19.563

777.529
579.362
30.625
152.554
14.988
580.386
400.855
172.211
7.320
42.634

Apparaatsontvangsten

80.988

80.988

Opdracht Dienstverlenende eenheden
– gereedstelling
– instandhouding

6.593
598
5.227
13.367
– 8.142
2
4.500

13.470
23.520
– 10.050
528

80.988

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen
DOSCO zal naar verwachting voor ruim € 125 miljoen meer verplichtingen
aangaan dan voorzien. Het betreft enerzijds een toename als gevolg van
de hogere uitgaven en anderzijds betreft het verplichtingen die in 2019
zijn of worden aangegaan maar betrekking hebben op activiteiten die in
2020 en latere jaren worden uitgevoerd. Dit doet zich bijvoorbeeld voor bij
het bijstellen van de verplichtingen voor huisvesting en infrastructuur en
voor materiële en personele exploitatie. Het betreffen onder meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

15

verplichtingen voor het huren van vastgoed, het uitvoeren van onderhoud
aan vastgoed, opleidingen, vervoer en personeel gerelateerde diensten.
Uitgaven
Het budget voor personele uitgaven is per saldo met € 45,9 miljoen
gestegen. Dit komt voornamelijk door de toevoeging van € 28,9 miljoen
uit het arbeidsvoorwaardenakkoord 2019–2020 voor salarissen eigen
personeel, de herschikking van € 5,8 miljoen voor het project Behoud &
Werving vanuit het budget hiervoor op de materiële uitgaven, de
overheveling van € 2,7 miljoen voor de betaling van de Werkkostenregeling (WKR), de overheveling van € 1,8 miljoen van de KMar voor de
inhuur van ongewapend bewakings- en beveiligingspersoneel via de
Defensie Bewakings- en Beveiligingsorganisatie (DBBO) om beveiligingstaken van de KMar over te nemen, zodat de KMar extra ingezet kan
worden op Schiphol, de overdracht van € 2,0 miljoen van het CZSK aan
het DienstenCentrum Internationale Ondersteuning Defensie (DCIOD) voor
internationale verhuizingen van en naar het Caraïbisch gebied en de
toevoeging van € 1,1 miljoen voor prijsbijstelling. Daarnaast is er € 2,9
miljoen vanuit DOSCO overgeheveld voor het onderbrengen van de
Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) bij de Bestuursstaf.
Het budget voor materiele uitgaven is met € 18,7 miljoen gestegen. Dit
komt hoofdzakelijk door de incidentele herschikking tussen exploitatie en
investeringen van € 20,0 miljoen voor het eerder uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden aan het vastgoed dan voorzien was om het
achterstallig onderhoud aan het vastgoed te verminderen. Daarnaast
wordt dit onder andere veroorzaakt door de toevoeging van € 7,2 miljoen
voor prijsbijstelling, de overheveling van € 6,1 miljoen naar de andere
Defensieonderdelen voor het project Behoud & Werving, de herschikking
van € 5,8 miljoen voor het project Behoud & Werving naar de personele
uitgaven, de overheveling van € 5,0 miljoen naar de investeringen voor
spoorweginfrastructuur voor dieplaadwagons, de overheveling van € 4,5
miljoen voor de instandhouding van infrastructuur en de herschikking van
€ 3,8 miljoen voor de inrichting van vastgoed.
2.4 De Niet Beleidsartikelen
Artikel 9 Algemeen
Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Verplichtingen

105.779

107.917

351

108.268

Uitgaven

105.779

107.917

351

108.268

Subsidies
Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
Opdrachten
Bekostiging
Inkomensoverdrachten – Reservering Regeling Uitkering chroom 6
Defensie

30.980
57.143
13.656
4.000

30.830
47.063
18.903
3.521

698
721
– 1.068

31.528
47.784
17.777
3.579

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

– 58
58

7.600

Apparaatsontvangsten

7.600
825

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

825

16

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 2,0 miljoen of
meer toegelicht.
Artikel 10 Apparaat kerndepartement
Artikel 10 Apparaat kerndepartement(bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

Verplichtingen

1.626.034

Uitgaven
Personele uitgaven
– waarvan eigen personeel
– waarvan externe inhuur
– waarvan overige personele exploitatie
– waarvan uitkeringen
Materiele uitgaven
– waarvan overige materiële exploitatie
Apparaatsontvangsten

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

1.610.421

59.985

12.977

1.683.383

1.626.034

1.610.421

59.985

12.977

1.683.383

1.601.300
209.379
30
8.957
1.382.934
24.734
24.734

1.566.834
180.045
5.464
9.885
1.371.440
43.587
43.587

78.998
21.761
950
750
55.537
– 19.013
– 19.013

18.510
– 1.421
1.700
3.874
14.357
– 5.533
– 5.533

1.664.342
200.385
8.114
14.509
1.441.334
19.041
19.041

25.045

25.792

– 18.118

5.575

13.249

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of
meer toegelicht.
Uitgaven
Het budget voor personele uitgaven is per saldo met € 97,5 miljoen
gestegen. Dit komt voornamelijk door de toevoeging van € 84,9 miljoen
uit het arbeidsvoorwaardenakkoord 2019–2020 voor salarissen eigen
personeel en uitkeringen. Daarnaast is er € 2,9 miljoen overgeheveld
vanuit DOSCO voor het onderbrengen van de Centrale Organisatie
Integriteit Defensie (COID) bij de Bestuursstaf.
Het budget voor materiële uitgaven is per saldo met € 24,5 miljoen
gedaald. Dit komt voornamelijk door een budgetoverheveling van € 10,0
miljoen in het kader van een administratieve verwerking van een nader te
verdelen artikel, door de herschikking van € 9,0 miljoen voor het
arbeidsvoorwaardenakkoord 2019–2020 naar de personele uitgaven en
een herschikking van € 1,7 miljoen aan opleidingsbudget van het Defensie
Cyber Commando (DCC) naar de personele uitgaven.
Ontvangsten
Het budget apparaatsontvangsten is per saldo met € 12,5 miljoen
gedaald. Dit komt voornamelijk door het actualiseren van het aflossingsritme van de financieringsconstructie met het ABP ten behoeve van de
kapitaaldekking van de pensioenuitkering. Daarnaast zijn er te verwachten
meerontvangsten van € 6,4 miljoen, waaronder terugvorderingen op de
uitkeringen: Bovenwettelijke WW, wachtgelden en Sociaal Beleidskader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

17

Artikel 11 Geheime Uitgaven
Artikel 11 Geheime uitgaven (bedragen x € 1.000)

Verplichtingen
Geheime uitgaven
Totaal uitgaven

Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

7.586
7.586
7.586

8.664
8.664
8.664

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019
Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

8.010
8.010
8.010

16.674
16.674
16.674

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 1,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen en uitgaven
Het budget op artikel 11 is toegenomen met € 8,0 miljoen. Dit komt met
name door een budgetoverheveling van artikel 1 naar artikel 11 dat
betrekking heeft op missiegerelateerde geheime uitgaven. De hoogte van
de overheveling van het budget betreft € 7,9 miljoen euro.
Artikel 12 Nog onverdeeld
Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)

Verplichtingen
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nader te verdelen
Onvoorzien
Totaal uitgaven

Vastgestelde
begroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting
2019

11.494

Mutaties 2e suppletoire
begroting 2019
Mutaties
Miljoenennota

Overige
mutaties 2e
suppletoire
begroting

319.808

– 242.037

– 77.771

11.494

319.808

– 242.037

– 77.771

11.494

319.808

– 242.037

– 77.771

Stand 2e
suppletoire
begroting
2019

Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 1,0 miljoen of
meer toegelicht.
Verplichtingen en uitgaven
Per saldo daalt het budget met € 319,8 miljoen. Dit wordt met name
veroorzaakt door het verwerken binnen de begroting van het nieuwe
arbeidsvoorwaardenakkoord vanuit de middelen voor de loonbijstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 X, nr. 2

18