Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1131
Vragen van de leden Hoogland en Kerstens (beiden PvdA) aan de Ministers
van Infrastructuur en Milieu en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over
het SOMO-onderzoek naar misstanden op bouwprojecten waarvan
Rijkswaterstaat de opdrachtgever is (ingezonden 21 november 2014).
Antwoord van Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
(Infrastructuur en Milieu), mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (ontvangen 27 januari 2015) Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 761.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van het in opdracht van FNV-Bouw door SOMO
(Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen) uitgevoerde onderzoek
«overheid en de bouwvakker»1 en het bericht «Rijkswaterstaat schiet flink
tekort»2.
Antwoord 1
Ja, hiervan heb ik kennisgenomen.
Vraag 2
Klopt het dat Rijkswaterstaat als opdrachtgever, maar ook hoofdaannemers
als VolkerWessels en Heijmans, geen controles uitvoeren op naleving van
wet- en regelgeving en arbeidsvoorwaarden en -bescherming in de keten van
onderaannemers? Kunt u aangeven in hoeverre er daadwerkelijk belemmeringen bestaan om dergelijke controles uit te voeren, zoals door Rijkswaterstaat
en genoemde bouwondernemingen wordt beweerd?
Antwoord 2
Rijkswaterstaat verlangt van opdrachtnemers dat zij wettelijke voorschriften
en beschikkingen van overheidswege naleven. Zo geldt dit voor vreemdelingenregelgeving (waaronder de Wet Arbeid Vreemdelingen – WAV) en voor
regelgeving op het gebied van arbeidsbescherming (waaronder de Arbeidsomstandighedenwet). Afhankelijk van de hierin vervatte wettelijke bepalingen

1

«De overheid en de bouwvakker. Rijkswaterstaat en haar invloed als opdrachtgever op arbeidsomstandigheden in de bouw» SOMO Paper, november 2014.
2
De Telegraaf, donderdag 20 september.

ah-tk-20142015-1131
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

toetst Rijkswaterstaat de naleving daarvan door zijn opdrachtnemers. Op dit
punt zijn er geen belemmeringen.
Voor arbeidsvoorwaardelijke afspraken die vervat zijn in algemeen verbindend verklaarde cao’s (dusdoende materiële wetgeving) geldt een nalevingsverplichting. Naleving van arbeidsvoorwaardelijke afspraken is een verantwoordelijkheid van cao-partijen, en – indien van toepassing – het in de
betreffende cao aangewezen sectorale handhavingsorgaan. Rijkswaterstaat is
bij de totstandkoming van arbeidsvoorwaarden geen (cao-)partij. Afspraken
over arbeidsvoorwaarden onttrekken zich aan het zicht van Rijkswaterstaat als
opdrachtgever. In het verlengde hiervan heeft Rijkswaterstaat evenmin
handhavende of controlerende bevoegdheden, deze berusten bij de Inspectie
SZW (Wet Minimumloon) en bij sectorale toezichthoudende organen.
Cao-partijen kunnen de Inspectie SZW wel verzoeken om te helpen bij
cao-nalevingsonderzoeken.
Vraag 3
In hoeverre let Rijkswaterstaat bij aanbestedingen, naast onder meer
duurzaamheid, gebruik van duurzame materialen, energieverbruik et cetera,
ook op sociale aspecten zoals betaling van het minimumloon of het naleven
van de (juiste) collectieve arbeidsovereenkomst (cao)? Klopt het dat in
standaardcontracten van Rijkswaterstaat in ieder geval niet specifiek
verwezen wordt naar wet- en regelgeving rond het minimumloon en naleving
van de (juiste) cao? Zo ja, bent u bereid de standaardcontracten hier op aan
te passen?
Antwoord 3
Rijkswaterstaat verplicht zijn opdrachtnemers in algemene zin om wettelijke
voorschriften en beschikkingen van overheidswege na te leven. Dit betreft
dus ook – ondanks dat hiernaar niet expliciet wordt verwezen – naleving van
de Wet Minimumloon en van algemeen verbindend verklaarde cao’s (zijnde
materiële wetgeving en dus een wettelijk voorschrift). Echter, zoals hiervoor
in antwoord 2 is aangegeven, is Rijkswaterstaat niet betrokken bij de
totstandkoming, en heeft Rijkswaterstaat geen handhavende of controlerende
bevoegdheden. Om die reden is een meer specifieke verwijzing in standaardcontracten niet functioneel.
Het is niet nodig om de standaardcontracten hierop aan te passen, omdat het
naleven van wettelijke voorschriften en beschikkingen in algemene zin al
wordt vereist en in Nederland cao-partijen elkaar op naleving aanspreken.
Daarnaast is het wetsvoorstel aanpak schijnconstructies ingediend bij de
Tweede Kamer, dat zal leiden tot aanpassingen in standaardcontracten
vanwege de hierin vervatte wettelijke aansprakelijkheid van opdrachtgevers
voor loondoorbetaling.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de overheid, in dit geval Rijkswaterstaat, een
voorbeeldfunctie heeft en voorop zou moeten lopen bij het borgen van, of
maximaal inzetten op, naleving van toepasselijke regelgeving op het terrein
van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden?
Antwoord 4
Ik vind inderdaad dat de overheid maximaal moet inzetten op naleving van
toepasselijke wettelijke voorschriften en beschikkingen, waaronder die op het
terrein van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden. Om deze reden werk ik
nauw samen met mijn ambtgenoot de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, bij de totstandkoming van de nieuwe Wet aanpak
Schijnconstructies.
Vraag 5
Deelt u de mening dat Rijkswaterstaat haar verantwoordelijkheid als (grote)
opdrachtgever beter zou moeten nemen door bij aanbestedingen meer
aandacht te besteden aan fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en
-omstandigheden? Zo ja, hoe gaat u daar voor zorgen?
Antwoord 5
Het nemen van verantwoordelijkheid gebeurt al door naleving van toepasselijke regelgeving op te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

De wetgeving die nu in de maak is voor de aanpak van schijnconstructies
voegt daar een dimensie aan toe. Hierdoor krijgen opdrachtgevers meer
ruimte om effectief toe te zien op betaling van verschuldigd loon.
Tijdens het AO arbeidsomstandigheden op 30 oktober jl. heeft de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het belang van goed opdrachtgeverschap op het gebied van arbeidsomstandigheden benadrukt. Hij verkent
daarom de mogelijkheden tot het bevorderen van goed opdrachtgeverschap
op dit terrein. Begin 2015 zal hij de Kamer informeren over de uitkomsten van
deze verkenning.
Vraag 6
Welke maatregelen heeft Rijkswaterstaat genomen om misstanden zoals
geconstateerd bij de aanleg van rijkswegen A2 en A4 te voorkomen?
Antwoord 6
Rijkswaterstaat kan bij ontbrekende bevoegdheden geen preventieve
maatregelen treffen als het gaat om arbeidsvoorwaarden. Ingeval er signalen
worden ontvangen spreekt Rijkswaterstaat meteen zijn opdrachtnemers aan,
zodat deze als cao-partij hun verantwoordelijkheid nemen en passende
maatregelen treffen.
Vraag 7
Bent u bereid de huidige projecten van Rijkswaterstaat te screenen op
naleving van fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden?
Antwoord 7
Als het gaat over arbeidsomstandigheden is dergelijke screening niet nodig,
want Rijkswaterstaat toetst hierop, voortvloeiend uit de Arbeidsomstandighedenwet. Zie mijn antwoord op vraag 2. Aangaande arbeidsvoorwaarden ligt
dit veel moeilijker omdat, zoals aangegeven, een hoogste opdrachtgever
zoals Rijkswaterstaat geen cao-partij is bij arbeidsvoorwaardelijke afspraken.
Ik ben daarentegen van harte bereid om bevoegde instanties te ondersteunen
indien zij projecten, waarvan Rijkswaterstaat opdrachtgever is, willen
screenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3