Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2039
Vragen van de leden El Yassini en Lodders (beiden VVD) aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Staatssecretaris van Financiën over
het bericht «Verkoper van «tweedehands» e-boeken stopt ermee» (ingezonden
7 februari 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit
en Belastingdienst) (ontvangen 10 maart 2020)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «verkoper van «tweedehands» e-boeken stopt
ermee»1 en de uitspraak van het Europees Hof van 19 december 2019 tussen
de Nederlandse Uitgeversbond, Groep Algemene uitgevers en Tom Kabinet
Internet BV, Tom Kabinet Holding BV en Tom Kabinet Uitgeverij BV?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe komt deze uitspraak overeen met het e-lendingconvenant, waar het
uitgangspunt is het klantvriendelijke «one copy multiple users»-model?
Waarom geldt dit model enkel voor de openbare bibliotheek maar niet voor
marktpartijen?
Antwoord 2
De uitspraak van het Hof van Justitie van de EU van 19 december jl. inzake
Tom Kabinet en het e-lendingconvenant staan volledig los van elkaar. De
uitspraak van het Hof gaat over de situatie waarin e-books door een private
partij worden doorverkocht zonder toestemming daarvoor van de rechthebbenden op die e-books. Deze rechthebbenden ontvangen ook geen vergoeding. Het e-lendingconvenant regelt de publieke uitleen van e-books door de
landelijke online Bibliotheek voor de leden van de openbare bibliotheek. Deze
uitleen gebeurt met toestemming van de rechthebbenden die daarvoor een
vergoeding ontvangen.

1
2

ah-tk-20192020-2039
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://nos.nl/artikel/2321526-verkoper-van-tweedehands-e-boeken-stopt-ermee.html
https://algemene-uitgevers.nl/app/uploads/2019/12/Arrest-Tom-Kabinet-19-december2019_C_2018_0263_ARR_NL.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Het e-lendingconvenant, dat in het najaar van 2018 tot stand kwam, is
gesloten tussen enerzijds de auteursrechthebbenden, vertegenwoordigd door
LIRA, Pictoright, de Auteursbond en de Groep Algemene Uitgevers (GAU) en
anderzijds de openbare bibliotheken, vertegenwoordigd door de Vereniging
van openbare bibliotheken (VOB) en de Koninklijke Bibliotheek (KB). Ook de
Staat der Nederlanden heeft het convenant ondertekend. De Nederlandse
rechthebbenden gaan in het convenant onder bepaalde voorwaarden akkoord
met de uitleen van hun e-books door de openbare bibliotheken middels een
klantvriendelijk «one copy multiple user»-model. Daarbij wordt de hoogte van
de vergoeding per uitlening uit onderhandeld tussen de KB en de rechthebbenden. Stichting Lira en Stichting Pictoright dragen zorg voor de uitkering
van de vergoedingen aan de rechthebbenden.
Het convenant is tot stand gekomen vanuit het belang van de publieke taak
die bibliotheken hebben om het lezen – fysiek en digitaal – te bevorderen en
om toegang tot informatie, educatie en cultuur te bieden, met een toets op
betrouwbaarheid, toegankelijkheid, onafhankelijkheid en pluriformiteit. Op
grond van de Wet stelsel openbare bibliotheken (Wsob) voert de KB deze taak
namens de openbare bibliotheken uit. Ik heb het convenant ondersteund
vanwege mijn wettelijke stelselverantwoordelijkheid en ben daarom
medeondertekenaar van het convenant namens de Staat der Nederlanden.
Vraag 3
In hoeverre loopt het Nederlandse bibliotheekstelsel voorop in Europa met
het e-lendingconvenant? Welke mogelijkheden zijn er voor Nederland om dit
convenant verder in Europa op de agenda te krijgen, zodat ook Europese
uitgeverijen zich hierbij kunnen aansluiten?
Antwoord 3
Het e-lendingconvenant beoogt de verdere ontwikkeling van de online
Bibliotheek te stimuleren. Het belang van leesbevordering en een cultureel
klimaat waarin makers een passende vergoeding krijgen voor het uitlenen
van hun werk, vormden belangrijke overwegingen om tot het convenant te
komen. Met het e-lendingconvenant (en de positieve effecten ervan in de
praktijk) loopt het Nederlandse bibliotheekstelsel op kop in Europa. Er is
belangstelling voor vanuit Vlaanderen, Frankrijk en het VK. Verdere Europese
agendering van het convenant kan worden besproken bij de eerste evaluatie
van het convenant komend voorjaar.
Vraag 4
Hoe groot is de omzet van e-books in de Nederlandse boekenomzet? Kunt u
een inschatting maken van de illegale e-booksmarkt in Nederland? Kloppen
de uitkomsten nog uit het onderzoek van het GfK dat maar 10% van de 1,28
miljoen boeken op e-readers betaalde boeken waren? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 4
De omzet van e-books bedroeg in 2019 € 26 mln., dat is 8% van de algemene
boekenmarkt in Nederland (bron: www.kvbboekwerk.nl). Aan een inschatting
van de illegale markt van e-books kan en wil ik mij niet wagen, maar piraterij
keur ik af. De extra middelen die ik in het kader van het e-lendingconvenant
beschikbaar heb gesteld, zijn mede bedoeld om tot een passende vergoeding
te komen voor makers.
Vraag 5
Onderschrijft u eveneens de uitkomsten van het onderzoek door GfK/KVB
boekwerk uit 2016 waaruit bleek dat 55-plussers een kansrijk segment zijn
voor e-booksverkopers? In hoeverre komt deze conclusie overeen met de
aangenomen motie van de leden Aartsen en Asscher3, waaruit de oproep
kwam om tot goede voorbeelden te komen om bibliotheken in verschillende
kleine kernen zeker te stellen? Welke aanjagende rol pakken Nederlandse
bibliotheken momenteel in hun aanbod van e-books?

3

Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 95

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Zeer binnenkort ontvangt uw Kamer mijn beleidsreactie bij de eerste
evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). In
deze beleidsreactie ga ik in op het gebruik en de samenstelling van de
collectie e-books die de landelijke digitale bibliotheek aanbiedt. Voor een
reactie op uw vragen verwijs ik naar deze beleidsreactie.
Vraag 6
Wat is de stand van zaken in de digitale samenwerking tussen Nederlandse
bibliotheken op het gebied van e-books, daar waar u in het schriftelijk overleg
over de Monitor Bibliotheekwet 20174 aangaf dat dit meer zou gaan
plaatsvinden? In hoeverre wordt de 10 miljoen euro, ter ondersteuning van
de samenwerking tussen de Nederlandse bibliotheken, gebruikt om de uitleen
van e-books verder te stimuleren?
Antwoord 6
In het verslag van een schriftelijk overleg (Kamerstuk 33 846, nr. 55) ben ik
desgevraagd ingegaan op een verkenning naar de mogelijkheden van een
collectief landelijk bibliotheeksysteem (CLB). Een CLB is gericht op een
efficiënte(re) interne bedrijfsvoering, een uniform beheer van collecties en
een verbetering van de sectorbrede dienstverlening. De Koninklijke Bibliotheek (KB) is bezig met deze verkenning. In mijn beantwoording noem ik een
bedrag van € 10 mln. Dit bedrag is gebaseerd op een Second opinion voor
de project- en migratiekosten die de KB in 2018 heeft laten opstellen. Het gaat
om een geraamd bedrag dat (nog) niet beschikbaar is. Bij beschikbaarheid
zou het uitsluitend bestemd zijn voor de project- en migratiekosten die
gemoeid zijn met een landelijke implementatie van een CLB.
Vraag 7
Kunt u een overzicht geven van e-books die sinds 1 januari 2020, toen het
lagere btw-tarief van 9% inging, hun prijzen hebben verlaagd? Kunt u
daarnaast een overzicht geven van e-books die dat niet hebben gedaan?
Antwoord 7
Tijdens de behandeling van het Belastingplan 2020 is door de Staatssecretaris
van Financiën aangegeven dat hij niet beschikt over overzichten van
elektronische uitgaven van kranten en schoolboeken. Destijds heeft hij
hiervoor contact gezocht met de ACM, de Mediafederatie en het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Onlangs is overlegd met de GAU (onderdeel van
de Mediafederatie). Deze brancheorganisatie gaf ook aan niet te beschikken
over representatieve overzichten van e-books.
Verder heeft de Staatssecretaris van Financiën contact gezocht met het CBS.
Deze organisatie beschikt wel over informatie, maar alleen op macroniveau.
De Staatssecretaris van Financiën heeft het CBS gevraagd voor de periode
voorafgaande aan de btw-verlaging tot en met een aantal maanden daarna
een consumentenprijsindexreeks voor zowel e-books als elektronische
kranten samen te stellen. De Staatssecretaris van Financiën zal uw Kamer
voor de zomer informeren over de resultaten van dit onderzoek.
Vraag 8
Is bij u reeds bekend of de verlaging van het btw-tarief daadwerkelijk bij de
consument terecht is gekomen? Zo nee, hoe gaat u ervoor zorgen dat dit wel
gaat gebeuren?
Antwoord 8
Het is op dit moment niet bekend of de btw-verlaging daadwerkelijk bij de
consument terecht komt. Zoals in het antwoord op vraag 7 is aangegeven
heeft de Staatssecretaris van Financiën aan het CBS gevraagd om een
consumentenprijsindexreeks op te stellen. Verder zal in 2023 ook het
verlaagde btw-tarief op elektronische uitgaven worden betrokken bij een
beleidsevaluatie. Bij deze evaluatie zal worden onderzocht of het toepassen
van het verlaagde btw-tarief op elektronische en fysieke uitgaven doeltreffend
en doelmatig is. Daarbij wordt nogmaals bekeken of de invoering van het
4

Kamerstuk 33 846, nr. 55

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

verlaagde btw-tarief heeft geleid tot een prijsdaling voor de elektronische
uitgaven. Het kabinet verwacht dat door de vrije marktwerking het voordeel
uiteindelijk zal neerslaan bij de consument.
Vraag 9
Is het onderzoek naar de prijsontwikkeling van e-books, dat de Kamer tijdens
de behandeling van het Belastingplan 2020 is toegezegd, reeds in gang
gezet?5 Zo ja, door wie en wanneer kan de Kamer de uitkomsten tegemoet
zien? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Zie de beantwoording bij de vragen 7 en 8.
Vraag 10
Deelt u de mening dat lezen van belang is bij jong én oud, dat we daarmee al
goede stappen maken zoals «de Nationale voorleesdagen», maar dat het
tegelijkertijd heel belangrijk is voor de boekenmarkt dat zij zich innovatief
blijft ontwikkelen en dat de overheid hierbij een stimulerende rol moet
spelen? Zo ja, welke concrete stappen gaat de regering ondernemen om de
innovatie in de boekenmarkt verder te stimuleren?
Antwoord 10
Sinds enige jaren bestaat KVB Boekwerk, het kennis- en innovatieplatform
voor de boekensector. De totstandkoming van deze netwerkorganisatie vond
plaats op initiatief van een aantal organisaties uit het boekenvak en het
letterenveld. Het boekenvak (GAU en Koninklijke Boekverkopersbond) en het
Ministerie van OCW werken nauw samen in deze organisatie en dragen zorg
voor de financiële ondersteuning. KVB Boekwerk monitort en ondersteunt
actief (o.a. met periodiek onderzoek en seminars) de innovatie in het
boekenvak. Zie ook www.kvbboekwerk.nl.

5

Handelingen TK 24, 14 november 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4