Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 317

JBZ-Raad

Nr. 765

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 juni 2022
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd over de volgende stukken:
• Voorstel aanpassing mandaat Eurojust inzake bewijsverzameling
internationale misdrijven (Kamerstuk 22 112, nr. 3398)
• Fiche: Richtlijn ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk
geweld (Kamerstuk 22 112, nr. 3394)
• Reactie op het BIT-advies van het Adviescollege ICT-toetsing over
««Realisatie JBZ-systemen Ketenvoorzieningen» (Kamerstuk 32 317,
nr. 754)
• Antwoorden op resterende vragen commissie over o.a. de geannoteerde agenda JBZ-Raad 3–4 maart 2022 (Kamerstuk 32 317, nr. 752).
• Reactie op verzoek commissie inzake de brief van de commissie
Meijers over het regeerakkoord (Kamerstuk 35 925-VI, nr. 138)
• Verslag van de formele JBZ-Raad van 3–4 maart 2022 (Kamerstuk
32 317, nr. 751)
• Verslag van de ingelaste JBZ-Raad van 28 maart 2022 (Kamerstuk
32 317, nr. 757)
• Geannoteerde agenda JBZ-Raad op 9 en 10 juni 2022 (Kamerstuk
32 317, nr. 760)
Bij brief van 17 juni 2022 hebben de Ministers van Justitie en Veiligheid en
voor Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
de vragen die betrekking hebben op deze JBZ-raad, beantwoord
(Kamerstuk 32 317, nr. 763). De overige vragen zijn hieronder beantwoord.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

kst-32317-765
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

1

Vragen en antwoorden
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Verordening en richtlijn digitalisering justitiële samenwerking en toegang
tot het recht
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
antwoorden op de vragen bij het voorstel voor een verordening en
richtlijn digitalisering justitiële samenwerking en toegang tot het recht.
Gelet op de importantie van het onderwerp stellen deze leden hier nog
enkele vragen over, ondanks dat zij hebben gezien dat dit onderwerp niet
voor de JBZ-raad van 9–10 juni 2022 is geagendeerd. Zij vragen naar de
laatste stand van zaken met betrekking tot deze verordening en richtlijn en
wanneer wordt verwacht dat dit onderwerp weer op de JBZ-raad wordt
geagendeerd.
Tevens vragen de leden van de VVD-fractie wanneer de verkenning naar
de voorziene uitvoeringsaspecten op basis van het huidige voorstel
gereed is en of deze verkenning tijdig met de Kamer kan worden gedeeld,
voorafgaand aan nieuwe besprekingen in de JBZ-raad. Ook vragen zij in
hoeverre de Minister optrekt met gelijkgestemde landen zoals Italië,
Duitsland en Frankrijk, waar onder andere geen instemmingvereiste van
verdachten is voor de toepassing van videoconferenties en ook geen
zelfstandig rechtsmiddel openstaat tegen een beslissing om van videoconferentie gebruik te maken.
Antwoord
Onder het Franse Voorzitterschap is in Raadswerkgroepen enkele
malen van gedachten gewisseld over het voorstel voor een
verordening en richtlijn digitalisering justitiële samenwerking en
toegang tot het recht. Uw Kamer ontvangt conform de gebruikelijke gang van zaken informatie over de stand van zaken van de
onderhandelingen indien het voorstel wordt besproken tijdens
een JBZ-Raad. Wanneer dat weer het geval zal zijn is op dit
moment niet bekend.
Zoals eerder uiteengezet is het kabinet voornemens een
verkennend onderzoek te laten uitvoeren op basis van het huidige
voorstel. Het betreft een ambtelijke verkenning naar relevante
aspecten van het voorstel, in afstemming met de betrokken
uitvoerende organisaties, om financiële consequenties beter in
kaart te kunnen brengen. Naar verwachting zal uw Kamer kort na
de zomer over de uitkomsten van deze ambtelijke verkenning
kunnen worden geïnformeerd. 1
Met de VVD-fractie heeft het kabinet notie genomen van het feit
dat er enkele belangrijke verschillen zijn tussen de bestaande
Nederlandse regeling voor de toepassing van videoconferentie in
het strafrecht, uiteengezet in art. 131a van het Wetboek van
Strafvordering, en het voorgestelde artikel, zoals eerder nader
toegelicht.2 Het kabinet zal hierin waar mogelijk met gelijkgestemde landen op te trekken.

1
2

Kamerstuk 32 317, nr. 752, d.d. 4 maart 2022.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

2

(Mogelijk) Raadsbesluit hate crime/hate speech
De leden van de VVD-fractie constateren dat bij het schriftelijk overleg
over de vorige JBZ-raad een aantal vragen met betrekking tot het
raadsbesluit door de Minister niet inhoudelijk konden worden beantwoord, omdat het besluit haatmisdrijven toevoegen aan artikel 83, lid 1,
VWEU volgens de Minister geheel los moet worden gezien van
(mogelijke) initiatieven die daarop volgen. Voornoemde leden verzoeken
de Minister alsnog alle vragen die zij hebben gesteld op 28 februari 2022
over hate crimes/hate speech inhoudelijk te beantwoorden, op het
moment dat er een vervolgvoorstel verschijnt voor een richtlijn. Kan de
Minister dat toezeggen?
Antwoord
Ja. Zodra er een inhoudelijk vervolgvoorstel beschikbaar is
informeert het kabinet uw Kamer hierover via de gebruikelijke
weg met een BNC-fiche.
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het standpunt van de Minister
dat een eventueel vervolgvoorstel ten aanzien van hate speech geen
nadelige gevolgen mag hebben voor het in Nederland geldende recht op
vrijheid van meningsuiting en voor andere grondrechten. In aansluiting
op de vragen die deze leden hebben gesteld bij de vorige JBZ-raad,
vragen zij welke argumenten in de Raad de afgelopen jaren zijn aangevoerd om haatmisdrijven niet toe te voegen aan artikel 83 lid 1 VWEU en
waarin een deel van de lidstaten nu een expliciete aanleiding ziet om
hatecrimes toe te voegen.
Antwoord
De discussie over de toevoeging van haatzaaiende uitlatingen en
haatmisdrijven aan de lijst van misdrijven genoemd in artikel 83,
lid 1 VWEU is gestart tijdens het Franse Voorzitterschap. Het
kabinet kent geen argumenten die in een verder verleden zijn
aangevoerd tegen opname van deze misdrijven aan de lijst van
artikel 83, lid 1 VWEU.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister de mening deelt dat het
belangrijk is om geen «kerstboom» te maken van de lijst van artikel 83 lid
1 VWEU, in de zin dat het toevoegen van misdrijven inherente inflatoire
risico’s kent? Erkent de Minister dit risico en zal de Minister dit inbrengen
bij discussie over het voorgenomen Raadsbesluit?
Antwoord
Het kabinet onderschrijft dat het uitbreiden van de lijst met
eurocrimes in het kader van artikel 83, lid 1 VWEU een
zorgvuldige afweging van doel en effectiviteit vereist en neemt
dit uitgangspunt mee in de beoordeling van en onderhandelingen
over nieuwe voorstellen. Zodra er een inhoudelijk vervolgvoorstel
beschikbaar is informeert het kabinet uw Kamer hierover via de
gebruikelijke weg met een BNC-fiche.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie achten het van groot belang ook in Europees
verband blijvend aandacht te besteden aan het bestrijden van de handel
in zwaar illegaal vuurwerk. Hoe gaat de Minister de toezegging
waarmaken die zij deed tijdens het commissiedebat jaarwisseling op
12 mei 2022, om in de JBZ-raad aandacht te vragen voor politiesamenwerking of andere vormen van Europese samenwerking in de strijd tegen
illegale vuurwerkhandel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

3

Antwoord
Het is belangrijk stappen te nemen om de toestroom van illegaal
vuurwerk naar Nederland in te dammen. Dat is nodig om
misbruik van dat vuurwerk bij bijvoorbeeld plofkraken maar ook
bij geweld tegen hulpverleners rondom de jaarwisseling terug te
dringen. De internationale (politie)samenwerking om illegaal
vuurwerk in beslag te nemen heeft de afgelopen jaren al grote
successen geboekt. In EU-verband vraagt het kabinet aandacht
voor de problematiek rondom en de aanpak van illegaal gebruik
van zwaar vuurwerk en de problemen die vuurwerk veroorzaakt
voor de openbare orde en veiligheid in Nederland. Onlangs nog
heeft het kabinet in Parijs tijdens een bijeenkomst over vuurwerk
in EU-verband aandacht gevraagd voor deze problematiek en het
belang onderstreept van een gezamenlijke oplossing. De inzet is
om dit de komende tijd te blijven doen en daarnaast verder te
inventariseren welke problemen en knelpunten andere landen
ervaren. Het is belangrijk hiervoor verder te werken aan het
uitbouwen van een netwerk en bilaterale contacten te benutten.
Daarbij zet ook IenW zich in om in de eigen internationale gremia
afspraken te maken die helpen het probleem van illegaal
vuurwerk in Nederland op te lossen.
Besluit haatzaaien-haatmisdrijven toevoegen aan Verdrag als EU-misdrijf:
nieuwe poging
De leden van de D66-fractie onderschrijven het initiatief van de Europese
Commissie voor een wetgevende procedure om de lijst van EU-misdrijven
uit te breiden tot haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven. Deze leden
vinden de vrijheid van meningsuiting een groot goed, maar achten het
van belang dat deze nooit gebruikt wordt als excuus of rechtvaardiging
voor haatzaaiende uitlatingen. Met de directeur van het
EU-grondrechtenagentschap Michael O» Flaherty zijn zij van mening dat
er dan grenzen moeten worden gesteld aan deze vrijheid. Zij begrijpen dat
het tijdens de vorige JBZ-Raad niet gelukt is om een akkoord te bereiken.
Zij betreuren dat. Zij lezen evenwel ook dat het Voorzitterschap tijdens
deze Raad een nieuwe poging zal wagen. Kan de Minister aangegeven
hoe kansrijk zij deze poging acht? Mocht zij deze kans niet groot achten,
wat wordt dan haar houding ten aanzien van de lidstaten die kritisch zijn?
Antwoord
In de aanloop naar de JBZ-Raad van 9–10 juni is wederom
gebleken dat de benodigde unanimiteit om het voorstel om
haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven toe te voegen aan
artikel 82, lid 1 VWEU niet kon worden behaald. Het Franse
Voorzitterschap heeft dit punt daarom op het laatste moment de
agenda van deze Raad gehaald. Het kabinet hecht aan een
gemeenschappelijke aanpak voor grensoverschrijdende
haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven en zal zich blijven
inzetten voor het behalen van een algemene oriëntatie. Nederland
blijft het belang hiervan uitdragen en ziet zich daar in gesteund
door een groot aantal andere lidstaten.
Reactie op verzoek commissie inzake de brief van de commissie Meijers
over het regeerakkoord
De leden van de D66-fractie lezen in de reactie van het kabinet dat zij de
mediavrijheid en pluriformiteit in de Europese Unie van belang achten. In
dat kader stippen zij de Conceptrichtlijn verbod SLAPP-litigation (Strategic
Lawsuits Against Public Participation) aan. De leden van de D66-fractie
stellen zich op het standpunt dat het voeren van strategische rechtszaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

4

tegen publieke inspraak, tegen kritische journalisten of mensenrechtenactivisten om hen er van te weerhouden hun belangrijke werk te doen, de
EU-waarden en het rechtssysteem ondermijnen. De persvrijheid en de
vrijheid van meningsuiting zijn fundamentele rechten, en de toegang tot
informatie voor burgers is een onmisbaar element voor een gezonde
democratie. Deze leden zijn dan ook groot voorstander van de conceptrichtlijn om deze praktijk aan te pakken en achten het van het grootste
belang dat de Minister een voortrekkersrol neemt om tot instemming te
kunnen komen binnen de Raad. Kan de Minister uiteenzetten hoe zij het
wetgevingsproces voor de conceptrichtlijn zullen bevorderen? Kan de
Minister uiteenzetten hoe zij, ondanks invloeden van lidstaten die de
persvrijheid minder hoog in het vaandel hebben staan, zal bepleiten dat
het huidige voorstel niet afgezwakt mag worden? Althans, in ieder geval
met betrekking tot de belangrijkste minimale standaarden zoals de
mogelijkheid tot een vroegtijdige niet-ontvankelijkheidsverklaring,
omkering van de bewijslast, de mogelijkheid dat derde partijen zich in een
procedure kunnen voegen (waardoor de verweerder, bijvoorbeeld een
journalist, een sterkere positie heeft), regels om «forum shopping» tegen
te gaan en de mogelijkheid tot schadevergoeding. Binnen welke tijdsspanne voorziet de Minister instemming en implementatie van de
richtlijn? De richtlijn geldt op dit moment alleen voor grensoverschrijdende zaken, maar de bijbehorende Recommendation schrijft voor dat
deze regels ook voor nationale zaken zou moeten gelden. Hoe zal de
Minister zich inzetten om te zorgen dat deze Recommendation ook
daadwerkelijk wordt geïmplementeerd?
Antwoord
Het kabinet verwelkomt het doel van het voorstel om journalisten, mensenrechtenverdedigers en andere organisaties die zich
inzetten voor het algemeen belang te beschermen tegen strategische rechtszaken door middel van een gezamenlijke EU-aanpak.
In het BNC-fiche «Richtlijn en aanbeveling strategische rechtszaken tegen publieke participatie» is dit uiteengezet.3 Een goed
functionerende rechtsstaat in EU-lidstaten is een fundamenteel
uitgangspunt voor samenwerking in de EU. Tegelijkertijd plaatst
het kabinet kanttekeningen bij de gekozen oplossingen in het
richtlijnvoorstel. Het Nederlandse procesrecht biedt op veel
punten al mogelijkheden om op te treden bij onrechtmatige
procedures. Dit gebeurt dan onder de noemer van het misbruik
van procesrecht.
Doordat de Commissie geen effectbeoordeling heeft opgesteld bij
het voorstel mist er informatie over de effectiviteit van de
gekozen oplossing voor de doelwitten van SLAPPs en de invloed
op nationale stelsels. Het kabinet acht mede hierom essentieel
dat de gevolgen, waaronder in het bijzonder voor de rechtspraak,
in kaart worden gebracht en dat er wordt gekeken om de
procedure in te richten zodat misbruik door SLAPPs wordt
beperkt en voorkomen zonder dat doorlooptijden worden
verlengd. Het kabinet zal allereerst pleiten voor een voorstel dat
bijdraagt aan het voorkomen van SLAPPs en dat journalisten en
mensenrechtenactivisten die te maken krijgen met een SLAPP
daadwerkelijk helpt. In het Nederlandse procesrecht is op dit
moment al veel mogelijk van wat het voorstel specifiek voor
SLAPPs wil regelen.
De Commissie heeft het voorstel een politieke prioriteit
genoemd. Het Franse Voorzitterschap en vanaf 1 juli het
3

Fiche: Richtlijn en aanbeveling strategische rechtszaken tegen publieke participatie, 3 juni 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

5

Tsjechische Voorzitterschap zal verantwoordelijkheid zijn voor de
behandeling van het voorstel in de Raad. De voorgestelde
implementatietermijn voor de richtlijn van twee jaar is een
gebruikelijke termijn voor omzetting. De haalbaarheid is afhankelijk van het uiteindelijke onderhandelingsresultaat en hoe
ingrijpend de wijzigingen van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering voor SLAPP-procedures zullen zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben diverse vragen over de thema’s die de
JBZ-raad aangaan. Tevens hebben zij enkele vragen over diverse
EU-voorstellen op het terrein van de JBZ-raad.
Europese plannen ter voorkoming en bestrijding van seksueel misbruik
van kinderen
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het voorstel van
de EC om online kinderporno te bestrijden. Deze leden onderschrijven het
bestrijden van het maken en verspreiden van kinderporno. Toch moet ook
de Europese bestrijding van kinderporno proportioneel en effectief zijn.
Daarom hebben zij diverse vragen. Zij beseffen echter dat het BNC-fiche
er nog niet is en spreken hun hoop uit dat het er snel alsnog zal komen.
Immers, hoe sneller Nederland een standpunt inneemt hoe makkelijker
het is om de besluitvorming te beïnvloeden.
De leden van de SP-fractie willen daarom alvast meegeven om in het
BNC-fiche in te gaan op de volgende zaken. In welke mate het internet
gefilterd gaat worden in de zoektocht naar kinderporno en hoe de
toepassing van kunstmatige intelligentie daarin verwerkt gaat worden.
Welke lessen heeft Nederland geleerd voor wat betreft kunstmatige
intelligentie en hoe worden deze betrokken bij de beoordeling van dit
voorstel? Hoe gaat voorkomen worden dat materiaal dat geen kinderporno is toch offline gaat worden gehaald en daarmee een inbreuk maakt
op de vrijheid van meningsuiting? Hopelijk kan de Minister deze thema’s
terug laten komen in het fiche.
Antwoord
Uw Kamer ontvangt op korte termijn het gebruikelijke BNC-fiche
met een appreciatie van het voorstel waarbij het kabinet oog
heeft voor bovengenoemde vragen en thema’s.
Richtlijn aanpak geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de EU-richtlijn om
seksueel en huiselijk geweld te bestrijden. Hoewel deze leden het
bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld volledig
onderschrijven hebben zij diverse vragen rondom de subsidiariteit van het
beginsel. Kan de Minister toelichten wat de meerwaarde is van dergelijke
gedetailleerde en ingrijpende minimumvoorschriften ter bestrijding van
geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld en de strafbaarstelling van de
diverse delicten die in de richtlijn worden beschreven? Waarom zou het
niet aan de lidstaten zijn om zelf te bekijken hoe en op welke wijze,
passend bij de eigen juridische normen en uitvoering, passende
bescherming wordt geboden waarbij de lezen zeker van mening dat een
zeker minimum of een passende bodem aan bescherming geboden is?
Sinds wanneer is het bijvoorbeeld de bevoegdheid van de EU om iets te
regelen met betrekking tot de hoogte van het eigen risico in de zorg?
Waarom zou vanuit een Europese richtlijn dringend opgelegd moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

6

worden aan lidstaten dat slachtoffers hulp moeten krijgen en hun
gegevens gedeeld mogen worden, ook als zij daar géén toestemming
voor geven?
Dit vragen de leden van de SP-fractie vooral omdat ze in het BNC-fiche
lezen dat de Minister positief is over de subsidiariteit van het voorstel. Dat
verbaast. De Minister legt in haar toelichting de nadruk op de grensoverschrijdende aard van computercriminaliteit. Maar deelt de Minister de
mening van de SP-fractie dat het voorstel veel verder gaat dan het
bestrijden van computercriminaliteit zoals in dit geval het openbaar
maken van beeldmateriaal van seksuele aard? Kan de Minister daarom
toelichten waarom het oordeel dan toch positief is over het gehele
voorstel, waar niet de voorwaarde aan zit dat het om grensoverschrijdende situaties moet gaan?
Antwoord
Geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld en hiermee verbonden
computercriminaliteit zijn ernstige misdrijven die vaak een
grensoverschrijdend karakter hebben. Als er op dit terrein
gemeenschappelijke minimumvoorschriften zijn dan kunnen
burgers in de hele EU zich hierop beroepen en kunnen autoriteiten bij de bestrijding van dit soort strafbare feiten gemakkelijker samenwerken. Dit is van meerwaarde.
Om die toegevoegde waarde te bieden wordt EU-regelgeving
voorgesteld in de vorm van de richtlijn ter bestrijding van geweld
tegen vrouwen en huiselijk geweld. Een gevolg hiervan is dat een
Nederlandse burger die in een andere lidstaat slachtoffer wordt
van een delict zich kan beroepen op een bepaald minimumniveau
van rechten en voorzieningen.
De EU-richtlijn heeft tot doel minimumnormen te stellen opdat in
alle lidstaten hetzelfde «basisniveau» van strafbepalingen en
rechten en voorzieningen voor slachtoffers wordt bereikt. De
lidstaten kunnen kiezen op welke manier zij de minimumnormen
willen omzetten in hun eigen rechtsstelsel. Het kabinet vindt dan
ook dat de uitvoering een zaak is van de lidstaten. Hierbij dient
de aanpak die in Nederland is ontwikkeld te kunnen worden
voortgezet, bijvoorbeeld op het gebied van slachtofferhulp. Het
staat lidstaten vrij om uitgebreidere normen te stellen of meer
voorzieningen te bieden dan waartoe de richtlijn verplicht.
De leden van de SP-fractie vragen sinds wanneer het de
bevoegdheid is van de EU om iets te regelen met betrekking tot
de hoogte van het eigen risico in de zorg. Het voorstel van de
Commissie bevat geen bepaling die rechtstreeks en expliciet het
eigen risico in de zorg betreft. Wel verplicht de voorgestelde
richtlijn lidstaten er onder meer toe om te voorzien in goed
uitgeruste en goed bereikbare gratis (crisis)centra voor slachtoffers van seksueel geweld. De EU heeft bevoegdheid om
voorschriften vast te stellen indien daarvoor een grondslag is
vastgelegd in het VWEU. Verder moeten voorstellen voor regelgeving voldoen aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit. Bij het beginsel van proportionaliteit gaat het erom dat
de inhoud en vorm van de Uniemaatregel niet verder gaan dan
hetgeen noodzakelijk is om de doelen van de verdragen te
bereiken. Hierbij wordt ook gekeken naar de geschiktheid van het
optreden om het doel te bereiken, de vraag of het voorstel
voldoende ruimte laat aan de lidstaten en de vraag of een ander,
minder ingrijpend optreden mogelijk is. Artikel 28, lid 1 van de
voorgestelde richtlijn verplicht lidstaten er onder meer toe om te
voorzien in goed uitgeruste en goed bereikbare (crisis)centra voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

7

slachtoffers van seksueel geweld. Deze centra voorzien in
medisch en forensisch onderzoek, traumazorg en psychologische
begeleiding. Volgens het kabinet heeft de EU weliswaar de
bevoegdheid om regels voor te stellen ten aanzien van slachtoffers, maar voldoet de richtlijn op dit punt niet aan het proportionaliteitsvereiste. Het voorstel gaat hier verder dan noodzakelijk
is en laat onvoldoende ruimte aan de lidstaten.
Ook hebben de leden van de SP vragen over de verplichte
persoonlijke gegevensdeling genoemd in de richtlijn. Het richtlijnvoorstel gaat in overweging 32 van de preambule en artikel 20 in
op het contact tussen de hulporganisaties en het slachtoffer. Ook
het kabinet vindt nog onvoldoende duidelijk in welke situatie de
Commissie dit voor zich ziet en zal aan de Commissie nadere
uitleg vragen en aandringen op verheldering van de tekst.
Verder duidt het kabinet graag waarom het positief is over de
subsidiariteit van het voorstel. Het principe van subsidiariteit
impliceert dat op terreinen waar de Unie geen exclusieve
competentie heeft zij alleen zal optreden als en in zoverre de
doelen van de voorgestelde maatregel niet voldoende bereikt
kunnen worden door de lidstaten maar beter kunnen worden
bereikt op Unieniveau vanwege de schaal of effecten van de
voorgestelde maatregel. Het kabinet constateert dat computercriminaliteit veelal een grensoverschrijdend karakter heeft en dat in
de bestrijding hiervan niet voldoende kan worden bereikt door de
individuele lidstaten. Als bepaalde vormen van computercriminaliteit in de ene lidstaat niet strafbaar zijn gesteld en in de andere
lidstaat wel dan, zullen kwaadwillenden hun activiteiten
ontplooien vanuit de lidstaat waar zij het minste risico lopen
strafrechtelijk te worden vervolgd. Tegen die achtergrond is het
kabinet van oordeel dat aan het subsidiariteitsbeginsel wordt
voldaan.
Het kabinet is niet van mening dat het voorstel verder gaat dan
het bestrijden van computercriminaliteit. Met de term «computercriminaliteit» als bedoeld in artikel 83, lid 1 VWEU wordt volgens
het voorstel van de Commissie verwezen naar strafbare feiten die
gericht zijn tegen of intrinsiek verband houden met het gebruik
van informatie- en communicatietechnologieën. Het gebruik van
dergelijke technologie kan de ernst van het desbetreffende
strafbare feit versterken. De snelle en brede verspreiding van
intiem materiaal is een van de redenen dat de slachtoffers zeer
schadelijke gevolgen ervaren.
Aanvullend vragen de leden van de SP-fractie om een toelichting
waarom het oordeel positief is over het gehele voorstel, waar niet
de voorwaarde aan zit dat het om grensoverschrijdende situaties
moet gaan. Aan het begin van dit antwoord is toegelicht dat het
kabinet een aantal voordelen ziet in het voorstel voor de richtlijn
en dat er vaak sprake is van een grensoverschrijdend karakter
van de misdrijven. Ook is gewezen op de voorwaarde dat de
richtlijn niet verder mag gaan dan hetgeen noodzakelijk is om het
doel te bereiken, dat er voldoende ruimte wordt gelaten aan de
lidstaten en dat bezien wordt of een minder ingrijpend alternatief
mogelijk is (proportionaliteit). De richtlijn heeft tot doel
minimumnormen te stellen en mag daarbij niet te ver in detail
treden. Daarbij tekent het kabinet aan dat de uitvoerbaarheid van
de voorgestelde bepalingen een belangrijk aandachtspunt is. Het
kabinet wilt voorkomen dat een regeling moet worden geïmple-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

8

menteerd die in de praktijk op uitvoeringsproblemen stuit,
bijvoorbeeld vanwege de benodigde personeelsinzet en de
kosten. Het kabinet vindt het daarbij niet billijk dat de rechten
van slachtoffers en de bescherming en ondersteuning van
slachtoffers, zoals voorgesteld in de richtlijn, alleen zouden
gelden voor slachtoffers van delicten in grensoverschrijdende
situaties. Er zou dan een ongerechtvaardigd verschil in behandeling ontstaan ten opzichte van slachtoffers in
niet-grensoverschrijdende situaties.
Waarom zet dit de deur niet open om voor alle misdrijven op Europees
niveau strafbaar te stellen aan de hand van minimumvoorschriften?
Kan de Minister toelichten welke alternatieven de EC heeft overwogen om
geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te bestrijden en waarom die
niet de voorkeur genieten van de EC en daarbij tevens aan geven welke
route de voorkeur van de Minister geniet?
Antwoord
Artikel 83, eerste lid, VWEU geeft de mogelijkheid om minimumvoorschriften vast te stellen betreffende de bepaling van
strafbare feiten en sancties in verband met vormen van bijzonder
zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie die
voortvloeit uit de aard of de gevolgen van deze strafbare feiten of
uit een bijzondere noodzaak om deze op gemeenschappelijke
basis te bestrijden. Afhankelijk van de ontwikkelingen in de
criminaliteit kan de Raad bij besluit vaststellen welke andere
vormen van criminaliteit aan de in dit lid genoemde criteria
voldoen en deze hieraan toevoegen. De Raad besluit daarbij met
eenparigheid van stemmen, na goedkeuring door het Europees
Parlement.
Artikel 82, lid 2 VWEU geeft de mogelijkheid om, voor zover
nodig, ter bevordering van de wederzijdse erkenning van
vonnissen en rechterlijke beslissingen en van de politiële en
justitiële samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie, minimumvoorschriften vast te stellen. Deze
bepaling noemt een aantal onderwerpen waarop deze minimumvoorschriften betrekking hebben. In dit verband noemt de
bepaling «de rechten van slachtoffers van misdrijven».
Verder vraagt de SP-fractie welke alternatieven de Commissie
heeft overwogen en waar de voorkeur van het kabinet naar uit
gaat. De Commissie beantwoordt een oproep van het Europees
Parlement voor een EU-richtlijn om alle vormen van geweld tegen
vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen en te bestrijden. In
reactie hierop heeft de Commissie naast dit richtlijnvoorstel
overwogen om maatregelen te introduceren om de normen van
het Verdrag van Istanbul in het EU-recht ten uitvoer te leggen op
gebieden die onder de bevoegdheid van de EU vallen. Daarnaast
heeft de Commissie (meer) verdergaande verplichtingen
overwogen inzake seksuele intimidatie, toegang tot de rechter,
slachtofferbescherming en gegevensverzameling. Verwacht
wordt dat dit richtlijnvoorstel, dankzij de uitgebreide reeks
verplichtingen, een brede bescherming van de grondrechten zal
bieden en de sociale situatie van de slachtoffers en de samenleving in het algemeen zal verbeteren.
Parallel aan dit richtlijnvoorstel lopen de onderhandelingen over
de EU-ratificatie van het Verdrag van Istanbul ter bestrijding van
geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Het richtlijnvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

9

wordt niet gezien als een alternatief voor de mogelijke
EU-ratificatie van het verdrag maar als een versterking en zal
gelden voor lidstaten die het verdrag niet hebben ondertekend of
geratificeerd. In dit voorstel wordt ook rekening gehouden met
recente fenomenen die niet specifiek aan bod komen in het
Verdrag van Istanbul, zoals cybergeweld tegen vrouwen en de
mogelijkheid om online aangifte te doen.
Het kabinet ziet een meerwaarde in het huidige richtlijnvoorstel
van de Commissie. Het kabinet heeft de uitvoering van het
Verdrag van Istanbul en de gerelateerde EU-richtlijnen (inzake
strafbaarstellingen en slachtoffers) ingericht op een wijze die
past binnen het Nederlandse rechtsstelsel. Het kabinet wilt deze
ruimte houden en zal hier ook aandacht voor vragen, evenals
voor de uitvoerbaarheid van de regelgeving in de praktijk.
Intra-Europese overlevering van verdachten en veroordeelden
De leden van de SP-fractie grijpen ook dit overleg aan om aandacht te
vragen voor het vraagstuk van overlevering van verdachten tussen
lidstaten. De afbrokkeling van de rechtsstaat in sommige lidstaten leidt tot
zorgen over dit middel bij deze leden. Kan de Minister bevestigen dat het
aantal weigeringen van overleveringsverzoeken de afgelopen jaren
drastisch is afgenomen? Is er een causaal verband vast te stellen tussen
het aantal weigeringen van overleveringsverzoeken en de herziening van
de Overleveringswet vorig jaar?
Antwoord
Het aantal overleveringsverzoeken dat jaarlijks in Nederland
wordt geweigerd is de laatste jaren stabiel (ongeveer 17 procent).
Na inwerkingtreding van de Wet van 3 maart 2021 tot herimplementatie van onderdelen van het kaderbesluit van de Raad van de
Europese Unie betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de
procedures van overlevering tussen de lidstaten van de Europese
Unie (wijziging van de Overleveringswet) (Stb. 2021, nr. 125)
hebben diverse dwingende weigeringsgronden een facultatief
karakter gekregen. Het is nog te vroeg om een uitspraken te doen
over het effect van de laatste wijziging van de Overleveringswet,
maar uit de praktijk blijkt dat met name de weigeringsgrond met
betrekking tot verstekveroordelingen (artikel 12 van de Overleveringswet), die voorheen een dwingend karakter had, na de
inwerkingtreding van bovengenoemde wet minder vaak wordt
toegepast. Het is daarbij aan de rechtbank Amsterdam om al dan
niet gebruik te maken van de bevoegdheid om overlevering te
weigeren, waarbij de rechtbank onder meer beoordeelt of sprake
is van een risico op schending van de verdedigingsrechten van de
opgeëiste persoon (zie bijvoorbeeld rechtbank Amsterdam
26 april 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:2941).
De leden van de SP-fractie zijn met name geïnteresseerd in het strenge
toetsingskader. Deze leden vroegen hier eerder al veelvuldig aandacht
voor. Kan de Minister daarom reageren op het artikel «De scherpe randen
van het overleveringsrecht» in Mr. Online van 17 mei 2022? Erkent de
Minister de spanning tussen rechtsbescherming van personen aan de ene
kant en het systeem van Europese Aanhoudingsbevelen aan de andere
kant?
Antwoord
Het kabinet is van oordeel dat binnen het systeem van Europese
aanhoudingsbevelen voldoende rechtsbescherming beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

10

is voor personen voor wie een aanhoudingsbevel is uitgevaardigd.
Zo heeft betrokkene recht op een advocaat in zowel de uitvoerende als de uitvaardigende lidstaat, recht op vertolking en
vertaling en bestaan er waarborgen waardoor betrokkene niet
zonder meer kan worden berecht of gestraft voor andere feiten
dan waarvoor hij of zij is overgeleverd. Onder invloed van
jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU (EU-Hof) wordt
dit rechtsbeschermende aspect gaandeweg steeds verder
verfijnd, waarbij het EU-Hof ook oog heeft voor het systeem van
wederzijdse erkenning waarop het kaderbesluit inzake het
Europees aanhoudingsbevel is gebaseerd. Het EU-Hof heeft in de
afgelopen jaren de bescherming van de grondrechten een
duidelijke plaats toegekend in het stelsel van het kaderbesluit
inzake het Europees aanhoudingsbevel. Het kabinet ziet deze
ontwikkeling dan ook niet zo zeer als spanning, maar juist als een
evenwichtige ontwikkeling.
Wat ziet de Minister in het voorstel om de Internationale Rechtshulp
Kamer (IRK) de bevoegdheid te geven een uitvaardigende lidstaat te
verzoeken een minder ingrijpend middel in te zetten? Is de Minister bereid
daarvoor te gaan pleiten bij de Europese collega’s en om tevens de
drempels van de Europese Toezichtsmaatregel en het Europees Onderzoeksbevel tegen het licht te houden? Hoe kijkt de Minister aan tegen het
pleidooi om bagatel-EAB’s uit te zonderen?
Antwoord
De uitvoerende rechterlijke autoriteit heeft op grond van het
kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel niet de
bevoegdheid om de uitvaardigende lidstaat te verzoeken om een
minder ingrijpend middel in te zetten. Het beoordelen van de
proportionaliteit en subsidiariteit is een verantwoordelijkheid van
de uitvaardigende rechterlijke autoriteit. Het Handboek voor het
uitvaardigen van een Europees aanhoudingsbevel voorziet in
handvaten voor de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om te
beoordelen of het uitvaardigen van een Europees aanhoudingsbevel, ook al voldoet het aan de minimumvereisten van het
kaderbesluit met betrekking tot de strafbedreiging of met
betrekking tot opgelegde sancties, gerechtvaardigd is, gelet op
het feit dat dit middel zwaarwegende gevolgen heeft voor de
vrijheid van de betrokkene. De uitvaardigende rechterlijke
autoriteit kan bijvoorbeeld rekening houden met de ernst van het
gepleegde strafbare feit, de straf die waarschijnlijk zal worden
opgelegd indien de gezochte persoon schuldig wordt bevonden
aan het ten laste gelegde strafbare feit, de waarschijnlijkheid van
vrijheidsbeneming van de persoon in de uitvaardigende lidstaat
na de overlevering en de belangen van de slachtoffers van het
strafbare feit.
Deze handvaten zijn, naast de criteria die al zijn opgenomen in
het kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel zelf,
belangrijk om te voorkomen dat Europese aanhoudingsbevelen
worden uitgevaardigd voor zogeheten bagateldelicten (kleine
vergrijpen). Hoe hiermee wordt omgegaan in de praktijk maakt
onderdeel uit van de door de Raad geïnitieerde wederzijdse
evaluatie waarbij de praktische toepassing van een aantal
wederzijdse erkenning instrumenten centraal staat. Hier wordt
verderop op ingegaan in het antwoord.
Het is bij wijze van uitzondering wel toegestaan, zoals blijkt uit
het reeds aangehaalde Handboek, dat de uitvoerende lidstaat,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

11

indien zij ernstige vragen heeft over de evenredigheid van het
ontvangen Europees aanhoudingsbevel, contact opneemt met de
uitvaardigende rechterlijke autoriteit om mogelijk een meer
geschikte oplossing te vinden in plaats van het Europees aanhoudingsbevel. Ook Eurojust of de contactpunten van het Europees
Justitieel Netwerk kunnen ondersteunen in het vinden van
oplossingen.
Daarnaast worden in het Handboek mogelijke alternatieven voor
het Europees aanhoudingsbevel omschreven, waaronder het
Europees onderzoeksbevel en de Europese toezichtsmaatregel.
De samenhang tussen de verschillende strafrechtelijke instrumenten en de toepassing daarvan in de praktijk zijn belangrijke
aandachtspunten. In dit verband wijst het kabinet graag op de
lopende en de komende door de Raad geïnitieerde wederzijdse
evaluatie waarbij de praktische toepassing van een aantal
wederzijdse erkenning instrumenten centraal staat. Nederland is
dit voorjaar geëvalueerd in de context van de negende wederzijdse evaluatieronde waarbij onder meer gekeken wordt naar de
samenhang tussen het kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel en het kaderbesluit strafvonnissen. De tiende evaluatieronde zal betrekking hebben op de ervaringen met het
Europees onderzoeksbevel. Naar het kabinet begrijpt vormt de
relatie tussen de richtlijn inzake het Europees onderzoeksbevel
en het kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel
onderdeel van deze nieuwe evaluatie. Zoals gebruikelijk wordt
uw Kamer te zijner tijd geïnformeerd over de uitkomsten van de
negende, respectievelijk de tiende evaluatieronde, met daarbij
een appreciatie van de gedane aanbevelingen.
In het verlengde hiervan hebben de leden van de SP-fractie ook een vraag
over de Wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging (WETS)-procedure
met Polen. Klopt het dat Polen voorwaardelijke invrijheidsstellingen niet
(meer) uitvoert, zoals bij de inwerkingtreding van de WETS het beeld was
van de Nederlandse regering en wat betekent dit voor de straf van Poolse
verdachten die in het kader van de WETS hun strafrestant in Polen mogen
uitzitten? Is er hier in de praktijk niet alsnog sprake van strafverzwaring?
Antwoord
Een algemeen signaal over het niet meer uitvoeren van voorwaardelijke invrijheidsstelling in Polen heeft het kabinet niet bereikt.
In algemene zin kan worden opgemerkt dat het eventuele niet
verlenen van voorwaardelijke invrijheidstelling niet heeft te
gelden als een strafverzwaring. Een voorwaardelijke invrijheidstelling betreft niet de hoogte van de straf maar maakt onderdeel
uit van de uitvoering van de door de rechter opgelegde gevangenisstraf. Het is geen zekerheid dat aan een veroordeelde
voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend. In Nederland
wordt hiervoor bij iedere gedetineerde die hiervoor in aanmerking
komt een individuele beslissing genomen door het Openbaar
Ministerie. Na erkenning van een Nederlandse rechterlijke
uitspraak door een andere lidstaat is uitsluitend het recht van die
lidstaat van toepassing op de tenuitvoerlegging van de betreffende sanctie.
Afbreuk van de rechtsstaat en het coronaherstelfonds
De leden van de SP-fractie blijven onverminderd bezorgd over de afbraak
van de rechtsstaat in de Europese Unie. Recent springt met name de
onderhandelingen tussen Polen en de EC over het coronaherstelfonds in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

12

het oog. Op 1 mei wisten de partijen een akkoord te bereiken. Deze leden
vrezen dat de EC is gevallen voor een cosmetische ingreep in de Poolse
rechtsstaat. Erkent de Minister dat er hier sprake is van een puur
cosmetische ingreep en dat het de onafhankelijkheid van Poolse rechters
niet tot een acceptabel niveau brengt? Is het inderdaad zo dat in feite
dezelfde rechters de disciplinaire Kamer blijven vormen?4 Klopt het
bovendien dat de voorgestelde wijzigingen nog door Poolse Senaat
behandeld moet worden? Welke consequenties verbindt de Minister aan
de uitblijvende verbetering van de rechtsstaat in Polen voor de toegang
tot het coronaherstelfonds? Is de Minister bereid Polen de toegang tot het
coronaherstelfonds te ontzeggen in overeenstemming met gelijkgezinde
lidstaten? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord
Op 9 juni 2022 stemde het Poolse Lagerhuis in met het
wetsvoorstel om de Tuchtkamer en de tuchtprocedure te
hervormen nadat het de amendementen die de Senaat had
voorgesteld had verworpen. Nu dient het wetsvoorstel nog te
worden bekrachtigd door de Poolse president. Voor Nederland is
van belang dat de wetgeving verenigbaar is met het vereiste van
rechterlijke onafhankelijkheid, in lijn met de jurisprudentie van
het EU-Hof. Er zullen pas middelen uit het EU Herstelfonds aan
Polen zullen worden verstrekt als de Tuchtkamer- en procedure
zijn hervormd, én er een procedure is ingesteld waarmee het
onwettig ontslag van rechters opnieuw kan worden beoordeeld.
Dit geeft de EU een instrument om de hervormingen af te
dwingen. Het Uitvoeringsbesluit vormt daarbij geen goedkeuring
van het bovengenoemde wetsvoorstel. De Commissie beoordeelt
deze Poolse wetgeving op overeenstemming met de mijlpalen op
het moment dat Polen zijn eerste verzoek tot betaling uit het
EU-Herstelfonds indient en het kabinet zal er op toezien dat de
Commissie dit zorgvuldig doet. Voor de Nederlandse positie ten
aanzien van het uitvoeringsbesluit wordt verwezen naar de
Kamerbrief die uw Kamer hier op korte termijn over ontvangt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennis genomen van de stukken ter
voorbereiding op het algemene deel van de JBZ-raad. Zij hebben enkele
specifieke vragen ten aanzien van het door het voorzitterschap beoogde
principebesluit inzake haatzaaien. Deze leden vragen ter inleiding of de
minster de antwoorden van dit schriftelijk overleg uiterlijk maandag 6 juni
aan de Kamer wil doen toekomen, zodat voldoende gelegenheid bestaat
voor eventuele vervolgstappen in aanloop naar de Raad.
Hate crime en speech
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Minister het principebesluit inzake artikel 83, lid 1, VWEU los wil zien van de verdere uitwerking.
Deze leden begrijpen deze stellingname voor zover het de procedurele
kaders betreft, aangezien de uitwerking pas gerealiseerd kan worden
nadat het principebesluit genomen is. Inhoudelijk gezien kunnen deze
leden de opstelling van de Minister echter niet volgen. Hoe kan de
Minister inhoudelijk een positief oordeel geven over noodzaak, subsidiariteit en proportionaliteit als er geen begin van zicht is op hoe uitwerking
vorm zal krijgen? Zij constateren dat tot op heden in de stukken rond dit
4

Politico, Poland’s parliament partially rolls back judicial changes to get EU cash, 26 mei 2022.
https://www.politico.eu/article/poland-parliament-partially-rolls-back-judicial-changes-rule-oflaw-eu-recovery-funds/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

13

principebesluit volstaan wordt met de constatering dat sprake is van een
forse toename van online haatzaaien en de open deur dat online
haatzaaien een grensoverschrijdend aspect heeft, maar dat volstrekt
onduidelijk blijft welke praktische verbeteringen te verwachten zijn van
het principebesluit. Ten overvloede merken deze leden hierbij nog op dat
het huidige instrumentarium in Nederland en andere lidstaten volgens het
kabinet voldoet. Kan de Minister in hoofdlijnen schetsen op welke
concrete punten de aanpak in de EU belemmerd wordt en welke specifieke oplossingen als gevolg van het principebesluit tot substantiële
versterking van de aanpak van haatzaaien gaan leiden? Waarom is juist
deze ongebruikelijke uitbreiding van de strafrechtelijke route nodig, terwijl
voor het tegengaan van online verspreiding toch meer verwacht kan
worden van EU-plannen inzake de verantwoordelijkheid van internetplatforms en -bedrijven?
Antwoord
De bevoegdheids-, subsidiariteits- en proportionaliteitstoetsing in
het naar uw Kamer gestuurde BNC-fiche ziet op het voorstel om
haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven aan de lijst van
misdrijven van artikel 83, lid 1 VWEU toe te voegen.5 In die
afweging oordeelt het kabinet het voorstel met de in het fiche
gegeven argumenten positief. De toevoeging van deze delictsvormen aan het betreffende artikel moeten los worden gezien van
initiatieven (bijvoorbeeld richtlijnvoorstellen) die daarop volgen.
Voorstellen voor richtlijnen op het gebied van haatzaaiende
uitlatingen en haatmisdrijven zullen op hun eigen merites worden
beoordeeld.
Het huidige juridische kader beperkt de aanpak op EU-niveau
niet. Het is vooral zo dat het huidige kaderbesluit racisme een
beperkte reikwijdte kent en dat buiten dat kader de nationale
wetgeving van de lidstaten geldt, die niet geharmoniseerd is. Het
gevolg van met name dat laatste is dat voor de aanpak van een
grensoverschrijdend delict bijvoorbeeld steeds dubbele strafbaarheid moet worden vastgesteld. Dat kan er toe leiden dat
iemand die in Nederland van een bepaald discriminatiefeit
verdacht wordt, maar zich in een andere EU-lidstaat bevindt, toch
niet succesvol vervolgd kan worden als in dat andere land het
gepleegde feit niet strafbaar is. Te denken is bijvoorbeeld aan
opzettelijke belediging van de LHBTIQ+--gemeenschap.
Het kabinet deelt met de SGP-fractie dat de aanpak van strafbare
online uitingen een breed scala aan interventies behoeft. De
strafrechtelijk aanpak is daar onderdeel van.
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister meer zicht kan bieden
op de verhoudingen in de Raad ten aanzien van het principebesluit. In de
stukken wordt gesproken van een aantal landen dat bezwaren heeft tegen
het principebesluit, al dan niet om inhoudelijke redenen. Daarbij benoemt
het kabinet enkel het thema LHBTI, terwijl het principebesluit ook ziet op
andere groepen die te lijden hebben onder haatzaaien. Waarom deze
beperking? Moeten deze leden uit het verslag opmaken dat de bezwaren
zich concentreren op het onderwerp LHBTI? Kan de Minister aangeven
welke lidstaten om welke redenen terughoudend zijn?
Antwoord
Zoals aangegeven in het verslag van de JBZ-Raad van 3 en
4 maart en in de geannoteerde agenda van deze JBZ-Raad werd
5

Kamerstuk 22 112, nr. 3296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

14

tijdens de JBZ-Raad van 3 en 4 maart duidelijk dat de vereiste
unanimiteit niet kon worden behaald in de eerste fase van de
procedure van het voorstel.6 Lidstaten die het voorstel niet
konden steunen gaven onder andere aan dat er nog een parlementair voorbehoud op rust of het niet te kunnen steunen
voordat alle lidstaten het eens worden over een definitie in de
tweede fase van de procedure van het voorstel.
De procedure voorziet in twee fasen. De eerste stap vereist dat
de Raad met eenparigheid van stemmen, na goedkeuring van het
Europees Parlement, een besluit aanneemt waarin haatzaaiende
uitlatingen en haatmisdrijven worden aangemerkt als andere
vormen van criminaliteit die voldoen aan de criteria van artikel
83, lid 1 VWEU. Dit betreft het zogenaamde principebesluit. Als
tweede stap kan de Commissie voorstellen voor richtlijnen doen
die bijvoorbeeld kunnen zien op de precieze definitie van
haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven of minimale
maximumstraffen. Hierbij kan bijvoorbeeld in worden gegaan op
haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven tegen LHBTIQ+personen en andere groepen. Het principebesluit omvat zodoende
alleen de toevoeging van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven aan artikel 83, lid 1, zonder verdere definitie. Zoals
aangegeven steunt een overgrote meerderheid van de lidstaten
het voorstel, maar er is geen unanimiteit.
De lezen van de SGP-fractie wijzen op de eerdere opmerkingen van het
kabinet dat er binnen de EU problemen zouden zijn om tot een gezamenlijke definitie te komen op seksuele gerichtheid en LHBTI+. Daarbij werd
ook vermeld dat Nederland expliciet heeft opgeroepen gezamenlijk te
komen tot een definitie met oog voor de verschillen in de Europese
samenlevingen. Kan de Minister toelichten wat precies met deze
opmerkingen is bedoeld in het kader van het principebesluit? Is de
bedoeling om bij het principebesluit en de uitwerking ervan tot een
aanpak te komen die past bij de uiteenlopende culturen en overtuigingen
in de verschillende lidstaten? En aan welke alternatieven denkt de Minister
als deze routes niet slagen?
Antwoord
Zoals toegelicht voorziet de procedure in twee stappen. Wanneer
het besluit genomen is om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven aan artikel 83, lid 1 VWEU toe te voegen kan de
Commissie in de tweede stap voorstellen voor richtlijnen doen
die bijvoorbeeld kunnen zien op de precieze definitie hiervan. Het
kabinet vindt het van belang om, zoals aangegeven in de geannoteerde agenda van de informele JBZ-Raad van 3 – 4 februari, gelet
op bekende problemen om binnen de EU tot een gezamenlijke
definitie te komen op seksuele gerichtheid en LHBTIQ+, te komen
tot een definitie met oog voor de verschillen in de Europese
samenlevingen. Deze inzet is in lijn met de algemene, proactieve
inzet van het kabinet op de bescherming van de rechten van
LHBTIQ+-personen en gendergelijkheid in EU-verband. Deze inzet
zal naar voren worden gebracht wanneer gesproken wordt over
een definitie van haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven
nadat een besluit is genomen om deze fenomenen aan artikel 83,
lid 1 VWEU toe te voegen.

6

Kamerstuk 32 317, nr. 751.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

15

Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
I. Justitie
Mogelijk Raadsbesluit hate crime/hate speech
De Minister waakt ervoor dat vervolgwetgeving geen nadelige gevolgen
heeft voor het in Nederland geldende recht op vrijheid van meningsuiting
en voor andere grondrechten. Hoe interpreteert de Minister het in
Nederland geldende recht op vrijheid van meningsuiting. Is dat beperkt
tot de rechten in de Grondwet? Of worden daar ook rechten uit internationale verdragen zoals het EVRM en het Handvest van de Grondrechten
van de Europese Unie bedoeld? Welke potentiële nadelige gevolgen ziet
de Minister? Mede gelet op het feit dat hate speech en hate crime ook nu
al verboden zijn in Nederland?
Antwoord
De vrijheid van meningsuiting wordt gewaarborgd in artikel 7 van
de Grondwet en in artikel 10 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM). Het Handvest van de Grondrechten van de
Europese Unie biedt wat dat betreft een nieuw, aanvullend kader.
De vrijheid van meningsuiting kan slechts worden beperkt op
grond van een wettelijke bepaling en wanneer die beperking een
gerechtvaardigd doel dient en noodzakelijk is in een democratische samenleving.
Indien het besluit om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven
aan artikel 83, lid 1 VWEU toe te voegen is aangenomen kan de
Commissie voorstellen voor richtlijnen doen die bijvoorbeeld
kunnen zien op de precieze definitie hiervan. Hoewel het kabinet
hiermee op de zaken vooruitloopt gelet op dat de eerste stap uit
de procedure nog niet afgerond is en zodoende geen voorstel is
gedaan voor een vervolgvoorstel voor een definitie, ziet het
kabinet een potentieel risico in het gegeven dat EU-lidstaten
verschillende definities kennen wat onder haatzaaien of een
haatmisdrijf verstaan moet worden. Wat in Nederland als
haatzaaien wordt aangemerkt hoeft niet per definitie in andere
EU-lidstaten zo beoordeeld te worden en vice versa. Een ruimere
definitie van het misdrijf haatzaaien heeft per definitie gevolgen
voor de reikwijdte van het recht op de vrijheid van meningsuiting. Indien het besluit om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven aan artikel 83, lid 1 VWEU toe te voegen is aangenomen
en vervolgvoorstellen worden gedaan wordt uw Kamer hierover
geïnformeerd via de gebruikelijke weg met een BNC-fiche.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 317, nr. 765

16