Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2806

Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties En de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2021
De Nederlandse staat heeft zich via het EU-recht, het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens, het Vluchtelingenverdrag en andere
internationale verdragen verbonden aan het opvangen en begeleiden van
asielzoekers, vanuit de overtuiging dat mensen die vluchten voor
vervolging en geweld recht hebben op bescherming in Nederland. Dat
betekent dat personen die in Nederland om asielbescherming verzoeken
in dat licht worden opgevangen en de asielaanvragen in behandeling
worden genomen. Asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben
gekregen gaan deel uitmaken van de Nederlandse samenleving.
De Nederlandse staat is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Het is
daarmee een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle Nederlandse
overheden om aan de verplichtingen ten aanzien van opvang en
begeleiding van asielzoekers te voldoen. Hiertoe heeft het Centraal
Orgaan opvang asielzoekers (COA) de wettelijke taak om iedereen die
daar recht op heeft op te vangen en te begeleiden. Het COA doet dit op
vele tientallen opvanglocaties verspreid over het land. Daarnaast hebben
gemeenten de wettelijke taak om vergunninghouders te huisvesten
conform de taakstelling huisvesting vergunninghouders.
Met het wegvallen van de reisbeperkingen en andere COVID-maatregelen
is de asielinstroom weer toegenomen in de loop van 2021. Ook het aantal
nareizigers in het kader van gezinshereniging dat eerder niet naar
Nederland kon komen, is de afgelopen maanden fors toegenomen.
Daarnaast werden aan het einde van de zomer meer dan 2000 Afghaanse
evacués opgevangen.
Daarbij blijkt uitstroom uit de COA-opvang lastig. Het gaat hierbij zowel
om meer dan 12.000 vergunninghouders die in gemeenten moeten
worden gehuisvest als om vreemdelingen die moeten terugkeren naar het
land van herkomst of een ander EU-land. De druk op de COA-opvang
neemt daardoor dagelijks toe.

kst-19637-2806
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2806

1

Zoals wij eerder aan uw Kamer hebben geschreven en zoals woensdag
8 december jl. ook uitvoerig met uw Kamer is besproken (Handelingen II
2021/22, nr. 32, Debat over de huisvesting van statushouders), is het voor
het COA de afgelopen periode moeilijk gebleken om voldoende opvangplekken te realiseren, ondanks de inzet van gemeenten. De opvangproblematiek verslechtert met de dag. Inmiddels is er een situatie ontstaan van
acute nood rond de opvang van asielzoekers; zonder verdergaande
maatregelen ontstaat in de komende weken een situatie waarbij asielzoekers niet langer kunnen worden opgevangen. Dat is de reden dat het
kabinet nu niet meer met de gebruikelijke maatregelen kan volstaan. Om
deze crisis het hoofd te bieden moeten voor het einde van het jaar nog
minimaal 2.000 extra opvangplekken worden gerealiseerd. Daarom zetten
we een belangrijke en noodzakelijke stap om dit te realiseren. Dit houdt in
dat we zo snel als mogelijk inzetten op het realiseren van zogeheten acute
noodopvanglocaties.
Gezien deze noodsituatie is er, teneinde crisisnoodopvang te voorkomen,
geen andere mogelijkheid meer dan het aanwijzen en feitelijk in gebruik
nemen van geïnventariseerde locaties. Daarbij wordt voorbijgegaan aan
de reguliere besluitvormingsprocessen. Bij het aanwijzen van locaties is
leidend dat het COA meent dat deze op korte termijn geschikt zijn om te
worden ingezet. Ook is rekening gehouden met enige spreiding over het
land van de aangewezen locaties. Wij vinden het van belang om te
benadrukken dat het geven van een aanwijzing aan specifieke gemeenten
losstaat van eerdere inzet die door de betrokken gemeenten of regio is
gepleegd op deze opgave.
Welke stappen zijn eerder genomen?
Reeds in november 2019 werd duidelijk dat het COA duurzaam extra
opvangplekken nodig had. Op dat moment is via de Landelijke Regietafel
Migratie en Integratie (hierna LRT) gevraagd om alle Provinciale Regietafels (hierna PRT’s) te activeren om met deze opgave aan de slag te gaan.
Door de COVID-19 pandemie daalde de asielinstroom in 2020 waardoor de
opgave wat minder urgent werd.
Afgelopen zomer werd duidelijk dat op korte termijn extra inzet nodig is
om alle asielzoekers te kunnen opvangen. Op 24 augustus jl. hebben wij
door middel van een brief alle commissarissen van de Koning, colleges
van gedeputeerde staten en colleges van burgemeester en Wethouders
opgeroepen om de Provinciale Regietafels (PRT’s) met spoed bij elkaar te
brengen om te bespreken of gemeenten ruimte hebben voor additionele
locaties voor de opvang van asielzoekers dan wel voor de huisvesting van
vergunninghouders (Bijlage bij Kamerstuk 19 637, nr. 2768).
Op 18 oktober jl. is de acute opvangproblematiek ook besproken in het
Veiligheidsberaad en is de veiligheidsregio’s verzocht om opties aan te
leveren om op korte termijn 1.500 extra opvangplekken te kunnen
realiseren. Op 20 oktober jl. heeft de voorzitter van de veiligheidsregio
Groningen een bijstandsverzoek gedaan op grond van artikel 51 Wet
veiligheidsregio’s, omdat de door- en uitstroom van asielzoekers in
aanmeldcentrum Ter Apel stagneert en de veiligheid en leefbaarheid van
asielzoekers, medewerkers en inwoners van Ter Apel, de gemeente
Westerwolde, in het geding is. In reactie hierop heeft het kabinet aan de
commissarissen van de Koning op 22 oktober jl. een dringend beroep
gedaan om op korte termijn per provincie 100 extra opvangplekken te
realiseren en exploiteren om het aanmeldcentrum Ter Apel te ontlasten.
Dit verzoek heeft geresulteerd in bijna 700 extra opvangplekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2806

2

Daarnaast hebben leden van het kabinet, het COA, medewerkers vanuit de
Ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV) en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) en het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) de afgelopen
periode veel contact gehad met provincies, gemeenten en andere
betrokken partijen, zoals Defensie en woningcorporaties, om extra
opvangplekken te realiseren en de huisvesting van vergunninghouders
naar gemeenten te versnellen. Ook zijn vanuit de Ministeries van BZK en
JenV middelen beschikbaar gesteld om gemeenten te ondersteunen bij
het (versneld) huisvesten of overnemen van vergunninghouders. Hierbij
valt te denken aan de regeling huisvesting aandachtsgroepen1 en de
hotel- en accommodatieregeling2.
Door de aanhoudende druk op de opvang is op 19 november jl. wederom
een brief gestuurd aan alle commissarissen van de Koning, colleges van
gedeputeerde staten en colleges van burgemeester en Wethouders. In
deze brief zijn opgaven geformuleerd ten aanzien van de asielopvang en
huisvesting van vergunninghouders voor het resterende deel van 2021 en
2022.
Dit alles heeft tot nu toe geleid tot de realisatie van ongeveer 8.500 extra,
veelal tijdelijke, (nood)opvangplekken op tal van bijzondere locaties zoals
evenementhallen, (grote en kleinere) paviljoens, defensielocaties, hotels,
vakantieparken en boten. Hierbij is het van belang om op te merken dat
het overgrote deel van de extra gerealiseerde opvangplekken een korte
looptijd heeft van enkele weken of maanden. Daarnaast zijn er sinds 1 juli
jl. meer dan 10.500 vergunninghouders gehuisvest en lijkt het gemeenten
te lukken om voor het eind van het jaar een eerste deel van de achterstand
op de taakstelling vergunninghouders in te halen. Dit is een grote
prestatie waar we gemeenten, provincies en andere betrokken partners
erg dankbaar voor zijn. Tegelijkertijd moeten we constateren dat al deze
inzet voor de korte termijn niet voldoende is gebleken.
Aanwijzing
Afgelopen week is door het COA en ondergetekenden samen met de
Rijksheren en deelnemers aan de LRT geconcludeerd dat de opgaven ten
aanzien van het realiseren van extra opvangplekken in 2021 niet zullen
worden behaald. Dat is ondanks alle inspanningen, de vele bijeenkomsten
van de LRT, PRT’s en de Rijksheren en de welwillendheid van velen om
mee te denken en te helpen om de opvangproblematiek het hoofd te
bieden. Daarmee ontstaat het onaanvaardbare risico dat de Nederlandse
Staat niet kan voldoen aan de EU- en internationaalrechtelijke verplichting
om aan asielzoekers menswaardige opvangvoorzieningen te bieden.
Het kabinet ziet zich daarom gedwongen om nu aanwijzingen te geven
aan de gemeenten Enschede, Gorinchem en Venray en de regio
Rotterdam om alle maatregelen te treffen om locaties gereed te maken
voor de opvang en begeleiding van asielzoekers. Het COA treedt met de
gemeenten en regio in gesprek over de exacte startdatum, opzet en
exploitatie van de acute noodlocaties. Hierin wordt enige fasering
aangebracht ten behoeve van het logistieke proces. Tevens zal het COA
starten met het verbouwen van een pand in Alkmaar dat in eigendom is
van het Rijksvastgoedbedrijf, zodat deze locatie ook snel ingezet kan
worden voor de opvang van asielzoekers als dat aan de orde is.
Het valt niet uit te sluiten dat mogelijk binnenkort ook aan andere
gemeenten een aanwijzing gegeven zal worden.

1
2

Zie voor meer informatie Stcrt. 2021, nr. 41337.
Zie voor meer informatie Stcrt. 2021, nr. 45592.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2806

3

Het geven van een aanwijzing tot het realiseren van acute noodopvanglocaties is een laatste middel om de inzet van crisisnoodopvang te
voorkomen of het niet meer kunnen voldoen aan de verplichting tot
opvang van asielzoekers. Bij de inzet van crisisnoodopvang gaat het om
het gebruik van bijvoorbeeld sporthallen om asielzoekers gedurende een
korte periode, ongeveer een week, op te vangen. Na een week verhuizen
asielzoekers naar een volgende locatie. Gezien het huidige tekort aan
opvangplekken is de kans groot dat asielzoekers in een dergelijke situatie
voor langere tijd van crisisnoodopvanglocatie naar crisisnoodopvanglocatie zullen moeten verhuizen. Dit zou veel vragen van een veel groter
aantal gemeenten, die telkens opnieuw een locatie gereed moeten maken
en afbreken, en asielzoekers, waaronder kinderen, die wekelijks zouden
moeten verhuizen. Dit is voor gemeenten, inwoners en asielzoekers een
zeer onwenselijke situatie die geen stabiliteit biedt.
Vooruitblik
Wij realiseren ons terdege dat dit een vergaande stap is, ook in de
bestuurlijke samenwerking. De actuele noodsituatie maakt dat weliswaar
noodzakelijk, maar daarmee niet eenvoudiger. Wij zullen alles in het werk
stellen om dit zo goed mogelijk vorm te geven en te ondersteunen. Deze
acute noodopvang zien we als een vergaande en tijdelijke maatregel om
iedereen die daar recht op heeft op de korte termijn te kunnen blijven
opvangen. Aangezien we er nog niet zijn, blijven we met gemeenten en
provincies en andere betrokken partijen aan de PRT’s en andere tafels
werken aan het realiseren van nieuwe (reguliere) opvangplekken en het
versnellen van de uitstroom van vergunninghouders, zodat het opvangsysteem kan stabiliseren en de acute noodopvanglocaties zo spoedig
mogelijk kunnen sluiten.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2806

4