Structureel
Verlieslatende
Bedrijven
AMBTELIJK RAPPORT

20 december 2023
MINISTERIE VAN FINANCIËN

Inhoud
Inleiding ............................................................................................................. 2
Samenvatting ...................................................................................................... 3
Data, begrippen en methode .................................................................................. 5
Data ................................................................................................................ 5
Begrippen ........................................................................................................ 5
Methode .......................................................................................................... 6
1. Een overzicht van alle bedrijven ......................................................................... 7
2. Een overzicht van de structureel verlieslatende bedrijven ....................................... 8
2.1 De structureel verlieslatende bedrijven als groep .............................................. 8
2.2 Groepering van de structureel verlieslatende bedrijven...................................... 9
3. Zeer kleine bedrijven (18.000) ......................................................................... 13
3.1 Vanwege verliezen sterk gekrompen bedrijven (6.500) ................................... 13
3.2 Altijd kleine bedrijven zonder omzet (7.500) .................................................. 13
3.3 Overige zeer kleine bedrijven (4.500) ........................................................... 16
4. Bedrijven met indicatie internationale oorzaak (4.000) ......................................... 17
4.1 Bedrijven gelieerd aan een LBJ (300)............................................................ 18
4.2 Doorstroomvennootschappen (1.700) ........................................................... 22
4.3 Bedrijven met grote schulden in het buitenland (140) ..................................... 25
4.4 Internationale holdings en vergelijkbare bedrijven (1.600)............................... 27
5. Beleggings-bv’s .............................................................................................. 29
5.1 Spaar-bv’s (2.400)..................................................................................... 30
5.2 Effecten-bv’s (230) .................................................................................... 31
5.3 Pensioen-bv’s (6.600) ................................................................................ 32
5.4 Overige uitleen-bv’s (2.000) ........................................................................ 35
6. Overige bedrijven nationale indicatie ................................................................. 38
6.1 Nationale holdings en vergelijkbare bedrijven (7.500) ..................................... 38
6.2 Bedrijven verlieslatend vanwege fiscale faciliteiten (150) ................................. 40
6.3 Bedrijven verlieslatend vanwege rente (1.400)............................................... 42
6.4 Bedrijven verlieslatend vanwege afschrijvingen (1.400)................................... 43
6.5 Overige bedrijven met minstens eenmaal een positief ebitda (400) ................... 44
7. Overige bedrijven met een negatief ebitda ......................................................... 46
7.1 Omzetgroeiers met negatief ebitda (660) ...................................................... 46
7.2 Resterende bedrijven met negatief ebitda (4.600) .......................................... 47
8. Conclusie ...................................................................................................... 49

1

Inleiding
In het rapport van de Adviescommissie Belastingheffing van multinationals (2020) 1 werd
geconstateerd dat een deel van de bedrijven die aangifte deden voor de vennootschapsbelasting
jarenlang achtereen fiscaal gezien verlies leed. Vanuit economisch perspectief lijkt het vreemd dat
een bedrijf lange tijd geen winst kan maken, maar toch blijft bestaan.
Door de verliezen betalen deze bedrijven ook geen winstbelasting. De commissie heeft aanbevolen
om nader onderzoek te doen naar deze bedrijven. Dit rapport is daarvan het resultaat. De
hoofdvragen van dit onderzoek zijn als volgt.
1.

Welk type bedrijven maakt langdurig fiscaal verlies?

2.

Hoe kan het dat deze bedrijven langdurig fiscaal verlieslatend zijn, maar nog steeds
bestaan?

3.

In hoeverre zijn de fiscale verliezen het gevolg van fiscale faciliteiten of ongewenste
fiscale constructies?

Er zijn meerdere legitieme economische en fiscale redenen te bedenken waarom een aangifte
vennootschapsbelasting (hierna: vpb) langdurig een verlies kan laten zien, zonder dat het bedrijf
wordt opgeheven. Ten eerste is het mogelijk dat bedrijven specifieke activiteiten uitvoeren waar
langdurige verliezen noodzakelijk zijn alvorens winst te maken. Er zijn voorbeelden van bedrijven
die sterk in omzet groeiden en vanwege de kosten van die groei langdurig verlieslatend bleven.
Een tweede mogelijke reden is het verschil tussen een bedrijfsgroep (een “bedrijf” in economische
zin) en een onderdeel van dat bedrijf dat als vennootschap zelfstandig of als onderdeel van een
fiscale eenheid aangifte vennootschapsbelasting doet. Het is mogelijk dat dit onderdeel van de
groep verlieslatend is, terwijl het bedrijf als geheel wel winst maakt. Een bedrijfsgroep kan in
meerdere landen actief zijn, terwijl alleen het Nederlandse deel van de groep belastingaangifte
doet in Nederland. Vervolgens bestaat het Nederlandse deel van een bedrijf doorgaans uit
verschillende losse entiteiten, zoals bv’s. Die entiteiten mogen onder voorwaarden gezamenlijk
aangifte vennootschapsbelasting doen door een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting
(hierna: fiscale eenheid) te vormen. Als een losse entiteit verlieslatend is, dan ligt het voor de hand
om die entiteit in een fiscale eenheid met winstgevende onderdelen op te nemen, zodat de
verliezen kunnen worden verrekend. De (verrekenbare) verliezen vertegenwoordigen een waarde
op de commerciële balans; het bedrijf heeft er baat bij deze te kunnen verrekenen. Er kunnen
echter verschillende zwaarwegende redenen zijn – bijvoorbeeld juridische of organisatorische
redenen – waarom niet alle entiteiten gezamenlijk aangifte doen in één fiscale eenheid.
Een derde mogelijke reden zijn fiscale faciliteiten, zoals aftrekposten en vrijstellingen die afwijken
van de commerciële winstbepaling. Als gevolg hiervan kan fiscaal gezien een verlies resteren,
terwijl commercieel gezien wel winst wordt gemaakt.
Een vierde mogelijke reden die beleidsmatig van belang is om te onderzoeken is of en, zo ja, in
hoeverre de verliezen samenhangen met ongewenste fiscale constructies. Daarom wordt hier in dit
onderzoek specifiek naar gekeken. Daar waar ongewenste constructies gesignaleerd worden, kan
dit aanleiding zijn om fiscale beleidswijzigingen te overwegen.
In de vpb is verrekening van verliezen met latere winsten mogelijk. Wel zijn er regels die
verhinderen dat verliezen uit verlieslatende bedrijven op oneigenlijke wijze kunnen worden
verrekend. Zo kent de vpb een beperking van verliesverrekening na voeging in een fiscale eenheid
of na een juridische fusie, en een bepaling gericht tegen handel in verliesvennootschappen.

1

Hier te vinden.

2

Samenvatting
In 2019 waren er – afgerond - 50.000 structureel verlieslatende bedrijven, 6% van het
totaal. Dit onderzoek focust op belastingplichtigen voor de vennootschapsbelasting (vpb). Zo’n
belastingplichtige kan een hele bedrijfsgroep vertegenwoordigen, maar ook een (klein) deel ervan.
In dit rapport noemen we zo’n belastingplichtige een “bedrijf”. Bedrijven worden in dit onderzoek
als structureel verlieslatend beschouwd wanneer zij in 2015 of eerder zijn opgericht (start-ups
blijven buiten beschouwing) en van 2010 tot en met 2019 nooit fiscaal gezien winst hebben
gemaakt. De vpb-aangiften van 2010 tot 2019 vormen de basis voor dit onderzoek. Maatregelen
die met ingang van 2020 of later zijn ingevoerd, zijn in de resultaten van dit onderzoek dus nog
niet terug te zien.
Een achtste (6.500) van deze structureel verlieslatende bedrijven is vanwege de
verliezen zeer sterk in omvang gekrompen. Hier lijkt sprake te zijn van staking van (bijna alle)
activiteiten als gevolg van langdurige verliezen. Deze bedrijven zijn daarom niet nader onderzocht.
De resterende 43.000 verlieslatende bedrijven vormen een diverse groep. Van groot tot
zeer klein, van nationaal tot onderdeel van een multinational. In dit onderzoek worden deze
bedrijven opgedeeld in 18 verschillende groepen die apart worden geanalyseerd.
Structureel verlieslatende bedrijven groeiden harder in omvang dan bedrijven die in één
of meerdere jaren winst maakten. Het lijkt vanuit
economisch perspectief opmerkelijk dat verlieslatende
bedrijven blijven bestaan, en zelfs sterk kunnen groeien.
Ondanks de structurele verliezen groeide het balanstotaal
van 40% van deze 43.000 bedrijven sinds 2015, terwijl het
bij 20% gelijk bleef en bij 40% kromp. Per saldo groeide
het gezamenlijke balanstotaal van deze bedrijven met
bijna een kwart – een veel grotere groei dan plaatsvond bij
de bedrijven die wél in één of meerdere jaren winst
maakten en in 2015 al bestonden (5%).
Driekwart van de 43.000 verlieslatende bedrijven levert geen goederen of diensten. Het
zijn dus geen “klassieke” bedrijven. Dit kan
worden gemeten aan de hand van omzet en
personeel. Van deze 43.000 bedrijven

Structureel verlieslatende
bedrijven

rapporteerde driekwart geen omzet en geen
personeel. 2 Deze verlieslatende bedrijven
zonder omzet of personeel vallen grofweg

11.000

6.500

Bedrijven zonder
omzet of personeel

uiteen in 4 groepen:
•

Beleggings-bv’s;

•

Doorstroomvennootschappen;

•

Houdstermaatschappijen;

•

(Bijna) lege hulzen.

Sterk gekrompen
bedrijven

32.000

Bedrijven met
omzet of personeel

Bij ten minste een kwart van de 43.000 verlieslatende bedrijven is het verlies te
verklaren doordat de belastingaangifte maar op een deel van de bedrijfsgroep ziet. Dit is
onder andere het geval bij houdstermaatschappijen en doorstroomvennootschappen. Er wordt dan

Tussen 2010 en 2019 is het totale aantal Nederlandse bedrijven zonder omzet of personeel met ruim de helft toegenomen naar 280.000
(ruim een derde van alle bedrijven). Het aantal bedrijven dat wel omzet of personeelskosten rapporteerde nam ook toe, maar minder
hard: met 28%.
2

3

aangifte gedaan door een onderdeel van een grotere (internationale) bedrijfsgroep, die als geheel
niet noodzakelijkerwijs verlieslatend is. Bij houdsters en dividend-doorstromers worden de winsten
door dochtermaatschappijen gemaakt en op het niveau van de dochter belast; de moeder maakt
met name kosten, waardoor op dat niveau een verlies resteert.
Het meeste geld gaat om in dividend-doorstroomvennootschappen. Deze bedrijven
ontvangen dividenden en verplaatsen zo vermogen via Nederland van het ene land naar het
andere. Daarbij maken ze gebruik van het uitgebreide Nederlandse netwerk van
belastingverdragen. Ze zijn goed voor het merendeel (60%) van het balanstotaal van de
verlieslatende bedrijven samen. Uit de cijfers blijkt dat deze bedrijven zelf relatief weinig direct
bijdragen aan de Nederlandse economie. Gezamenlijk groeiden ze tussen 2015 en 2019 met 70%
in omvang (gemeten aan de hand van het balanstotaal) en daarmee zijn ze grotendeels
verantwoordelijk voor de gezamenlijke omvangsgroei van de verlieslatende bedrijven. Deze
doorstroomvennootschappen zijn relatief vaak structureel verlieslatend, omdat inkomende
dividenden zijn vrijgesteld van belasting, terwijl er wel kosten zijn, zoals administratie- en
compliancekosten en andere kosten die te maken hebben met aandeelhoudersactiviteiten.
De genomen maatregelen tegen belastingontwijking beperken effectief de stromen naar
laagbelastende jurisdicties, maar minder effectief die uit laagbelastende jurisdicties.
Door opbrengsten uit derde landen neer te laten slaan in laagbelastende jurisdicties en via
Nederland naar het land van de aandeelhouders te verplaatsen, kan Nederland worden gebruikt om
belasting in derde landen te ontwijken. Sinds 2019 is een aantal maatregelen genomen tegen
belastingontwijking. De rente- en royalty-uitstroom naar laagbelastende jurisdicties is effectief
beperkt door onder andere de conditionele bronbelasting op rente en royalty’s. De Nederlandse
conditionele bronbelasting op dividenden en de wereldwijde minimumbelasting voor multinationals
zullen ook de doorstroom van dividenden uit Nederland naar laagbelastende jurisdicties doen
afnemen. Uit het onderzoek blijkt dat 20% van de dividendstromen uit laagbelastende jurisdicties
werd ontvangen door een structureel verlieslatend bedrijf. Deze vorm van doorstroom is aanzienlijk
ondanks de CFC-maatregel en wettelijke beperkingen in de deelnemingsvrijstelling en wordt
minder geraakt door de voorgenomen maatregelen. Wel zal de minimumbelasting hier aangrijpen
bij bedrijven met een wereldwijde omzet van meer dan € 750 miljoen.
Bij bepaalde verlieslatende beleggings-bv’s spelen fiscale motieven een rol. Bij
verlieslatende spaar-bv’s zou vanwege de forfaitaire vormgeving van box 3 wel belasting zijn
betaald wanneer het vermogen in privé zou zijn gehouden. Nu de box 3-heffing gewijzigd is, zal
het aantal spaar-bv’s op termijn mogelijk afnemen. Bij beleggings-bv’s die in effecten beleggen
geldt het omgekeerde. De waardestijging van effecten wordt doorgaans bij verkoop ingeboekt,
waardoor winstneming kan worden uitgesteld. Een deel van deze bv’s zou wel winst maken
wanneer waardestijging van op de markt verhandelbare effecten jaarlijks ingeboekt zou moeten
worden, zoals voor personen in box 3 is voorgesteld in het stelsel op basis van werkelijk
rendement. Het aantal van deze effecten-bv’s neemt mogelijk indien deze wijziging van box 3
doorgang vindt.
Bij verlieslatende bedrijven die veel lenen aan de eigen aanmerkelijkbelanghouder is
onduidelijk of het zakelijkheidsprincipe is nageleefd. In de aangifte dient met een zakelijke
rente te worden gerekend die ook tussen derden zou worden overeengekomen. Er lijkt echter
sprake van leningen aan de aanmerkelijkbelanghouder zonder rente en met een opvallend lage
rente, als gevolg waarvan (te) weinig positieve inkomensbestanddelen worden genoten en per
saldo een verlies kan resteren. Het toezicht door de Belastingdienst op naleving van het
zakelijkheidsbeginsel bij dergelijke leningen is complex en arbeidsintensief, omdat de inspecteur
moet bewijzen dat er sprake is van onzakelijk handelen. De Wet excessief lenen bij eigen
vennootschap grijpt bij deze groep niet aan, omdat bijna al deze leningen kleiner zijn dan de
huidige grens van € 500.000 of de uitzondering voor de eigen woning van toepassing is. Mogelijke

4

beleidsmaatregelen die van invloed zouden kunnen zijn op deze groep zijn aanscherping van de
wet excessief lenen of het beschouwen van leningen van de eigen vennootschap bij fictie als
uitdeling.
Verlieslatende pensioen-bv’s lenen het pensioenvermogen van de directeurgrootaandeelhouder (dga) uit aan de dga zelf, met als gevolg dat belastingheffing wordt
uitgesteld. Pensioen-bv’s vormen een grote groep van de verlieslatende bedrijven. Wat opvalt is
dat het pensioenvermogen – bedoeld voor de oude dag van de directeur-grootaandeelhouder van
de bv – vaak al vóór pensionering aan dezelfde dga wordt uitgeleend. Toevoeging aan de
pensioenvoorziening geeft een aftrekpost die groter is dan de rente-inkomsten, waardoor een
verlies resteert. Het gevolg is dat belastingheffing langdurig wordt uitgesteld, terwijl in de praktijk
geen sprake is van sparen voor de oude dag. De Wet excessief lenen heeft op deze constructie
weinig impact: meestal is de lening kleiner dan € 500.000 of voor de eigen woning. Pensioen in
eigen beheer is sinds 2017 uitgefaseerd, maar alleen voor nieuwe opbouw. Bestaande
pensioenvoorzieningen kunnen nog worden afgewikkeld. Bij deze groep zijn dezelfde
beleidsmaatregelen relevant als bij de vorige groep.
Duizenden niet-winstgevende bedrijven zijn een “lege huls”. Bij deze bedrijven staan
hooguit enkele euro’s op de balans en vindt geen activiteit plaats. In sommige gevallen gaat het
om feitelijk opgeheven bedrijven die niet daadwerkelijk worden uitgeschreven, waardoor in de
toekomst mogelijk van de verliesreserves gebruik kan worden gemaakt als hetzelfde bedrijf weer
wordt opgestart. Wel zijn er anti-misbruikregels tegen oneigenlijke verrekening van verliezen door
deze verlieslichamen.

Data, begrippen en methode
Data
Dit onderzoek is verricht op basis van de vpb-aangiften en -aanslagen van 2010 tot en met 2019.
De vpb-aangiften van 2020 waren ten tijde van dit onderzoek nog niet voldoende compleet om
mee te nemen. Voor dit onderzoek zijn de gegevens voor de bepaling van het belastbare bedrag,
de balansgegevens, de gegevens op de fiscale verlies- en winstrekening, gegevens over
dochterbedrijven en gegevens over de aandeelhouders van de bedrijven geanalyseerd. De
gegevens uit aangiften en aanslagen van de verschillende jaren zijn met elkaar gecombineerd tot
één databestand.

Begrippen
Zoals opgemerkt in de inleiding, kan een bedrijfsgroep bestaan uit meerdere entiteiten, die onder
voorwaarden samen aangifte kunnen doen als een fiscale eenheid. Dit is een belangrijk verschil,
zeker in dit rapport. Om verwarring te voorkomen, staat hier een beschrijving van de gehanteerde
definities.
•

Entiteit. In dit rapport wordt met een entiteit een bedrijfsmatige rechtsvorm bedoeld, zoals
een bv of een nv, die aangifte vennootschapsbelasting doet of onderdeel is van een fiscale
eenheid die aangifte doet. Dit kan ook een stichting zijn die bedrijfsmatige activiteiten
verricht.

•

Fiscale eenheid. Een verzameling van Nederlandse entiteiten die gezamenlijk aangifte
vennootschapsbelasting doen.

•

(Bedrijfs)groep. Dit is een groep van entiteiten, mogelijk verspreid over verschillende
landen, die onder controle staan van dezelfde moederonderneming.

•

Bedrijf. In dit rapport bedoelen we daarmee de entiteit of de fiscale eenheid die aangifte
vennootschapsbelasting doet.

5

•

Start-up. Dit rapport neemt de gegevens uit 2019 als uitgangspunt. Een start-up is in dit
rapport een bedrijf dat in 2016 of later is opgericht.

•

Structureel verlieslatend bedrijf. Een bedrijf dat in 2019 nog bestond, geen start-up is en
sinds 2010 in geen enkel jaar fiscaal gezien een positieve winst noteerde. Dat betekent dat
we ook een resultaat van € 0 meetellen als “verlies”.

Methode
In dit onderzoek zijn bedrijven opgedeeld in verschillende groepen zonder overlap op basis van de
mogelijke oorzaak van het verlies en veronderstelde relevantie. Deze indeling is geïnspireerd op de
classificatie van het CPB 3. De exacte definiëring van iedere groep is gekozen op basis van trial-anderror om zo goed als mogelijk de juiste groep bedrijven af te bakenen.
Van iedere groep zijn de cijfers geanalyseerd. Vervolgens wordt duiding gegeven bij deze cijfers.
Bij groepen met een groter belang voor het onderzoek wordt deze duiding systematisch gegeven
middels (een deel van) de volgende vragen:

3

1.

Wat is de oorzaak van de structurele verliezen bij deze groep?

2.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?

3.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid?

4.

Wat zijn mogelijke beleidsoverwegingen?

Zie het rapport De economische activiteit van besloten vennootschappen (CPB, 2022).

6

1. Een overzicht van alle bedrijven
Onderstaande tabel toont een verdeling in vier groepen van alle bedrijven die in 2019 aangifte
vennootschapsbelasting deden. In 2019 zijn er ongeveer 827.000 aangiften binnen gekomen, van
bedrijven die bij elkaar over de periode 2010-2019 ongeveer € 324 miljard aan verliezen hebben
gemaakt en € 1.072 miljard aan winsten hebben geboekt. Wanneer in dit rapport gesproken wordt
over “winst” of “verlies” zonder extra uitleg, dan wordt de belastbare winst bedoeld: dat is na het
toepassen van aftrekposten en vrijstellingen, maar vóór verliesverrekening.
Omdat bedrijven vaak in de eerste paar jaar geen winst maken, laten we start-ups in dit onderzoek
buiten beschouwing. We beschouwen een start-up hier als een bedrijf dat in 2016 of later is
opgericht. Vervolgens zijn er 535.000 reguliere, niet structureel verlieslatende, bedrijven: dit zijn
niet-start-upbedrijven die ten minste één keer sinds 2010 fiscaal winst hebben gemaakt. Deze
bedrijven zijn geen onderwerp van dit onderzoek. De reguliere bedrijven zijn onder te verdelen in
bedrijven die wél en bedrijven die geen vennootschapsbelasting hebben betaald. Ongeveer
110.000 reguliere bedrijven maakten ten minste één keer winst, maar betaalden nooit
vennootschapsbelasting tussen 2010 en 2019, omdat zij verliezen met de winst konden
verrekenen. Dat betekent dat zij per saldo in de periode 2010-2019 geen winst hebben gemaakt of
dat er nog veel verliezen uit de periode vóór 2010 zijn verrekend. Ten slotte zijn er 50.000
bedrijven (6%) geclassificeerd als structureel verlieslatend. Samen waren zij verantwoordelijk voor
13% van de geleden verliezen in 2019 en voor 14% van de verliezen over de periode 2010 - 2019.
Tabel 1: Winsten en verliezen (in miljarden euro’s) per categorie bedrijven.
Categorie

Aantal

Winsten
2019

Verliezen
2019

Winsten
2010-2019

Verliezen
2010-2019

Start-ups
Bedrijven die ten minste
eenmaal tussen 2010 en
2019 vpb betaalden
Bedrijven die geen vpb
betaalden vanwege
verliesverrekening
Structureel verlieslatende
bedrijven
Totaal (alle bedrijven die
in 2019 aangifte deden)

242.000
425.000

25
114

7
16

50
961

20
131

110.000

10

6

69

126

50.000

0

4

0

46

827.000

148

33

1.079

324

In onderstaande figuur is de eerste kolom van Tabel 1 schematisch weergegeven.

50.000
6%
110.000
13%

Vpb-aangiften 2019
Start-ups
242.000
29%

Betalende bedrijven
Geen vpb vanwege
verliesverrekening

425.000
52%

Structureel
verlieslatende
bedrijven

7

2. Een overzicht van de structureel
verlieslatende bedrijven
2.1 De structureel verlieslatende bedrijven als groep
Een samenvatting van de eigenschappen van de groep structureel verlieslatende bedrijven is
getoond in onderstaande tabel. Van de 827.000 vpb-aangiften in 2019 waren er 50.000 (om
preciezer te zijn: 49.500) van structureel verlieslatende bedrijven. Dat komt neer op 6% van alle
bedrijven, die gezamenlijk ook beschikten over circa 6% van het balanstotaal van alle bedrijven.
Met deze 6% als ijkpunt beschouwen we de overige gegevens.
Wat opvalt is dat de structureel verlieslatende bedrijven relatief weinig reële bedrijfsactiviteiten
vertonen: ze vertegenwoordigen 1,0% van de totale omzet 4 van bedrijven in 2019 en 1,3% van de
personeelskosten. Dit komt voornamelijk doordat 76% van de structureel verlieslatende bedrijven
helemaal geen omzet of personeelskosten heeft. Ook maken verlieslatende bedrijven relatief
weinig kosten. Naast het feit dat zij geen winstbelasting betalen, dragen structureel verlieslatende
bedrijven met hun eigen diensten en uitgaven relatief weinig bij aan de economie. Dat betekent
overigens niet dat de bedrijfsgroepen waar zij onderdeel van uitmaken weinig bijdragen aan de
economie. Bij 2.800 bedrijven is sprake van een positief bedrijfsresultaat (ebitda 5), van in totaal €
1,3 miljard (0,7% van het totaal). Dat betekent dat er ook zonder rente en afschrijvingen mee te
nemen bij deze bedrijven weinig winst – en dus weinig belastbare grondslag – aanwezig is.
Bedrijven met een internationale aanwezigheid zijn relatief vaak structureel verlieslatend: in 10,7%
van de gevallen. Verlieslatende bedrijven hebben relatief veel deelnemingen op de balans (10,4%
van het bedrag aan deelnemingen op de bedrijfsbalansen zit bij structureel verlieslatende
bedrijven) en zij bezitten relatief veel schulden bij buitenlandse moeder- en dochterbedrijven (19%
van het totaal in 2019, 13% in 2018). Als echter naar al het vreemd vermogen wordt gekeken, dan
bezitten verlieslatende bedrijven er relatief weinig van (3,5% van het totaal in 2019).
Tabel 2: Kerncijfers van de 49.500 structureel verlieslatende bedrijven in 2019 (bedragen in miljarden
euro’s)

Kenmerk
Verliezen
Positief ebitda
Balanstotaal
Deelnemingen op de balans
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Schulden bij buitenlandse moeders en
dochters (2018 tussen haakjes)
Omzet
Personeelskosten
Kosten van voorraden e.d.
Overige bedrijfskosten

Aantal bedrijven Bedrag
Aandeel in totale
met kenmerk ≠ 0 totaal bedrag alle bedrijven
13,0%
34.400
4
0,7%
2.800
1
6,4%
40.800
857
10,4%
7.600
62
3,5%
37.500
172
8,5%
43.840
681
2.100

50

19,0%
(13,1%)

8.800
7.500
4.500
31.300

19
3
13
5

1,0%
1,3%
1,0%
1,8%

De omzet bestaat uit de opbrengsten uit bedrijfsuitoefening. De financiële baten, zoals ontvangen rente op vorderingen, de resultaten
uit deelnemingen en buitengewone baten tellen niet als omzet.
Ebitda staat voor earnings before interest, tax, deductions and ammotization. De ebitda is berekend door uit de verlies- en
winstrekening van de bedrijven de afschrijvingen, de financiële baten en lasten en de buitengewone baten en lasten weg te laten.

4

5

8

Balanstot. mkb-bedrijven 6 (48.200)
Balanstot. internat. bedrijven 7 (7.500)
Balanstotaal multinationals 8

39.662
6.329
1.838

39
749
613

4,2%
6,8%
7,6%

2.2 Groepering van de structureel verlieslatende bedrijven
Onder de geaggregeerde cijfers voor de structureel verlieslatende bedrijven als groep schuilen
grote verschillen. In deze sectie worden deze bedrijven daarom opgedeeld in 5 groepen. Elke groep
is vervolgens verdeeld in enkele subgroepen op basis van de mogelijke oorzaak voor de verliezen
of het soort bedrijf (zie het schema op de volgende pagina). In de volgende sectie worden de
subgroepen van structureel verlieslatende bedrijven gedefinieerd en één voor één geanalyseerd.
De 49.500 structureel verlieslatende bedrijven (SVB’s) zijn verdeeld in de volgende 5 groepen:
1.

Zeer kleine bedrijven. Dit zijn bedrijven met een balanstotaal in 2019 van minder dan €
17.500, waaronder 6.500 bedrijven die vanwege de verliezen sterk zijn gekrompen.

2.

Bedrijven met internationale indicatie. Dit zijn internationaal geörienteerde bedrijven
waarbij een indicatie aanwezig is dat de verliezen te maken hebben met het
internationale karakter. Dit zijn onder andere bedrijven gelieerd aan een
laagbelastende jurisdictie, doorstroomvennootschappen en internationale holdings.

3.

Beleggings-bv’s. Hieronder vallen pensioen-bv’s, uitleen-bv’s, spaar-bv’s en effectenbv’s. Hier lijken in een deel van de gevallen fiscale motieven een rol te spelen.

4.

Bedrijven met nationale indicatie. Dit zijn nationale holdings en overige bedrijven met
in ten minste één jaar een positief ebitda, zoals bedrijven met veel afschrijvingen en/of
veel betaalde rente.

5.

Overige bedrijven met structureel negatief ebitda. Deze overige bedrijven hadden ieder
jaar een negatief bedrijfsresultaat. Een belangrijke subgroep zijn de omzetgroeiers:
bedrijven die in omzet zijn verdubbeld.

Onderstaande tabel toont een aantal gegevens per groep van de structureel verlieslatende
bedrijven (SVB) en vergelijkt deze met dezelfde gegevens van de overige bedrijven.
Tabel 3: Een vergelijking van de verschillende groepen bedrijven (bedragen in miljarden euro’s).

242.000
425.000

Verlies
2019
6,7
16,3

Balanstotaal 2019
2.921
7.567

Stijging bal.
tot. sinds 2015
n.v.t.
+4%

Omzet
2019
311,4
1.372,7

110.000

5,9

2.037

+10%

225,3

18.500

0,5

0

-100%

0,1

4.000

1,8

714

+53%

9,5

11.000

0,2

1,9

-13%

0,2

11.000

0,8

134

+39%

6,9

5.000

1,0

7,5

-2%

1,9

Groep

Aantal

Start-ups
Betalende bedrijven
Geen vpb vanwege
verliesverrekening
SVB: Zeer kleine
bedrijven
SVB: Met internationale
indicatie
SVB: Beleggings-bv’s
SVB: Met nationale
indicatie
SVB: Overig structureel
negatief ebitda

6
Een bedrijf telt als MKB-bedrijf wanneer de ondernemingsgroep waar het onderdeel van uitmaakt in Nederland ten hoogste 250
werknemers heeft. Het aantal werknemers is geschat op basis van de personeelskosten.
7
Een bedrijf telt als internationaal wanneer het een buitenlands moeder- of dochterbedrijf heeft, een buitenlandse rechtsvorm heeft of
gebruik heeft gemaakt van de objectvrijstelling voor buitenlandse inrichtingen.
8
Met een “multinational” wordt een bedrijf bedoeld dat onderdeel is van een groep met een wereldwijde omzet van meer € 750 miljoen.
Deze bedrijven zijn bekend dankzij de gegevens van country by country reporting.

9

Iedere groep structureel verlieslatende bedrijven is onderverdeeld in subgroepen, volgens
onderstaand schema. Deze subgroepen worden in de volgende secties één voor één behandeld.
Vanwege verliezen sterk gekrompen
(6.500)
Zeer kleine bedrijven (ca. 18.500)

Altijd zeer klein zonder omzet (7.500)

Overige zeer kleine bedrijven (4.500)
Bedrijven gelieerd aan een LBJ (300)

Structureel verlieslatende
bedrijven (49.500)

Bedrijven met indicatie
internationale oorzaak (ca. 4.000)

Doorstroomvennootschappen
(1.700)
Bedrijven met grote schulden in het
buitenland (140)
Internationale holdings en
vergelijkbare bedrijven (1.600)
Spaar-bv’s (2.400)

Effecten-bv’s (230)
Beleggings-bv’s (ca. 11.000)
Pensioen-bv’s (6.600)

Overige uitleen-bv’s (2.000)
Nationale holdings en vergelijkbare
bedrijven (7.500)
Verlieslatend vanwege fiscale
faciliteiten (150)
Overig met indicatie nationale
oorzaak (ca. 11.000)

Verlieslatend vanwege rente (1.400)
Verlieslatend vanwege
afschrijvingen (1.400)
Overig met ten minste eenmaal een
positief ebitda (400)
Omzetgroeiers (660)

Overig met structureel negatief
ebitda (ca. 5.000)

Resterende bedrijven met een
negatief ebitda (4.600)

10

De 18.000 zeer kleine bedrijven vormen een grote groep bedrijven qua aantal, maar hebben
relatief weinig verliezen, omzet en balanstotaal. Een subgroep van 6.500 bedrijven is sinds 2015
een factor 10 in omvang gekrompen vanwege de verliezen. Bij deze bedrijven zijn de activiteiten
grotendeels gestaakt als gevolg van de verliezen. Een deel van de overige zeer kleine bedrijven is
een lege huls (geworden): er is langdurig geen sprake van enige activiteit, maar de entiteit is (nog)
niet geliquideerd.
Uit Tabel 3 wordt duidelijk dat 83% van het balanstotaal, 41% van het verlies in 2019 en 51% van
de omzet van de structureel verlieslatende bedrijven zich concentreert bij de groep van 4.000
bedrijven met internationale indicatie; zie ook Figuur 1 hieronder. Dit zijn relatief grote bedrijven
met – ten opzichte van hun balanstotaal – relatief zeer weinig omzet (1,3% van het balanstotaal,
waar dit voor de betalende bedrijven 18% is), voornamelijk omdat veel van deze bedrijven
überhaupt geen omzet realiseren. Bovendien is bij deze groep het gezamenlijke balanstotaal sinds
2015 met 53% gestegen - dat is opvallend bij bedrijven die ieder jaar verlies hebben gemaakt. In
de volgende sectie zal blijken dat de 1.670 doorstroomvennootschappen het grootste aandeel
hebben in de omvang en de groei van deze groep bedrijven.
Beleggings-bv’s vormen een relatief grote groep van 11.000 relatief kleine bedrijven, zo blijkt uit
onderstaande Figuur 1. In veel gevallen is geen sprake van omzet. De grootste subgroep vormen
de pensioen-bv’s.
De grootste bijdrage aan het balanstotaal bij de groep verlieslatende bedrijven met nationale
indicatie komt van de nationale holdings. De grootste bijdrage aan de omzet komt juist van
bedrijven met veel afschrijvingen en rentelasten. Deze bedrijven met in ten minste één jaar een
positief ebitda vertegenwoordigen een groot deel van de reële bedrijfsactiviteiten (gemeten in
omzet, personeelskosten en overige kosten) van alle verlieslatende bedrijven, zeker in vergelijking
met het bescheiden aantal en het relatief bescheiden balanstotaal. Aangezien het gezamenlijke
balanstotaal ook hier ondanks de verliezen is gestegen, lijkt het erop dat investeerders dankzij de
positieve ebitda in veel van deze bedrijven nog voldoende vertrouwen hadden.
De overige 5.000 bedrijven met een structureel negatief ebitda lieten jaarlijks een negatief
bedrijfsresultaat zien. Bij deze groep zijn de verliezen fors: ten opzichte van het balanstotaal het
grootste na de kleine bv’s. Een deel van deze bedrijven groeide sterk in omzet en had te maken
met relatief lange aanloopverliezen. Ten slotte is er een overige groep die niet op eenduidige wijze
beschreven kon worden.
Figuur 1: De verdeling van de 49.500 structureel verlieslatende bedrijven in groepen, verdeeld op basis
van aantal (links) en balanstotaal (rechts) volgens de cijfers in Tabel 3.

Naar balanstotaal

Naar aantal

1%
10%
0%

0%

Met internationale
indicatie

16%

38%

22%

Zeer kleine
bedrijven

Beleggings-bv’s
Met nationale
indicatie

22%

8%

83%

Overig structureel
negatief ebitda

11

Onderstaande Figuur 2 vat de cijfers uit de volgende secties over de verschillende, meer
fijnmazige, subgroepen samen.
Figuur 2: Enkele balansposten en posten op de verlies- en winstrekening van de verschillende
subgroepen structureel verlieslatende bedrijven in 2019, als percentage van het totaal voor alle
bedrijven die vpb-aangifte deden in 2019.

20%
19%
18%
17%

Structureel verlieslatende bedrijven (2019)

Negatief ebitda:
overig
Negatief ebitda:
omzetgroeier
Overig positief
ebitda

16%

Met oorzaak
afschrijvingen

15%

Met oorzaak rente

14%
13%
12%
11%
10%
9%
8%

Met oorzaak
fiscaliteit
Nationale houdster
of vergelijkbaar
Effecten-bv's
Spaar-bv's
Uitleen-bv's

7%
6%
5%
4%
3%
2%
1%
0%
-1%

Pensioen-bv's
Int. houdster en
vergelijkbaar
Grote schulden in
btl.
Doorstroomvennootschappen
Aanwezig in LBJ
Overige kleine
bedrijven
Altijd klein zonder
omzet
Zeer sterk
gekrompen
bedrijven

12

3. Zeer kleine bedrijven (18.000)
Dit zijn bedrijven die in 2019 een balanstotaal hadden van minder dan € 17.500.

Subgroepen
Deze zijn onderverdeeld in drie categorieën: (i) vanwege verliezen sterk gekrompen bedrijven, (ii)
altijd kleine bedrijven zonder omzet en (iii) overige kleine bedrijven.

3.1 Vanwege verliezen sterk gekrompen bedrijven (6.500)
Definitie
Deze bedrijven mogen dan ondanks de structurele verliezen nog bestaan, maar de verliezen doen
zich wel zwaar voelen. Deze bedrijven zijn ten minste een factor 10 in omvang (balanstotaal plus
personeelskosten) gekrompen, hadden een negatieve winstreserve én hadden in 2019 een
balanstotaal van maximaal € 17.500.

Cijfers 2019
Tabel 4: Kerncijfers van de 6.467 structureel verlieslatende bedrijven die vanwege de verliezen sterk zijn
gekrompen.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Winstreserves
Omzet
Betaalde rente
Overige bedrijfskosten

Aantal
Bedrag
Bedrag Stijging totaal
Bedrag totaal
≠0
gemiddeld mediaan
sinds 2015
4.308
€ 257,6 mln
€ 59.800 € 1.300
-87%
170
€ 1,8 mln
€ 10.800 € 1.000
-62%
3.188
€ 7,1 mln
€ 2.200
€ 400
-100%
5.543
€ 4.203 mln
€ 758.300 € 18.100
-39%
5.852 -€ 4.271 mln -€ 729.900 -€ 17.500
-126%
6.467 -€ 17.400 mln -€ 2.690.600 -€ 35.000
4655%
463
€ 33,7 mln
€ 72.700 € 3.600
-85%
2.848
€ 181,6 mln
€ 63.800
€ 200
-50%
3.541
€ 76,6 mln
€ 21.600
€ 900
-58%

Duiding
De cijfers vertellen een verhaal van bedrijven die inmiddels (nagenoeg) al hun activiteiten hebben
gestaakt. 900 van deze bedrijven hebben eventuele schulden afgewikkeld; de meerderheid kampt
nog met een (forse) schuld die doorgaans niet kan worden afbetaald. Bij al deze bedrijven is de
krimp het gevolg van verliezen: zij hebben (aanzienlijk) negatieve winstreserves. Een groot deel
van deze bedrijven zal vermoedelijk kort na 2019 zijn opgeheven.
Van deze 6.500 bv’s had ruim de helft eind 2019 een balanstotaal van exact € 0: deze bv’s zijn
letterlijk al het vermogen kwijtgeraakt.
Omdat hier sprake lijkt van een reguliere situatie (staking van activiteiten als gevolg van de
verliezen), is deze groep bedrijven niet nader onderzocht.

3.2 Altijd kleine bedrijven zonder omzet (7.500)
Definitie

Dit is een diverse groep van bv’s die sinds 2010 (of sinds oprichting) een balanstotaal van hooguit
€ 17.500 hadden en een omzet van € 0. Vanwege verliezen sterk gekrompen bv’s vallen niet in
deze groep, evenals beleggings-bv’s en doorstroomvennootschappen, bedrijven gelieerd aan een
laagbelastende jurisdictie en bedrijven met een grote schuld in het buitenland.

13

Cijfers 2019
Tabel 5: Kerncijfers van de 7.486 altijd kleine structureel verlieslatende bedrijven zonder omzet.

Verlies
Balanstotaal
Deelnemingen
Kortlopende vorderingen
Liquide middelen
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Winstreserves
Omzet
Overige bedrijfskosten
Deelnemingsvrijstelling

Aantal
Bedrag
Bedrag
Bedrag
≠0
totaal
gemiddeld mediaan
2.335 -€ 10,5 mln
-€ 4.500
-€ 400
4.035
€ 15,8 mln
€ 3.900
€ 1.000
1.474
€ 3,9 mln
€ 2.600
€ 300
2.463
€ 8,5 mln
€ 3.400
€ 800
1.585
€ 1,3 mln
€ 800
€ 100
3.403 € 284,0 mln
€ 83.400
€ 4.300
4.735 -€ 289,1 mln -€ 61.100
-€ 600
3.911 -€ 475,8 mln -€ 121.700 -€ 5.800
0
€ 0,0 mln
€0
€0
1.772
€ 4,4 mln
€ 2.500
€ 500
343
€ 26,7 mln
€ 77.900
€0

Stijging totaal
sinds 2015
-71%
3%
22%
-2%
0%
28%
30%
11%
0%
-2%
610%

Wat is de oorzaak van de structurele verliezen bij deze groep?
Bijna de helft van deze bedrijven had in 2019 een balanstotaal van exact € 0. Bij minder dan een
derde van de bedrijven is een verlies ingeboekt; hier waren de verliezen voornamelijk het gevolg
van rentelasten en overige kosten, terwijl er geen geld binnen kwam. De resterende twee derde
van de bedrijven boekte een nulresultaat vanwege gebrek aan activiteit.
Nagenoeg al deze bedrijven hadden geen personeel. Bij een meerderheid van deze bedrijven is het
balanstotaal tussen 2015 en 2019 niet één euro gewijzigd. We onderscheiden vier subgroepen.
Altijd lege huls (3.100)
Bij 3.100 van deze bv’s stond sinds 2010 hooguit € 100 aan activa op de balans en waren de
reserves ook nooit minder dan -€ 100 of groter dan +€100. Hier was sinds 2010 of sinds oprichting
sprake van een zogenoemde lege huls. In de meeste van deze gevallen was het balanstotaal exact
€ 0. Soms stort een moederbedrijf bij oprichting van een lege bv enkele euro’s in het
dochterbedrijf, waar vervolgens niets mee gebeurt.
Verworden tot lege huls (1.300)
Bij nog eens 1.300 bedrijven is het balanstotaal nooit meer dan € 100 geweest, maar waren er wel
significante negatieve winstreserves. Dit zijn bedrijven die hun activiteiten al voor 2010 hebben
gestaakt, maar de bv nooit hebben opgeheven. Een mogelijke verklaring kan zijn dat de bv’s
worden aangehouden, zodat de verliesreserves in de toekomst kunnen worden gebruikt wanneer
zij (alsnog) nieuwe activiteiten beginnen waarmee winst wordt gemaakt. De lege huls kan niet
worden gebruikt om verliezen te verrekenen met winsten van andere bedrijven: daartegen bestaan
anti-misbruikregels.
Deelnemingen op de balans (1.500)
In sommige gevallen gaat het om holdings met deelnemingen die met vreemd vermogen zijn
gefinancierd en nog voor een klein bedrag op de balans van de holding staan. Ook als de waarde
van de deelneming toeneemt, hoeft – afhankelijk van de gekozen fiscale waarderingsmethode - de
fiscale balanswaarde bij de holding niet te worden verhoogd.
Praktisch gestaakte kleine onderneming (1.600)
Bij de resterende 1.600 bedrijven was mogelijk in het verleden wel sprake van enige activiteit,
zoals een beleggings-bv. Het kan zijn dat sommige van deze bedrijven met vorderingen op de
balans wachten op de laatste betalingen alvorens de bv op te heffen.

14

Enkele voorbeelden
Onderstaand zijn enkele fictieve voorbeelden getoond, geïnspireerd op echte voorbeelden uit de
aangiftegegevens.
•

Meneer X richt in 2013 een bierbrouwerij op genaamd Beer B.V. Tegelijkertijd wordt een
holding opgericht genaamd Hold My Beer B.V. Het bedrijf Beer B.V. wordt gefinancierd
middels € 50.000 extern vreemd vermogen en € 100 kapitaal uit de holding. Beer B.V.
staat al die tijd voor € 100 op de balans van de holding, die niets anders op de balans heeft
staan. Inmiddels is Beer B.V. € 3 miljoen euro waard, zo blijkt uit de jaarrekening. Dit
voorbeeld komt vaker voor: bij 2.000 van deze bedrijven komt het woord “holding” of
“beheer” voor in de naam.

•

Een ondernemer bezit een restaurant en een hotel, in aparte bv’s met daarboven een
holding. Het balanstotaal van de holding is ruim € 4 miljoen. In 2014 is ook een derde
bedrijf opgericht, met € 100 kapitaal. Dat kapitaal is direct teruggeleend aan de holding,
waarna er geen activiteit meer heeft plaatsgevonden in deze derde bv. Afgaande op de
naam was de bv bedoeld voor een eventuele nieuwe horecagelegenheid die nooit is gestart.

•

Een bedrijf is in 2013 een dochteronderneming gestart. De dochter is door het bedrijf
gefinancierd middels € 100 kapitaal. Sindsdien vindt er geen activiteit meer plaats. Naam
en omschrijving van de dochter-bv doen vermoeden dat deze bedoeld was om in de
toekomst aangrenzend vastgoed mee te kopen. Die transactie heeft echter nooit
plaatsgevonden.

•

Meneer X richt in 2003 een accountantsbedrijf op. Het bedrijf wordt gefinancierd met €
10.000 kapitaal en een lening van € 10.000 van de holding. De zaken lopen slecht. Na 5
jaar is X het geld kwijt en stopt hij met het aanbieden van boekhouddiensten. Tussen 2010
en 2019 blijft de bv bestaan, al vindt er geen activiteit meer plaats.

•

Het buitenlandse bedrijf Company Ltd heeft in 2013 de dochteronderneming Daughter Ltd
opgericht in Nederland. Daarin heeft Company Ltd € 3 kapitaal geïnvesteerd, welke door de
dochter direct weer zijn teruggeleend aan de moeder. Sindsdien staat er € 3 aan
vorderingen op de balans. De geanticipeerde uitbreiding van Company Ltd naar Nederland
vindt nooit plaats.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
Wanneer bedrijven nooit activiteit hebben vertoond, of geen activiteit meer vertonen, dan kan de
vraag worden gesteld of het maatschappelijk gewenst is dat deze bedrijven nog bestaan. Aan de
andere kant is er geen aanleiding om te vermoeden dat hier sprake is van belastingontwijking. Wel
kunnen onder voorwaarden de verliezen in de toekomst worden verrekend indien de bv (alsnog)
activiteiten gaat verrichten die winst genereren. In het verleden zijn al maatregelen getroffen
tegen handel in verlieslichamen, maar het gebruik van de verliezen door dezelfde eigenaar blijft
mogelijk, zolang deze nog niet zijn verdampt. Vanaf 2022 zijn verliezen overigens onbeperkt in de
toekomst verrekenbaar. 9

Beleidsoverwegingen
In de meeste gevallen lijkt het er niet op dat deze kleine bedrijven of zogenoemde lege hulzen een
probleem vormen. Wel zou onderzocht kunnen worden in hoeverre het voorkomt dat deze
bedrijven verliezen alsnog kunnen verrekenen indien er (alsnog) (andersoortige) activiteiten in die
bedrijven worden ondergebracht. Dit wordt mogelijk relevanter vanwege de onbeperkte
verliesverrekeningstermijn, die is ingevoerd in 2022. 10

9

Zie hier de Nota van toelichting bij de wijziging van de verliesverrekeningsregels.
Zie hier de Nota van toelichting bij de wijziging van de verliesverrekeningsregels.

10

15

3.3 Overige zeer kleine bedrijven (4.500)
Definitie

Dit zijn de resterende bedrijven met in 2019 een balanstotaal van minder dan € 17.500.
Beleggings-bv’s en doorstroomvennootschappen, bedrijven gelieerd aan een laagbelastende
jurisdictie en bedrijven met een grote schuld in het buitenland tellen niet mee in deze groep.

Cijfers 2019
Tabel 6: Kerncijfers van de 4.497 overige zeer kleine structureel verlieslatende bedrijven.

Verlies
Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op ab-houders
Kortlopende vorderingen
Liquide middelen
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Winstreserves
Omzet
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Deelnemingsvrijstelling

Aantal
Bedrag totaal
≠0
2.291 -€ 234,8 mln
2.523
€ 20,8 mln
561
€ 2,8 mln
196
€ 7,1 mln
1.849
€ 10,8 mln
1.628
€ 3,1 mln
2.020
€ 751,6 mln
2.516 -€ 734,6 mln
2.209 -€ 852,1 mln
893
€ 42,7 mln
1.462
€ 114,0 mln
388
€ 16,6 mln
459

Bedrag
Bedrag Stijging totaal
gemiddeld
mediaan
sinds 2015
-€ 102.500 -€ 1.800
5%
€ 8.200
€ 8.000
-100%
€ 4.900
€ 3.600
-100%
€ 36.400
€ 4.400
-47%
€ 5.800
€ 4.000
-100%
€ 1.900
€ 500
-99%
€ 372.100 € 15.200
-93%
-€ 292.000 -€ 2.700
-101%
-€ 385.700 -€ 15.300
-114%
€ 47.800
€ 7.100
-93%
€ 78.000
€ 200
-80%
€ 42.800 € 22.700
-89%

€ 26,9 mln

€ 58.500

€ 5.800

-94%

2.086
€ 29,9 mln
349 € 3.841,8 mln

€ 14.300
€ 11.008.000

€ 1.500
-€ 500

-92%
-69%

Duiding
Dit zijn deels bv’s die vanwege de verliezen in omvang zijn gekrompen (maar geen factor 10 zoals
bij de sterk gekrompen bv’s) en nu geen activiteit meer vertonen. Daarnaast zitten hier 2.100 bv’s
tussen die weliswaar een factor 10 in omvang zijn gekrompen, maar een winstreserve van exact €
0 hebben. De krimp is hier niet het gevolg van verliezen, maar van bijvoorbeeld dividenduitkering
of kapitaalteruggave aan de aandeelhouders.
Deels zijn dit ook kleine bv’s die nog steeds actief zijn: bij 900 van deze bv’s was in 2019 nog
sprake van enige omzet. 560 van deze bedrijven hadden deelnemingen op de balans en zouden
holdings kunnen zijn zoals in het eerste voorbeeld bij de altijd kleine bedrijven zonder omzet.

16

4. Bedrijven met indicatie internationale
oorzaak (4.000)
Dit zijn internationale bedrijven waarbij er een indicatie aanwezig is dat de verliezen van de
Nederlandse bv te relateren zijn aan het internationale karakter van het bedrijf. De internationale
bedrijfsgroep als geheel is niet noodzakelijkerwijs verlieslatend.

Subgroepen
1.

Bedrijven gelieerd aan een laagbelastende jurisdictie (306). Dit zijn bedrijven met in
2018 of in 2019 een moeder- of dochterbedrijf dat gevestigd is in een land genoemd in
de Regeling laagbelastende staten en niet-coöperatieve rechtsgebieden voor
belastingdoeleinden 11 en een balanstotaal van ten minste € 1 miljoen.

2.

Doorstroomvennootschappen (1.700). In dit rapport worden hiermee internationale
bedrijven bedoeld waarvan in 2018 of 2019 gold dat zij (i) een balanstotaal van ten
minste € 1 miljoen hadden, (ii) geen omzet hadden en dat (iii) alle dochter- en
moederbedrijven in het buitenland gevestigd waren. Uitgezonderd zijn bedrijven
gelieerd aan een laagbelastende jurisdictie. Dit is de grootste van deze vier
subgroepen, die bovendien met afstand het grootste balanstotaal vertegenwoordigt.

3.

Bedrijven die hun grondslag verschuiven naar het buitenland (140). Dit zijn de
resterende bedrijven waarbij in 2018 of 2019 ten minste 70% van het balanstotaal
bestond uit schulden bij moeder- en/of dochterbedrijven in het buitenland. Middels
rentebetalingen wordt de eventuele belastinggrondslag verschoven naar gelieerde
bedrijven in het buitenland.

4.

Internationale holdings en vergelijkbare bedrijven (1.600). Dit zijn (tussen-)holdings
voor internationale bedrijfsgroepen die in Nederland ook een reële aanwezigheid lijken
te hebben.

Beleidscontext
In het recente verleden is in Nederland door de Adviescommissie Belastingheffing van
multinationals en de Commissie Doorstroomvennootschappen onderzoek gedaan naar
belastingstructuren van multinationals en doorstroomvennootschappen in het bijzonder. Bovendien
zijn in internationaal verband afspraken gemaakt om belastingontwijking tegen te gaan, de
zogenaamde ATAD-richtlijnen en de minimumbelasting voor multinationals. Dit heeft geresulteerd
in onder andere de volgende maatregelen.
1.

De earningsstrippingmaatregel 12, ingevoerd met ingang van 2019 en aangescherpt per
2021. Deze maatregel beperkt de rente-aftrek voor grote bedrijven met een relatief
groot negatief rentesaldo. Dit beperkt de mogelijkheden om de belastinggrondslag via
rentebetalingen te verschuiven naar het buitenland.

2.

De aanvullende Controlled Foreign Company (CFC)-maatregel, ingevoerd met ingang
van 2019. Deze heeft tot gevolg dat winsten van dochters in laagbelastende jurisdicties
onder voorwaarden aan Nederland kunnen worden toegekend.

3.

De conditionele bronbelasting op rente en royalty’s 13, ingevoerd met ingang van 2021.
Dit is een belasting op rente en royalty’s betaald aan gelieerde bedrijven in
laagbelastende jurisdicties, bedoeld om deze stromen richting laagbelastende
jurisdicties aan banden te leggen.

Dat zijn: Amerikaanse Maagdeneilanden, Amerikaans Samoa, Anguilla, Bahama’s, Bahrein, Barbados, Bermuda, Britse
Maagdeneilanden, Fiji, Guam, Guernsey, Isle of Man, Jersey, Kaaimaneilanden, Palau, Panama, Samoa, Seychellen, Trinidad en Tobago,
Turkmenistan, Turks- en Caicoseilanden, Vanuatu en Verenigde Arabische Emiraten.
12
Zie het Memorie van Toelichting van de Wet implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking.
13
Zie het Memorie van Toelichting bij de invoering van de Wet bronbelasting 2021.
11

17

4.

De conditionele bronbelasting op dividenden 14, voorzien om in te voeren met ingang
van 2024. Dit is een aanvullende belasting op dividendstromen naar gelieerde
bedrijven in laagbelastende jurisdicties in gevallen waarin geen dividendbelasting
verschuldigd is. Deze maatregel is bedoeld om de dividendstromen richting
laagbelastende jurisdicties aan banden te leggen.

5.

De Wet minimumbelasting 2024 15, voorzien om in te voeren met ingang van 2024.
Deze maatregel voert een minimumbelasting van 15% in voor multinationale groepen
met een wereldwijde omzet van ten minste € 750 miljoen. Wellicht belangrijker dan het
Nederlandse wetsvoorstel, is dat een groot aantal landen zich aan dezelfde maatregel
heeft gecommitteerd. Dit vermindert wereldwijd de mogelijkheden van en prikkels tot
belastingontwijking door multinationals.

6.

De Wet tegengaan mismatches 16, ingevoerd in 2022. Dit zijn maatregelen om
mismatches die ontstaan door een verschil in toepassing van het zakelijkheidsbeginsel
in de vennootschapsbelasting (ook wel: het arm’s-lengthbeginsel) te bestrijden.
Dergelijke mismatches worden ook wel verrekenprijsverschillen genoemd. Het doel van
de maatregelen is om verrekenprijsverschillen weg te nemen die ontstaan als gevolg
van een verschillende toepassing van het zakelijkheidsbeginsel in met name
internationale situaties, die ertoe leiden dat een deel van de winst van een
multinationale onderneming niet in een naar de winst geheven belasting wordt
betrokken.

Naast deze maatregelen is de liquidatie- en stakingsverliesregeling beperkt 17, zijn de
verliesverrekeningsmogelijkheden gewijzigd 18 per 2022 en zijn per 2021 hybride mismatches
aangepakt 19.
De earningsstrippingmaatregel en de CFC-maatregel zijn ingevoerd in 2019 en zijn derhalve
meegenomen in deze analyse. Om te voorkomen dat bedrijven die als gevolg hiervan hun gedrag
hebben aangepast verkeerd worden gecategoriseerd, is voor de categorisering ook naar 2018
gekeken. De andere maatregelen zijn na de onderzoeksperiode ingevoerd. In een deel van de
gevallen zullen deze maatregelen de in dit onderzoek gesignaleerde structuren door verlieslatende
bedrijven beperken.
Eind 2021 heeft de Europese Commissie een voorstel gepresenteerd om belastingontwijking tegen
te gaan, genaamd UNSHELL. 20 Dit voorstel sluit aan bij de aanbeveling van de Commissie
Doorstroomvennootschappen om de problematiek van doorstroomvennootschappen internationaal
aan te pakken.

4.1 Bedrijven gelieerd aan een LBJ (300)
Definitie

Dit zijn bedrijven met in 2018 of in 2019 een moeder- of dochterbedrijf dat gevestigd is in een land
genoemd in de Regeling laagbelastende staten en niet-coöperatieve rechtsgebieden voor
belastingdoeleinden (LBJ) 21 en een balanstotaal van ten minste € 1 miljoen. De grens van € 1
miljoen is bedoeld om in ieder geval de kleinste bedrijven die mogelijk reële activiteiten in deze
landen verrichten uit te sluiten. Andere landen met een lager vennootschapsbelastingtarief dan
Nederland, zoals Cyprus, Hongarije, Zwitserland en Ierland, zijn niet opgenomen in de LBJ en
tellen ook voor deze analyse niet als “laagbelastende jurisdictie”. Aanwezigheid in deze Europese
14
15
16

Zie het Memorie van Toelichting van het Wetsvoorstel Conditionele bronbelasting op dividenden.
Zie het wetsvoorstel van de Wet minimumbelasting 2024 en de nota van wijziging van de Wet minimumbelasting 2024.

Zie het Memorie van Toelichting van de Wet tegengaan mismatches.

Zie het Memorie van Toelichting van de Wet beperking liquidatie- en stakingsverliesregeling.
Zie hier de Nota van toelichting bij de wijziging van de verliesverrekeningsregels.
Zie het Memorie van Toelichting bij de Wet tegengaan mismatches bij toepassing van het zakelijkheidsbeginsel.
20
Het voorstel is hier te bekijken.
21
De regeling is hier te vinden.
17
18
19

18

landen is onvoldoende om te vermoeden dat sprake is van belastingontwijking. We kijken ook naar
2018, om te voorkomen dat bedrijven die in 2019 hebben gereageerd op de aanpassingen in de
vpb verkeerd worden gecategoriseerd.

Cijfers 2019
Van de 1.900 bedrijven gelieerd aan een LBJ met een balanstotaal van ten minste € 1 miljoen was
16% structureel verlieslatend. Dat is fors meer dan de 6% wanneer naar alle bedrijven gekeken
wordt. Dit beperkte aantal van 306 bedrijven draagt relatief sterk bij aan de geleden verliezen,
omdat er veel geld in omgaat.
Tabel 7: Kerncijfers van de 306 structureel verlieslatende bedrijven gelieerd aan een LBJ.

Aantal
≠0
Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op gelieerde
partijen
Vreemd vermogen
Schuld moeders/dochters
LBJ
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Bijtelling CFC
Bijtelling earningsstripping
Dividendstroom uit btl
Deelnemingsvrijstelling
Objectvrijstelling btl winst
Bal. tot. onderdelen van
grote multinationals

Bedrag
totaal

Bedrag
mediaan

Stijging totaal
sinds 2015

280 € 0,4 mld
14 € 0,2 mld
271 € 69,8 mld
252 € 58,8 mld

€ 1,4 mln € 0,1 mln
€ 13,4 mln € 0,4 mln
€ 257,5 mln € 30,0 mln
€ 233,5 mln € 29,7 mln

-13%
160%
-9%
-13%

128 € 5,6 mld
277 € 17,2 mld

€ 43,6 mln
€ 62,2 mln

€ 0,9 mln
€ 1,1 mln

50%
5%

60 € 0,9 mld
280 € 52,4 mld
83 € 4,1 mld
112 € 0,5 mld
194 € 0,8 mld
42 € 0,2 mld

€ 15,2 mln € 0,3 mln
€ 187,0 mln € 14,5 mln
€ 49,0 mln € 0,0 mln
€ 4,1 mln € 0,0 mln
€ 4,3 mln € 0,1 mln
€ 4,7 mln € 0,3 mln

77%
-13%
31%
94%
11%
21%

18
283
<5
21
94
117
15

€ 209,6 mln
€ 0,9 mln

€ 1,3 mln
€ 0,1 mln

34%
61%

€ 6,5 mln
€ 1,0 mln
€ 1,1 mln
€ 0,1 mln

n.v.t.
n.v.t.
1032%
502%
256%

€ 670,3 mln € 94,4 mln

-5%

€ 3,8 mld
€ 0,3 mld
€ 0,2 mld
€ 3,8 mld
€ 3,7 mld
€ 0,4 mld

71 € 47,6 mld

Bedrag
gemiddeld

€ 8,9 mln
€ 40,1 mln
€ 31,8 mln
€ 29,7 mln

198 van de 306 bedrijven kwalificeren als doorstroomvennootschap volgens de definitie van de
volgende sectie. De cijfers in de rij “bijtelling CFC” zijn leeg gelaten in verband met
onthullingsrisico vanwege het geringe aantal bedrijven in deze groep.

Wat is de oorzaak van de structurele verliezen bij deze groep?
In deze groep bevinden zich enkele zeer grote bedrijven die vermoedelijk verlieslatend zijn
vanwege de hoge royalty- en/of rentekosten, die eventuele winst uit andere activiteiten teniet
doen. Omdat de kosten bij deze bedrijven relatief klein zijn in verhouding tot de totale
royaltybetalingen aan LBJ’s door Nederlandse bedrijven (zie Tabel 8 hieronder), kan worden
geconcludeerd dat de meeste/grootste royaltydoorstromers niet structureel verlieslatend waren.
Daarnaast zijn er enkele zeer grote bedrijven waarbij de grootste inkomensbron de

19

deelnemingswinsten uit dochterbedrijven in LBJ’s is. Deze winsten zijn doorgaans vrijgesteld op
grond van de deelnemingsvrijstelling, terwijl er wel enige (rente)kosten zijn. De resterende
bedrijven zijn verlieslatend vanwege (rente)kosten, terwijl er geen opbrengsten zijn of deze zijn
vrijgesteld op grond van de deelnemingsvrijstelling. Bij 26 van de 306 bedrijven was de
winst/verlies nihil; daar vond geen belastbare activiteit plaats in 2019.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
Het is mogelijk dat de dochteronderneming daadwerkelijke bedrijfsmatige activiteiten verricht in de
laagbelastende jurisdictie. In veel situaties geldt echter, wanneer een moeder- of dochterbedrijf is
gevestigd in een LBJ, dat sprake is van ontwijking van belasting in Nederland of in een derde land.
Via royalty- of rentebetalingen kon de belastinggrondslag worden verschoven naar een LBJ. Ook
kon Nederland als doorstroomland gebruikt worden door winsten uit een derde land neer te laten
slaan in een laagbelastende jurisdictie en vervolgens via Nederland te verplaatsen naar het land
van de aandeelhouders.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid?
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen inkomende stromen uit LBJ’s en uitgaande
stromen naar LBJ’s. Per 2021 is in Nederland een bronbelasting ingevoerd op uitgaande rente- en
royaltybetalingen naar laagbelastende jurisdicties. Daarmee is het niet langer rendabel om via
dergelijke betalingen de belastinggrondslag te verschuiven van Nederland naar een laagbelastende
jurisdictie. In de Kamerbrief over Monitoring van de effecten van de aanpak van
belastingontwijking van 11 oktober 2023 22 is uiteengezet dat de uitgaande rente- en
royaltystromen inderdaad zeer fors zijn afgenomen, zie ook Tabel 8 hieronder. Met de invoering
van de conditionele bronbelasting op dividenden in 2024 zullen vermoedelijk ook de uitgaande
dividendstromen richting laagbelastende jurisdicties afnemen. Overigens blijft het wel mogelijk om
de belastinggrondslag te verschuiven naar landen met een lager vennootschapsbelastingtarief die
niet op de lijst staan, zoals Ierland, Hongarije en Cyprus, al maakt de wereldwijde
minimumbelasting dit voor multinationals straks minder aantrekkelijk. De mogelijkheden om de
grondslag te verschuiven via rente zijn beperkt door de earningsstrippingmaatregel. Uit
bovenstaande tabel blijkt dat vanwege de earningsstrippingmaatregel ongeveer een kwart (€ 200
miljoen) van de betaalde rente van deze bedrijven in aftrek is beperkt. Desondanks waren deze
bedrijven ook in 2019 verlieslatend; bij de niet-structureel verlieslatende bedrijven gelieerd aan
LBJ’s is in totaal ca. € 500 miljoen in aftrek beperkt. De impact van de CFC-maatregel op
(verlieslatende) bedrijven gelieerd aan LBJ’s was beperkt, zo blijkt uit bovenstaande tabel.
De conditionele bronbelasting en earningsstripping hebben echter geen (direct) effect op de
inkomende stromen uit LBJ’s. Uit de cijfers blijkt dat op bijna alle ontvangen dividenden van
structureel verlieslatende bedrijven uit LBJ’s de deelnemingsvrijstelling is toegepast. De
deelnemingsvrijstelling kent weliswaar een uitzondering voor laagbelaste dochtervennootschappen,
maar deze uitzondering is alleen van toepassing als er sprake is van een beleggingsdeelneming. De
aanvullende CFC-maatregel, ook ingevoerd in 2019, grijpt in die situaties wel aan, maar lijkt op
basis van deze eerste gegevens nog weinig effectief. 23
Uit de cijfers van DNB uit Tabel 8 blijkt namelijk dat inkomende dividenden uit LBJ’s sinds 2018
nauwelijks zijn gedaald. Uit de aangiftecijfers blijkt dat er in 2019 € 12,1 miljard aan positieve
deelnemingswinst uit laagbelastende jurisdicties is binnengekomen, verdeeld over 243 bedrijven 24,
waarvan € 2,5 miljard voor rekening komt van de structureel verlieslatende bedrijven. Op

Zie de Kamerbrief hier.
Dit bredere effectiviteit van de aanvullende CFC-maatregel is niet onderzocht en zou moeten blijken uit een evaluatie of monitoring.
Daarnaast waren er € 2,2 miljard aan deelnemingsverliezen verdeeld over 100 bedrijven. De winsten minus verliezen komen uit op €
9,9 miljard (excl. ingehouden winst), wat goed overeenkomt met de € 10,1 miljard (incl. ingehouden winst) op basis van de DNB-cijfers.
22
23
24

20

nagenoeg al deze dividenden was de deelnemingsvrijstelling van toepassing, terwijl van een
aanvullende CFC-bijtelling geen sprake was.
Tabel 8: Inkomensstromen van en naar laagbelastende jurisdicties (miljard €, bron: DNB) 25
Inkomend

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Dividend (incl. ingehouden winst)

11,1

13,1

8,8

10,1

10,1

6,9

8,7

8,9

Royalty

0,3

0,3

2,0

1,4

1,0

2,1

0,3

0,4

Rente

1,0

0,9

1,0

1,1

1,7

1,1

0,4

0,7

Overig inkomen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

12,5

14,3

11,8

12,6

12,8

10,1

9,4

10,1

Dividend (incl. ingehouden winst)

6,2

13,3

8,1

3,9

2,1

2,3

10,0

4,8

Royalty

16,9

17,0

27,0

28,6

32,5

1,3

0,5

0,5

Rente

4,3

3,7

3,4

4,8

3,9

2,4

1,0

1,2

Overig inkomen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

27,5

34,0

38,5

37,3

38,5

6,1

11,5

6,5

Totaal
Uitgaand

Totaal

De wereldwijde minimumbelasting zal vermoedelijk wel impact gaan hebben op de inkomende
dividendstromen, omdat het voor bedrijven met een wereldwijde omzet boven de € 750 miljoen
dan minder voordelig wordt om gebruik te maken van laagbelastende jurisdicties, waar zij ten
minste 15% belasting gaan betalen. Deze prikkel verdwijnt niet in het geheel, omdat de circa 25%
winstbelasting in Nederland en andere ontwikkelde landen aanzienlijk hoger blijft dan het minimum
van 15%. Deze multinationals zijn verantwoordelijk voor ca. 68% van de ontvangen dividenden uit
LBJ’s bij structureel verlieslatende bedrijven en 60% van het totaal inclusief de niet-structureel
verlieslatende bedrijven. Voor de bedrijven met een kleinere wereldwijde omzet verandert er niets.
Als het wenselijk wordt geacht om de inkomende dividendstromen ook voor deze groep te
beperken, zijn aanvullende maatregelen nodig.

Beleidsoverwegingen
Er zijn al effectieve maatregelen genomen om de uitgaande stroom richting laagbelastende
jurisdicties te beperken. Nieuw beleid zou kunnen focussen op de inkomende stromen uit
laagbelastende jurisdicties. De aanvullende CFC-maatregel zou in theorie de inkomende
dividendstromen kunnen beperken, maar dit lijkt op basis van de eerste cijfers nog niet het geval.
De effecten van deze maatregel worden in 2024 voor de eerste keer gemonitord. Dat onderzoek
kan wellicht aanknopingspunten bieden om aanscherpingen van de CFC-maatregel te overwegen.
Ook de voorwaarden in de deelnemingsvrijstelling lijken bij de onderzochte bedrijven geen
beperking 26. Het verdient de voorkeur om doorstroomproblematiek op internationaal niveau aan te
pakken. Zo zal de wereldwijde minimumbelasting deze stromen bij multinationals vermoedelijk

Deze tabel is overgenomen uit de Kamerbrief monitoring effecten aanpak belastingontwijking (Tabel 2).
De Commissie Doorstroomvennootschappen schrijft het volgende over de Nederlandse deelnemingsvrijstelling in internationale
context: “Nederland is van oudsher bekend om de deelnemingsvrijstelling, maar tegenwoordig kennen ook bijna alle andere Europese
landen een deelnemingsvrijstelling, zowel voor dividenden als voor vermogenswinsten. Daarbij stellen de meeste landen op bepaalde
onderdelen iets strengere eisen aan de toepassing van de deelnemingsvrijstelling dan Nederland. In sommige landen
geldt een hoger minimumhoudsterpercentage (in België, Duitsland, Luxemburg, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk is dit bijvoorbeeld
10 procent waar dat in Nederland 5 procent is) of een minimumhoudsterperiode (minimaal één jaar in bijvoorbeeld België, Ierland en
Luxemburg en voor de vrijstelling op vermogenswinsten ook minimaal één jaar in het VK en Zwitserland waar daar in Nederland geen
minimum aan verbonden is). In Duitsland is 95 procent van de winst vrijgesteld (terwijl in Nederland het gehele deelnemingsvoordeel is
vrijgesteld). In de meeste landen wordt de deelnemingsvrijstelling niet in alle gevallen toegepast, maar worden eisen gesteld aan de
activiteiten en de belastingheffing van de dochtervennootschap waarin de deelneming wordt gehouden. De mate waarin verschilt
uiteraard. Zo kent België gedetailleerde regelgeving op grond waarvan het de deelnemingsvrijstelling niet toepast indien de
dochtervennootschap onvoldoende onderworpen is aan belastingheffing of profiteert van een speciaal regime, terwijl in Malta de
deelnemingsvrijstelling alleen niet van toepassing is indien de deelneming wordt gehouden in een dochtervennootschap in een jurisdictie
die op de ‘zwarte lijst’ van niet-coöperatieve jurisdicties van de Europese Unie (EU) staat.”

25
26

21

beperken. Mocht dat tot onvoldoende resultaat leiden, dan kan als verdergaande optie onderzocht
worden of het mogelijk en wenselijk is om in specifieke situaties strengere eisen te stellen om de
inkomende dividendstromen uit LBJ’s (verder) te beperken.

4.2 Doorstroomvennootschappen (1.700)
Definitie
Doorstroomvennootschappen zijn uitgebreid beschreven in het rapport van de Commissie
Doorstroomvennootschappen 27. Deze commissie baseerde haar analyses op gegevens van De
Nederlandsche Bank. Omdat wij ons op vpb-aangiften baseren, wordt in dit rapport een andere
definitie van een doorstroomvennootschap gehanteerd. Dit is een internationaal georiënteerd
bedrijf waarvan in 2018 of 2019 gold dat het (i) geen omzet had, dat (ii) alle dochter- en
moederbedrijven in het buitenland gevestigd waren en dat (iii) het een balanstotaal van ten minste
€ 1 miljoen had. De bedrijven gelieerd aan een laagbelastende jurisdictie zijn deels ook
doorstroomvennootschappen, maar tellen niet mee in deze groep, omdat ze al in de voorgaande
groep vallen. Opnieuw wordt ook naar 2018 gekeken, omdat in 2019 een aantal wijzigingen is
ingegaan. De grens van € 1 miljoen is gekozen om te voorkomen dat bedrijven zonder of met
nauwelijks activiteiten de statistieken ‘vervuilen’.
Met deze definitie kwalificeert ook een tophoudster als doorstroomvennootschap indien geen enkele
van de dochters in Nederland gevestigd is. Ook in deze gevallen wordt Nederland alleen gebruikt
voor het managen of doorstromen van geld. Het is ook mogelijk dat enkele Nederlandse
vestigingen van internationale investeringsmaatschappijen als doorstroomvennootschap zijn
gekwalificeerd. Uit onderstaande cijfers is te zien dat het balanstotaal van deze bedrijven bijna
volledig uit deelnemingen bestaat – het feit dat deze deelnemingen allemaal buitenlands zijn
betekent dat het in ieder geval niet gaat om maatschappijen die in Nederland investeren.
Deze definitie van doorstroomvennootschap omvat niet de bedrijven die royalty’s ontvangen en
doorstromen; ontvangst van royalty’s zou immers als omzet kwalificeren. Dit betreft dus met name
dividend- en rente-doorstroomvennootschappen. Deze keuze is onvermijdelijk, omdat royalty’s niet
worden gespecificeerd op het aangifteformulier. Overigens is de verwachting dat dergelijke
royaltydoorstromers meestal niet verlieslatend zijn. Dit beeld wordt bevestigd door de analyse van
de overige structureel verlieslatende bedrijven: verlieslatende royaltydoorstromers zouden
doorgaans kwalificeren als “gelieerd aan een LBJ” of als holding. Bij beide groepen zijn de
bedrijfskosten (waar de royalty’s zouden moeten landen) relatief beperkt, zo blijkt uit de
gepresenteerde cijfers.

Cijfers 2019
Uit dit onderzoek blijkt dat 22% van deze doorstroomvennootschappen structureel verlieslatend is.
Dat is aanzienlijk meer dan de 6% als naar alle bedrijven gekeken wordt. Deze bedrijven hebben
doorgaans geen personeel, geen omzet, betalen geen vpb en hebben buitenlandse aandeelhouders
en dochters. Zij lijken dus relatief weinig direct bij te dragen aan de Nederlandse economie, hoewel
er veel geld in omgaat. Deze 1.671 bedrijven vertegenwoordigen 58% van het balanstotaal van
alle 49.500 structureel verlieslatende bedrijven samen.

27

Zie het rapport Op weg naar een acceptabele doorstroom van de Commissie Doorstroomvennootschappen (2021).

22

Tabel 9: Kerncijfers van de 1669 structureel verlieslatende doorstroomvennootschappen.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op gelieerde
partijen
Vreemd vermogen
Schuld buitenlandse
moeders/dochters
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Overige bedrijfskosten
Bijtelling earningsstripping
Dividendstroom uit btl
Deelnemingsvrijstelling
Objectvrijstelling btl winst
Balanstotaal onderdelen van
grote multinationals

Aantal
≠0

Bedrag
totaal

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

Stijging totaal
sinds 2015

1.533
20
1.669
1.610

€ 0,5 mld
€ 0,0 mld
€ 500,5 mld
€ 481,0 mld

€ 0,4 mln
€ 0,3 mln
€ 299,9 mln
€ 298,8 mln

€ 0,0 mln
€ 0,0 mln
€ 14,5 mln
€ 13,6 mln

-60%
-51%
69%
69%

790

€ 15,2 mld

€ 19,2 mln

€ 0,5 mln

65%

1.593

€ 43,3 mld

€ 27,2 mln

€ 0,3 mln

-10%

602

€ 15,6 mld

€ 25,9 mln

€ 0,5 mln

130%

1.668
120
535
1.136
125
1.535
61
413
609
23

€ 457,2 mld
€ 0,3 mld
€ 0,7 mld
€ 2,0 mld
€ 0,1 mld
€ 0,3 mld
€ 0,9 mld
€ 20,7 mld
€ 32,1 mld
€ 0,2 mld

€ 274,1 mln
€ 2,3 mln
€ 1,4 mln
€ 1,7 mln
€ 0,5 mln
€ 0,2 mln
€ 14,5 mln
€ 50,2 mln
€ 52,7 mln
€ 10,8 mln

€ 9,1 mln
€ 0,0 mln
€ 0,0 mln
€ 0,0 mln
€ 0,0 mln
€ 0,0 mln
€ 1,8 mln
€ 0,8 mln
€ 1,2 mln
€ 0,0 mln

84%
252%
120%
7%
172%
-27%
n.v.t.
448%
210%
21%

423

€ 378 mld

€ 892,7 mln

€ 54,9 mln

97%

Wat is de reden van de structurele verliezen bij deze groep?
Omdat er geen reële activiteit plaatsvindt bij deze bedrijven, bestaan de inkomsten doorgaans
alleen uit ontvangen rente en deelnemingswinst, terwijl er vaak wel rentekosten en overige
bedrijfskosten zijn. Er is hier sprake van een asymmetrie: de deelnemingswinsten zijn doorgaans
vrijgesteld vanwege de deelnemingsvrijstelling, terwijl de rentekosten wel aftrekbaar waren. Deze
asymmetrie wordt het Bosal-gat genoemd (zie ook maatregel B2 van de Adviescommissie
Belastingheffing van multinationals 28). Per saldo resteert dan een verlies. Een klein deel (83 van
deze bedrijven) vertoonde in 2019 geen enkele activiteit. Het gezamenlijke balanstotaal van deze
bedrijven is sinds 2015 met 70% gestegen, wat suggereert dat in veel gevallen op groepsniveau
van verlies mogelijk geen sprake was.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
Voor zover hier inderdaad sprake is van belastingontwijking, dan gaat het om ontwijking van
belasting in het buitenland. Nederland loopt zelf geen inkomsten mis door deze bedrijven, omdat
zij in Nederland zelf geen omzet maken. Wel kan de vraag worden gesteld of het wenselijk is dat
Nederland buitenlandse belastingontwijking onbedoeld faciliteert. De Commissie
Doorstroomvennootschappen schreef hier het volgende over in 2021:
“Ondernemingen zijn in beginsel vrij om hun interne organisatie en vennootschapsrechtelijke
structuur naar eigen inzicht in te richten, en te verspreiden over uiteenlopende jurisdicties. Deze
vrijheid biedt dergelijke multinationale ondernemingen, of multinationals, echter ook de

28

Zie het rapport van de Adviescommissie Belastingheffing van multinationals (2020).

23

mogelijkheid zich toegang te verschaffen tot de juridische voordelen van landen waar zij (vrijwel)
geen economische activiteiten ontwikkelen, of zich te onttrekken aan de rechtsregels van landen
waar zij wel economische activiteiten ontwikkelen. Het kan daarbij gaan om fiscale regels
(vermindering van belastingdruk), maar ook om civielrechtelijke regels (bijvoorbeeld regels over
corporate governance of schuldsanering) of verdragsrechtelijke beschermingen, zoals geboden
door IBO’s. Daarnaast kan deze vrijheid ook gebruikt worden door malafide partijen, zoals
criminelen die internationale structuren optuigen om illegaal verkregen vermogen wit te wassen.
Maatschappelijk is de tolerantie voor de houding ‘wel de lusten, niet de lasten’ van bepaalde
gebruikers van doorstroomstructuren de afgelopen jaren afgenomen.”

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid vanaf 2019?
De earningsstrippingmaatregel heeft tot gevolg dat vanaf 2019 de rente bij deze bedrijven
doorgaans in aftrek beperkt is voor zover deze de € 1 miljoen overschrijdt. Bij 61 van deze
bedrijven heeft dat tot een bijtelling van in totaal € 900 miljoen geleid, hoewel zij nog steeds
verlieslatend waren en dus geen belasting betaalden. Nog eens 24 doorstroomvennootschappen
waren in alle jaren behalve 2019 verlieslatend, maar boekten in 2019 fiscaal gezien winst vanwege
de bijtelling als gevolg van de earningsstrippingmaatregel. De totale bijtelling bij deze groep
bedroeg € 750 miljoen; vanwege verliesverrekening betaalden deze bedrijven bijna allemaal echter
geen belasting in 2019. Mogelijk gaan zij wel belasting betalen als gevolg van de strengere regels
voor verliesverrekening die per 2022 zijn ingegaan.
De bronbelastingen op rente, royalty’s en dividenden heeft op deze bedrijven geen impact, omdat
zij niet gelieerd zijn aan een LBJ. Wel zal er vermoedelijk enige impact zijn van de wereldwijde
minimumbelasting van 15%. 423 van deze bedrijven (verantwoordelijk voor driekwart van het
balanstotaal van de verlieslatende doorstroomvennootschappen) hebben een wereldwijde omzet
van meer dan € 750 miljoen en krijgen dus met de minimumbelasting te maken. Het verschil
tussen 15% en het Nederlandse tarief van 25,8% blijft echter groot. Temeer daar deze bedrijven
niet (direct) gelieerd zijn aan een LBJ, blijft de vraag in hoeverre zij deze structuren zullen
aanpassen na invoering van de minimumbelasting.

Beleidsoverwegingen
Er zijn reeds vergaande maatregelen genomen om de uitgaande stromen naar LBJ’s te beperken,
die bovendien effectief lijken te zijn. Dezelfde structuren kunnen wel blijven lonen voor landen die
niet kwalificeren als “laagbelastende jurisdictie”, maar wel minder belasting heffen dan Nederland.
De wereldwijde minimumbelasting van 15% zal het aantal jurisdicties met een 0%-tarief sterk
verminderen, terwijl het verschil tussen 25,8% (Nederland) en 15% (minimum) groot blijft.
Onderzocht zou kunnen worden of er maatregelen mogelijk zijn die fiscaal gedreven stromen
verminderen naar niet-LBJ’s met een aanzienlijk lager tarief dan Nederland.
Het verdient daarbij de voorkeur om internationale belastingontwijking via
doorstroomvennootschappen op internationaal niveau aan te pakken. Het UNSHELL-voorstel zou,
indien overeenstemming wordt bereikt over invoering, deze doorstroom kunnen beperken. Zolang
er binnen de EU geen overeenstemming is over invoering van UNSHELL, kunnen unilaterale
maatregelen onderzocht worden. De Commissie Doorstroomvennootschappen heeft daarvoor
enkele opties voorgesteld 29, zoals een bronbelasting op doorstroomlichamen, het introduceren van
een houdsterperiode, het aanscherpen van artikel 8c Vpb en het uitwisselen van meer informatie.

29

Zie de Fiches opgesteld op verzoek van de Commissie Doorstroomvennootschappen.

24

4.3 Bedrijven met grote schulden in het buitenland (140)
Definitie

Dit zijn bedrijven waarbij in 2018 of 2019 gold dat het balanstotaal ten minste € 1 miljoen was en
meer dan 70% van het balanstotaal bestond uit schulden bij dochter- of moederbedrijven in het
buitenland, maar die níét kwalificeren als doorstroomvennootschap en niet gelieerd zijn aan een
LBJ. Opnieuw is een grens van € 1 miljoen gehanteerd om te voorkomen dat kleine bedrijven onder
deze definitie vallen.

Cijfers 2019
Tabel 10: Kerncijfers van de 141 structureel verlieslatende bedrijven met grote schulden in het
buitenland.

Aantal
≠0
Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op gelieerde
partijen
Vreemd vermogen
Schuld buitenlandse
moeders/dochters
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Bijtelling earningsstripping
Balanstotaal onderdelen
van grote multinationals

Bedrag
totaal

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

Stijging totaal
sinds 2015

133
32
141
63

€ 0,2 mld
€ 0,1 mld
€ 8,3 mld
€ 4,4 mld

€ 1,3 mln
€ 1,7 mln
€ 59,0 mln
€ 69,9 mln

€ 0,2 mln
€ 0,1 mln
€ 4,0 mln
€ 0,9 mln

-34%
182%
49%
0%

66

€ 2,1 mld

€ 31,8 mln

€ 1,1 mln

937%

141

€ 8,0 mld

€ 57,0 mln

€ 6,4 mln

103%

127

€ 7,5 mld

€ 59,1 mln

€ 4,7 mln

48%

141
105
53
126
65

€ 0,3 mld
€ 0,6 mld
€ 0,0 mld
€ 0,2 mld
€ 0,2 mld

€ 1,9 mln
€ 5,3 mln
€ 0,3 mln
€ 1,7 mln
€ 2,5 mln

-€ 1,0 mln
€ 1,0 mln
€ 0,0 mln
€ 0,1 mln
€ 0,8 mln

-83%
98%
12%
20%
168%

59

€ 0,3 mld

€ 5,7 mln

€ 1,6 mln

87%

137
12

€ 0,2 mld
€ 0,1 mld

€ 1,2 mln
€ 10,4 mln

€ 0,2 mln
€ 2,5 mln

136%
n.v.t.

16

€ 5,4 mld

€ 338,2 mln

€ 194,8 mln

51%

Wat is de reden voor structurele verliezen bij deze groep?
Voor 117 van deze bedrijven geldt dat zij meer rente hebben betaald dan ontvangen; voor hen is
de betaalde rente dus één van de redenen voor het verlies. Daarnaast zijn er veel gevallen ook
overige kosten en soms personeelskosten en kosten van voorraden. Wanneer de betaalde rente en
de verliezen in bovenstaande tabel worden vergeleken (beide € 0,2 mld), wordt duidelijk dat een
deel van deze bedrijven niet verlieslatend was geweest wanneer zij met kapitaal waren
gefinancierd in plaats van met vreemd vermogen.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
Door de rentebetalingen aan moeder- en dochterbedrijven wordt bij een deel van deze bedrijven
de belastinggrondslag naar het buitenland verplaatst. Hierbij kan sprake zijn van reguliere
financiering door het moederbedrijf: er zit niet noodzakelijkerwijs een motief van
belastingontwijking achter de keuze om vooral met vreemd vermogen te financieren. Ook valt op
dat deze groep relatief klein is: verlieslatende bedrijven verplaatsen hun belastinggrondslag niet op

25

grote schaal naar het buitenland. Het gaat om een relatief klein bedrag van € 100 miljoen ebitda in
totaal bij deze structureel verlieslatende bedrijven. Voor zover hier sprake is van
belastingontwijking door winst uit Nederlandse omzet via rentebetalingen naar landen met een
lager winstbelastingtarief te verplaatsen, dan is dat wel ongewenst. Nederland loopt dan
belastinginkomsten mis. Uit de cijfers blijkt dat een groot deel van de verschoven grondslag voor
rekening komt van een groep van 16 multinationals.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid vanaf 2019?
De earningsstrippingmaatregel is ingevoerd in 2019 met onder andere als doel om dergelijke
grondslagverschuiving naar het buitenland te verminderen. Bij de earningsstrippingmaatregel
wordt het saldo van de ontvangen en betaalde rente in aftrek beperkt voor zover dit saldo meer is
dan € 1 miljoen of (indien dit hoger is) meer dan 30% van het ebitda (sinds 2021: 20%). Deze
maatregel wordt in 2024 gemonitord.
Onderstaande tabel toont het aantal bv’s per jaar waarvoor geldt dat het balanstotaal ten minste €
1 miljoen is en meer dan 70% van het balanstotaal bestaat uit schulden bij buitenlandse moederen dochterbedrijven, samen met de totale schuld van Nederlandse bv’s aan hun buitenlandse
moeder- en dochterbedrijven.
Jaar
Aantal bv’s met meer dan 70%
schuld bij buitenlandse moeders
en dochters
Totale schuld van Nederlandse
bv’s aan buitenlandse moeders
en dochters

2013
950

2014
970

2015
1190

2016
1.300

2017
1.390

2018
1.411

2019
1.342

€ 110
mld

€ 132
mld

€ 152
mld

€ 187
mld

€ 216
mld

€ 229
mld

€ 217
mld

In het jaar van invoering van de earningsstrippingmaatregel is een bescheiden maar opvallende
daling te zien van beide statistieken. Op termijn is de impact vermoedelijk groter, omdat
langlopende schulden niet altijd direct kunnen worden aangepast.
Deze maatregel grijpt aan bij de grootste van deze bedrijven. Bij 36 van de 141 van de structureel
verlieslatende bedrijven in deze categorie werd in 2019 een deel van de rente in aftrek beperkt,
voor in totaal € 125 miljoen. Dat is meer dan de helft van de totale rentebetalingen van de 141
bedrijven samen. Per saldo bleven zij echter verlieslatend. De reden dat bij slechts 36 van deze
bedrijven de maatregel aangreep, is dat de meeste bedrijven een rentesaldo van minder dan € 1
miljoen hadden, de grens in de earningsstrippingmaatregel. Het mediane balanstotaal van deze
141 bedrijven balanstotaal is slechts € 4 miljoen, de mediane betaalde rente € 142.000.
Nu zou het kunnen dat juist vanwege earningsstripping veel bedrijven die geraakt worden niet
meer als structureel verlieslatend zijn gekwalificeerd. Dit blijkt niet het geval. Het aantal bedrijven
in deze categorie dat in 2019 fiscaal gezien winst maakte, in alle jaren behalve 2019 verlieslatend
was en dat zónder earningsstripping ook in 2019 verlieslatend zou zijn geweest, is op één hand te
tellen.
De wereldwijde minimumbelasting zal de prikkels om de grondslag naar het buitenland te
verschuiven verder beperken voor multinationals met een wereldwijde omzet van meer dan € 750
miljoen. Zulke multinationals waren in 2019 verantwoordelijk voor 35% van de naar het buitenland
verschoven grondslag van deze categorie verlieslatende bedrijven.

Beleidsoverwegingen
Deze groep verlieslatende bedrijven is relatief klein ten opzichte van enkele andere groepen en de
earningsstrippingmaatregel lijkt deels effectief. De effecten van deze maatregel worden in 2024
voor het eerst gemonitord.

26

4.4 Internationale holdings en vergelijkbare bedrijven
(1.600)
Definitie

Dit zijn internationale bedrijven waarvoor geldt dat zij in 2019 ofwel kwalificeerden als holding,
ofwel daarmee vergelijkbaar waren. Een bedrijf kwalificeert als holding wanneer de omvang van
deelnemingen en vorderingen op gelieerde ondernemingen 30 gezamenlijk meer dan 70% van het
balanstotaal beslaan. We zeggen dat een structureel verlieslatend bedrijf vergelijkbaar is met een
holding, wanneer het bedrijf zonder de deelnemingsvrijstelling niet structureel verlieslatend was
geweest en bovendien sinds 2010 de omvang van de deelnemingsvrijstelling groter was dan de
omvang van een eventueel negatief rentesaldo, dan de afschrijvingen en dan de overige fiscale
aftrekposten en vrijstellingen. Het tweede soort bedrijven kwalificeert (net) niet als holding, maar
kent dezelfde oorzaken voor de verliezen. Bedrijven die al eerder zijn ingedeeld vallen niet in deze
groep. Het gaat dan om zeer sterk gekrompen bedrijven, bedrijven gelieerd aan een LBJ,
doorstroomvennootschappen en bedrijven met grote schulden in het buitenland.

Cijfers 2019
Tabel 11: Kerncijfers van de 1.619 structureel verlieslatende internationale holdings en vergelijkbare
bedrijven.

Aantal
≠0
Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op gelieerde
partijen
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Bijtelling earningsstripping
Dividendstroom uit btl
Deelnemingsvrijstelling
Objectvrijstelling btl winst

Bedrag
totaal

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

Stijging totaal
sinds 2015

1.384
128
1.618
1.337

€ 0,7 mld € 0,5 mln
€ 0,2 mld € 1,3 mln
€ 134,9 mld € 83,4 mln
€ 105,3 mld € 78,7 mln

€ 0,0 mln
€ 0,1 mln
€ 0,6 mln
€ 0,4 mln

-23%
227%
43%
25%

780
1.496
1.617
449
467
1.040
198

€ 19,0 mld
€ 37,9 mld
€ 96,8 mld
€ 4,6 mld
€ 0,9 mld
€ 1,5 mld
€ 0,8 mld

€ 24,4 mln
€ 25,3 mln
€ 59,9 mln
€ 10,2 mln
€ 1,9 mln
€ 1,5 mln
€ 4,0 mln

€ 0,2 mln
€ 0,1 mln
€ 0,3 mln
€ 0,1 mln
€ 0,0 mln
€ 0,0 mln
€ 0,1 mln

225%
112%
27%
245%
912%
81%
303%

161
1.388
36
365
578
168

€ 3,3 mld
€ 1,0 mld
€ 0,4 mld
€ 7,3 mld
€ 10,6 mld
€ 0,8 mld

€ 20,3 mln
€ 0,7 mln
€ 12,1 mln
€ 19,9 mln
€ 18,4 mln
€ 4,9 mln

€ 0,2 mln
€ 0,0 mln
€ 1,9 mln
€ 0,1 mln
€ 0,1 mln
€ 0,1 mln

246%
128%
n.v.t.
117%
76%
-333%

Wat is de reden voor structurele verliezen bij deze groep?
Bij holdings is vaak sprake van een asymmetrie: de deelnemingswinsten zijn vrijgesteld, omdat
deze al bij de dochter zijn belast, terwijl kosten (rente, personeelskosten, huisvestingskosten en
dergelijke) wel aftrekbaar zijn. Een grote component hierin zijn rentekosten van schulden waarmee
deelnemingen zijn gefinancierd. Deze asymmetrie staat bekend als het Bosal-gat. Ook bij deze

30

Dit zijn de vorderingen op gelieerde partijen, exclusief de vorderingen op de eigen aanmerkelijkbelanghouders.

27

groep is het gezamenlijke balanstotaal toegenomen, wat suggereert dat de bedrijfsgroep in veel
gevallen mogelijk niet verlieslatend was.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
Wanneer een internationale holding niet kwalificeert als doorstroomvennootschap, dan verricht de
ondernemingsgroep waar de holding deel van uitmaakt vermoedelijk reële activiteiten in
Nederland. Het is gebruikelijk om door middel van een holding de geldstromen tussen verschillende
vestigingen te managen; dat is niet ongewenst.
In nationale situaties is het hierboven beschreven Bosal-gat niet bezwaarlijk, omdat de winst van
de dochter dan ook in Nederland belast is. In internationale situaties kan wel de volgende situatie
ontstaan. Stel dat een ondernemingsgroep vestigingen heeft in meerdere landen, met een
topholding in Nederland. De winst afkomstig van buitenlandse dochters is belast in het buitenland
en via de deelnemingsvrijstelling bij de Nederlandse topholding vrijgesteld (niet dubbel belast). De
(financierings)kosten van de in Nederland gevestigde holding kunnen wel, eventueel via de fiscale
eenheid, in mindering worden gebracht op de winst van de Nederlandse vestiging. Zo kan de
aanwezigheid in Nederland van deze holding de Nederlandse belastinggrondslag in sommige
gevallen verlagen. Dit zou het geval kunnen zijn bij 128 van deze bedrijven met een positief
ebitda.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid vanaf 2019?
De earningsstrippingmaatregel beperkt de aftrek van betaalde rente en vult daarmee bij grote
bedrijven een aanzienlijk deel van het Bosal-gat op. Van de structureel verlieslatende bedrijven in
deze categorie leidde dat bij 36 van de 1.619 bedrijven tot een aftrekbeperking van in totaal € 430
miljoen, hoewel zij nog steeds verlies maakten. Er zijn daarnaast 8 holdings die in 2019 winst
maakten vanwege de earningsstrippingmaatregel en zonder deze maatregel structureel
verlieslatend zouden zijn geweest, waarbij de aftrekbeperking in totaal € 490 miljoen bedroeg. In
vergelijking met de gerapporteerde betaalde rente van € 1,5 miljard bij de 1.619 verlieslatende
bedrijven (naast ca. € 0,9 miljard aan rente-inkomsten) is dit een significante beperking. Tussen
deze 1.622 bedrijven zitten veel kleine holdings (het mediane balanstotaal is € 600.000), die niet
met de earningsstrippingmaatregel te maken krijgen vanwege de grens van € 1 miljoen aan rente.

Beleidsoverwegingen
Het is de vraag in hoeverre hier sprake is van een probleem, omdat verlieslatende holdings
doorgaans ook weinig belastbare inkomsten hebben en de earningsstrippingmaatregel een deel van
het Bosal-gat dicht. Een fundamentele oplossing voor de asymmetrie van vrijgestelde winsten en
aftrekbare kosten zou gevonden kunnen worden in de internationale consolidatie van de grondslag,
zoals de Adviescommissie belastingheffing van multinationals beschreef. De Adviescommissie heeft
in Fiche B2 van haar rapport een unilaterale maatregel beschreven die het Bosal-gat volledig zou
kunnen dichten.

28

5. Beleggings-bv’s
Dit is een groep bedrijven die doorgaans tot doel hebben om het privévermogen van de
eigenaar(s) te beleggen.

Subgroepen
Deze bedrijven is onderverdeeld in de volgende subgroepen.
1.

Spaar-bv’s (2.400). Dit zijn bedrijven waarbij meer dan 70% van het balanstotaal bestaat
uit spaargeld.

2.

Effecten-bv’s (230). Dit zijn bedrijven waarbij meer dan 70% van het balanstotaal bestaat
uit effecten.

3.

Pensioen-bv’s (6.600). Dit zijn bedrijven waarbij de pensioenvoorzieningen meer dan 70%
van het balanstotaal beslaan.

4.

Uitleen-bv’s (2.000). Dit zijn de overige bedrijven waarbij ten minste 70% van het
balanstotaal bestond uit een vordering op de eigen directeur-grootaandeelhouder (dga).

Beleidscontext
De volgende maatregelen hebben impact gehad op de belastingheffing van deze groep bedrijven.
•

Sinds 2001 is sprake geweest van een forfaitair bepaald rendement waarover box 3-heffing
verschuldigd was. Nadat de spaarrentes daalden, was dit forfaitaire rendement hoger dan
de rente op spaargeld. Met ingang van 2023 is de box 3-heffing (deels met terugwerkende
kracht naar 2017) aangepast, waardoor het forfaitair bepaalde rendement op spaargeld in
box 3 veel dichter in de buurt komt van het werkelijke rendement. 31 Door het hogere
(gecombineerde) tarief in box 2 dan in box 3 hebben spaar-bv’s als gevolg hiervan een
groot deel van hun aantrekkelijkheid verloren.

•

Ook voor effecten gold en geldt nog steeds een forfaitair rendement in box 3. Dit forfaitaire
rendement is gebaseerd op het totale rendement (dividend en waardeontwikkeling) van
onroerende zaken, aandelen en obligaties. In 2023 is een voorstel voor een nieuw box 3stelsel op basis van werkelijk rendement in internetconsultatie gegaan. 32 In dat voorstel
wordt van effecten het totale werkelijke rendement (dividend en (on)gerealiseerde
waardeontwikkeling) belast. Het streven is om dit stelsel per 2027 in te voeren.

•

Vanaf 2017 is pensioen in eigen beheer uitgefaseerd 33. Het opzetten van nieuwe pensioenbv’s is daarmee niet langer mogelijk. Wel konden de pensioenvoorzieningen in bestaande
pensioen-bv’s gehandhaafd blijven tot uitkering, wat nog tientallen jaren kan duren.

•

Vanaf 2023 is de Wet excessief lenen bij eigen vennootschap 34 van kracht, waardoor het
lenen van meer dan € 700.000 van de eigen bv minder loont dan voorheen. Leningen voor
de eigen woning en leningen kleiner dan € 700.000 zijn uitgezonderd; daarnaast kunnen
ook verbonden personen zoals kinderen van de aanmerkelijkbelanghouders lenen van de
bv. Het meerdere van de lening boven de € 700.000 wordt als fictief voordeel in box 2
belast. Leningen boven de € 700.000 blijven wel mogelijk en het kan in bepaalde situaties
nog steeds lonen om van de eigen bv te lenen, omdat de schuld de box 3-grondslag blijft
drukken. Vanaf 2024 wordt deze grens verlaagd naar € 500.000.

Zie het Memorie van Toelichting bij de Overbruggingswet box 3.
Zie het consultatievoorstel Wet werkelijk rendement box 3.
Zie het Memorie van Toelichting van de Wet uitfasering pensioen in eigen beheer.
34
Zie het Memorie van Toelichting bij de Wet excessief lenen bij eigen vennootschap.
31
32
33

29

5.1 Spaar-bv’s (2.400)
Definitie

Dit zijn bv’s die niet kwalificeren als pensioen-bv, waarbij in 2019 ten minste 70% van het
balanstotaal bestond uit liquide middelen. Om er zeker van te zijn dat het hier niet gaat om bv’s
die aanstalten maken om zich op te heffen, geldt de extra voorwaarde dat in 2015 ten minste 50%
van het balanstotaal bestond uit liquide middelen en effecten. Kleine bv’s die een factor 10 in
omvang zijn gekrompen, tellen ook niet als spaar-bv.

Cijfers 2019
Slechts 483 van deze bedrijven rapporteerde ontvangen rente op spaargeld. Het is mogelijk dat de
rest geen rente ontving (of zelfs een negatieve rente betaalde) of de rente als “overige opbrengst”
heeft ingevuld in de belastingaangifte.
Tabel 12: Kerncijfers van de 2.434 structureel verlieslatende spaar-bv’s.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Kortlopende vorderingen
Liquide middelen
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Deelnemingsvrijstelling

Aantal
≠0
1.827
107
2.434
1.006
2.434
1.894
2.316
376
626
1.366
308

Bedrag
Bedrag
totaal
gemiddeld
€ 108,8 mln
€ 59.600
€ 2,9 mln
€ 26.800
€ 697,3 mln € 286.500
€ 27,9 mln
€ 27.700
€ 636,0 mln € 261.300
€ 250,5 mln € 132.300
€ 346,2 mln € 149.500
€ 151,4 mln € 402.500
€ 1,7 mln
€ 2.700
€ 6,3 mln
€ 4.600
€ 66,6 mln € 216.400

Bedrag Stijging totaal
mediaan
sinds 2015
€ 1.500
97%
€ 300
-15%
€ 22.000
11%
€ 1.600
-5%
€ 21.000
15%
€ 6.900
46%
€ 800
11%
€ 12.300
-21%
€ 100
-53%
€ 200
37%
€ 12.000
60%

146

€ 57,4 mln

€ 393.300 € 14.300

-57%

1.757
157

€ 130,3 mln
€ 128,7 mln

€ 74.200
€ 1.200
€ 819.500 € 34.300

15%
-93%

Duiding
Door een spaar-bv op te richten kon de hoge forfaitaire box 3-belasting op spaargeld worden
ontweken. Gedurende de jaren ’10 is de spaarrente gedaald tot onder het forfaitaire rendement in
de eerste schijf in box 3, waardoor het voordeliger was voor belastingplichtigen om spaargeld in
een bv onder te brengen. Voor winstgevende spaar-bv’s speelt mee dat de belastingdruk in de vpb
laag was dankzij het lage vpb-tarief en de mogelijkheid om van de eigen bv te lenen.
Hoe kan een spaar-bv verlies maken? Veel structureel verlieslatende spaar-bv’s zijn relatief klein
(de helft bevat minder dan € 21.000 spaargeld), waardoor de lage (of zelfs negatieve) renteinkomsten niet opwegen tegen de kosten, voornamelijk “overige bedrijfskosten”. Dit bedrag van €
21.000 is lager dan het heffingvrije vermogen in box 3 in 2019 van € 30.360. Het is aannemelijk
dat deze belastingplichtigen naast spaargeld ook ander vermogen in box 3 bezaten. Met de
invoering van de overbruggingswetgeving in box 3 per 2023 sluit de forfaitaire heffing beter aan bij
de werkelijke spaarrente. Als gevolg hiervan is een belangrijke prikkel om een spaar-bv op te
richten inmiddels verdwenen. Bij 160 spaar-bv’s is de deelnemingsvrijstelling toegepast. Het kan
zijn dat dit houdstermaatschappijen zijn die de deelnemingswinsten oppotten, om zo
belastingheffing in box 2 uit te stellen.

30

5.2 Effecten-bv’s (230)
Definitie

Dit zijn bv’s waarbij in 2019 ten minste 70% van het balanstotaal bestond uit effecten. Om er
zeker van te zijn dat het hier niet gaat om bv’s die aanstalten maken om zich op te heffen, geldt de
extra voorwaarde dat in 2015 ten minste 50% van het balanstotaal bestond uit liquide middelen en
effecten. Zeer kleine bv’s die aan deze voorwaarden voldoen en een factor 10 zijn gekrompen,
tellen niet als effecten-bv, maar als zeer kleine bv. Pensioen-bv’s die in effecten beleggen tellen
hier wel als effecten-bv, niet als pensioen-bv.

Cijfers 2019
Tabel 13: Kerncijfers van de 234 structureel verlieslatende effecten-bv’s.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Liquide middelen
Effecten
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Oudedagsvoorzieningen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Ontvangen dividenden
uit effecten
Verkoopwinst effecten
Verkoopverlies effecten
Personeelskosten
Overige bedrijfskosten

Aantal
≠0
180
13
234
213
234
190
226
182
37
105
154

Bedrag
Bedrag
totaal
gemiddeld
€ 2,4 mln
€ 13.100
€ 0,2 mln
€ 15.400
€ 125,4 mln € 535.900
€ 10,5 mln
€ 49.400
€ 99,6 mln € 425.600
€ 11,1 mln
€ 58.200
€ 60,2 mln € 266.300
€ 52,6 mln € 289.100
€ 0,4 mln
€ 10.400
€ 0,4 mln
€ 3.500
€ 1,3 mln
€ 8.400

Bedrag
Stijging totaal
mediaan
sinds 2015
€ 5.700
-11%
€ 600
384%
€ 123.400
-2%
€ 13.400
-58%
€ 91.500
16%
€ 3.700
108%
-€ 23.500
-5%
€ 189.000
-7%
€ 1.800
85%
€ 600
-51%
€ 2.500
19%

105

€ 0,5 mln

€ 4.500

€ 2.100

107

€ 2,5 mln

€ 23.000

€ 9.000

17

€ 0,1 mln

€ 8.000

€ 3.000

88
208

€ 2,5 mln
€ 1,5 mln

€ 28.900
€ 7.200

€ 19.000
€ 1.600

-15%
67%
-66%
-2%
0%

Wat is de reden voor structurele verliezen bij deze groep?
Hoewel dit slechts 234 bedrijven zijn, bezaten zij in 2019 wel gezamenlijk € 100 miljoen effecten.
Deels kunnen dit bedrijven zijn waarvan de effecten slecht presteren.
Daarnaast zijn bij een deel van deze bedrijven de verliezen aan de ene kant het gevolg van het feit
dat de opbrengsten nog niet worden ingeboekt. Ook liquide effecten die eenvoudig te verhandelen
zijn hoeven niet geherwaardeerd te worden wanneer zij in waarde stijgen, maar mogen onder
voorwaarden wel geherwaardeerd worden wanneer zij in waarde dalen tot onder de kostprijs
(aanschafwaarde). Waardestijging is doorgaans dus belast bij verkoop. Jaarlijks veranderden bij
ca. de helft van deze bedrijven de effecten in de boeken niet van waarde, terwijl – afhankelijk van
het beursjaar – bij nog een aanzienlijk deel een verlies werd ingeboekt. Vaak zijn dit
effectenportefeuilles die daarnaast weinig tot geen dividend uitkeren: 45% van deze bedrijven
rapporteert dividendinkomsten. Bij deze bedrijven lijkt kortom sprake van grote stille reserves aan
niet-verkochte effecten.
Tegelijkertijd zijn de effecten vaak gefinancierd met schuld waarover rente betaald wordt en zijn er
overige bedrijfskosten. Daarnaast heeft een groot deel van de verlieslatende effecten-bv’s

31

oudedagsvoorzieningen op de balans. Jaarlijkse toevoegingen aan de oudedagsreserve leveren ook
een aftrekpost op. Door deze combinatie ontstaan fiscale verliezen, terwijl in economische zin
(ongerealiseerde) winst wordt gemaakt wanneer effecten in waarde stijgen. Het gevolg is dat
langdurig geen belasting wordt betaald.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
Dit zijn beleggings-bv’s, doorgaans bedoeld om het vermogen van de directeurgrootaandeelhouder (dga) te beleggen. De dga zou dit vermogen ook als privépersoon kunnen
aanhouden – dan was belasting in box 3 verschuldigd geweest. Wanneer het fiscale stelsel
aanleiding geeft tot keuzes (oprichten van een bv) die bij een neutraal stelsel niet gemaakt zouden
worden, kan dat als onwenselijk worden gezien. Ook wordt box 3-belasting misgelopen.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid vanaf 2019?
In 2023 is de berekening van het voordeel uit sparen en beleggen in box 3 aangepast, waardoor de
belastingdruk op effecten in privébezit is toegenomen. Er wordt jaarlijks een forfaitair rendement in
aanmerking genomen dat beter lijkt op het gemiddelde totale rendement (dividend én
waardestijging) uit effecten. Het huidige demissionaire kabinet was van plan om vanaf 2027 de
werkelijke waardestijging (zowel gerealiseerd als ongerealiseerd) van effecten te belasten. Beide
wijzigingen kunnen tot gevolg hebben dat het aantal effecten-bv’s toeneemt, teneinde de
belastingheffing op (ongerealiseerde) waardestijging in box 3 te ontwijken.

Beleidsoverwegingen
Op dit moment is voor effecten sprake van een mismatch tussen box 3 en de vpb. Het rendement
op effecten is in box 3 jaarlijks belast (nu via een forfait, vanaf 2027 naar verwachting het
werkelijke (ongerealiseerde) rendement), terwijl de effecten voor de vpb pas bij verkoop tot
winstneming leiden. Dat geeft een prikkel om effecten in een bv onder te brengen teneinde
belastingheffing uit te stellen. Onderzocht zou kunnen worden of het mogelijk is om aan te sluiten
bij box 3 door de liquide effecten te onderscheiden van niet-liquide effecten en voor deze liquide
effecten voor te schrijven dat deze dienen te worden gewaardeerd op de actuele waarde in de vpb.

5.3 Pensioen-bv’s (6.600)
Definitie

Een pensioen-bv is een bedrijf waarvan meer dan 70% van het balanstotaal bestaat uit
pensioenvoorzieningen. Uitgezonderd zijn effecten-bv’s en kleine bedrijven die sterk in omvang zijn
gekrompen.

Cijfers 2019
Pensioen-bv’s vormen een relatief grote groep binnen de 50.000 structureel verlieslatende
bedrijven. 13% van de pensioen-bv’s is structureel verlieslatend, dat is relatief vaak.
Tabel 14: Kerncijfers van de 6.578 structureel verlieslatende pensioen-bv’s.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Vorderingen op abhouders
Overige financiële vaste
activa

Aantal
≠0
6.110
319
6.578

Bedrag
Bedrag
totaal
gemiddeld
€ 69,0 mln
€ 11.300
€ 0,9 mln
€ 2.900
€ 930,4 mln € 141.400

Bedrag
Stijging totaal
mediaan
sinds 2015
€ 5.400
-9%
€ 900
-16%
€ 99.400
-26%

3.293

€ 232,8 mln

€ 70.700

€ 37.400

-15%

1.043

€ 82,2 mln

€ 78.800

€ 45.000

-26%
32

Kortlopende vorderingen
Liquide middelen
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Oudedagsvoorzieningen
Omzet
Ontvangen rente
Ontvangen rente van dga
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten

4.874 € 222,3 mln
€ 45.600
5.639 € 417,1 mln
€ 74.000
5.498 € 145,8 mln
€ 26.500
6.543 -€ 683,3 mln -€ 104.400
6.578 € 1.454 mln € 221.000
954
€ 29,5 mln
€ 30.900
4.543
€ 10,6 mln
€ 2.300
2.244
€ 5,2 mln
€ 2.300
5.217
€ 30,1 mln
€ 5.800
2.220
€ 47,1 mln
€ 21.200

€ 17.300
€ 40.900
€ 2.000
-€ 43.200
€ 155.300
€ 2.500
€ 1.000
€ 1.300
€ 2.800
€ 12.800

-22%
-24%
-1%
78%
2%
-53%
-50%
-70%
-6%
-27%

224

€ 11,7 mln

€ 52.100

€ 6.600

-62%

5.669

€ 18,4 mln

€ 3.300

€ 1.100

-31%

Aan de cijfers valt op dat het gezamenlijke bedrag aan oudedagsvoorzieningen op de passiva-zijde
van de balans fors groter is dan alle activa tezamen: het gezamenlijke balanstotaal. In totaal heeft
80% van de structureel verlieslatende pensioen-bv’s onvoldoende middelen tegenover de
pensioenvoorziening, waardoor zij niet aan de verplichtingen dreigen te kunnen voldoen. In
werkelijkheid is dit probleem vermoedelijk nog groter, omdat de commerciële waarde van de
pensioenvoorziening vanwege de lage rentestand doorgaans hoger is dan de fiscale
balanswaarde. 35 Dit probleem was destijds één van de redenen om pensioen in eigen beheer uit te
faseren.

Wat is de reden voor structurele verliezen bij deze groep?
Pensioen-bv’s moeten op de balans geld reserveren voor de uitkering van pensioen. Jaarlijks moet
die reservering worden opgehoogd (“oprenting”) en tot 2017 werd bovendien jaarlijks extra
pensioen opgebouwd (“dotatie”). Beide toevoegingen aan de oudedagsreserve zorgen zo voor een
jaarlijkse aftrekpost op de verlies-en-winstrekening. Pensioenopbouw in een pensioen-bv is een
vorm van een omkeerregeling: net als bij het pensioen van gewone werknemers, hoeft pas bij
uitkering van het pensioen uit pensioen-bv’s belasting te worden betaald. 87% van de pensioenbv’s is niet structureel verlieslatend, omdat zij het belegde pensioenvermogen investeren en in
sommige jaren goede rendementen behalen. Als de opbrengsten relatief laag zijn, dan resulteert
echter een verlies.
Bij deze groep verlieslatende pensioen-bv’s bestaat vaak een groot deel van het balanstotaal uit
liquide middelen en/of vorderingen op de eigen directeur-grootaandeelhouder. In beide gevallen
zorgt dit voor stabiele en relatief kleine rente-inkomsten, waardoor per saldo jaarlijks een verlies
kan overblijven.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
De (financiële) situatie van pensioen-bv’s is destijds als dermate onwenselijk beschouwd dat is
besloten om pensioen in eigen beheer uit te faseren.
Opvallend aan de cijfers is het grote aantal leningen van verlieslatende pensioen-bv’s aan de eigen
dga. Ongeveer de helft van de verlieslatende pensioen-bv’s leent aan de eigen dga, waarbij in bijna
alle gevallen het uitgeleende bedrag zo groot is dat de resterende middelen onvoldoende zijn om
de pensioenverplichting te dekken. Met andere woorden: in bijna alle van de verlieslatende
situaties kan gesteld worden dat pensioenvermogen is uitgeleend aan de dga. 1.273 verlieslatende

35

Zie ook het Memorie van Toelichting van de Wet uitfasering pensioen in eigen beheer.

33

pensioen-bv’s (19% 36) lenen zelfs meer dan 70% van alle activa uit aan de dga. Op deze manier
kan de dga privé over het vermogen beschikken dat bedoeld was voor het pensioen, terwijl pas na
het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd over dit inkomen belasting hoeft te worden
betaald. Dit in tegenstelling tot gewone werknemers die pensioen opbouwen: zij kunnen uiteraard
pas over hun pensioen beschikken na pensionering.
Pensioen-bv’s moeten aan regels voldoen om te waarborgen dat het pensioenvermogen niet
geconsumeerd wordt. Wanneer pensioen-bv’s teveel dividend uitkeren aan de dga, wordt dit
aangemerkt als afkoop van de (gehele) pensioenverplichting, waarover dan alsnog belasting moet
worden betaald. Vanwege de relatief hoge commerciële waarde van de pensioenverplichting, is dat
relatief snel het geval. Het lijkt erop dat dga’s deze regel op grote schaal ontwijken door het geld
uit te lenen in plaats van uit te keren: dit wordt doorgaans niet aangemerkt als afkoop. Wel kan de
vraag worden gesteld of hier in de praktijk nog sprake is van een lening of dat dit toch als een
uitdeling gezien moet worden. De bewijslast om een dergelijke lening als uitdeling te kunnen
beschouwen ligt bij de belastinginspecteur. Dat is echter niet eenvoudig te bewijzen. Het gevolg is
dat in de praktijk niet voor het pensioen wordt gespaard, maar dat de pensioen-bv gebruikt lijkt te
worden om belastingheffing uit te stellen.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid?
De uitfasering van pensioen in eigen beheer betekent dat pensioen-bv’s op termijn ophouden te
bestaan. Wel zal dit zeer lange tijd duren: totdat het volledige pensioen uit alle bestaande
pensioen-bv’s tot uitkering is gekomen. In de tussentijd beperkt de Wet excessief lenen de
voordelen van lenen aan de eigen dga voor leningen groter dan € 700.000 (€ 500.000 met ingang
van 2024). Die grens van € 500.000 is te hoog om veel impact te hebben op aandeelhouders van
de verlieslatende pensioen-bv’s: ten hoogste 28 van de 6.578 pensioen-bv’s zouden erdoor worden
geraakt 37.

Beleidsoverwegingen
Pensioen in eigen beheer wordt reeds uitgefaseerd. De kern van bovengenoemd probleem lijkt
vooral te liggen in de mogelijkheid om te lenen van de eigen bv, waarmee regels over
dividenduitkeringen kunnen worden omzeild. Dit kan worden tegengegaan door de grens in de Wet
excessief lenen te verlagen van € 500.000 naar de grens voor de rekening courant van € 17.500
en de uitzondering voor de eigen woning te schrappen. Dit is – om andere redenen – een
aanbeveling uit het IBO Vermogensverdeling 38 (Fiche 8). Omdat de box 3-schuld van de dga blijft
bestaan, kan ook na deze maatregel het lenen van de eigen bv in sommige situaties voordelig
blijven.
Een alternatief is om leningen van de eigen bv in de fiscaliteit als uitdeling te beschouwen; een
dergelijke regel geldt in Noorwegen 39. Dit gaat verder dan het verlagen van de grens in de Wet
excessief lenen, omdat ook de box 3-schuld van de dga en de rente-inkomsten op de vordering bij
de bv dan fiscaal gezien vervallen. Die uitdeling is niet aftrekbaar van de winst. Bijgevolg voor
pensioen-bv’s is dat deze verkapte dividenduitkering, als deze te groot is, als afkoop van de
pensioenverplichting wordt gezien. Daar moet dan inkomstenbelasting over betaald worden.

Ook niet-structureel verlieslatende pensioen-bv’s lenen relatief veel aan de dga. Van deze groep leent een kleine 17% meer dan 70%
van het balanstotaal uit.
Deze 28 bedrijven hebben in totaal meer dan € 500.000 uitgeleend aan hun aanmerkelijkbelanghouders. Ook van deze 28 bedrijven is
het niet zeker of ze geraakt zouden worden door de wet, omdat er een uitzondering geldt voor leningen ten behoeve van de eigen
woning, de grens van € 500.000 per aanmerkelijkbelanghouder geldt en bovendien ook verbonden personen (zoals kinderen) tot €
500.000 kunnen lenen zonder dat dit tot een bijtelling leidt.
38
Zie het rapport en de fichebundel van het IBO Vermogensverdeling (2022).
39
Zie de Nota naar aanleiding van het verslag van de Wet excessief lenen eigen vennootschap voor een beschrijving van de Noorse
situatie.
36

37

34

5.4 Overige uitleen-bv’s (2.000)
Definitie

Het is in Nederland toegestaan dat bedrijven geld lenen aan de eigen aanmerkelijkbelanghouders de personen die meer dan 5% van de aandelen bezitten - in plaats van dat zij dit geld uitkeren als
dividend. Voor bedrijven die meer dan 70% van het balanstotaal uitlenen aan de eigen
aanmerkelijkbelanghouder(s) introduceren we een nieuw begrip: uitleen-bv. Ook veel pensioenbv’s classificeren als uitleen-bv; deze zijn ingedeeld in de voorgaande groep en vallen daarom niet
in deze groep van 1.983 bedrijven. Zeer kleine bv’s die een factor 10 in omvang zijn gekrompen,
tellen ook niet als uitleen-bv, maar als zeer kleine bv.

Cijfers 2019
In 2019 leenden 185.000 bedrijven (22% van alle bedrijven in Nederland) gezamenlijk € 61,7
miljard 40 aan de eigen aanmerkelijkbelanghouders (natuurlijke personen). Indien zij dit bedrag als
dividend hadden uitgekeerd, waren zij ruim € 15 miljard box 2-belasting verschuldigd geweest. 41
Volgens bovenstaande definitie kwalificeerden in 2019 ca. 43.000 bedrijven als uitleen-bv (ruim
5% van alle bedrijven), die gezamenlijk ongeveer € 15 miljard hadden uitgeleend aan de eigen
aanmerkelijkbelanghouders. Van deze 43.000 was 8% structureel verlieslatend. 42
Tabel 15: Kerncijfers van de 1.983 overige structureel verlieslatende uitleen-bv’s.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Vorderingen op ab-houders
Liquide middelen
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Oudedagsvoorzieningen
Omzet
Ontvangen rente
Ontvangen rente ab-houders
Betaalde rente
Personeelskosten
Overige bedrijfskosten

Aantal
≠0
1.154
22
1.983
1.983
761
1.152
1.979
205
127
575
603
787
196
1.022

Bedrag
Bedrag
totaal
gemiddeld
€ 5,7 mln
€ 5.000
€ 0,1 mln
€ 3.800
€ 175,7 mln
€ 88.600
€ 161,7 mln
€ 81.500
€ 7,8 mln
€ 10.200
€ 65,0 mln
€ 56.400
€ 55,7 mln
€ 28.200
€ 26,6 mln € 129.500
€ 2,9 mln
€ 22.600
€ 2,2 mln
€ 3.800
€ 2,2 mln
€ 3.700
€ 2,2 mln
€ 2.800
€ 4,1 mln
€ 21.100
€ 2,4 mln
€ 2.300

Bedrag Stijging totaal
mediaan
sinds 2015
€ 1.000
-7%
€ 1.300
1%
€ 18.000
-8%
€ 18.000
28%
€ 300
-59%
€ 4.800
19%
€ 10.700
-21%
€ 66.600
-40%
€ 8.100
-54%
€ 1.500
-33%
€ 1.400
-10%
€ 400
-10%
€ 11.900
-23%
€ 800
-43%

Wat is de reden voor structurele verliezen bij deze groep?
Uit de cijfers blijkt dat deze bedrijven gezamenlijk 92% van het balanstotaal hebben uitgeleend
aan de aanmerkelijkbelanghouder(s). Het uitlenen van geld aan de eigenaar(s) lijkt de enige
functie van deze bv’s. Door geld te lenen van de eigen bv kan in privé over vermogen worden
beschikt zonder box 2-belasting te betalen, anders dan bij een dividenduitkering. De vraag die rijst
is: als over die schuld een zakelijke rente wordt betaald, hoe kan de bv dan toch verlies maken?
Om die vraag te beantwoorden, splitsen we deze bedrijven op in vier groepen.

Dit is iets meer dan de € 59,4 miljard gerapporteerd in het IBO Vermogensverdeling, omdat sindsdien nog enkele aangiften van 2019
zijn binnengekomen.
Exclusief eventuele heffingskortingen.
42
Inclusief de structureel verlieslatende pensioen-bv’s die als uitleen-bv kwalificeren.
40

41

35

Geen rente en minder dan € 17.500 uitgeleend: 876 bv’s
Uit de cijfers blijkt dat 1.380 van de 1.982 bedrijven géén rente ontving van de
aanmerkelijkbelanghouder(s). Voor een deel van de bedrijven komt dit doordat zij relatief klein
zijn. 876 verlieslatende uitleen-bv’s leende minder dan € 17.500 uit aan de
aanmerkelijkbelanghouders. Bij zulke kleine bedragen kan de lening plaatsvinden via de rekening
courant zonder dat een (zakelijke) rente in aanmerking hoeft te worden genomen. 43 Bij gebrek aan
inkomsten resteert een nulresultaat of, als er wel enige kosten zijn gemaakt, een verlies. De bv
wordt hier in feite gebruikt als privérekening.
Geen rente en meer dan € 17.500 uitgeleend: 456 bv’s
Bij 456 bv’s is de vordering op ten minste één aanmerkelijkbelanghouder groter dan € 17.500,
maar wordt er volgens de belastingaangifte in 2019 toch geen enkele rente ontvangen van
aanmerkelijkbelanghouders. Dit is opmerkelijk, omdat bij een bedrag op de rekening courant of
een lening van meer dan € 17.500 over het gehele bedrag een zakelijke rente moet worden
gerekend 44. Omdat geen rente wordt ontvangen, maken deze bedrijven ook geen winst. Mogelijk
speelt hier mee dat het handhaven van het zakelijkheidsprincipe voor dergelijke leningen een
arbeidsintensief toezichtsproces is voor de Belastingdienst; niet iedere lening kan worden
gecontroleerd en de kans op succes is beperkt doordat de bewijslast bij de inspecteur ligt.
Wel rente ontvangen en gefinancierd met vreemd vermogen: 539 bv’s
Bij deze bv’s was naast het inkomen uit de vorderingen ook sprake van een kostenpost, omdat een
deel van het uitgeleende geld van een derde was geleend. Hoewel gemiddeld genomen de
vorderingen op de aanmerkelijkbelanghouder(s) ongeveer 2,5 keer zo groot waren als de schulden
bij derden, was de betaalde rente over de schulden hóger dan de ontvangen rente op de
vorderingen (zie figuur). Per saldo resteert dan een verlies.

Uitleen-bv's met vreemd vermogen en ontvangen rente op
vordering
Rente
gemiddeld

Vordering
aanmerkelijkbelanghouders

Bedrag einde
boekjaar gem.

€0

Vreemd
vermogen

Balanstotaal

€ 50.000

€ 100.000

€ 150.000

€ 200.000

Het lijkt erop dat het rentepercentage op de schulden bij derden in veel gevallen (fors) hoger was
dan het rentepercentage dat werd gerekend aan de aanmerkelijkbelanghouder(s). Het zou kunnen
dat een deel van de lening hier verliep via de rekening courant, waardoor op dat deel geen rente
werd betaald. Ook is het niet uitgesloten dat het verschil in rentepercentage deels te maken heeft
met verschil in de voorwaarden van de lening, zoals de looptijd en het moment van afsluiten. Het
verschil is echter zo groot dat hier opnieuw de vraag rijst in hoeverre het zakelijkheidsprincipe is
nageleefd.
Een hoge rente op de schuld bij de derde partij en een (onzakelijke) lagere rente op de vordering
bij de aanmerkelijkbelanghouder heeft tot gevolg dat de aanmerkelijkbelanghouder via de bv kan
lenen bij een derde (bijvoorbeeld een bank) op zo’n manier dat de bv een aftrekpost (saldo van
rente) krijgt, waardoor deze verlies maakt en geen vpb betaald hoeft te worden.

Verzamelbesluit resultaat uit overige werkzaamheden. Besluit van 29 november 2021, nr. 2021-15229, stcrt. 2021, 48048.
Onderzocht is of deze bedrijven het invulvakje voor de rente-inkomsten uit de vordering op de aanmerkelijkbelanghouder per abuis
leeg hebben gelaten terwijl eigenlijk wel rente is ontvangen, maar dat lijkt niet het geval: uit de verlies- en winstrekening blijkt dat al
deze bedrijven überhaupt geen rente-inkomsten uit vorderingen (op de aanmerkelijkbelanghouders of op derden) hebben en ook geen
overige opbrengsten hebben. Bedrijven die wel overige opbrengsten of rente-inkomsten uit (andere) vorderingen hadden, zijn niet
meegeteld in deze groep.
43
44

36

De overige bv’s: 111
Deze bv’s ontvingen wel rente van de aanmerkelijkbelanghouder(s), maar hadden geen vreemd
vermogen. Hier is het verlies het gevolg van overige kosten, zoals personeelskosten of dotatie aan
een oudedagsreserve.

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
In het IBO Vermogensverdeling wordt ook aandacht besteed aan lenen van de eigen bv. De
auteurs schrijven daarover het volgende: “Lenen van de eigen bv draagt niet bij aan de
investeringscapaciteit of liquiditeitspositie van de onderneming. Het is daarmee zeer aannemelijk
dat uitstel van belastingheffing het belangrijkste motief vormt bij dergelijke leningen. Het is
onwenselijk deze vorm van arbitrage te faciliteren. Daarnaast is er een risico op afstel van
belastingheffing, wanneer de schuld niet meer kan worden terugbetaald.”
Er is dus sprake van een ongewenste situatie, waarbij de huidige wet- en regelgeving in theorie
mogelijkheden biedt om de onzakelijke elementen ervan aan te pakken. Echter, deze
mogelijkheden zijn uitvoeringstechnisch te complex: het vergt veel capaciteit van de
Belastingdienst om toe te zien op zakelijkheid bij leningen van bv’s aan hun eigen
aanmerkelijkbelanghouders. Het is aan de inspecteur om te bewijzen dat er sprake is van een
onzakelijke situatie; dat blijkt in de praktijk ingewikkeld.

Beleidsoverwegingen
Ook op deze bedrijven heeft de Wet excessief lenen bij de eigen vennootschap weinig tot geen
impact, omdat de grens van € 500.000 te hoog ligt: slechts 49 van deze 1.983 bedrijven leent
meer dan € 500.000 uit aan aanmerkelijkbelanghouders 45. Hier kan gedacht worden aan de
beleidsoverwegingen genoemd bij de pensioen-bv’s teneinde leningen aan de eigen
aanmerkelijkbelanghouder te beperken.

45
Ook van deze 49 bedrijven is het niet zeker of ze geraakt zouden worden door de wet, omdat er een uitzondering geldt voor leningen
ten behoeve van de eigen woning, de grens van € 500.000 per aanmerkelijkbelanghouder geldt en bovendien ook verbonden personen
(zoals kinderen) tot € 500.000 kunnen lenen zonder dat dit tot een bijtelling leidt.

37

6. Overige bedrijven nationale indicatie
Dit zijn de niet eerder geclassificeerde bedrijven waarbij er een indicatie is dat het verlies te maken
heeft met de wijze waarop ons nationale vpb-stelsel is ingericht, bijvoorbeeld omdat rente
aftrekbaar is.

Subgroepen
•

Nationale holdings en vergelijkbare bedrijven (7.500). Dit zijn holdings van Nederlandse
bedrijven en Nederlandse bedrijven die (net) niet kwalificeren als holding, maar dezelfde
oorzaken voor de verliezen kenden.

•

Bedrijven waarbij fiscale faciliteiten de belangrijkste oorzaak voor de verliezen zijn 46 (150).
Deze bedrijven maken veel gebruik van fiscale faciliteiten, voornamelijk de KIA, de EIA en
de MIA. De faciliteiten verlagen de belastbare winst, waardoor zij structureel verlieslatend
waren.

•

Bedrijven waarbij betaalde rente de belangrijkste oorzaak voor de verliezen is (1.400).
Deze bedrijven hadden in ten minste één jaar een winstgevende bedrijfsvoering, maar
leden verlies voornamelijk vanwege rentelasten.

•

Bedrijven waarbij afschrijvingen de belangrijkste oorzaak voor de verliezen zijn (1.400).
Deze bedrijven hadden in ten minste één jaar een winstgevende bedrijfsvoering, maar
leden verlies voornamelijk vanwege afschrijvingen.

•

Overige bedrijven met een positief ebitda. Deze bedrijven hadden in ten minste één jaar
een winstgevende bedrijfsvoering. Dit kwam door een combinatie van afschrijvingen en
rentelasten (393).

Beleidscontext
De belangrijkste recente maatregel die impact heeft op deze bedrijven is de eerder genoemde
earningsstrippingmaatregel, ingevoerd in 2019. Voor grote bedrijven beperkt deze maatregel onder
voorwaarden de rente die kan worden afgetrokken.
Per 2019 is bovendien de afschrijving op gebouwen in eigen gebruik beperkt. Voor die afschrijving
gold een bodemwaarde van 50% van de WOZ-waarde; dat is verhoogd naar 100% van de WOZwaarde. Daarbij gold een overgangsregeling. Als een gebouw vóór 1 januari 2019 in gebruik was
genomen, dan mocht er nog tot 3 jaar lang op worden afgeschreven met een bodemwaarde van
50% van de WOZ-waarde.

6.1 Nationale holdings en vergelijkbare bedrijven (7.500)
Definitie

Dit zijn bedrijven niet eerder gecategoriseerde bedrijven zonder internationale indicatie, waarvoor
geldt dat zij in 2019 ofwel kwalificeerden als holding, ofwel dat de deelnemingsvrijstelling de
belangrijkste oorzaak van de verliezen was. Een bedrijf kwalificeert als holding wanneer de omvang
van deelnemingen en vorderingen op gelieerde ondernemingen 47 gezamenlijk meer dan 70% van
het balanstotaal beslaan. We zeggen dat de deelnemingsvrijstelling de belangrijkste oorzaak van
de verliezen is, wanneer het bedrijf zonder de deelnemingsvrijstelling niet structureel verlieslatend
was geweest en bovendien sinds 2010 de omvang van de deelnemingsvrijstelling groter was dan
de omvang van een eventueel negatief rentesaldo, dan de afschrijvingen en dan de overige fiscale
aftrekposten en vrijstellingen. Het tweede soort bedrijven kwalificeert volgens de genoemde
definitie (net) niet als holding, maar is daarmee wel vergelijkbaar.

46
47

De deelnemingsvrijstelling en de objectvrijstelling voor buitenlandse inrichtingen tellen niet als fiscale faciliteit.
Dit zijn de vorderingen op gelieerde partijen, exclusief de vorderingen op de eigen aanmerkelijkbelanghouders.

38

Cijfers 2019
Dit is de grootste groep structureel verlieslatende bedrijven qua aantal. Qua balanstotaal zijn deze
bedrijven echter beduidend kleiner dan internationale holdings en doorstroomvennootschappen,
zowel tezamen als gemiddeld. Er is in relatief weinig gevallen sprake van omzet of
personeelskosten. De categorie “overige financiële vaste activa” is opvallend groot. Deze bestaat
hier grotendeels uit deelnemingen met een belang van meer dan 5%, die de bedrijven ook onder
de post “deelnemingen” hadden kunnen invullen in het aangifteformulier.
Tabel 16: Kerncijfers van de 7.472 structureel verlieslatende nationale holdings en vergelijkbare
bedrijven.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op gelieerde
partijen
Overige financiële vaste
activa
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Overige bedrijfskosten
Bijtelling earningsstripping
Deelnemingsvrijstelling

Aantal
≠0
6.063
330
7.472
6.191

Bedrag totaal
€ 160,2 mln
€ 16,0 mln
€ 90.211 mln
€ 39.746 mln

3.858

€ 1.618 mln

633
6.563
7.439
938
2.213
4.841
801
5.110
10
3.725

€ 46.890 mln
€ 17.811 mln
€ 71.976 mln
€ 218 mln
€ 28 mln
€ 925 mln
€ 69 mln
€ 543 mln
€ 8 mln
€ 11.606 mln

Bedrag
Bedrag Stijging totaal
gemiddeld
mediaan
sinds 2015
€ 26.400
€ 1.900
18%
€ 48.600
€ 4.100
118%
€ 12.073.200 € 174.900
51%
€ 6.420.000 € 106.700
30%
€ 419.500

€ 33.100

-37%

€ 74.076.500 € 54.300
€ 2.713.800 € 34.700
€ 9.675.400 € 69.700
€ 232.000 € 30.000
€ 12.800
€ 1.300
€ 191.000
€ 800
€ 85.800 € 32.600
€ 106.300
€ 1.400
€ 812.900 € 611.300
€ 3.115.800 € 35.800

86%
27%
59%
-25%
-85%
23%
2%
5%
n.v.t.
263%

Wat is de reden voor structurele verliezen bij deze groep?
Bij deze holdings is veel gevallen sprake van een asymmetrie: de deelnemingswinsten zijn
vrijgesteld, omdat deze al bij de dochter zijn belast, terwijl kosten (rente, personeelskosten,
huisvestingskosten en dergelijke) wel aftrekbaar zijn. Een aanzienlijk deel van de holdings
ontvangt bovendien geen deelnemingswinsten van hun dochters, of niet in ieder jaar. Een grote
kostencomponent zijn rentekosten van schulden waarmee deelnemingen zijn gefinancierd.
Daarnaast waren er holdings met vooral vorderingen op gelieerde partijen op de balans. In al deze
gevallen overstegen de (rente)kosten de inkomsten.
In nationale situaties zijn de winsten bij de dochterbedrijven ook in Nederland belast. In veel
gevallen kunnen de holding en de dochterbedrijven samen aangifte doen als fiscale eenheid,
waardoor winsten van de dochter en verliezen van de holding kunnen worden verrekend.
In deze gevallen is echter niet met alle dochterbedrijven een fiscale eenheid gevormd, waardoor de
aangifte nog steeds gekwalificeerd is als holding of daarmee vergelijkbaar was. Bedrijven kunnen
niet altijd met al hun dochters een fiscale eenheid vormen, bijvoorbeeld wanneer sprake is van een
joint venture of er is geïnvesteerd in minderheidsaandelen.

39

Is hier sprake van een ongewenste situatie?
De verliezen bij de holding kunnen in deze gevallen niet worden verrekend met winsten van de
(Nederlandse) dochterbedrijven. Dat is een extra opbrengst voor de Nederlandse schatkist ten
opzichte van de situatie waarbij dit verlies wel zou kunnen worden verrekend. Voor de betreffende
bedrijven is dat een nadeel.

Wat is de impact van (voorgenomen) beleid?
De earningsstrippingmaatregel beperkt de aftrek van betaalde rente bij grote bedrijven. Van de
structureel verlieslatende bedrijven in deze categorie leidde dat bij 10 bedrijven tot een
aftrekbeperking van in totaal € 8 miljoen, hoewel zij nog steeds verlies maakten. Er zijn geen
nationale holdings die in 2019 winst maakten vanwege de earningsstrippingmaatregel en zonder
deze maatregel structureel verlieslatend zouden zijn geweest. Op deze holdings heeft de
earningsstrippingmaatregel dus relatief weinig impact. Dat komt voornamelijk doordat het
rentesaldo in bijna alle gevallen onder de grens van € 1 miljoen ligt.

6.2 Bedrijven verlieslatend vanwege fiscale faciliteiten
(150)
Definitie

Dit zijn bedrijven die zonder fiscale faciliteiten niet structureel verlieslatend zouden zijn geweest en
waarbij bovendien tussen 2010 en 2019 de aftrek en vrijstelling door fiscale faciliteiten groter was
dan het rentesaldo (indien negatief), de afschrijvingen en de deelnemingsvrijstelling. Ten behoeve
van dit onderzoek is een ruime definitie van fiscale faciliteit gekozen, zodat elke fiscale ingreep die
de grondslag verlaagt meetelt. Dat zijn:
•

De bosbouwvrijstelling en de landbouwvrijstelling;

•

De kwijtscheldingswinstvrijstelling;

•

Overige vrijstellingen, zoals de winst uit (af)splitsing of juridische fusie en de vrijgestelde
voordelen overheidsondernemingen;

•

De aftrek fictieve personeelskosten voor instellingen van sociaal of algemeen belang;

•

De aftrek van de winst van een Anbi behaald met kenbaar fondswervende activiteiten;

•

De tonnageregeling;

•

De investeringsregelingen (EIA, MIA, VAMIL en KIA);

•

De fiscale reserves (kostenegalisatiereserve, herinvesteringsreserve, belaste
compartimenteringsreserve, coronareserve 48, overige fiscale reserves);

•

De innovatiebox;

•

De liquidatie- en stakingsverliesregeling.

Cijfers 2019
Uit dit kleine aantal van 145 blijkt dat fiscale faciliteiten slechts beperkt bijdragen aan het aantal
structureel verlieslatende bedrijven.
10 van deze bedrijven waren fiscale beleggingsinstellingen (fbi’s), met een gezamenlijk
balanstotaal van € 1,9 miljard. Fbi’s betalen onder voorwaarden een 0%-tarief voor de
vennootschapsbelasting. Zij kunnen een herbeleggingsreserve vormen om te voorkomen dat zij
winsten bij verkoop van bijvoorbeeld effecten direct moeten uitkeren aan de aandeelhouders. Dit
valt onder de “overige fiscale reserves”, waardoor deze fbi’s in deze groep ingedeeld. Fbi’s zijn
vanwege het 0%-tarief minder interessant voor deze analyse. In onderstaande tabel en analyse
zijn deze fbi’s weggelaten, ook omdat zij de statistieken sterk beïnvloeden (het balanstotaal van
deze 10 bedrijven is een veelvoud van het balanstotaal van de overige 135 bedrijven tezamen).

48

De coronareserve is een tijdelijke reserve ingevoerd in 2019.

40

Tabel 17: Kerncijfers van de 145 bedrijven die structureel verlieslatend waren vanwege fiscale
faciliteiten.

Aantal
≠0

Bedrag
totaal

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

Stijging totaal
sinds 2015

Verlies

91

€ 33 mln

€ 0,4 mln

€ 13.000

307%

Positief ebitda

70

€ 19 mln

€ 0,3 mln

€ 14.000

109%

Balanstotaal

145

€ 233 mln

€ 1,7 mln

€ 301.000

44%

Liquide middelen

118

€ 54 mln

€ 0,5 mln

€ 37.000

63%

Kortlopende vorderingen

125

€ 58 mln

€ 0,5 mln

€ 84.000

63%

Materiële vaste activa

88

€ 102 mln

€ 1,2 mln

€ 55.000

142%

Vreemd vermogen

130

€ 155 mln

€ 1,2 mln

€ 177.000

46%

Eigen vermogen

133

€ 58 mln

€ 0,4 mln

€ 59.000

17%

Omzet

95

€ 184 mln

€ 1,9 mln

€ 145.000

47%

Personeelskosten

60

€ 33 mln

€ 0,5 mln

€ 78.000

61%

Een aantal fiscale faciliteiten wordt door de bedrijven niet jaarlijks gebruikt. Daarom is het
inzichtelijker om de gebruikte fiscale faciliteiten door de jaren heen bij elkaar op te tellen, in plaats
van de cijfers over 2019 te tonen. Onderstaande Tabel 18 toont cijfers over gebruik van de fiscale
faciliteiten, geaggregeerd over de belastingjaren 2010-2019.
Tabel 18: Het gebruik van fiscale faciliteiten door structureel verlieslatende bedrijven in deze subgroep.

Geaggregeerd 2010-2019
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
Kostenegalisatiereserve
Herinvesteringsreserve
Coronareserve en
overige fiscale reserves
Liquidatie- en
stakingsverliesregeling
Kwijtscheldingswinstvrijstelling
Overige vrijstellingen

Aantal
bedrijven

61
12
11
20

Bedrag
totaal

€ 1,1 mln
€ 17 mln
€ 9 mln
€ 7 mln

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

30

€ 32 mln

€ 1,1 mln

€ 451.000

11
14

€ 14 mln
€ 12 mln

€ 1,3 mln
€ 831.000

€ 150.000
€ 168.000

€ 18.000
€ 140.000
€ 82.000
€ 338.000

€ 13.000
€ 90.000
€ 26.000
€ 77.000

Noot: Alleen fiscale faciliteiten die door ten minste 10 bedrijven gebruikt zijn, zijn getoond. Bij de reserves zijn bij “bedrag” de
totale toevoegingen aan de reserve weergegeven, zonder aftrek van de onttrekkingen.

Duiding
Deze groep bedrijven is apart uitgelicht om de rol van fiscale faciliteiten op verlieslatende bedrijven
in kaart te brengen. Die rol blijkt beperkt. Een aantal kleine bedrijven lijkt voornamelijk
verlieslatend vanwege het gebruik van de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek. Bij 30 grotere
bedrijven speelt de liquidatie- en stakingsverliesregeling een belangrijke rol. De voorwaarden voor
de liquidatie- en stakingsverliesregeling zijn in 2021 sterk aangescherpt, waardoor de budgettaire
omvang uiteindelijk naar verwachting met ongeveer een derde zal afnemen 49. Sindsdien zal het
aantal bedrijven dat verlieslatend is als gevolg van deze regeling vermoedelijk ook dalen.
Een deel van de faciliteiten kwalificeert als fiscale regeling. Fiscale regelingen zijn alleen te
rechtvaardigen als deze doeltreffend en doelmatig zijn en (nog steeds) het maatschappelijk belang
dienen. Een overzicht van de doelen, de doeltreffendheid en de doelmatigheid van fiscale
Zie Bijlage 9 van de Miljoenennota 2022 voor de budgettaire omvang van de regeling in 2021 en het Memorie van Toelichting van het
Belastingplan 2021 voor de budgettaire opbrengst van de maatregel.
49

41

regelingen kan, voor zover bekend, worden gevonden in het Ambtelijk rapport fiscale regelingen
(2023) 50. In Bijlage 9 van de Miljoenennota zijn een evaluatieagenda en het budgettaire beslag van
een aantal regelingen gepresenteerd.

6.3 Bedrijven verlieslatend vanwege rente (1.400)
Definitie

Dit zijn bedrijven met in ten minste één jaar een positief ebit; dat wil zeggen dat zij zonder het
saldo van ontvangen en betaalde rente in ten minste één jaar wel winstgevend waren. Bovendien
was, opgeteld over 2010 – 2019, het saldo van ontvangen en betaalde rente groter dan de omvang
van de deelnemingsvrijstelling, de fiscale faciliteiten en de afschrijvingen, waardoor gesteld kan
worden dat betaalde rente de belangrijkste oorzaak voor de verliezen was.

Cijfers 2019
Tabel 19: Kerncijfers van de 1.399 bedrijven die structureel verlieslatend waren vanwege rente.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal

Deelnemingen

Overige financiële vaste
activa
Kortlopende vorderingen
Materiële vaste activa
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Bijtelling earningsstripping

Aantal
Bedrag
≠0
totaal
1.083 € 0,2 mld
637 € 0,2 mld
1.399 € 26,4 mld

Bedrag
gemiddeld
€ 0,2 mln
€ 0,4 mln
€ 18,9 mln

Bedrag
Stijging totaal
mediaan
sinds 2015
€ 15.100
-97%
€ 13.000
6%
€ 356.900
17%
€ 22.600

-53%

212 € 13,7 mld

€ 64,5 mln

€ 100.900

17%

1.223 € 2,9 mld
716 € 6,3 mld
1.358 € 26,1 mld
1.343 -€ 0,2 mld
953 € 2,2 mld
458 € 0,1 mld
1.241 € 1,2 mld
345 € 0,2 mld

€ 2,4 mln
€ 8,8 mln
€ 19,2 mln
-€ 0,2 mln
€ 2,3 mln
€ 0,2 mln
€ 0,9 mln
€ 0,7 mln

€ 51.800
€ 349.100
€ 560.500
-€ 61.800
€ 97.200
€ 2.100
€ 16.300
€ 62.900

63%
2%
28%
-112%
-14%
-37%
48%
23%

248

€ 0,5 mld

€ 2,2 mln

495

€ 1,7 mld

€ 3,4 mln

€ 110.200

-4%

1.233
43

€ 0,7 mld
€ 0,4 mld

€ 0,5 mln
€ 8,2 mln

€ 14.400
€ 1.689.400

-11%
n.v.t.

Noot: De totalen en gemiddeldes in bovenstaande tabel worden vertekend door een zeer klein
aantal grote bedrijven.

Duiding
Deze bedrijven zijn voor een groot deel gefinancierd met vreemd vermogen. Hoewel deze bedrijven
in sommige jaren wel een positief bedrijfsresultaat laten zien, resteert als gevolg van
rentebetalingen (in combinatie met andere kosten) ieder jaar een verlies. Deels zijn dit bedrijven
die zijn gefinancierd met leningen van het moederbedrijf; op groepsniveau is dan geen sprake van
een structurele verliessituatie. Vermoedelijk konden de overige bedrijven blijven bestaan, omdat
investeerders vanwege het positieve ebitda nog voldoende aanleiding zagen om financiering te
blijven verlenen. Bovendien was in de onderzoeksperiode de rente laag. Het is niet onwaarschijnlijk

50

Het Ambtelijk rapport fiscale regelingen is hier te vinden.

42

dat een deel van deze bedrijven vanwege de recent gestegen rente alsnog in de problemen is
gekomen.
Dit zijn relatief vaak bedrijven die omzet realiseren. Met het vreemd vermogen zijn door de helft
van deze bedrijven relatief veel materiële vaste activa (zoals gebouwen, terreinen, machines en
installaties) gefinancierd: 716 bedrijven zijn verantwoordelijk voor 25% van de materiële vaste
activa van alle structureel verlieslatende bedrijven samen.
De earningsstrippingmaatregel heeft het aantal grote bedrijven in deze groep doen afnemen en het
gezamenlijke verlies bij de resterende bedrijven sterk verminderd. Het is een bekend gegeven dat
winstbelastingen, zoals de Nederlandse vennootschapsbelasting, financiering met vreemd
vermogen bevoordelen ten opzichte van financiering met eigen vermogen, omdat rente aftrekbaar
is maar dividend niet. 51 In 2019 is de earningsstrippingmaatregel ingevoerd, mede met als doel
om (voor grote bedrijven) deze fiscale prikkel tot financiering met vreemd vermogen te
verminderen. Juist bij bedrijven gefinancierd met zoveel vreemd vermogen, grijpt earningsstripping
aan. Bij 43 van deze verlieslatende bedrijven is dat het geval, met een gezamenlijke
aftrekbeperking van € 354 miljoen. Dit is een klein aantal, omdat de rest van de bedrijven te klein
is om de grens in de maatregel van een rentesaldo van € 1 miljoen te overstijgen. Dit is een
relatief grote bijtelling in vergelijking met het totale verlies van € 174 miljoen dat resteert. Deze 43
bedrijven maakten ondanks de aftrekbeperking wel nog steeds verlies. Omdat de
earningsstrippingmaatregel in 2019 is ingevoerd, zal bij andere grotere bedrijven de maatregel tot
gevolg hebben gehad dat er in 2019 géén verlies is gemaakt, waardoor deze niet als structureel
verlieslatend zijn gekwalificeerd. Ter indicatie: er waren nog eens 19 grote bedrijven (met een
gemiddeld balanstotaal van € 569 miljoen per bedrijf) met veel vreemd vermogen (meer dan 70%
van het balanstotaal), die geen start-up waren en ieder jaar sinds 2010 verlies maakten, behalve
in 2019, waar zij vanwege de earningsstrippingmaatregel wel winst maakten. Bij deze bedrijven
was sprake van een gezamenlijke renteaftrekbeperking (earningsstripping) van € 290 miljoen.

6.4 Bedrijven verlieslatend vanwege afschrijvingen (1.400)
Definitie

Dit zijn bedrijven die zonder de afschrijvingen in ten minste één jaar wel winstgevend waren.
Bovendien waren, opgeteld over 2010 – 2019, de afschrijvingen groter dan de omvang van de
deelnemingsvrijstelling, de fiscale faciliteiten en het rentesaldo, waardoor gesteld kan worden dat
afschrijvingen de belangrijkste oorzaak voor de verliezen waren.

Cijfers 2019
Tabel 20: Kerncijfers van de 1.430 bedrijven die structureel verlieslatend waren vanwege afschrijvingen.
Aantal
≠0

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Materiële vaste activa
Immateriële vaste activa
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
51

Bedrag
totaal

1.208 € 0,3 mld
642 € 0,6 mld
1.430 € 13,8 mld
1.159 € 10,0 mld
364 € 0,7 mld
1.386 € 7,7 mld
1.410 € 5,9 mld
1.145 € 3,9 mld
422 € 0,1 mld

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

€ 0,2 mln
€ 0,9 mln
€ 9,6 mln
€ 8,6 mln
€ 2,1 mln
€ 5,5 mln
€ 4,2 mln
€ 3,4 mln
€ 0,2 mln

€ 24.900
€ 24.000
€ 249.700
€ 84.500
€ 67.900
€ 302.400
-€ 22.700
€ 222.500
€ 1.500

Stijging totaal
sinds 2015

46%
388%
16%
10%
48%
25%
6%
72%
405%

Zie Artikel 10, eerste lid, onderdeel a, Wet op de vennootschapsbelasting 1969.

43

Betaalde rente
Afschrijvingen 52
Afschrijvingen gebouwen
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Bijtelling earningsstripping

1.105
1.225
280
769

€ 0,3 mld
€ 0,7 mld
€ 0,1 mld
€ 0,9 mld

€ 0,3 mln
€ 0,6 mln
€ 0,3 mln
€ 1,2 mln

€ 6.600
€ 22.700
€ 20.500
€ 143.200

72%
144%
76%
57%

766

€ 1,5 mld

€ 2,0 mln

€ 117.600

40%

1.298
8

€ 1,1 mld
€ 0,0 mld

€ 0,8 mln
€ 4,7 mln

€ 54.000
€ 3.677.300

45%
n.v.t.

Duiding
Deze 1.430 bedrijven vertegenwoordigen 2,9% van de verlieslatende bedrijven qua aantal en 1,6%
qua balanstotaal. Een groot deel van de bedrijvigheid in termen van omzet (21%) en
personeelskosten (27%) van de verlieslatende bedrijven samen concentreert zich echter bij deze
groep. Deze bedrijven bezitten in het bijzonder relatief veel materiële vaste activa (38% van de
verlieslatende bedrijven samen). Op deze vaste activa wordt vaak afgeschreven. Die afschrijving
komt bovenop de relatief hoge kosten van voorraden, overige kosten en betaalde rente, waardoor
een verlies resteert.
De impact van de verhoging van de bodemwaarde voor niet-verhuurd onroerend goed naar 100%
van de WOZ-waarde is vanwege de overgangsregeling nog nauwelijks te zien in bovenstaande
cijfers. In 2019 was 11% van het bedrag aan afschrijvingen bij deze groep een afschrijving op een
gebouw of terrein, bij 280 bedrijven. Als gevolg van deze maatregel zal een deel van deze 280
bedrijven in de toekomst mogelijk niet meer verlieslatend zijn.

6.5 Overige bedrijven met minstens eenmaal een positief
ebitda (400)
Definitie

Dit zijn bedrijven met in ten minste één belastingjaar een positief ebitda, die nog niet in
bovengenoemde groepen konden worden ingedeeld.

Cijfers 2019
Tabel 21: Kerncijfers van de 395 overige structureel verlieslatende bedrijven met minstens eenmaal een
positief ebitda.

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Materiële vaste activa
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Afschrijvingen

52

Aantal Bedrag
Bedrag
Bedrag
Stijging totaal
≠0
totaal
gemiddeld mediaan
sinds 2015
358 € 0,1 mld € 0,3 mln
€ 34.200
71%
127 € 0,0 mld € 0,1 mln
€ 4.900
-28%
395 € 1,0 mld € 2,6 mln € 164.200
-10%
276 € 0,7 mld € 2,5 mln
€ 52.600
-18%
383 € 1,6 mld € 4,2 mln € 380.000
18%
386 -€ 0,6 mld -€ 1,5 mln -€ 125.700
163%
303 € 0,4 mld € 1,2 mln € 136.800
62%
104 € 0,0 mld € 0,0 mln
€ 1.800
164%
335 € 0,1 mld € 0,2 mln
€ 8.800
73%
273 € 0,0 mld € 0,1 mln
€ 13.400
100%

Niet bij al deze bedrijven was in 2019 nog steeds sprake van afschrijvingen.

44

Afschrijvingen
gebouwen
Personeelskosten
Kosten van voorraden
en uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten

52
201

€ 0,0 mld
€ 0,1 mld

€ 0,0 mln
€ 0,6 mln

€ 11.800
€ 111.000

179%
104%

219
358

€ 0,1 mld
€ 0,1 mld

€ 0,7 mln
€ 0,4 mln

€ 99.300
€ 32.600

46%
77%

Duiding
Meestal is hier sprake van een combinatie van kosten, afschrijvingen en rentelasten, waardoor
jaarlijks een verlies resteert. Net zoals bij de vorige twee groepen, hadden investeerders
vermoedelijk voldoende vertrouwen in deze bedrijven om ze te blijven financieren. Dit zijn
doorgaans bedrijven die omzet maken, waarbij een groot deel van het balanstotaal bestaat uit
materiële vaste activa (hier voornamelijk machines en installaties). Deze bedrijven zijn met veel
vreemd vermogen gefinancierd en hebben een fors negatief eigen vermogen.

45

7. Overige bedrijven met een negatief ebitda
Dit zijn resterende bedrijven met ieder jaar een negatief ebitda. Ook de bedrijfsvoering was hier
structureel verlieslatend.

Subgroepen
Deze bedrijven zijn onder te verdelen in de volgende twee subgroepen.
•

Omzetgroeiers (660). Dit zijn bedrijven die sinds 2015 in omzet zijn verdubbeld, maar
desalniettemin jaarlijks een negatief ebitda hadden.

•

Overige bedrijven met een negatief ebitda (4.600). Bij de bedrijven in deze restcategorie
kan geen eenduidige verklaring voor de verliezen worden gegeven.

7.1 Omzetgroeiers met negatief ebitda (660)
Definitie

Omzetgroeiers met negatief ebitda zijn de resterende bedrijven met ieder jaar een negatief ebitda,
die sinds 2015 in omzet zijn verdubbeld en bovendien personeel in dienst hebben.

Cijfers 2019
Tabel 22: Kerncijfers van de 657 structureel verlieslatende omzetgroeiers met negatief ebitda.
Aantal
≠0

Verlies
Positief ebitda
Balanstotaal
Overige financiële
vaste activa
Kortlopende
vorderingen
Liquide middelen
Materiële vaste activa
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Afschrijvingen
Personeelskosten
Kosten van voorraden
en uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten

Bedrag
totaal

Bedrag
gemiddeld

Bedrag
mediaan

Stijging totaal
sinds 2015

653
0
657

€ 0,5 mld
€0
€ 1,7 mld

€ 0,8 mln
€0
€ 2,6 mln

€ 196.600
€0
€ 367.000

233%
0%
258%

118

€ 0,2 mld

€ 1,3 mln

€ 20.600

541%

651

€ 0,3 mld

€ 0,5 mln

€ 97.900

328%

632 € 0,6 mld
571 € 0,3 mld
657 € 1,9 mld
657 -€ 0,2 mld
657 € 1,3 mld
215 € 0,0 mld
615 € 0,0 mld
580 € 0,1 mld
656 € 0,4 mld

€ 0,9 mln
€ 29.300
€ 0,5 mln
€ 25.500
€ 2,9 mln € 741.600
-€ 0,3 mln -€ 246.500
€ 2,0 mln € 401.500
€ 0,0 mln
€ 1.400
€ 0,1 mln
€ 16.200
€ 0,1 mln
€ 16.500
€ 0,7 mln € 227.000

481%
146%
343%
-543%
961%
117%
357%
450%
495%

540

€ 0,9 mld

€ 1,6 mln

€ 201.700

890%

653

€ 0,4 mld

€ 0,6 mln

€ 172.900

395%

Duiding
De groei in omzet en de lage rente kunnen een reden zijn geweest voor investeerders en financiers
om vertrouwen te houden in deze bedrijven en te blijven investeren. Deze bedrijven zijn
gefinancierd met veel vreemd vermogen (75% heeft meer vreemd vermogen dan activa op de
balans), maar zinj voornamelijk verlieslatend vanwege hoge andere kosten (vermoedelijk omdat de
rente laag was). Dit doet vermoeden dat er nog grote investeringen en uitgaven aan bijvoorbeeld
marketing worden gedaan om het bedrijf van de grond te krijgen. Ook zijn de personeelskosten

46

relatief hoog. De bedrijven worden gekenmerkt door een hoge omzet ten opzichte van het
balanstotaal (75%).

7.2 Resterende bedrijven met negatief ebitda (4.600)
Definitie

Er is een restgroep van bedrijven (met jaarlijks een negatief ebitda) die nog niet ingedeeld zijn. Dit
zijn de resterende bedrijven met negatief ebitda.

Cijfers 2019
Tabel 23: Kerncijfers van de 4.634 resterende structureel verlieslatende bedrijven met negatief ebitda.

Verlies

Positief ebitda

Balanstotaal
Deelnemingen
Vorderingen op gelieerde
partijen
Overige financiële vaste
activa
Kortlopende vorderingen
Liquide middelen
Materiële vaste activa
Immateriële vaste activa
Voorraden
Vreemd vermogen
Eigen vermogen
Winstreserves
Omzet
Ontvangen rente
Betaalde rente
Afschrijvingen
Personeelskosten
Kosten van voorraden en
uitbesteed werk
Overige bedrijfskosten
Deelnemingsvrijstelling

Aantal
≠0
3.379

Bedrag
Bedrag
totaal
gemiddeld
€ 0,5 mld € 0,2 mln

Bedrag
Stijging totaal
mediaan
sinds 2015
€ 7.000
20%

0

€0

€0

€0

0%

4.634
884

€ 5,8 mld
€ 0,3 mld

€ 1,3 mln
€ 0,4 mln

€ 81.000
€ 10.000

-19%
-89%

2.209

€ 0,7 mld

€ 0,3 mln

€ 26.300

21%

698

€ 1,8 mld

€ 2,6 mln

€ 61.900

44%

3.938
3.014
1.242
510
680
3.838
4.586
4.007
1.089
1.200
2.633
975
822

€ 1,1 mld
€ 0,6 mld
€ 0,8 mld
€ 0,7 mld
€ 0,3 mld
€ 4,9 mld
€ 0,7 mld
-€ 5,9 mld
€ 0,6 mld
€ 0,1 mld
€ 0,1 mld
€ 0,1 mld
€ 0,2 mld

€ 0,3 mln
€ 0,2 mln
€ 0,6 mln
€ 1,4 mln
€ 0,4 mln
€ 1,3 mln
€ 0,2 mln
-€ 1,5 mln
€ 0,6 mln
€ 0,1 mln
€ 0,0 mln
€ 0,1 mln
€ 0,3 mln

€ 23.800
€ 6.000
€ 24.700
€ 56.900
€ 53.600
€ 109.600
€ 900
-€ 48.700
€ 36.800
€ 1.700
€ 2.500
€ 4.400
€ 24.200

49%
98%
14%
1%
11%
46%
-80%
184%
-15%
-12%
-18%
34%
13%

800

€ 0,4 mld

€ 0,5 mln

€ 39.500

-27%

3.155
242

€ 0,4 mld
-€ 0,1 mld

€ 0,1 mln
-€ 0,6 mln

€ 3.600
-€ 1.900

22%
-1605%

Duiding
Dit is een diverse groep verlieslatende bedrijven waarvoor geen eenduidige oorzaak voor de
verliezen kan worden aangewezen. Deels zijn dit bedrijven met omzet en personeel met jaarlijks
een negatief ebitda die om niet te achterhalen redenen wel financiering hebben ontvangen. De
verliezen (negatieve winstreserves) lijken te zijn gecompenseerd door kapitaalstortingen, terwijl de
activa zijn gefinancierd met vreemd vermogen. In een deel van deze gevallen gaat het om
bedrijven die onderdeel zijn van een groter concern, die voor het concern blijkbaar voldoende
waarde hadden om ze te laten blijven bestaan.

47

Een relatief grote balanspost zijn de “overige financiële vaste activa”, die voorkomt bij ca. 700
bedrijven. Deze post telt niet mee in onze definitie van “holding” en kan bestaan uit langlopende
leningen op niet-gelieerde partijen en deelnemingen met kleine deelnemingspercentages. Uit de
bedrijfsnamen bij deze groep blijkt dat het hier voornamelijk om beheermaatschappijen en
investeringsmaatschappijen gaat. Het kan zijn dat hier langjarig verlies wordt gemaakt, omdat een
langetermijnstrategie wordt nagestreefd waarbij tussentijds geen dividend wordt uitgekeerd. Er
wordt bij deze groep nauwelijks gebruikt gemaakt van de deelnemingsvrijstelling. Daarnaast zijn er
ca. 900 bedrijven met deelnemingen op de balans. Vaak keerden deze deelnemingen geen dividend
uit. Sterker nog, de deelnemingsvrijstelling is per saldo negatief: er was sprake van
deelnemingsverliezen, wat betekent dat de deelnemingen van deze bedrijven (ook) slecht
presteerden.
Van de bedrijven in deze groep zijn er 639 internationaal. Het is op basis van de aangiftegegevens
niet na te gaan of hier sprake is van verliezen als gevolg van mismatches bij toepassing van het
zakelijkheidsbeginsel in de vennootschapsbelasting (verrekenprijzen). Dergelijke mismatches zijn
per 2022 aangepakt met de Wet tegengaan mismatches bij toepassing van het
zakelijkheidsprincipe 53.

53

Zie het Memorie van Toelichting van de Wet tegengaan mismatches bij toepassing van het zakelijkheidsprincipe.

48

8. Conclusie
In het rapport van de Adviescommissie Belastingheffing van multinationals (2020) werd
geconstateerd dat er een aanzienlijke groep bedrijven bestond die langdurig fiscaal gezien verlies
maakten. Sindsdien was de vraag hoe het mogelijk is dat dergelijke bedrijven niet worden
opgeheven, zoals vanuit economisch perspectief voor de hand zou liggen. We beantwoorden die
vraag aan de hand van de volgende drie hoofdvragen.
1.

Welk type bedrijven maakt langdurig fiscaal verlies?

2.

Hoe kan het dat deze bedrijven langdurig fiscaal verlieslatend zijn, maar nog steeds
bestaan?

3.

In hoeverre zijn de fiscale verliezen het gevolg van fiscale faciliteiten of ongewenste
fiscale constructies?

Er zijn meerdere legitieme economische en fiscale redenen te bedenken waarom langdurig fiscaal
verlieslatende bedrijven nog steeds bestaan. Zo bestaan er bedrijven waarbij langdurige
aanloopverliezen noodzakelijk zijn om in omzet te blijven groeien, alvorens later winst te maken.
Daarnaast ziet de fiscale aangifte niet altijd op de gehele bedrijfsgroep, die in dat geval niet
noodzakelijkerwijs verlieslatend is. Ook zou het kunnen dat verliezen het gevolg zijn van fiscale
faciliteiten, terwijl commercieel gezien wel winst wordt gemaakt. Vanuit beleidsmatig oogpunt is
het tenslotte van belang te onderzoeken of en, zo ja, in hoeverre de verliezen samenhangen met
ongewenste fiscale constructies. Dergelijke constructies zouden aanleiding kunnen geven om
beleidsmatige aanpassingen te overwegen.
Uit dit onderzoek blijkt dat er eind 2019 – afgerond – 50.000 structureel verlieslatende bedrijven
bestonden. Het onderzoek focust op belastingplichtigen voor de vennootschapsbelasting (vpb).
Zo’n belastingplichtige kan een hele bedrijfsgroep vertegenwoordigen, maar ook een (klein) deel
ervan. In dit rapport noemen we zo’n belastingplichtige een “bedrijf”. Bedrijven worden in dit
onderzoek als structureel verlieslatend beschouwd wanneer zij in 2015 of eerder zijn opgericht
(start-ups blijven buiten beschouwing) en van 2010 tot en met 2019 nooit fiscaal gezien winst
hebben gemaakt. De vpb-aangiften van 2010 tot 2019 vormen de basis voor dit onderzoek.
Maatregelen die met ingang van 2020 of later zijn ingevoerd, zijn in de resultaten van dit
onderzoek dus nog niet terug te zien.

Welk type bedrijven maakt langdurig fiscaal verlies?
Uit de analyses blijkt dat de groep structureel verlieslatende bedrijven divers is. De bedrijven zijn
verdeeld in onderstaande 5 groepen, die ieder verder zijn verdeeld in subgroepen. 54
1.

Zeer kleine bedrijven. Dit zijn bedrijven met een balanstotaal in 2019 van minder dan €
17.500, waaronder 6.500 bedrijven die vanwege de verliezen sterk zijn gekrompen en
zeker 4.000 zogenoemde “lege hulzen”.

2.

Bedrijven met internationale indicatie. Dit zijn internationaal geörienteerde bedrijven
waarbij een indicatie aanwezig is dat de verliezen te maken hebben met het
internationale karakter. Dit zijn onder andere bedrijven gelieerd aan een
laagbelastende jurisdictie, doorstroomvennootschappen en internationale holdings.

3.

Beleggings-bv’s. Hieronder vallen pensioen-bv’s, uitleen-bv’s, spaar-bv’s en effectenbv’s. De term uitleen-bv is nieuw: dat zijn bedrijven die meer dan 70% van het
balanstotaal hebben uitgeleend aan de eigen aanmerkelijkbelanghouder.

4.

Bedrijven met nationale indicatie. Dit zijn nationale holdings en overige bedrijven met
in ten minste één jaar een positief ebitda, zoals bedrijven met veel afschrijvingen en/of
rentelasten.

54 Een overzicht van de subgroepen is te vinden op pagina 10. Figuur 2 op pagina 12 toont de eigenschappen van deze subgroepen.

49

5.

Overige bedrijven met structureel negatief ebitda. Deze overige bedrijven hadden ieder
jaar een negatief bedrijfsresultaat. Een belangrijke (maar kleine) subgroep zijn de
omzetgroeiers: bedrijven die sinds 2015 in omzet zijn verdubbeld.

De structureel verlieslatende bedrijven waren in 2019 gezamenlijk goed voor 6,0% van alle
aangiften vennootschapsbelasting en 6,4% van het balanstotaal van alle bedrijven. Onderstaande
Figuur 3 laat zien dat 8% (4.000) van de structureel verlieslatende bedrijven – die met
internationale indicatie – verantwoordelijk zijn voor 83% van het gezamenlijke balanstotaal. De
1.700 doorstroomvennootschappen maken van dit balanstotaal het grootste gedeelte uit. De zeer
kleine bedrijven en de beleggings-bv’s zijn groot in aantal, maar klein in omvang.
Figuur 3: De verdeling van de 49.500 structureel verlieslatende bedrijven in groepen, verdeeld op basis
van aantal (links) en balanstotaal (rechts).

Naar aantal

Naar balanstotaal
1%

10%
0%

0%

Met internationale
indicatie

16%

38%

22%

Zeer kleine
bedrijven

Beleggings-bv’s
Met nationale
indicatie

22%

8%

83%

Overig structureel
negatief ebitda

Hoe kan het dat deze bedrijven langdurig verlieslatend zijn, maar nog steeds bestaan?
Het antwoord op deze vraag is in dit rapport per subgroep uitgewerkt. Ten eerste is er een groep
van 6.500 zeer kleine bedrijven die inmiddels de activiteiten lijken te hebben gestaakt. Deze groep
buiten beschouwing latend, blijven er ongeveer 43.000 bedrijven over. Ten tweede is er een groep
van zeker 4.000 zogenoemde lege hulzen, waar nauwelijks activiteit plaatsvond en waar meestal
geen verlies, maar een nulresultaat werd geboekt. De functie van deze lege hulzen is niet altijd
duidelijk; in het rapport zijn enkele voorbeelden getoond.
Deze lege hulzen zijn onderdeel van een grote groep van bedrijven zonder omzet of personeel:
driekwart van de resterende 43.000 bedrijven rapporteerde geen omzet en geen personeelskosten.
Deze bedrijven leverden zelf dus geen goederen of
diensten; het zijn geen “klassieke” bedrijven. Ondanks de
structurele verliezen groeide 40% van deze 43.000
bedrijven sinds 2015 in omvang (gemeten aan de hand
van het balanstotaal), terwijl 20% in omvang gelijk bleef
en 40% kromp. Per saldo groeide de gezamenlijke
omvang van deze bedrijven met bijna een kwart – een
veel grotere groei dan plaatsvond bij de bedrijven die wél
in één of meerdere jaren winst maakten en in 2015 al
bestonden (5%).

50

Bij ten minste een kwart van de 43.000 verlieslatende bedrijven is het verlies te verklaren doordat
de belastingaangifte slechts op een deel van de bedrijfsgroep ziet. Dit is onder andere het geval bij
houdstermaatschappijen en dividend-doorstroomvennootschappen. Er wordt dan aangifte gedaan
door een onderdeel van een grotere (internationale) bedrijfsgroep, die als geheel niet
noodzakelijkerwijs verlieslatend is. Bij houdsters en dividend-doorstromers worden de winsten door
dochtermaatschappijen gemaakt en op het niveau van de dochter belast; de moeder maakt met
name kosten zoals aandeelhouderskosten terwijl het dividendinkomen is vrijgesteld. Hierdoor
resteert op dat niveau een fiscaal verlies, terwijl er wel meer geld kan binnenkomen dan uitgaan.
Dividend-doorstroomvennootschappen en houdsters vertegenwoordigen het grootste deel van het
balanstotaal van de verlieslatende bedrijven en zijn bovendien de sterkste groeiers: dit verklaart
de gezamenlijke omvangsgroei van de verlieslatende bedrijven.
Bij beleggings-bv’s is er een andere oorzaak: bij een deel van deze bedrijven speelden
vermoedelijk fiscale motieven een rol. De eigenaars zouden vaak wel belasting hebben betaald
wanneer het vermogen in privé zou zijn aangehouden. Een grote subgroep zijn de pensioen-bv’s,
die verlies maken vanwege toevoegingen aan de oudedagsreserve in combinatie met lage
inkomsten uit spaargeld en/of vorderingen op de eigen directeur-grootaandeelhouder (dga). Bij
een andere subgroep, de uitleen-bv’s met als belangrijkste functie het uitlenen van geld aan de
aanmerkelijkbelanghouder(s), lijken de verliezen samen te hangen met een lage rente. Hier is het
op basis van de cijfers onduidelijk of het zakelijkheidsprincipe is nageleefd. Bij veel verlieslatende
spaar-bv’s zou vanwege de forfaitaire vormgeving van box 3 wel belasting zijn betaald wanneer het
vermogen in privé zou zijn gehouden. Nu de box 3-heffing is aangepast, zal het aantal spaar-bv’s
op termijn mogelijk afnemen. Bij beleggings-bv’s die in effecten beleggen geldt het omgekeerde.
De waardestijging van effecten wordt doorgaans bij verkoop ingeboekt, waardoor winstneming kan
worden uitgesteld. Een deel van deze bv’s zou wel winst maken wanneer waardestijging van op de
markt verhandelbare effecten jaarlijks ingeboekt zou moeten worden, zoals voor personen in box 3
is voorgesteld in het stelsel op basis van werkelijk rendement. Het aantal van deze effecten-bv’s
neemt mogelijk toe indien deze wijziging in box 3 doorgang vindt.
Dan is er een groep structureel verlieslatende bedrijven die wel goederen of diensten leveren. Dit
zijn typisch de bedrijven die verlieslatend zijn vanwege hoge rentelasten en/of afschrijvingen. Deze
bedrijven hebben ook relatief hoge bedrijfskosten en bezitten het merendeel van de onroerende
zaken en de machines van de verlieslatende bedrijven. Daarnaast waren er ongeveer 700 bedrijven
die jaarlijks een negatief bedrijfsresultaat (ebitda) lieten zien, maar in omzet verdubbelden. Deze
“omzetgroeiers” met langdurige (aanloop)verliezen vertegenwoordigen dus een relatief klein deel
van de verlieslatende bedrijven. Deze bedrijven zijn doorgaans voor een (zeer) groot deel
gefinancierd met vreemd vermogen en maakten veel kosten. Het positieve bedrijfsresultaat vóór
aftrek van rente en afschrijvingen of de omzetgroei hebben investeerders vermoedelijk voldoende
overtuigd om in deze bedrijven te blijven investeren, waardoor zij konden blijven bestaan.
Ten slotte is er een restgroep van ongeveer 4.600 bedrijven met jaarlijks een negatief
bedrijfsresultaat (ebitda) waarbij geen eenduidige oorzaak voor de verliezen kon worden
gevonden. Dit is een diverse groep van bedrijven die vermoedelijk net niet in één van de eerdere
groepen paste.

In hoeverre zijn de verliezen het gevolg van fiscale faciliteiten of ongewenste fiscale
constructies?
Fiscale faciliteiten
De verliezen zijn in een beperkt aantal gevallen (145) voornamelijk het gevolg van het toepassen
van expliciete fiscale faciliteiten. De grootste faciliteiten die daaraan bijdragen zijn de
kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (bij 61 kleine bedrijven) en de liquidatie- en

51

stakingsverliesregeling (bij 30 grotere bedrijven). De versobering van de liquidatie- en
stakingsverliesregeling uit 2021 zal dit aantal vermoedelijk doen afnemen.
Lenen van de eigen vennootschap
In grotere mate hebben de verliezen te maken een meer impliciete fiscale faciliteit: het lenen van
de eigen vennootschap. Ten eerste speelt dit bij 2.000 verlieslatende bedrijven die bijna al het
vermogen uitlenen aan de eigen aanmerkelijkbelanghouder (in dit rapport uitleen-bv’s genoemd):
daar is onduidelijk of het zakelijkheidsprincipe is nageleefd. In de aangifte dient met een zakelijke
rente te worden gerekend die ook tussen derden zou worden overeengekomen. Er lijkt echter
sprake van leningen aan de aanmerkelijkbelanghouder zonder rente en met een opvallend lage
rente, als gevolg waarvan (te) weinig positieve inkomensbestanddelen worden genoten en per
saldo een verlies kan resteren. Het toezicht door de Belastingdienst op naleving van het
zakelijkheidsbeginsel bij dergelijke leningen is complex en arbeidsintensief, omdat de inspecteur
moet bewijzen dat er sprake is van onzakelijk handelen. De Wet excessief lenen bij eigen
vennootschap grijpt bij deze groep niet aan, omdat bijna al deze leningen kleiner zijn dan de grens
van € 500.000 of de uitzondering voor de eigen woning van toepassing is. Mogelijke
beleidsmaatregelen die impact zouden kunnen hebben op deze groep zijn aanscherping van de wet
excessief lenen of, verdergaand, het bij fictie beschouwen van leningen van de eigen vennootschap
als uitdeling.
Ten tweede speelt lenen van de eigen vennootschap een rol bij 3.300 verlieslatende pensioen-bv’s.
Bij deze pensioen-bv’s wordt het pensioenvermogen uitgeleend aan de directeurgrootaandeelhouder zelf, met als gevolg dat belastingheffing wordt uitgesteld. Pensioen-bv’s
vormen een grote groep van de verlieslatende bedrijven. Wat opvalt is dat het pensioenvermogen
– bedoeld voor de oude dag van de directeur-grootaandeelhouder (dga) van de bv – vaak al vóór
pensionering aan dezelfde dga wordt uitgeleend. Toevoeging aan de pensioenvoorziening geeft een
aftrekpost die groter is dan de rente-inkomsten, waardoor een verlies resteert. Het gevolg is dat
belastingheffing langdurig wordt uitgesteld, terwijl in de praktijk geen sprake is van sparen voor de
oude dag. De Wet excessief lenen bij de eigen vennootschap heeft op deze constructie weinig
impact: doorgaans is de lening kleiner dan € 500.000 of voor de eigen woning. Pensioen in eigen
beheer is een fiscale faciliteit die sinds 2017 is uitgefaseerd, maar alleen voor nieuwe opbouw.
Bestaande pensioenvoorzieningen mogen nog worden afgewikkeld, zodat pensioen-bv’s kunnen
blijven bestaan tot het overlijden van de dga. Ook hier geldt dat aanscherping van de wet excessief
lenen of het bij fictie beschouwen van leningen van de eigen vennootschap als uitdeling het aantal
van deze verlieslatende bedrijven zou kunnen beperken.
Internationale geldstromen
Een andere structuur die tot verlieslatende bedrijven leidt is het doorstromen van geld via
Nederland. De doorstroomvennootschappen zoals gedefinieerd in dit rapport zijn relatief vaak
structureel verlieslatend (in 22% van de gevallen, 1.700 in totaal); meestal zijn dit bedrijven die
dividenden verplaatsen. Hier gaat veel geld in om: de verlieslatende doorstroomvennootschappen
vertegenwoordigen een balanstotaal van € 500 miljard en ontvingen in 2019 gezamenlijk € 21
miljard aan dividenden uit het buitenland. Daarbij maken ze gebruik van het uitgebreide
Nederlandse netwerk van belastingverdragen. Uit de cijfers blijkt dat deze bedrijven zelf relatief
weinig direct bijdragen aan de Nederlandse economie. Wanneer hier sprake is van
belastingontwijking in Nederland of in derde landen, dan is dat ongewenst. De Nederlandse
bronbelastingen en de wereldwijde minimumbelasting voor multinationals zullen de doorstroom
naar verwachting doen afnemen.
Daarnaast waren 300 verlieslatende bedrijven gelieerd aan een laagbelastende jurisdictie, wat een
indicatie kan zijn van belastingontwijking. 20% van deze dividendstromen uit laagbelastende
jurisdicties werd ontvangen door een structureel verlieslatend bedrijf. De recent genomen
maatregelen tegen belastingontwijking beperken effectief de stromen naar laagbelastende

52

jurisdicties. De rente- en royalty-uitstroom is effectief beperkt door onder andere de conditionele
bronbelasting op rente en royalty’s. De Nederlandse conditionele bronbelasting op dividenden en
de wereldwijde minimumbelasting voor multinationals zullen ook de doorstroom van dividenden uit
Nederland naar laagbelastende jurisdicties doen afnemen.
De maatregelen beperken minder effectief de stromen uit laagbelastende jurisdicties. Door
opbrengsten uit derde landen neer te laten slaan in laagbelastende jurisdicties en via Nederland
naar het land van de aandeelhouders te verplaatsen, kan Nederland worden gebruikt om belasting
in derde landen te ontwijken. Deze vorm van doorstroom is aanzienlijk ondanks de CFC-maatregel
en wettelijke beperkingen in de deelnemingsvrijstelling en wordt minder geraakt door de
voorgenomen maatregelen. Wel zal de minimumbelasting hier aangrijpen bij bedrijven met een
wereldwijde omzet van meer dan € 750 miljoen.
Bij 140 bedrijven was het verlies deels gevolg van een grote schuld bij een buitenlands moeder- of
dochterbedrijf. Vanwege de rentebetalingen aan gelieerde buitenlandse bedrijven werd eventuele
operationele winst uit Nederland in het buitenland belast. Hierbij kan sprake zijn van reguliere
financiering door het moederbedrijf. Ook valt op dat deze groep relatief klein is: verlieslatende
bedrijven verplaatsen hun belastinggrondslag niet op grote schaal naar het buitenland. Het gaat
om een relatief klein bedrag van € 100 miljoen ebitda in totaal bij deze structureel verlieslatende
bedrijven. Voor zover hier sprake is van belastingontwijking door winst uit Nederlandse omzet via
rentebetalingen naar landen met een lager winstbelastingtarief te verplaatsen, dan is dat wel
ongewenst. De generieke renteaftrekbeperking (earningsstripping), ingevoerd in 2019, beperkt
voor de grootste van deze bedrijven de renteaftrek en daarmee het verlies.
Overige bedrijven
Bij de overige bedrijven, zoals houdstermaatschappijen en bedrijven die verlieslatend waren
vanwege rente of afschrijvingen, is geen indicatie gevonden dat sprake is van een ongewenste
fiscale constructie of een specifieke fiscale faciliteit.

53