Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 930

Wijziging van de Successiewet 1956 en enige
andere belastingwetten (vereenvoudiging
bedrijfsopvolgingsregeling en herziening
tariefstructuur in de Successiewet 1956,
alsmede introductie van een regeling voor
afgezonderd particulier vermogen in de Wet
inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet
1956)

Nr. 15

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2009
Hierbij doe ik u een reactie toekomen op het rondetafelgesprek dat plaats
heeft gevonden op 23 september 2009, zoals verzocht in uw brief van
24 september jl. (2009D45173)
De deelnemers aan het rondetafelgesprek waren: (Deel I) Mw. Van Vijfeijken (Universiteit van Tilburg en wetenschappelijk adviseur Pricewaterhouse Coopers), Sjerps (Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie), Overduin (Grant Thornton), Boer (Deloitte en Universiteit Leiden), Van Rij
(Ernst&Young), Blokland (De Kort Van der Kolk Van Tuijl en Vereniging van
Estate Planners in het Notariaat), Sonneveldt (Mazars en Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs), (Deel II) Stevens (Pricewaterhouse Coopers
en Vrije Universiteit), Tomassen (Vereniging Familiebedrijven Nederland),
(Deel III) Mw. Berman (Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwillligerswerk), Helmer en Bosma (Samenwerkende Brancheorganisaties Filantropie), Slot (NOC*NSF) en Boersma (Scouting Nederland).
De kamerleden die bij deelnamen aan het rondetafelgesprek, waren:
Remkes (VVD), Bashir (SP), Vos (PvdA), Van Dijck (PVV) en Omtzigt (CDA).
Deel I: Algemeen

Schenk- en erfbelasting – modernisering successiewetgeving
Mw. Van Vijfeijken spreekt haar teleurstelling uit over het feit dat in de
nieuwe wetgeving wordt voortgeborduurd op het bestaande systeem en
dat niet wordt overgegaan op een systeem dat volledig aansluit op het
economische verkrijgersbegrip.
Het volledig aansluiten bij de economische verkrijging zou optimaal zijn.
De (grote en pijnlijke) verdelingseffecten van een dergelijke keuze zijn
echter redengevend geweest om hier niet voor te kiezen.

KST135196
0910tkkst31930-15
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

1

Tarieven en vrijstellingen – tarieven omlaag, structuren vereenvoudigd
Overduin merkt op dat kleine schenkingen in het wetsvoorstel zwaarder
worden belast dan onder de huidige wetgeving.
De schenkbelasting is meer in overeenstemming gebracht met de
verlaagde tarieven van de erfbelasting. Dat erfenissen die worden
verkregen door ouders bij vooroverlijden van het kind (hetgeen overigens
niet vaak voorkomt) tegen een iets hoger tarief (30% in plaats van 26%)
worden belast in het wetsvoorstel, zoals Overduin constateert, is een
keuze geweest bij de vaststelling van de (vereenvoudigde) tarieven- en
vrijstellingen structuur.

Partnerbegrip – objectieve definitie
De insteek van het nieuwe partnerbegrip, waarbij samenwoners zonder
samenlevingscontract niet meer als partner kwalificeren, is volgens
Sjerps, Overduin en Blokland te eng. Mw. Van Vijfeijken geeft echter
terecht aan dat het stroomlijnen van het partnerbegrip het nastreven
waard is en dat het nieuwe partnerbegrip leidt tot met gehuwden objectief
vergelijkbare situaties. Het overgangsrecht dat de wetgever in het wetsvoorstel heeft opgenomen, te weten een overgangstermijn van zes
maanden, vinden alle genodigden te kort. Zij dringen aan op een intensieve publiciteitscampagne.
Het nieuwe partnerbegrip, waarin een definitie wordt gegeven aan de
hand van objectieve en controleerbare criteria, betekent een aanzienlijke
vereenvoudiging ten opzichte van de huidige situatie. Het hanteren van
objectieve criteria is voor de uitvoering en het toezicht van groot belang.
Bovendien sluit het in de Successiewet 1956 gehanteerde partnerbegrip
naadloos aan bij het geüniformeerde basis partnerbegrip dat in het wetsvoorstel Fiscale vereenvoudigingswet 2010, onderdeel van het Belastingplan 2010, wordt ingevoerd in de overige fiscale wetgeving. Aanvullende
eis voor de Successiewet 1956 is louter de verzorgingsclausule in het
samenlevingscontract. Deze clausule rechtvaardigt evenwel de hoge vrijstelling die voor partners van toepassing is. Met betrekking tot het
ontbreken van een dergelijke clausule of een samenlevingscontract merk
ik op dat samenlevers die iets aan elkaar willen nalaten, doorgaans een
testament nodig hebben. Het laat zich moeilijk denken dat samenlevers
wel een testament opstellen, maar geen samenlevingscontract hebben.
Met betrekking tot de gevraagde langere overgangstermijn merk ik op dat
– nu het geüniformeerde partnerbegrip per 1 januari 2011 in de Algemene
wet inzake rijksbelastingen en in de Wet inkomstenbelasting 2001 wordt
ingevoerd – de overgangstermijn tot die datum zal worden verlengd.
Overigens zijn de voorbereidingen voor een intensieve publiciteitscampagne reeds aangevangen.
Blokland en mw. Van Vijfeijken zijn van mening dat stiefkinderen en quasistiefkinderen (kinderen van een partner niet zijnde echtgenoot of geregistreerd partner) qua tarief en vrijstelling gelijk behandeld zouden moeten
worden. Tevens zou de defiscalisering in de Wet inkomstenbelasting 2001
voor beide groepen kinderen moeten gelden.
Ten aanzien van het gelijkstellen van stiefkinderen van gehuwden en
stiefkinderen van samenwonende partners heb ik in de nota naar aanleiding van het nader verslag opgemerkt dat ik niet onwelwillend sta tegenover een wetswijziging die daartoe strekt. De budgettaire ruimte daartoe
ontbreekt echter op dit moment. Ten aanzien van de defiscalisering van
vorderingen en schulden in box 3 van de Wet inkomstenbelasting 2001
verwijs ik naar hetgeen hieromtrent is opgemerkt in de nota naar aanleiding van het nader verslag. De Kamer kan de toegezegde brief over defiscalisering van vorderingen en schulden die voortvloeien uit erfrechtelijke
situaties eind 2009 of begin 2010 tegemoet zien. Dit vormt overigens geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

2

enkel beletsel voor het onderhavige wetsvoorstel. Het al dan niet defiscaliseren van vorderingen en schulden dient zorgvuldig afgewogen te
worden en is niet op korte termijn te realiseren.

BOR – overig algemeen
Mw. Van Vijfeijken spreekt haar vrees uit dat belastingplichtigen met
succes een beroep op het gelijkheidsbeginsel kunnen doen, stellend dat
verkrijgers van ondernemingsvermogen grotendeels vrijgesteld worden
waar dat niet geldt voor verkrijgers van ander vermogen. Dat zou de facto
betekenen dat in het geheel geen schenk- en erfbelasting meer geheven
zou worden.
Deze vrees onderschrijf ik niet. Verkrijgers van ondernemingsvermogen
zijn om verscheidene redenen niet vergelijkbaar met verkrijgers van ander
vermogen. Zoals Stevens in het tweede blok aangeeft kan hierbij worden
gedacht aan de argumenten dat ondernemingsvermogen «vastzit» in de
onderneming of dat voor ondernemers een «level playing field» in vergelijking tot multinationals moet worden gecreëerd. De BOR beoogt te voorkomen dat de continuïteit van de onderneming in gevaar komt doordat
vermogen aan het bedrijf moet worden onttrokken om de schenk- of
erfbelasting bij bedrijfsoverdracht te kunnen voldoen. Bovendien is onder
de huidige regeling, waarbij een vrijstelling van 75% geldt, nooit met
succes beroep op het gelijkheidsbeginsel gedaan.
Van Rij stelt dat de BOR nog enkele weeffouten bevat. Inmiddels is
besloten de BOR ruimer toegankelijk te maken voor indirecte belangen
(zie ook de opmerkingen hierover onder blok II), waardoor aan zijn opmerkingen op dit vlak voor een belangrijk deel tegemoet gekomen wordt. Van
Rij houdt een pleidooi om de BOR ruimer toegankelijk te laten voor liquiditeiten. Het inperken van de BOR op het punt van beleggingsvermogen
van (15% naar 5%) is een bewuste keuze geweest. De faciliteit is nu
ruimer, maar sluit meer aan bij reëel ondernemingsvermogen. Tevens
ontstaat meer rechtsvormneutraliteit. Overigens vallen liquiditeiten welke
onderdeel zijn van een gangbare bedrijfsvoering wél onder de faciliteiten
van de BOR.

Budgettaire dekking uit APV’s – solide en reëel
Ten aanzien van APV’s spreken de genodigden vooral hun zorgen uit over
de haalbaarheid van de budgettaire dekking die uit de maatregel voort
moet komen. Enerzijds richten deze twijfels zich op de geraamde
opbrengst van € 210 miljoen per jaar. Is bijvoorbeeld voldoende rekening
gehouden met weglekeffecten en hoe wordt de opbrengst uit box 2
vermogen geraamd terwijl de a.b.-houder zelf aan de knoppen zit?
Sonneveldt wijst er op dat de insteller van een trust kan emigreren en dat
trustvermogen kan muteren: trustees kunnen met ingebracht vermogen
onroerend goed (gelegen in het buitenland) kopen waardoor het
vermogen alsnog niet tot opbrengst in de Nederlandse belastingheffing
zou leiden.
Zoals reeds herhaaldelijk opgemerkt zie ik – behoudens de onzekerheidsmarge die inherent is aan iedere raming – geen budgettaire risico’s. De
berekeningen en aannames die aan de ramingen ten grondslag liggen zijn
zeer degelijk. Blijkbaar verschillen de genodigden annex belastingadviseurs en ik op dit punt van mening. Ik ben bereid in een vertrouwelijke
technische briefing nader en dieper op dit punt in te gaan. Recente
ontwikkelingen, welke zich hebben voorgedaan ná de raming, hebben ons
overigens gesterkt in de gedachte dat sprake is van een degelijke dekking.
Anderzijds richten de twijfels zich op de Europeesrechtelijke en internationaalrechtelijke houdbaarheid van de toerekeningssystematiek. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

3

aantal genodigden roept de vraag op in hoeverre Nederland eenzijdig een
wijziging aanbrengt in haar heffingsbevoegdheid, wat strijdigheid met de
goede verdragstrouw zou betekenen.
Zoals ik al in de nota naar aanleiding van het verslag heb opgemerkt is
naar mijn mening geen sprake van het eenzijdig wijzigen van heffingbevoegdheden en is er daarmee geen sprake van strijd met de goede
verdragstrouw, zoals overeengekomen met onze verdragspartners.
Daarbij sluit de voorgestelde toerekening aan bij het beleid van de Belastingdienst (Besluit van 16 december 1993, nr. DB93/4451): de toerekeningsfictie is in feite een vastlegging hiervan. Illustratief is dat de Raad
van State op dit punt van mening is dat het enkele feit dat belasting naar
de winst wordt geheven op het niveau van de APV op zichzelf geen reden
is om af te zien van toerekening van vermogen of inkomen van een APV
aan de insteller. Desalniettemin worden bezittingen en schulden alsmede
opbrengsten en uitgaven van APV’s die zelf worden betrokken in de
heffing naar een tarief van ten minste 10% over een naar Nederlandse
maatstaven bepaalde belastbare winst niet toegerekend aan de inbrenger
(of zijn erfgenamen).
Naast dit alles bevinden veruit de meeste APV’s zich in (exotische)
belastingparadijzen, waarmee Nederland doorgaans geen verdrag ter
voorkoming van dubbele belasting heeft afgesloten.
Boer en Sonneveldt merken op dat de toerekeningsfictie kan leiden tot
situaties dat een belastingplichtige die wel erfgenaam maar geen begunstigde is moet betalen terwijl hij nooit een uitkering uit de trust verkrijgt.
Ook op dit punt is al het nodige opgemerkt in de nota naar aanleiding van
het nader verslag. Naast het feit dat deze situatie zich niet eenvoudig laat
denken, is het zo dat de belastingplichtige de mogelijkheid heeft tegenbewijs te leveren. Overigens is de CCB van de Belastingdienst deze voorgestelde fictieve situatie nog niet tegengekomen in de onderzochte APV’s.

Budgettair overig
Het antwoord op de vraag in hoeverre bij de ramingen rekening is
gehouden met het terugnemen van het aanvankelijke voorstel om de
waarderingstabellen van het Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956 die
uitgaan van een rentevoet van 6% aan te passen aan de waarderingstabellen van het Uitvoeringsbesluit inkomstenbelasting 2001 die uitgaan
van een rentevoet van 4% luidt als volgt. Zoals aangegeven in de
memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag is
voor de oorspronkelijk voorgestelde maatregel uitgegaan van een
beperkte meeropbrengst welke deel uitmaakte van de post «Aanpak
diverse constructies in de schenk- en erfbelasting» van in totaal € 25
miljoen. Het effect dat onderbedelingsvorderingen van kinderen in veel
gevallen zwaarder zouden worden belast dan thans het geval is was
daarbij niet beoogd en daarom was hier ook geen rekening mee
gehouden in de raming. Zou dit wel zijn gedaan, dan zou de opbrengst
van de maatregel vele tientallen miljoenen euro’s hebben bedragen. Als
gevolg hiervan leidt het terugnemen van de maatregel tot een beperkte
minderopbrengst, welke budgettair neutraal binnen het wetsvoorstel is
opgevangen met de nieuw voorgestelde maatregel om de rente op
onderbedelingsvorderingen te maximeren op 6%.

Giftenaftrek ANBI’s en verenigingen met ten minste 25 leden
Overduin spreekt zijn verbazing er over uit dat bij de giftenaftrek bepalend
is welke rechtsvorm de SBBI heeft. Van Rij merkt in dit kader op dat bij
een periodieke gift aan een vereniging van ten minste 25 leden alsnog
giftenaftrek kan worden verkregen, waaruit hij afleidt dat de SBBI-regeling
niet voldoende is uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

4

De omstandigheid dat periodieke giftenaftrek (ook onder de huidige
wetgeving) wordt verleend aan niet aan de vennootschapsbelasting
onderworpen of daarvan vrijgestelde verenigingen met ten minste 25
leden staat los van de nieuwe SBBI-regeling. Het onderscheid naar rechtsvorm wordt vanouds gemaakt in de periodieke giftenaftrekregeling in de
Wet inkomstenbelasting 2001, vanuit de gedachte bij dat een vereniging
die niet als ANBI kwalificeert maar wel een aanzienlijk ledental heeft dat
ledental bescherming biedt tegen mogelijk oneigenlijk gebruik.
Een aantal genodigden begrijpt niet wat het introduceren van de SBBIregeling toevoegt en vraagt om meer duidelijkheid. Hierop wordt integraal
ingegaan in deel III aangaande de ANBI en SBBI.

Ik-opa-testament: bewust genomen risico
Enkele genodigden zijn ingegaan op de fiscale gevolgen van het zogenoemde ik-opa-testament.
Op grond van een dergelijk testament, heeft een erfgenaam («zoon») van
der erflater («opa») de last aanvaard om aan zijn kinderen (kleinkinderen
van opa) een vaak zeer groot bedrag schuldig te erkennen. Een dergelijk
testament wordt gemaakt om door uitholling van de nalatenschap van de
kinderen van de maker van het testament erfbelasting te besparen. Vanaf
de introductie van deze testamentvorm bestond er twijfel aan of artikel 10
van de Successiewet 1956 kon worden toegepast. Met het wetsvoorstel is
deze twijfel weggenomen. De keuze voor een ik-opa-testament was de
keuze voor een testament met onzekere fiscale gevolgen, ingegeven door
de wens om belasting te besparen. Deze keuze pakt nu nadelig uit maar
dat is het risico dat de betrokkenen hebben genomen. Behalve voor eventuele belastingbesparing heeft een dergelijk testament geen enkel nut. Er
bestaat geen maatschappelijk belang om deze testamenten fiscaal te
ontzien. Er zijn testamentvormen, sommige genodigden hebben daarop
gewezen, die soms economisch hetzelfde uitpakken als een ik-opatestament. Die testamenten zitten echter fundamenteel anders in elkaar en
bieden niet de mogelijkheid tot even agressieve belastingbesparing als
het ik-opa-testament. Ze zijn daarom niet vergelijkbaar.

Geen fundamentele herziening artikel 10
Mw Van Vijfeijken heeft gepleit voor een fundamenteel andere opzet van
de successiewet waarin geheel wordt uitgegaan van het economische
voordeel van de verkrijger ten gevolge van een overlijden. Dat zou
wellicht ook gevolgen hebben voor artikel 10. Het huidige wetsvoorstel is
gericht op een beperkte herziening van de Successiewet 1956 waarbij
binnen de bestaande kaders de tarieven worden verlaagd, de BOR wordt
vereenvoudigd en lekken zoveel als mogelijk worden gedicht. Een meer
fundamentele herziening van de Successiewet 1956 is iets voor de
toekomst. Bij een dergelijke herziening verdienen de gedachten van Mw
Van Vijfeijken zeker aandacht.
Blokland stelt dat overgangsrecht gewenst is in verband met het vervallen
van de resolutie van 30 november 1964, nr. D4/8981, BNB 1965/96. Intrekking van de resolutie vormt een onderdeel van de verwezenlijking van één
van de doelen van dit wetsvoorstel, te weten het beperken van allerlei
estateplanningsmogelijkheden ter besparing van erfbelasting. Het betreft
het onderwerp van de verkoop van een onroerende zaak met levering na
overlijden. Door deze aanpassing zal de waardestijging van de onroerende zaak tussen het moment van de verkoop en het moment van overlijden
in de heffing van erfbelasting worden betrokken. Voor deze wetswijziging
is gemotiveerd aangegeven waarom niet is voorzien in overgangsrecht.
Door intrekking van de resolutie wordt in het verlengde van deze wetswijziging bereikt dat ook in andere situaties die zich bij uitstek lenen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

5

toepassing van artikel 10 van de Successiewet 1956 de bedoelde waardestijging in de heffing wordt meegenomen.

Overgangsrecht
Een aantal genodigden merkt op dat het overgangsrecht in het wetsvoorstel vooralsnog erg mager is. Ik wacht geïnteresseerd de door de adviseurs toegezegde opsomming af van onderwerpen waar (meer) overgangsrecht gewenst zou zijn. Vooralsnog ben ik van mening dat in het
wetsvoorstel voorzien is in voldoende overgangsrecht, maar ik ga graag
het debat hierover aan met uw Kamer.
Deel II – Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR)

Ruimere faciliteit voor reële bedrijfsopvolging
Stevens betoogt dat de ratio achter een (gedeeltelijke) vrijstelling van
ondernemingsvermogen bij vererven/schenken breder is dan alleen het
faciliteren van een regeling voor bedrijfsopvolging. Ondernemingsvermogen zit «klem» in de onderneming en de bedrijfsopvolgingsregeling
creëert een «level playing field» met grote multinationals, waar de heffing
van erf- en schenkbelasting de continuïteit van de onderneming niet
bedreigt.
Ik ben verheugd dat de genodigden het gelijktrekken van schenken en
erven van ondernemingsvermogen in de inkomstenbelasting als positief
ervaren. Stevens verwacht dat in de praktijk de waardering van ondernemingsvermogen niet als groot discussiepunt wordt ervaren nu het
ondernemingsvermogen toch nagenoeg is vrijgesteld van schenk- of
erfbelasting. Op de vragen die opkomen of zo’n ruime faciliteit nu echt
nodig is en waarom voor deze regeling wordt gekozen en niet voor
bijvoorbeeld een belastinguitstelregeling verwijs ik naar hetgeen hieromtrent eerder is opgemerkt in de nota naar aanleiding van het verslag en de
nota naar aanleiding van het nader verfslag. Met genoegen kan ik constateren dat, nu de door genodigden gesignaleerde technische knelpunten
door mij zijn weggenomen, het wetsvoorstel op het punt van de BOR rijp
voor behandeling is.

Verwaterde a.b.-belangen – BOR verruimd, familiebedrijven gered
Ik ben verheugd met de in de praktijk breed gedragen uitbreiding van de
BOR van 75% naar 90%. Tomassen geeft aan dat in het wetsvoorstel
echter voorbij wordt gegaan aan de familiebedrijven. In de eerste nota
van wijziging is de BOR reeds opengesteld voor fictief a.b.-houders. Desalniettemin bleek dat in voorkomende situaties de BOR niet van toepassing
was bij via holdings gehouden verwaterde (vaak vererfde) a.b.-belangen.
Hiertoe zal ik in de tweede nota van wijziging een aanpassing opnemen
die ertoe strekt de BOR ruimer toegankelijk te maken voor indirecte
belangen, mits het indirect gehouden belang in de werkmaatschappij ten
minste 0,5% bedraagt.
Tomassen meent dat er, ook na deze uitbreiding, nog sprake kan zijn van
onredelijke situaties en heeft toegezegd deze kenbaar te maken.
Hoewel ik het niet realistisch acht dat zich nog onredelijke situaties voordoen, wacht ik zijn suggestie met interesse af. Overigens wil ik hier, ter
voorkoming van misverstanden die zich tijdens het rondetafelgesprekken
al voordeden, duidelijk maken dat het toegankelijk maken van de BOR
voor fictief a.b.-houders niet is voorbehouden aan familiebedrijven. Elk
fictief a.b.-pakket – dat dus is ontstaan uit een «echt» a.b.-pakket – kwalificeert voor de BOR, mits aan de overige voorwaarden is voldaan. Hierbij is
geen voorwaarde dat sprake is van een familiebedrijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

6

Preferente aandelen – bij reële bedrijfsovergang gefaciliteerd!
Stevens merkt op dat het erop lijkt dat preferente aandelen in het wetsvoorstel als iets vies worden aangemerkt en vraagt zich af waarom niet
alle preferente aandelen onder de faciliteit kunnen worden gebracht.
Preferente aandelen die ontstaan in het kader van een gefaseerde bedrijfsoverdracht kwalificeren echter wél voor de BOR. Mij is niet duidelijk hoe
dit misverstand heeft kunnen ontstaan. Alleen preferente aandelen die –
zoals Stevens zelf ook aangeeft – materieel overeenkomen met een lening,
komen niet in aanmerking voor de faciliteit. Dit sluit naadloos aan op de
ratio bij de aangepaste faciliteit; het wél faciliteren van een reële bedrijfsoverdracht en het niet faciliteren van ieder vermogen dat aan een onderneming ter beschikking wordt gesteld.

Inconsistent ondernemingsbegrip – onterechte ophef
De geplaatste opmerkingen met betrekking tot de divergerende ondernemingsbegrippen in de inkomstenbelasting en in de schenk- en
erfbelasting kan ik niet plaatsen. Zowel ten aanzien van onroerend goed
als ten aanzien van overtollige middelen wordt in het wetsvoorstel juist
aangesloten bij het ondernemingsbegrip in de Wet inkomstenbelasting
2001. Hetgeen in de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt
rondom het onderscheiden van normaal vermogenbeheer en ondernemerschap dient ertoe nader te duiden in welke gevallen sprake is van
een onderneming. Hiervoor wordt juist gerefereerd aan jurisprudentie die
betrekking heeft op de inkomstenbelasting. Voor de BOR zal hierbij
worden aangesloten en het ondernemingsbegrip wijkt op dit punt dus niet
af.
Deel III – ANBI/SBBI

ANBI’s en SBBI’s – open norm biedt ruimte in de praktijk!

1

Motie van de leden Omtzigt en Cramer,
Kamerstukken II, 2008–2009, 31 704, nr. 57.

De genodigden voor dit onderdeel vragen, zoals enkele genodigden bij
het algemene deel van de rondetafelgesprek ook deden, om duidelijkere
definities van de begrippen algemeen nut en sociaal belang. Tevens
bestaat onduidelijkheid over wat de SBBI-regeling toevoegt dat niet in de
ANBI-regeling zou kunnen worden geregeld. Zoals al meermalen is aangegeven is een SBBI een instelling die primair de particuliere belangen van
de leden of een beperkte doelgroep behartigt. Aan het behartigen van die
particuliere belangen kan evenwel een grote maatschappelijk waarde kan
worden toegekend omdat door middel van de activiteiten wordt bijdragen
aan individuele ontplooiing van de leden of de doelgroep, de cohesie in
de samenleving en daarmee een gezondere maatschappij. De SBBIregeling geeft invulling aan de behoefte vanuit de Tweede Kamer de categorie instellingen die een sociaal belang vervullen vrij te stellen van
schenk- en erfbelasting1. Hierbij worden als voorbeelden genoemd sportverenigingen, jeugdgroepen, niet-commerciële buurt- en dorpshuizen,
muziekverenigingen, hobbyclubs en andere maatschappelijke organisaties
die van waarde zijn voor de samenleving. In dit kader bevreemdt het mij
dat de introductie van de SBBI-regeling, die een fiscale tegemoetkoming
betekent voor een grote categorie instellingen, op zoveel weerstand stuit.
Redenen om een open norm op te nemen en niet (limitatief) op te
sommen wat onder sociaal belang of algemeen nut wordt verstaan, zijn
dat:
– een opsomming er toe zou kunnen leiden dat instellingen worden
uitgesloten die niet onder een beschreven categorie vallen maar wel
degelijk een sociaal belang behartigen;
– er vele tussenvormen denkbaar zijn die tussen wal en schip zouden
vallen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

7

–

een open norm in tegenstelling tot een opsomming leidt tot leesbare
en begrijpelijke wetgeving;
– een opsomming nog steeds tot discussie zou leiden, namelijk of een
instelling onder een categorie te scharen is;
– een (niet-limitatieve) opsomming geen zekerheid zou bieden of een
instelling uiteindelijk in aanmerking komt voor de regeling, en
– door een open normstelling beter kan worden omgegaan met ontwikkelingen en veranderingen in de maatschappelijke opvattingen die
thans onvoorzienbaar zijn.
Deze argumenten hebben mij doen besluiten een open norm op te nemen
voor het sociaal belang, net als het geval is en blijft voor het algemeen
nut. Dit laat de praktijk en de rechterlijke macht de ruimte om nadere
invulling aan het begrip te geven. Juist bij een nieuwe categorie, waarbij
mogelijk veel van de kwalificerende instellingen nog niet in beeld zijn, is
een open norm in het belang van de praktijk en wordt de faciliteit niet
onnodig ingeperkt. De onzekerheid die zou bestaan vanwege een open
norm wordt overigens niet weggenomen door een opsomming; het gaat
er immers om dat de instelling, qua doel en feitelijke werkzaamheden,
kwalificeert. Bovendien kan in voorkomende situaties op voorhand zekerheid worden verkregen over het karakter van een instelling.
In het rondetafelgesprek werd ook een databank of register voor SBBI’s
aan de orde gesteld. De redenen dat ik hier een tegenstander van ben
komen deels overeen met hiervoor genoemde redenen. Een register zou
geen zekerheid bieden, zeker niet bij een nalatenschap – het aanmerken
als SBBI op een zeker moment zegt niets over die status op een later
moment – en er is vooraf zekerheid te krijgen door een instelling of een
belastingplichtige. Bovenal zou het aanleggen en onderhouden van een
SBBI-register een zeer arbeidsintensieve bezigheid zijn (er zijn immers
veel meer SBBI’s dan ANBI’s door de ruimere norm), waarbij de baten niet
opwegen tegen de (administratieve) kosten hiervan. In tegenstelling tot
een ANBI leidt een gift aan een SBBI in beginsel niet tot giftenaftrek (tenzij
het een periodieke gift betreft aan een niet aan de vennootschapsbelasting onderworpen of daarvan vrijgestelde vereniging met ten minste 25
leden) waardoor het belang voor een belastingplichtige bij een dergelijk
register gering is. Wel ben ik bereid om in overleg te treden met praktijkorganisaties en te bezien of er aanleiding is een beleidsbesluit te publiceren indien alsnog meer duidelijkheid ten aanzien van concrete definities
is gewenst. Ik ben ten slotte verheugd dat alle genodigden tevreden zijn
met de aanpassingen van de integriteitstoets.
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 930, nr. 15

8