Onderzoek naar Opleidingscommissies
Een wereld te winnen

Inleiding
Binnen de kwaliteitswaarborgingssystemen op hogescholen en universiteiten spelen
opleidingscommissies (OLC’s) een cruciale rol. De OLC adviseert over de OER en beoordeelt hoe deze
wordt uitgevoerd en kan het opleidingsbestuur gevraagd en ongevraagd adviseren over alle
aangelegenheden die het onderwijs betreffen. Daarnaast heeft de OLC ook een rol bij vak-evaluaties
en accreditatie1. De OLC zit het dichtst op het primaire onderwijsproces en is belangrijk voor de
informatievoorziening naar andere medezeggenschapslagen, zoals de faculteitsraad. OLC’s hebben
zodoende een sleutelrol in de kwaliteitswaarborging binnen het Nederlandse Hoger Onderwijs.
OLC’s spelen niet alleen een belangrijke rol in het waarborgen van de onderwijskwaliteit, maar ze zijn
ook belast met het vertegenwoordigen van de stem van de student op opleidingsniveau. Hiervoor is
het van belang dat de OLC goed bereikbaar en zichtbaar is voor studenten en docenten op de
opleiding. Om deze bereikbaarheid en zichtbaarheid te testen heeft de LSVb, het LOF en het SOM
een steekproef gehouden onder 30 OLC’s, de uitkomst hiervan is in deze notitie inzichtelijk gemaakt.
In de steekproef is naast de bereikbaarheid, ook gekeken naar de kwaliteit van OLC’s om zo in kaart
te krijgen hoe OLC’s functioneren en of hun wettelijke rechten en plichten nageleefd worden.
Onderzoeksopzet
Het onderzoek gaat uit van een comparative case- study. Dit houdt in dat de OLC’s niet random
worden geselecteerd maar juist bewust zijn gekozen. Door cases te kiezen die verschillen op
opleiding en/of instelling, kan een goede vergelijking worden gemaakt tussen de verschillende OLC’s
zowel binnen instellingen als tussen instellingen. Onderstaande tabellen tonen de gekozen
opleidingen. Er is gezocht naar verschil in (1) geografisch spreiding, (2) spreiding over verschillende
sectoren en (3) spreiding in grote van de opleiding.
Er zijn 30 OLC’s benaderd (zie tabel ###) en getracht is om van elke OLC een student-lid te over het
functioneren van de commissie. Deze interviews zijn gestructureerd middels een uitgebreide
vragenlijst2. De vragenlijst is via een face-to-face gesprek of telefonisch doorgelopen. Er is gekozen
voor deze manier van dataverzameling om een betrouwbare vergelijking te kunnen maken tussen de
verschillende OLC’s.

1
2

Voor een overzicht van de wettelijke rechten en plichten van de OLC, zie appendix 1
Voor de vragenlijst, zie appendix 2

Universiteit
Utrecht

Universiteit
van
Amsterdam

Universiteit3
Nederlandse taal en cultuur
Psychologie
Economie
Geneeskunde (UMC)
Nederlandse taal en cultuur

Psychologie

Radboud
Universiteit

Hogeschool
Leiden

Economie
Geneeskunde (AMC)
Nederlandse taal en cultuur
Psychologie
Economie

Hogeschool
Pabo
Commerciële economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH

Christelijke
Hogeschool
Windesheim

Hogeschool
Utrecht

Pabo

Commerciële economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH
Pabo

Geneeskunde

Commerciële econonomie

Technische
Universiteit
Eindhoven
Technische
universiteit
Delft

Technische informatica

Verpleegkunde

Technische informatica

Informatica

Technische
universiteit
Eindhoven

Technische informatica
SPH

Resultaten van de steekproef
Contact
Van de in totaal dertig benaderde OLC’s is er uiteindelijk met tien commissies een interview
afgenomen. Dit brengt het gemiddelde op 33,3% succes bij het benaderen van opleidingscommissies.
Voor een uitgebreider overzicht van de bereikbaarheid van de OLC’s zie de tabellen op de volgende
pagina.
Met het grootste deel van de OLC’s was het ondanks de verstuurde brief, herhaaldelijk mailen en
bellen niet mogelijk om contact of een afspraak voor een interview gepland te krijgen. In totaal heeft
het onderzoek ruim 4 maanden (februari-juni 2013) in beslag genomen. Deze termijn is zo lang,
omdat de onderzoekers veelal niet direct in contact kwamen met een student-lid van de
opleidingscommissie, maar met veel andere betrokkenen spraken en veel moesten wachten tot er
weer contact met hen werd opgenomen. Zie voor het aantal contactpogingen de tabel op de
volgende pagina.

3

Bij het benaderen van opleidingscommissies op de universiteit, is altijd de opleidingscommissie van de
bacheloropleiding benaderd.

Opvallend bij het benaderen van OLC’s was dat er op de website van de opleiding vaak geen
contactgegevens te vinden zijn, bijvoorbeeld een algemeen e-mailadres of telefoonnummer. In
sommige gevallen stond er zelfs een onjuist e-mailadres. Dit was bijvoorbeeld het geval bij de
opleidingscommissie Nederlandse taal en cultuur van de Radboud Universiteit. Dit heeft als
consequentie dat er veel tijd verloren gaat, omdat er tevergeefs op antwoord wordt gewacht.
Nadruk verdient de grote moeite die is genomen om een student-lid van de OLC te spreken, terwijl
deze juist goed bereikbaar zou moeten zijn voor vragen en klachten die vanuit de opleiding naar
voren komen. Deze bereikbaarheid is cruciaal voor het kwaliteitswaarborgsysteem van OLC’s binnen
de opleiding.
Universiteit
Universiteit Utrecht

Universiteit
Amsterdam

Opleiding
Geneeskunde
Psychologie
Nederlandse Taal & cultuur
Economie
van Geneeskunde
Psychologie
Nederlandse Taal & cultuur
Economie

Radboud Universiteit

Geneeskunde
Psychologie
Nederlandse Taal & cultuur
Economie

TU Eindhoven
TU Delft
Universiteit Twente

Technische Informatica
Technische informatica
Technische Informatica

Hogeschool
Hogeschool Leiden

Christelijke Hogeschool Windesheim

Hogeschool Utrecht

Universiteit
Benaderd
Contact
Percentage

15
7
46,7%

Brief
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

Mail
6
1
4
4
1
3
6
3
2
4
3
3
3
3
3

Telefoon
1
2
2
1
3
3
3
2
2
3
2
1
2
2
2

Totaal
8
4
7
6
4
7
10
6
5
8
6
5
6
6
6

Opleiding
PABO
Commerciële economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH
PABO
Commerciële economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH
PABO
Commerciële economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH
Hogeschool
Benaderd
Contact
Percentage

15
3
20%

Totaal
30
10
33,3%

Universiteit
Utrecht

Universiteit
Amsterdam

Radboud
Universiteit

TU Eindhoven
TU Delft
Universiteit
Twente

Universiteit
Nederlandse taal en cultuur
Psychologie
Economie
Geneeskunde (UMC)
van Nederlandse taal en cultuur
Psychologie
Economie
Geneeskunde (AMC)
Nederlandse taal en cultuur
Psychologie
Economie
Geneeskunde
Technische informatica
Technische informatica
Technische informatica

Hogeschool
Leiden

Christelijke
Hogeschool
Windesheim

Hogeschool
Utrecht

Hogeschool
Pabo
Commerciele economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH
Pabo
Commerciële economie
Verpleegkunde
Informatica
SPH
Pabo
Commerciële econonomie
Verpleegkunde
Informatica
SPH

Interviews
Positief
Uit de gesprekken met de student-leden van de OLC kwam veelal naar voren dat de commissie naar
behoren functioneert. De bezetting is voldoende, qua vergaderfrequentie voldoen ze aan het
minimum van twee per jaar en adviezen over de OER worden serieus genomen door het
opleidingsbestuur. De OLC wordt veelal betrokken bij de vak-evaluaties. Ook worden er eigen
initiatieven ontplooit zoals het geven van ongevraagd advies over beleid van het opleidingsbestuur
(deze adviezen worden zelfs regelmatig overgenomen) en de naamsbekendheid van de OLC
vergroten.
Voor verbetering vatbaar
Echter kunnen er ook zeker dingen beter worden geregeld. Zo is het contact met de faculteitsraad en
andere OLC niet bij elke OLC even gestructureerd en efficiënt (20% gaf aan dit contact onvoldoende
te vinden). Ook heeft geen enkele OLC een technisch voorzitter bij de vergadering, maakt 26,7% van
de ondervraagde OLC’s geen gebruik van het initiatiefrecht.
Wat betreft bereikbaarheid valt op dat 80% geen eigen postvak en 26,7% geen eigen e-mailadres
heeft. Eenzelfde percentage van de OLC is niet bekend met de WHW. Wat betreft de facilitering van
OLC-leden is er veel te winnen: zo krijgt geen enkel OLC-lid vrijstelling voor colleges, beurzen
verschillen erg per OLC: van een paar tientjes per maand tot over de €600,-. 4
Bovendien hebben student-leden geen zicht op het trainingsbudget wat beschikbaar is voor scholing
van de OLC-leden. Trainingen zijn belangrijk voor een professionele OLC, mede gezien het korte
tijdsbestek wat een student-lid in de OLC doorbrengt: van doublering is zelden sprake. Bovendien is
scholing verplicht volgens 9:48 WHW, maar hebben OLC’s dus geen weet van deze mogelijkheid.

4

Zie ook het faciliteitenonderzoek van het LOF, SOM en de LSVb d.d. april 2013 voor de verschillen in beurzen
van centrale medezeggenschapsraadsleden van hbo- en wo-instellingen. Dezelfde verschillen lijken zich dus
ook voor te doen bij OLC’s.

Aanbevelingen
Het LOF, SOM en de LSVb doet op basis van deze steekproef verschillende aanbevelingen. Met kleine
wijzigingen kan een wereld worden gewonnen bij het waarborgen van de kwaliteit op
opleidingsniveau.
Verbeter de facilitering van opleidingscommissies
De vrijstelling voor colleges, vergoeding, tijdsbesteding en het trainingsbudget verschilt erg tussen de
OLC’s. Nu krijgen sommige opleidingscommissies de ruimte om te excelleren en het onderwijs
vooruit te helpen, terwijl andere elkaar zo weinig zien, dat zelfs het vervullen van de minimale
wettelijke taak nauwelijks haalbaar is.
Het LOF, SOM en de LSVb zijn met name gefrustreerd om de afwezigheid of onbekendheid van een
scholingsbudget voor OLC-leden, terwijl dit wettelijk (art. 9:48 WHW) wel verplicht is. Daarnaast is
scholing vereist voor een goed werkende en professionele OLC5.
Bereikbaarheid en inbedding opleidingscommissies verbeteren
Zoals beschreven kostte het veel moeite om leden van opleidingscommissies te spreken. De
bereikbaarheid is makkelijk te verbeteren door algemene contactgegevens goed vindbaar op de
opleidingssite te plaatsen. Een algemeen, regelmatig gecheckt e-mailadres van de
opleidingscommissie is hiervoor een goed middel. Een postvak op een centrale plek op de opleiding
is ook een goed middel om niet alleen bereikbaar, maar ook zichtbaar te zijn binnen een opleiding.
Contact met andere medezeggenschapslagen
Voor een goed werkende medezeggenschap is het belangrijk dat de OLC nauw contact heeft met
andere medezeggenschapsorganen, zoals de faculteitsraad. Een makkelijke, natuurlijke en handige
manier hiervoor is een OLC-lid wat plaats heeft in de faculteitsraad.

5

De LSVb geeft jaarlijks de OC-wijzer uit om OLC-leden duidelijkheid te verschaffen, tips te geven en te helpen
bij het verkrijgen van kennis over hun rechten, plichten en mogelijkheden. Deze OC-wijzer is goed bekend
onder OLC-leden en vind gretig aftrek (### per jaar).

Appendix 1: Wetteksten m.b.t. opleidingscommissies
Universiteit
Artikel 9.18. Opleidingscommissies
1. Voor elke opleiding of groep van opleidingen wordt een opleidingscommissie ingesteld. De
commissie heeft tot taak:
a. advies uit te brengen over de onderwijs- en examenregeling, bedoeld in artikel 7.13,
b. het jaarlijks beoordelen van de wijze van uitvoeren van de onderwijs- en examenregeling, en
c. het desgevraagd of uit eigen beweging advies uitbrengen aan het bestuur van de opleiding,
bedoeld in artikel 9.17, eerste lid, en de decaan over alle aangelegenheden betreffende het onderwijs
in de desbetreffende opleiding.
De commissie zendt de adviezen, bedoeld onder a en c, ter kennisneming aan de faculteitsraad.
2. Op een advies als bedoeld in het eerste lid, is artikel 9.35, aanhef en onderdelen b en c, van
overeenkomstige toepassing.
3. In het faculteitsreglement worden regels van procedurele aard met betrekking tot de toepassing
van het eerste lid gesteld en wordt de wijze van benoeming en samenstelling van de
opleidingscommissie geregeld, met dien verstande dat de helft van het totaal aantal leden van de
commissie voortkomt uit de voor de desbetreffende opleiding ingeschreven studenten.
4. Indien een faculteit slechts een opleiding omvat, kan het faculteitsreglement bepalen dat de taken
en bevoegdheden van de opleidingscommissie worden uitgeoefend door de faculteitsraad, bedoeld
in artikel 9.37.

Hogeschool
Artikel 10.3c. Opleidingscommissies

1. Voor elke opleiding of groep van opleidingen wordt een opleidingscommissie ingesteld,
behoudens het bepaalde in het vierde lid. De commissie heeft tot taak:
a. advies uit te brengen over de onderwijs- en examenregeling alvorens het instellingsbestuur de
regeling vaststelt,
b. het jaarlijks beoordelen van de wijze van uitvoeren van de onderwijs- en examenregeling, en
c. het desgevraagd of uit eigen beweging advies uitbrengen aan de deelraad, bedoeld in artikel 10.25,
en het faculteitsbestuur of het bestuur van de desbetreffende organisatorische eenheid dan wel,
indien de hogeschool geen faculteiten omvat, aan het instellingsbestuur, over alle andere
aangelegenheden betreffende het onderwijs in de desbetreffende opleiding.
De commissie zendt de adviezen, bedoeld onder a en c, ter kennisneming aan de
medezeggenschapsraad of de daarvoor in aanmerking komende deelraad.

2. Voorzover bij de vaststelling, nadere regeling of uitvoering van de onderwijs- en examenregeling
het advies van de desbetreffende commissie niet wordt gevolgd, wordt de desbetreffende beslissing
met redenen omkleed.
3. In het bestuursreglement worden regels van procedurele aard met betrekking tot de toepassing
van het eerste lid gesteld en wordt de wijze van benoemen en samenstellen van de commissie
geregeld, met dien verstande dat de helft van het totaal aantal leden van de commissie voortkomt
uit de voor de desbetreffende opleiding ingeschreven studenten.
4. Indien een faculteit of een andere organisatorische eenheid slechts één opleiding omvat, kan het
bestuursreglement bepalen dat de taken en bevoegdheden van de opleidingscommissie worden
uitgeoefend door de deelraad, bedoeld in artikel 10.25.

Appendix 2
Vragenlijst voor het interview van de OLC
1. Zitten er in de commissie het wettelijk benodigd aantal studenten, d.w.z., hoeveel studenten
zitten er in de opleidingscommissie ten opzichte van het totaal aantal leden?
2. Hoeveel opleidingen vertegenwoordigt de opleidingscommissie?
3. Hoeveel formele vergadermomenten kent de opleidingscommissie per jaar?
4. Worden leden van de opleidingscommissie vrijgesteld van het volgen van college?
5. Hoe verloopt het contact met andere raden? (hierbij valt te denken aan: deelraden en
centrale raden)
6. Geven jullie advies over het nog vast te stellen Onderwijs- en Examenreglement?
7. Beoordelen jullie de wijze van uitvoering van het Onderwijs- en Examenreglement?
8. Hebben jullie een technisch voorzitter?
9. Spelen jullie een rol in vak evaluaties?
10. Hebben jullie de ruimte voor eigen initiatieven en nemen jullie deze ook?
11. Wat zien jullie als jullie belangrijkste taak?
12. Ben je bekend met de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek?
13. Is er voor de studentleden van de commissie een beurs beschikbaar?
14. Hoeveel tijd staat er voor het zijn van student-lid in de commissie?
15. Zijn er veel commissieleden die doubleren, hoe lang zitten commissieleden gemiddeld in de
opleidingscommissie?
16. Hebben jullie een eigen postvak?
17. Hebben jullie onze brief ontvangen?
18. Hebben jullie een eigen emailadres?
19. Hebben jullie beschikking over een eigen trainingsbudget?
20. Wanneer is je opleiding voor het laatst geaccrediteerd?
21. Wat voor cijfer zou je jou opleidingscommissie geven?