Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

158
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat en de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het
nieuws dat kankerverwekkende stof is gestort in een Apeldoornse woonwijk
(ingezonden 9 augustus 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) mede
namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
5 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 3483.
Vraag 1
Wat is uw reactie op de berichten «Stenen met kankerverwekkende stof
gestort in woonwijk Apeldoorn» en «Onbegrip en woede in Apeldoorn om
ProRail en BAM: «Jullie blijken kankerverwekkende stof onze babykamer in te
blazen»»?1, 2
Antwoord 1
Wij vinden het heel ernstig dat deze situatie in Apeldoorn is ontstaan. Het is
begrijpelijk dat de bewoners willen weten of de manier waarop zij zijn
blootgesteld aan kwartsstof gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Het had
voorkomen moeten worden dat deze hoeveelheid stof vrijkwam. BAM had
daar als werkgever op basis van de Arbowet een wettelijke verplichting toe.
ProRail is conform de bouwprocesbepalingen (onderdeel van het Arbobesluit)
en milieuwetgeving verantwoordelijk om zich te vergewissen dat de
hoofdaannemer alle maatregelen neemt om blootstelling bij werknemers en
de omgeving te voorkomen of tot het minimum te beperken. BAM en ProRail
horen zich te houden aan hun (wettelijke) verantwoordelijkheden. We vinden
het goed dat ProRail opdracht heeft gegeven voor een onafhankelijk
onderzoek. Het is belangrijk dat ProRail de bewoners adequaat over de
voortgang informeert. De Staatssecretaris van IenW blijft in gesprek met
ProRail over de situatie.

1

NOS.nl, 8 augustus 2023, «Stenen met kankerverwekkende stof gestort in woonwijk
Apeldoorn».
2
De Stentor, 7 augustus 2023, «Onbegrip en woede in Apeldoorn om ProRail en BAM: «Jullie
blijken kankerverwekkende stof onze babykamer in te blazen»».

ah-tk-20232024-158
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 2
Klopt het dat spoorbeheerder ProRail en bouwfirma BAM reeds een half jaar
bezig zijn met werkzaamheden aan het spoor in Kanaal Zuid in Apeldoorn,
waarbij kwartsstof vrijkomt, zonder dat hiervoor een vergunning is aangevraagd? Zo ja, hoe kan dit?
Antwoord 2
ProRail geeft aan dat er onduidelijkheid bestaat over de vergunningsaanvraag
en noodzaak daartoe. ProRail meldt dat zij in afwachting is van een feitenrelaas van de gemeente Apeldoorn rondom de vergunning voor het ballastdepot. De gemeente geeft aan op dit moment nog geen uitsluitsel te kunnen
geven over wanneer het relaas wordt opgeleverd. Zodra deze is ontvangen,
zal de Staatssecretaris van IenW deze toesturen aan uw Kamer.
Vraag 3
Kunt u voor zowel de omwonenden als voor de betrokken medewerkers
aangeven welke gezondheidsrisico’s het langdurig storten van grote
hoeveelheden ballaststenen met kwarts oplevert?
Antwoord 3
In respirabele vorm (de deeltjes zijn zo klein dat ze ingeademd worden en
diep in longen terecht kunnen komen) is kwartsstof gevaarlijk. Respirabele
kristallijn silica is opgenomen op de SZW-lijst van kankerverwekkende
stoffen, respirabel kwartsstof is daar een voorbeeld van. Veel bouwmaterialen
bevatten kwarts dat bij verwerking vrij kan komen, zo ook kwartshoudende
spoorballast. Bij langdurige inademing van concentraties kwartsstof kan
gezondheidsschade ontstaan. Daarom geldt een wettelijke grenswaarde voor
werknemers, deze is vastgesteld op 0,075 mg/m3 gemiddeld over een hele
werkdag.3 Door de juiste maatregelen te treffen kan blootstelling onder deze
waarde worden gehouden.
Vraag 4
Deelt u de mening dat deze werkzaamheden per direct moeten worden
stilgelegd in afwachting van nader onderzoek? Zo ja, welke stappen gaat u
ondernemen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
ProRail heeft het ballastdepot in Apeldoorn op 9 augustus leeggehaald.
Hiermee voldoet ProRail aan de wensen van de bewoners. De oude ballast
die nog in het depot lag is opgehaald door een erkend verwerker. De nieuwe
ballast, die dient ter vervanging van de weggehaalde ballast die in het
betreffende depot lag opgeslagen, is daarna opgeslagen in een depot buiten
de bewoonde omgeving.
Vraag 5
Zijn er volgens u acute gezondheidsrisico’s voor omwonenden?
Antwoord 5
ProRail geeft aan dat zij in 2021 en 2022 onafhankelijk onderzoek heeft laten
uitvoeren naar de risico’s van blootstelling aan respirabel kwartsstof voor
zowel spoorwerkers als gebruikers van het spoor en omwonenden. Uit dit
onderzoek blijkt dat de gezondheidsrisico’s voor omwonenden nihil zijn bij de
tijdelijke opslag en/of het werken met kwartshoudende ballast.4
Omdat enkele uitgangspunten van dit onderzoek afwijken van de situatie in
Apeldoorn heeft ProRail aanvullend onderzoek in gang gezet. Zo is er in
onderzoek uit 2021 en 2022 voor omwonenden uitgegaan van een afstand
van 10 meter tot het ballastdepot, terwijl de afstand in deze specifieke situatie
in Apeldoorn in sommige gevallen kleiner was. Daarnaast ging het onderzoek
over werkzaamheden waarbij ballast wordt bewogen en niet specifiek over de
opslag van ballast gedurende een langere periode.

3

Dit is een Nederlandse wettelijke grenswaarde die op een lager, en daarmee strenger niveau
ligt dan de Europese norm van 0,1 mg/m3 gemiddeld over een werkdag van 8 uur.
4
Te raadplegen op https://www.prorail.nl/samenwerken/leveranciers/veilig-werken/
kwartshoudende-ballast/onderzoek-en-beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

ProRail geeft ook aan dat zij metingen op de locatie in Apeldoorn hebben
laten uitvoeren door een externe partij naar de aanwezigheid van respirabel
kwartsstof in en rondom woningen. Hieruit komt naar voren dat er geen
respirabel kwartsstof gevonden is, meldt ProRail. De meetopzet en -resultaten
zijn gedeeld met de GGD.
Het genoemde aanvullende onderzoek zal hier duidelijkheid over scheppen.
ProRail meldt dat de resultaten daarvan medio oktober verwacht worden. Het
Ministerie van IenW wacht deze uitkomsten af.
Vraag 6
Gaat u, naast het door ProRail aangekondigde onderzoek, zelf ook onderzoek
verrichten naar de werkzaamheden die in Apeldoorn hebben plaatsgevonden?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid om daarbij nauwkeurig in kaart te
brengen welke gezondheidsschade dit heeft opgeleverd?
Antwoord 6
ProRail laat een onafhankelijk extern onderzoek doen. Een tweede onderzoek
naar hetzelfde zou weinig toevoegen en mogelijk de voortgang van het
andere onderzoek vertragen. Daarom wacht de Staatssecretaris van IenW de
resultaten van het door ProRail aangekondigde onderzoek af.
Vraag 7
Bent u bereid om daarbij in kaart te brengen of geldende arbo-eisen voor het
werken met kwartsstof zijn nageleefd?
Antwoord 7
De Arbeidsinspectie heeft aanvullende informatie opgevraagd en zal die
vervolgens beoordelen en conform het regulier handhavingsbeleid handhaving inzetten waar nodig. De Arbeidsinspectie houdt toezicht op naleving van
de Arbeidsomstandighedenwetgeving. In het artikel van de NOS5 geeft
ProRail aan dat niet volgens het eigen protocol is gewerkt. Als dit protocol
wel was gevolgd, waren de ballaststenen nat gehouden en was er waarschijnlijk geen sprake geweest van de verspreiding van stof. De Arbeidsinspectie heeft geen controle(s) ter plekke uitgevoerd op het moment van de
betreffende werkzaamheden. Op basis van de Arbowet is de werkgever
verplicht blootstelling te voorkomen of beheersmaatregelen te nemen. Dat
lijkt hier, gezien de mate van stofvorming onvoldoende gebeurd.
Vraag 8
Zijn het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid of de Nederlandse Arbeidsinspectie door
ProRail op de hoogte gebracht van het gebruik van ballast met kwarts bij dit
bouwproject?
Antwoord 8
Nee, conform de gangbare werkwijze worden het Ministerie van IenW, het
Ministerie van SZW en de Nederlandse Arbeidsinspectie door ProRail niet op
de hoogte gesteld over het ballastgebruik bij afzonderlijke bouwprojecten.
Vraag 9
Wat gaat u de komende periode doen om getroffen bewoners bij te staan?
Antwoord 9
De afhandeling en het daarbij behorende contact met de bewoners valt onder
de verantwoordelijkheid van ProRail, BAM en de gemeente Apeldoorn.
ProRail laat weten dat zij de komende periode intensief contact blijft
onderhouden met omwonenden en een aanvullend onderzoek heeft opgestart
naar de blootstelling en daarmee mogelijk gepaarde gezondheidsrisico’s.
ProRail heeft tevens aangeboden om de woningen en auto’s die direct
grensden aan het depot te laten schoonmaken door een professioneel
schoonmaakbedrijf. Verder geeft ProRail aan dat ze in nauw contact staat met
de gemeente Apeldoorn, de GGD en andere instanties. Het Ministerie van

5

NOS.nl, 8 augustus 2023, «Stenen met kankerverwekkende stof gestort in woonwijk
Apeldoorn».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

IenW blijft door ProRail geïnformeerd worden over het contact met de
bewoners.
Vraag 10
Op welke wijze heeft ProRail de beloofde verbeteringen voor het werken met
kwarts toegepast bij dit bouwproject?6
Antwoord 10
Apeldoorn is één van de locaties waarop de eisen die de Nederlandse
Arbeidsinspectie eerder aan ProRail heeft opgelegd om kwartsloze ballast te
(laten) gebruiken van toepassing zijn, voor een deel van het uit te voeren
werk. Deze eerdere eis van de Arbeidsinspectie bestaat uit twee delen. Deel 1
schrijft voor dat ProRail op al haar spoorinfra-projecten in tunnels, kunstwerken en op en in directe omgeving van stations(emplacementen) kwartsloze
typen ballast (steensoorten zonder kwarts) of andersoortig materiaal moet
gebruiken. Deel 2 van de eis stelt dat ProRail per januari 2025 op al het
«overige» spoor (niet de tunnels, kunstwerken en stations beschreven in eis
1, maar alle spoorroutes in de open lucht) kwartsloze typen ballast of
andersoortig materiaal voor moet schrijven en toe moet (laten) passen.
Intussen mag nog kwartshoudende ballast worden toegepast als er geen
alternatieven beschikbaar zijn. Bij gebruik van kwartshoudende ballast moet
het gezondheidsrisico voldoende beheerst worden door toepassing van
goede bronmaatregelen (zoals bevochtigen, zie het antwoord op vraag 3).
ProRail laat weten dat een gedeelte van de werkzaamheden in Apeldoorn
onder deel 1 van de eisen valt omdat de werkzaamheden bij een station
plaatsvinden. Hier is oude kwartshoudende ballast vervangen door nieuwe
kwartsloze ballast. ProRail geeft aan dat op de werkzaamheden buiten het
station, op de zogenoemde vrije baan, deel 2 van de eisen van toepassing is.
Hier is oude kwartshoudende ballast vervangen door nieuwe kwartshoudende
ballast. Op het ballastdepot is door de aard van de werkzaamheden zowel
kwartshoudende ballast als kwartsloze ballast opgeslagen geweest.
Vraag 11
Heeft er blootstellingsonderzoek plaatsgevonden? Zo ja, kunt u de resultaten
met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
ProRail geeft aan dat er een onderzoek in en om de woningen van de
bewoners in Apeldoorn heeft plaatsgevonden waarbij geen respirabel
kwartsstof is gevonden. (zie vraag 5) Het rapport van dit onderzoek is door
een externe partij opgesteld en is bijgevoegd aan deze beantwoording (zie
bijlage). ProRail wacht momenteel op de uitkomsten van een aanvullend
onderzoek over de gezondheidseffecten gedurende de langdurige opslag van
ballast zoals in Apeldoorn het geval was (zie eveneens vraag 5).
Vraag 12
Bent u van mening dat ProRail voldoende werk heeft gemaakt van het zoeken
naar alternatieve materialen ter vervanging van ballast met kwarts?
Antwoord 12
Dat is niet aan ons om te beoordelen. Dit is aan de onafhankelijke toezichthouder, de Nederlandse Arbeidsinspectie of de rechter inzake de lopende
procedure tussen de Arbeidsinspectie en ProRail.
Vraag 13
Kunt u een overzicht geven van de inspanningen die ProRail op dit vlak heeft
verricht?
Antwoord 13
ProRail geeft aan zo veel mogelijk kwartsloze ballast toe te passen als
voorhanden is. Daarnaast zegt ProRail zich in te spannen om kwartsloze
alternatieven te vinden. Zo is er onder meer deskresearch uitgevoerd, zijn er

6

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3001.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

werkbezoeken afgelegd aan steengroeves en heeft ProRail marktconsultaties
gehouden.
Vraag 14
Wat is er gebeurd met het besluit om alleen nog kwartsvrije ballast te
gebruiken op plekken met de meeste risico’s?7
Antwoord 14
ProRail past, conform de eisen van de Arbeidsinspectie, in tunnels, kunstwerken en op- en in de directe omgeving van stations(emplacementen) sinds
2022 geen kwartshoudende ballast meer toe bij spoorvernieuwing. Volgens
de eis van de Arbeidsinspectie is tot januari 2025 het gebruik van kwartshoudende ballast op andere delen van het spoor onder voorwaarden nog wel
toegestaan. Dat geldt indien het niet mogelijk is om kwartsloze ballast te
gebruiken omdat het niet beschikbaar is op de markt. Het is onverminderd
verplicht om bij het werken met kwartshoudende ballast de juiste maatregelen te treffen om blootstelling aan kwartsstof te voorkomen of tot het
minimum beperken. Bij de werkzaamheden in Apeldoorn is oude kwartshoudende ballast vervangen door nieuwe, kwartsloze ballast (nabij stations) en
nieuwe kwartshoudende ballast (vrije baan). Dat bij de opslag van de oude
ballast deze mate van stofvorming is ontstaan is uiteraard zeer onwenselijk.
Vraag 15
Waarom wordt het gebruik van ballast met kwarts überhaupt nog gedoogd?
Antwoord 15
De eisen van de Nederlandse Arbeidsinspectie voorzien in een overgangstermijn, er is geen sprake van een gedoogsituatie. De Arbeidsinspectie eist
vervanging indien dat technisch uitvoerbaar is. De kwartsloze ballast moet
echter wel beschikbaar zijn op de markt omdat er anders niet vervangen kan
worden. Ondertussen moet het risico wel voldoende beheerst worden
bronmaatregelen, zoals bevochtigen.
Zoals in het antwoord op vraag 13 beschreven, verricht ProRail intussen werk
aan het zoeken naar alternatieve materialen ter vervanging van kwartshoudende ballast. ProRail heeft laten weten dat het uitfaseren van kwartshoudende ballast door een tekort aan alternatieve materialen moeilijk is
gebleken, waarmee de overgangstermijnen gesteld in de eis van de arbeidsinspectie krap zijn. Verder geeft ProRail aan dat als er per direct nergens nog
kwartshoudende ballaststenen gebruikt zouden mogen worden, noodzakelijk
onderhoud aan het spoor stil komt te liggen. Dit zou een onwenselijke situatie
zijn omdat het grote gevolgen kan hebben voor het personen- en goederenvervoer op het spoor. De overgangstermijn die door de Arbeidsinspectie
wordt gehanteerd is noodzakelijk om ProRail in staat te stellen de transitie
van kwartshoudende naar kwartsloze ballast te maken.

7

Kamerstuk 25 883, nr. 457.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5