SPOORTRILLINGEN
BIJ BESTAANDE
WONINGEN
ACHTERGRONDINFORMATIE
OVER OORZAKEN EN
MOGELIJKE OPLOSSINGEN

INTRODUCTIE
AANLEIDING

Meeste last van trillingen
goederentreinen...1

In de buurt van het spoor kunnen de trillingen
HFST. 1

...maar hinder door
reizigerstreinen stijgt2
Het RIVM weet niet waardoor deze toename komt.

van passerende treinen voelbaar zijn. Een deel
van de bewoners rond het spoor maakt zich
daardoor zorgen over schade aan hun woning,

HFST. 2

of ervaart overlast doordat ze ’s nachts wakker
worden of ramen en kopjes horen rammelen.

HFST. 3

BIJLAGE

ProRail constateert eigenlijk al vanaf 2010 een
toename in het aantal klachten over trillingen.
Naar aanleiding van vragen van de Tweede

32%

Kamer, heeft het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verschillende1,2
onderzoeken uitgevoerd naar het effect van

11%

trillingen van treinen op de gezondheid van
omwonenden. Het resultaat is hiernaast
weergegeven.
Het lastige bij trillingen is dat wettelijke normen
voor trillingshinder ontbreken, in tegenstelling
tot geluidhinder waarvoor wel wettelijke normen
bestaan. Omdat tegen trillingen zo’n wettelijke
norm ontbreekt, is er vanuit de overheid alleen
in projecten (zoals spooruitbreidingen) geld
beschikbaar om maatregelen te treffen tegen
trillingen. Omdat die wettelijke norm ontbreekt,
kan ProRail dus ook niet zomaar maatregelen

40%

treffen of ingrepen doen in de dienstregeling
zoals het langzamer laten rijden van treinen of
het weren van bepaalde treinen van het spoor.
Wel onderzoekt ProRail bij meldingen over
trillingen of ze iets kan doen om de trillingen te
verminderen, bijvoorbeeld met spooronderhoud.
1.

1

2.

I. van Kamp et al., Wonen langs het spoor, Gezondheidseffecten trillingen van treinen, RIVM rapport 2014-0096
I. van Kamp et al., Herhaalmeting Wonen langs het Spoor, RIVM-rapport 2021-0103

20%

Bij nieuwbouw van woningen langs het
spoor toetst de vergunningverlener (normaal

GEBRUIK VAN DEZE BROCHURE

Deze brochure bestaat uit 2 delen:

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

DEEL I

Geeft een samenvattend overzicht.

ook ten aanzien van trillingen. Als er te sterke

Dit deel is geschikt voor iedereen die

trillingen worden verwacht, kan de gemeente

benieuwd is naar oplossingen voor

maatregelen tegen trillingen verplichten. Bij

spoortrillingen, ook als je nu nog niets

bestaande woningen ontbreekt zo’n toets doordat

weet. Klik hier om naar deel 1 te gaan

er geen wettelijke norm is, en dat zorgt ervoor

of ga naar: https://www.rijksoverheid.

dat bewoners van bestaande woningen weinig

nl/documenten/brochures/2023/03/15/

mogelijkheden hebben om de trillingen te

spoortrillingen-bij-bestaande-

verminderen.
BIJLAGE

woningen
DEEL 2

DOEL

achtergrondinformatie voor wie meer
wil weten over wat in deel I aan bod

ook gebouweigenaren (zoals woningcorporaties

is gekomen. Dit tweede deel is meer

en verhuurders) en gemeenten langs het spoor

technisch van aard.

handvatten te bieden om mogelijk toch iets te
doen tegen trillingshinder. Deze brochure gaat
onder andere in op de volgende vragen:

De brochure is opgezet als interactief

1.

pdf-document:

de andere plek?

1

ACHTERGRONDINFORMATIE
OVER TRILLINGEN

Wat zijn het, hoe ontstaan ze, en welke
wet- en regelgeving geldt hiervoor?

2

STERKE TRILLINGEN
HOE KOMT DAT?

Oorzaken van hoge trillingen, trillingen
en frequenties en informatie over experts

MAATREGELEN TEGEN
TRILLINGEN

Wat je kunt doen tegen trillingen in
woningen, in de bodem of aan het spoor

Wat kun je (zelf) doen tegen trillingshinder?
En wat moet je vooral niet doen als je langs

Met de pijltjes is door het document te

het spoor woont?

navigeren

BIJLAGE MET TOELICHTINGEN

Begrippenlijst, zelf trillingen meten met
apps en een voorbeelduitwerking van een
maatregel

Om dit tweede deel van deze brochure te lezen,
heb je geen of beperkte kennis of ervaring
nodig op het gebied van trillingen, bouwkunde
of wet- en regelgeving. We hebben de tekst

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

van de brochure makkelijk leesbaar opgesteld.

2

Dit document bestaat uit 3 hoofdstukken.

3

die trillingen op de ene plek hoger dan op
2.

maatregelen die je er tegen kunt treffen.

Van de brochure bevat uitgebreide

Deze brochure is opgesteld om bewoners, maar

Hoe ontstaat trillingshinder? En waarom zijn

Deze brochure geeft verdiepende informatie
over trillingen, het ontstaan van trillingen en

gesproken de gemeente) of er sprake zal zijn
van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat,

LEESWIJZER

Termen die uitleg nodig hebben, hebben we

Met de knoppen links navigeer je gemakkelijk

onderstreept de uitleg is in een begrippenlijst

tussen de 3 hoofdstukken en de bijlage van dit

achterin deze brochure opgenomen.

document.

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

HOOFDSTUK 1 - WAT ZIJN TRILLINGEN
1.1

TRILLINGEN – WAAR HEBBEN WE HET DAN OVER?		

4

1.2

WET- EN REGELGEVING					

7

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

1.1 TRILLINGEN – WAAR
HEBBEN WE HET DAN OVER?

snelheid van de trein, de bodem (een slappe

Trillingen, frequenties en resonantie

veenbodem of juist een steviger zandbodem) en

Vanuit de natuurkunde bezien is een trilling

Een trilling is een heen- en weergaande

de eigenschappen van het gebouw waarin de

een beweging die een aantal keer per

beweging. Alles wat beweegt, veroorzaakt

trillingen worden ervaren.

seconde optreedt. Het aantal keer dat die

trillingen: het lopen van mensen, het rijden

trilling per seconde optreedt, noem je de

van auto’s, en dus ook het rijden van treinen.

De trillingen worden door de bodem

trillingsfrequentie, die je uitdrukt in Hertz (Hz).

De trillingen ontstaan door de beweging van

doorgegeven naar de fundering van een

Bij trillingshinder beoordelen we trillingen met

de trein tijdens het rijden over de rails. De trein

woning, en in de woning via wanden en vloeren

frequenties tussen de 1 en 80 Hz, dus een trilling

veroorzaakt trillingen omdat de wielen van de

doorgegeven naar de persoon die de trillingen

die 1 keer per seconde optreedt, tot een trilling

trein niet helemaal rond zijn en het spoor niet

voelt. Bij trillingen spreken we daarom meestal

die 80 keer per seconde optreedt.

helemaal vlak. Het gewicht van de trein drukt

over een bron

de rails namelijk een beetje naar beneden. De

doorgeefmedium

grootte van de trillingen hangt vooral af van

trillingen worden doorgegeven van de bron naar

de grootte van de oneffenheden, het gewicht

een gebouw) en een ontvanger

van de trein (is de trein leeg of vol), het type

waarin de trillingen worden ervaren (zie figuur

trein (lengte van de trein, type wielen, wat

hieronder).

(de treinen op het spoor), een
(de bodem, waarin de
(het gebouw
STERKTE

voor soort schokdempers heeft de trein), de

gebouwEN
Trillingsbron

TRILLINGSTIJD
0

2

4

6

8

10

De trillingen van een trein treden op bij
verschillende frequenties, waaronder ook
tussen de 1 en 80 Hz, het voor mensen voelbare
gebied. Deze trillingen worden door de bodem
doorgegeven naar de fundering van een
woning, en in de woning via wanden en vloeren
doorgegeven naar de persoon die de trillingen
voelt. En dat kan voor hinder zorgen.
Elk voorwerp heeft een trillingsfrequentie
waarbij het uit zichzelf trilt, als het met

Bodem

voldoende kracht wordt aangestoten, de
zogenaamde eigenfrequentie. Het voorwerp is
extra gevoelig voor trillingen bij die frequentie.

4

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

Als een voorwerp mee gaat trillen met de

1.1.1 De trillingsbron

trillingen van bijvoorbeeld een trein, dan noemen

Trillingen ontstaan bij een trillingsbron: het

we dat resonantie. Resonantie treedt het sterkst

systeem van spoor en treinen. Afhankelijk van

op als de trillingen van de trein samenvallen met

de situatie zullen de trillingen sterker of zwakker

de eigenfrequentie van het voorwerp.

zijn. En dat vertaalt zich weer in sterkere of

HET TYPE TREIN

Goederentreinen
Reizigerstreinen

zwakkere trillingen bij bepaalde frequenties
Trillingen treden dus op bij verschillende

in het trillingsspectrum Het trillingsspectrum

frequenties. Bij welke frequentie de meeste

van een trein is afhankelijk van veel dingen. De

trillingen optreden, bepaalt voor een groot deel

belangrijkste daarvan zijn:

of de trillingen hinderlijk zijn voor mensen, maar

• Het type trein: een goederentrein heeft een

ook of bijvoorbeeld een maatregel effect zal

ander trillingsspectrum dan een reizigerstrein.

hebben. De ene maatregel is bijvoorbeeld heel

Vooral bij lage trillingsfrequenties heeft een

effectief tegen trillingen bij hoge frequenties,

goederentrein meer trillingsenergie dan een

terwijl de andere maatregel daar juist weer

reizigerstrein (zie figuur rechtsboven).

Fictief voorbeeld

meer trillingsenergie
bij lage frequenties

1

100

10

Frequentie [Hz]

DE SNELHEID

Fictief voorbeeld
80 km/h
120 km/h

• De snelheid van de trein: bij hogere snelheid

niets doet. Om iets te kunnen zeggen over
welke maatregel effectief is, moet je dus meer

ontstaan trillingen bij hogere frequenties

weten over de belangrijkste trillingsfrequenties

en neemt de trillingsenergie bij sommige

in een bepaalde woning. Dat leggen we vast

frequenties toe. Meestal nemen de trillingen in

in een trillingsspectrum. Dat is een grafiek

een woning toe bij hogere snelheid, maar door

waarin de trillingsenergie van een treinpassage

die verschuiving van de frequenties kan het

wordt getoond, met op de horizontale as de

ook gebeuren dat de trillingen in een woning

trillingsfrequentie, en op de verticale as de

die voor de nieuwe frequenties minder

trillingssnelheid. De sterkste trillingen komen

gevoelig is, juist afnemen (zie figuur rechts).

voor bij de frequenties waar de lijn in de grafiek
het hoogst is.

verschuiving
van frequenties

meer
trillingsenergie

1

100

10

Frequentie [Hz]

• Extra stoorbronnen: onderdelen in het
spoor (zoals overwegen, wissels of ES-lassen)
vormen puntbronnen in het spoor en zorgen

Fictief voorbeeld

EXTRA STOORBRONNEN

Fictief voorbeeld

voor extra trillingen ten opzichte van de
veel
trillingsenergie

trillingen van de treinpassage zelf. Vaak is
het effect van die puntbronnen merkbaar tot
maximaal 75 meter van de bron. Ook is het
effect vaak groter op reizigerstreinen dan op

weinig
trillingsenergie

goederentreinen. Het effect van zo’n puntbron
treedt vooral op bij hogere trillingsfrequenties

meer trillingsenergie
bij hoge frequenties

(zie figuur rechtsonder).
1

10

Frequentie [Hz]

5

100

1

10

Frequentie [Hz]

100

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

1.1.2 De bodem

lagen. Op dat soort bodems zie je dat de trillingen

het gebouw. De belangrijkste invloedsfactoren van

De bodem is de ondergrond waardoor de trillingen

aan de oppervlakte niet altijd uitdoven met de

het gebouw op het trillingsspectrum zijn:

zich als golven verplaatsen. In de bodem doven

afstand, maar soms sterker en soms zwakker

• De afstand tot het spoor: hoe verder van het

de trillingen uit naarmate je op grotere afstand

zijn. Dat komt omdat de trillingen die door de

spoor vandaan, hoe zwakker de trillingen. Op

van het spoor staat. De samenstelling van de

bovenste lagen gaan, samenkomen met de

zachte bodems dempen de trillingen sneller uit

bodem bepaalt voor een belangrijk hoe sterk de

gereflecteerde trillingsgolven die uit de diepere

dan op harde bodems, en de trillingen bij hoge

trillingen zijn en hoe snel de trillingen uitdoven. In

grondlagen komen, en daardoor elkaar versterken

frequenties dempen sneller uit dan de trillingen

een slappe bodem (zoals een veen- of kleibodem)

of verzwakken. In de natuurkunde noemen we dit

wordt de bodem meer ingedrukt en ontstaan

verschijnsel interferentie. In de praktijk kan het dan

vooral bij lage trillingsfrequenties sterke trillingen.

gebeuren dat de trillingen op een grotere afstand

waargenomen: de trillingen zijn vaak sterker

Deze doven in een slappe bodem echter snel

van het spoor sterker zijn dan dichterbij het spoor.

in gebouwen met houten vloeren dan in

uit. In een stijvere bodem (zoals zand) wordt de
BIJLAGE

bij lage frequenties.
• De locatie waar de trillingen worden

gebouwen met betonnen vloeren (zie de

bodem wat minder ingedrukt en zijn de trillingen

1.1.3 Het gebouw

figuur rechtsonder), en zwakker in grote, zware

over het algemeen wat minder sterk (zie de

Trillingen komen via de fundering van een

gebouwen dan in kleine, lage gebouwen.

figuur linksonder). Ze doven in een stijvere bodem

gebouw naar binnen. Door het grote gewicht

Sommige onderdelen van het gebouw doven de

echter ook minder snel uit (zie de figuur midden

en de omvang van de fundering nemen de

trillingen uit, andere versterken de trillingen. Dat

onder). Daarom zien we dat de meeste hinder

trillingen af. Bij een zwaardere fundering (zoals

laatste noemen we resonantie en komt voor bij

en klachten vaak op de stijvere bodems (zoals

bijvoorbeeld een dikke betonnen fundering,

de gevoelige frequentie of eigenfrequentie van

zand) voorkomen, en ook op grotere afstand van

een zware fundering op palen, of bij een groter

een gebouw(onderdeel). Juist die resonanties

het spoor. Op slappere bodems zien we vooral

of hoger gebouw) nemen de trillingen meer af

zorgen vaak voor de hinder: bij de frequenties

klachten van mensen die dichtbij het spoor wonen.

dan bij een lichtere fundering. In het gebouw

waar een gebouw gevoelig is voor trillingen, is

worden de trillingen versterkt doordat onderdelen

maar een klein beetje trillingsenergie nodig om

Sommige bodems bestaan uit afwisselend slappe

van het gebouw gevoelig zijn voor bepaalde

sterke trillingen te laten ontstaan.

en stijve lagen. Dan kan het gebeuren dat de

trillingsfrequenties. We noemen dat resonantie.

trillingsgolven weerkaatsen tegen de stijvere

Trillingen met andere frequenties nemen juist af in

meer trillingsenergie
bij lage frequenties

Fictief voorbeeld

AFSTAND

Fictief voorbeeld

BODEMTYPE

Fictief voorbeeld

VLOERTYPE

Houten vloer
Betonnen vloer

20 meter
50 meter
100 meter

Veen
Klei
Zand

minder
trillingsenergie
bij grote afstand
mindertrillingsenergie bij hoge
frquenties

1

10

Frequentie [Hz]

6

100

meer trillingsenergie
bij lage frequenties

1

10

Frequentie [Hz]

100

1

10

Frequentie [Hz]

100

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

1.2 WET- EN REGELGEVING

Richtlijnen voor trillingen

getoetst: de maximale trillingssterkte en een

Er zijn geen wettelijke normen voor trillingen

In Nederland wordt al decennialang gebruik

gemiddelde trillingssterkte. De richtlijn geeft

door rijdende treinen, zoals dat voor

gemaakt van de SBR-richtlijn om trillingen in

streefwaarden, die strenger zijn bij nieuwe

geluidhinder wel het geval is. De Tweede Kamer

gebouwen te beoordelen. Deze SBR-richtlijn

situaties (nieuwe woningen of sporen) dan bij

heeft de regering in 2010 opgeroepen om zulke

bestaat uit drie delen (deel A – schade in

bestaande situaties omdat er wordt uitgegaan

wettelijke normen ook voor trillingshinder te

gebouwen, deel B – hinder voor personen in

van een zekere mate van gewenning. De

ontwikkelen. Tot op dit moment is het, door

gebouwen en deel C – verstoring van gevoelige

streefwaarden zijn strenger voor gebouwen

de complexiteit van het onderwerp trillingen,

apparatuur):

met een overnachtingsfunctie (ziekenhuizen

niet mogelijk gebleken om een betrouwbare,

• Trillingsschade, de SBR A-richtlijn: deze

en woningen) dan voor gebouwen waar

uniforme rekenmethode te ontwikkelen, zoals

richtlijn geeft aan waar en hoe trillingen

alleen wordt gewerkt (kantoren en scholen).

bij geluidhinder wel het geval is. Er zijn daarom

moeten worden gemeten en hoe de kans op

Ook zijn de streefwaarden in de nacht

ook geen wettelijke normen voor trillingen door

trillingsschade moet worden beoordeeld. De

strenger dan overdag of in de avond

rijdende treinen.

richtlijn geeft per type gebouw grenswaarden

omdat mensen in rust gevoeliger zijn voor

voor de trillingen. Die grenswaarden zijn

trillingen. Voor Tracéwetplichtige projecten

Dat betekent niet dat bewoners rond het

trilligsniveaus waarboven een verhoogde

wordt sinds 2012 gebruik gemaakt van de

spoor geen enkele bescherming hebben tegen

kans op schade aanwezig is (meer dan 1%

Beleidsregel trillinghinder spoor (Bts). Deze

trillingen. Er zijn namelijk wel richtlijnen die in

kans op schade). Overigens betekent dit niet

beleidsregel is afgeleid van de SBR B-richtlijn,

sommige gevallen van toepassing zijn. Verder

dat bij trillingen boven die grenswaarden

en is op aspecten aangescherpt zoals een

werkt het ministerie van Infrastructuur en

er direct schade zal ontstaan. Bij een kleine

doelmatigheidsafweging en een andere

Waterstaat met ProRail en kennisinstellingen

overschrijding van de grenswaarde is de kans

hard aan het verminderen van de hinder door

op schade namelijk nog steeds klein.

• Verstoring van trillingsgevoelige apparatuur,

treinverkeer, onder andere door innovatie- en

• Trillingshinder, de SBR B-richtlijn: deze

de SBR C-richtlijn: deze richtlijn geeft aan hoe

ontwikkelprogramma’s en door in gesprek te

richtlijn geeft aan waar en hoe trillingshinder

moet worden beoordeeld of trillingsgevoelige

blijven met vervoerders.

moet worden gemeten en beoordeeld. In

apparatuur wordt verstoord door trillingen.

deze richtlijn worden twee grootheden

7

manier om de trillingssterkte vast te stellen.

De verschillende richtlijnen en de Beleidsregel

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

• Tijdens de bouwfase is de aannemer

• Tijdens de gebruiksfase is ProRail het

trillinghinder spoor (Bts) hebben ieder een

verantwoordelijk voor de trillingen en

aanspreekpunt. Hoewel het niet is uit te sluiten

situatie waarvoor ze van toepassing zijn. In

eventuele schade die hierdoor ontstaat.

dat treintrillingen tot schade aan een gebouw

onderstaande figuur leggen we dat uit. Een

Hij dient te voorkomen dat er schade

kunnen leiden, is die relatie tussen treintrillingen

uitgebreidere omschrijving is te vinden via

ontstaat aan de eigendommen van

en schade in de praktijk nog niet aangetoond.

de website van ProRail en de brochure over

anderen. Als er een kans op schade door

Soms zijn de trillingen wel hoger dan de

trillingen die daar te vinden is. Hieronder gaan

bouwwerkzaamhedenwordt verwacht,

grenswaarden uit de SBR A-richtlijn (en dus is

we dieper in op schade en hinder door trillingen.

dan kan de aannemer een vooropname

de kans op schade door die trillingen groter

(vastlegging met foto’s van de staat van het

dan 1 procent), maar passen de vorm en locatie

1.2.1 Schade door trillingen

gebouw) van een gebouw uitvoeren, soms

van de schades niet bij de belasting door de

In de wet- en regelgeving maken we

in combinatie met trillingsmetingen en

trillingen. Er is dan geen oorzakelijk verband

onderscheid tussen trillingen door

soms een na-opname. De trillingsmetingen

tussen de treintrillingen en de schade. Een

bouwwerkzaamheden en trillingen die ontstaan

worden beoordeeld met behulp van de SBR

voelbare trilling leidt ook niet direct tot schade

door rijdende treinen, dus in de gebruiksfase.

A-richtlijn. De aannemer is verantwoordelijk

aan een gebouw, daar zijn hogere trillingen

voor eventuele schade, en ook voor het herstel.

voor nodig. Soms wordt

De eigenaar van het gebouw waar schade aan

de vergelijking met een

is ontstaan, moet de aannemer aansprakelijk

aardbeving gemaakt. Uit

stellen voor de schade en bewijzen dat de

metingen blijkt echter dat

schade door de aannemer is veroorzaakt.

de trillingen van treinen

3

trillingen

meestal (veel) minder

TRILLINGSVERGELIJKING

AARDBEVING

TREIN

sterk zijn dan de trillingen
Schade
aan gebouwen

van aardbevingen. De

Hinder
voor personen

constructie van een
gebouw kan de trillingen van treinen vaak prima
aan. Voelbare trillingen hoeven namelijk nog

Bouwfase

GEBRUIKSFASE

Voorbereiding fase

lang niet tot schade te leiden. Als er toch een
Bouwfase

GEBRUIKSFASE

vermoeden is van schade door treintrillingen,
dan kan een klacht worden ingediend via
ProRail Publieksvoorlichting. ProRail hanteert

Planologische
wijziging of
m.e.r.-plichtig

Andere
situatie

Tracéwet of
Best. plan

Niet
gereguleerd

vervolgens een schadeprotocol van de
onafhankelijke kennisinstelling TNO om te
beoordelen of er inderdaad een kans is op een

Aannemer

SBR B-richtlijn

TNO-protocol
(via prorail)
SBR A-richtlijn

Bts of
SBR B richtlijn

Beoordelen van trillingen bij beheer, onderhoud en aanleg van spoorwegen.

8

3

https://www.prorail.nl/wonen/trillingen

Aannemer

SBR B-richtlijn

Niet
gereguleerd

overschrijding van de grenswaarden uit de SBR
A-richtlijn. Als die kans er is, dan zorgt ProRail
voor nader onderzoek in de vorm van een
meting en gebouwopname.

HFST. 1

HFST. 2

1.2.2 Hinder door trillingen

aanpassingen in het bestemmingsplan. Vaak

sprake kan zijn van hinderlijke trillingen (volgens

De meeste klachten over trillingen gaan over

wordt dan de SBR B-richtlijn gebruikt om de

de definities uit de SBR B-richtlijn). Klachten

hinder. Het gaat dan om trillingen die wel voelbaar

trillingen te beoordelen.

of vragen over spoortrillingen kunnen worden

zijn, maar niet tot schade aan het gebouw leiden.

Onderzoek is vaak niet nodig als het

gemeld bij ProRail Publieksvoorlichting.

Wel kan het zo zijn dat omwonenden wakker

spoor wordt vernieuwd, de snelheid van de

worden van de trillingen, of kopjes in de kast

treinen verandert, er andere of meer treinen

1.2.3 Trillingen en laagfrequent geluid

horen rammelen. We maken bij de beoordeling

gaan rijden of de sporen op een andere plek

Trillingen kunnen, naast dat ze voelbaar zijn, ook

binnen de spoorzone worden neergelegd.

zorgen voor hoorbaar geluid. Denk hierbij aan het

van trillingshinder onderscheid tussen de
voorbereidingsfase van een bouwproject, het

HFST. 3

• Tijdens de bouwfase is de aannemer

bouwproject zelf en de gebruiksfase, waarin er

verantwoordelijk. Voor trillingen door bouw-

vlakbij (metro)tunnels. Soms is een bromtoon

treinen rijden:

en sloopwerkzaamheden is het Bouwbesluit

hoorbaar als een trein passeert. Dit geluid ontstaat

• In de voorbereiding op projecten onderzoekt
BIJLAGE

van toepassing. Hierin staan relatief hoge

doordat vloeren en wanden in trilling worden

ProRail op verzoek van een opdrachtgever,

trillingsnormen voor activiteiten die maar een

gebracht, en daardoor geluid gaan afstralen.

zoals het ministerie van Infrastructuur en

korte tijd duren. Voor andere werkzaamheden

Waterstaat, een provincie of gemeente vaak wat

(zoals gewoon werk aan het spoor) kan

de effecten van het project op trillingen zijn. Of

in de Algemene Plaatselijke Verordening

dat onderzoek moet gebeuren, is afhankelijk

(APV) van een gemeente of in het contract

van wat het project precies betekent. Onderzoek

tussen ProRail en aannemer zijn vastgelegd

naar trillingen vindt plaats als het project.

dat de SBR B-richtlijn van toepassing is.

1. M.e.r.-plichtig is (er worden belangrijke

Klachten over trillingen dienen altijd gemeld

4

milieueffecten door het project verwacht,
zoals een toename van trillingen of geluid).
2. Er sprake is van de aanleg of uitbreiding van

te worden bij de aannemer, en bij reguliere
onderhoudswerkzaamheden bij ProRail.
• Tijdens de gebruiksfase zijn er geen wetgeving

hoofdspoorweginfrastructuur of hernieuwde

of regels waaraan de trillingen van treinen

ingebruikname van minimaal 5 kilometer

moeten voldoen. Juist dit is de situatie die

spoor (de zogenaamde Tracéwetprocedure).

van toepassing is bij hinder door treinen in

3. Het bestemmingsplan moet worden

bestaande woningen, waar deze brochure over

gewijzigd om nieuw spoor aan te kunnen

gaat. De dienstregeling kan niet zomaar worden

leggen.

aangepast, ook is het niet mogelijk om zomaar
treinen van het spoor te weren of langzamer

9

rommelende geluid dat hoorbaar is in gebouwen

4

In de meeste gevallen wordt de trillingshinder

te laten rijden. Trillingen kunnen tot op grote

(meestal op basis van metingen in woningen in

afstand voelbaar zijn, soms zelfs op honderden

combinatie met berekeningen) getoetst aan de

meters van het spoor. In de kaart hiernaast

Bts. In situatie (3) toetst de gemeente meestal,

laten we, op basis van honderden metingen

omdat de gemeente verantwoordelijk is voor

door heel Nederland, zien tot hoe ver ongeveer

https://www.infomil.nl/onderwerpen/integrale/mer/procedurehandleiding/wanneer-beoordeling/

HINDERLIJKE TRILLINGEN
Risicozone trillingen
50 meter
100 meter
150 meter
200 meter
300 meter

HFST. 1
luchtgeluid

2.

HFST. 3

laagfrequent geluid

Trillingen

te beoordelen5. Deze methode De Ruiter geeft

Hz). Die trillingen doven snel uit naarmate

aan dat bij overschrijding van de grenswaarden

een gebouw verder van het spoor vandaan

uit de methode, er een grote kans is op hinder

ligt, maar kunnen dichtbij de trillingsbron

door laagfrequent geluid. Het gaat hierbij

wel hoog zijn.

om het maximale geluidniveau in een aantal

Onderin het gebouw. De trillingen die het

frequentiebanden (tussen 16 en 125 Hz).

laagfrequente geluid veroorzaken, doven

HFST. 2

BIJLAGE

trillingsfrequenties (ordegrootte boven de 50

3.

meestal uit per bouwlaag. Hierdoor is het

Bij projecten waar laagfrequent geluid een

laagfrequente geluidniveau onderin het

rol kan spelen (zoals bij de aanleg van een

gebouw, en dus dichter bij de bron van

tunnel of verdiepte spoorligging), beoordeelt

de trillingen, vaak hoger dan bovenin het

ProRail meestal ook het laagfrequent geluid. In

gebouw. Er zijn echter ook wel situaties

bestaande situaties ontstaan vooral klachten

waar ook bovenin het gebouw sprake is van

over laagfrequent geluid langs spoortunnels,

hinderlijk laagfrequent geluid.

een verdiepte spoorligging of als er

In gebouwen met veel beton en glas.

geluidschermen zijn geplaatst. In al die gevallen

Open, relatief kaal ingerichte ruimtes met

speelt het wegvallen of afwezig zijn van direct

veel beton en glas dempen het geluid veel

geluid een belangrijke rol.

minder, waardoor het geluidniveau daar veel
hoger is. Er is daardoor vaak meer hinder van

Laagfrequent geluid wordt veroorzaakt door

laagfrequent geluid in nieuwbouw, dan in

de hogere trillingsfrequenties (boven de 30

oude woningen met houten vloeren.

Hz, daaronder is het geluid niet hoorbaar).

Hinder door laagfrequent geluid speelt bij

10

Daarom zijn maatregelen die ervoor zorgen dat

treinverkeer vooral een rol als er sprake is van

Net als voor trillingen, ontbreekt voor

de trillingen bij die hogere trillingsfrequenties

weinig direct (lucht) geluid. Denk aan situaties

laagfrequent geluid een wettelijk kader.

afnemen, ook effectief tegen laagfrequent

waarbij het spoor ondergronds of verdiept ligt,

Ook de Wet Geluidhinder bevat geen eisen

geluid. Maatregelen die werken, zijn

of waarbij een geluidscherm aanwezig is. Het

ten aanzien van laagfrequent geluid. Om

bijvoorbeeld het plaatsen van een afgeveerde

directe geluid is dan minder goed hoorbaar,

laagfrequent geluid van treinverkeer te

vloer (mits de wanden niet ook laagfrequent

waardoor vooral het laagfrequente geluid

beoordelen is de zogenaamde GWR-richtlijn te

geluid afstralen), of laagdrempelige

overblijft. Hoorbaar laagfrequent geluid kan

gebruiken die ook onder de naam ‘methode

maatregelen zoals het uitgebreider stofferen

hinderlijk zijn.

De Ruiter’ bekendstaat. Deze methode is

van de woning (aanbrengen van hoogpolig

door Bob de Ruiter van Gemeentewerken

tapijt, dikke gordijnen en eventueel

Het risico op hinderlijk laagfrequent geluid is

Rotterdam ontwikkeld voor het beoordelen

geluidsabsorberende elementen). Die laatste

vaak groter in de volgende situaties:

van laagfrequent geluid door treinen, metro’s

maatregelen werken vooral tegen hogere

1.

Het gebouw ligt dichtbij het spoor.

en trams in tunnels. Ook door de Raad van

frequenties (boven de 80 Hz).

Laagfrequent geluid wordt vooral

State wordt dit gezien als een acceptabele

veroorzaakt door trillingen bij hoge

methode om laagfrequent geluid van treinen

5

Zie uitspraak 201207300/1/R4

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

HOOFDSTUK 2 - STERKE TRILLINGEN, HOE KOMT HET NOU PRECIES?
2.1

DE TRILLINGSBRON									

12

2.2

DE BODEM										

14

2.3

HET GEBOUW										

15

2.4

VERANDERINGEN VAN DE TRILLINGEN						

16

2.5

MEER INZICHT IN DE TRILLINGEN; HET TRILLINGSSPECTRUM			

18

2.6

WIE KAN HIERBIJ HELPEN?							

20

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

2.1 DE TRILLINGSBRON

rijden goederentreinen wel langzamer dan

Trillingen zijn een lastig grijpbaar fenomeen: ze zijn

reizigerstreinen. Ook kan het zo zijn dat een

op de ene plek veel sterker dan op de andere plek.

specifiek soort goederentrein voor sterkere

Dat kan komen door verschillende oorzaken. In

trillingen zorgt. Veel gehoorde voorbeelden

dit hoofdstuk leggen we uit welke oorzaken vaak

hiervan zijn erts- en kolentreinen, of treinen met

zorgen voor sterkere trillingen, hoe is te achterhalen

ketelwagens. Hieronder zijn veel voorkomende

wat er aan de hand is, en wie daarbij kan helpen.

types goederentreinen weergegeven.

Want als duidelijk is wat de oorzaak is, dan is het

• Reizigerstreinen rijden vaak sneller dan

vaak ook duidelijker welke maatregelen wel of juist

goederentreinen, en kunnen daardoor in

niet helpen. De bron van de trillingen bepaalt voor

sommige situaties (zoals bijvoorbeeld bij

een deel hoe sterk de trillingen zijn. Een bewoner

overwegen) voor sterkere trillingen zorgen

langs het spoor kan de bron van de trillingen

dan goederentreinen. Ook kan het zo zijn dat

natuurlijk niet aanpassen, maar meer inzicht in hoe

een specifiek soort reizigerstrein voor sterkere

het komt dat de trillingen sterker zijn, helpt wel bij

trillingen zorgt. Hiernaast zijn veel voorkomende

het indienen van een vraag of klacht bij ProRail.

types reizigerstreinen weergegeven, zie ook
bijlage 4.

2.1.1. Bepaalde treinen veroorzaken meer
trillingen dan andere treinen
De ene trein veroorzaakt meer trillingen dan de
andere trein. Dat komt door het ontwerp van de

REIZIGERSTREINEN
SNG

VIRM

ICM

ICE

FLIRT

GOEDERENTREINEN
Ketelwagen

GTW

Erts- of kolenwagon

IC direct

autotrein

IC berlijn

containerwagon

ICNG

overig

DDZ

treinen: het gewicht, de lengte, de vering van de
trein, het speelt allemaal een rol bij het ontstaan van
de trillingen. Het kan dus zijn dat de ene trein voor
sterkere trillingen zorgt dan de andere trein. Maar
het kan ook zijn dat de frequenties van de trillingen
anders zijn, waardoor verschillende soorten treinen
in verschillende woningen voor de sterkste trillingen
kunnen zorgen.
• Goederentreinen zijn vaak zwaarder en
langer dan reizigerstreinen, maar zijn ook
op een andere manier ontworpen: ze zijn
vooral bedoeld om (vaak zware) goederen te
transporteren, in plaats van het comfortabel en
snel verplaatsen van reizigers van de ene stad
naar de andere stad. Daardoor zijn het gewicht
en de vering van goederentreinen anders. Vaak
12

2.1.2. Op bepaalde punten ontstaan meer

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

of de vraag kan worden gesteld aan ProRail

trillingen

van het spoor kan een overweg zorgen

Er kunnen meer trillingen optreden als er een

voor sterkere trillingen. Rond zo’n overweg

onderbreking in het spoor zit. Dat is te vergelijken

zitten verschillende systemen in het spoor

schade aan het spoor, maar het kan ook komen

met een drempel in de weg: het wiel van de

die kunnen zorgen voor meer trillingen. Zo

door een wissel, overweg of ES-las, of door een

trein rijdt over een gat of hobbel, waardoor de

verandert het spoor (van een spoor in ballast

vlakke plaats aan het wiel van een trein. Die

trillingen sterker kunnen zijn. Vooral bij wissels,

naar een spoor op een betonplaat), zitten er

oneffenheden of onderbrekingen in het spoor

overwegen of ES-lassen in het spoor kunnen de

ES-lassen in het spoor (om de overweg te

kunnen zorgen voor sterkere trillingen.

trillingen sterker zijn.

bedienen) en liggen er vaak verschillende

• Wissels tot maximaal zo’n 75 meter van een

types dwarsliggers in het spoor. Vaak is het

gebouw kunnen wissels voor sterkere trillingen

ook niet mogelijk om tot aan de overweg

zorgen. Het spoor loopt bij wissels niet door,

onderhoud te doen met machines, waardoor

er zit een kleine onderbreking in de rails. Een

het laatste stuk handmatig gebeurt, en dus op

treinwiel rolt over deze onderbreking, en dat

een andere manier. Al die veranderingen in het

kan zorgen voor sterkere trillingen. Vooral bij

spoor kunnen zorgen voor hogere trillingen.

verouderde wissels kunnen sterkere trillingen

Overigens lopen er al verschillende onderzoeks-

ontstaan.

en aanpassingstrajecten rond overwegen om

Of er een wissel in het spoor ligt, is te

de trillingen daarvan te verminderen.

controleren door ter plekke te gaan kijken,

Of er een overweg in het spoor ligt, is te

via Google Maps of via https://app.pdok.nl/

controleren door ter plekke te gaan kijken,

viewer/. Kies (links in het scherm) ‘Selecteer

via Google Maps of via https://app.pdok.nl/

een dataset’, klik op het plusje van ‘Overige

viewer/. Kies (links in het scherm) ‘Selecteer

kaarten’, scroll naar beneden (kaarten staan in

een dataset’, klik op het plusje van ‘Overige

alfabetische volgorde) naar ‘Spoorwegen’, klik

kaarten’, scroll naar beneden (kaarten staan in

daar op het plusje en vink ‘wissel’ aan. In de

alfabetische volgorde) naar ‘Spoorwegen’, klik

kaart verschijnen nu de actuele locaties van

daar op het plusje en vink ‘overweg’ aan. In de

wissels. De afstand kan worden ingemeten

kaart verschijnen nu de actuele locaties van

door rechts (onder het ‘+’ en ‘-‘ teken het knopje

13

• Overwegen tot maximaal zo’n 75 meter

overwegen.

‘Meetgereedschap’ te kiezen, en dan te kiezen

• Seinen langs het spoor worden gebruikt om

op ‘Lijn meten’. Vervolgens kan op de locatie

aan te geven of een trein mag doorrijden of

van de wissel en de woning worden geklikt,

moet afremmen omdat er een andere trein

waarna de afstand tussen de twee verschijnt.

vlak voor rijdt. Bij zo’n sein liggen ES-lassen in

In Google Maps kan dit door rechts te klikken

het spoor, die de spoorstaaf onderbreken en

op de kaart, en ‘Afstand meten’ te kiezen. De

zo voor sterkere trillingen kunnen zorgen. Of

leeftijd van een wissel is niet te achterhalen op

er een sein staat kan worden gecontroleerd

basis van openbaar beschikbare gegevens.

via Google Maps (luchtfoto of Street View),

Publieksvoorlichting.
• Hoorbaar gebonk in het spoor kan wijzen op

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

2.2 De bodem

Bodemvlakken’ aan. In de kaart verschijnt nu een

Trillingen verplaatsen zich door de bodem van

overzicht van bodemvlakken. Door op een vlak

trillingsbron naar gebouw. De bodem bepaalt

te klikken, en rechts onderin het scherm

daarom voor een belangrijk deel of de trillingen

op ‘Object informatie’ te klikken, kan

sterk of zwak zullen zijn. Ook voor de bodem geldt

een omschrijving van het type bodem

dat die natuurlijk niet is aan te passen, maar inzicht

worden achterhaald. Vaak staan daar

in de bodem helpt bij het kiezen van de juiste

namen in als ‘zand’, ‘veen’ of klei’.

maatregel.
2.2.1 Type bodem en opbouw
Er zijn in Nederland veel verschillende
bodemsoorten, maar de belangrijkste zijn zand,

BIJLAGE

klei, veen en leem of löss. Bij slappe bodemtypes,
zoals veen en klei, zijn de trillingen dichtbij het
spoor vaak sterker maar dempen de trillingen
wel snel uit. Op stijvere bodemtypes, zoals zand,
dempen de trillingen juist niet zo snel uit, en
kunnen trillingen ook op grote afstand van het
spoor nog hinderlijk zijn. Door al die verschillen in
de bodem zijn de trillingen overal in Nederland
weer anders, en kun je dus ook niet zomaar een
maatregel die op de ene plek goed werkt, ook
toepassen op een andere plek. Het type bodem is
heel bepalend voor of een maatregel wel of niet
werkt.
Het type bodem is terug te vinden in de kaart
hiernaast. Ook in de openbare data van de overheid
is informatie over de bodem terug te vinden. Ga
hiervoor naar https://app.pdok.nl/viewer/. Kies
(links in het scherm) ‘Selecteer een dataset’, klik
op het plusje van ‘Overige kaarten’, scroll naar
beneden (kaarten staan in alfabetische volgorde)
naar ‘Basisregistratie Ondergrond (BRO)’, klik
daar op het plusje en vink ‘BRO Bodemkaart –

14

Bodemtype

Bebouwing
Klei
Leem of loss
Veen
Water
Zand

2.2.2 Sloot of water tussen spoor en
gebouw

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

2.3 Het gebouw

De trillingen gaan via de bodem de fundering

Een sloot of waterpartij is eigenlijk een soort

van een gebouw in, en vervolgens via de muren

onderbreking in de bodem, die ervoor kan zorgen

en vloeren naar de persoon die de trillingen kan

dat een deel van de trillingen dieper de bodem in

ervaren. De eigenschappen van een gebouw

gaat, en minder bij een gebouw terechtkomt dat

bepalen voor een groot deel of de trillingen

achter die sloot staat. Hierdoor kan zo’n sloot als

sterk of juist zwak zijn, en ook of bepaalde

een soort trillingsscherm werken. In onderzoeken

maatregelen wel of niet werken. Hierdoor is het

zien we vooral effect van diepere en bredere sloten.

niet altijd mogelijk om een eenduidige oorzaak
van de trillingen aan te wijzen.

Of er water tussen het spoor en het gebouw ligt,
kan worden gecontroleerd via Google Maps.

BIJLAGE

2.3.1 Leeftijd (bouwjaar) van de woning
Oude woningen zijn vaak slapper gebouwd,

2.2.3 Afstand tot het spoor

en hebben meestal houten vloeren. Ze

Dichtbij het spoor zijn de trillingen sterker dan

zijn daardoor gevoeliger voor trillingen. De

verder bij het spoor vandaan. Maar bij sommige

maatregelen die je kunt treffen zijn bij oudere

bodemtypes kunnen de trillingen tot op

woningen daarom ook vaak anders dan bij

honderden meters van het spoor voelbaar zijn.

nieuwe woningen.

De afstand tot het spoor kan worden ingemeten
via Google Maps of via https://app.pdok.nl/viewer/.

De leeftijd van het gebouw is te vinden in de

Kies (links in het scherm) ‘Selecteer een dataset’,

openbare data van de overheid. Ga hiervoor

klik op het plusje van ‘Overige kaarten’, scroll naar

naar https://app.pdok.nl/viewer/. Kies (links in

beneden (kaarten staan in alfabetische volgorde)

het scherm) ‘Selecteer een dataset’, klik op het

naar ‘Spoorwegen’, klik daar op het plusje en vink

plusje van ‘Overige kaarten’, scroll naar beneden

‘spooras’ aan. In de kaart verschijnen nu de actuele

(kaarten staan in alfabetische volgorde) naar

locaties van de sporen.

‘Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG)’,
klik daar op het plusje en vink ‘Panden’ aan.
Als die optie grijs is, moet eerst verder worden
ingezoomd totdat deze laag is aan te klikken.
In de kaart verschijnen nu de verschillende
gebouwen. Door op een gebouwvlak te klikken,
en rechts onderin het scherm op ‘Object
informatie’ te klikken, kan de leeftijd van het
gebouw worden achterhaald bij ‘bouwjaar’.
Let op: dit klopt niet altijd, maar is een goede
indicatie van het bouwjaar.

15

2.3.2 Vloerconstructie in de woning

2.

In veel woongebouwen zijn grofweg twee

beton gemaakt, maar ook houten vloeren

vloerconstructies aanwezig: houten vloeren en

komen nog veelvuldig voor, met name voor de

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

2.4 Veranderingen van de
trillingen
Door veranderingen aan het spoor, in de

verdiepingsvloeren.

bodem of in het gebouw kunnen de trillingen

Na 1970 zien we vooral nog betonnen vloeren,

toenemen. Als de trillingen plotseling

betonnen vloeren bestaan uit beton met daarop de

zoldervloeren zijn soms nog van hout. Ook in

zijn veranderd, is het daarom goed om te

vloerafwerking, zoals tegels (plavuizen), laminaat,

houtskeletbouw is sprake van houten vloeren,

achterhalen wat er is veranderd. Dat kan helpen

PVC, parket of tapijt, maar die vloerafwerking

hoewel de begane grondvloer soms wel van

om tot een goede oplossing tegen de hinder

heeft veel minder invloed op de trillingen dan de

beton is.

te komen. De meest voorkomende oorzaken

betonnen vloeren. De houten vloeren bestaan uit
HFST. 1

Tussen 1965 en 1970 werden veel vloeren van

een combinatie van houten balken en planken. De

3.

waardoor sterkere trillingen worden ervaren dan

vloerconstructie die daaronder zit.
2.3.3 Hoogte van het gebouw

voorheen, worden hieronder benoemd.

Er zijn veel verschillende types betonnen vloeren,

Hoge woningen, zoals appartementengebouwen,

maar algemeen geldt dat lichtere, houten vloeren

zijn vaak gevoeliger voor trillingen bij lage

2.4.1 Er is onderhoud aan het spoor

vaak gevoeliger zijn voor trillingen dan zwaardere,

frequenties. Wel geldt dat grote, zware

gepleegd

betonnen vloeren. Het voordeel van houten vloeren

gebouwen minder snel in trilling worden

ProRail voert regelmatig onderhoud aan het

is dat er wel maatregelen zijn te treffen tegen de

gebracht dan kleine, lichte gebouwen. De

spoor uit, bijvoorbeeld om te zorgen dat het

trillingen, bij betonnen vloeren is dat veel lastiger.

maatregelen die je kunt treffen zijn bij hoge

spoor weer vlak ligt. Door dit onderhoud aan

woningen ook anders dan bij lage woningen.

het spoor kunnen de trillingen van treinen

Het is niet altijd duidelijk wat voor soort vloer

In de meeste gebouwen heeft een bouwlaag

zowel toe- als afnemen. Het kan ook zijn dat de

in een gebouw zit. De meest simpele test is

een hoogte van 2,60 tot 3,00 meter. De hoogte

frequenties van de trillingen anders worden,

door te springen op een vloer. Een houten vloer

kun je daardoor vaak eenvoudig afleiden uit het

waardoor de trillingen in de ene woning

kraakt soms, en voelt lichter en flexibeler aan.

aantal bouwlagen.

(die gevoelig is voor de nieuwe frequenties)
toenemen, terwijl ze in een andere woning

Een betonnen vloer beweegt door het grote
gewicht niet mee. Verder kan het bouwjaar van de

2.3.4 Positie binnen het gebouw

woninghier iets over zeggen:

Vaak zijn de trillingen bovenin een gebouw het

1.

Als de woning van voor 1965 is, zijn vloeren

sterkst. Dat komt doordat trillende bewegingen

2.4.2 Na vernieuwing van het spoor

vrijwel altijd van hout.

zoals het zwaaien van een gebouw en het

Soms zorgt vernieuwing van het spoor

inveren van een gebouw op lagere bouwlagen,

(bijvoorbeeld als houten dwarsliggers worden

hoger in het gebouw een sterkere rol spelen.

vervangen door betonnen dwarsliggers) voor

Het gaat dan vooral om trillingen bij lage

andere trillingen. De trillingen kunnen zowel

frequenties, terwijl onderin het gebouw de

sterker als zwakker worden. Het kan ook zijn

trillingen bij hoge frequenties vaak juist sterker

dat de frequenties van de trillingen anders

zijn. Die trillingen worden in het gebouw vaak

worden, waardoor de trillingen in de ene woning

juist zwakker.

(die gevoelig is voor de nieuwe frequenties)

kunnen afnemen.

toenemen, terwijl ze in een andere woning
kunnen afnemen.
16

HFST. 1

HFST. 2

2.4.3 Na andere snelheid van de treinen

2.4.6 Na veranderingen in de bodem

De snelheid van treinen heeft invloed op de

Trillingen gaan door de bodem. Veranderingen

type vloerbedekking (plavuizen, PVC, laminaat,

trillingen. Als treinen sneller rijden, kan het

in de bodem kunnen daarom zorgen voor meer

parket of tapijt) heeft op zich geen invloed

zijn dat de trillingen sterker worden, maar dat

trillingen. Het plaatsen van een damwand in

op de trillingen, maar het kan wel zijn dat de

hoeft niet zo te zijn. Het kan ook zijn dat de

de bodem, het verwijderen van een sloot langs

trillingen sterker worden ervaren op gladde

frequenties van de trillingen anders worden,

het spoor, of het bouwen van een nieuw gebouw

vloeren. Vaak komt dat doordat het geluid ook

waardoor de trillingen in de ene woning

tussen het spoor en een woning kan zorgen voor

anders wordt.

(die gevoelig is voor de nieuwe frequenties)

meer of minder trillingen.
2.4.8 Tijdens bepaalde

toenemen, terwijl ze in een andere woning
HFST. 3

BIJLAGE

2.4.7 Na veranderingen in of aan de woning

weersomstandigheden

Hoe een woning is gebouwd en ingericht, heeft

Het weer heeft invloed op de trillingen. Tijdens

2.4.4 Na andere treinen

ook invloed op de trillingen. Voorbeelden hiervan

langdurige periodes van droogte of juist veel

De ene trein veroorzaakt meer trillingen dan de

zijn:

neerslag, maar ook tijdens koude of juist warme

andere trein. Dat komt door het ontwerp van

• Een verbouwing. Bij het maken van een

periodes kunnen de trillingen anders worden.

kunnen afnemen.

de treinen: het gewicht, de lengte, de vering

uitbouw wordt vaak een opening in een muur

Zowel het spoor (tijdens warmte zet het uit,

van de trein, het speelt allemaal een rol bij het

gemaakt. Hierdoor wordt de muur slapper,

tijdens kou krimpt het) als de bodem kan dan

ontstaan van de trillingen. Het kan dus zijn dat

en verandert de gevoelige frequentie van

anders reageren op de trillingen van de treinen.

andere treinen voor sterkere trillingen zorgen.

het gebouw op die plek. Hierdoor kunnen de

Het kan ook zijn dat de frequenties van de

trillingen op de bouwlagen daarboven sterker

trillingen anders worden, waardoor de trillingen

worden. Elke verbouwing heeft invloed op de

in de ene woning (die gevoelig is voor de nieuwe

trillingen. Die kunnen daardoor zowel sterker

frequenties) toenemen, terwijl ze in een andere

als zwakker worden. Houd bij verbouwingen

woning kunnen afnemen.

daarom vooraf rekening met trillingen, zie ook
Deel 1 van deze brochure.

2.4.5 Na plaatsen geluidscherm

• Een andere inrichting van het huis. Vooral bij

Door het plaatsen van een geluidscherm neemt

oudere gebouwen, met houten vloeren, is het

het geluid af. Treinen zijn minder goed hoorbaar,

goed merkbaar als er meer (vooral zwaardere)

maar uit ervaring blijkt dat omwonenden in

spullen (zoals meubels) middenin een ruimte

enkele gevallen de trillingen daarna hinderlijker

worden neergezet. Middenin een ruimte (dus

vinden. Waarschijnlijk kunnen bewoners de

midden op de vloer) is de vloer namelijk slapper.

trillingen, die op zich niet veranderd zijn, beter

Door daar meer spullen neer te zetten, wordt de

waarnemen omdat het stiller is geworden. Een

vloer zwaarder en wordt de gevoelige frequentie

geluidscherm heeft heel weinig invloed op de

van de vloer lager. Hierdoor kan de vloer

overdracht van trillingen door de bodem.

gevoeliger worden voor trillingen. Door (zware)
spullen meer aan de randen van de vloer neer te
zetten, kunnen de trillingen afnemen.

17

• Na aanpassingen aan de vloerbedekking. Het

2.5 MEER INZICHT IN
DE TRILLINGEN; HET
TRILLINGSSPECTRUM

Stap 3 – Afstand tot het spoor

juist lager in het gebouw. In een gebouw zijn

Kijk hoe ver de woning bij het spoor vandaan

grofweg zes hoofdbewegingen of mechanismes

staat (zie paragraaf 2.2.3).

aan te wijzen waardoor de trillingen kunnen

om de bron van de trillingen aan te pakken

Stap 4 – Wissels, overwegen of ES-lassen in

1. Buiging van een gebouw. Oude

of iets aan de bodem te veranderen. Aan of

het spoor

gebouwen zijn gevoeliger voor buiging

in de woning zijn soms wel aanpassingen te

Als er puntbronnen (overweg, ES-las, wissel) in

dan nieuwe gebouwen omdat oude

doen waarmee de hinder is te verminderen.

het spoor zitten (zie paragraaf 2.1.2), kies dan het

gebouwen vaak slapper zijn. Hoge

Om erachter te komen wat in de woning zorgt

trillingsspectrum uit bijlage 2 dat hoort bij een

gebouwen zijn gevoeliger voor buiging

voor de hoge trillingen, helpen we eerst om

situatie met puntbronnen.

dan lage gebouwen.

Als bewoner langs het spoor is het niet mogelijk
HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

toenemen:

2. Rotatie (draaiing) van een gebouw.

met een kort stappenplan een indicatie te
krijgen van het trillingsspectrum in de woning.

Stap 5 – Fundering van het gebouw

Trillingen vormen golven in de bodem.

Het trillingsspectrum is een soort grafiek

De fundering van het gebouw zorgt

Deze beweging kan worden vergeleken

waarin is af te lezen bij welke frequenties er

ervoor dat de trillingen vooral bij hogere

met een bootje dat meedeint op het

veel trillingsenergie is. Dat trillingsspectrum

trillingsfrequenties afnemen. Kies bij gewone

water. Kleine gebouwen zijn lichter

geeft vervolgens inzicht in welke maatregelen

woningen van maximaal 4 bouwlagen het

en bewegen makkelijker mee met

wel en niet effectief kunnen zijn, omdat veel

trillingsspectrum van laagbouw, bij meer

de golven. Kleine gebouwen zijn

maatregelen vooral effectief zijn bij hoge of juist

dan 15 bouwlagen het trillingsspectrum voor

daardoor gevoeliger voor rotatie dan

lage trillingsfrequenties.

hoogbouw. Bij een bouwhoogte tussen de 5

grote gebouwen. Gebouwen met een

en 14 bouwlagen kan het beste naar beide

paalfundering (lange fundering diep

Om dit trillingsspectrum te bepalen, is een

trillingsspectra worden gekeken bij het bepalen

de bodem in) zijn minder gevoelig

meting nodig, maar indicatieve trillingsspectra

van de trillingen, de trillingen liggen er dan

voor rotatie dan gebouwen met een

voor veelvoorkomende situaties hebben we

ongeveer tussenin.

fundering op staal (fundering zonder

opgenomen in bijlage 2. Het stappenplan om

palen).

het trillingsspectrum te kiezen dat het beste

Na stap 5 is het trillingsspectrum op de

3. Torsie van een gebouw (draaien van

past bij een bepaalde situatie, is hieronder te

fundering van het gebouw bekend. De

(delen van) het gebouw om een verticale

vinden.

fundering van het gebouw zorgt ervoor dat de

as). Deze beweging speelt vooral een rol

trillingen afnemen. Bij een zwaardere fundering

in hogere gebouwen. Zware gebouwen

Stap 1 – Bodem

(zoals een fundering op palen, of bij een hoger

van beton zijn hier minder gevoelig voor

Kijk op welke bodem de woning staat. Gebruik

gebouw) nemen de trillingen vaak meer af dan

dan lichtere gebouwen van bijvoorbeeld

hiervoor de kaart uit paragraaf 2.2.1.

bij een lichtere fundering.

staal of hout.

Stap 2 – Trein

In het gebouw kunnen trillingen worden

beweegt het hele gebouw langzaam

Bepaal van welke trein de meeste overlast wordt

versterkt als bepaalde onderdelen van

mee met de trillingen. Kleine gebouwen

ervaren: goederen- of reizigerstreinen.

het gebouw gevoelig zijn voor bepaalde

zijn lichter en daardoor gevoeliger voor

trillingsf requenties. Andere trillingen worden

verplaatsing dan grote gebouwen.

4. Verplaatsing van een gebouw. Hierbij

18

HFST. 1

5. Invering van (delen van) een

Vaak is, op basis van de eigenschappen van

welke gebouwen optreden (hoe donkerder het

gebouw. Hierbij beweegt het gebouw

het gebouw, een aantal mechanismes al weg

gebouw, hoe sterker het mechanisme optreedt),

op zichzelf, of trillen wanden waardoor

te strepen. De mechanismes die overblijven,

en bij welke frequenties het mechanisme vooral

de verdiepingen daarboven gaan

bepalen de aard van de trillingen. In de figuur

optreedt (hoe donkerder groen, hoe sterker het

meetrillen. Oude gebouwen zijn

hieronder is aangegeven welke mechanismes bij

mechanisme optreedt).

gevoeliger voor invering (door de

MECHANISME 1:
BUIGING

slappere constructie), en ook hoge
HFST. 2

gebouwen zijn hier gevoeliger voor dan
lage gebouwen. Betonnen gebouwen

HFST. 3

MECHANISME 2:
ROTATIE

zijn minder gevoelig dan gebouwen
van metselwerk, houten gebouwen

MECHANISME 3:
TORSIE

zijn het meest gevoelig voor deze vorm
BIJLAGE

van trillingen. Deze trillingen kom je
ook vaak tegen als er een uitbouw

MECHANISME 4:
VERPLAATSING

is gemaakt aan een woning. Vaak is
er dan een grote opening gemaakt

MECHANISME 5:
INVERING

waar de constructie slapper is. De
verdiepingen daarboven trillen dan
sterker.

MECHANISME 6:
VLOEREN

6. Trillen van de vloeren. Houten

dan betonnen vloeren. Ook als de
afstand tussen de wanden waar de
Goederentreinen
Reizigerstreinen
Veen
Klei
Zand

vloer op ligt groter is, trillen de vloeren
bij een lagere frequentie.
Deze zes mechanismes bepalen hoe het
trillingsspectrum in een gebouw eruit ziet. Of
zo’n mechanisme wel of niet van invloed is op
de trillingen, is afhankelijk van hoe het gebouw
is gemaakt. Zo zijn er bepaalde mechanismes
die sterker voorkomen in hoge gebouwen dan
in lage gebouwen, en mechanismes die sterker
voorkomen bij bepaalde trillingsfrequenties.
19

1

10

Frequentie [Hz]

100

Sterk effect

Hoogbouw, meer dan 15 bouwlagen

makkelijker bij een lagere frequentie

Middenbouw, 5 tot 15 bouwlagen

Geen effect

vloeren. Verder trillen houten vloeren

Laagbouw, tot 4 bouwlagen

vloeren trillen sterker dan betonnen

2.6 WIE KAN HIERBIJ HELPEN?

B-richtlijn voor trillingshinder. Sommige bureaus

Trillingen zijn en blijven een complex onderwerp.

hebben namelijk apparatuur die niet aan de eisen

mechanisme verantwoordelijk kan zijn

Ook met de informatie uit deze brochure kan het

voldoet, meten te kort of plaatsen trillingsmeters

voor de hinder. Hiervoor kijken we zowel

nodig en verstandig zijn om extern hulp te zoeken.

niet op de door de richtlijn voorgeschreven

naar het trillingsspectrum (uit stap 5) als de

In deze paragraaf geven we hiervoor een lijst met

posities. Bureaus die trillingshinder (volgens de

donkergroene gebieden van de mechanismes:

handige contactadressen.

SBR B-richtlijn) kunnen meten, zijn via internet te

Stap 6 – Het gebouw zelf
In de laatste stap wordt bepaald of een

HFST. 1

waar (dus bij welke frequenties) is de meeste
HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

vinden.

trillingsenergie op de fundering van de woning,

2.6.1 Klachten over trillingen

én tegelijkertijd een mechanisme actief dat

Stel vragen of meld klachten over trillingen altijd

2.6.3 Onderzoek naar oorzaken en

ervoor zorgt dat die trillingsenergie van de

via ProRail, afdeling Publieksvoorlichting, via

maatregelen

fundering in de woning wordt versterkt?

https://www.prorail.nl/contact. Je kunt ProRail

Als je echt wilt weten wat de oorzaak van de

zowel telefonisch als via een contactformulier

problemen is, of je oplossingen hiervoor wilt

benaderen.

hebben, dan zijn er diverse ingenieursbureaus

Door het volgen van bovenstaande stappen
is het in veel gevallen mogelijk om het

die hierbij kunnen helpen. Bureaus met ervaring

maatgevende mechanisme te achterhalen. Als

2.6.2 Meten van trillingen

op dit gebied zijn hieronder opgenomen (in

dat bekend is, is het meestal mogelijk om de

Als je precies wilt weten hoe sterk de trillingen

alfabetische volgorde):

juiste maatregelen te kiezen6. In het volgende

zijn, dan is een meting nodig. Hiervoor zijn

hoofdstuk beschrijven we hoe, aan de hand

diverse bureaus te vinden. Let bij de keuze van

Naam

Contact

van het gekozen trillingsspectrum, de juiste

een bureau wel op dat de metingen op de juiste

Arcadis

www.arcadis.nl

maatregelen kunnen worden bepaald.

manier worden uitgevoerd: volgens de SBR

Cauberg Huygen

www.cauberghuygen.nl

Cohere Consultants

www.cohereconsult.com

DGMR

www.dgmr.nl

Movares

www.movares.nl

RHDHV

www.royalhaskoningdhv.com

We-Boost

www.we-boost.nl

Witteveen+Bos

www.witteveenbos.com

Kosten voor een onderzoek naar oorzaken en
maatregelen zijn erg afhankelijk van hoe complex
de situatie is, en wat er precies moet worden
onderzocht. Indicatief lopen de kosten uiteen van
ongeveer € 3.000 tot meer dan € 20.000.

20

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

HOOFDSTUK 3 - MAATREGELEN TEGEN TRILLINGSHINDER
3.1

WAT KUN JE DOEN TEGEN TRILLINGSHINDER?					

22

3.2

MAATREGELEN AAN WONINGEN							

23

3.3

MAATREGELEN IN DE BODEM							

28

3.4

MAATREGELEN AAN DE TRILLINGSBRON						

32

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

3.1 WAT KUN JE DOEN TEGEN
TRILLINGSHINDER?

Om maatregelen tegen trillingen beter te

• In de bodem:

begrijpen, is het belangrijk om te weten dat er

• Het tegenhouden van de trillingsgolven in

In het vorige hoofdstuk hebben we uitgelegd

verschillende manieren zijn om de trillingen te

de bodem. Dit kan door het plaatsen van een

hoe het komt dat de trillingen op de ene plek

verminderen:

trillingsscherm in de bodem. De werking is

veel sterker zijn dan op de andere plek, en hoe

• In het gebouw:

vergelijkbaar met een geluidscherm.

kan worden bepaald bij welke frequenties de

• Het verschuiven van de eigenfrequenties in
het gebouw. Dit kan door het aanpassen van

die informatie laten we in dit hoofdstuk zien

vloeren of het steviger maken van wanden,

spoor, waardoor er minder trillingen ontstaan.

welke maatregelen kunnen worden genomen

zodat de eigenfrequenties in het gebouw

Dit kan door onderhoudsmaatregelen of

om de trillingen te verminderen.

niet samenvallen met de maatgevende

het vlakker leggen of verstevigen van de

frequenties van de treintrillingen die het

spoorbaan.

Maatregelen tegen trillingen zijn te nemen:
BIJLAGE

• Bij de trillingsbron:

trillingen sterk zijn in een bepaald gebouw. Met

1.

In of aan het gebouw, waarin de trillingen

gebouw aanstoten.

• Het verkleinen van de oneffenheden in het

• Het verschuiven van de maatgevende

• Het loskoppelen of isoleren van een

frequenties in het trillingsspectrum. Dit kan

worden ervaren.

gebouw van de omgeving, zodat de

door het aanpassen van de eigenschappen

2.

In de bodem, die de trillingen doorgeeft.

trillingen het gebouw niet meer inkomen.

van treinen, het spoor of de rijsnelheid van de

3.

Bij de bron, die de trillingen veroorzaakt.

Dit kan door het plaatsen van een flexibele

treinen.

funderingsconstructie.

gebouwEN
Trillingsbron

In het vorige hoofdstuk hebben we laten zien
dat trillingen door verschillende oorzaken sterk
kunnen zijn. Daardoor werkt een oplossing op
de ene plek goed, maar op een andere plek
juist niet. Er zijn daarom geen kant en klare
maatregelen tegen trillingen die altijd en overal
werken.
Er vindt allerlei onderzoek plaats naar
maatregelen tegen treintrillingen, maar er is
nog een lange weg te gaan. In de volgende
paragrafen geven we, op basis van wat we al
weten, per type maatregel (dus aan het gebouw,
in de bodem of bij de bron) de mogelijkheden,
het effect, de kosten en de neveneffecten van
deze maatregelen. Een deel van de maatregelen

Bodem

is ook opgenomen in de Maatregelcatalogus van
ProRail7, die via internet is te vinden.

7

22

Grontmij Nederland B.V., Maatregelcatalogus Spoortrillingen, 8 januari 2016

3.2 MAATREGELEN AAN
WONINGEN

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

• Effect: het effect van een maatregel is vaak

• Vergunningen: voor ingrijpende wijzigingen is

heel specifiek voor een bepaalde woning. Het

vaak een vergunning nodig, aan te vragen bij

Als bewoner is het eigenlijk alleen mogelijk

is daarom belangrijk om eerst te weten waar

de gemeente.

om maatregelen in of aan de woning te treffen

de trillingen in de woning allemaal sterk zijn,

bij hinder door trillingen. Denk bij dit soort

bij welke trillingsfrequentie dat is en door welk

voor veel extra gewicht op de muren, vloeren

maatregelen aan het isoleren (vrijhouden)

mechanisme in de woning de trillingen vooral

of fundering. Zorg dat een constructeur de

van het gebouw van de bodem, of het

worden veroorzaakt, voordat een maatregel

risico’s vooraf in kaart brengt, en dat duidelijk

aanpassen van vloeren of wanden. Ook bij dit

wordt genomen. Het is verstandig om hiervoor

type maatregelen geldt dat een maatregel

een deskundige in te schakelen.

• Constructie: sommige maatregelen zorgen

is dat de constructie de aanpassingen aan kan.
• Keuze aannemer: sommige maatregelen

die heel effectief is in de ene woning, in de

• Woongenot en ruimtebeslag: sommige

andere woning helemaal geen vermindering

maatregelen nemen veel ruimte in. In de

advies is daarom om met een gespecialiseerde

van de trillingen geeft of de trillingen zelfs kan

woning, zorgen ervoor dat het aanzicht

aannemer in zee te gaan. Omdat maatregelen

versterken.

van de woning radicaal verandert of dat

tegen trillingen weinig worden getroffen, is

zijn technisch complex of ingewikkeld. Het

kamers minder goed bruikbaar zijn. Voor

het verstandig om in samenspraak met een

3.2.1 Aandachtspunten

monumentale panden gelden bovendien

adviseur een goede aannemer te kiezen.

Aandachtspunten die we vooraf meegeven,

strenge beperkingen.

• Bouwhinder: veel maatregelen duren weken

en die eigenlijk voor alle maatregelen aan

of maanden om te bouwen, en meestal kan

woningen gelden, zijn:

in die periode niet in de woning worden

gebouwEN
Trillingsbron

gewoond. Ook voor de omgeving (buren) kan
er sprake zijn van hinder door de inzet van
(grote) machines of overlast van geluid of
trillingen.
3.2.2 Mogelijke maatregelen
Hierna zijn informatiekaarten opgenomen van
de verschillende maatregelen die bij een woning
mogelijk zijn. Per type maatregel is een korte
omschrijving gegeven, een plaatje, een indicatie
van het effect van de maatregel op de trillingen,
de kosten (prijspeil 2022, inclusief BTW),
de doorlooptijd (hoe lang het duurt om de
maatregel te maken) en zijn eventueel eerdere
ervaringen beschreven.

Bodem

23

mogelijke maatregelen gebouw
In de hierna volgende ‘menukaarten’ is een
omschrijving van de maatregelen opgenomen.
We gaan in op:

Merkbaar effect, relatief beperkte kosten en doorlooptijd van weken
Nauwelijks merkbaar effect, relatief hoge kosten en doorlooptijd van maanden
Geen (merkbaar) effect, zeer hoge kosten en doorlooptijd van jaren.

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

FUNDERING AFSCHERMEN OF INPAKKEN

FUNDERING AFVEREN

Tot 40%

Tot 15%

Tot 90%

10.000 tot
60.000

30.000 tot
150.000

80.000 tot
200.000

Door de fundering van een gebouw in te pakken met
isolatiemateriaal wordt voorkomen dat de trillingen
het gebouw ingaan. Isolatie kan bestaan uit dik
rubber (minimaal 10 cm dik), piepschuim (minimaal
50 cm dik) of bijvoorbeeld een prefab L-wand die op
enkele centimeters van de fundering wordt geplaatst,
met een open ruimte tussen L-wand en fundering.
Voor voldoende effect moet de woning eigenlijk ook
aan de onderzijde worden ingepakt, maar dat is bij
bestaande woningen een erg dure ingreep. Daarom
wordt vaak gekozen voor een dik piepschuim scherm
of een L-wand aan de spoorzijde van de woning, tot
minimaal 1 meter dieper dan de onderkant van de
fundering. Deze maatregel is vooral effectief tegen
trillingen bij hogere trillingsfrequenties. De maatregel
moet aan de bovenkant doorlopen tot maaiveld,
en is daardoor lastig af te werken. Deze maatregel
is minder effectief bij een fundering op palen. Dan
komen de trillingen via de palen ook al op grotere
diepte het gebouw in.
Eerder toegepast: tegen wegverkeer op diverse
locaties (Rotterdam, Roermond), en in het buitenland
ook tegen spoorverkeer (vooral nieuwbouw, in
Duitsland).
24

FUNDERING VERZWAREN
OF ONDERHEIEN

De fundering van een gebouw kan worden
verzwaard door het aanbrengen van een dikke
betonplaat onder het huis (uitgraven van de
fundering en daarna beton storten), of door het
aanbrengen van heipalen (begane grondvloer
eruit, palen inheien, fundering aanpassen en
betonvloer aanbrengen) of grout- of gelinjectie
van buitenaf (wordt vaak als funderingsherstel
uitgevoerd). Deze maatregel is ingrijpend (de
hele bouwlaag op de begane grond moet
hersteld worden) en het effect is beperkt. Gel- en
groutinjectie heeft vrijwel geen effect. Onderheien
is vanzelfsprekend niet toepasbaar als het gebouw
al een paalfundering heeft, zoals op de slappere
bodems (veen en slappe kleibodems) vaak het
geval is.

Bij deze maatregel wordt de bestaande
fundering uitgegraven en ondersteund,
vervolgens wordt een betonnen plaatfundering
onder de bestaande fundering gestort en
worden stalen veren of rubberen blokken
aangebracht tussen de nieuwe en oude
fundering. Bij een fundering op palen
moeten de bestaande paalkoppen worden
doorgesneden, waarna de stalen veer of het
rubberen blok daarop wordt aangebracht.
Deze maatregel is erg effectief, maar risicovol
bij bestaande gebouwen: het gebouw is niet
ontworpen op zo’n flexibele fundering, zodat er
risico’s zijn op schade (scheurvorming), of dat
het gebouw instabiel wordt bij bijvoorbeeld
wind.

Eerder toegepast: als funderingsherstel, niet om
trillingen te verminderen.

Eerder toegepast: niet eerder toegepast bij
bestaande woningen, wel bij nieuwbouw
van woningen dichtbij het spoor zoals in
Amsterdam, Amersfoort, Breda. Bij Tivoli
(Utrecht) toegepast tegen laagfrequent
muziekgeluid.

VLOEREN VERSTEVIGEN

HFST. 1

VLOEREN AFVEREN

GEBOUW VERBREDEN

Tot 60%

Tot 50%

Tot 40%

20.000 tot
70.000

20.000 tot
80.000

30.000
100.000

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

Het verstevigen van de vloeren kan op
twee manieren helpen om de trillingen te
verminderen: door de versteviging wordt de vloer
zwaarder en stijver en komt daardoor minder
makkelijk in trilling. De versteving kan er ook
voor zorgen dat de eigenfrequentie van de vloer
verandert en daardoor minder makkelijk door de
treintrillingen wordt aangestoten.
Een houten begane grondvloer kan worden
vervangen door een PS-combinatievloer
(betonnen balken, piepschuim broodjes en
een betonvloer), andere vloeren kunnen
worden verstevigd door aan weerszijden van
de houten vloerbalken nieuwe (liefst hogere)
houten vloerbalken aan te brengen of stalen
hoekprofielen (bijvoorbeeld een 100x100x5 mm
profiel, met de hoek aan de onderzijde van de
balk voor maximaal effect). Voor meer effect kan
de onderkant van de vloer afgewerkt worden
met multiplex platen. Deze maatregel is vooral
effectief tegen trillingen bij lagere frequenties
(slappe bodems, trillingen van goederentreinen)
en bij slappe houten vloeren. Controleer goed
of de wanden en eventueel lateien of balken
het extra gewicht aankunnen. Risico bij deze
maatregel is dat de hoogfrequente trillingen
kunnen toenemen, dus vooral dichtbij het spoor
op stijvere bodems (zandbodems) kan deze
maatregel averechts werken.
Eerder toegepast: diverse woningen langs de
Betuweroute.

25

Door een isolerende laag aan te brengen op de
bestaande vloer, worden de trillingen verminderd.
Deze maatregel wordt alleen bij betonnen
vloeren toegepast omdat houten vloeren hier
niet stijf genoeg voor zijn. De aanbrengmethode
is dat de betonvloer wordt vrijgelegd, vervolgens
worden de randen geïsoleerd, rubberen blokjes
met daarop aluminium profielen en isolatie
(vaak steenwol) ertussen op de vloer geplaatst,
houten platen aangebracht en daarop komt dan
de vloerafwerking (eventueel weer beton met
vloerverwarming). De maatregel heeft vooral
effect tegen trillingen bij hoge frequenties, en
heeft als grootste nadeel dat de vloer zeker 7
centimeter hoger komt te liggen (waardoor
deuren bijvoorbeeld moeten worden aangepast)
en dat de bovenste vloer slapper is dan de
oorspronkelijke betonvloer. De nieuwe vloer is
daardoor makkelijker in trilling te brengen door
springen en lopen.
Eerder toegepast: diverse woningen in Nijverdal,
tegen zowel trillingen als laagfrequent geluid.

Als de lengte of breedte van het gebouw
samenvalt met de lengte van de trillingsgolven
in de bodem, dan kan het gebouw gaan draaien
of kantelen. Door een aanbouw te plaatsen of
door stabiliteitswanden (uitstekende zijwanden)
tegen de woning te plaatsen, neemt de lengte
of breedte van de woning toe en valt de draai- of
kantelfrequentie van de woning niet meer samen
met de trillingsgolven in de bodem en nemen de
trillingen af. Aandachtspunten bij deze maatregel
zijn dat de nieuwe uitbouw of stabiliteitswand
heel stijf moet zijn (beton of metselwerk), goed
gefundeerd moet zijn en goed verankerd moet
zijn aan het bestaande gebouw. Verder geldt dat
een stabiliteitswand vooral zin heeft als deze in
het verlengde ligt van de dwarswanden in de
woning. Vaak zijn per zijde van de woning meer
stabiliteitswanden nodig voor voldoende effect
(indicatief elke 5 meter een wand). Risico is dat de
welstandcommissie in de vergunningsprocedure
deze maatregel niet goedkeurt.
Eerder toegepast: een woning langs de
Betuweroute, verder niet bekend. Wel is uit
meetonderzoeken bekend dat een aanbouw bij
een woning invloed heeft op de trillingen: de
trillingen kunnen er zowel door toe- als afnemen.

LOKAAL VERSTEVIGEN

HFST. 1

WANDEN VERSTEVIGEN

DEMPER AANBRENGEN

Tot 50%

Tot 20%

Tot 10%

20.000
120.000

30.000
70.000

30.000 tot
70.000

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

In veel woningen zijn de trillingen op sommige
punten van de woning sterker, doordat de
constructie daar slap is. Dit komt vaak voor als
er een uitbouw is gemaakt, met bijvoorbeeld
relatief dunne stalen liggers in de constructie.
Ook bij lichtere bouwsoorten (houtskeletbouw)
of gebouwen waar dragende wanden zijn
verwijderd, komt het vaak voor dat de trillingen
sterker zijn geworden. Door de constructie
stijver te maken (aanlassen van extra platen
tegen stalen liggers, plaatsen van extra
ondersteuningspunten onder een ligger of het
toevoegen van dragende wanden van beton of
metselwerk), nemen de trillingen af. Van belang is
wel dat de ondersteuning voldoende gefundeerd
is, en dat de constructie de extra belasting
aankan. Risico bij deze maatregel is ook dat de
hoogfrequente trillingen kunnen toenemen.
Eerder toegepast: diverse woningen langs de
Betuweroute.

26

In woningen met houtskeletbouw, of oude
woningen met dunne metselwerk wanden, is de
constructie van de wanden vaak zo slap dat dit tot
sterkere trillingen leidt op hogere verdiepingen.
De wanden kunnen worden verstevigd door
het aanbrengen van een extra gebouwschil
die natuurlijk goed moet zijn gefundeerd en
verbonden moet zijn met de rest van het gebouw.
Deze maatregel is risicovol omdat er een grote
kans is op verzakkingsschade aan de bestaande
constructie.
Eerder toegepast: geen voorbeelden bekend
tegen trillingen.

Bij deze maatregel wordt er een los, verend
gewicht in het gebouw aangebracht, dat door
een tegengestelde beweging de trillingen van
het gebouw dempt. De maatregel wordt in
landen waar veel aardbevingen voorkomen,
vaak toegepast in hoge gebouwen, en is vooral
effectief als de trillingen maar bij één specifieke
trillingsfrequentie optreden. In de praktijk
is de maatregel daarom niet effectief tegen
treintrillingen omdat bij treintrillingen meerdere
frequenties van belang zijn. Verder zullen de
meeste constructies van woningen het gewicht
van een demper niet aankunnen. Als vuistregel
moet een gewicht van 10 procent van de woning
worden aangehouden. Dit betekent 20.000
tot 40.000 kg extra gewicht dat moet worden
aangebracht in een woning. Naast dat enorme
gewicht neemt de maatregel ook veel ruimte in
beslag.
Eerder toegepast: niet tegen trillingen van
treinverkeer, in het buitenland wel tegen trillingen
in hoge gebouwen als gevolg van aardbevingen.

In de figuur hiernaast hebben we een
samenvattend overzicht opgenomen.

GEEN EFFECT

STERK EFFECT

Hierin is te zien bij welke frequenties een

FUNDERING AFSCHERMEN OF INPAKKEN

maatregel vooral effect heeft en tegen welke
HFST. 1

trillingsmechanismes de maatregel vooral werkt.
Met behulp van het in het vorige hoofdstuk
bepaalde trillingsspectrum (waar zit de meeste

HFST. 2

MAATREGELEN AAN HET GEBOUW

FUNDERING VERZWAREN OF ONDERHEIEN

trillingsenergie) en deze figuur (waar heeft een
maatregel juist het meeste effect) kan worden

HFST. 3

bepaald welke maatregelen wel en niet effectief
FUNDERING AFVEREN

kunnen zijn om de hinder weg te nemen. In
bijlage 5 is een voorbeeld gegeven over hoe je

BIJLAGE

kunt bepalen welke maatregelen wel en niet
effectief zijn.

VLOEREN VERSTEVIGEN

VLOEREN AFVEREN

GEBOUW VERBREDEN

LOKAAL VERSTEVIGEN

WANDEN VERSTEVIGEN

DEMPER AANBRENGEN

1

27

10
FREQUENTIE [HZ]

100

BUIGING

ROTATIE

TORSIE

VER- INVERING VLOEREN
PLAATSING

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

3.3 MAATREGELEN IN DE BODEM

deel van de trillingen er onderdoor, bij een dun

3.3.1 Aandachtspunten

Naast maatregelen aan het gebouw, kunnen

of slap scherm gaat een deel van de trillingen

Bij het maken van een trillingsscherm komt veel

de trillingen ook worden verminderd door

er doorheen. Zeker voor trillingen bij lage

om de hoek kijken. Voorbeelden van zaken waar

een maatregel te nemen in de bodem tussen

trillingsfrequenties is vaak een diep en dik scherm

rekening mee moet worden gehouden zijn:

het spoor en de woningen waar overlast

nodig. En ook dan nog wordt een deel van de

• Effect: het effect van een trillingsscherm is vaak

wordt ervaren. Dat kan bijvoorbeeld door een

trillingen doorgelaten. Een trillingsscherm houdt

heel specifiek voor een bepaald type bodem.

trillingsscherm in de bodem aan te brengen. De

daarom nooit alle trillingen tegen.

Het is daarom belangrijk om eerst te weten bij

werking van zo’n trillingsscherm berust op het

welke frequenties de trillingen sterk zijn, maar

principe van een ondergronds geluidsscherm:

Om te bepalen of een trillingsscherm in de bodem

ook hoe de bodem is opgebouwd. Dat bepaalt

de trillingen worden tegengehouden en dieper

zinvol is, is een gedetailleerd onderzoek nodig

wat voor trillingsscherm werkt, en wat niet. Het

de bodem in weerkaatst, waar ze uitdoven. Het

waarbij ook wordt gekeken naar de opbouw van

is verstandig om hiervoor een deskundige in te

is daarbij wel belangrijk dat het trillingsscherm

de bodem. Die opbouw verschilt namelijk van plek

óf veel lichter is dan de grond, óf juist veel stijver.

tot plek en heeft invloed op het effect van een

Anders heeft een scherm geen effect en gaan

scherm. Desondanks is wel ongeveer aan te geven

effect dichtbij de trillingsbron (het spoor) of

de trillingen er gewoon doorheen. Verder geldt

bij welke trillingsfrequenties een scherm effect

dichtbij de ontvanger van de trillingen (het

dat de dikte en de lengte van het scherm veel

heeft, en bij welke trillingsfrequenties er geen

gebouw). Een trillingsscherm midden tussen

invloed hebben op hoeveel trillingen worden

effect is.

bron en ontvanger heeft vaak een grote diepte

doorgelaten. Bij een kort scherm gaat een

nodig, en is daardoor duurder.

gebouwEN
Trillingsbron

schakelen.
• Locatie: een trillingsscherm heeft vooral veel

• Vergunningen: meestal is een
vergunningsprocedure nodig om een
trillingsscherm te mogen plaatsen, ook als dat
op eigen grond is. Dat komt vooral door de grote
diepte van zo’n scherm (meerdere meters).
Als binnen 11 meter van het spoor (gemeten
vanaf het midden van het buitenste spoor)
een trillingsscherm wordt gebouwd, is ook een
vergunning van ProRail nodig.
• Ruimtebeslag: omdat het trillingsscherm tot aan
het maaiveld moet doorlopen en vaak een grote
dikte heeft (meer dan een halve meter), neemt
het scherm ook ruimte in. De ruimte op maaiveld
is niet zomaar voor andere doeleinden bruikbaar.
Denk hierbij aan een dik betonnen scherm in

Bodem

een plantsoen, dat daardoor niet meer als groene
ruimte kan fungeren. De bruikbaarheid van de
openbare ruimte neemt daardoor af.

28

• Kabels en leidingen: in de bodem lopen veel

HFST. 1

HFST. 2

3.3.2 Mogelijke maatregelen

buizen (riolering) en kabels en leidingen (water,

en groot materieel, de aanvoer van veel

Hierna zijn informatiekaarten opgenomen van

elektriciteit, gas, telefonie, glasvezel). Omdat een

materiaal en doordat vaak veel ruimte nodig

de verschillende maatregelen die in de bodem

scherm diep de bodem in gaat, moet vaak om

is voor alle materieel, zorgt de aanleg van een

mogelijk zijn. Per type maatregel is een korte

kabels en leidingen heen worden gewerkt, of

trillingsscherm vaak voor veel overlast (geluid,

omschrijving gegeven, een plaatje, een indicatie

moeten die worden verlegd. In beide gevallen

stof, trillingen) in de omgeving.

van het effect van de maatregel op de trillingen,

is afstemming nodig met de eigenaar van de

de kosten (prijspeil 2022, inclusief BTW), de

kabels en leidingen (de nutsbedrijven). Die

doorlooptijd (hoe lang het duurt om de maatregel

procedures kosten veel tijd.
HFST. 3

• Bouwhinder: door de inzet van zwaar

• Blokkeren van grondwaterstroming: door de
bodem stroomt grondwater. Een trillingsscherm

mogelijke maatregelen bodem

te maken) en zijn eventueel eerdere ervaringen
beschreven. Een uitgebreider overzicht is
opgenomen in de Maatregelcatalogus van ProRail.

kan de stroming van dat grondwater blokkeren.
BIJLAGE

Dit kan ervoor zorgen dat verontreinigingen zich
ophopen in de grond, of dat de grondwaterstand
verandert. Dat leidt weer tot risico’s voor
funderingen van gebouwen in de buurt.
• Archeologie en explosieven: omdat een
trillingsscherm in de bodem wordt gemaakt,
kan archeologisch onderzoek nodig zijn, of
kan de aanwezigheid van niet gesprongen
explosieven zorgen voor hoge meerkosten en
uitvoeringsrisico’s. Soms kan het zijn dat een
maatregel daardoor niet mogelijk is.
• Beperkte aanpasbaarheid: trillingsmaatregelen
in de bodem zijn vaak niet toekomstbestendig.
Een aanpassing van het spoor kan ervoor zorgen
dat het scherm niet meer goed werkt. De meeste
types trillingsschermen kunnen niet of nauwelijks
worden aangepast.
• Bouwschade: omdat een trillingsscherm vaak
erg diep is, is vaak zwaar materieel nodig om het
aan te brengen. Daardoor wordt de omgeving
rond het scherm door die zware machines kapot
gemaakt en moet dat achteraf worden hersteld.
Soms ontstaan tijdens het aanbrengen van het
trillingsscherm ook trillingen die schade aan

29

gebouwen in de omgeving kunnen veroorzaken.

DIEPE SPOORSLOOT

TRILLINGSSCHERM BETON OF JET-GROUT

Tot 50%

Tot 40%

500 tot
1.500

7.000 tot 30.000

Maanden

Jaren

Een spoorsloot naast het spoor zorgt ervoor dat
de trillingen worden afgeschermd, en dieper de
bodem ingaan. Een spoorsloot is effectiever bij
een grotere diepte, en vaak ook bij een bodem die
uit verschillende grondsoorten bestaat (gelaagde
bodem, bijvoorbeeld zand en klei). Een spoorsloot
is relatief goedkoop, maar niet altijd makkelijk
te realiseren omdat er veel ruimte nodig is (door
de schuine kanten bij de oevers van de sloot. Bij
een diepte van 2 meter is al meer dan 8 meter
breedte nodig. Vaak kan het ruimtebeslag worden
verminderd door gebruik te maken van een
beschoeiing of betonnen L-wanden.
Eerder toegepast: spoorsloten zijn in Nederland
vooral te vinden bij klei- en veenbodems, maar niet
tegen trillingen. In Nuenen is wel een spoorsloot
opnieuw aangebracht om de trillingen te
verminderen.

Een trillingsscherm van beton wordt gemaakt door
een sleuf te graven in de bodem, deze te vullen met
bentoniet (soort vloeibare klei die voorkomt dat de
sleuf instort) en daarna te vullen met beton. Hierdoor
ontstaat een stijf trillingsscherm dat de trillingen
tegenhoudt. Voor voldoende effect is vaak een dikte
van minimaal 50 centimeter nodig. De diepte is
afhankelijk van de bodem en de frequenties van de
trillingen, maar varieert van minimaal 5 meter tot
wel 20 meter. Zo’n scherm kan ook worden gemaakt
via de techniek van jet-grouting. Hierbij wordt een
lans in de bodem gebracht die de grond met grout
(een soort betonmengsel) vermengt. Na uitharden
ontstaat dan ook een trillingsscherm in de bodem.
Eerder toegepast: ProRail heeft betonnen
trillingsschermen aangebracht in Utrecht en
Arnhem, en trillingsschermen van jet-grout in
Utrecht en Tricht. Ook door projectontwikkelaars
bij nieuwe woningen langs het spoor toegepast
(bijvoorbeeld in Utrecht).

TRILLINGSSCHERM
PIEPSCHUIM

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

TRILLINGSSCHERM
VAN 2 MATERIALEN

Tot 30%

Tot 80%

Tot 30%

1.500 tot 5.000

12.000 tot 35.000

1.000 tot 3.000

Maanden

Jaren

Maanden

Piepschuim is een licht materiaal dat vaak als
trillingsscherm is ingezet. Om effectief te zijn is
een dik scherm nodig (minimaal 50 centimeter,
soms zelfs 1 meter of nog dikker). Omdat
piepschuim licht en relatief slap is, kan het niet
onder de grondwaterstand worden aangebracht.
Of er moet iets worden gedaan om opdrijven
te voorkomen door het aan een gebouw vast te
maken bijvoorbeeld. Piepschuim kan ook niet te
diep worden aangebracht omdat het dan onder de
gronddruk wordt samengeperst.
Het wordt daarom vooral ingezet tegen hogere
trillingsfrequenties, waarvoor een minder diep
scherm nodig is. Die hogere trillingsfrequenties
komen vooral voor bij treinverkeer op stijvere
bodems (zoals zandbodems).
Eerder toegepast: vooral tegen trillingen van
wegverkeer, onder meer in Rotterdam, Eindhoven
en Oudewater. Uit een proef in Oisterwijk blijkt dat
dunne platen geen effect hebben op de trillingen
van treinen.

Door een trillingsscherm uit meer materialen te
maken, wordt het effect van het scherm op de
trillingen groter. Dat komt doordat elke keer als een
trilling een slapper of stijver materiaal tegenkomt,
een deel van de trillingen wordt teruggekaatst.
Trillingsschermen die uit 2 materialen bestaan, zijn
daardoor vaak erg effectief. Voorbeelden van stijve
materialen zijn beton en jet-grout, slappe materialen
zijn piepschuim en rubber. Ook hier geldt dat
beide materialen voldoende dik moeten zijn (voor
piepschuim bijvoorbeeld minimaal 50 centimeter,
voor rubber minimaal 10 centimeter). Anders
heeft de maatregel weinig effect. Dit is een dure
maatregel, omdat het slappe materiaal vaak pas
kan worden aangebracht als het stijve materiaal al
in de grond zit. Er is dan soms een bouwkuip nodig,
waarin vaak met de hand het slappe materiaal
tegen het stijve materiaal wordt bevestigd.
Eerder toegepast: in Arnhem (beton en rubber) en
Utrecht (damwand en piepschuim) aangebracht
door ProRail.

TRILLINGSSCHERM DAMWAND
Tot 20%
3.000 tot 15.000
Maanden

30

TRILLINGSSCHERM
L-WAND

Prefab L-wanden (keerwanden) van beton
worden meestal ingezet als grondkering om
hoogteverschillen te overwinnen. Maar ze
kunnen ook als trillingsscherm fungeren, en
zijn relatief eenvoudig aan te brengen omdat ze
geprefabriceerd worden. Door het graven van
een sleuf, het aanbrengen van een fundering
van puin en het inhijsen van een L-wand is al
snel een scherm gemaakt. De diepte van het
scherm is vaak wel beperkt (de wanden zijn vaak
maximaal 4 meter diep), waardoor de maatregel
vooral effect heeft voor trillingen bij hoge
frequenties. De maatregel wordt effectiever door
aan één zijde geen grond aan te brengen, maar
bijvoorbeeld daar een open ruimte (sloot of wadi)
aan te brengen.
Eerder toegepast: tegen trillingen van
wegverkeer (Roermond), maar ook tegen
trillingen van reizigerstreinen bij nieuwe
woningen langs het spoor, vaak in combinatie
met een spoorsloot.

Een damwand wordt vaak gebruikt om bouwkuipen (voor
bijvoorbeeld parkeergarages) of beschoeiingen (langs
grote vaarwegen) te maken. Maar ze zijn ook inzetbaar als
trillingsscherm. Nadeel van een damwand is dat het om een dun
scherm gaat, en daardoor relatief slap is. Hierdoor is het effect op
de trillingen beperkt.
Eerder toegepast: in het buitenland (bijvoorbeeld Zweden) wel
tegen trillingen, in Nederland nog niet.

TRILLINGSSCHERM OPEN SLEUF

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

Door de hoge kosten en de ingewikkelde

trillingsscherm van piepschuim) soms wel

(vergunnings)procedures zien we dat

mogelijk, mits er ruimte is om die maatregelen

trillingsschermen maar weinig worden

in te passen. Het gaat dan voornamelijk om

toegepast. Voor bewoners langs het spoor zijn

situaties waar veel last is van trillingen bij hoge

Tot 40%

het daarom vaak geen zinvolle maatregelen, al

frequenties. Het is verstandig om een expert te

2.000 tot
20.000

zijn de wat meer laagdrempelige maatregelen

raadplegen voordat een maatregel in de bodem

(zoals een sloot, een prefab L-wand of een

wordt getroffen.

Jaren

Bij deze maatregel wordt de bodem onderbroken
door een sleuf, met aan beide kanten materiaal
dat instorten van de sleuf voorkomt. Dat kunnen
prefab L-wanden zijn, damwanden of betonnen
trillingsschermen. Nadeel van deze maatregel
is het risico op invallen (kinderen, dieren) en
vuilophoping. Afdekken van de opening is dus
nodig, maar kan het effect van de maatregel
verminderen.

GEEN EFFECT

MAATREGELEN IN DE BODEM

STERK EFFECT

DIEPE
SPOORSLOOT

TRILLINGSSCHERM
BETON OF
JET-GROUT

Eerder toegepast: geen voorbeelden bekend
tegen trillingen

TRILLINGSSCHERM
PIEPSCHUIM (EPS)

In het figuur hiernaast hebben we een
samenvattend overzicht opgenomen. Hierin is te

TRILLINGSSCHERM
DAMWAND

zien bij welke frequenties een maatregel vooral
effect heeft. Met behulp van het in het vorige
hoofdstuk bepaalde trillingsspectrum (waar zit
de meeste trillingsenergie) en deze figuur (waar

TRILLINGSSCHERM
VAN 2 MATERIALEN

heeft een maatregel juist het meeste effect) kan
worden bepaald welke maatregelen wel en niet
effectief kunnen zijn om de hinder weg te nemen.

TRILLINGSSCHERM
L-WAND

TRILLINGSSCHERM
OPEN SLEUF

1
31

10
FREQUENTIE [HZ]

100

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

3.4 MAATREGELEN AAN DE
TRILLINGSBRON

trillingshinder bij de afdeling Publiekscontacten

Om toch een compleet beeld te geven van wat er

van ProRail. In sommige situaties kan ProRail de

allemaal zou kunnen, zijn bronmaatregelen, vooral

Bronmaatregelen kunnen alleen door ProRail, of

hinder wél verminderen. Bijvoorbeeld als er extra

ter informatie, wel opgenomen in deze brochure.

in ieder geval alleen in overleg met ProRail worden

onderhoud aan het spoor nodig is. In dat geval

getroffen, omdat die maatregelen altijd op het

kan ProRail samen met de onderhoudsaannemer

3.4.1 Aandachtspunten

terrein van ProRail plaatsvinden. Als bewoner

ter plekke onderzoek doen naar de oorzaak van de

Bij het treffen van een maatregel aan de

langs het spoor is er weinig invloed uit te oefenen

klacht. Als er iets mis is met de spoorligging, een

trillingsbron komt veel kijken. Punten om

op het daadwerkelijk treffen van zo’n maatregel.

wissel of ES-las in het spoor, dan kan de aannemer

rekening mee te houden zijn:

In paragraaf 1.2 is uitgelegd dat er voor hinder van

dit soms oplossen. Meestal neemt de hinder

• Lange aanlooptijd: maatregelen aan de

passerende treinen geen wet- en regelgeving

dan af. Tegen hinder door specifieke treinen kan

trillingsbron vragen om een lange adem, omdat

bestaat. ProRail kan daarom ook niet zomaar

ProRail veel minder doen zolang vervoerders zich

er allerlei afstemmings-, vergunnings- en

maatregelen treffen, en krijgt daar ook geen geld

houden aan de wettelijke gebruiksregels van het

wetgevingstrajecten (soms op Europees niveau)

voor.

spoor. Wel is ProRail met vervoerders in gesprek

voor nodig zijn om dingen te veranderen.

om hen te stimuleren om rekening te houden

• Weinig ervaring: er zijn relatief weinig

De kans op een effectieve maatregel aan de

met eventuele trillingshinder door de treinen die

ervaringen in Nederland met maatregelen aan

trillingsbron is daarom klein. Wel is het altijd

zij gebruiken.

de trillingsbron. Er zijn wel proeven gedaan,

mogelijk om een vraag of klacht in te dienen over

maar vaak was het effect van de maatregelen
beperkt.

gebouwEN
Trillingsbron

• Risico’s aan het spoor: bij sommige
maatregelen aan het spoor wordt het spoor
zwaarder of slapper, en is er een kans dat het
spoor verzakt of minder stabiel wordt. Dat levert
veiligheidsrisico’s op voor reizigers, en kan een
reden zijn voor ProRail om maatregelen niet te
treffen.
• Niet-beschikbaar zijn van het spoor: voor veel
maatregelen aan het spoor geldt een lange
bouwperiode, soms zelfs van maanden. Al die tijd
is het spoor niet of beperkt beschikbaar. Zeker
op drukke trajecten kan een maatregel daarom
niet of lastig zijn uit te voeren.
• Juridische beperkingen: veel zaken rond
treinmaterieel worden op Europees niveau

Bodem

geregeld (omdat treinen internationaal rijden),
of vallen buiten de invloed van ProRail. Het is dan
lastig om aanpassingen voor elkaar te krijgen.

32

3.4.2 Mogelijke maatregelen
Hierna zijn informatiekaarten opgenomen

mogelijke
maatregelen
trillingsbron

van de verschillende maatregelen die aan
de bron mogelijk zijn. Per type maatregel is
HFST. 1

een korte omschrijving gegeven, een plaatje,
een indicatie van het effect van de maatregel

MEER ONDERHOUD AAN TREINEN

op de trillingen, de kosten (prijspeil 2022,
HFST. 2

inclusief BTW), de doorlooptijd (hoe lang het
duurt om de maatregel te maken) en zijn

HFST. 3

eventuele eerdere ervaringen beschreven. Een

Door het verminderen van bijvoorbeeld vlakke plaatsen aan de wielen
nemen de trillingen af. Reizigerstreinen worden al op die manier
onderhouden om te zorgen voor voldoende comfort voor de reiziger,
maar bij goederentreinen wordt onderhoud soms minder vaak
gepleegd. ProRail heeft ook geen bevoegdheid om eisen te stellen aan
de onderhoudscyclus, anders dan de wettelijke minimumeisen.
Eerder toegepast: nog niet eerder toegepast, ProRail onderzoekt het
effect van onderhoud aan wielen op de trillingen.

uitgebreider overzicht is opgenomen in de
Maatregelcatalogus van ProRail.

BIJLAGE

AANPASSINGEN AAN TREINEN

AANPASSEN VAN HET SPOOR

VAKER SPOORONDERHOUD

10.000 tot 500.000

De eigenschappen van treinen hebben veel invloed op
de trillingen. De ene trein veroorzaakt meer trillingen
dan de andere trein. Dit komt door verschillen in het
ontwerp van de treinen, zoals het gewicht of hoe de
wielen zijn afgeveerd. Er zijn wettelijke eigenschappen
waar treinen aan moeten voldoen, waardoor het lastig
is om strengere eisen op te leggen ten aanzien van
trillingen. Zeker voor goederentreinen, die in heel
Europa worden ingezet, is dat lastig. Bij de aankoop
van nieuwe reizigerstreinen houdt de Nederlandse
Spoorwegen wel rekening met omgevingshinder,
zoals trillingen. Ook zijn aanpassingen aan bestaande
treinen in sommige gevallen mogelijk, waarmee de
trillingen kunnen afnemen.
Eerder toegepast: nog niet eerder toegepast, wel
houdt NS bij de aanschaf van nieuwe treinen rekening
met de trillingen die een trein veroorzaakt in de
omgeving.
33

Soms is een wissel, ES-las of overweg de bron van
de trillingen. Als blijkt dat bij een wissel of ES-las
inderdaad sprake is van achterstallig onderhoud,
dan kan het wissel, de ES-las of de overweg
worden vernieuwd. Soms is een wissel niet langer
functioneel en kan deze worden verwijderd. Bij
overwegen kunnen betonnen overwegen soms
worden vervangen door zogenaamde Strailoverwegen (rubberen platen tussen het spoor,
zodat het spoor doorloopt).
Eerder toegepast: in Dorst is een betonnen
overweg vervangen door een rubberen Strailoverweg. Wissels en ES-lassen zijn niet eerder
verwijderd of vervangen vanwege trillingen.

Als de spoorligging minder goed is, veroorzaakt dit
meestal meer trillingen. Twee keer per jaar meet
ProRail de spoorligging van het hele Nederlandse
spoor. Op basis van die meting wordt onderhoud
gepleegd. Daarnaast hebben aannemers die
het spoor beheren in opdracht van ProRail, de
verplichting om het spoor te laten voldoen aan de
onderhoudseisen. Op locaties waar de bodem slap
is, of de ondergrond van het spoor wisselt (denk
aan overwegen, bruggen, viaducten en duikers
onder het spoor) kan de spoorligging echter snel
veranderen. Door hier vaker onderhoud te plegen
of maatregelen te treffen zodat het spoor minder
snel verzakt, blijft het spoor vlakker liggen en
kunnen de klachten afnemen.
Eerder toegepast: wordt vaker gedaan naar
aanleiding van klachten.

WIJZIGEN VAN DE RIJSNELHEID

VERSTEVIGEN VAN HET SPOOR

HFST. 1

6.000 tot 8.000
HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

Als treinen met een lagere snelheid rijden,
treden de trillingen bij andere frequenties op
(het trillingsspectrum verschuift), en neemt de
trillingsenergie af. In de meeste gevallen zorgt
dit ervoor dat de trillingen afnemen, maar
door de verschuiving van het trillingsspectrum
kan het ook gebeuren dat in een woning waar
eerst geen overlast van trillingen was, met een
snelheidsverlaging ineens wel overlast optreedt.
Dat komt dan doordat de trillingsfrequenties
van de treinen samenvallen met de frequenties
waar een woning gevoelig voor is, waardoor de
trillingen versterkt worden.
Ook geldt dat het verlagen van de rijsnelheid
vaak niet mogelijk is op het drukke Nederlandse
spoor. Gedifferentieerd rijden, dus dat alleen
voor goederentreinen een snelheidsbeperking
geldt, of langzamer rijden in de nacht, wordt
door de Staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat op basis van onderzoek niet
als haalbare maatregel gezien (zie kamerbrief
van 17 november 2020 en de bijbehorende
onderzoeken, via internet te vinden).
Eerder toegepast: bij wijze van proef op enkele
locaties getest.

Door een betonplaat onder het spoor aan te
brengen, wordt het spoor minder ingedrukt en
ontstaan er minder trillingen.
Eerder toegepast: tegen trillingen bij DriebergenZeist, op meer locaties in Nederland voor een
stabielere ondergrond.

ISOLATIE VAN HET SPOOR

200 tot 5.000

Door het spoor te isoleren van de omgeving,
worden de trillingen van de treinen minder goed
doorgegeven naar de omgeving. Dat kan door het
aanbrengen van zachte rubberen isolatiematerialen
onder de spoorstaaf (railpads), onder de
dwarsliggers (under sleeper pads) of onder het
ballast (ballastmat). Nog effectiever is het
afveren van het spoor, door het aanbrengen van
twee betonplaten onder het spoor met daartussen
isolatiemateriaal.
Eerder toegepast: under sleeper pads tegen
trillingen zijn in Nederland in Zevenaar en Oisterwijk
toegepast, ballastmatten tegen trillingen worden
in het buitenland toegepast, in Nederland nog niet.
Afgeveerd spoor komt in Nederland niet voor.

34

HFST. 1

In de figuur hieronder hebben we een

zien dat maatregelen aan de trillingsbron vaak

samenvattend overzicht opgenomen. Hierin

een lange doorlooptijd en hoge kosten hebben.

is te zien bij welke frequenties een maatregel

Deze maatregelen zijn daarom weinig kansrijk

vooral effect heeft. Hierboven hebben we laten

als oplossing voor de overlast.

GEEN EFFECT

STERK EFFECT

MAATREGELEN AAN DE TRILLINGSBRON

HFST. 2

MEER ONDERHOUD
AAN TREINEN
HFST. 3

BIJLAGE

AANPASSINGEN
AAN TREINEN

AANPASSEN VAN
HET SPOOR

VAKER SPOORONDERHOUD

WIJZIGEN VAN DE
RIJSNELHEID

VERSTEVIGEN VAN
HET SPOOR

ISOLATIE VAN HET
SPOOR

1
35

10
FREQUENTIE [HZ]

100

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

36

		

BIJLAGE
BIJLAGE 1: BEGRIPPENLIJST						

37

BIJLAGE 2: TRILLINGSSPECTRA					

41

BIJLAGE 3: ZELF METEN VAN TRILLINGEN				

42

BIJLAGE 4: TREINTYPES						

43

BIJLAGE 5: VOORBEELDUITWERKING VAN HET STAPPENPLAN

44

BIJLAGE 1: BEGRIPPENLIJST
Bronmechanismes

MECHANISME 1:

Trillingen van treinen zijn terug te leiden tot 6
HFST. 1

verschillende bronmechanismes. Afhankelijk van

MECHANISME 2: ONAFGEVEERDE MASSA

de eigenschappen en rijsnelheid van de trein
zorgen die bronmechanismes ervoor dat bij een

HFST. 2

MECHANISME 3: ASLAST

bepaalde trillingsfrequentie trillingsenergie wordt

MECHANISME 4: WIELDEFECTEN

uitgezonden naar de omgeving, zie ook de figuur
HFST. 3

hiernaast:

MECHANISME 5: VARIATIES IN SPOOR EN ONDERGROND

1.1 De primair afgeveerde massa van de trein

MECHANISME 6: WIEL SLIJTAGE

zorgt vooral voor sterke trillingen bij lage
BIJLAGE

PRIMAIR AFGEVEERDE MASSA

frequenties. De meeste treinen hebben
schokdempers op twee niveaus: tussen
de wielen en de draaistellen, en tussen de
draaistellen en de bak. De primair afgeveerde

Goederentreinen
Reizigerstreinen
Veen
Klei
Zand

massa is het gewicht van de trein boven
de eerste laag schokdempers, en onder de
tweede laag. Bij goederentreinen ontbreekt
soms de tweede laag schokdempers (tussen
draaistel en bak) en is de primair afgeveerde
massa dus groot. Hoe groter dit gewicht, hoe
hoger de trillingen.
2.
2

Sterk effect
1

10

Beperkt effect

100

Frequentie [Hz]

De onafgeveerde massa zorgt voor trillingen
bij iets hogere frequenties. De onafgeveerde
massa bestaat uit alle delen van de trein die
zonder enige vorm van vering meetrillen
met de ondergrond, en dus eigenlijk elke
oneffenheid in het spoor of de ondergrond
ondergaan. Dit zijn de wielen, de assen en
remschijven van de trein, en bij sommige
locomotieven ook de aandrijving (motor). Hoe
hoger deze onafgeveerde massa, hoe sterker
de trillingen.

3
3.

De aslast, of het gewicht van de trein per as.
Deze zorgt voor de indrukking van de bodem,

37

3
1
2

Geen effect

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

en zorgt daardoor vooral dichtbij het spoor

worden ervaren:

Dwarsligger

voor hoge trillingen, en vooral bij slappe

• Als voelbare trillingen: mensen voelen dat

Houten, stalen, kunststof of betonnen balk

bodems (waar de bodem beter kan worden

de vloer beweegt als er een trein passeert, of

onder de spoorstaven. Dwarsliggers (in de

ingedrukt dan op een stijve bodem).

worden wakker van de trillingen doordat hun

volksmond ook wel spoorbielzen genoemd)

bed heen en weer gaat.

zorgen ervoor dat de afstand tussen de twee

De mechanismes 1, 2 en 3 zorgen vooral
voor trillingen bij lage frequenties. Deze drie

trillingen kunnen ervoor zorgen dat kopjes in

bodems (veen en slappe kleibodems) en bij

kasten gaan rammelen of dat deuren of ramen

zwaardere treinen zoals goederentreinen.

gaan klapperen. Soms beweegt iets zonder dat

4.

Wieldefecten, zoals onronde wielen of vlakke

het geluid maakt, denk aan bijvoorbeeld een TV-

plaatsen. Hoe ‘vierkanter’ de wielen, hoe

scherm dat trilt als er een trein passeert.

sterker de trillingen. Wieldefecten hebben

• Door een bromtoon, afkomstig van trillende

BIJLAGE

vooral veel invloed op de trillingen op klei- en
zandbodems.
5.

6.

38

• Door geluid van rammelende voorwerpen: de

bronmechanismes spelen vooral een rol op slappe

sporen overal exact hetzelfde is.

wanden of vloeren: dit noemen we laagfrequent
geluid. Paragraaf 1.2.3 gaat daar dieper op in.

Variaties in spoor en ondergrond, zoals

Of een trilling of geluid als hinderlijk wordt

wisselingen in de bodem, overwegen, ES-

ervaren, hangt niet alleen af van de sterkte van de

lassen en wissels, maar ook een slechte

trilling of het geluid, maar ook van persoonlijke

Ballast

spoorligging, zorgen vooral bij hogere

factoren. Zo worden trillingen als hinderlijker

Onderdeel van een traditionele of gewone

frequenties voor meer trillingen. Vooral op

ervaren als iemand in rust is (tijdens slapen of

spoorbaan. De rails ligt op dwarsliggers in

stijvere zandbodems spelen deze variaties

TV-kijken) dan wanneer iemand actief is (tijdens

het ballast, een vorm van steenslag waaruit

vaak een belangrijke rol in het ontstaan van de

werken, koken of sporten), maar ook speelt het

de spoorbaan is opgebouwd. Ballast heeft als

trillingen.

verwachtingspatroon een rol: iemand die denkt

belangrijke functie dat de kracht die de trein op

Wielslijtage is het laatste mechanisme. Dit

dat trillingen zijn woning kunnen beschadigen,

de rails uitoefent, gespreid in de bodem wordt

speelt bij nog hogere trillingsfrequenties een

vindt trillingen eerder hinderlijk dan iemand die

ingebracht.

rol, maar dempt snel uit op grotere afstand van

daar niet bang voor is. Uit diverse onderzoeken

het spoor. Dit mechanisme speelt vooral op

blijkt ook dat andere factoren (zoals leeftijd,

zandbodems een rol.

mentale toestand en woonomgeving) een rol

Samen bepalen deze zes bronmechanismes hoe

spelen in hoe hinderlijk de trillingen worden

het trillingsspectrum van een trein eruit ziet.

ervaren.

Trillingshinder

Mechanisme

Trillingshinder is de beleving van de trillingen.

Oorzaak of manier waarop iets beweegt. In deze

We maken bewust onderscheid tussen trillingen

brochure gebruiken we deze term zowel voor de

en trillingshinder, omdat de ene persoon veel

verschillende resonantiemogelijkheden in een

gevoeliger is voor trillingen dan de ander.

gebouw, als voor de verschillende onderdelen van

Trillingshinder kan op verschillende manieren

een trein (trillingsbron) die de trillingen opwekken.

HFST. 1

Wissel

Overweg

Sein

Installatie in het spoor om te zorgen dat een trein

Gelijkvloerse kruising van een spoorlijn met een

Soort verkeerslicht voor treinen, die

van het ene naar het andere spoor kan rijden. Een

weg. Er zijn verschillende types overwegen. Een

machinisten instructies geeft over de te

wissel bevat een bewegend deel dat van plek kan

veel gebruikt overwegtype in Nederland is de

nemen acties: doorrijden, stoppen of met een

verspringen, waarmee de trein van het ene naar

betonnen plaat.

bepaalde snelheid rijden. Onderdeel van het

het andere spoor wordt geleid.

spoorbeveiligingssysteem, dat ervoor zorgt dat
treinen op veilige afstand van elkaar blijven rijden.
Bij seinen liggen ES-lassen, die gebruikt worden

HFST. 2

om te detecteren of ergens een trein rijdt.
HFST. 3

BIJLAGE

ES-las
Verbinding tussen twee spoorstaven die er voor
zorgt dat er geen stroom tussen de spoorstaven
kan lopen. De ES-las (Elektrische Scheidingslas)
zorgt er dus voor dat de ene spoorstaaf geïsoleerd

Strail-overweg

is van de andere spoorstaaf. Het systeem wordt

Type overweg waarbij het spoor gewoon

gebruikt om te detecteren of er een trein op

doorloopt, en er tussen de spoorstaven kunststof

Damwand

een bepaald deel van het spoor rijdt. Het spoor

platen zijn aangebracht, waar het wegverkeer

Geprofileerde metalen plaat, vaak gebruikt als

is hiervoor opgebouwd uit secties (delen), die

overheen rijdt. Anders dan bij een betonnen

grondkering of oeverbeschoeiing.

gescheiden zijn door ES-lassen. Op de ene

overwegvloer, loopt het spoor in ballast gewoon

spoorstaaf staat stroom, en als er een trein in een

door.

Wadi

sectie rijdt, loopt er een stroom via de as van de

Groene greppel, meestal aangelegd in stedelijk

trein naar de andere spoorstaaf. Zo kan worden

gebied, voor de infiltratie van voornamelijk

gedetecteerd of er een trein in die sectie rijdt.

regenwater in de bodem.

Hiermee worden de seinen aangestuurd.
Zand
Bodemtype dat vooral in het oosten en zuiden
van Nederland voorkomt. Zand is een hard,
korrelig materiaal bestaand uit kleine stukjes
steen. Relatief stijf type bodem.

39

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

Klei

Leem

De Tracéwet is een wet voor de aanleg en

Bodemtype dat vooral in het westen en noorden

Bodemtype dat vooral in het oosten van

uitbreiding van infrastructuur (zoals rijkswegen,

van Nederland en de riviergebieden voorkomt.

Nederland voorkomt. Leem is een combinatie

spoorwegen of kanalen) van nationaal belang.

Een kleibodem bestaat uit een combinatie van

van zand en klei, en daardoor fijner en

Op grond van deze wet wordt een Tracébesluit

hele fijne stukjes steen en mineralen, en is veel

vaak vochtiger dan zandgrond Relatief slap

genomen door de minister of staatssecretaris

beter in staat om vocht vast te houden dan een

bodemtype.

van Infrastructuur en Waterstaat. Zo’n

zandbodem. Door het hogere vochtgehalte en

Tracébesluit maakt het mogelijk dat de

de fijnere opbouw is een kleibodem vaak iets

Löss

infrastructuur wordt aangelegd, net zoals een

slapper dan een zandbodem.

Bodemtype dat vooral in het zuiden van

bestemmingsplan dat op lokaal niveau mogelijk
Veen

is dus een infrastructuurproject (vaak over

Bodemtype dat vooral in het westen van

gemeentegrenzen heen) waarbij een wijziging

Nederland voorkomt. Veen bestaat uit

Bouwlaag

van het grondgebruik nodig is (bijvoorbeeld

plantaardig materiaal, en is een natte,

Laag van een gebouw, meestal tussen de 2,40

van agrarisch (landbouw of veeteelt) naar

sponsachtige grondsoort. Slap bodemtype.

en 3,00 meter hoog.

spoorwegen).

40

Nederland (Limburg) voorkomt, en vergelijkbaar

maakt. Een project dat Tracéwetplichtig is,

is met leem.

DEEL 2

HFST. 1

Tracéwetplichtige projecten

BIJLAGE 2: TRILLINGSSPECTRA
Laagbouw, doorgaand spoor, 20 meter afstand

Hoogbouw, doorgaand spoor, 20 meter afstand

Hoogbouw, puntbron, 20 meter afstand

Laagbouw, puntbron, 20 meter afstand

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

1

10

Frequentie [Hz]

100

1

10

Frequentie [Hz]

100

Laagbouw, doorgaand spoor, 100 meter afstand

1

10
Frequentie [Hz]

41

100

100

Hoogbouw, doorgaand spoor, 50 meter afstand

Laagbouw, doorgaand spoor, 50 meter afstand

1

10

Frequentie [Hz]

1

10

Frequentie [Hz]

100

1

10

Frequentie [Hz]

1

10

Frequentie [Hz]

Laagbouw, puntbron, 100 meter afstand

1

1

10

100

10
Frequentie [Hz]

1

10

Frequentie [Hz]

100

Hoogbouw, puntbron, 50 meter afstand

Laagbouw, puntbron, 50 meter afstand

Hoogbouw, doorgaand spoor, 100 meter afstand

Frequentie [Hz]

100

100

1

10

Frequentie [Hz]

100

Hoogbouw, puntbron, 100 meter afstand

100

1

10

Frequentie [Hz]

100

BIJLAGE 3: ZELF METEN VAN TRILLINGEN
Er zijn allerlei (gratis) apps op de markt om

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

trillingen te meten. Een goede app voor Android

A (x-as, tijd in seconden) en E, F en

telefoons waarmee je ook signalen kunt opslaan, is

G (trillingssnelheid in respectievelijk

de iNVH-app van Bosch Global Software. Stappen

X-richting (horizontaal), Y-richting

hiervoor staan hieronder:

(horizontaal) en Z-richting (verticaal).

1.

Op de app, en kies het tabblad ‘Vibration’

2.

Selecteer ‘Raw data’, je krijgt dan een grafiek

af. Je hebt nu de hoogst gemeten

van de gemeten trillingen

trillingssnelheid in mm/s

3.

4. Met de ‘opneemknop’ (rode knop rechts)
kun je een signaal opslaan. Als je hierop
klikt, krijg je de vraag om een bestandsnaam

5.

6.

2

Let op:
• Meting is alleen bruikbaar als je de telefoon
niet vast hebt, maar ergens hebt neergelegd.
• Meting is alleen bruikbaar als je zelf niet
beweegt tijdens de meting, trillingen van

opgeslagen

voetstappen of bewegingen zijn, zeker op

Vervolgens kun je, na het stoppen van de

houten vloeren, anders vaak hoger dan de

meting (zwarte vierkantje rechts) naar

trillingen van treinen.

de datamap gaan: ga eerst via het pijltje

• De meting is indicatief, en geeft een waarde

linksboven terug naar het hoofdmenu, klik

in mm/s. De waarden in de richtlijn voor

dan op de drie stipjes om naar de Data

hinder zijn gewogen voor hoe goed een mens

Folder te gaan

trillingen voelt. Indicatief zijn die waarden

Selecteer hier de bestanden die je wilt

ongeveer een factor 2 lager.
• Ter indicatie, de streefwaarden voor hinder

bijv. via Whatsapp of e-mail.

voor een woning zijn een Vmax van 0.8 voor

Vervolgens kun je in bijv. Excel een grafiek

de dag, en 0.4 voor de nacht. Dat zijn dus de

ervan maken:

waarden die uit bovengenoemd punt 3 komen

a.

Open het .csv-bestand in Excel

(dus de meetwaarden gedeeld door 2).

b.

De resultaten zijn versnellingen, in m/
s2. Je kunt dit omzetten naar mm/s
(trillingssnelheid), door de volgende
formule in cel E3 in te vullen: E2+
=1000*($A3-$A2)*(B2+B3)/2

c.

Kopieer deze formule ook naar de cellen
F3 en G3, en vervolgens naar beneden

42

Lees de hoogste trillingssnelheid

op te geven, en daarna wordt de meting

hebben, en deel die via de knop rechtsonder
7.

e.

1

Met de inzoomknop rechts kun je inzoomen,
zodat de trillingen beter zichtbaar zijn.

BIJLAGE

d. Maak een grafiek van de kolommen

5
3
4

6

= REIZIGERSTREIN

BIJLAGE 4: TREINTYPES

= GOEDERENTREIN

SNG

ICNG

eurostar

SLT

GTW

Virm

DDZ

GTW

ic berlijn

thalys

flirt

Ketelwagen

VIRM

WINK

Erts- of kolenwagon

ICM

Flirt

autotrein

ICE

GTW

containerwagon

Flirt

IC direct

overig

HFST. 1

HFST. 2

HFST. 3

BIJLAGE

43

BIJLAGE 5: VOORBEELDUITWERKING VAN HET STAPPENPLAN

HFST. 1

In deze bijlage wordt voor een specifiek voorbeeld

In de gekozen figuur kiezen we het lijntje voor

Verplaatsing van het gebouw is niet de oorzaak

uitgewerkt hoe je aan de hand van deze brochure

goederentreinen (doorgetrokken lijn) op een

van de hoge trillingen, de donkergroene zone

komt tot inzicht in kansrijke maatregelen

zandbodem.

van verplaatsing komt niet overeen met een

Laagbouw, doorgaand spoor, 20 meter afstand

tegen trillingshinder. We nemen hier een fictief

Laagbouw,
Hoogbouw,
doorgaand spoor, 20
meterveel
afstand
frequentiegebied
waar
trillingsenergie
zit.puntbron, 20 meter afst

voorbeeld van een woning in Tilburg, NoordHFST. 2

Brabant, langs de spoorlijn Breda - Tilburg Eindhoven.

HFST. 3

Eerst dien je te bepalen welke onderdelen van
de woning vooral gevoelig zijn voor de trillingen.

BIJLAGE

Hiervoor moet je eerst het trillingsspectrum op de
fundering van de woning bepalen. Omdat er geen
meting is uitgevoerd, moet dat aan de hand van
de stappen uit paragraaf 2.5 van de brochure.

1

Stap 1 – Bodem: de woning staat op een
zandbodem volgens de kaart in paragraaf 2.2.

10

Frequentie [Hz]

100

1

10

Frequentie [Hz]

100

Hoogbouw, doorgaand spoor, 50 meter afstand

Laagbouw, doorgaand spoor, 50 meter afstand

1

10

Frequentie [Hz]

Laagbouw, puntbron, 50 meter afst

Stap 6 – Het gebouw zelf: we gaan nu
bepalen welk mechanisme in een gebouw

Stap 2 – Trein: de meeste overlast wordt ervaren

verantwoordelijk is voor de hoge trillingen.

door goederentreinen.
In het voorbeeld is de woning een lage woning. Bij
Stap 3 – Afstand tot het spoor: de afstand tot het

lage woningen spelen, buiging, torsie en invering

spoor bedraagt 20 meter.

meestal niet zo’n belangrijke rol in het ontstaan
van de hinder. In de figuur op de volgende

Stap 4 – Wissels, overwegen of ES-lassen in het

pagina hebben we het gebied met de meeste

spoor: er zitten geen wissels, overwegen of ES-

trillingsenergie op de fundering aangegeven.

lassen in de buurt van de woning.

In dat gebied is vooral
het effect
van vloeren groot
Frequentie
[Hz]

1

10

100

(donkergroen). Waarschijnlijk zijn de vloeren de

44

Laagbouw, doorgaand spoor, 100 meter afstand

1

10

Frequentie [Hz]

100

Hoogbouw, doorgaand spoor, 100 meter afstand

Stap 5 – Fundering van het gebouw: hiervoor is

oorzaak van de hoge trillingen. Om de trillingen

vooral de bouwhoogte van belang, die is ongeveer

te verminderen, moet er dus iets gedaan worden

8 meter, met 3 bouwlagen.

aan de vloeren. In dit specifieke voorbeeld gaat

Op basis van stap 1 tot en met 5 kiezen we uit

het om een oudere woning met houten vloeren. In

bijlage 2 het trillingsspectrum voor laagbouw,

dit specifieke voorbeeld gaat het om een oudere

doorgaand spoor en 20 meter afstand.

woning met houten vloeren.

1

10

Frequentie [Hz]

Laagbouw, puntbron, 100 meter afs

Rotatie van het gebouw is waarschijnlijk niet de

MECHANISME 1:
BUIGING

belangrijkste oorzaak, omdat dit vooral optreedt
bij wat lagere frequenties, waar de trillingsenergie
op de fundering laag is.
HFST. 1

MECHANISME 2:
ROTATIE

Omdat het om houten vloeren gaat, is het

MECHANISME 3:
TORSIE

waarschijnlijk dat de vloeren moeten worden
HFST. 2

verstevigd, zodat de doorbuiging lager wordt en
MECHANISME 4:
VERPLAATSING

de eigenfrequentie van de vloer hoger. Daarvoor
HFST. 3

zijn verschillende oplossingen beschreven in
paragraaf 3.2. Een voorbeeld van een oplossing

MECHANISME 5:
INVERING

hier is om de bestaande vloerbalken aan
BIJLAGE

één of beide zijden te voorzien van een (liefst

MECHANISME 6:
VLOEREN

hogere) extra vloerbalk (verlijmd en geschroefd

de eigenfrequentie van de vloer verhoogd, en de
doorbuiging verminderd. Om de exacte maatregel

veel energie

te bepalen, is het verstandig om deskundig advies
in te winnen, zie paragraaf 2.6.

Goederentreinen
Reizigerstreinen
Veen
Klei
Zand

Sterk effect

1

10

Frequentie [Hz]

45

100

Hoogbouw, meer dan 15 bouwlagen

Geen effect

de onderzijde) aan te brengen. Daarmee wordt

Middenbouw, 5 tot 15 bouwlagen

underlayment aan de bovenzijde (en eventueel

Laagbouw, tot 4 bouwlagen

er tegenaan), en eventueel een extra laag

COLOFON

HFST. 1

Opsteller

We-Boost

Versienr

1.0

Datum

15 maart 2023

Status

Definitief

HFST. 2

HFST. 3

Bijdrage van en controle door:
BIJLAGE

Met medewerking en input van:

en diverse bewonersgroepen

© We-Boost 2023
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd
gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën,
opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van We-Boost.

46

Met medewerking van
CAUBERG HUYGEN