Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 012

Leven Lang Leren

Nr. 153

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2023
Bij de voorjaarsbesluitvorming is besloten tot het afschaffen van het
STAP-budget. Dit was onderdeel van de Rijksbrede dekkingsopgave,
waaraan ook vanuit SZW moest worden bijgedragen. De Minister van
SZW is ook verantwoordelijk voor de bestaanszekerheid van mensen die
afhankelijk zijn van een uitkering. Het kabinet heeft gekozen voor
maatregelen met beperkte koopkrachteffecten. Er is daarom niet gekozen
voor bezuinigingen op uitkeringen en armoedebeleid, maar voor het
beëindigen van het STAP-budget per 2024.
Dinsdag 6 juni heeft uw Kamer de motie van het lid Van der Lee c.s.1
aangenomen die de regering vraagt:
1. te onderzoeken op welke wijze een instrument ter stimulering van
leven lang ontwikkelen (LLO) kan worden vormgegeven, gefocust op
cruciale kraptesectoren zoals de energietransitie, zorg, onderwijs,
techniek en ICT;
2. het resterende STAP-budget zo gericht mogelijk in te zetten, en zo
nodig dat restant ook de komende twee jaar beschikbaar te houden als
gericht individueel scholingsbudget;
3. verschillende varianten voor LLO uit te werken, waaronder varianten
voor individuele leerrechten, die uitvoerbaar zijn voor een volgend
kabinet.
Met deze brief informeren we uw Kamer over de verkenning van een
gerichtere inzet van het resterende STAP-budget en wat de aangenomen
motie betekent voor het juli-tijdvak van STAP. Ook bieden we u met deze
brief een aantal rapportages over STAP aan.
Gezien de uitdagingen op de arbeidsmarkt vinden wij het van groot
belang door te gaan met het stimuleren van leren en ontwikkelen. Er zijn
naast STAP ook andere instrumenten voor LLO beschikbaar, zoals de
1

kst-30012-153
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 544, nr. 1184.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 012, nr. 153

1

SLIM-subsidie ter stimulering van leren en ontwikkelen in het mkb, het
Levenlanglerenkrediet en diverse groeifondsprojecten voor betere
aansluiting tussen (regionale) vraag naar en aanbod van scholing. Zo
komt er waarschijnlijk voor de zomer als onderdeel van de
LLO-katalysator een subsidieregeling «LLO-oplossingen». Daarmee
kunnen om- en bijscholingsprogramma’s op maat ontwikkeld worden
voor de energie- en grondstoffentransitie. Ook komt er structureel
€ 30 miljoen beschikbaar in het Hoger Onderwijs om de zij-instroom in
tekortsectoren te verbeteren.
En ter ondersteuning van LLO starten we na de zomer met een
programma om samen met betrokkenen, zoals sociale partners en
sectoren, de leercultuur op de werkvloer te stimuleren. Dit kondigden we
aan in de Kamerbrief van 23 september jl. We willen de elementen uit de
motie rond de kraptesectoren en individuele budgetten zoals leerrechten
betrekken bij de Kamerbrief die u rond de zomer over LLO ontvangt.
Verkenning gerichtere inzet van resterende budget
Met de motie Van der Lee c.s. vraagt de Kamer de resterende
STAP-middelen zo gericht mogelijk in te zetten. Zoals de Minister van
SZW in reactie op de motie heeft aangegeven, is zij bereid de mogelijkheden daartoe te onderzoeken. Dit is in lijn met onze eerder ingezette
inspanningen om de STAP-regeling arbeidsmarktgerichter te maken. Zo is
eind april een wijzigingsregeling gepubliceerd met een bijlage van
opleidingen die per definitie voor STAP niet subsidiabel zijn. Vanwege het
beëindigen van het STAP-budget worden andere voorgenomen verbeteringen niet meer doorgevoerd. Het gaat bijvoorbeeld om het mogelijk
maken van voorrang voor meer arbeidsmarktgerichte opleidingen.
Vanwege het beperkte budget van deze aflopende regeling zoeken we hier
naar een modaliteit die op korte termijn uitvoerbaar is en waarborgen
kent voor kwalitatief goede scholing. We onderzoeken de mogelijkheid om
het subsidiabele onderwijsaanbod vanaf september te beperken tot
OCW-erkende opleidingen. Hiermee kan op korte termijn het resterende
budget voor STAP gericht worden op scholing die opleidt tot een beroep.
Daarnaast betekent de OCW-erkenning dat de kwaliteit van de scholing
objectief en binnen een wettelijk geborgd kwaliteitskader is vastgesteld.
Een STAP-regeling die enkel ziet op OCW-erkend onderwijs sluit aan bij de
wensen van de Kamer en eerder ingezette acties om de regeling strenger
en strakker te maken.
Het OCW-erkende scholingsaanbod bevat naast meerjarige opleidingen
ook korter durend aanbod, zoals keuzedelen in het MBO en scholing
gericht op MBO-certificaten. Een dilemma daarbij is of wel op laagdrempelige wijze de brede doelgroep wordt bereikt met een scholingsaanbod
van alleen OCW-erkend onderwijs. Verhoudingsgewijs bevat het
OCW-erkende aanbod meer scholing waarvan de kosten zodanig zijn dat
aanvullende financiering vanuit bijvoorbeeld de burger of de werkgever
vereist is. Daarom verkennen we of we hiernaast ook ander scholingsaanbod kunnen toelaten dat voldoet aan de genoemde criteria, zoals
NLQF-ingeschaalde kwalificaties.
We streven ernaar uw Kamer voor de zomer over onze bevindingen te
informeren.
Zoals de Minister van SZW in haar reactie op de eerdergenoemde motie
tijdens het plenaire debat over het arbeidsmarktpakket heeft aangegeven,
is er geen extra budget beschikbaar. We kunnen daarom geen toezeggingen doen met budgettaire consequenties in 2024 en 2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 012, nr. 153

2

Juli-tijdvak openstellen met budget van € 20 miljoen
Over een aantal weken, nog gedurende het onderzoek naar het gerichter
inzetten van de resterende middelen, gaat het eerstvolgende aanvraagtijdvak van STAP open. In verband met de aangenomen motie hebben we
besloten het budget voor het juli-tijdvak, te beperken tot € 20 miljoen in
plaats van € 34 miljoen. Dit tijdvak wordt nog uitgevoerd onder de
huidige criteria. Het is namelijk niet uitvoerbaar het opleidingsaanbod per
het julitijdvak verder in te perken.
Met deze beperking van het budget beogen we een groter deel van het
budget voor dit jaar, in lijn met de wens van uw Kamer, gerichter in te
zetten. Het gewijzigde budgetplafond zal de Minister van SZW met een
wijzigingsregeling in de regeling vastleggen.
Invoeringstoets
Conform de toezegging2 is een invoeringstoets uitgevoerd op het
STAP-budget. De rapportage over deze toets is als bijlage bij deze brief
gevoegd.
De bevindingen uit de invoeringstoets bevestigen dat er veel belangstelling voor het STAP-budget is. Ook wordt met de regeling een brede
doelgroep bereikt die de afgelopen jaren slechter bereikbaar was voor
opleiders. Daarnaast biedt het scholingsregister een groot aanbod aan
scholingsmogelijkheden, waar veel mensen gebruik van willen maken. Uit
de invoeringstoets blijkt verder dat met het STAP-budget mensen worden
bereikt die zonder de subsidie geen scholing hadden gevolgd. Vanuit
uitvoeringsperspectief is een aantal knelpunten geadresseerd door de
uitvoerders. Vanwege het besluit tot beëindiging van het STAP-budget
gaat de invoeringstoets niet vergezeld van een beleidsreactie. In plaats
daarvan schetsen we hierna een aantal geleerde lessen in relatie tot de
STAP-regeling. Deze lessen betrekken we bij de uitvoering van de motie
Van der Lee c.s.
Breed openstellen leidt tot grote animo bij burgers en opleiders
Gekozen is de STAP-regeling qua doel en doelgroep breed open te stellen,
zodat STAP dezelfde reikwijdte heeft als de fiscale aftrek. Iedereen met
een band met de Nederlandse arbeidsmarkt kan – kort gezegd – in
aanmerking komen voor STAP-budget. Tot een bedrag van € 1.000 is geen
eigen bijdrage verschuldigd. Ook is een breed palet aan arbeidsmarktgerichte scholingsactiviteiten subsidiabel. De overweldigende belangstelling
van burgers en opleiders voor het STAP-budget laat zien dat het geven
van eigen regie aan burgers voor leren en ontwikkelen, uitnodigend is. Dit
zorgt voor een grote toeloop op het budget. Een groot deel van de
geïnteresseerden krijgt hierdoor geen STAP-budget toegekend. Dat leidt
begrijpelijkerwijs tot frustraties bij deze groep.
Het breed openstellen van STAP leidt ook bij opleiders tot veel animo voor
deelname, met daarbij ook ongewenste effecten. Hierop zijn de afgelopen
periode diverse maatregelen genomen. Het STAP-budget van
€ 0,2 miljard dekt in verhouding tot de totale omvang van de scholingsmarkt (€ 3,6 miljard) een zeer beperkt deel van de kosten van scholingsactiviteiten. Desondanks hebben opleiders zich veel meer dan verwacht
gericht op het soms op grote schaal werven van deelnemers om met
STAP-subsidie scholing bij hen te volgen. De brede insteek qua doel en
doelgroep van de regeling versterkte dit. Daarom kan het aanbrengen van
2

Kamerstuk 30 012, nr. 148.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 012, nr. 153

3

meer focus in het doel en de doelgroep van de regeling helpen om de
beschikbare middelen doelmatiger in te zetten.
Een lerende regeling is complex in de uitvoering
Bij openstelling van de subsidieregeling is benadrukt dat de
STAP-regeling een lerende regeling is: de subsidie kon worden aangevraagd voordat de regeling op alle aspecten helemaal was uitgewerkt. Dit
was een bewuste keuze, aangezien we bij deze nieuwe regeling nauwelijks
konden putten uit eerdere ervaringen.
De STAP-regeling heeft hierdoor een vliegende start kunnen maken. De
keerzijde is dat het meermalen aanpassen van de regeling een groot
beroep heeft gedaan op de uitvoering. Zo bleek handhaving van de
regeling nog niet op alle aspecten voldoende uitgewerkt om juridisch
haalbaar of uitvoerbaar te zijn.
Ook de rol- en taakverdeling tussen ketenpartners heeft gaandeweg meer
invulling gekregen. Deze lerende aanpak bracht verschillende aanpassingen van de regeling met zich mee om in te spelen op de actuele
ontwikkelingen bij de uitvoering en deze verder in te vullen. Een lerende
regeling vraagt daarmee veel wendbaarheid van de in de uitvoering
betrokken ketenpartners, waaronder ook de opleiders. Ook heeft de grote
toeloop op de regeling in combinatie met het tweemaandelijks
openstellen van de aanvraagtijdvakken gezorgd voor een grote piekbelasting bij de uitvoering.
Rapportage monitoring STAP-budget
In mei jl. is een monitorrapportage opgeleverd door de onderzoeksbureaus SEOR/Ockham IPS. Deze is bij deze brief bijgevoegd. De dataverzameling voor de monitor vond plaats in de periode tot en met april 2023.
Vergeleken met de populatie zijn hoger opgeleiden enigszins oververtegenwoordigd en mbo’ers ongeveer naar rato vertegenwoordigd. De groep
met lager opleidingsniveau (vmbo en basisonderwijs) is duidelijk
ondervertegenwoordigd. Het zwaartepunt van het STAP-gebruik ligt bij de
25- tot 55-jarigen met als hoogst genoten opleidingsniveau het mbo en
hbo.
Het aandeel van 20% niet-werkenden (inclusief werkzoekenden) onder de
STAP-deelnemers is hoger dan het aandeel van deze groep in meer
algemene gegevens over deelname aan scholing. Binnen de groep
werkenden is het aantal zzp’ers oververtegenwoordigd en de groep met
een vast contract ondervertegenwoordigd. Het gebruik van STAP-budget
is verdeeld over een kleine groep opleiders met een spreiding in korte en
middellange opleidingsduur en vorm van scholing (klassikaal of online).
Het merendeel van de gevolgde opleidingen heeft een cataloguswaarde
beneden de € 1.000 euro én wordt volledig gefinancierd met
STAP-budget. Op de vragen naar doeltreffendheid en doelmatigheid van
de regeling konden in deze fase van het onderzoek nog geen eenduidige
antwoorden worden gegeven.
Daarnaast heeft SEOR/Ockham een onderzoek gedaan naar de prijsontwikkelingen. Hieruit komt naar voren dat de prijzen gestegen zijn. Met
name bij online cursussen lijkt dit harder dan verwacht. Na onderzoek lijkt
dat in lijn met prijsstijgingen van opleidingen die niet voor STAP zijn
aangeboden en vooral door inflatie te zijn veroorzaakt. Dit neemt niet weg
dat er individuele gevallen zijn waar er vraagtekens bij de prijsontwikkeling kunnen worden gezet. Opleiders geven aan dat de komst van STAP

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 012, nr. 153

4

slechts in beperkte mate heeft geleid tot aanpassingen in het opleidingsaanbod en de prijzen van de eigen cursussen en opleidingen.
Opleiders zijn bevraagd over doeltreffendheid en doelmatigheid van STAP.
Over de doeltreffendheid geeft dit geen eenduidig beeld. Voor doeltreffendheid geldt dat opleiders vooralsnog overwegend positief zijn: de
meeste opleiders erkennen dat het STAP-budget het mogelijk maakt om
doelgroepen aan te trekken die voorheen niet of nauwelijks deelnamen
aan hun opleidingen.
Over de doelmatigheid geeft de bevraging van de opleiders geen
eenduidig beeld of sprake is van afwenteling van private op publieke
middelen.
De Algemene Rekenkamer3 geeft in dit verband aan dat de vervanging
van de fiscale aftrek van scholingsuitgaven door het STAP-budget (als
uitgavenregeling) positief was omdat het daardoor toegankelijker, beter
controleerbaar en beter beheersbaar was. Uit onderzoek van de Algemene
Rekenkamer blijkt dat de STAP-regeling bij circa 40 procent van de
gebruikers leidt tot extra scholing. Deze schatting is een verbetering ten
opzichte van de fiscale aftrek. Uit de evaluatie van de fiscale aftrek bleek
dat tussen de 0 en 27 procent van een extra euro scholingsaftrek tot extra
scholing leidde, afhankelijk van de groep en het belastingtarief.
Tot slot
Bij de uitvoering van de motie van het lid Van der Lee c.s. betrekken wij de
lessen uit de invoeringstoets op het STAP-budget, de uitkomsten van de
monitor en de bevindingen van de Algemene Rekenkamer. Rond de zomer
informeer ik uw Kamer hier nader over.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

3

Kamerstuk 36 360 XV, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 012, nr. 153

5