Investeren in herstel
en groei van het mkb
Nederlands Comité voor Ondernemerschap
26 augustus 2020

CONFIDENTIAL AND PROPRIETARY
Any use of this material without specific permission is strictly prohibited

Structureel sterker uit de crisis door een Herstel- en groeiplan mkb
Inhoudsopgave

Toelichting

A

Het mkb is de motor van de Nederlands economie, goed voor 62% van de toegevoegde waarde en 71% van de werkgelegenheid in de “business economy”

De huidige
economische crisis
is een mkb-crisis

Het mkb is hard geraakt door de COVID-19 crisis (bv. 73% van mkb-bedrijven heeft omzetdaling gezien) en de crisis lijkt nog niet voorbij (54% van mkb-bedrijven ziet omzet in Q3 nog verder dalen).
De economische crisis als gevolg van COVID-19 raakt het mkb harder dan rest van de economie (bv., €6 mld aan belastinguitstel gegeven aan midden- en kleinbedrijf vs €3,5 mld grootbedrijf)
Dit is geen nieuw patroon, ook in de vorige financiële crisis werd het mkb disproportioneel hard getroffen (bv., 10% banenkrimp voor mkb t.o.v. 7% banengroei voor grootbedrijf)
De overheidspakketten tot nu toe vormden een ‘reddingsboei’ voor het mkb en losten op korte termijn een groot deel van de liquiditeitsbehoefte van het mkb op. Maar kredieten en garanties worden slechts
beperkt benut (€1 mld van de beschikbare €12 mld tot dusverre). Mkb’ers voelen zich gedwongen te kiezen voor uitstel van betalingen en teren in op reserves alvorens ze nieuwe kredieten aangaan. Uitstel
leidt echter niet tot afstel, de solvabiliteit van het mkb dreigt sterk te verslechteren, wat op termijn kan leiden tot onderinvestering en productiviteitskrimp

B

Het mkb is zeer
divers: er zijn grote
verschillen tussen
bedrijven

Het mkb is zeer divers. Het is een verzamelterm van bedrijven van zeer verschillende grootte (van ZZP’ers tot bedrijven met 250 werknemers) verspreid over alle sectoren (van bouwnijverheid tot zakelijke
dienstverlening)
Vóór COVID-19 bestonden er al grote verschillen in de gemiddelde productiviteit per werknemer van mkb-bedrijven (van €43k voor ZZP’ers tot €96k in middenbedrijf). In iedere sector zijn er “koplopers” (de
20% best presterende mkb-bedrijven) die 3-5x meer productiviteit per VTE behalen dan het sectorgemiddelde. Deze koplopers onderscheiden zich door “best practices” in human capital, ondernemerschap &
managementpraktijken en procesoptimalisatie & productinnovatie toe te passen
De COVID-19 crisis zorgt ervoor dat de bestaande verschillen in het mkb verder worden uitvergroot. Sectoren als cultuur en niet-specialistische dienstverlening worden harder getroffen dan ICT.

C

Alleen met gerichte
maatregelen kan
het mkb weer
verder

Wereldwijd wordt een scala aan mogelijke maatregelen getroffen om het mkb te helpen herstellen van de crisis en vertrouwen te herwinnen. De maatregelen die uiteindelijk gekozen worden, moeten rekening
houden met de fase van herstel van de sector en het mkb-bedrijf. Tot dusverre zijn overheidsmaatregelen gericht op de eerste fase van de crisis en zijn de structurele uitdagingen van vóór de COVID-crisis
onvoldoende geadresseerd. Voor de herstelfase is een segmentgerichte investering nodig om de specifieke behoeften van mkb’ers te adresseren, vertrouwen te herwinnen en productiviteit te versterken. Een
“mkb-hulplijn” kan segmentatie mogelijk maken door mkb’ers verbeterpotentieel in te laten zien, best practices te delen en te wijzen op relevante overheidsmaatregelen
Als basis voor de segmentatie kunnen mkb-bedrijven worden onderverdeeld in vier segmenten o.b.v. de werkgelegenheid- en productiviteitsgroei (voor de crisis). Een bedrijf met productiviteits- en
banenkrimp heeft behoefte aan hulp bij herstarten en stoppen en omscholing, terwijl een bedrijf met productiviteits- en banengroei voor de crisis behoefte heeft aan toegang tot financiering & eigen vermogen
en een gunstiger fiscaal klimaat. Wij denken dat het nemen van gerichte maatregelen €20-30 mld aan extra toegevoegde waarde in 2025 kan opleveren.
Twintig segment-specifieke maatregelen zijn onderzocht en geëvalueerd op impact en haalbaarheid om tot een prioritering van tien maatregelen voor het Nederlandse mkb te komen. Samen vormen zij het
‘Herstel- en groeiplan mkb’ waarvan het merendeel direct in te voeren is. Het ‘Herstel- en groeiplan’ is een investering in de productiviteit van het Nederlandse mkb bestaande uit drie programma’s 1)
investeren in innovatie en groei; 2) ondernemende arbeidsmarkt; 3) productiviteitssprong ondernemers, via best practices, digitalisering en herstructureren.
Om het Herstel- en groeiplan te realiseren is naar schatting een investering van €2-3 mld nodig in 2021 (en €6-9 mld 2022-2025). Dit is een investering in het mkb die zich direct terugbetaalt in een versneld
herstel. In 2025 leidt het plan naar schatting tot €20-30 mld aan toegevoegde waarde in 2025 (€45-60 mld cumulatief 2021-2025). Van de investering in 2021 kan naar schatting €0,8-1,3 mld uit regionale-,
private- en EU fondsen gefinancierd worden en bestaande coronamaatregelen, waarmee €1,2-1,7 mld additionele investering uit gederfde belastinginkomsten en Rijksbegroting in 2021 nodig is. De
maatregelen betalen zich per direct terug met naar schatting €2,0-3,0 mld extra overheidsinkomsten via hogere belastinginkomsten en/of lagere uitgaven (bv. voor uitkeringen) in 2021 en €30-45 mld in 20222025. Er zit geen ‘silver bullet’ in het pakket, alleen de combinatie van maatregelen leidt tot de totale potentie in toegevoegde waarde

D

Een Herstel- en
groeiplan mkb
vraagt om snelle en
effectieve
uitvoering

Het “Herstel- en groeiplan mkb” is een ambitieus veranderprogramma dat een schaalsprong en snelheid in de implementatie vereist. De partners (o.a., driehoek van uitvoerders RvO, ROM en KVK;
brancheverenigingen; kennisinstituten) hebben het bereik en ervaring om Herstel- en groeiplan uit te voeren. Wel is extra opschaling, executiekracht en expertise nodig om het Herstel- en groeiplan per direct
te realiseren.
Voorstel voor mogelijke governance is dat de ministeries de richting bepalen en een tijdelijke organisatie inrichten voor de regie over de invoering en uitvoering, in samenwerking met verschillende overheden,
sociale partners, uitvoeringsorganisaties en andere betrokkenen/
Het “Herstel- en groeiplan mkb” kan in drie fases uitgevoerd worden, zodat vóór eind 2022 alle maatregelen zijn ingevoerd en deze uiterlijk in 2025 zijn opgeschaald en geïnstitutionaliseerd.

2

Inhoudsopgave

A. De huidige economische crisis is een mkb-crisis
B. Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
C. Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen

3

A. De economische crisis is een mkb-crisis

Het mkb is de motor van de Nederlands economie

Grootbedrijf

Grootbedrijf

38%
(€148
mld)

29%

62%
van toegevoegde
waarde in business
economy1 wordt door
mkb verzorgd

(1,4 mln
VTE)

van de
werkgelegenheid in
de business
economy1 zit in mkb

62%
(€241
mld2)

71%

Mkb

71%
(3,4 mln
VTE)

Mkb

1. Business economy 2018: alle sectoren exclusief overheid, onderwijs, cultuur, zorg, agrarische sector en financiële dienstverlening. Totale toegevoegde waarde van Business economy is €389 mld. Dit is gelijk aan 51% van het BBP
2. De toegevoegde waarde van het ZZP is €38 mld, zonder ZZP is toegevoegde waarde mkb €203 mld
Bron: Staat van het mkb 2019

4

A. De economische crisis is een mkb-crisis

Het mkb is hard geraakt door
de COVID-19 crisis...

73%
van mkb-bedrijven heeft een daling van omzet
gezien, 20% zelfs een daling van omzetten tot
80% of meer

... en de crisis lijkt nog niet
voorbij

54%
van de mkb-bedrijven ziet de omzet in Q3 van
2020 verder dalen

46%

83%

van mkb-bedrijven stelt dat de branche zwaar
getroffen is door de crisis, nog eens 42% extra
stelt “enigszins” getroffen te zijn

van mkb-bedrijven stelt dat de negatieve impact
van COVID-19 in juni toegenomen of gelijk
gebleven is ten opzichte van maart tot mei

69%

54%

van mkb-bedrijven heeft soms of veel problemen
met het ontvangen van betalingen op facturen

Van mkb-bedrijven verwacht binnen een jaar
een liquiditeitsprobleem te hebben.

Bron: Stichting mkb Financiering ONL & SMF Juni peiling; VNO-NCW derde corona-enquete (juni);
CBS conjunctuurenquête

5

A. De economische crisis is een mkb-crisis

De coronacrisis raakt het mkb-bedrijf van alle soorten en maten

Mike’s Bike Tours, Toerisme

Ticketswap, IT / evenementen

Betuwe Express, Vervoer

Na 20 jaar zonder grote problemen en met
zicht op pensioen ging het snel bergafwaarts.

De directeur investeerde begin 2020 nog fors in het
opschalen van het personeelsbestand om het online
platform voor ticketverkoop uit te breiden

Het touringcarbedrijf met 130 werknemers
maakte nooit eerder gebruik van subsidies of
steun.

Door het coronavirus worden amper concerten en
festivals gepland en zakte de omzet naar nog 5%.

Omzetverlies van 80% door stilstand hele
wagenpark.

De nadruk ligt nu op de mensen waar we afscheid
van nemen, maar we hebben nog steeds 74
mensen in dienst weten te houden.

Met pijn in het hart moet ik vaststellen dat wij
er niet aan ontkomen bij zowel chauffeurs als
technisch personeel en kantoorpersoneel
functies te laten vervallen.

In mei werd het bedrijf met 20 personen in
dienst failliet verklaard door het wegvallen
van toerisme.

Ik ben echt onder de indruk van de hulp die
werd opgezet; het was alleen voor mij niet
genoeg.

Source: De Stetor; Eenvandaag; Emerce; RTL

6

A. De economische crisis is een mkb-crisis

Economische crisis als gevolg van COVID19 raakt mkb harder dan grootbedrijf

Nederland

Wereldwijd
“Business operations strongly affected
by COVID-19”, % van geënquêteerden

Belastinguitstel, totaal uitgesteld
belastingbedrag (€ mld)
Grootbedrijf
(>250 wp)

Midden- en
Grootbedrijf
(>100 wp)

€ 3,5 mld

Klein- en
Middenbedrijf
(10-250 wp)

€ 6,0 mld

Verandering van winstgevendheid2,
Q2 t.o.v. Q1 2020
Grootbedrijf
(>250 wp)
Kleinbedrijf
(5 - 20 wp)

-24%

-33%

Prognose Nederland

57%

“Risk of permanently shutting down
business”, % van geënquêteerden
Midden- en
Grootbedrijf
(>100 wp)
Micro- en
Kleinbedrijf
(1-100 wp)

%
Grootbedrijf
(>250 wp)

43%

Micro- en
Kleinbedrijf
(1-100 wp)

Toegevoegde waarde1, verwachting 2019 – 2021,

MKB
(2-250 wp)

-9%

-11%

Werkgelegenheid1,
verwachting 2019 – 2021, %
Grootbedrijf
(>250 wp)

22%

36%

MKB
(2-250 wp)

-8%

-10%

1. Verwachting voor business economy. Aangenomen: scenario 3 van CPB raming maart 2020
2. Winstgevendheid is gemeten als het gewogen percentage ondernemers met de melding dat winstgevendheid in afgelopen 3 maanden is verbeterd,
minus het gewogen percentage dat aangeeft dat deze verslechterd is, t.o.v. vorige kwartaal
Noot: “wp” betekent werkzame personen
Bron: Panteia mei 2020, CBS Conjunctuurenquête mei 2020, CBS Statline, CBS noodregelingen gebruik, Juni 2020, International Trade Centre, OECD
Policy responses towards SMEs July 2020

7

A. De economische crisis is een mkb-crisis

Ook tijdens de vorige financiële crisis
werd het mkb disproportioneel hard getroffen
Ontwikkeling van het aantal banen 2008 - 2012, in 1000en
3.357

3.338
3.015

2008

2012

Micro en Kleinbedrijf
(1 – 99 wp)

-10%

3.106

1.429

1.480

2008

2012

+7%

+4%

Midden- en Grootbedrijf
(100 – 499 wp)

2008

2012

Zeer Grootbedrijf
(>500 wp)

NB: de 2008-2012 financiële crisis is niet 1-op-1 vergelijkbaar met een pandemie (financiële stabiliteit mkb begin crisis, vorderingen in digitalisering, etc.)
Bron: CBS Statline

8

Reddingsboei overheid lost op korte termijn
groot deel liquiditeitsbehoefte mkb op;
merendeel bestaat echter uit uitstel…

… waardoor
solvabiliteit mkb sterk
zal verslechteren

A. De economische crisis is een mkb-crisis

INDICATIEF

Liquiditeitsbehoeften en
beleidspakket1, € mld

Overheidsmaatregelen m.b.t. liquiditeit
mkb,2 € mld
Benut

Benut

Onbenut

Sectoren waar bij zes maanden
omzetverlies bij meer dan 25% een
risicovolle solvabiliteitspositie ontstaat3

Onbenut
Giften4

4

30

Uitstel
belasting

~12

Kredieten
en garanties

Handel
Industrie
Horeca
Cultuur & sport

6

1

11

12

11
7

Faillissementen, aantal bedrijven
6,500 – 10,000

Potentieel van overbruggingskredieten mkb is
onderbenut en het mes snijdt aan twee kanten:
Enerzijds is vraag van mkb’ers tot nu toe beperkt (zie
vervolgslide)

Liquiditeitsbehoefte mkb
juni 2020
1.
2.
3.
4.

Beleidspakket
voor MKB

Resterende
liquiditeitsbehoefte

>50% van totale
toegevoegde
waarde mkb
(excl. ZZP)

Anderzijds zijn er beperkingen in aanbod. Banken hanteren
strikte eisen voor toekenning van kredieten en/of het is niet
altijd rendabel voor ze om kleine kredieten te verstrekken

In juni 2020. Na omzetverlies van zes maanden, uitgaande van CPB stresstest juni 2020
De overheidsmaatregelen hier benoemd zijn niet direct te relateren aan het beschikbare beleidspakket, de vergelijking is indicatief
Solvabiliteit is berekend als eigen vermogen / balanstotaal. Binnen deze sectoren zakt bijna helft van mkb-bedrijven door ondergrens van solvabiliteit (40%)
Giften: o.a. NOW, TOGS, TVL; Kredieten en garanties: o.a. BMKB-C, GO-C, KKC

BRON: CPB Risicorapportage financiële markten 2020, juni 2020; ING Twee tot drie keer meer faillissementen door coronacrisis, Juni 2020;ONL & Stichting mkb
Financiering: CBS gebruik van financiële noodregelingen, Juni 2020; UWV factsheet aanvragen NOW regelingen, Juni 2020; NVvB: Corona Monitor, 10 juli

4.500
2.700

2019

2020 (p)

2021 (p)

9

A. De economische crisis is een mkb-crisis

Verslechterde solvabiliteit mkb leidt tot
onderinvestering en productiviteitskrimp
Vóór COVID-crisis

COVID-crisis tot nu toe

Aanhoudende COVID-crisis

Voor de COVID-19 crisis was de gemiddelde
solvabiliteit van kleinbedrijven 48%1 (een solvabiliteit
van >40% wordt als gezond gezien)

Mkb’ers zijn over het algemeen terughoudend in het
aantrekken van vreemd vermogen om liquiditeitsprobleem
op te lossen en voelen zich gedwongen te kiezen voor
uitstel van betalingen (op kredieten en belastingen) en
teren in op reserves.

Bij een aanhoudende crisis hebben mkb’ers onvoldoende
reserves om aan betalingsverplichtingen te voldoen en moeten
zij in toenemende mate vreemd vermogen aantrekken.

78% van de mkb-bedrijven geeft aan dat effect coronavirus
“heel groot” of “groot” is op voorgenomen investering in de
branche.

Investeringen zullen nog verder afnemen. Dit zijn investeringen
die anders ingezet hadden kunnen worden om de productiviteit
te vergroten (bv. aanschaf machine, gebouw). De overheid kan
de solvabiliteit van het mkb versterken door te stimuleren dat
vreemd vermogen omgezet wordt in eigen vermogen (bv.
achtergestelde leningen, equity swaps).

ILLUSTRATIEF VOORBEELD: Kleinbedrijf
Balans april 2020

Balans januari 2020

€ 3 mln Eigen vermogen1

€ 3 mln Lang vreemd verm. € 3 mln

Vlottende activa

€ 3 mln Lang vreemd verm. € 6 mln

Liquiditeit

€ 1 mln Kort vreemd verm.

€ 2 mln

Liquiditeit

€ 4 mln Kort vreemd verm.

Totaal

€ 7 mln Totaal
Solvabiliteitsratio

€ 7 mln
29%

Totaal

€ 3 mln Eigen vermogen1

€ 3 mln Lang vreemd verm. € 3 mln

Vlottende activa

€ 4 mln Kort vreemd verm.

€ 3 mln Eigen vermogen1

Vlottende activa
Liquiditeit
Totaal

Vaste activa

Vaste activa

Vaste activa

€ 5 mln

€ 2 mln

€ 10 mln Totaal
€ 10 mln
Solvabiliteitsratio
50%

Mkb-bedrijf heeft €10 mln eigen vermogen en €4 mln
liquiditeit voor de crisis. De solvabiliteitsratio is gezond: 50%.

Balans juli 2020
€ 2 mln

Mkb’er gebruikt €3 mln liquiditeit (reserves) om aan betalingsverplichtingen te voldoen. Reserves (eigen vermogen) dalen
evenals solvabiliteit naar 29%.
Het uitstel van betalingen zal daarnaast op een later tijdstip tot
additionele betalingsverplichtingen leiden (cashflow probleem).

1 Inclusief reserves

BRON: Enquête mkb Nederland maart en juni 2020, Staat van het mkb 2019

€ 10 mln Totaal
Solvabiliteitsratio

€ 2 mln

€ 2 mln
€ 10 mln
20%

Bij aanhoudende crisis ziet mkb’er zich toch genoodzaakt extra €3
mln vreemd vermogen aan te trekken om aan
betalingsverplichtingen te voldoen. Gezien de lage
solvabiliteitsratio zal het aanbod van kredieten beperkter zijn.
Mocht de mkb’er erin slagen vreemd vermogen aan te trekken dan
daalt de solvabiliteitsratio verder naar 20% en nemen toekomstige
verplichtingen nog verder toe.
10

Inhoudsopgave

A. De huidige economische crisis is een mkb-crisis
B. Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
C. Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen

11

B. Het mkb is zeer divers

Het mkb is zeer divers, het is een verzamelterm van bedrijven van
verschillende grootte, verspreid over alle sectoren
Data voor banen in bijlagen

Sector, toegevoegde waarde binnen mkb incl. ZZP, 20171

Bedrijfsgrootte, toegevoegde waarde, 2019
ZZP (1 wp)

Groot
(>250 wp)

9%
(€36
mld)

29%
38%
(1.4 mln
(€148 mld)
banen)

Micro
(2-10 wp)

Handel

12%
(€45 mld)

205 mld
toegevoegde
waarde mkb
(excl. ZZP)
20%
(1.0 mln
banen)

16%
(0.8 mln
banen)
17%
(€66 mld)

Detail- Autohandel
handel en-reparatie

19%

5%

Industrie

Klein
(10-49 wp)

Midden
(50-249 wp)
mkb (excl. ZZP)

ZZP

3% 27%

16%

Specialistische
zakelijke diensten

18%
(0.9
mln
24%
(€94 mld) banen)

Groot-bedrijf

Groothandel

14%

Bouw

10%

Verhuur en overige
zakelijke diesnten

7%

Vervoer en
opslag

7%

Informatie en
communicatie

7%

1. Telt niet op tot 100% omdat geen data beschikbaar is over verhuur en handel van onroerend goed, specialistische zakelijke diensten en reparatie van
computers en consumentenartikelen
Noot: “wp” betekent werkzame personen.
Bron: Staat van het mkb 2019, CBS Stateline, Bedrijven; arbeid, financiële gegevens, bedrijfsgrootte, bedrijfstak, 2017

12

B. Het mkb is zeer divers

Het mkb is zeer divers – splitsing naar banen

Sector, werkgelegenheid binnen mkb incl. ZZP (VTE), 20171

Bedrijfsgrootte, werkgelegenheid (VTE), 2019

Groot
(>250 wp)

17%
(0,8 mln
banen)

29%
(1,4 mln
banen)

2,7 mln
Midden
(50-249 wp)

20%
(1,0 mln
banen)

banen mkb
(excl. ZZP)

18%
(0,9 mln
banen)

Groot-bedrijf

ZZP
(1 wp)
Handel

Groothandel

Detailhandel

13%

9%

Specialistische
zakelijke diensten
16%
Micro
(0,8 mln
(2-10 wp)
banen)

Klein
(10-49 wp)
mkb (excl. ZZP)

ZZP

Autohandel
en-reparatie

3% 26%

16%

Industrie

15%

Bouw

12%

Vervoer en
opslag

7%

Verhuur en overige
zakelijke diesnten

7%

Informatie en
communicatie

6%

1. Telt niet op tot 100% omdat geen data beschikbaar is over verhuur en handel van onroerend goed, specialistische zakelijke diensten en reparatie van
computers en consumentenartikelen
Noot: “wp” betekent werkzame personen.
Bron: Staat van het mkb 2019, CBS Statline, Bedrijven; arbeid, financiële gegevens, bedrijfsgrootte, bedrijfstak, 2017

13

Vóór COVID-19 bestonden er al grote verschillen in de
productiviteit van het mkb van verschillende bedrijfsgrootte

Grootbedrijf

Groot
(>250 wp)

mkb

Midden
(50 - 250 wp)

Gemiddelde productiviteit,

Productiviteitsgroei,

2018, x €1.000 per VTE

2010-2018, %
102

16%

96

Klein
(10 - 50 wp)

22%

72

Micro
(2 - 10 wp)
ZZP
(1 wp)

B. Het mkb is zeer divers

4%

55

18%

43

-7%
>2x

De gemiddelde productiviteit van het middenbedrijf is >2x zo groot als ZZP en dit verschil is sinds 2010 sterk toegenomen
Noot: Productiviteit is toegevoegde waarde per VTE
Bron: CBS mkbStatline: Kerncijfers mkb; bedrijfsgrootte, Staat van het mkb 2017

14

B. Het mkb is zeer divers

Vóór COVID-19 bestonden er al grote
verschillen in de productiviteit van het mkb
Industrie

Handel

Zakelijke dienstverlening

Gemiddelde van de laagste 20%, van 20-80%, en van
de top 20% binnen genoemde sector en grootteklasse

De 20% best presterende “koplopers” in het mkb doen het 3-5x beter dan sector gemiddelde
Productiviteit,
gemiddelde
toegevoegde
waarde per VTE
(x €1.000)

“Koplopers”
(beste 20%
bedrijven in
productiviteit)

280
180
160
140

x5

120

x3
x4

100
80

“Peloton”
(bedrijven
met 20 –
80% hoogste
productiviteit)

60

40
20
0

Bedrijfsgrootte

-20

(aantal werkzame
personen)
1.

ZZP
1

Micro
2-9

Klein
10-49

Midden
50-250

mkb

De “Koplopers” (20% best
presterende bedrijven) zijn

3-5x zo productief als
het gemiddelde mkb-bedrijf
in hun sector en zijn
verantwoordelijk voor >70%
van de totale
productiviteitsgroei van het
mkb

12

+
% stijging van de
totale toegevoegde
waarde van het mkb (excl.
ZZP) indien de mkbbedrijven in het “peloton”
hun productiviteit met 5
percentiel zouden
verbeteren1

Productiviteitsverbetering met 5 percentiel betekent dat het bedrijf dezelfde productiviteit krijgt als het gemiddelde bedrijf vijf percentiel boven zich. Gemiddelde waarde
van de diverse percentielen betreft een ongewogen gemiddelde; van 2016 is wel gewogen

Bron: Staat van het mkb 2017

15

B. Het mkb is zeer divers

Koplopers onderscheiden zich door “best practices” toe te passen

Aspecten

Human Capital

Ondernemerschap en
managementpraktijken

Productinnovatie en
procesoptimalisatie

Aantrekken van geschikt personeel

Doelenmanagement

Behouden van geschikt personeel

Prestatiemanagement

Verbeteren van werkprocessen
(organisatorisch)

Ontwikkelen van personeel

Personeelsmanagement

Op de juiste plaats inzetten van personeel

Exporteren of importeren van goederen en
diensten
Samenwerken met andere organisaties

Karakteristiek- Waarderen hun medewerkers: het
en “koplopers” gemiddelde loon ligt hoger bij productieve
bedrijven

Trekken vaker mensen aan die elders een
contract voor onbepaalde tijd hebben

Bron: Staat van het mkb 2019

Digitaliseren en data-gedreven sturing en
besluitvorming
Het verbeteren en vernieuwen van huidige
producten
Ontwikkelen van nieuwe producten voor
huidige en nieuwe doelgroepen

Stellen een heldere visie, die wordt
gedragen door de medewerkers

Investeren meer dan gemiddeld (onder
meer in digitalisering)

Hebben betere managementpraktijken
(doelen-, prestatie- en
personeelsmanagement), leidend tot
snellere omzet- en winstgroei

Innoveren het product: nieuwe producten
zijn goed voor 11% van de omzet; hiervan
komt 5% van producten die nieuw zijn voor
de markt

16

B. Het mkb is zeer divers

De COVID-19 crisis vergroot bestaande verschillen uit – het
mkb is sterker vertegenwoordigd in de hardst getroffen sectoren
%

Cultuur, recreatie en
overige diensten1
Niet-specialistische
zakelijke diensten
Landbouw, bosbouw
en visserij
Handel, vervoer
en horeca
Industrie2

Toegevoegde waarde Kleinbedrijf
(wp 1 – 49), verwachting 2019-2020, %

Toegevoegde waarde Middenbedrijf
(wp 50 – 250), verwachting 2019-2020, %

-51%

-51%

4%
-20%

7%

12%

-20%

Toegevoegde waarde Grootbedrijf
(wp >250), verwachting 2019-2020, %
1%

-34%

10%

-20%

-14%

8%

-15%

2%

-14%

0%

-13%

42%

-14%

38%

-13%

35%

20%

-12%

24%

-10%

Bouw

Specialistische
zakelijke diensten
Informatie en
communicatie

-11%

8%

-6%

15%

-5%

7%

Nutsbedrijven
Business economy

4%

Aandeel van totale toegevoegde
waarde binnen grootteklasse

-12%

11%

-5%

4%

-21%

1%

8%

2%

6%

2%

1%

2%

3%

100%

-13%

100%

6%

-6%

4%

-15%
4%
-1%
-11%

13%
7%
100%

1. Cultuur, recreatie en overige diensten zijn bijvoorbeeld sport en kappers
2. Excl. post en koeriers
Bron: Panteia, mei 2020

17

B. Het mkb is zeer divers

De COVID-19 crisis zorgt ervoor dat bestaande verschillen worden
uitvergroot – grote verschillen in impact per sector in banen

% van totale werkgelegenheid

Cultuur, recreatie en
overige diensten1
Niet-specialistische
zakelijke diensten
Industrie
Landbouw, bosbouw
en visserij
Handel, vervoer
en horeca
Specialistische
zakelijke diensten
Bouw

Arbeidsvolume Kleinbedrijf

Arbeidsvolume Middenbedrijf

Arbeidsvolume Grootbedrijf

(wp 1 – 49), verwachting 2019-2020, %

(wp 50 – 249), verwachting 2019-2020, %

(wp >250), verwachting 2019-2020, %

-70%

-66%
-17%

-17%

-16%

-11%

-12%

-11%

-12%

-8%

-11%
-9%

-20%

-13%

-6%

-5%
3%

-6%
1%

4%

-9%

-13%

-11%

-6%

Nutsbedrijven
Informatie en
communicatie
Gemiddelde
(Business economy)

-6%

-2%
5%

-10%

1%

-7%

1. Cultuur, recreatie en overige diensten zijn bijvoorbeeld sport en kappers
Noot: Arbeidsvolume is gemeten in arbeidsjaren
Bron: Panteia, mei 2020

18

B. Het mkb is zeer divers

De spreiding van bedrijven op productiviteitsen banengroei komt voor in iedere bedrijfsgrootte

Banen- en productiviteitsgroei per bedrijfsgrootte (excl. ZZP) 2015 – 2017

Aandeel van totaal
aantal bedrijven
binnen bedrijfsgrootte

% en aantal bedrijven in segment en aantal

25%

7,959

16,923

14%

30%

7,119

31%

31%

2,764

5,767

Groei

31%

7,101

Middenbedrijf (50-249 wp)

Werkzame personen

14,039

Groei

17,505

Kleinbedrijf (10-49 wp)

Werkzame personen

Werkzame personen

Groei

Microbedrijf (2-9 wp)

25%

1,813

1,895

31%

32%

837

1,355

14%

23%

12%

Krimp

Productiviteitsontwikkelling

Groei

Krimp

Bron: CBS Productiviteitsontwikkeling mkb van de Business Economy, 2015-2017, oktober 2019

Productiviteitsontwikkelling

Groei

Krimp

Productiviteitsontwikkelling

Groei

19

Inhoudsopgave

A. De huidige economische crisis is een mkb-crisis
B. Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
C. Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen

20

Wereldwijd wordt een scala aan mogelijke
maatregelen getroffen om het mkb te helpen
herstellen van de crisis

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb
weer verder

Niet uitputtend

Voorbeelden van maatregelen om het mkb te stimuleren
Katalysatoren

Financiering
en investering
Investeringsfonds (leningen)
voor toepassing innovatie
Scale-up faciliteit mkb
Fund-of-fund voor
alternatieve financiers

Best practices

Fiscale
regelgeving
Verlagen BTW
Stimuleren dat medewerkers
aandelen in bedrijf kunnen
nemen

Human
capital
Nationaal omscholingsprogramma
Continue bijscholing van
werknemers

Tijdelijke investeringskorting
voor bedrijven

Bootcamps voor mensen die
werkeloos worden

Schuldsanering

Uitbreiden ‘willekeurige
afschrijving’

Sector- en regio- specifieke
investeringsprogramma’s

Verlaging belasting- en
invorderingsrente

Behoeftes arbeidsmarkt
meenemen in aannamebeleid
scholen en universiteiten

Stimuleren vraag door
subsidie voor klanten mkb

Lastenverlaging bedrijven (bv.
vennootschapsbelasting)

Herkapitalisatiefonds

Garanties op private
kredietproducten
‘Groeifonds
‘Bad bank’

Versoepeling kapitaaleisen
bancaire sector
Oprichten investeringsbank

Bijscholing fiscaal stimuleren
Arbeidsmobiliteit stimuleren

Gelijktrekken fiscale
behandeling vreemd en eigen
vermogen

Ondernemerschapsvaardigheden opnemen
in curriculum scholen en
universiteiten

Formaliseren van informele
economieën

Versterken aansluiting
onderwijs en arbeidsmarkt

Versoepeling renteaftrek vreemd
vermogen

Versterken digitale
basisvaardigheden

Betalingsregeling
belastingschulden

Flexibiliseren scholingsaanbod
volwassenen

Ondernemerschap
en managementpraktijken
Regelgeving om het herstarten
van een bedrijf te
vergemakkelijken

Productinnovatie
en procesoptimalisatie
Digitaliseringsprogramma’s

Online best practice-deling

Gerichte inkoopprogramma’s
(bijv. op innovatie of
duurzaamheid)

mkb-loketten en coaching

Innovatievouchers

Exportgaranties en ondersteuning
internationalisering

Versterken samenwerking mkb
en kennisinstellingen

Stimuleren van franchises

Stimuleren gebruik digitale
platforms

Samenwerking met andere mkbbedrijven stimuleren
Oprichten mkbkredietwaarderingsbureau

Bron: Rapportage Brede Maatschappelijke Heroverwegingen (BMH) 2020, (academische) expert interviews, EZK

Scale-up-programma’s
Appathons/Hackathons
Accelerators, innovators, hubs
Innovatieprestatiecontracten

Op basis van bestaande
voorstellen (rapporten,
huidige plannen
ministeries en sociale
partners, internationale
maatregelen,
academisch onderzoek
en expert-interviews)

50+

zijn
potentieel
aantrekkelijke
maatregelen onderzocht
voor het Nederlandse
mkb

21

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Maatregelen die gekozen worden om het mkb te stimuleren moeten
rekening houden met de fase van herstel van sector en bedrijf

2. Snel en dynamisch herstellen: Hoe
2
zorgen we voor een goede herstart
op het knikpunt? Bedrijven die het nu
nog redelijk doen (bv. vanwege de
overheidssteun of een goed gevulde
orderportefeuille pre-corona) moeten
in het najaar niet alsnog omvallen.
1. Investeren & Innoveren: Wat
3
kunnen we doen om innovatie,
duurzame productiviteits- en
banengroei post-crisis te stimuleren?
Bron: Nederlands Comité voor Ondernemerschap, CPB

Fase van herstel mkb-bedrijf in COVID-19 crisis
Klap
opvangen

Snel & dynamisch
herstellen

Investeren & innoveren
Volledig herstel

Matig herstel

Zwak herstel /
tweede golf

Omzet

1. Klap opvangen: Hoe ervoor te
1
zorgen dat de val naar beneden zo
klein mogelijk is? Er is gerichte hulp
nodig voor bedrijven waar de omzet
nog altijd daalt en/of de schulden
blijven toenemen.

Tijd
NB: de fase van herstel van een mkb-bedrijf kan grotendeels afhankelijk zijn van de sector (bv. reisbranche en
horeca zullen langer nodig hebben om te herstellen dan retail of zelfs blijvende structurele verandering
ondervinden). Een maatregel die rekening houdt met de fase van herstel houdt daarmee ook rekening met de
situatie van de sector.
22

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Tot dusverre zijn overheidsmaatregelen gericht op de eerste fasen
van de crisis - voor herstel zijn nu gerichte maatregelen nodig
Belangrijkste overheidsmaatregelen voor mkb per fase
Categorie

Snel & dynamisch
herstellen

Klap opvangen

Financiering en
investering

Investeren en innoveren

Structurele instrumenten preCOVID-19 (of in werking) die
ingezet kunnen worden in herstel

NOW 1

NOW 2

Bmkb

TOZO 1

TOZO 2

Invest-NL
Groeifaciliteit

Coronakrediet & garanties1

Innovatie-subsidies

Vaste lasten mkb

ROMs

Betaaltermijnen mkb

Fiscale
regelgeving
Human capital

Uitstel belasting
Verlaging BIR2
NOW 2
NL Leert Door

Ondernemerschap en managementpraktijken

Mijncoronaprotocol.nl
Coronacalculator

Loondoorbetalingsverplichting bij ziekte makkelijker &
goedkoper per 1/1/2020
Leven Lang Ontwikkelen, mkb!dee, SLIM

Aanscherping faillissementswet ter versterking
reorganiserend vermogen ondernemingen (WHOA)
Qredits coaching

Coronaloket
Lokale versoepelingen regelgeving

Ondernemerspanel
Techleap.nl
Smart Industry Hubs

Product-innovatie en
procesoptimalisatie

mkb werkplaatsen
Innovatiegelden: MIT, SBIR en Innovatiekrediet

De huidige maatregelen zijn gericht op de eerste fasen van herstel. Voor het nieuwe
Er is nog een gebrek aan maatregelen in de derde fase. Dit document richt zich op de nieuw
herstelpakket zullen delen van deze maatregelen verlengd moeten worden om sectoren benodigde maatregelen in deze fase
die nog niet op de weg terug zijn te blijven ondersteunen en eventueel een ‘tweede golf’
op te kunnen vangen. Denk bijv. aan de verlenging van de NOW en/of TOZO regeling
voor een touringcar-bedrijf of logistiek dienstverlener aan evenementen
1. Waaronder Bmkb-C, Go-C, Qredits, COL en KKC

2. Belasting- en invorderingsrente

Bron: Nederlands Comité voor het Ondernemerschap, Expert interviews, OECD, Wereldbank, Tussenrapport staat van het mkb 2020, Rijksoverheid

23

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Mkb-bedrijven kunnen worden onderverdeeld in vier segmenten
van werkgelegenheid- en productiviteitsgroei
Data voor opsplitsing matrix naar bedrijfsgrootte in bijlage

Segmentatie van mkb-bedrijven (excl. ZZP)1, 2015-2017 (voor COVID-19)

Groei
Krimp

Banen (in arbeidsjaren)

Groei van toegevoegde waarde bestaat uit productiviteitsgroei en
banengroei (werkgelegenheid)
31% v.d. bedrijven,

27% v.d. bedrijven,

- €1 mld krimp in
toegevoegde waarde

€15 mld groei in
toegevoegde waarde

14% v.d. bedrijven,

28% v.d. bedrijven,

- €6 mld krimp in
toegevoegde waarde

€4 mld groei in
toegevoegde waarde

Krimp

Groei

Productiviteitsgroei wordt behaald door efficiënter te werken,
bijv. digitalisering, vernieuwing van verdienmodellen en
innovatie.
Banengroei wordt behaald door het aanboren van nieuwe
markten en klantsegmenten, internationalisering en
stimulering van vraag

Productiviteit (toegevoegde waarde2 / VTE)
1.

2.

Het gaat hier om bedrijven die actief zijn in de business economy en waarvan een productiviteitsverandering bepaald kan worden. Zij hebben werknemers in dienst en in beide jaren een positieve werkgelegenheid en toegevoegde waarde.
Dit is slechts een deel van de totale toegevoegde waarde: totaal in deze weergave is €13 mld groei in toegevoegde waarde tussen 2015 en 2017, waar het totaal voor het gehele mkb €29 mld is in dezelfde periode.
Op bedrijfsniveau is toegevoegde waarde niet altijd als indicator beschikbaar. Bruto marge kan bv. als vervangende indicator gebruikt worden

Bron: Staat van het mkb 2019, CBS Statline

24

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Een segmentgerichte investering is nodig in herstelfase om specifieke behoeften
mkb’ers te adresseren, vertrouwen te herwinnen en productiviteit te versterken
Best practices

Katalysatoren

Human
capital

Ondernemerschap en managementpraktijken

Productinnovatie en
procesoptimalisatie

Financiering en
investering

Fiscale
regelgeving

Kernbehoeften van mkb-bedrijven per segment, segmentatie (excl. ZZP)1, 2015-2017 (voor COVID-19)
Vernieuwen

Versnellen en uitbreiden
Groei

Coaching op ondernemerschap en
managementpraktijken
Hulp bij digitaliseringsslag

Hervormen
Vergemakkelijken stoppen
& herstarten bedrijf

Omscholing en bijscholing van
personeel

27% v.d. bedrijven

- €1 mld krimp in
toegevoegde
waarde

€15 mld groei in
toegevoegde
waarde

Betere toegang tot financiering en
equity
Gunstiger fiscaal klimaat voor het
aantrekken van investeringen
Aantrekken beste medewerkers

Krimp

Bijscholing van personeel

Banen

Verbeteren van efficiëntie

31% v.d. bedrijven

14% v.d. bedrijven

28% v.d. bedrijven

- €6 mld krimp in
toegevoegde
waarde

€4 mld groei in
toegevoegde
waarde

Krimp

Groei

Groeien
Financiering en investering
aantrekken om uit te breiden

Expertise inwinnen en
samenwerkingen aangaan om uit te
breiden

Productiviteit
1. Het gaat hier om bedrijven die actief zijn in de business economy en waarvan een productiviteitsverandering bepaald kan worden. Zij hebben werknemers in dienst en in beide jaren een positieve werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Dit
is slechts een deel van de totale toegevoegde waarde: totaal in deze weergave is €13 mld groei in toegevoegde waarde tussen 2015 en 2017, waar het totaal voor het gehele mkb €29 mld is in dezelfde periode.
Bron: Staat van het mkb 2019, CBS Statline

25

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

De ‘mkb-hulplijn’ kan segmentatie mogelijk maken door mkb’ers inzicht te geven in
verbeterpotentieel, best practices te delen en te wijzen op relevante maatregelen
XX

1 Mkb’er doet selfassessment Mkbhulplijn

Mkb’er bezoekt mkb-hulplijn en
wordt gevraagd basisinformatie in
te vullen over zijn / haar bedrijf
over:

2 Mkb-hulplijn berekent
segment en potentie
tot verbetering

 Sector en bedrijfsgrootte

Met behulp van self-assessment vergelijkt
de tool het mkb-bedrijf op vier dimensies
met mkb-bedrijven in zelfde (sub)sector en
van dezelfde grootte

 Bedrijfsresultaten pre-COVID 19
(Bruto marge, VTE, loonkosten)

1. Productiviteits- en banengroei vóór
COVID-crisis

 Huidige financiële situatie:
liquiditeit (Cash Buffer Days,
Quick Ratio) en solvabiliteit.

2. Liquiditeit begin/halverwege
COVID-crisis

Stappen verder toegelicht in bijlagen

3a Mkb-hulplijn deelt dashboard met prestaties t.o.v. peers,
best practices, relevante overheidsmaatregelen
De mkb’er ontvangt een dashboard met:


Potentie tot verbetering (omzet, marge,
etc.) wanneer best practices worden
toegepast



Relevante best practices gebaseerd op
sector, grootte, huidige situatie en
economische prestaties voor COVID-19



Relevante overheidsmaatregelen



Additionele mini-enquêtes om toegespitste
productiviteitsverbetering-programma's te
ontvangen en eventuele coaching/lessen

3b Effect voor overheid kan zijn dat ondernemer zelf al
inzicht heeft in toepasselijkheid van maatregelen
Van het zelfinzicht kan ook een
zelfsturend effect uitgaan. Dit kan
bijdragen aan de doeltreffende en
doelmatige inzet van (gerichte)
overheidsmaatregelen.

3. Solvabiliteit, huidig

4. Structurele impact COVID-19
op sector.

26

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Gerichte stimulering mkb kan in 2025 €20-30
mld aan extra toegevoegde waarde opleveren
Indicatief

Toegevoegde waarde mkb (excl ZZP), € mld / jaar
240

Aannames
235

CPB middellangetermijnverkenning (Nov 2019)

235

Potentiële incrementele groei door gerichte stimulering

230

CPB basisraming (Jun 2020)

230

CPB basisraming

225
220

220
215

CPB middellange termijn-verkenning
CPB voorspelde eind 2019 een BBP-groei van 1.8% tussen
2018 en 2021 en een groei van 1.3% tussen 2022 en 2025

210

2101

210

CPB voorspelt een BBP-groei van 3% in 2021 (gedreven
door banengroei) en gaat uit van geen tweede golf. Aanname
dat deze groei zich voortzet in 2022 – 2025.

205

Potentiële incrementele groei t.o.v. CPB
basisraming

200

Productiviteitsgroei
“Koplopers” (top 20% mkb met hoogste productiviteit)
herstellen in 2022 met 2% productiviteitsgroei per jaar
(tweemaal de gemiddelde jaarlijkse productiviteitsgroei mkb
2014-2017). Aanname van 1% productiviteitsgroei 2023-2025.

195
190
190

185

In 2025, ten opzichte van basisraming:

180
175

€20-30 mld. additionele €10-15 mld. additionele ~300,000

170

toegevoegde waarde (~€60-90
mld cumulatief)

165
20191

20202

20212

2022

overheidsinkomsten in 2025
(~€30-45 mld cumulatief)4

2023

additionele banen

“Peloton” (mkb met 20-80% hoogste productiviteit) kan in vijf
jaar (jan 2021 tot dec 2025) 5 percentiel
productiviteitsverbetering realiseren3. Aanname van
exponentiële stijging, met eerste impact in 2022

Banengroei
2024

2025

1. Berekening van 2019 toegevoegde waarde (TW): 2018 TW mkb ex. ZZP (€205 mld) x BBP stijging van 2019 (2.6%)
2. CPB basisraming en Panteia schattingen 2020 – 2021 (CPB scenario 3 van mei 2020). Uitgaande van 10% werkgelegenheidskrimp mkb (~270k banen)
3. Bijv.: absolute toegevoegde waarde van een bedrijf op 50e percentiel stijgt naar de absolute toegevoegde waarde van een bedrijf op 55e percentiel
4. Aanname dat 50% van additionele toegevoegde waarde extra inkomen is voor de overheid
Bron: Panteia mei 2020 (welke uitgaat van CPB raming maart 2020), CPB raming juni 2020, CBS, CPB Middellangetermijnverkenning ’22-’25, Nov 2019

In 2022 volgt het mkb het “volledig herstel” scenario van
CPB (2 procentpunt incrementele banengroei t.o.v.
“basisraming”). Aanname 1 procentpunt incrementele
banengroei per jaar 2023-2025.
27

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Twintig segment-specifieke maatregelen met een positieve bijdrage
aan het herstel van het mkb zijn onderzocht (1/2)
Klap
opvangen

Snel & dynamisch
herstellen

Investeren &
Innoveren

Versnellen

Hervormen

Groeien

Categorie

Behoeften mkbondernemers

Voorstel voor overheidsmaatregelen

Financiering
en investering

Solvabiliteit
versterken

Versterking eigen vermogen met fonds non-bancaire financiers. Fonds verstrekt
kapitaal aan non-bancaire financiers, die investeren in o.a. achtergestelde leningen

Korte termijn

Gericht verlichten van schulden mkb. Verminderen schuldenlast mkb door gericht
kwijtschelden of converteren van vreemd vermogen

Korte termijn

Versoepeling kapitaaleisen bancaire sector. Verruimen van kredietmogelijkheden mkb bij
banken door versoepeling kapitaaleisen (voor zover mogelijk en verantwoord)

2021-

Investeringsregeling gericht op toepassing van innovatie. Mkb-bedrijven ontvangen
subsidie en/of krediet om innovaties toe te passen in hun bedrijven

Korte termijn

Uitgebreidere garanties op private kredietproducten. Stimuleren kredietverlening door
private partijen middels uitgebreidere overheidsgaranties

2021-

Medewerkersaandelen fiscaal stimuleren. Fiscale regeling om te stimuleren dat
medewerkers aandelen in bedrijven waar ze voor werken kunnen krijgen

2021-

Tijdelijke investeringskorting voor bedrijven. Stimulering investeringen en aanjagen
economie door bv. een fiscale korting (mits gemakkelijk, snel en flexibiel in te zetten)

Korte termijn

Gelijktrekken fiscale behandeling vreemd en eigen vermogen. Invoeren fiscaal voordeel
eigen vermogen zodat beide financieringsbronnen gelijk behandeld worden

2021-

Uitbreiding regelgeving ‘willekeurig afschrijven’. Meer vrijheid voor ondernemers bij
‘schuiven’ met afschrijvingskosten over de jaren

Korte termijn

Langetermijnbetalingsregeling belastingschulden. Treffen van een soepele betalingsregeling, zodat ondernemers geleidelijk over enkele jaren kunnen terugbetalen

Korte termijn

Liquiditeit
verhogen

Fiscale
regelgeving

Gunstiger fiscaal
klimaat voor
investeringen

Lasten verspreiden
over komende jaren

Fase(n)
van herstel

Vernieuwen

Doelsegment

Potentiële
invoering per

De maatregelen hebben allemaal een netto bijdrage aan de toegevoegde waarde van het mkb, op vervolgpagina’s wordt een prioritering gedeeld
Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, EZK, buitenlandse overheden, expert interviews

28

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Twintig segment-specifieke maatregelen met een positieve bijdrage
aan het herstel van het mkb zijn onderzocht (2/2)
Klap
opvangen

Categorie
Human capital

Innovatie en
procesoptimalisatie

Investeren &
Innoveren

Versnellen

Hervormen

Groeien

Voorstel voor overheidsmaatregelen

Grotere
arbeidsmobiliteit

Nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen. Werknemers in sectoren met
lage productiviteit worden omgeschoold tot bv. zorgmedewerker of ICT’er

Korte termijn

Toekomstbestendige arbeidsregelgeving. Nieuw evenwicht. Aantrekkelijk
werkgeverschap, waarborgen voor werkenden. Interne wendbaarheid, externe mobiliteit.

2021-

Een persoonlijk ontwikkelbudget. Investeren in een leven lang leren doordat iedere
Nederlander jaarlijks een budget krijgt om zichzelf bij te scholen

2021-

Behoeftes arbeidsmarkt meenemen in hoger onderwijs. Aantal opleidingsplekken per
studie laten afhangen van arbeidsmarktprognoses

2021-

Transparantie, ontwikkeling en advies voor ondernemers. Transparantie en adviezen
aanbieden via online delen best practices, zelfhulptools en benchmarks

Korte termijn

Nationaal coachingsprogramma voor mkb’ers. Ondernemers krijgen zowel online als
offline ondersteuning van coaches om hun bedrijf te verbeteren

2021-

Vergemakkelijken
stoppen & herstarten

Vergemakkelijken herstarten en stoppen van een bedrijf. Vereenvoudiging doorstarten
mkb door beter advies, fiscale versoepelingen en wijzigingen van wetgeving

Korte en langere
termijn

Hulp bij
digitaliseringsslag

Opschaling digitaliseringprogramma mkb. Een productiever en digitaal mkb middels
advies op maat, sectorbrede routekaarten en digitaliseringssubsidies

Korte termijn

Stimuleren van
innovatie

Innovatief inkoopbudget voor de overheid. Alle aanbestedende diensten van de
overheid ontvangen extra budget om innovatieve aanbestedingen uit te zetten

2021-

Invoering innovatievouchers mkb. Mkb-ondernemers krijgen vouchers om samen met
kennisinstituten innovatieve oplossingen te ontwikkelen

Korte termijn

Leren van anderen
& specifiek advies

Fase(n)
van herstel

Vernieuwen

Behoeften mkbondernemers

Beter geschoold
personeel

Ondernemerschap en
management
praktijktijken

Snel & dynamisch
herstellen

Doelsegment

Potentiële
invoering per

De maatregelen hebben allemaal een netto bijdrage aan de toegevoegde waarde van het mkb, op vervolgpagina’s wordt een prioritering gedeeld
Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, EZK, buitenlandse overheden, expert interviews

29

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

De twintig maatregelen zijn geëvalueerd op impact en haalbaarheid
om tot een prioritering te komen, met een focus op tijdigheid
Hoog

Relatief hoog

Gemiddeld

Relatief laag

Laag

Netto-impact

Haalbaarheid

Bijdrage toegevoegde waarde

Mate van
uitvoerbaarheid

Draagvlak in de
samenleving

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Uitvoerbaarheid van
het voorstel, zowel
op juridisch (bv.
staatssteunregels)
als praktisch vlak
(capaciteit, risico’s)

Draagvlak bij
belangrijke
stakeholders,
waaronder politiek,
burgers, bedrijven
en belangengroepen

Mate waarin
instrument binnen
enkele maanden
uitgerold kan worden

Criteria1

Beschrijving

Score

Beperkte kosten

Tijdige impact

Mate waarin de
jaarlijkse
budgettaire impact
van het instrument
op de
overheidsfinanciën
beperkt is

Mate waarin
instrument op zo
kort mogelijke
termijn de beoogde
impact bewerkstelligt

>€2 mld.

€0-50 mln.

0-6 maanden

Hoog

Hoog

0-6 maanden

€1-2 mld.

€50-200 mln.

6-12 maanden

Relatief hoog

Relatief hoog

6-12 maanden

€400-1.000 mln.

€200-500 mln.

1-2 jaar

Gemiddeld

Gemiddeld

12-18 maanden

€100-400 mln.

€500-1.000 mln.

2-3 jaar

Relatief laag

Relatief laag

18-24 maanden

€0-100 mln.

>€1 mld.

>3 jaar

Laag

Laag

>24 maanden

Jaarlijkse bijdrage
aan de toegevoegde
waarde van het
bedrijfsleven, zoals
een bijdrage aan
werkgelegenheid
en/of productiviteitsgroei

1. De criteria worden ongewogen gemiddeld om tot netto-impact en haalbaarheid te komen

30

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Evaluatie van de impact en haalbaarheid leidt tot prioritering van
tien maatregelen
Categorie
Hoge prioriteit

Lagere prioriteit

Financiering
en investering

Prioriteiten

Hoog

Maatregel
1 Versterking eigen vermogen
2 Investeringsregeling gericht op toepassing van innovatie
3 Gericht verlichten van schulden mkb
A Versoepeling kapitaaleisen bancaire sector
B Uitgebreidere garanties op private kredietproducten

6

8
3

NettoImpact1

5

G

Midden

A

J
H

C

Fiscale
regelgeving

1
10

F

2

D Gelijktrekken fiscale behandeling vreemd en eigen verm.
9

4

E Uitbreiding regelgeving ‘willekeurig afschrijven’
F Langetermijnbetalingsregeling belastingschulden

7
B

Human
capital

E

I

5 Toekomstbestendige arbeidsregelgeving
6 Nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen
7 Een persoonlijk ontwikkelbudget
G Behoeftes arbeidsmarkt meenemen in hoger onderwijs

D
Ondernemerschap en
management
praktijktijken

Laag
Laag

4 Tijdelijke investeringskorting voor bedrijven
C Fiscaal medewerkersaandelen stimuleren

Midden

Hoog

Haalbaarheid

Innovatie en
procesoptimalisatie

8 Transparantie, ontwikkeling en advies voor ondernemers
H Nationaal coachingsprogramma voor mkb’ers

9 Vergemakkelijken herstarten en stoppen van een bedrijf
10 Opschaling digitaliseringsprogramma mkb
I Innovatief inkoopbudget voor de overheid

J Invoering innovatievouchers mkb - kennisinstituten

Alle 20 maatregelen hebben een positieve netto bijdrage aan de toegevoegde waarde en lijken waardevol om te introduceren. Hier worden 10 maatregelen geprioriteerd op basis van netto-impact en
haalbaarheid (draagvlak en mate van uitvoerbaarheid)
1. Netto-impact is een gemiddelde van bijdrage toegevoegde waarde, kosten en tijdigheid van impact
Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, EZK, buitenlandse overheden, expert interviews

31

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Verdieping - Score van 20 maatregelen per dimensie
Zie bijlage voor uitgebreide toelichting en aannames per maatregel

Bijdrage toegevoegde
waarde 2021-2025

Beperkte
kosten

Tijdige
impact

Mate van
uitvoerbaarheid

Draagvlak in de
samenleving

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Relatief hoog

Relatief hoog

6-12 maanden

Hoog

Relatief hoog

0-6 maanden

1 Versterking eigen verm. met fonds non-bancaire financiers.

€400-1.000 mln.

€0-50 mln.

1-2 jaar

2 Investeringsregeling gericht op toepassing van innovatie

€100-400 mln.

€0-50 mln.

0-6 maanden

A Uitgebreide garanties op private kredietproducten

€100-400 mln.

2-3 jaar

Relatief laag

Relatief hoog

0-6 maanden

€0-100 mln.

€50-200 mln.
€0-50 mln.

>3 jaar

Relatief laag

Relatief hoog

>24 maanden

€100-400 mln.

€0-50 mln.

6-12 maanden

Relatief laag

Gemiddeld

0-6 maanden

C Versoepeling kapitaaleisen bancaire sector

€1-2 mld.

€50-200 mln.

>3 jaar

Relatief hoog

Relatief laag

>24 maanden

4 Tijdelijke investeringskorting voor bedrijven

>€2 mld

>€1 mld

6-12 maanden

Hoog

Relatief hoog

0-6 maanden

€400-1000 mln.

€500-1000 mln.

>3 jaar

gemiddeld

Relatief hoog

>24 maanden

E Uitbreiding regelgeving ‘willekeurig afschrijven’

€0-100 mln.

€0-50 mln.

2-3 jaar

Relatief hoog

Relatief hoog

6-12 maanden

F Langetermijnbetalingsregeling belastingschulden

€100-400 mln.

€200-500 mln.

6-12 maanden

Relatief laag

Gemiddeld

6-12 maanden

5 Nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen

€1-2 mld.

€200-500 mln.

6-12 maanden

Gemiddeld

Relatief hoog

6-12 maanden

6 Toekomstbestendige arbeidsregelgeving

€1-2 mld.

€0-50 mln.

1-2 jaar

Relatief hoog

Relatief laag

12-18 maanden

7 Een persoonlijk ontwikkelbudget

€1-2 mld.

€500-1.000 mln.

1-2 jaar

Hoog

Hoog

12-18 maanden

G Behoeftes arbeidsmarkt meenemen in hoger onderwijs

€1-2 mld.

€0-50 mln.

>3 jaar

Relatief laag

Relatief hoog

18-24 maanden

€400-1.000 mln.

€0-50 mln.

6-12 maanden

Hoog

Relatief laag

0-6 maanden

€0-100 mln.

€0-50 mln.

2-3 jaar

Gemiddeld

Gemiddeld

6-12 maanden

9 Vergemakkelijken herstarten en stoppen van een bedrijf

€400-1.000 mln.

€50-200 mln.

1-2 jaar

Hoog

Relatief hoog

6-12 maanden

10 Opschaling digitaliseringprogramma mkb

€400-1.000 mln.

€50-200 mln.

1-2 jaar

Relatief hoog

Relatief hoog

6-12 maanden

I

Innovatief inkoopbudget voor de overheid

€100-400 mln.

€200-500 mln.

2-3 jaar

Gemiddeld

Gemiddeld

6-12 maanden

J

Invoering innovatievouchers mkb-kennisinstituten

€400-1.000 mln.

€200-500 mln.

1-2 jaar

Gemiddeld

Relatief laag

0-6 maanden

B Fiscaal medewerkersaandelen stimuleren
3 Gericht verlichten van schulden mkb

D Gelijktrekken fiscale behandeling vreemd en eigen vermogen

8 Transparantie, ontwikkeling en advies voor ondernemers
H Nationaal coachingsprogramma voor mkb’ers

Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, EZK, buitenlandse overheden, expert interviews

32

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

‘Herstel- en groeiplan mkb’ bestaat uit tien geprioriteerde fase- en
segment-specifieke maatregelen waarvan merendeel direct in te voeren is
Zie bijlage voor uitgebreide toelichting en aannames per maatregel

Programma
Investeren
in
innovatie
en groei

Klap
opvangen

Snel & dynamisch
herstellen

Toelichting onderliggende maatregelen

Ondernemende
arbeidsmarkt

Productiviteitssprong ondernemers
via best practices,
digitalisering en
herstructurering

Fase(n) van
herstel

Vernieuwen

Versnellen

Hervormen

Groeien

Doelsegment

Potentiële
invoering per:

Versterking eigen vermogen. Investeren in verbeteren solvabiliteit (door achtergestelde leningen, equity swaps. convertibles) in gezonde mkb-bedrijven pre-COVID-19
(bv. via non-bancaire fonds, ROMs)

Korte termijn

2

Investeringsregeling gericht op toepassing van innovatie. mkb-bedrijven ontvangen
subsidie en/of krediet om innovaties toe te passen in hun bedrijven

Korte termijn

Gericht verlichten van schulden mkb. Vermindering schuldenlast voor gezonde mkbbedrijven pre-COVID door gericht kwijtschelden of converteren van vreemd vermogen in
samenwerking met equityholders

Korte termijn

3

Structurele
1
investering in
innovatie en
groei

Tijdelijke
sanering en
investering

Investeren &
Innoveren

Korte termijn

4

Tijdelijke investeringskorting voor bedrijven. Stimulering investeringen en aanjagen
economie door bv. een fiscale korting (mits gemakkelijk, snel en flexibiel in te zetten)

5

Nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen. Werknemers in sectoren met
lage productiviteit worden omgeschoold tot bv. programmeur, leerkracht, wijkverpleegkundige

Korte termijn

6

Toekomstbestendige arbeidsregelgeving. Nieuw evenwicht. Aantrekkelijk
werkgeverschap, waarborgen voor werkenden. Interne wendbaarheid, externe mobiliteit.

2021-

7

Een persoonlijk ontwikkelbudget. Investeren in een leven lang leren doordat iedere
Nederlander jaarlijks een budget krijgt om zichzelf bij te scholen

2021-

8

Transparantie, ontwikkeling en advies voor ondernemers. Transparantie en
adviezen aanbieden via online delen best practices, zelfhulptools en benchmarks

Korte termijn

9

Vergemakkelijken herstarten en stoppen van een bedrijf. Vereenvoudiging
doorstarten mkb door beter advies, fiscale versoepelingen en wijzigingen van wetgeving

Prinsjesdag &
regeerakkoord

10

Opschaling digitaliseringprogramma mkb. Een productiever en digitaal mkb middels
advies op maat, sectorbrede routekaarten en digitaliseringssubsidies

Korte termijn

Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, EZK, buitenlandse overheden, expert interviews

33

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

“Herstel- en groeiplan” is investering van € 2-3 mld in 2021 (en € 6-9 mld 20222025) in het mkb dat zich direct terugbetaalt in een versneld herstel

2021

2022

Productiviteitssprong ondernemers

Structurele investering in innovatie en groei

Ondernemende arbeidsmarkt

Tijdelijke sanering en investering

2023

2024

2025

6-8
Jaar-op-jaar groei in
toegevoegde waarde,
€ mld

4-6
15%
25%
55%

36%
10%
37%

4-5

4-5

4-5

30%

29%

29%

38%

45%

45%

25%
7%

Jaarlijkse bijdrage aan
toegevoegde waarde,
€ mld t.o.v. CPB basisraming

Benodigde
investering per jaar,
€ mld

“Herstel- en groeiplan mkb” heeft potentie om €
20-30 mld. aan jaarlijkse toegevoegde
waarde bij te dragen in 2025 (€ 65-90 mld
cumulatief)

18%

4-6
€

10-15

3%
13-19

23%

3%

17-25

23%
20-30

65-90 mld cumulatieve bijdrage aan toegevoegde waarde 2021-2025 t.o.v. CPB basisraming

2,0-3,0
6%
29%
4%
62%

2,5-3,5
6%

De investeringen verdienen zich direct terug
door hogere toegevoegde waarde en daarmee
gepaarde hogere belastinginkomsten en lagere
uitgaven (bv. WW-uitkeringen) voor de staat1.
Naar schatting vloeit de helft van toegevoegde
waarde terug naar schatkist, gelijk aan € 30-45
mld over 2021-2025 periode
“Herstel- en groeiplan mkb” vergt een
investering van € 2-3 mld in 2021 en € 6-9
mld 2022-2025

43%
4%

1,0-1,5
14%

47%

72%
5%

9%

1,5-2,0
11%

1,5-2,0
11%

78%

78%

3%

8%

€ 8,5-12,0 mld cumulatieve investering 2021-2025

3%

8%

Verschillende financieringsbronnen kunnen
aangeboord worden om investering mogelijk
te maken (zie volgende pagina)
Via regelmatige evaluatie kan voortgang
gemeten worden en inzet van maatregelen
waar nodig bijgesteld

250-500% ROI (overheidsinkomsten t.o.v. totale investering)1
1. Verhouding tussen cumulatieve additionele belastinginkomsten (50% van bijdrage aan toegevoegde waarde) en cumulatieve investeringen (vanuit overheid en cofinanciering) in het herstel- en groeiplan. Aanname dat 50% van de
toegevoegde waarde terugvloeit naar de schatkist door de overheid via vennootschapsbelasting, inkomstenbelasting, rendement, minder uitkeringen, etc.
Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, EZK, buitenlandse overheden, expert interviews

34

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Deel “Herstel- en groeiplan” kan uit EU en regionale/
private fondsen gefinancierd worden, in 2021 is
investering € 1,0-2,0 mld uit Rijksbegroting nodig
€ mld investering

Rijksbegroting

EU fondsen

Regionale & private financiering

Korte termijn (2021)
1,2-1,5

0,0-0,1

2,0-3,0

0,0-0,1

0,0-0,1

0,1-0,2

30-40
1,2-1,5

2,8-3,4

0,1-0,2

0,4-0,8

0,1-0,3

In 2022-2025 is €6,5-9,0 mld investering nodig:
▪ € 2,0-2,7 mld uit regionale en private fondsen

2,9-3,6
(40-45%)

▪ € 2,8-3,6 mld uit EU RRF en EU EIF

2,0-2,7
(25-30%)

0,2-0,3
Privaat

EU RRF

EU EIF

Onbenutte Maatregelen Gederfde Additionele
Totale
Overheidscorona
vóór Corona belasting- financiering investering inkomsten
maatregelen
inkosmten

Totale investering 2021-2025
0,2-0,4

2,0-2,5

Bron: EZK, expert interviews

3,5-4,2

0,1-0.3

0,5-1,0

0,0-0,1

1,3-3,0

0,2-0,4

▪ Naar verwachting wordt investering vrijwel volledig
terugverdiend in additionele overheidsinkomsten
(€ 2,0-3,0 mld in 2021)

6,5-9,0
1,7-2,7
(25-30%)

0,0-0,1

1,8-2,4

Regionale
fondsen

▪ € 1,2-1,7 mld financiering gederfde
belastinginkomsten en Rijksbegroting

0,7-0,9
(30-40%)
0,0-0,1
(3%)

Langere termijn (2022-2025)

▪ € 0,7-1,0 mld uit regionale fondsen en EU Recovery
Resilience Fund (EU RFF)
▪ € 0,1-0,3 mld uit bestaande coronamaatregelen en
bronnen vóór COVID (o.a., NL Leert door, mkb
Investeringsfonds)

0,0-0,1

0,0-0,1

Om Herstel- en groeiplan mkb mogelijk te
maken kunnen verschillende
financieringsbronnen aangewend worden
In 2021 is €2,0-3,0 mld investering nodig:

2,0-3,0

1,3-2,0
(60-70%)
0,7-0,8

Zie bijlage voor uitgebreide
toelichting en aannames per maatregel

8,5-12,0

30-45

▪ € 0,4-0,8 mld uit eventuele onbenutte
coronamaatregelen (indien van toepassing, anders
additionele financiering)
▪ € 1,3-1,8 mld financiering gederfde
belastinginkomsten en Rijksbegroting
▪ Naar verwachting wordt dit ruimschoots
terugverdiend door € 30-40 mld additionele
overheidsinkomsten (2022-2025)
35

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb weer verder

Voor merendeel maatregelen lijken bronnen van cofinanciering
of bestaande overheidsregelingen aanwendbaar
In € mld., 2021-2025
Zie bijlage voor uitgebreide toelichting en aannames per maatregel

Programma
Investeren
in innovatie
en groei

Tijdelijke
sanering en
investering

Structurele
investering in
innovatie en
groei

Ondernemende
arbeidsmarkt

Maatregel

Investeringen
2021-2025

Mogelijke bronnen van financiering voor investering

1

Gericht verlichten van schuld mkb

0,3-0,4

25% - Regionale fondsen

2

Tijdelijke investeringskorting voor
bedrijven

2,2-3,1

3

Versterking eigen vermogen

0,3-0,5

4

Investeringsregeling gericht op
toepassing van innovatie

0,2-0,3

5

Nationaal omscholingsprogramma
voor tekortberoepen

1,0-1,5

6

Toekomstbestendige
arbeidsregelgeving

0,0-0,1

7

Persoonlijk ontwikkelbudget

3,4-4,6

50% - EU RRF

8

Transparantie, ontwikkeling en advies
voor ondernemers

0,1-0,2

100% - Rijksbegroting (Ministerie EZK), additionele investering

9

Vergemakkelijken herstarten en
stoppen van een bedrijf

0,5-0,7

100% - Rijksbegroting (Ministerie EZK), kan mogelijk functioneren als vervolg op COL en KKC-kredieten Corona

10 Opschaling digitaliserings-programma
mkb

0,4-0,6

25% - EU EIF

50% - Rijksbegroting (Ministerie EZK) als vervolg op Tegemoetkoming Vaste Lasten mkb
en TOZO

100% - Rijksbegroting (Ministerie van Financiën) in het bijzonder gederfde belastinginkomsten (Inkomstenkader)
25% - Regionale fondsen

50% - Rijksbegroting (Ministerie EZK)

25% - EU EIF
100% - EU RRF

100% - EU RRF

100% - Rijksbegroting (Ministerie SZW) uit bestaande budgetten uitvoeringskosten
50% - Samenwerkingsverbanden werkgevers, O&O-fondsen

Productiviteitssprong
ondernemers via best
practices, digitalisering
en herstructurering

Totaal

Bron: EZK, expert interviews

Indien financiering uit Rijksbegroting noodzakelijk dan kan
eventueel uit bijscholingsbudgetten of als vervolg/uitbreiding
op NL Leert Door

25% - Regionale fondsen (bestaande digitaliseringsbudgetten)

75% - Europese fondsen (bv, EU RRF)

8,5 – 12,0

36

C. Alleen met specifieke maatregelen kan het mkb
weer verder

Er is geen ‘silver bullet’ – combinatie van maatregelen
leidt tot toegevoegde waarde €20-30 mld in 2025
Zie bijlage voor uitgebreide toelichting en aannames per maatregel

Max. bereik
Geschatte toegevoegde waarde (€ mld.,
Maatregel
Investeren
in innovatie
en groei

Tijdelijke
sanering en
investering

Structurele
investering in
innovatie en
groei

Ondernemende
arbeidsmarkt

Productiviteitssprong
ondernemers via best
practices, digitalisering
en herstructurering

Bron: Rijksoverheid, Experts

1

Gericht verlichten van schuld
mkb

2

Tijdelijke investeringskorting
voor bedrijven

3

Versterking eigen vermogen

4

Investeringsregeling gericht op
toepassing van innovatie

5

Nationaal omscholingsprogramma voor tekortberoepen

6

Toekomstbestendige
arbeidsregelgeving

7

Een persoonlijk
ontwikkelbudget

8

Transparantie, ontwikkeling en
advies voor ondernemers

9

Vergemakkelijken herstarten
en stoppen van een bedrijf

in 2025)

(# mkb-bedrijven
x1.000 excl. ZZP)
130-170

1,2 – 1,8
3,4 – 5,0

De tien maatregelen uit het
herstelplan dragen bij aan naar
schatting € 20-30 mld additionele
toegevoegde waarde in 2025.


€ 8 – 12 miljard voor Investeren
in innovatie en groei



€ 7 – 11 miljard voor
Ondernemende arbeidsmarkt



€ 5 – 7 miljard voor
Productiviteitssprong
ondernemers via best practices,
digitalisering en herstructurering

120-160

2,4 – 3,5

120-160
60-100

1,0 – 1,4

25-40

1,9 – 2,8

250 (alle)

1,6 – 2,5
4,0 – 6,0

200-240

1,7 – 2,6
1,5 – 2,2

250 (alle)
25-40

10 Opschaling digitaliseringsprogramma mkb

1,6 – 2,3

100-130

Totale cumulatieve
toegevoegde waarde

20-30

250 (alle)

De maatregelen zijn wederzijds
versterkend, er is geen ‘silver
bullet’. Om de € 20-30 miljard te
realiseren zijn verschillende
maatregelen nodig. ‘Cherry picking’
leidt tot suboptimale resultaten
Het Herstel- en groeiplan bereikt in
potentie alle mkb-bedrijven (excl.
ZZP).

37

Inhoudsopgave

A. De huidige economische crisis is een mkb-crisis
B. Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
C. Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen

38

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

Ambitieus “Herstel- en groeiplan mkb”
omvat drie toegespitste programma’s...

... en leidt tot € 20-30 mld
toegevoegde waarde in 2025

Drie programma’s beslaan een sector-,
segment- en fase-specifieke aanpak…

… en leiden tot een productiviteitssprong van
het mkb met hoog terugverdienvermogen
voor de overheid

Investeren in toepassing van innovatie
en groei

€ 1,5 – 3,5 mld investering p.j. in 2025,
(waarvan 50% co-financiering en uit bestaande
‘potjes’)

Werken aan de ondernemende
arbeidsmarkt
van morgen
Productiviteitssprong ondernemers
via best practices, digitalisering en
herstructurering

Segment- en sectorspecifieke maatregelen met
potentie alle mkb-bedrijven te
ondersteunen om vertrouwen te herwinnen en
productiviteitssprong te maken

€ 20-30 mld potentiele bijdrage aan
extra toegevoegde waarde in 2025 (waarvan €1015 mld bijdrage aan Rijksbegroting)
39

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

Ecosysteem heeft bereik en ervaring om Herstel- en
groeiplan mkb uit te voeren
Ecosysteem betrokken bij Nederlandse mkb:
Niet uitputtend

‘Driehoek’ uitvoerders op terrein van EZK

Activiteiten

Registreren en muteren van
bedrijfsgegevens
Voorlichten en adviseren van mkb
ondernemers

Overheden
Ministeries
EZK
SZW
OCW

J&V
MinFin
AZ

EU
Provincies
Gemeenten

Andere (mogelijke) partners
Sociale partners:
- Werkgeversorganisaties
- vakbonden
Kennisinstituten
Planbureaus
Marktpartijen
- Banken en andere financiers
- accountants, adviseurs
Bron: Officiële websites, expert interviews, evaluaties

Verstrekken subsidies,
financiering en
advisering mkb
Uitvoeren regelingen
ministeries

Versterken van de regionale en
lokale economische structuur
Faciliteren van investeringen,
verstrekken risicokapitaal en
aandeelhouder in regionale mkbbedrijven

Wel is extra opschaling,
executiekracht, expertise en
draagvlak nodig om Herstel- en
groeiplan per direct te realiseren
Opschaling. Veelvoud van jaarlijkse
investering dat via uitvoerders wordt
uitgezet (€ 1,5 - 4,0 mld p.j. extra
afhankelijk van jaar)
Executiekracht. Versnelling om – deel van
- geprioriteerde maatregelen al op korte
termijn te introduceren
Expertise. Verdiepende expertise op
gebied van innovatie, arbeidsmarkt en
digitalisering & best practices om beoogde
maatregelen sector- en segment specifiek
aan te bieden
Draagvlak: plan vergt brede steun, in
woord maar ook in daden
40

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

Tien best practices kunnen helpen om in- en uitvoering
van Herstel- en groeiplan te versnellen en voortgang te waarborgen

Best
practices

Geef richting

Activeer de organisatie

Coördineer de uitvoering

Identificeer de potentie, stel strategische doelstellingen op en
creëer interne en externe overtuiging dat potentie haalbaar is

Versterk het verandervermogen om blijvende oplossingen te
leveren

Zet het juiste talent, expertise en capaciteit in om binnen 5 jaar het
Herstel- en groeiplan te ontwikkelen, uit te voeren en institutionaliseren

Committeer aan het volledige potentieel

Ontwikkel oplossingen en schaal op

Maak rolmodellen van leiders

Verfijn de strategische doelstellingen, vertaal deze in
meetbare KPI’s en stem deze af partners per programma

Stel maatregelen zodanig op dat deze samen onderdeel
uitmaken van een schaalbaar, uitvoerbaar plan

Coach leiders om het Herstel- en groeiplan openbaar en binnen
de organisatie uit te dragen

Creëer overtuiging

Lanceer infrastructuur

Zet voldoende talent in

Betrek partners en mkb-bedrijven in elk onderdeel van het
plan met krachtige en duidelijke communicatie

Richt sturingsmechanismen in en zet prestatiemanagement op
om effect van Herstel- en groeiplan te kunnen meten

Trek additioneel talent aan en positioneer voldoende talent in
cruciale rollen in de coördinatie en uitvoering

Ontwikkel ondersteuning

Investeer in vaardigheden

Ontwerp de infrastructuur en processen om het gehele mkb bij
het Herstel- en groeiplan te betrekken

Investeer in het bouwen van zowel de “zachte-” en “harde”
vaardigheden en expertise binnen de overheid en partners
Beloon individuen en teams

Stel de juiste (niet-financiële) prikkels op en erken prestaties
Activeer (in)formele ambassadeurs
Wijs invloedrijke ambassadeurs aan die optreden als
voorvechters van het Herstel- en groeiplan

Lessen uit
succesvolle
veranderprogramma’s

5.2x

grotere kans op succes als

3.6x

grotere kans op slagen wanneer

managers de verandering tastbaar kunnen maken voldoende personeel gealloceerd is voor de
voor hun organisatie en teams
uitwerking en implementatie

Bron: The People Power of Transformations, McKinsey & Co Organization Survey (2017) (n=1,487); Transformational Change Survey 2014, n = 1,713
respondents; Scott Keller and Colin Price, ‘Performance and Health’, 2010

2.4x

grotere kans op lange-termijn impact

als het volledige team de juiste mindset, expertise en
vaardigheden heeft

41

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

Verschillende rollen moeten worden belegd om executiekracht,
opschaling, expertise en draagvlak te versterken

Richting geven

Hoofdlijnen stellen

Regisseren

Uitvoeren

Ondersteunen

Algehele richting en
doelstellingen bepalen
voor Herstel- en
groeiplan mkb

Richting vertalen in
doelstellingen per programma
en maatregel

Versnelling waarborgen

Maatregelen voorbereiden,
introduceren en realiseren
binnen gestelde kaders

Expertise bijdragen

Middelen vrijmaken voor
realisatie Herstel- en
groeiplan
Knelpunten helpen
wegnemen wanneer
deze zich voordoen

Partners per programma
betrekken

Kaders voor maatregelen
stellen en middelen
toebedelen
Prioriteiten stellen en
verdelen

Samenwerking tussen
partners regisseren
Erop toezien dat
uitvoerende partijen
voldoende middelen en
expertise hebben
Voortgang monitoren en
momentum behouden

Met partners samenwerken,
per maatregel

Knelpunten escaleren
wanneer deze zich
voortdoen

Capaciteit vergroten
door samenwerking
Additionele
financiering en kennis
aantrekken
Tools ontwikkelen

42

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

Er is regie nodig om maatregelen te ontwikkelen
en partners te ondersteunen bij in- en uitvoering
Verantwoordelijke ministeries

Overige partners
Partners

Eindverantwoordelijkheid voor
Herstel- en groeiplan mkb
Geven van richtlijnen, overzien
voortgang en helpen knelpunten te
overkomen
Vertalen van doelstellingen naar
kaders en processen voor invoering
maatregelen

Dragen bij aan
beleidsontwikkeling
Regie implementatie

Mkb-gezant

Adviseren over mkb-beleid
Expertise, capaciteit om
maatregelen op zeer korte termijn te
ontwikkelen, te introduceren en op
te schalen
Regie over implementatie,
coördinatie van samenwerking met
partners, monitoring van voortgang
en escaleren bij knelpunten

Inhoudelijke
teams

Voeren maatregelen
uit binnen gestelde
kaders

Governance nader in te vullen, inclusief samenwerking met partners
(zie volgende pagina)
Team bestaat uit vertegenwoordigers ministeries,, experts op
inhoudelijke thema’s & programmamanagement en ondersteunende
medewerkers

Implementatieorgaan kan tot nieuwe kabinetsperiode in tijdelijke vorm
direct aan de slag en daarna eventueel worden geïnstitutionaliseerd
Ondersteuning

‘Driehoek’ van uitvoerders

Sociale
partners

Marktpartijen

Provincies

EU

Bieden expertise,
capaciteit, netwerk
en/of additionele
financiering

Kennisinstellingen

Uitvoering van maatregelen binnen gestelde kaders
Bijdragen aan beleidsontwikkeling
1. Teams kunnen op hun beurt bestaan uit bv: programma manager, relevante experts, beleidsmedewerkers, administratief / financieel medewerkers

43

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering

Regierol voor implementatie omvat
verschillende verantwoordelijkheden
Verantwoordelijkheden

Vertalen van doelstellingen kaders

Organisatie
vorm

Ontwerpprincipes, voorstellen aan kabinet, agenderen van
knelpunten
Capaciteit en expertise voor uitvoerders en partners

Regeringscommissaris /
staatscommissie / gezant / envoy
O.l.v. een mkb-gezant (zwaargewicht
met directe lijn naar ministers, zie
volgende pagina)

Regie over implementatie in ‘driehoek’ uitvoerders, ondersteuning
Coördinatie van samenwerking met partners,

Waarborgen dat aantal
maatregelen direct wordt
uitgevoerd

Monitoren van voortgang, (voorstellen tot) bijsturen

Wat is het
niet?

Adviescollege: niet alleen adviseren (ook implementatie)

Voorbeelden

Uitvoeringsorgaan: niet alleen uitvoeren (ook adviseren en beleid
agenderen)
Programma management: niet alleen acties/rapporten (ook
implementatie versnellen en problemen oplossen)

De structuur moet nader worden
vastgesteld (vertegenwoordigers
ministeries, experts op inhoud en
programmaexecutie), net als de verhouding
tot verschillende partners..

Deltacommissaris, Digicommissaris
Financieel Stabiliteitscomité
(DNB, AFM mmv CPB, met
Financiën)

Prime-Minister Delivery Unit (VK)

Investeren in
toepassing innovatie
en groei

Ondernemende
arbeidsmarkt

Perspectief brengen (roadmap)
Initiëren “mkb-hulplijn”
Voorbereiden voor
institutionaliseren volgende fase

Rregiefunctie
Inhoudelijke teams1:

Voorbereiden van maatregelen
Governance en coördinatie
tussen partners vormgeven

Macron-commissie (Frankrijk)

Special envoy (bv. Techleap): breder en dieper mandaat

Structuur

Implementatie, d.w.z.
invoering en uitvoering,
kan op korte termijn
worden gestart

Project leider

Digitaliseringssprong, Administratief
Financieel
best practices en medewerker(s) medewerker(s)
herstructureren

...

44

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

‘Mkb-gezant’ kan leiding geven aan
invoering en uitvoering van plan
Rolomschrijving

Verantwoordelijk voor realiseren van “Herstel- en groeiplan mkb”, leiding over invoering en uitvoering
Aanjagen van beleidsontwikkeling en vernieuwing (adviserende rol naar politiek over beleid)1

Mkb-gezant

Departementoverstijgende en interbestuurlijke regie met bijbehorend governance- en financieringsarrangement
Rapporteren aan relevante ministeries
Coördineren van samenwerking met partners

Taken

Initiëren/agenderen
Ontwikkelen van programma’s
Coördineren

Voorbeelden

Bas Eenhoorn, Digicommisaris:
Feike Sijbesma, Coronagezant
Thea Koster, voorzitter Techniekpact

Uitvoeren

Kwaliteiten

Ervaring in (het ondersteunen van) het mkb
Netwerk binnen beleidskringen en betrokken partners

Leidinggeven aan grootschalige transformatieprogramma’s
Onafhankelijk
Executiekracht (binnen staatsrechtelijke verhoudingen)
Verbinding (met verschillende partners)
1. Binnen staatsrechtelijke verhoudingen (inclusief ministeriële verantwoordelijkheid)
Bron: https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alle-onderwerpen/archief/digicommissaris/

45

D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en effectieve uitvoering

Diverse maatregelen kunnen op , terwijl voorbereiding voor
volgende kabinet worden getroffen
Langere termijn
April 2022 – 2025

Korte termijn
April 2021 – April 2022
Sept 2020 – April 2021
Fase 1 – Direct beginnen

Fase 2 – Institutionaliseren

Fase 3 – Op- en afschalen

Lanceren tijdelijke implementatieorgaan

Opname Herstel- en groeiplan in
regeerakkoord

Opschalen permanente maatregelen

Opnemen maatregelen voor korte termijn

Uitbreiden implementatieorgaan en
institutionaliseren ministeriële sturing

Voorbereiden overige maatregelen

Doorvoeren benodigde wetgeving
Initiëren mkb hulplijn

Invoeren resterende maatregelen
(wetgeving, enz.)

Afstemmen met partners en voorbereiden
institutionalisering

Opschalen initiële maatregelen

Evaluatie

Afschalen en beëindigen tijdelijke
maatregelen
Evalueren voortgang en waar nodig
aanpassen Herstel- en groeiplan

Evalueren voortgang via en bijsturen
waar noodzakelijk
Evaluatie (go/no
go continuering)
46

Inhoudsopgave

A. De huidige economische crisis is een mkb-crisis
B. Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
C. Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
D. Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen
1. Verdieping maatregelen
2, Verdieping mkb Hulplijn

3. Lijst gesprekspartners

47

Detaillering aannames achter maatregelen Herstel- en groeiplan
(1/3)
Achterliggende aannames per maatregel (inclusief bronvermelding waar van toepassing)
Algemeen

3

250.000 mkb-bedrijven in Nederland (CBS)
€205 mld. toegevoegde waarde mkb (CBS)
2,6 mln. werknemers in mkb (CBS)
Invoering per 2021 tenzij anders vermeld
Maatregelen worden los van elkaar gekwantificeerd

Jaarlijks verstrekken non-bancaire financiers €2,8 mld.
aan mkb-financiering (Stichting MKB-Financiering)
Fonds verschaft 30% kapitaalbehoefte non-bancaire
financiers uit fonds
Fonds revolveert met gemiddelde looptijd van 5 jaar
Fondsomvang van € 5 mld. voor looptijd 2021-2025
Fonds maakt jaarlijks 10% verlies op leningen
Toegevoegdewaardegroei 1 jaar later dan investering

1

Gericht verlichten van schulden mkb

De overheid heeft een exposure (garanties en kredieten)
van €5-10 mld. op het mkb (Rijksbegroting)
2-5% hiervan (500-1250 bedrijven) moet jaarlijks worden
gesaneerd (aflopend tijdens de crisis)
Bij sanering door banken neemt de overheid tevens een
netto-haircut, uitgaande van 30%

2

Tijdelijke investeringskorting voor
bedrijven

Tijdelijk programma van 2 jaar (2021 en 2022)
Maatregel geeft 10-20% korting op innovatieve
investeringen
Zonder maatregel €4 mld. innovatieve investeringen
verwacht in zowel 2021 als 2022
Limiet aan beschikbare investering per jaar, verdeeld
tussen 2021 en 2022
Maatregel verhoogt de hoeveelheid investeringen met
50%
Voorwaarden: snel, gemakkelijk en flexibel in te zetten

4

Versterking eigen vermogen

Investeringsregeling gericht op
toepassing van innovatie

Regeling van € 100 mln. per jaar, waarvan de helft
subsidies en de helft leningen
Regeling wordt jaarlijks voor 80% uitgeput
10-20% v.d. leningen wordt niet terugbetaald
Elke € 1 investering in innovatie levert € 2 toegevoegde
waarde op

5

Nationaal omscholingsprogramma
voor tekortberoepen

Tijdelijk programma van 2 jaar (2021 en 2022)
Vraag naar 200-225k extra medewerkers via omscholing
(onderwijs, zorg, ICT) in 2022 (CPB)
100.000 werknemers per jaar worden omgeschoold
€5.000-8.000 kosten per omscholer (Fiche EZK)
10-20% productiviteitsgroei per omscholer

Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, buitenlandse overheden, expert interviews

6

9
Moderniseren arbeidsregelgeving

Invoering vanaf 2022
€0-10 mln. kosten per jaar vanaf 2021
Extra productiviteitsgroei van 0,1 – 0,4% per jaar voor
alle bedrijven door maatregel
Effecten op WW en andere SZW-uitgaven niet
meegenomen in berekening

7

Een persoonlijk ontwikkelbudget

Invoering per 2022 (BMH)
€ 1,3 mld. investering per jaar (BMH, EZK) voor alle
werknemers
Jaarlijks maken 5-10% alle werknemers gebruik van
budget
Gebruikers hebben productiviteitsgroei van ~10%
€ 25 mln. opstartkosten in 2021

8

Vergemakkelijken herstarten en
stoppen van een bedrijf

Er zijn 4.000 bedrijven per jaar die stoppen/failliet gaan
en niet herstarten (KVK)
20-30% kan wel herstarten met maatregel
Saneringskrediet nodig van €250 mln. (Fiche EZK)
Krediet lijdt verlies van 25% per jaar

10 Opschaling digitaliseringsprogramma mkb
Ingroei in 2021 (75%), volledig operationeel in 2022
€ 100 mln. kosten per jaar (Fiche EZK)
Bereik van 10.000 bedrijven per jaar
Deelnemende bedrijven halen gemiddeld 5%
productiviteitsgroei

Transparantie, ontwikkeling en advies
voor ondernemers

€ 20-30 mln. kosten per jaar 2021-2025
Additionele opstartkosten van € 10 mln. in 2021
Aantal deelnemende bedrijven schaalt op van 2% in
2021 naar 5% vanaf 2023
Deelnemers maken een sprong in toegevoegde waarde
van 5% door maatregel

48

Detaillering aannames achter maatregelen Herstel- en groeiplan
(2/3)

Maatregel
Investeren in
innovatie en
groei

Ondernemende
arbeidsmarkt

Productiviteitssprong
ondernemers via
best practices,
digitalisering en
herstructurering

(€ mld., 2021-2025)

Deel investering
voor rekening
EZK (%, 2021-2025)

Verwachte
deelnemende mkbbedrijven per jaar

Toegevoegde
waardegroei
per deelnemer

0,3 – 0,4

50%

500-1.250 bedrijven

75-100%

2,2 – 3,1

0%

n.v.t.

n.v.t.

0,3 – 0,5

50%

1.000-2.000 bedrijven

€400k-600k

0,2 – 0,3

50%

1.200-2.000 bedrijven

€100k-200k.

1,0 – 1,5

50%

80-120.000 werknemers

15%

0,0 – 0,1

0%

n.v.t.

n.v.t.

3,4 – 4,6

50%

5-10% van werknemers

5-10%

0,1 – 0,2

100%

5-12.500 bedrijven.

4-6%

0,5 – 0,7

100%

500-1.000 bedrijven

75-100%

1,6 – 2,3

0,4 – 0,6

75%

8-12.000 bedrijven

4-6%

20-30

8,5 – 12,0

Geschatte additionele
toegevoegde waarde

Cumulatieve
investering

(€ mld., 2025)
1,2 – 1,8

1

Gericht verlichten van schuld mkb

2

Tijdelijke investeringskorting voor bedrijven

3

Versterking eigen vermogen

2,4 -3,5

4

Investeringsregeling gericht op toepassing
van innovatie

1,0 – 1,4

5

Nationaal omscholingsprogramma voor
tekortberoepen

6

Toekomstbestendige arbeidsregelgeving

7

Een persoonlijk ontwikkelbudget

8

Transparantie, ontwikkeling en advies voor
ondernemers

9

Vergemakkelijken herstarten en stoppen van
een bedrijf

10

Opschaling digitaliseringsprogramma mkb

3,4-5,0

1,9 – 2,8
1,6 – 2,5
4,0 – 6,0

1,7 – 2,6
1,5 – 2,2

Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, buitenlandse overheden, expert interviews

49

Detaillering aannames achter maatregelen Herstel- en groeiplan
(3/3)
Getallen zijn middelpunt van mogelijke min en max waarde

In € mld
Programma
Investeren
in innovatie
en groei

Maatregel
Tijdelijke
sanering en
investering

Structurele
investering in
innovatie en
groei

Ondernemende
arbeidsmarkt

1 Gericht verlichten van schuld mkb

2021

2023

2024

2025

2021-2025

Investeringen p.j.

0.1

0.1

0.1

0.0

0.0

0.4

Additionele groei toegevoegde waarde

0.5

0.4

0.3

0.1

0.1

1.5

2 Tijdelijke investeringskorting voor
bedrijven

Investeringen p.j.

1.4

1.4

-

-

-

2.7

Additionele groei toegevoegde waarde

2.1

2.1

-

-

-

4.2

3 Versterking eigen vermogen

Investeringen p.j.

0.0

0.1

0.1

0.1

0.1

0.4

-

0.4

0.8

0.8

0.8

2.9

Additionele groei toegevoegde waarde
4 Investeringsregeling gericht op
toepassing van innovatie

Investeringen

0.0

0.0

0.0

0.0

0.0

0.2

Additionele groei toegevoegde waarde

0.2

0.2

0.2

0.2

0.2

1.2

5 Nationaal omscholingspro-gramma voor
tekortberoepen

Investeringen p.j.

0.7

0.7

-

-

-

1.3

Additionele groei toegevoegde waarde

1.2

1.2

-

-

-

2.4

6 Toekomstbestendige
arbeidsregelgeving

Investeringen p.j.

0.0

0.0

0.0

0.0

0.0

0.0

7 Een persoonlijk ontwikkelbudget

Investeringen p.j.

Additionele groei toegevoegde waarde

Additionele groei toegevoegde waarde

Productiviteitssprong
ondernemers via best
practices, digitalisering
en herstructurering

2022

-

0.5

0.5

0.5

0.5

2.1

0.0

0.7

1.0

1.3

1.3

4.3

-

0.8

1.2

1.5

1.5

5.0

8 Transparantie, ontwikkeling en advies
voor ondernemers

Investeringen

0.0

0.0

0.0

0.0

0.0

0.1

Additionele groei toegevoegde waarde

0.2

0.4

0.5

0.5

0.5

2.2

9 Vergemakkelijken herstarten en
stoppen van een bedrijf

Investeringen

0.1

0.1

0.1

0.1

0.1

0.6

Additionele groei toegevoegde waarde

0.2

0.4

0.4

0.4

0.4

1.8

10 Opschaling digitaliserings-programma
mkb

Investeringen

0.1

0.1

0.1

0.1

0.1

0.5

Totaal

Additionele groei toegevoegde waarde
Investeringen
Additionele groei toegevoegde waarde

Bron: Rijksoverheid, Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen, SER, mkb NL, buitenlandse overheden, expert interviews

0.3

0.4

0.4

0.4

0.4

1.9

2,0-3,0

2,5-3,5

1,0-1,5

1,5-2,0

1,5-2,0

8,5-12,0

4-6

6-8

4-5

4-5

4-5

20-30

50

1

Versterking eigen vermogen
Voor achterliggende aannames bijlage 1
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Financiering en
investering

Doelsegment:

Voorstel maatregel Nederland

Relatief hoog

Aansluiting bestaande instrumenten



Middels het financieringsfonds kan de overheid, in
samenwerking met regionale, Europese en private partners,
kapitaal verschaffen aan non-bancaire financiers. Hierbij
stelt de overheid voorwaarden in welk type bedrijven mag
worden geïnvesteerd

Impact

Bijdrage toegevoegde waarde

€750-950
mln. per jaar

Beperkte kosten

€40-50 mln.
per jaar

Tijdige impact

De faciliteit kan binnen 1-2 jaar
impact bereiken

Mate van
uitvoerbaarheid

De maatregel is redelijk goed
uitvoerbaar, aangezien er met
een beperkt aantal partijen
hoeft te worden geschakeld

Draagvlak in de
samenleving

Het draagvlak voor verbeteren
van solvabiliteit en aantrekken
van extern investeringskapitaal
is relatief hoog

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Het zal minimaal 6-12
maanden duren voor het
financieringsfonds kan worden
ingevoerd

Vervolgstappen
1. Uitwerken van bestaande plannen voor fonds nonbancaire financiers

Haalbaarheid

2. Contact leggen met Europese fondsen en private
investeerders om faciliteit te vullen



3. Overleggen met non-bancaire financiers voor
De overheid draagt risico: bij verliezen op investeringen
vormgeving fonds
door de non-bancaire financiers lijdt ook de overheid schade



Het financieringsfonds versterkt de solvabiliteit van het
mkb omdat non-bancaire financiers primair eigen vermogen
of achtergestelde leningen verschaffen

Bron: Fiche Rijksoverheid scale up/mkb-faciliteit, Experts

Laag

Impact en haalbaarheid

Een mogelijke optie is de oprichting van een financieringsfonds
(€ 5 ml., waarvan ~ €2,5 mld overheidsgeld). Dit fonds is erop
gericht kapitaal te verstrekken aan non-bancaire financiers.
Zij kunnen vervolgens investeren in het mkb:
Op dit moment schiet de funding voor non-bancaire
financiers (kredietunies, private equity, venture capital, etc.)
tekort. Dit betekent dat mkb’ers die niet bij een bank terecht
kunnen of willen onvoldoende financiering kunnen krijgen

Relatief laag

mkb’ers met
productiviteitsgroei

Om het eigen vermogen van mkb’ers te versterken en de
1. EZK is, in samenwerking met partners, momenteel
solvabiliteit te verbeteren zijn vele opties mogelijk (bijv.
bezig met de uitwerking van een scale up/mkb
verschaffen achtergestelde leningen, equity swaps, convertibles)
faciliteit gericht op doorgroei. Onderdeel van dit
en daarvoor kunnen verschillende constructies aangewend
voorstel is een fonds voor non-bancaire financiers
worden (bv. via non-bancaire fonds, ROMs, bad bank)
(fund-of-fund)



Gemiddeld

51

2

Investeringsregeling gericht op
toepassing van innovatie (1/2)

Voorlopig

Behoefte mkb:

Financiering en
investering

Behoefte ondernemers
Ruim 25% van de Nederlandse mkb’ers
heeft behoefte aan additionele
investeringen om verder te groeien.
57% investeert alleen met eigen
middelen, omdat externe financiering te
duur of niet voorhanden is.
Voor nieuwe innovaties bestaat reeds het
innovatiekrediet. Er is echter nog geen
overheidsinstrument voor het toepassen
van innovaties, terwijl hier wel vraag
naar is

Doelsegment:

mkb’ers met banengroei en
productiviteitskrimp

Voorbeeldmaatregel VK
Op 20 april 2020 heeft het VK aangekondigd £1.25 mld
vrij te maken om te investeren in innovatieve en
dynamische bedrijven na de COVID-19-crisis.
 £500 mln gaat naar een nieuw ‘Future Fund’
 £750 mln gaat naar innovatieve bedrijven via het
agentschap Innovate UK
Op deze manier wil het VK bedrijven beschermen en
de economie stimuleren

Een nieuwe investeringsregeling van
de overheid kan helpen bij dit probleem

Bron: KVK-onderzoek ‘Investeren en Financieren door ZZP’ers en mkb’ers’, mkb Nederland, Rijksoverheid, UK Government

Details programma
Het investeringsprogramma voor innovatieve
bedrijven bestaat uit twee maatregelen:
Future Fund (£500 mln)
 Helft ingelegd door de overheid, helft door
private investeerders.
 Verstrekt leningen tussen de £250,000 en £10
mln aan bedrijven die voor de crisis sterk
groeiden. Onder bepaalde voorwaarden kan de
lening worden omgezet in aandelen

Innovate UK (£750 mln)
 Steunt mkb-bedrijven die veel doen aan
innovatie/R&D met leningen en subsidies
 £550 mln gaat naar innovatieve bedrijven die al
zaken doen met Innovate UK, en £200 mln naar
1,200 innovatieve bedrijven die nog geen
overheidsinvesteringen ontvangen

52

2

Investeringsregeling gericht op
toepassing van innovatie (2/2)
Voor achterliggende aannames zie pagina 48 -50
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Financiering en
investering

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

Er komt een investeringsregeling gericht op het
toepassen van reeds bestaande innovaties (bv.
machines; nieuwe processen, technieken, grondstoffen;
digitalisering)

1. Er bestaan diverse overheidsinstrumenten voor het doen
van innovaties, zoals het innovatiekrediet en de SEEDregeling. Voor innovatietoepassing zijn er minder
instrumenten beschikbaar



De regeling heeft een omvang van € 100 mln.
(n.t.b.), waarvan de helft subsidies en de helft
leningen

2. Het innovatiekrediet kan worden gebruikt als basis voor
de nieuwe investeringsregeling; deze kan vervolgens
worden verbreed om ook toepassing te omvatten.



Mkb-bedrijven kunnen, mits zij aan scherpe criteria
voldoen, krediet krijgen wanneer zij innovaties
willen implementeren in hun bedrijf.







De overheid investeert alleen met een lening als er
ook (een gelijke hoeveelheid) privaat kapitaal wordt
aangetrokken
Bij kleinere verzoeken, of wanneer een lening niet
opportuun is, kan de regeling ook subsidie
verschaffen voor innovatietoepassing
Op korte termijn is de regeling zeer geschikt voor
bedrijven die hun bedrijfsmodel moeten
innoveren in verband met de coronacrisis

Gemiddeld

Relatief laag

Laag

mkb’ers met banengroei en
productiviteitskrimp

Voorstel maatregel Nederland



Relatief hoog

Impact en haalbaarheid
Impact

Bijdrage toegevoegde waarde

€220-260
mln. per jaar

Beperkte kosten

€20-30 mln.
per jaar

Tijdige impact

De eerste resultaten van de
regeling kunnen binnen 6
maanden zichtbaar zijn

Mate van
uitvoerbaarheid

Aangezien de regeling lijkt op
andere regelingen binnen EZK
is de maatregel goed
uitvoerbaar

Draagvlak in de
samenleving

Het draagvlak voor
investeringen in
innovatietoepassingen is
relatief hoog

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Besluit benodigd bij
augustusbesluitvorming,
vervolgens kan regeling binnen
0-6 maanden worden opgericht

Vervolgstappen
1. Uitwerken opzet en omvang regeling
2. Overleggen met uitvoeringsorganisaties (bv. RVO) over de
uitvoering van het fonds
3. Uitbouwen en transformeren bestaande regelingen tot
nieuwe investeringsregeling

Doel is om overheidsinnovatie-investeringen voor
een groter deel van het mkb toegankelijk te
maken, en om de aanbodzijde van
innovatietoepassingen te stimuleren

Bron: KVK-onderzoek ‘Investeren en Financieren door ZZP’ers en mkb’ers’, mkb Nederland, Rijksoverheid, Experts

Haalbaarheid

53

3

Gericht verlichten van schulden mkb
Voor achterliggende aannames zie pagina 48 -50
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Financiering en
investering

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

De overheid is op verschillende manieren blootgesteld
aan kredietrisico bij mkb’ers. (Terug)betaling van
overheidskredieten, corona-overbruggingsleningen,
garanties op bancaire kredieten en belastingbetalingen
komen in gevaar als een mkb’er in de problemen komt.

1. EZK is, in samenwerking met partners, bezig met de
uitwerking van een scale up/mkb faciliteit gericht op
doorgroei. Onderdeel van dit voorstel is het converteren
van de corona-overbruggingsleningen naar eigen
vermogen

Zelfs met loonsubsidies en garanties kan de
maatschappelijke waarde van een bedrijf als continuïteit
aanzienlijk hoger zijn dan de private waarde.

2. CPB en mkb Nederland zijn met EZK in gesprek over een
automatisch haircut-systeem, conform beschreven in ‘A
new Policy Toolkit is needed as countries exit COVID-19
lockdowns’ door Blanchard et al. (2020), Peterson Institute
for International Economics







Onder strikte voorwaarden, specifiek gericht op het
doelsegment (productiviteitsgroei of banengroei preCOVID-19), worden de aan het mkb verstrekte
corona-overbruggingsleningen kwijtgescholden
en/of geconverteerd naar achtergestelde leningen of
eigen vermogen
Schuldsanering gaat in samenwerking met banken.
Dit kan bijvoorbeeld door als overheid een regeling
in te voeren waarbij een haircut die een mkb’er met
een bank afspreekt, automatisch ook leidt tot een
gedeeltelijke sanering van de schulden bij de
overheid.

Gemiddeld

Relatief laag

Laag

mkb’ers met banen- of
productiviteitsgroei

Voorstel maatregel Nederland

Om de solvabiliteit van het mkb te verhogen worden
schulden van het mkb gericht gesaneerd:

Relatief hoog

Impact en haalbaarheid
Impact

Bijdrage toegevoegde waarde

€100-500
mln. per jaar

Beperkte kosten

€20-60 mln.
per jaar

Tijdige impact

De faciliteit kan binnen 6-12
maanden impact bereiken

Mate van
uitvoerbaarheid

Omdat het type instrument
nieuw is en veel haken en
ogen heeft, is deze minder
eenvoudig uit te voeren

Draagvlak in de
samenleving

Draagvlak binnen bedrijfsleven
is groot,, bij banken en
overheid beperkter

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Het verlichtenco van schulden
kan binnen 6 maanden worden
ingevoerd

Vervolgstappen
1. Uitwerken van bestaande plannen voor coronaoverbruggingsleningen

Haalbaarheid

2. Ontwikkelen systematiek voor semi-automatische
schuldsanering
3. Detailleren voorwaarden voor kwijtschelding en/of
converteren krediet

Een alternatieve mogelijkheid is het verhandelbaar
maken van private schulden van het mkb (bv.
fonds dat mkb-leningen overneemt van banken)

Bron: Fiche Rijksoverheid scale up/mkb-faciliteit, ‘A new Policy Toolkit is needed as countries exit COVID-19 lockdowns’ Blanchard et al, 2020, Experts

54

4

Tijdelijke investeringskorting voor
bedrijven (1/2)

Voorlopig

Behoefte mkb:

Fiscale
regelgeving

Behoefte ondernemers
De solvabiliteit van bedrijven is door de
coronacrisis fors afgenomen.
Ondernemingen zijn verzwakt en hebben
vaak nauwelijks ruimte om te
investeren.
De overheid schat in dat er tussen 2020
en 2022 als gevolg van de coronacrisis
cumulatief € 45-50 miljard (5% van het
BBP) minder wordt geïnvesteerd
Als de overheid investeren fiscaal
aantrekkelijker maakt kunnen
ondernemers weer uit de crisis groeien
Bij de precieze invulling is een
voorwaarde dat de maatregel
gemakkelijk, snel en flexibel is in te
zetten.

Bron: Rijksoverheid, Overheid Oostenrijk

Doelsegment:

mkb’ers met
productiviteitsgroei

Voorbeeldmaatregel Oostenrijk
Begin juli 2020 heeft Oostenrijk aangekondigd tot € 1
mld vrij te maken voor een COVID-19investeringspremie. Wanneer een bedrijf
investeringen doet, ontvangt het een bepaald
percentage terug als subsidie. Doel van de premie is
een stimulans te creëren voor bedrijfsinvesteringen om
de bestaande terughoudendheid bij bedrijven tegen
te gaan.

Details programma Oostenrijk
De premie (‘Investitionsprämiengesetz’) is
ingevoerd met onderstaande voorwaarden:
 De premie geldt voor materiële en immateriële
investeringen op Oostenrijks grondgebied
 De premie is tijdelijk, en wordt uitgekeerd voor
aanvragen tussen 1 september 2020 en 1
maart 2021
 In de basis bedraagt de premie 7% van nieuwe
investeringen. Voor investeringen op het gebied
van digitalisering, vergroening en
gezondheids- en levenswetenschappen is dit
14%
 Klimaatschadelijke investeringen, financiële
investeringen, grondaankopen en overnames
kunnen geen aanspraak maken op de premie

55

4

Tijdelijke investeringskorting voor
bedrijven (2/2)
Voor achterliggende aannames zie bijlage 1
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Fiscale
regelgeving

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

De overheid kan een tijdelijke, specifieke korting
introduceren voor waardevolle investeringen in de private
sector. Op deze manier krijgen mkb-bedrijven een
stimulans om juist in deze tijd te blijven investeren, wat de
Nederlandse economie ten goede komt:

1. Met de WBSO wordt reeds gebruikt gemaakt van een
systematiek waarmee bedrijven korting ontvangen via de
loonheffing. Dit voorstel sluit hierop aan. RVO is in staat
om deze regeling uit te voeren

Wanneer een bedrijf besluit te investeren, ontvangt
deze van de overheid een subsidie van 10-20% van
het investeringsbedrag



De voorwaarden om alleen in aanmerking te komen
voor de subsidie zijn strikt. Nader te bezien is in
hoeverre het mogelijk is de maatregel verder toe te
spitsen op doelsegment



De subsidie wordt verrekend via een korting op de
loonheffing van medewerkers. Op deze manier kan
gebruik worden gemaakt van bestaande systematiek
(WBSO) en wordt ook de werkgelegenheid
gestimuleerd door het verlagen van de kosten op
arbeid



De korting is geldig voor 2 jaar (n.t.b.), en is daarmee
een tijdelijke aanvulling op bestaande fiscale
investeringsregelingen



De korting is alleen geldig voor nieuwe investeringen,
niet voor reeds gedane investeringen



Gemiddeld

Impact

Bijdrage toegevoegde waarde

€2-2,5 mld.
per jaar

Beperkte kosten

€1,0-1,5 mld.
per jaar

Tijdige impact

Na een korte opstartperiode
kan de impact van de
maatregel binnen 6-12
maanden worden bereikt

Mate van
uitvoerbaarheid

Zeer uitvoerbaar, aangezien
de bestaande WBSOsystematiek wordt gebruikt en
de regeling kan worden
uitgevoerd door RVO

Draagvlak in de
samenleving

Het draagvlak bij zowel
politiek, burgers, bedrijven als
belangengroepen voor deze
maatregel is relatief hoog

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Besluit benodigd bij augustusbesluitvorming; maatregel kan
per 1 januari 2021 worden
gestart (0-6 maanden)

Vervolgstappen
1. Overleggen met RVO en Belastingdienst over uitvoering
van maatregel

Haalbaarheid

2. Vaststellen omvang en looptijd van korting
3. Prepareren WBSO-systematiek voor additionele korting

Bron: Fiche Rijksoverheid Baangerelateerde Investeringsafdrachtkorting, Experts

Laag

Impact en haalbaarheid

2. Het ministerie van EZK heeft een vergelijkbaar voorstel in
ontwikkeling, genaamd ‘ Baangerelateerde
Investeringsafdrachtkorting (BIK)’. Dit betreft een generiek
voorstel voor alle investeringen

Er wordt een limiet aan beschikbare financiering p.j.
gesteld in 2021 en 2022 (vergelijkbaar aan SDE+)

Relatief laag

mkb’ers met
productiviteitsgroei

Voorstel maatregel Nederland



Relatief hoog

56

5

Nationaal omscholingsprogramma
voor tekortberoepen
Voor achterliggende aannames zie pagina 48 -50
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Innoveren en
digitaliseren

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

‘Scholing voor de toekomst’ is een 2-jarig landelijk
omscholingsprogramma waarin honderdduizenden
Nederlanders worden omgeschoold naar beroepen waar
pre COVID-19 tekorten in waren (bijv. leerkrachten
basisonderwijs, wijkverpleegkundigen, programmeurs)1

1. Het programma bouwt voort op het huidige plan Regeling
Stimulering intersectorale Mobiliteit (STIM)

Alle werknemers in bedrijven en/of sectoren die hard
door COVID-19 worden geraakt kunnen via een
online test kijken welk beroep met tekorten het
beste bij hen past



Vervolgens worden deze mensen digitaal in
verbinding gebracht met arbeidsmarktcoaches en
online trainingen



De overheid organiseert en faciliteert opleidingen
van enkele weken waar werknemers worden
omgeschoold voor sectoren waar veel vraag is.





Gemiddeld

Relatief laag

Laag

mkb’ers met banen- en
productiviteitskrimp

Voorstel maatregel Nederland



Relatief hoog

Impact en haalbaarheid
Impact

2. Het programma moet worden opgezet in nauwe
samenwerking (en gedeelde financiele verantwoordelijkheid) met werkgevers en O&O-fondsen

Bijdrage toegevoegde waarde

€ 1,0-1,4 mld
per jaar

Beperkte kosten

€ 0,3-0,4 mld
per jaar

Tijdige impact

Aangezien de bootcamps
slechts enkele weken duren, is
de impact binnen 6-12
maanden te zien

Mate van
uitvoerbaarheid

Er is geen wijziging in wet-of
regelgeving nodig, maar het
programma is veelomvattend
en daarmee
uitvoeringstechnisch uitdagend

Draagvlak in de
samenleving

Er is veel draagvlak, met
uitzondering mogelijk van
vakbonden en/of werknemers
in de sectoren met tekorten

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Besluit benodigd bij augustusbesluitvorming, vervolgens kan
het omscholingsprogramma
binnen 6-12 maanden worden
ingevoerd

3. Scholing voor de toekomst is complementair aan overige
regelingen rondom scholing, zoals de SLIM-regeling en
NL Leert door

Vervolgstappen
1. Aanstellen task force Scholing voor de toekomst

Werknemers die geinteresseerd zijn in ‘kleinere’
sectoren ontvangen van de overheid een
studievoucher van € 3.000 (n.t.b.). Dit kunnen zij
inzetten om zich te laten omscholen naar een
beroep met tekorten

2. Identificeren sectoren met tekorten

Deelname aan het omscholingsprogramma kan als
voorwaarde worden gesteld voor het ontvangen
van uitkeringen (n.t.b.)

5. Aanbesteden online trainingen en bootcamps

3. Afspraken maken met werkgevers en sociale partners over
verantwoordelijkheden programma
4. Uitwerken details omscholingsprogramma

6. Ontwikkeling promotiecampagne en website

1 Het UWV benoemde in 2019 meerdere bekende tekortberoepen: metselaars, elektriciens, verspaners, calculators, programmeurs, verzorgenden,
wijkverpleegkundigen, koks, vrachtwagenchauffeurs en leerkrachten in het basisonderwijs
Bron: Fiches Rijksoverheid (STIM, Human capital), BMH ‘Ongekend talent’, UWV ‘Moeilijk vulbare vacatures 2019’, Experts

Haalbaarheid

57

6

Toekomstbestendige
arbeidsregelgeving
Voor achterliggende aannames zie pagina 48 -50
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Ondernemerschap &
Doelsegment:
management- praktijken

Relatief hoog

Gemiddeld

Aansluiting bestaande instrumenten

De arbeidsmarkt wordt hervormd om deze
toekomstbestendiger en beter voor zowel werkgevers
als werknemers te maken. Doel is om hierbij een nieuw
evenwicht te vinden: aantrekkelijk werkgeverschap,
waarborgen voor werkenden. interne wendbaarheid,
externe mobiliteit.

1. De maatregel sluit aan bij de adviezen van de commissie
Borstlap (2020) over het arbeidsmarktbeleid

Impact en haalbaarheid
Impact

Bijdrage toegevoegde waarde

€ 400-600
mln. per jaar

Beperkte kosten

€ 0-10 mln.
per jaar

2. Deze maatregel kan worden ingevoerd door bestaande
wet- en regelgeving te vernieuwen.

Hierbij valt te denken aan de regels voor:
Aannemen en ontslag



Aanpassingen arbeidsomvang



Transitievergoedingen



Loondoorbetaling bij ziekte



Ruimte voor individuele afspraken

Laag

Alle mkb’ers

Voorstel maatregel Nederland



Relatief laag

Tijdige impact

De maatregel kan op zijn
vroegst over 1-2 jaar effect
hebben op de arbeidsmarkt

Mate van
uitvoerbaarheid

De maatregel vereist
wetswijzigingen

Draagvlak in de
samenleving

Het draagvlak is relatief laag
(werknemers, vakbonden,
politiek)

Mogelijkheid tot
snelle invoering

De bestaande regelgeving kan
op zijn vroegst over 12-18
maanden worden gewijzigd

Vervolgstappen
1. Overleg met sociale partners over arbeidsmarkthervorming
2. Ontwerpen integraal pakket arbeidsmarkthervorming

Haalbaarheid

3. Voorbereiden benodigde wetswijzigingen

Bron: Eindrapport Commissie Borstlap, Agenda mkb Nederland, BMH ‘Ongekend talent’, Experts

58

7

Een persoonlijk ontwikkelbudget
Voor achterliggende aannames zie pagina 48 -50
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Human capital

Doelsegment:

Gemiddeld

Relatief laag

Laag

mkb’ers met banengroei

Voorstel maatregel Nederland

Aansluiting bestaande instrumenten

Er komt een persoonlijk ontwikkelbudget, afhankelijk
van het opleidingsniveau. Aanvragen kan zelf of via een
publieke intermediair (bijv. het loopbaan- en
scholingsloket). Nederlanders kunnen hier ook
scholingsadvies krijgen.

1. Het ontwikkelbudget bouwt voort op al bestaande
overheidsinstrumenten, zoals NL Leert Door en de STAPregeling, en is ook eerder (in licht andere vorm)
voorgesteld door de Commissie-Borstlap en MKBNederland.

Burgers worden, o.a. met toepassing van
gedragsinzichten, gewezen op het beschikbare budget
om eigenaarschap en regie te stimuleren.

2. Het budget wordt zo ontworpen dat het complementair is
aan overige regelingen rondom bijscholing, zoals de
SLIM-regeling, Leven lang ontwikkelen, MKB!dee en de
O&O-fondsen

De hoogte van het scholingsbudget wordt afhankelijk
van de behoeften van de maatschappij. Zo kunnen
laagopgeleiden en werknemers in sectoren met lage
productiviteit bijvoorbeeld een hoger scholingsbudget
ontvangen. Op die manier kan het persoonlijk
ontwikkelbudget doelgericht worden ingezet om juist die
mensen bij te scholen die dit het hardst nodig hebben

Relatief hoog

Impact en haalbaarheid
Impact

Bijdrage toegevoegde waarde

€1,4-1,7 mld.
per jaar

Beperkte kosten

€0,55-0,75
mld. per jaar

Tijdige impact

De regeling kan in 2022
operationeel zijn en de
beoogde impact
bewerkstelligen

Mate van
uitvoerbaarheid

De maatregel is goed
uitvoerbaar, aangezien deze
gebaseerd is op bestaande
regelingen

Draagvlak in de
samenleving

Er is breed draagvlak binnen
samenleving, politiek en
bedrijfsleven voor een
persoonlijk ontwikkelbudget

Mogelijkheid tot
snelle invoering

De onderliggende STAPregeling gaat in per 1 januari
2022; invoering duurt dus 1218 maanden

Vervolgstappen
1. Uitwerken verhouding tussen persoonlijk ontwikkelbudget
en overige regelingen

Haalbaarheid

2. Uitwerken financiële regels voor persoonlijk
ontwikkelbudget
3. Overleggen met vakbonden en werkgevers over hun
bijdrage

4. Inrichten loket voor ontwikkelbudget en starten
promotiecampagne

1. Rapport 5 van de BMH 2020, genaamd ' Ongekend Talent' bevat een voorstel over een Persoonlijk ontwikkelbudget voor iedereen (11)
Bron: Eindrapport Commissie Borstlap, BMH ‘Ongekend talent’, Experts

59

8

Transparantie, ontwikkeling en advies
voor ondernemers (1/2)

Voorlopig

Behoefte mkb:

Ondernemerschap &
Doelsegment:
management- praktijken

Behoefte ondernemers
Ondernemers kunnen hun bedrijf verder
verbeteren door van elkaar te leren.
Dit gebeurt reeds via diverse fora: MKBNederland, het KVK-ondernemersplein,
(sectorale) netwerken, lokale bijeenkomsten
en het internet.

Alle mkb’ers

Voorbeeldmaatregel VK
In April 2018 heeft de ‘Productivity Leadership Group’
– een denktank van executives gelieerd aan de Britse
overheid – het initiatief ‘How good is your business
really’ gelanceerd. Doel van dit initiatief is het (fors)
verhogen van de productiviteit van het Britse
bedrijfsleven

Het uitwisselen van kennis is echter
gefragmenteerd en meer gebaseerd op
ervaringen dan op het delen van bewezen
best practices. Daarnaast bereiken deze
inspanningen veel reguliere mkb’ers niet,
aangezien zij zich niet altijd realiseren
hoeveel zij kunnen verbeteren.

Bron: Nationaal ondernemersonderzoek 2016, ‘How good is your business really? Raising our ambitions for business performance’, Be the business

Details programma
Het initiatief wil productiviteitsgroei bereiken via
drie praktische stappen:
 Inzicht. Bedrijven moeten weten hoe ze
presteren t.o.v. andere bedrijven
 Leren van elkaar. Bedrijven moeten kunnen
zien en ervaren hoe goede bedrijven opereren
 Ondersteuning. Bedrijven moeten geholpen
worden om verbeteringen door te voeren
Om deze drie stappen te realiseren is de website
‘www.bethebusiness.com‘ opgezet. Op deze
website kunnen bedrijven o.a.:
 Inzicht krijgen in hun eigen productiviteit
 Zichzelf evalueren en benchmarken t.o.v.
andere bedrijven in hun sector
 Inspiratie opdoen uit artikelen en case studies
over best practices en goed presterende
bedrijven
 Zich oriënteren op en inschrijven voor ‘Be the
Business support programs’ waarbij
bedrijven individueel of in groepen gecoacht
worden
60

8

Transparantie, ontwikkeling en advies
voor ondernemers (2/2)
Voor achterliggende aannames zie bijlage 1
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Ondernemerschap &
managementpraktijken

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

De website ‘Mk Leert’ wordt een digitale
ontmoetingsplaats voor mkb-ondernemers waar zij
van elkaar kunnen leren:

1. Qredits is bezig met het ontwikkelen van de “Mkb-hulplijn”.
Het betreft een digitale tool om inzicht te geven in de
prestaties van mkb-ondernemers. Ook ontwikkelt Qredits
een digitale opleiding voor mkb’ers om hun bedrijfsmodel
te veranderen. Deze tools kunnen worden geïntegreerd in
Mkb Leert.









De overheid zal, in samenwerking met sectoren,
best practices verzamelen, en deze via de website
aan mkb-ondernemers ter beschikking stellen. Deze
best practices kunnen zowel corona- als nietcoronagerelateerd zijn
De website bevat daarnaast een dashboard
waarmee mkb’ers zichzelf kunnen vergelijken met
collega’s. Ook zijn er zelfhulptools en
inspirerende artikelen/video’s waarmee bedrijven
van elkaar kunnen leren. Mkb’ers krijgen een
concreet handelingsperspectief
Mkb’ers ontvangen via de website intensieve
digitale coaching en begeleiding. Waar nodig
komen er coaches ter plekke om de mkb’er te
helpen
Via een sociale omgeving binnen de website
kunnen mkb-ondernemers met elkaar in contact
komen voor specifieke hulpvragen
Het gebruik maken van deze website en
implementeren van best practices kunnen eventueel
worden gebruikt als randvoorwaarde om in
aanmerking te komen voor steunmaatregelen

Bron: Qredits, KvK, Rijksoverheid, Experts

Gemiddeld

Relatief laag

Laag

Alle mkb’ers

Voorstel maatregel Nederland



Relatief hoog

Impact en haalbaarheid
Impact

2. Zowel de KvK als sectororganisaties bieden op dit moment
gefragmenteerd online adviezen en best practices aan.
Ook dit kan worden geïntegreerd in Mkb Leert

Bijdrage toegevoegde waarde

€400-600
mln. per jaar

Beperkte kosten

€20-30 mln.
per jaar

Tijdige impact

Binnen 6-12 maanden kan de
website goed gevuld zijn en
gebruikt worden door het mkb

Mate van
uitvoerbaarheid

Er zijn geen wijzigingen in
regelgeving nodig, het initiatief
sluit aan op bestaande
infrastructuren en is eenvoudig
te implementeren

Draagvlak in de
samenleving

Het draagvlak is relatief laag
onder bedrijven, aangezien
veel mkb’ers zich niet
realiseren dat zij kunnen
profiteren van dit initiatief

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Besluit benodigd op korte
termijn; website kan binnen
een half jaar online zijn (0-6
maanden)

Vervolgstappen
1. Overleggen met KvK over eigenaarschap van Mkb Leert
2. Verzamelen en uitbreiden set best practices per sector

Haalbaarheid

3. Doorontwikkelen tools Qredits
4. Mkb
5. Ontwikkelen van ‘pijplijn’ aan content voor de website

61

9

Vergemakkelijken herstarten en
stoppen van een bedrijf
Voor achterliggende aannames zie bijlage 1
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Ondernemerschap &
managementpraktijken

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

Om het stoppen en herstarten van mkb-bedrijven te
vergemakkelijken is een pakket aan maatregelen
noodzakelijk: het Time-Out Arrangement (TOA).

1. De Wet Homologatie Onderhands Akkoord
(WHOA), waarmee de Faillissementswet wordt
aangepast, wordt behandeld door de Eerste
Kamer, en treedt naar verwachting dit najaar in
werking

Kernonderdeel van de TOA vormt de invoering van de Wet
Homologatie onderhands akkoord (WHOA), een wijziging van
de Faillissementswet, inhoudende dat een sanerings- of
liquidatie akkoord (betreffende schuldherstructurering), waarmee
niet alle schuldeisers instemmen, door de rechter verbindend
kan worden verklaard. Tezamen met flankerende instrumenten,
zoals tools, wordt het proces rondom de totstandbrenging van
sanerings- en liquidatieakkoorden vergemakkelijkt



Gekeken wordt naar verplichtingen rondom werknemers
(zoals de mogelijkheden om de transitievergoeding niet van
toepassing te laten zijn bij WHOA-akkoorden )



Gekeken wordt naar welke fiscale stimulansen de overheid kan
bieden of welke fiscale barrières kunnen worden beslecht, ter
bevordering van de totstandkoming van sanerings- of
liquidatieakkoorden



De Mkb-hulplijn (diagnosetool) wordt als voorliggende
voorziening ingezet, zodat voor ondernemers inzichtelijk wordt
hoe hun bedrijf ervoor staat en wat beschikbare coaching zal zijn
bij ombuigen bedrijfsmodel



In samenhang met het advies via de Mkb-hulplijn krijgen
bedrijven van KVK en OKB uitgebreid 1-op-1 advies en
coaching bij een dreigend faillissement



Er komt een kredietfonds om bedrijven die in de kern
levensvatbaar zijn leningen te verstrekken om de totstandkoming
van saneringsakkoorden te bevorderen

Bron: Fiche Rijksoverheid Time-out arrangement, WHOA, KvK, Experts

Gemiddeld

Relatief laag

Laag

mkb’ers met banen- en
productiviteitskrimp

Voorstel maatregel Nederland



Relatief hoog

Impact en haalbaarheid
Impact

2. Flankerend aan de WHOA is EZK bezig met het
ontwikkelen van een ‘Time-Out Arrangement’
(TOA). Hierin zitten al veel van de voorgestelde
maatregelen verwerkt. Het TOA kan worden
gebruikt als basis voor het hier gedane voorstel

Bijdrage toegevoegde waarde

€ 400-500
mln. per jaar

Beperkte kosten

€ 100-150
mln. per jaar

Tijdige impact

Het duurt 1-2 jaar voor zowel
de maatregelen uit de
augustusbesluitvorming als de
formatie volledige impact
bereiken

Mate van
uitvoerbaarheid

De maatregelen zijn
grotendeels te koppelen aan
bestaande regelgeving en
plannen

Draagvlak in de
samenleving

In principe veel draagvlak;
eventuele uitdagingen bij
uitwerking maatregelen m.b.t.
vakbonden en schuldeisers

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Deel maatregelen kan na
augustusbesluitvorming binnen
6-12 maanden worden
ingevoerd, enkele maatregelen
zijn voor bij de formatie

Vervolgstappen
1. Splitsing maken tussen onderdelen voor korte
termijn en middellange termijn.
2. Overleg met sociale partners, ministeries en
uitvoeringsinstanties over detaillering maatregelen

3. Uitwerken en invoeren maatregelen korte termijn

Haalbaarheid

4. Voorbereiding maatregelen middellange termijn

62

10 Opschaling digitaliseringsprogramma

mkb (1/2)
Voorlopig

Behoefte mkb:

Innoveren en
digitaliseren

Doelsegment:

mkb’ers met
productiviteitskrimp

Voorbeeldmaatregel Singapore

Behoefte ondernemers
Het mkb maakt momenteel beperkt
gebruik van data en digitalisering.
Mkb’ers zien dit echter wel als vereist
voor toekomstige groei. Bij deze
digitalisering – en om ervoor te zorgen
dat dit veilig gebeurt – hebben zij hulp
nodig.

In April 2017 heeft de Singaporese overheid het
programma ‘SME’s go digital’ opgezet om het mkb
te helpen digitaliseren. De Infocomm Media
Development Authority (IMDA) voert dit programma
uit. In 2017 kostte het programma $56 mln.
Per 24 juni 2020 hebben >20.000 mkb-bedrijven
digitale oplossingen van het programma
geïmplementeerd. Het programma is wegens success
meermaals uitgebreid

Digitalisering in het mkb
% mkb’ers die ‘ja’ antwoorden
Mijn bedrijf moet
digitaliseren om
te groeien
Ik weet niet
precies hoe
mijn bedrijf
kan digitaliseren

62%

Details programma
‘SME’s go digital’ bestaat uit diverse onderliggende
maatregelen, waaronder:
 Sector- & Startersplannen: Voor verschillende
sectoren en voor starters zijn er kant-en-klare
digitaliseringsplannen
 Oplossingenlijst: Online lijst met effectieve
digitaliseringsoplossingen in de markt.
Bedrijven die een van deze oplossingen
aanschaffen krijgen tot 70% subsidie
 Grow Digital: E-commerce platforms die je als
mkb’er kunt gebruiken om in het buitenland te
verkopen
 Digital resilience bonus: Bedrijven kunnen
aanspraak maken op een bonus van $ 10.000
mits zij bepaalde digitaliseringsmaatregelen
hebben doorgevoerd
 Adviesdiensten: Gratis advies op maat op het
gebied van digitalisering voor jouw bedrijf

49%

Bron: KVK-rapport ‘Digitalisering in het mkb’, Onderzoek mkb-financieringsplatform October,(jan 2020), Government of Singapore website

63

10 Opschaling digitaliseringsprogramma

mkb (2/2)
Voor achterliggende aannames zie pagina 48 -50
Hoog

Voorlopig

Behoefte mkb:

Innoveren en
digitaliseren

Doelsegment:

Aansluiting bestaande instrumenten

‘Digitaal mkb’ steunt ondernemers via advies en/of
subsidie met digitalisering:

1. Het ministerie van EZK is reeds bezig met het ontwikkelen
van een plan m.b.t. opschaling digitalisering mkb – deze
maatregel is hier input voor









Digitalisering wordt sectorspecifiek opgepakt:
ondernemers ontvangen sectorspecifieke
routekaarten met concrete acties om digitalisering
toe te passen

De overheid stimuleert de aanbodkant van
digitalisering middels hackathons en het financieel
stimuleren van samenwerking tussen mkb’ers
Via ‘digideals’ worden de provincies en ROM’s
betrokken bij digitalisering van het mkb – regionale
samenwerkingsverbanden dienen voorstellen in
voor digitalisering in de regio bij EZK

Relatief laag

Laag

Impact en haalbaarheid
Impact

2. Het programma kan voortbouwen op bestaande
instrumenten zoals de mkb-werkplaatsen, mkb-deals,
hackathons, ROM’s en de IPC

Ondernemers ontvangen conditionele subsidie om
door de overheid goedgekeurde
digitaliseringsproducten aan te schaffen, of wanneer
zij gezamenlijk experimenteren m.b.t. innovatie
Opschaling van de mkb-werkplaatsen richt zich
op het helpen van digitaal verder geavanceerde
bedrijven. De ROM’s kunnen hierin een centrale rol
spelen door inbreng van hun regionale
bedrijvennetwerk en expertise op ontwikkeling in de
mkb-werkplaatsen

Gemiddeld

mkb’ers met
productiviteitskrimp

Voorstel maatregel Nederland


Relatief hoog

Bijdrage toegevoegde waarde

€ 350-450
mln. per jaar

Beperkte kosten

€ 60-90 mln.
per jaar

Tijdige impact

De maatregel kan binnen 1-2
jaar de beoogde doelen
bewerkstelligen

Mate van
uitvoerbaarheid

De maatregel is uitvoerbaar en
er is geen wetswijziging nodig;
de maatregel vergt wel
capaciteit in de uitvoering

Draagvlak in de
samenleving

Het draagvlak is relatief hoog,
maar het is belangrijk de goede
bedrijven te bereiken

Mogelijkheid tot
snelle invoering

Besluit benodigd op korte
termijn; programma kan medio
2021 worden gestart (6-12
maanden)

Vervolgstappen
1. Uitwerken details digitaliseringsprogramma
2. Aanstellen actieteam (EZK met sociale partners) om best
practices voor digitalisering mkb te identificeren
3. Vrijspelen van financiering en detailleren voorwaarden
voor lening, gift en subsidie

Haalbaarheid

4. Ontwikkelen sectorspecifieke routekaarten en lijst met
digitaliseringsproducten
5. Opschalen mkb-werkplaatsen en andere bestaande
instrumenten tot effectief programma

Bron: KVK-rapport ‘Digitalisering in het mkb’, Fiches Rijksoverheid digitalisering, Experts

64

Inhoudsopgave

De huidige economische crisis is een mkb-crisis
Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen
1. Verdieping maatregelen
2. Verdieping mkb Hulplijn

3. Lijst gesprekspartners

65

D. Het executieprogramma is binnen 6 maanden op te tuigen

Verdieping Mkb-hulplijn (1/5):
Intuïtieve self-assessment vraagt mkb’er basisinformatie te geven

Mkb’er bezoekt mkb hulplijn
Op deze website staat:


Uitleg



Link naar de tool



Voordelen van de tool



Gebruikersreviews

Bron: bethebusiness.com

Mkb’er selecteert
(sub-) sector
Mkb’er selecteert in welke SBI-code hij/zij zich
bevindt, tot op het tweede digit.

Mkb’er vult basisinformatie in
Mkb’er beantwoordt vragen over:
Pre-COVID-19


Bruto marge 2016 en 2018

Bijvoorbeeld:



VTE in 2016 en 2018



Sector: G, Handel

Sinds COVID-19



Subsector: 47, Detailhandel (niet in auto’s)



Liquiditeit: Cash Buffer Days, Quick ratio



Solvabiliteit: huidig eigen vermogen en
balanstotaal

66

Verdieping mkb-hulplijn (2/5)
Segmentatie door vergelijking met andere bedrijven
Berekening

Bron

A

Banengroei 2016 - 20191

# VTE

Dun & Bradstreet

Productiviteitsen banengroei

CBS

C

Versnellen en
uitbreiden
Vernieuwen

Productiviteitsgroei 2016 –
20191

B

Voorbeeld van segmentatie
Groei

Datapunt

Werkzame
personen

Dimensie

Bruto marge

Groeien

# VTE

Liquiditeit
begin /
halverwege
COVID crisis

Cash Buffer Days:
Februari 2020 vs. Juli 2020
Juli 2019 vs. Juli 2020

liquide middelen
rentelasten + loonkosten +
overige kosten

Quick Ratio:
Februari 2020 vs. Juli 2020
Juli 2019 vs. Juli 2020

liquide middelen + kortlopende
vorderingen + handelsdebiteuren
kortlopende schulden +
handelscrediteuren

Huidige
solvabiliteit

Solvabiliteit, huidig

eigen vermogen
balanstotaal

Horeca, kleinbedrijf
7,101

7,119

31%

31%

2,764

5,767
25%

12%

Hervormen

Krimp

Productiviteits- Groei
ontwikelling

Liquiditeit

Eigen data mkb
(bankafschriften)

mkb

(evt. Belastingdienst)
Laag

Gemiddeld

Hoog

Solvabiliteit

Dun & Bradstreet (voor eind
2019)

mkb

Eigen data mkb
Laag

D

Impact COVID19 op sector

Structurele impact score
COVID-19 op sector

Verwachte impact op toegevoegde
waarde van sector in 2020 en 2021

CPB, Panteia, UWV,
Rabobank

Hoog
Zeer grote krimp
Grote krimp
Gemiddelde krimp
Geen / kleine krimp
Groei

mkb sector

Het mkb-bedrijf wordt in dimensie A – C vergeleken met andere mkb-bedrijven in dezelfde grootte en sector
In dimensie D worden sectoren met elkaar vergeleken
1. Wanneer data voor 2019 nog niet beschikbaar is, wordt data tot 2018 gebruikt
Bron: CPB: Een stresstest van het Nederlandse mkb, Juni 2020, UWV mei 2020, Rabobank sectorprognoses Juni 2020

67

D. Het executieprogramma is binnen 6 maanden op te tuigen

Verdieping mkb-hulplijn (3/5):
Productiviteits- en banengroei
bepaalt groeisegment
Stappenplan & resultaat

Voorbeeld

Stappen

Stappen

van data aan mkb’er
1 Opvragen
Self-assessment tool vraagt voor 2016 en 2018 drie datapunten: bruto

1

marge, totale salarisuitgaven en aantal voltijd werknemers (VTE)
met beschikbare data
2 Vergelijken
Verificatie van ingediende data is mogelijk met publiek beschikbare

2

informatie van Belastingdienst en/of KvK

3 Bepalen productiviteitsgroei en banengroei

Tool berekent productiviteitsgroei en banengroei tussen 2016 en 2018:
Productiviteit =

Bruto marge
# VTE

Banen = # VTE

3

Jaar
Bruto marge

2016
€ 909,000

2018
€ 965,000

Loonkosten

€ 329,000

€ 348,740

# VTE

56

58

Ingevuld mkb'er

Publieke data

Jaar

2016

2016

Bruto marge

€ 909,000

€ 910,000

Loonkosten

€ 329,000

€ 330,000

# VTE

56

56

Jaar

2016

2018

Groei

Productiviteit

€ 22,107

€ 22,547

2.0%

# VTE

56

58

3.6%

Tool controleert of data
overeenkomt (binnen marge)

Tool berekent productiviteitsen banengroei

Resultaat
Groeisegment

Groeipercentiel

Groei

Versnellen
&
uitbreiden

Productiviteitsgroei

73%

Voorgestelde maatregelen
Investeren in
innovatie en
groei

50%
Krimp
Groei
Productiviteit

Investeringsfonds
Scale-up faciliteit
Investeringskorting

Banengroei

Krimp

Banen

Resultaat
Mkb’er ziet zijn / haar werkgelegenheidsgroei en productiviteitsgroei tussen
2016 en 2018, uitleg over het groeisegment waarin het mkb-bedrijf zich
bevindt, en een vergelijking met peers en top-presteerders binnen de
(sub)-sector
Van selfassessment kan zelfsturend effect uitgaan, doordat ondernemer
inzicht krijgt in toepasselijkheid van maatregelen.

Mkb’er vult gevraagde data in

Ondernemende
arbeidsmarkt
Digitaliseringen productiviteitssprong

Nationaal
omscholingsprogramma
Behoeftes arbeidsmarkt
in aannamebeleid
Digitaliseringprogramma
Toegespitste best
practices

68

Verdieping mkb-hulplijn (4/5)
Op persoonlijke dashboard kan mkb’er alles vinden over beschikbare
maatregelen, best practices en verbeterprogramma’s
Mogelijke impact
en groei

Prestaties ten opzichte van
peers en top-presteerders

Beschikbare
overheidsmaatregelen

Best practices en use
cases binnen (sub-) sector

Programma’s voor
productiviteitsverbetering

De “size of the prize” wordt
bepaald door weer te geven tot
hoe ver de toegevoegde waarde
per jaar van het mkb-bedrijf kan
groeien als het net zo productief
wordt als het gemiddelde bedrijf
10 percentiel boven het mkb

Op alle vier de dimensies wordt het
mkb-bedrijf vergeleken met andere
bedrijven in dezelfde (sub-)sector
en grootte

Gebaseerd op ingevulde en
gevalideerde informatie ziet de
mkb’er voor welke maatregelen hij /
zij in aanmerking komt

Op basis van bestaand onderzoek
over best practices en use cases
vindt de mkb’er in het dashboard
toegespitst advies over hoe hij of
zij de productiviteit van het mkb
kan verbeteren

De mkb’er kan drie mini-surveys doen
om toegespitste
productiviteitsverbetering-programma’s
aaangeboden te krijgen, in de
categorieën, bijvoorbeeld:

Investeren in innovatie
en groei
Investeringsfonds
Scale-up faciliteit

Mogelijke impact en groei na
productiviteitstoename € ‘000
Illustratief
€1,200
+33%
€900

Percentiel t.o.v. mkb-bedrijven in
zelfde sector en grootte (%)
Illustratief

Productiviteitsgroei

73%

Investeringskorting

Ondernemende
arbeidsmarkt

Ondernemerschap en
managementpraktijken
 Managementgedrag
 Visie en waardes
 Stellen en cascaderen van
doelen
 Ambitie

Nationaal omscholingsprogramma

Human capital

Behoeftes arbeidsmarkt in
aannamebeleid

 Prestatie management
 Talentontwikkeling

Digitalisering- en
productiviteitssprong
Banengroei

50%

Digitaliseringprogramma
Toegespitste best practices

Huidig
bruto
marge

Mogelijk bruto
marge na
productiviteitstoename

Bron: bethebusiness.com, Ministerie van Economische Zaken

 Motivatie
Productinnovatie en
procesoptimalisatie
 Innovatie

 Digitalisering
 Verkoop optimalisatie
 Operationele efficiëntie
69

Verdieping mkb-hulplijn (5/5)
Mkb-hulplijn wordt ontwikkeld en kan begin 2021 operationeel zijn

Vandaag

Oktober

Januari ‘21

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Fase 4

Leggen van fundamenten
voor tool, o.a. IDIN log-in,
koppeling aan databronnen
van KvK, Dun & Bradstreet,
Experian

Uitwerken welke data
opgevraagd gaat worden

Doen van uitgebreide
tests doen met ~100
bedrijven en opschalen

Verzamelen van feedback
en continu verbeteren
van tool

Finetunen van tool, o.a.
zelflerend maken

70

Inhoudsopgave

De huidige economische crisis is een mkb-crisis
Het mkb is zeer divers: er zijn grote verschillen tussen bedrijven
Alleen met gerichte maatregelen kan het mkb weer verder
Een Herstel- en groeiplan mkb vraagt om snelle en
effectieve uitvoering
Bijlagen
1. Verdieping maatregelen
2. Verdieping mkb Hulplijn

3. Lijst gesprekspartners

71

Deze rapportage kwam mede tot stand dankzij de inzichten en
perspectieven van verschillende stakeholders en experts
NIET UITPUTTEND

In de aanloop naar dit advies is gesproken met:
 SER (Dagelijks Bestuur) / Denktank Coronacrisis
 CPB
 Ministerie van EZK
 MKB-Nederland
 VNO-NCW
 Ondernemend Nederland
 Nederlandse Vereniging van Banken
 Stichting MKB-Financering
 OECD
 Professor Justin Jansen, Rotterdam School of Management, EUR
 Professor Erik Stam, Universiteit Utrecht
 Qredits
 Betrokkenen bij Bredere Maatschappelijke Heroverwegingen (MinFin)

72