Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1861
Vragen van de leden Van den Berge (GroenLinks) en Van Nispen (SP) aan de
Minister voor Rechtsbescherming over onderwijs in het gevangeniswezen
(ingezonden 4 februari 2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 1 maart
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1781.
Vraag 1
Herinnert u zich uw uitspraken over onderwijs in het gevangeniswezen? Klopt
het dat u toen stelde dat er in de afgelopen jaren niet is bezuinigd op
onderwijs in detentie, dat in het dagprogramma onveranderd twee uur
standaard per week is ingeruimd voor onderwijs en dat daarmee aan
internationale en Europese normen en afspraken wordt voldaan?1
Antwoord 1
Ja. Sinds 2015 is hierop niet bezuinigd. De Raad van Europa heeft de
zogeheten European Prison Rules (EPR) opgesteld, met onder andere
aanbevelingen over onderwijs in detentie.2 Ook de VN heeft aanbevelingen
over detentie: de zogenaamde Mandela Rules, voorheen de Beijing Rules.
Nederland voldoet hieraan. Onderwijs valt in het dagprogramma onder het
aanbod «onderwijs/re-integratie/zingeving» (ORZ). Voor ORZ is in totaal 4 uur
(in het basisprogramma) per week beschikbaar.
Vraag 2
Bent u ook van mening dat onderwijs in detentie van groot belang is in het
kader van de resocialisatie van gedetineerden?
Antwoord 2
Ja.

1

Notaoverleg Gevangeniswezen en tbs van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
10 december 2020.
2
https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=09000016809ee581

ah-tk-20202021-1861
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe wordt detentieonderwijs momenteel vorm gegeven? Klopt het dat het
huidige niveau is teruggebracht tot basiseducatie en dat creatieve en
muzikale vorming zijn geschrapt? Zo ja, waarom? Klopt het dat het huidige
onderwijs zich hoofdzakelijk richt op arbeidstoeleiding?
Antwoord 3
Het onderzoeken van het onderwijs- en arbeidsverleden is een vast onderdeel
van de Inkomsten-, Screening- en Selectieprocedure. Met aanvullende tests
wordt gekeken wat een gedetineerde kan én wil: een gedetineerde komt
alleen in aanmerking voor onderwijs als hij voldoende gemotiveerd is.
Gedurende detentie wordt hier steeds naar gekeken. Het motiveren van
gedetineerden voor onderwijs- en re-integratieactiviteiten gebeurt in
gesprekken met de mentor en de casemanager. Afspraken over scholing
worden opgenomen in het detentie & re-integratieplan (D&R plan).
Elke gevangenis heeft hetzelfde onderwijsaanbod, met erkende diploma’s. Het
aanbod van onderwijs in de penitentiaire inrichtingen (PI) bestaat uit
basiseducatie (alfabetisering, taalonderwijs, rekenen en computervaardigheden), praktijkscholing (als onderdeel van arbeid) en zelfstudie. Daarnaast
kunnen gedetineerden ook vervolg- en vakopleidingen volgen, zoals hout- en
metaalbewerking, die onderdeel uitmaken van de penitentiaire arbeid. Sinds
2015 maken creatieve en muzikale vormgeving geen deel meer uit van het
onderwijsaanbod, omdat het niet tot de basiseducatie behoort.
Vraag 4
Klopt het dat gedetineerden in de praktijk moeten kiezen tussen onderwijs,
re-integratie en zingeving? Hoeveel gedetineerden kiezen uiteindelijk voor het
volgen van onderwijs, ten opzichte van de andere curriculumonderdelen
re-integratie of zingeving?
Antwoord 4
Nee, dat klopt niet. De besteding van de uren hangt af van de doelen die in
het D&R plan worden opgenomen. Er worden geen gegevens bijgehouden
over de keus hoeveel uur wordt besteed aan onderwijs, re-integratie of
zingeving.
Vraag 5
Klopt het dat in penitentiaire inrichtingen op dit moment geen onderwijs
wordt gegeven maar dat arbeid gewoon doordraait?
Antwoord 5
Nee, in alle PI’s is op dit moment aanbod van onderwijs, zoals toegelicht in
het antwoord op vraag 3.
Vraag 6
Kunt u voorzien in een overzicht van de penitentiaire inrichtingen die over
2020 erin zijn geslaagd om de twee uur onderwijs per week aan te bieden?
Klopt het dat veel penitentiaire inrichtingen kampen met een onderbezetting
aan onderwijzend personeel? Zo ja, kunt u aangeven welke penitentiaire
inrichtingen niet of onvoldoende gekwalificeerd onderwijspersoneel in dienst
hebben en welke gevolgen dat heeft voor het nakomen van de internationale
normen waarvan u zegt dat daaraan wordt voldaan?
Antwoord 6
Er worden geen gegevens bijgehouden over hoeveel uur wordt besteed aan
onderwijs, als onderdeel van de beschikbare 4 uur voor ORZ. Voor elke PI
worden financiële middelen ten behoeve van de inzet van onderwijzend
personeel en aanbod van onderwijs beschikbaar gesteld. Ik ken geen signalen
van inrichtingen zonder of met onvoldoende gekwalificeerd onderwijzend
personeel. Er wordt voldaan aan de internationale afspraken.
Vraag 7
Klopt het dat voor onderwijs twee uur per week is ingeruimd in het dagprogramma, terwijl voor arbeid in detentie 20 uur per week is ingeboekt? Zo ja,
wat vindt u van deze verhouding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 4 is in het dagprogramma 4 uur
per week opgenomen voor onderwijs, re-integratie en zingeving. Dit gebeurt
doorgaans in twee blokken van twee uur. Daarnaast bestaat de mogelijkheid
om, op verzoek van de gedetineerde en met instemming van het multidisciplinair overleg (MDO), een aantal uur arbeid te vervangen voor onderwijs.
Ik acht de verhouding van het aantal uren arbeid en onderwijs passend
binnen het basisprogramma.
Vraag 8
Deelt u de mening dat het valt te betwijfelen dat de Nederlandse onderwijspraktijk voldoet aan internationale normen? Zo ja, welke maatregelen neemt
u zich voor om ervoor te zorgen dat onderwijs in detentie serieus naar de
internationale maatstaven wordt vormgegeven? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Nee, ik deel de mening niet. Nederland heeft de aanbevelingen over
onderwijs in detentie uit de zogeheten European Prison Rules van de Raad
van Europa overgenomen en geïmplementeerd in artikel 48 en 49 van de
Penitentiaire Beginselenwet (Pwb). Het gaat onder meer om het zoveel
mogelijk aan laten sluiten van onderwijs op de persoonlijke behoeften van
gedetineerden, de aanwezigheid van bepaalde voorzieningen (zoals een plek
om te kunnen sporten en de beschikbaarheid van opleidingen specifiek
gericht op het aanpakken van taalachterstanden).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3