Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

28 385

Evaluatie Meststoffenwet

Nr. 111

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2008
Met deze brief informeer ik u, mede namens de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, over de stand van zaken
rond het beleid voor de zogenaamde kunstmestvervangers. Hiermee
voldoe ik aan het verzoek van de vaste Kamercommissie voor LNV van
15 mei 2008 (kenmerk 08-LNV-B-61). In deze brief geef ik ook aan wat de
stand van zaken is rond de uitwerking van de motie-Van der Vlies c.s.
(Kamerstukken II, 2007–2008, 28 385, nr. 99).
Europees en nationaal kader
Wat verstaan moet worden onder kunstmest en dierlijke mest is vastgelegd in Europese regelgeving. Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van
12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging
door nitraten uit agrarische bronnen (Nitraatrichtlijn) merkt alle excrementen van vee alsook producten daarvan aan als dierlijke mest. Tegelijkertijd definieert de Nitraatrichtlijn kunstmest als elke met een industrieel
proces vervaardigde meststof. Voor stikstof uit dierlijke mest is in de
Nitraatrichtlijn een gebruiksnorm vastgesteld van maximaal 170 kg/ha.
Derogatie hierop is mogelijk, zoals ook voor Nederland geldt tot 2010.
Verordening (EG) nr. 2003/2003 van het Europees Parlement en de Raad
van 13 oktober 2003 inzake meststoffen (Verordening 2003/2003) bepaalt
onder welke voorwaarden kunstmest, ofwel anorganische mest, als
EG-meststof mag worden verhandeld.
De Europese regels worden in Nederland geïmplementeerd in het stelsel
van de Meststoffenwet. Nationaal zijn er ook regels gesteld voor het
verhandelen van andere meststoffen dan EG-meststoffen, zoals overige
anorganische meststoffen.

KST119795
0708tkkst28385-111
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 385, nr. 111

1

Visie
De verhouding tussen de toekomstige gebruiksnormen voor fosfaat en
stikstof wijkt steeds meer af van de vaste verhouding van stikstof en
fosfaat in dierlijke mest. Daarom verwacht ik dat het gebruik van onbehandelde dierlijke mest zal afnemen. Mestverwerkingstechnieken ontkoppelen
die vaste verhouding zodat de mineralen uit dierlijke mest beter benut
kunnen worden.
Dat heeft naar verwachting positieve milieueffecten; betere benutting van
dierlijke mest impliceert immers dat er minder verliezen van stikstof en
fosfaat naar het milieu optreden en er ook minder winning en productie
van fosfaat- en stikstofkunstmest nodig is. In het geval van producten uit
verwerkte dierlijke mest die de werking van kunstmest benaderen of zelfs
evenaren kan dit leiden tot de vervanging van kunstmest. Daarmee kan
een bijdrage worden geleverd aan energiebesparing en tegengaan van
klimaatverandering.
Ik wil graag bezien of het gebruik van hoogwaardige meststoffen uit dierlijke mest met een vergelijkbare werking als kunstmest in de toekomst
mogelijk en verantwoord is bovenop de gebruiksnorm voor dierlijke mest.
Om te onderzoeken wat de sterkten en zwakten in de praktijk zijn van dit
soort meststoffen, wil ik, zoals ik eerder al heb aangegeven, meewerken
aan een aantal pilotprojecten.
Stand van zaken pilotprojecten
In mijn brief van 3 december 2007 (Kamerstuk 28 385, nr. 93) over de
uitkomsten van de evaluatie van de Meststoffenwet 2007 heb ik aangegeven dat zowel drijfmest als digestaat, verwerkt met behulp van een
combinatie van bepaalde technieken (ultrafiltratie of gelijkwaardige industriële technieken, altijd in combinatie met omgekeerde osmose) een
product (mineralenconcentraat) oplevert dat perspectief heeft om te
worden aangemerkt als EG-meststof.
Verschillende initiatiefnemers die een dergelijk mineralenconcentraat
produceren of willen gaan produceren, hebben gevraagd om mee te
kunnen doen aan een pilot. In deze pilot moet, in lijn met de motie-Van
der Vlies, ruimte worden geboden voor grootschalige toepassing van het
desbetreffende product, ook boven de gebruiksnorm voor dierlijke mest.
Mogelijk maken van de pilotprojecten dient verschillende doelen:
bijdragen aan de opbouw van een technisch dossier om het mineralenconcentraat als nieuw type meststof aan bijlage I van Verordening 2003/
2003 te laten toevoegen; het bedrijfsleven de gelegenheid geven om in de
praktijk na te gaan of er een afzetmarkt is voor genoemd stikstofconcentraat voor zowel grasland als akkerbouw- en enkele tuinbouwgewassen; bezien of dit product in de praktijksituatie inderdaad milieuverantwoord kan worden toegepast; en bezien of dit product vanuit
landbouwkundig oogpunt een met kunstmest vergelijkbare werking heeft.
Aan de pilots worden een aantal voorwaarden verbonden om deze doelen
verantwoord te kunnen bereiken.
Hoewel het mineralenconcentraat een met een industrieel proces vervaardigde meststof is en derhalve onder de definitie van «kunstmest» uit de
Nitraatrichtlijn valt, is het tevens een product van dierlijke mest waardoor
het naar de letter van de Nitraatrichtlijn als dierlijke mest kan worden
beschouwd. Zonder meer toepassen van het mineralenconcentraat boven
de gebruiksnorm voor dierlijke mest kan derhalve strijdigheid opleveren
met de Nitraatrichtlijn. Om die reden zijn de Diensten van de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 385, nr. 111

2

Commissie geïnformeerd over het voornemen om een aantal grootschalige pilotprojecten uit te voeren.
Om zich beter te informeren over de voorgenomen pilotprojecten zijn
medewerkers van de Commissie onlangs op bezoek geweest bij twee van
de initiatieven. De medewerkers van de Europese Commissie bleken zeer
geïnteresseerd in de getoonde initiatieven.
Zonder vooruit te lopen op het definitieve oordeel van de Commissie
hebben zij een groot aantal vragen over zowel de productieprocessen en
producten die geproduceerd worden in de initiatieven, als ook over de
omvang van de gevraagde experimenteerruimte. De medewerkers van de
Commissie zijn van mening dat voor het onderzoeken van de landbouwkundige werking en de milieueffecten van het betreffende mineralenconcentraat een relatief klein areaal volstaat. Samen met de initiatiefnemers hoop ik de vragen van de Europese Commissie spoedig te kunnen
beantwoorden, om zo eventuele bezwaren binnen enkele maanden weg te
nemen, zodat de pilotprojecten het bemestingsjaar 2009 ten volle kunnen
benutten. Dit sluit ook aan bij de intenties en acties in het convenant
«Schoon en Zuinig» voor de landbouw.
Mestverwerking algemeen
Sinds januari 2008 zijn mijn medewerkers in overleg met de agrarische
belangenorganisaties over de te volgen koers op het gebied van mestverwerking. Dit overleg moet leiden tot een uitgewerkt stappenplan
waarin de landbouwsector aangeeft welke acties rond mestbe- en mestverwerking ondernomen gaan worden en waarin ik aangeef op welke
wijze de overheid dat wil ondersteunen. Die ondersteuning door de overheid zal aansluiten bij en passen binnen de hiervoor geschetste Europees
juridische kaders, het sectorplan «Schoon en Zuinig» en de invulling van
het Vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn en het derogatieverzoek voor
de Nitraatrichtlijn.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 385, nr. 111

3