Herziening Wet op de Lijkbezorging
aan

De leden van de commissie voor Binnenlandse Zaken

van

Dhr. E. (Edzo) Doeve, algemeen directeur coöperatie DELA

onderwerp
datum

Position paper DELA Wet op de Lijkbezorging
3 april 2019
Dela is voorstander van modernisering van de Wet op de lijkbezorging (Wlb). Met veel
waardering voor zowel het initiatief van D66 als de inzet van minister Ollongren, vragen we
aandacht voor een aantal zaken die belangrijk zijn om mee te nemen in de vernieuwing van
de wet.
In deze position paper vraagt DELA aandacht voor:
✓

Zorg dat na overlijden de schouwarts binnen 4 uur de overledene gezien heeft.

✓

Verruim de tijd voor nabestaanden om hun overleden dierbare uit het ziekenhuis te
halen.

✓

Bescherm de consument beter tegen slechte dienstverlening.

✓

Houdt het verbod om as in crematoria of uitvaartcentra te vermengen in stand.

✓

Sta toe dat de as door nabestaanden eerder kan worden meegenomen. Maar
voorkom haastwerk.

✓

Maak uitzonderingen voor het samen begraven of cremeren.

✓

Verleng de termijn waarbinnen de uitvaart moet plaatsvinden, niet. Blijf bij de zes
werkdagen.

✓

Maak nieuwe uitvaartmanieren mogelijk.

✓

Verduidelijk de definitie van “biologisch afbreekbare” kist.

Achtergrond
DELA is een coöperatie met vier miljoen verzekerden. Verreweg het grootste deel van onze
verzekerden heeft een uitvaartverzekering in diensten, het DELA UitvaartPlan. Dat betekent dat
wij vroeg of laat hun uitvaart verzorgen. Dat doen we samen met hun nabestaanden. Vaak aan
de hand van de wensen die de overledene bij leven met ons heeft besproken. In 2018
verzorgden wij ruim 33.000 uitvaarten. Deze zijn zowel voor DELA-verzekerden als nietverzekerden.
DELA vraagt aandacht voor:
✓

Zorg dat na overlijden de schouwarts binnen 4 uur de overledene gezien heeft.
Na elk overlijden is zorgvuldig onderzoek naar de aard en wijze van overlijden wettelijk
verplicht. Er moet worden vastgesteld of er sprake is van een natuurlijke
doodsoorzaak. Dit onderzoek gebeurt door een schouwarts. In verzorgingstehuizen
wordt veelal in de ochtend geschouwd. Dat betekent dat nabestaanden soms bijna een

datum
onderwerp
pagina

3 april 2019
Position paper DELA Wet op de Lijkbezorging
2
dag moeten wachten tot dat hun overledene gekoeld, overgebracht en verzorgd kan
worden. Voor nabestaanden is dit heel vervelend.
✓

Verruim de tijd voor nabestaanden om hun overleden dierbare uit het ziekenhuis te
halen.
Iemand die in een ziekenhuis overlijdt moet binnen drie uur worden opgehaald.
Wanneer nabestaanden dit niet doen worden zij geconfronteerd met extra kosten. De
ziekenhuizen zouden nabestaanden meer tijd moeten geven. Vooral wanneer een
overlijden onverwachts komt, is drie uur te kort voor nabestaanden om te bepalen
waar de overledene naar toe kan en de overbrenging te regelen.

✓

Bescherm de consument beter tegen slechte dienstverlening.
Er is een keurmerk dat breed wordt gedragen maar zeker niet de hele markt bereikt.
Het zorgt echter wel voor een benchmark. Het streven zou moeten zijn dat alle
uitvaartondernemingen zich verplichten om hun werkwijze regelmatig te laten
auditeren. Om dat te bereiken zou de reikwijdte van het huidige Keurmerk Uitvaartzorg
kunnen worden uitgebreid naar:
(1) alle organisaties die betrokken zijn bij uitvaarten, denk hierbij aan
vervoerders (overbrengingen, staatsie etc.), bedrijven die as verstrooien,
grafsteenleveranciers, grafdelvers, beheerders van mortuaria van
ziekenhuizen, etc.
(2) organisaties die zich (ook) richten op de bestemming van de overledene
(cremeren, begraven en de alternatieven die in de toekomst mogelijk worden).
Een dergelijk, qua werkingssfeer, uitgebreid keurmerk zou kunnen worden bestuurd
door brancheverenigingen die daartoe samenwerken in een koepelorganisatie.
DELA vindt dat het daarnaast goed zou zijn voor de bescherming van de consument,
dat er een klachtenprocedure komt voor de gehele branche, georganiseerd en
gefinancierd door de branche, maar waarbij de leden van de geschillencommissie
benoemd worden door de Kroon.

✓

Houdt het verbod om as in crematoria of uitvaartcentra te vermengen in stand.
Het is belangrijk dat het verbod om as te vermengen in het crematorium (met of
zonder toestemming van nabestaanden) blijft gelden. Net als de minister vindt DELA
dat het goed zou zijn om een regel op te nemen die bepaald dat na het afhalen ervan
nabestaanden, wanneer zij dat wensen, as van verschillende overleden dierbaren bij
elkaar mogen voegen.

datum
onderwerp
pagina

3 april 2019
Position paper DELA Wet op de Lijkbezorging
3
✓

Sta toe dat de as door nabestaanden eerder kan worden meegenomen. Maar voorkom
haastwerk.
Direct as meenemen na een crematie leidt (onbedoeld) tot haastwerk. Na de crematie
worden de resten uit de oven gehaald en deze moeten afkoelen, vervolgens gaan ze in
de cremulator en daarna in de asbus. DELA is blij dat de minister oog heeft voor de
zorgvuldigheid waarmee dit moet gebeuren. Voor DELA is as ophalen na een dag wel
goed mogelijk. Dit leidt er niet toe dat de zorgvuldigheid in het geding komt.
In de praktijk ziet DELA dat bij een geschil over de as-bestemming de huidige periode
voor ruimte zorgt. Het resultaat daarvan is dat nabestaanden er samen alsnog
uitkomen. Het is goed om te zien dat de minister dit aspect ook aanstipt. DELA vindt
het belangrijk om de nabestaanden duidelijk te laten weten dat er meerdere opties
zijn. Na een dag, maar ook na verloop van tijd.

✓

Maak uitzonderingen voor het samen begraven of cremeren
Het is jammer dat de minister in haar brief vasthoudt aan het basisbeginsel dat
gelijktijdig cremeren of begraven in één kist niet mag. DELA begrijpt dat dit belangrijk
is om te voorkomen dat misdaden verbloemd worden. Toch wil DELA graag dat het in
uitzonderlijke gevallen mogelijk wordt om aan de wens van nabestaanden om ‘samen
te begraven of cremeren’ te voldoen.
Als het over samen begraven of cremeren gaat dan wordt vaak gedacht aan
tweelingen. DELA ziet dat het in de praktijk ook om drielingen of nog meer kinderen
kan gaan. Daarom stelt zij voor om het over ‘meerlingen’ te hebben.
DELA vraagt ook aandacht voor de gevallen waarin een moeder (vader/ouder) en kind
(al dan niet jonger dan een zwangerschapsduur van 24 weken), gelijktijdig of kort na
elkaar, door een ongeval of geboorte komen te overlijden. In sommige van deze
gevallen wensen nabestaanden dat zij samen begraven of gecremeerd worden.
DELA merkt op dat de huidige Wlb niet in alle gevallen van toepassing is, als gevolg
waarvan het samen begraven of cremeren volgens DELA soms wél is toegestaan. Het
verdient echter aanbeveling dat de wetgever hier richting de branche geen misverstand
over laat bestaan. DELA ziet dat er in de branche over dit onderwerp geen sprake is
van eenduidigheid. Zie bijlage 1.

✓

Verleng de termijn waarbinnen de uitvaart moet plaatsvinden, niet. Blijf bij de zes
werkdagen.
DELA is geen voorstander van het verlengen van de termijn van zes werkdagen
waarbinnen de uitvaart moet plaatsvinden. Het betekent dat uitvaarten voor

datum
onderwerp
pagina

3 april 2019
Position paper DELA Wet op de Lijkbezorging
4
consumenten duurder worden omdat overledenen langer in rouwcentra of mortuaria
verblijven. Bij thuisopbaringen zal er in de meeste gevallen langer koelapparatuur
nodig zijn. Ook uit het oogpunt van hygiëne is een kanttekening te plaatsen. In de
praktijk kunnen uitvaarten rond feestdagen voor grote problemen zorgen. Stel dat de
termijn wordt verlengd naar acht werkdagen. De uitvaart van iemand die op 22
december 2018 zou zijn overleden is dan uiterlijk 7 januari 2019 (16 dagen later). Een
lichaam is zo lang niet goed te houden. Als er nu een goede reden is om langer dan de
zes werkdagen te wachten, kan er uitstel worden aangevraagd. De minister wil dit
eenvoudiger maken. In de praktijk ziet DELA dat uitstel onder de huidige regelgeving
vrijwel altijd wordt toegestaan.
✓

Maak nieuwe uitvaartmanieren mogelijk.
DELA is het eens met de minister dat het van belang is om een zorgvuldig
beoordelingsproces te hanteren om te toetsen of de techniek toelaatbaar is. Hierin
moet ook worden meegenomen de aspecten van milieuveiligheid en
arbeidsomstandigheden. Voor DELA weegt duurzaamheid heel zwaar. Zowel begraven
als cremeren is een belasting voor het milieu. Uitzondering is cremeren in een
elektrische oven. DELA plaatste begin 2019 een elektrische crematieoven in haar
crematorium in Geleen. Door ook de elektra op duurzame wijze te verkrijgen maakt de
coöperatie een grote stap in het behalen van de duurzaamheidsdoelstelling van DELA
(in 2030 zijn alle uitvaarten klimaatneutraal).
DELA verwacht dat er op korte termijn behalve resomeren, ook andere vormen van
lijkbezorging klaar zijn om getoetst te worden. DELA is blij met de stap van de minister
om de Gezondheidsraad te laten adviseren.
De TU/e en DELA werken aan een toetsingskader waarin wordt vastgelegd hoe de
impact van een nieuwe technologie op mens en milieu op uniforme wijze gemeten kan
worden. Dit zogenaamde ‘lifecycle’ assessment is kort na de zomer 2019 klaar en DELA
deelt de uitkomst graag met de Gezondheidsraad en de minister.

✓

Verduidelijk de definitie van “biologisch afbreekbare” kist
DELA wil graag verduidelijking van de definitie “biologisch afbreekbare” kist. Het is
jammer dat de minister dit niet wil omdat het tegen de uitgangspunten ‘eenvoudiger
en meer ruimte voor de uitvoeringspraktijken’ in gaat. DELA wil graag het milieu
zwaarder laten wegen. Om die reden vraagt zij ook regels voor wat er in de kist wordt
mee begraven aan spullen en materialen die niet duurzaam of gevaarlijk (kans op
ontploffing oven) zijn.

datum
onderwerp
pagina

3 april 2019
Position paper DELA Wet op de Lijkbezorging
5
Bijlage 1 Samen begraven of cremeren
Uitleg standpunt en huidige werkwijze DELA wanneer samen begraven of cremeren wél
is toegestaan on de huidig Wlb.
De Wlb en het Besluit op de lijkbezorging (Blb) is niet van toepassing in de volgende
situaties (artikel 2 lid 2 Wlb):
•

Levenloos geboren kindjes na een zwangerschapsduur < 24 weken

•

Kindjes geboren bij een zwangerschapsduur < 24 weken, die binnen 24 uur na
de geboorte zijn overleden

Dit wil zeggen dat nabestaanden niet verplicht zijn het kindje een wettelijk verplicht
gestelde vorm van lijkbezorging te geven;
•

Als er gekozen wordt voor begraven of cremeren, dan is een verlof tot
begraving/crematie niet verplicht;

•

Een verzoek tot ontheffing aan de Officier van Justitie is niet noodzakelijk;

•

Een verklaring van een behandelend arts is wel verplicht, waaruit ons blijkt dat
de uitsluitingsgrond van artikel 2 lid 2 Wlb van toepassing is (artikel 11a Wlb);

•

Op verzoek van de opdrachtgever mag de as eerder dan een maand worden
meegegeven. De wet is immers niet van toepassing, dus de bewaartermijn
geldt niet;

•

Er mogen meerdere kindjes die voldoen aan artikel 2 lid 2 Wlb (< 24 weken)
samen worden begraven of gecremeerd. Van asvermenging ex artikel 9 Blb is
geen sprake.

•
Vragen
Mocht u naar aanleiding van deze position paper vragen hebben, dan kunt u contact opnemen
met: Ria Luichies / e-mail: rluichies@dela.org / tel: (06) 303 064 23