Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 497

Passend onderwijs

Nr. 450

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2023
Hierbij informeer ik uw Kamer over het onderzoek «Het recht op onderwijs
voor dove en slechthorende leerlingen» van het College voor de Rechten
van de Mens (hierna: het College). Het rapport hiervan is op 28 september
2022 gepubliceerd, en bied ik hierbij ook aan uw Kamer aan.
Dit rapport is door het College aangeboden aan het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport vanwege de coördinerende rol van dit
ministerie op de uitvoering van het VN-verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap (hierna VN-verdrag Handicap). De aanbevelingen betreffen echter vooral het onderwijs, en daarom geef ik u hierbij
een reactie, mede namens de Minister van Langdurige Zorg en Sport.
In deze brief beschrijf ik eerst kort de kern van het rapport van het College.
Daarna geef ik mijn reactie. Daarbij schets ik wat er al gebeurt in
aansluiting op de aanbevelingen en wat wij nog extra gaan doen.
Rapport Het recht op onderwijs voor dove en slechthorende
leerlingen
Het onderzoek van het College richt zich op dove en slechthorende
leerlingen (hierna: dsh-leerlingen), al dan niet met cochleair implantaten.
Een cochleair implantaat is een apparaat dat aan dove kinderen de
mogelijkheid biedt weer iets te horen. Hierbij stond de volgende hoofdvraag centraal: «Welke knelpunten en oplossingen voor het volledig
uitoefenen van hun recht op onderwijs zien dove en slechthorende
leerlingen (en hun ouders, vertegenwoordigende instanties, begeleiders,
leerkrachten en schoolbesturen)». De knelpunten en oplossingsrichtingen
zijn aan de hand van drie dimensies in kaart gebracht: de cognitieve
ontwikkeling, de sociaal-emotionele ontwikkeling en participatie.
Uit het onderzoek blijkt dat dsh-leerlingen op alle drie de dimensies veel
knelpunten ervaren bij volgen van onderwijs. Over het algemeen kost het

kst-31497-450
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

1

dsh-leerlingen veel inspanning om een passende onderwijsplek te vinden.
Ze volgen onderwijs onder hun niveau of krijgen te weinig ondersteuning.
Dit leidt tot veel schoolwisselingen. Veel leerlingen worden bovendien
direct geweigerd door reguliere scholen, zonder onderzoek naar redelijke
aanpassingen. De keuzevrijheid om te bepalen naar welke school de
dsh-leerling gaat wordt hierdoor beperkt. Andere knelpunten die
genoemd werden zijn eenzaamheid, vermoeidheid en onbegrip van
leraren en medeleerlingen. Veel van dsh-leerlingen uiten tenslotte de
wens erbij te willen horen of niet anders te zijn dan andere leerlingen.
In het rapport zijn oplossingen voor de knelpunten opgenomen. Deze
oplossingen zijn afkomstig van de dsh-leerlingen (en hun ouders) en zijn
volgens het College direct toepasbaar door docenten en scholen. De
oplossingen dragen eraan bij dat de omgeving van de dsh-leerling meer
meebeweegt, dat onderwijsdeelname voor hen minder vermoeiend is, en
dat zij zich (meer) geaccepteerd en begrepen voelen. Buiten deze groep
dsh-leerlingen hebben ook leerlingen uit andere doelgroepen baat bij de
oplossingen. Het College constateert dat alle oplossingen die door de
leerlingen en hun ouders aangedragen zijn, gericht zijn op het verbeteren
van de mogelijkheden van deze leerlingen om zich cognitief te ontwikkelen. De knelpunten in de sociale ontwikkeling blijken moeilijker op te
lossen.
Het College doet in het rapport aanbevelingen op de volgende punten:
1. Bescherming van de rechten van dove en slechthorende leerlingen
2. Verbetering van het regulier onderwijs voor dsh-leerlingen
3. Opleiden van deskundige professionals
4. De overstap van dsh-leerlingen uit speciaal onderwijs makkelijker
maken
5. Verbetering van kansen voor sociale ontwikkeling voor dsh-leerlingen
op school
Reactie op het rapport en de aanbevelingen
Het rapport illustreert de positie van dsh-leerlingen in het regulier en
speciaal onderwijs. Het rapport laat in algemene zin zien dat het voor
dsh-leerlingen moeilijk is om zich te kunnen ontwikkelen op een manier
en niveau dat bij hen past. Dsh-leerlingen in het regulier onderwijs
ervaren met name knelpunten om goed deel te kunnen nemen aan lessen
en op sociaal vlak. Leerlingen in het speciaal onderwijs ervaren meer
diverse knelpunten. Ik ben met het College eens dat de positie van
dsh-leerlingen binnen het funderend onderwijs moet verbeteren. Want
elke leerling heeft het recht om zich te ontwikkelen.
Ik geef hieronder per aanbeveling een reactie, waarbij ik beschrijf hoe ik
de benodigde verbeteringen wil doorvoeren.
Aanbeveling 1: Bescherming van de rechten van dove en slechthorende leerlingen
Het College doet de aanbeveling dat de overheid, beter dan nu het geval
is, waarborgt dat de huidige discriminatie van dsh-leerlingen wordt
aangepakt. Ook is het belangrijk het bewustzijn bij ouders en leerlingen te
vergroten dat discriminatie op grond van een handicap verboden is en dat
hier juridische stappen tegen te ondernemen zijn.
Reactie op de aanbeveling
Ik onderschrijf de oproep van het College om discriminatie van
dsh-leerlingen aan te pakken. Ik zou dit graag breder trekken dan alleen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

2

dsh-leerlingen. Geen enkele leerling mag namelijk op basis van een
handicap gediscrimineerd worden. In dit kader is een aantal belangrijke
ontwikkelingen te melden. Zo zijn met ingang van 17 februari 2023
«handicap» en «seksuele gerichtheid», nieuw toegevoegd aan de
non-discriminatiegronden in artikel 1 van de Grondwet. Dit maakt het
makkelijker om de discriminatie, wanneer deze plaatsvindt, aan te pakken.
Bovendien werkt het kabinet conform het Coalitieakkoord (bijlage bij
Kamerstuk 35 788, nr. 77) aan de uitwerking van inclusief onderwijs. Over
inclusief onderwijs heb ik uw Kamer recent geïnformeerd en heb ik u de
contouren van een werkagenda toegestuurd1. Daarbij is het uitgangspunt
dat kinderen en jongeren met en zonder beperking zoveel mogelijk samen
naar school gaan en onderwijs volgen. Dit zal daarmee duidelijk bijdragen
aan de onderlinge acceptatie onder jongeren en daarmee breder binnen
de samenleving.
De verdere ontwikkeling van inclusief onderwijs draagt bij aan de
uitvoering van het VN-verdrag Handicap en het Internationaal Verdrag
inzake de Rechten van het Kind (hierna: Kinderrechtenverdrag). Uit artikel
24 van het VN-verdrag Handicap volgt onder andere dat discriminatie op
grond van handicap in alle facetten van het onderwijs verboden is. Tevens
moeten op het individu toegespitste aanpassingen worden gedaan als de
jongere dat nodig heeft. Reguliere scholen hebben zorgplicht. Dat
betekent dat zij de leerling onderwijs moeten bieden die bij hem of haar
past en dat de leerling extra hulp moet krijgen als dat nodig is. Als een
school niet in staat is de juiste ondersteuning te bieden moeten zij een
passende plek op een andere school zoeken. De scholen en ambulante
diensten voor dove, slechthorende leerlingen en/of leerlingen met een
taal-spraakontwikkelingsstoornis (hierna: cluster 2) hebben een ondersteuningsplicht. Zij zijn verantwoordelijk voor het leveren van expertise
aan cluster 2 leerlingen die meer ondersteuning nodig hebben dan het
regulier onderwijs kan bieden.
Scholen hebben bovendien een onderzoeksplicht, wat inhoudt dat zij niet
zonder meer leerlingen mogen weigeren, maar moeten onderzoeken
welke mogelijkheden er zijn om doeltreffende aanpassingen te verrichten.
Een mogelijke aanpassing kan bijvoorbeeld de inzet van een tolk zijn.
Reguliere scholen zijn soms terughoudend in het plaatsen van een
dsh-leerling die behoefte heeft aan een tolk. Deze scholen zijn vaak
beducht voor de impact van de tolk op de groepsdynamiek. Na
gewenning blijkt de inzet van een tolk op school vaak geen probleem
meer te zijn. Ik moedig scholen dan ook aan open te staan voor de inzet
van een tolk in de schoolsituatie.
Ook moeten scholen beschrijven welke voorzieningen zijn getroffen voor
leerlingen die extra ondersteuning behoeven en hierover in gesprek gaan
met ouders en leerlingen. Scholen hebben de plicht ouders te informeren
over de rechten en plichten en waar ze terecht kunnen als ze het niet eens
zijn met een beslissing van de school of een klacht hebben over de school.
Mochten de leerling en diens ouders er ondanks alles niet goed uitkomen
met de school dan kunnen zij een onderwijsconsulent inschakelen of hun
geschil voorleggen aan de landelijke Geschillencommissie Passend
Onderwijs (GPO).
Ik onderschrijf de oproep van het College dat het ook van belang is het
bewustzijn van leerlingen en ouders op dit vlak te vergroten. Het is
belangrijk dat ouders en leerlingen op de hoogte zijn van hun rechten, de
plichten van de school en het aanbod in hun regio. Om de positie van
leerlingen en ouders in het onderwijs te versterken zal ik de Tweede
1

Kamerstuk 31 497, nr. 446.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

3

Kamer nog dit jaar een wetsvoorstel aan bieden waarin wordt geregeld
dat leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte het recht krijgen om
hun mening te geven in het ontwikkelingsperspectief. Verder krijgen
samenwerkingsverbanden passend onderwijs voor het primair en
voortgezet onderwijs de taak een ouder- en jeugdsteunpunt in stand te
houden dat, uitsluitend in het belang van ouders en leerlingen, informeert
over en ondersteunt bij passend onderwijs. Deze maatregelen dragen
verder bij aan de uitvoering van Het VN-verdrag Handicap en het
Kinderrechtenverdrag. Op de website van de rijksoverheid kunnen ouders
meer informatie vinden over Passend onderwijs2. Er is door het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bovendien een brochure3
uitgegeven om ouders en leerlingen wegwijs te maken in passend
onderwijs. Hierin wordt uitleg gegeven over passend onderwijs, de
rechten en plichten van ouders, leerlingen en scholen en is meer
informatie te vinden over de onafhankelijke ouder- en jeugdsteunpunten
van de samenwerkingsverbanden waar ouders terecht kunnen met
vragen.
Daarnaast zet het Ministerie van VWS, in de vervolgaanpak van Onbeperkt
Meedoen, specifiek in op het vergroten van bewustwording in de
samenleving. Door onder andere haar communicatiestrategie te richten
op de verantwoordelijkheid van iedereen om bij te dragen aan een
toegankelijke en inclusieve samenleving. Bij het ontwikkelen van
bestaande en nieuwe communicatie-uitingen worden ervaringsdeskundigen en vertegenwoordigers van mensen met een beperking nauw
betrokken, waaronder ook jongeren.
Aanbeveling 2: Verbetering van het regulier onderwijs voor
dsh-leerlingen
Het College doet de aanbeveling om het onderwijs te stimuleren door
werk te maken van inclusief onderwijs. Dit kan bijvoorbeeld met een
landelijke voorlichtingscampagne. Daarnaast kunnen handvatten worden
geboden aan onderwijsprofessionals in het onderwijs, gebruikmakend
van en voortbordurend op voorlichtingsmateriaal en informatiepakketten
die al zijn ontwikkeld.
Reactie op de aanbeveling
Zoals hierboven beschreven werkt dit kabinet toe naar inclusief onderwijs.
Ik moedig scholen aan om ook nu alvast aan de slag te gaan. Bijvoorbeeld
via de experimentregeling rondom samenwerking tussen regulier en
speciaal onderwijs, welke ik recent met twee jaar heb verlengd. In de
route naar inclusief onderwijs is vastgelegd dat er elke 3 jaar een
ijkmoment is waarbij ik met de betrokken partijen bepaal welke vorderingen er gemaakt zijn en in welke mate we dichter bij inclusief onderwijs
komen. Hierbij zullen we specifiek aandacht hebben voor het perspectief
van de jongeren en ouders.
Ook in het kader van de Samen naar Schoolklassen wordt gewerkt aan het
samen naar school gaan van leerlingen met en zonder beperking. In
opdracht van OCW is onder andere in samenwerking met de Nederlandse
Stichting het Gehandicapte Kind, een handreiking ontwikkeld4 die gaat
helpen om dit soort initiatieven op meer plekken in het land vorm te

2

Passend onderwijs | Rijksoverheid.nl.
Wat is passend onderwijs? Informatie voor ouders – Basisonderwijs | Brochure | Rijksoverheid.nl.
4
Handreiking Samen Naar School.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

4

kunnen geven. Er is in dit kader ook een interactieve website ontwikkeld5.
Nieuwe initiatieven kunnen inhoudelijk ondersteund worden door onder
andere de Stichting het Gehandicapte Kind.
De cluster 2 instellingen Auris, Kentalis, VierTaal en Vitus Zuid, die
samenwerken in Siméa, hebben een belangrijke taak in het verbeteren
van het regulier onderwijs voor dsh-leerlingen. Reguliere scholen kunnen
een beroep doen op deze instellingen voor ondersteuning bij het bieden
van onderwijs aan dsh-leerlingen. Deze ondersteuning is gericht op het
overdragen van kennis en expertise zodat deze duurzaam geïntegreerd
worden in het reguliere schoolsysteem. De genoemde instellingen bieden
tevens cursussen en ervaringscircuits en geven laagdrempelig consultatie
en advies voor vragen van reguliere scholen en mbo-instellingen.
Binnen het Siméa Expertise Netwerk dsh verzamelen en borgen professionals samen met onderzoekers effectief gebleken interventies voor de
dsh-doelgroep. In de expertgroep Sprong Vooruit6 worden leerlijnen en
leermiddelen voor dove en slechthorende leerlingen in het (speciaal)
basisonderwijs en het voortgezet (speciaal) onderwijs ontwikkeld. Binnen
het Zon-MW programma Deelkracht7 werken professionals, onderzoekers,
ouders en ervaringsdeskundigen samen met zorginstellingen. Hierbij
worden o.a. voorlichtingsproducten8 ontwikkeld.
Er is dus al veel kennis, kunde en materiaal beschikbaar vanuit cluster 2
welke ingezet wordt in het verbeteren van het regulier onderwijs voor
dsh-leerlingen. Ik vind het belangrijk dat de ontwikkelde producten en
beschikbare informatie en expertise breed verspreid worden in het
onderwijsveld. Ik moedig de scholen dan ook van harte aan om hier
gebruik van te maken en daarnaast vast aan de slag te gaan met de
concrete oplossingen die vanuit de dsh-leerlingen en hun ouders zelf zijn
aangedragen in dit rapport. Ik blijf tenslotte graag in gesprek met het
College over hoe landelijke voorlichtingscampagnes kunnen bijdragen
aan het verder toewerken naar inclusief onderwijs.
Aanbeveling 3: Opleiden van deskundige professionals
Het College doet de aanbeveling er voor te zorgen dat er voldoende
deskundige professionals zijn voor dsh-leerlingen. Denk aan ambulant
begeleiders, tolken in de Nederlandse Gebarentaal (hierna: NGT) en tolken
Nederlands met ondersteunende gebaren (hierna: NmG) die bij voorkeur
ook opgeleid zijn om in het onderwijs te werken. Ook NGT- en
NmG-vaardige docenten en – klassenassistenten zijn gewenst. Daarnaast
heeft het meerwaarde voor dsh-leerlingen als er (ook) dove en slechthorende docenten en klassenassistenten zijn. Gesprekken met relevante
partijen zoals onderwijsinstituten, beroepsgroepen en belangenorganisaties kunnen inzicht geven in wat mogelijk is.
Reactie op de aanbeveling
Met het onderwijsakkoord «Samen voor het beste onderwijs»9 en het
daarop volgende Werkplan hebben vak- en beroepsorganisaties, de raden
voor po, vo en mbo, de lerarenopleidingen en OCW de handen ineengeslagen. Samen zetten we in op goed onderwijs voor alle leerlingen door te
zorgen voor goede leraren, schoolleiders en onderwijsondersteuners.
5

Stappenplan – Samen naar School-initiatieven (samennaarschoolinitiatieven.nl).
Sprong Vooruit.
Deelkracht.
8
Voorlichting en Kennisoverdracht – Deelkracht.
9
Bijlage bij Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 615.
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

5

Inzet is dat elk kind en elke jongere een goed opgeleide leraar heeft. Dat
willen we bereiken door versterking van de samenwerking tussen scholen,
leraren en lerarenopleidingen, zowel landelijk als in de regio. De acties die
zijn afgesproken hebben als doel leraren toe te rusten voor passend en
inclusief onderwijs voor alle leerlingen en studenten in po, vo en mbo. Zo
start bijvoorbeeld het traject van herijking van de bekwaamheidseisen
voor leraren door de vak- en beroepsorganisaties. Dit traject wordt
vormgegeven met vertegenwoordigers van de beroepsgroep onderwijspersoneel. Ik verwacht medio 2023 een advies over het te volgen proces
waarna het traject van herijking kan starten. Bij de herijking zullen naast
de lerarenorganisaties ook de werkgevers, lerarenopleiders/opleidingen
en vertegenwoordigers van ouders en leerlingen betrokken worden.
Verder komt er een landelijke infrastructuur waarin lerarenopleidingen,
leraren en scholen nieuwe wensen voor de inhoud van het leraarschap
afstemmen en bespreken waar onderdelen het beste een plek kunnen
krijgen, in de opleiding of in de fase van beroepsuitoefening. In de te
vormen onderwijsregio’s10 (de zogenaamde RATO’s) kan verdere
afstemming plaatsvinden via de partnerschappen Samen Opleiden en
Professionaliseren. Hierdoor ontstaan in de regio sterke verbanden waarin
afstemming plaatsvindt over de inhoud van elke fase van beroepsontwikkeling.
Binnen passend en inclusief onderwijs kan de school een beroep doen op
professionals met diverse expertises om samen tegemoet te kunnen
komen aan de ontwikkelingsmogelijkheden van alle leerlingen. Waar het
gaat om het ontwikkelen, borgen en toegankelijk maken van expertise
voor het onderwijs aan en de begeleiding van dsh-leerlingen spelen de
instellingen van Siméa een belangrijke rol. Deze instellingen hebben een
wettelijke ondersteuningsplicht voor leerlingen met cluster 2 problematiek
in het regulier onderwijs. Ik ben met hen in gesprek over de invulling en
verbetering van de ondersteuning en het verder inrichten van de
expertisefunctie, ook met het oog op de beweging richting inclusief
onderwijs. Daarnaast wil ik het vanaf komend schooljaar voor cluster 2
leerlingen die in een symbiosevoorziening regulier onderwijs volgen ook
mogelijk maken een NGT tolk aan te vragen. Dat is op dit moment nog
niet mogelijk en dat kan belemmerend werken.
Aanbeveling 4: De overstap van dsh-leerlingen uit speciaal
onderwijs makkelijker maken
Het College geeft aan het waardevol te vinden om te onderzoeken of en
hoe de overstap van het (voortgezet) speciaal onderwijs naar een
omgeving met overwegend horenden (regulier (vervolg) onderwijs, of de
arbeidsmarkt) makkelijker gemaakt kan worden. Dit zou verkend kunnen
worden door onderzoek te doen onder voormalige leerlingen van het
speciaal onderwijs naar hoe zij terugkijken op die overstap, of met een
langlopende studie waarin leerlingen worden gevolgd die uitstromen uit
speciaal onderwijs.
Reactie op de aanbeveling
Binnen inclusief onderwijs wordt verdere samenwerking tussen het
speciaal en regulier onderwijs bevorderd. Zowel binnen passend als
binnen inclusief onderwijs wordt expertise vanuit het gespecialiseerd
onderwijs ingezet in het regulier onderwijs. Dit draagt bij aan een soepele
overstap van gespecialiseerd naar regulier onderwijs. Ik vind het van
belang dat bij het ontwikkelen van onderzoek naar de samenwerking
10

Kamerstuk 27 923, nr. 449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

6

tussen regulier en speciaal onderwijs ook de doelgroep van de
dsh-leerlingen meegenomen wordt.
Er zijn op dit gebied ook binnen cluster 2 al ontwikkelingen gaande op dit
vlak. Op verschillende plaatsen in Nederland, bijvoorbeeld op het Kentalis
Compas College in Zaltbommel en op basisschool de Bolster in
Sint-Michielsgestel, werkt Kentalis nauw samen met reguliere scholen.
Kinderen gaan bijvoorbeeld naar een school-in-school of een mediumsetting. Een mediumsetting heeft als voordeel dat er meerdere
dsh-leerlingen zijn waardoor de dsh-leerling niet alleen is. Kentalis
verricht ook onderzoek in dit kader. Er zijn voornemens om een initiatief te
starten waarbij een reguliere school in samenwerking met een cluster 2
instelling tweetalig onderwijs (onderwijs in het Nederlands én in de
Nederlandse Gebarentaal) integreert in het onderwijs. Ook aan dit
initiatief wordt een onderzoekstraject gekoppeld. Ik ben zeer benieuwd
naar de uitkomst van deze onderzoeken en ga hierover graag verder in
gesprek.
Aanbeveling 5: Verbetering van kansen voor sociale ontwikkeling
voor dsh-leerlingen op school
Het College benadrukt het van belang te vinden dat scholen er binnen
inclusief onderwijs niet alleen voor zorgen dat een dsh-leerling zich
cognitief kan ontwikkelen maar dat ze er ook voor zorgen dat een leerling
zich sociaal kan ontplooien. Het College geeft aan dat hier nog weinig
over bekend is en doet de aanbeveling om te onderzoeken welke
interventies en programma’s bijdragen aan het verbeteren van sociaal
contact voor dsh-leerlingen.
Reactie op de aanbeveling
Ik onderschrijf dat naast de cognitieve ook de sociale en emotionele
ontwikkeling van elke leerling van belang is. Binnen passend en inclusief
onderwijs ligt de nadruk dan ook op de brede ontwikkeling. Dit betekent
dat naast de cognitieve ontwikkeling ook de sociale, emotionele,
praktische en creatieve ontwikkeling van alle leerlingen centraal staat. Ook
binnen het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is aandacht voor de
sociaal emotionele ontwikkeling van alle leerlingen. Passend en inclusief
onderwijs dragen bij aan aandacht voor de sociale ontwikkeling van alle
leerlingen en dus ook van de dsh-leerling.
Ik onderschrijf ook het belang van gericht wetenschappelijk onderzoek. Dit
maakt het voor professionals mogelijk evidence informed te werken
waarbij gebruik gemaakt kan worden van effectief gebleken interventies
en standaarden die bij voorkeur wetenschappelijk onderbouwd zijn. Er zal
in het volgende schooljaar een effectmeting gedaan worden naar een
aantal kansrijke interventies die ingezet worden in het kader van het NPO.
Hiertoe behoren ook een aantal interventies die zich (mede) richten op de
sociaal emotionele ontwikkeling. Het is van belang dat bij het ontwikkelen
van en onderzoek naar interventies en programma’s die bijdragen aan het
verbeteren van sociaal contact ook de verschillende doelgroepen van
leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften waaronder de doelgroep
van de dsh-leerling meegenomen worden. Hierbij kan aangesloten
worden bij lopende onderzoeken van Siméa zoals het langlopend
onderzoek11 dat wordt gestart binnen het programma Deelkracht. Middels
dit onderzoek wordt de ontwikkeling van dsh-kinderen en -jongeren van 0
tot 20 jaar in kaart gebracht. Dit onderzoek geeft inzicht in de factoren die

11

Hello20: Gehoorverlies en Langlopend Onderzoek – Deelkracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

7

een rol spelen in de ontwikkeling van deze doelgroep en maakt gerichtere
ondersteuning mogelijk.
Tot slot
Ik waardeer dat het College empirische kennis verzameld heeft waarbij de
participatie van deze doelgroep zelf, naast hun ouders en betrokken
experts en professionals, centraal staat. Dit maakt het rapport een
waardevol document om uit te putten voor de verbeteraanpak passend
onderwijs en de route naar inclusief onderwijs. Alle kinderen en jongeren
hebben recht op onderwijs, als essentiële stap naar volwaardige en
gelijkwaardige deelname aan de samenleving.
Zoals ik beschreven heb in deze brief worden er op verschillende terreinen
stappen gezet die bijdragen aan de uitvoering van het VN-verdrag
Handicap en het Kinderrechtenverdrag en aan het realiseren van passend
en inclusief onderwijs voor leerlingen met én zonder onderwijsbehoeften.
De cluster 2 instellingen en het regulier onderwijs werken samen aan de
begeleiding van dsh-leerlingen zodat deze leerlingen volwaardig mee
kunnen doen in de samenleving. Er lopen meerdere initiatieven en
onderzoeken op dit onderwerp. Ik heb er dan ook vertrouwen in dat door
deze ontwikkelingen de positie van dove en slechthorende leerlingen in
het regulier en speciaal onderwijs zal verbeteren, zodat ook zij zich kunnen
ontwikkelen op een manier en niveau dat bij hen past want ieder kind
verdient de kans om zich maximaal te ontwikkelen.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 497, nr. 450

8