Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 278

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 december 2022
Hierbij stuur ik u het rapport «Transparantie over bijdragen aan een
duurzaam voedselsysteem – Verkenning naar de transparantie en
harmonisatie van duurzaamheidsinspanningen en -indicatoren door
supermarkten» opgesteld door onderzoeksbureau Berenschot in opdracht
van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).
De aanleiding voor deze opdracht was de van de leden Sneller en Tjeerd
De Groot van 12 maart 2020 (Kamerstuk 31 532, nr. 246), waarin de
regering wordt verzocht in overleg met supermarkten en andere ketenpartners te komen tot een standaard voor jaarlijkse rapportage, zodanig
dat die rapportage inzicht biedt in de mate waarin supermarkten en
verwerkende voedselbedrijven bijdragen aan een duurzaam voedselsysteem. Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 20 september 2021
«Consumentenbestedingen aan duurzaam voedsel» (Kamerstuk 31 532,
nr. 267) is met het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL)
afgesproken gezamenlijk op te trekken bij het vormgeven van een
dergelijk inzicht. Ook in het coalitieakkoord van 15 december 2021 is
aangegeven dat van supermarkten transparantie wordt verwacht over de
wijze waarop hun gehele assortiment aantoonbaar duurzaam en
diervriendelijk wordt, inclusief duurzaam inkoopgedrag en een eerlijke
prijs voor boeren. Het onderzoek van Berenschot was na intensieve
gesprekken een tweede stap in de uitwerking van de motie en de passage
uit het coalitieakkoord. Het beschrijft hoe nu wordt gerapporteerd en
welke stappen genomen kunnen worden om de bijdrage van supermarkten aan verduurzaming van het voedselsysteem beter inzichtelijk te
maken.
Het traject rondom meer transparantie loopt al geruime tijd en de
noodzaak is steeds urgenter geworden vanwege actuele ontwikkelingen.
De vervolgstappen zullen daarom in lijn zijn met deze ontwikkelingen,
zoals Europese verplichtingen en de bijdrage die van ketenpartijen wordt

kst-31532-278
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 532, nr. 278

1

verwacht in de transitie naar een duurzame landbouwsector waar ik de
Kamer op een later moment over informeer.
Supermarkten zijn verschillend bezig op het gebied van duurzaamheid en
hebben ieder een eigen focus, passend bij de winkelformule en daar waar
ze onderscheidend in willen zijn. In de eigen duurzaamheidsrapportages
wordt hier ruim aandacht aan besteed en geven supermarkten hier ieder
op hun eigen manier transparantie over. Uit de huidige duurzaamheidsrapportages blijkt dat er bijvoorbeeld inzet is op het tegengaan van
voedselverspilling, de eiwittransitie en bij een aantal supermarkten ligt
een focus op het verhogen van de verkoop van biologische producten.
Echter, de inspanningen en de verantwoording hiervan in de rapportages
zijn dermate verschillend, dat het niet mogelijk is om inzicht te krijgen in
de daadwerkelijke bijdrage (outcome of impact) die supermarkten met
hun diverse activiteiten leveren. Hierdoor is het lastig om het onderscheid
te maken welke supermarkten het echt goed doen op gebied van
verduurzaming en welke het voornamelijk goed doen op activiteitenniveau en marketing daar omheen. De resultaten van het Berenschot
rapport onderschrijven dit.
Onderzoeksresultaten
De belangrijkste resultaten van het onderzoek zijn:
• Transparantie is bij supermarkten deels aanwezig, maar dit levert geen
compleet en eenduidig beeld op;
• Rapportage gebeurt met name op activiteitenniveau, minder op de
concrete resultaten en de impact van deze activiteiten;
• Monitoring vindt nu voornamelijk plaats op het niveau van de gehele
sector niet op het niveau van de individuele supermarkt(ketens);
• De maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid en de invloed van
supermarkten op onder andere fabrikanten en consumenten wordt
door supermarkten verschillend beleefd;
• In het onderzoek is het uitgangspunt «gelijke monniken gelijke
kappen» vaak aangekaart als voorwaarde om met partijen tot
overeenstemming te komen over meer harmonisatie en transparantie,
waarbij alle supermarkten op eenduidige wijze rapporteren op dezelfde
indicatoren;
• De wens van supermarkten om sturing vanuit de overheid te ontvangen met betrekking tot de verduurzaming van het voedselsysteem
verschilt.
De belangrijkste adviezen uit het rapport zijn:
• Stel als overheid heldere kaders voor de te behalen doelstellingen op
het gebied van het verduurzamen van het voedselaanbod, de beoogde
effecten en/of de resultaten;
• Begin met het vaststellen van een beperkte eerste set aan ecologische
indicatoren die aansluiten op de duurzaamheidsdoelen waar supermarkten in ieder geval aan dienen bij te dragen, waaronder vermindering van CO2-equivalent uitstoot, dierenwelzijn, herstel van biodiversiteit en efficiënt land- en watergebruik. Bouw de gewenste rapportage
gaandeweg en stapsgewijs uit.
• Gebruik wetenschappelijk onderbouwde indicatoren die jaarlijks
kunnen worden gemeten.
• Maak afspraken over de eenduidige wijze van rapporteren op de
afgesproken indicatoren en publicatie.
• Richt je voor duurzaamheidsrapportages niet alleen op supermarkten,
maar op de gehele keten waaronder producenten om het effect te
vergroten. Kijk daarbij zowel naar aspecten die je wilt stimuleren als
ontmoedigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 532, nr. 278

2

Huidige monitor
In september is de monitor duurzaam voedsel 2021 gepubliceerd. Deze
jaarlijkse monitor wordt in opdracht van mijn ministerie door Wageningen
Economic Research uitgevoerd en brengt de consumentenbestedingen in
Nederland aan duurzaam geproduceerd voedsel in kaart. Uit de monitor
blijkt dat de bestedingen aan duurzaam voedsel in 2021 met 12% zijn
gestegen ten opzichte van 2020. De totale consumentenbestedingen aan
duurzaam voedsel bedroegen in 2021 € 9,5 miljard. Het marktaandeel van
bestedingen aan duurzaam voedsel in de totale bestedingen aan voedsel
is toegenomen van 17% in 2020 naar 19% in 2021. Hiermee zet de
stijgende lijn van de afgelopen jaren door. Ik vind dit een belangrijke
ontwikkeling, want om ons voedselsysteem te verduurzamen moet ook
vraag naar duurzaam geproduceerd voedsel toenemen.
De gegevens uit de monitor duurzaam voedsel zijn gebaseerd op de
omzet van producten die zijn voorzien van een duurzaamheidskeurmerk
met onafhankelijke controle, in de verkoopkanalen supermarkten,
foodservice en speciaalzaken in duurzame voeding. Duurzaam voedsel
wordt in deze monitor gedefinieerd als voedsel waarbij tijdens de
productie en verwerking meer rekening is gehouden met milieu, dierenwelzijn en/of sociale aspecten dan wettelijk verplicht is. De monitor doet
niet volledig recht aan alle duurzaamheidsinspanningen, omdat niet alles
wordt vertaald in een keurmerk en/of buiten de meegenomen selectie
keurmerken vallen. Daarnaast worden binnen keurmerken afwegingen
gemaakt tussen lagere duurzaamheidseisen waar meer producenten aan
kunnen voldoen en hoge duurzaamheidseisen, waar het lastiger voor is
om aan te voldoen. Dit betekent dat ook producten met een keurmerk niet
per se in zijn geheel zo duurzaam als mogelijk zijn. De monitor duurzaam
voedsel 2021 is samen met alle voorgaande edities te vinden op
www.agrimatie.nl.
Gesprek met de supermarkten
Op 24 augustus 2022 heeft mijn voorganger een constructief gesprek
gehad met de grootste supermarkten in Nederland, het CBL en Super
Unie. Dit gesprek ging over de bijdrage die supermarkten kunnen leveren
aan het verduurzamen van voedselaanbod en voedselconsumptie en de
positie van de verduurzamende boer in de keten.
Supermarkten zijn voor de consument een herkenbare en bepalende
sector met directe invloed op het voedsel dat op ons bord terecht komt. Ik
concludeer uit de terugkoppeling van het gesprek, het Berenschotrapport
en het voortraject dat de supermarkten aandacht hebben voor
duurzaamheid en het belang van de maatschappelijke opgaven onderschrijven. Ook committeren zij zich de duurzaamheidsdoelen die in de
voedselbrief van maart (Kamerstuk 31 532, nr. 271) zijn beschreven en
hieronder nogmaals kort staan weergegeven:
1. Een groei in afzet van duurzaam geproduceerde voedselproducten,
waaronder ook afzet van biologische producten;
2. Een bijdrage aan de eiwittransitie, waarbinnen we in 2030 toe willen
naar minstens een verhouding van 50% plantaardige en 50% dierlijke
eiwitten in het Nederlandse consumptiepatroon;
3. Voedselverspilling: naar 50% reductie in 2030 ten opzichte van 2015.
Het toewerken naar een duurzamer voedselaanbod en voedingspatroon is
complex. Maar, en ook dit onderstreept het Berenschotrapport, de
urgentie is duidelijk om nu wel verdere stappen te zetten. Ik concludeer
dat het noodzakelijk is om op korte termijn meer transparantie te geven in
alle duurzaamheidsinspanningen en de impact daarvan. Het rapport van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 532, nr. 278

3

Berenschot biedt hiertoe de overwegingen en het handelingsperspectief
om dit in te vullen.
Hoe verder
De supermarkten staan samen met de rest van de keten, overheid en
consument aan de lat voor de verduurzaming van de voedselomgeving en
een duurzamere voedselconsumptie. Als eerste stap is het nu nodig om
de bovenstaande doelen en indicatoren nader uit te werken en een start te
maken met op een meer transparante manier te rapporteren. Supermarkten hebben aangegeven hier samen met mij mee aan de slag te
gaan. Mijn ministerie zal daarom nu samen met supermarkten toewerken
naar een rapportage-voorstel, zodat vanaf het nieuwe jaar kan worden
gestart met rapporteren en meer transparantie op de duurzaamheid van
het voedselaanbod. De voortgang hiervan laat ik onder andere terugkomen in mijn gezamenlijke voedselbrief met de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport die ik u graag aan het begin van 2023
doe toekomen en kan een bijdrage leveren aan de verduurzaming van het
voedselsysteem en de positie van de duurzame boer, waar ik u nader over
informeer in mijn landbouwbrief.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 532, nr. 278

4