Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 910

Regels met betrekking tot het verlenen van
trustdiensten en het toezicht daarop (Wet
toezicht trustkantoren 2018)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 5 juni 2018
Inleiding
Ik ben de vaste commissie voor Financiën erkentelijk voor de aandacht die
zij aan het onderhavige wetsvoorstel heeft geschonken en voor de door
haar daarover gestelde vragen. Deze vragen worden beantwoord in de
volgorde van het door de commissie uitgebrachte verslag. Voor zover
vragen, vanwege overeenkomst in onderwerp, gezamenlijk beantwoord
zijn, is dit vermeld. Ik heb er goede nota van genomen dat de commissie
het voorstel voldoende voorbereid acht voor openbare behandeling bij
afdoende beantwoording van de gestelde vragen en opmerkingen.
Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt mede namens de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gegeven.
1–3
De leden van de SP-fractie vragen de regering aan te geven of het klopt
dat de bedrijfsconstructies die worden gebruikt om belasting te ontwijken
zeer veel lijken op – of vaak dezelfde aard hebben als – de constructies die
worden gebruikt om belasting te ontduiken en dat de grens tussen
ontwijking en ontduiking vaak moeilijk is aan te geven. Zij willen graag
weten hoe de trustsector het verschil tussen ontwijking en ontduiking
moet bepalen en of dit altijd mogelijk is. Hoe houdt DNB hier precies
toezicht op?
Belastingontwijking en belastingontduiking kwalificeren beide als
integriteitrisico’s waar trustkantoren rekening mee dienen te houden. Dit
volgt uit de definitie van integriteitrisico zoals deze thans al geldt en ook is
opgenomen in het wetsvoorstel.
Bij fiscaal gedreven constructies wordt geregeld gebruik gemaakt van
grensoverschrijdende structuren waarin verschillende rechtspersonen een
rol spelen. Om vast te stellen of daarbij sprake is van belastingontduiking
of van belastingontwijking, wordt in onderhavig wetsvoorstel van
trustkantoren verwacht dat zij zich tot in detail op de hoogte stellen van

kst-34910-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

1

hun cliënten, de te bedienen doelvennootschappen en het doel van hun
dienstverlening. Hieruit moet duidelijk worden waarom men toegang wil
tot het Nederlandse financieel stelsel of rechtsstelsel.
Het risico op belastingontduiking is in het bijzonder aanwezig wanneer
structuren (bedrijfsconstructies) worden gebruikt die het verband
vertroebelen tussen vermogen of rechten enerzijds en de uiteindelijk
belanghebbende bij, of de begunstigde van dat vermogen of die rechten
anderzijds. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de inzet van een
zogeheten «nominee shareholder». Dit soort structuren wordt gebruikt om
veiligheidsredenen, maar is naar zijn aard en inrichting ook bruikbaar om
de fiscale zichtbaarheid te verminderen.
Bij structuren die belastingontwijking beogen te bewerkstelligen wordt
niet altijd gebruik gemaakt van afschermingsconstructies. Hier wordt
gedoeld op (internationale) structuren waarmee bedrijven het oogmerk
hebben om belastingheffing uit te stellen of af te stellen.
Voor beide typen structuren geldt dat De Nederlandsche Bank (DNB)
controleert of het cliëntenonderzoek voldoende diepgaand is uitgevoerd,
of de integriteitrisico’s zijn geïdentificeerd en of deze risico’s passen
binnen het (fiscale) risicobeleid van het trustkantoor en of deze risico’s
ook adequaat worden gemitigeerd. Trustkantoren worden geacht
zodanige fiscale kennis in huis te hebben dat zij de fiscale integriteitrisico’s verbonden aan hun dienstverlening kunnen identificeren en zo
nodig mitigeren. Hierbij moet benadrukt worden dat DNB geen taak heeft
in het kader van de belastinginvordering in Nederland of een ander land.
De taak van DNB is te controleren of trustkantoren aantoonbaar hun
wettelijke verplichtingen naleven.
I. ALGEMEEN
4–5
De leden van de SP-fractie willen van de regering weten of zij een grote
trustsector eigenlijk wenselijk vindt, aangezien het gaat om een sector die,
in de woorden van de regering, «traditioneel gaat om fiscaal gedreven
structuren van rechtspersonen». Maakt dit niet dat überhaupt het bestaan
van een grote trustsector duidt op grootschalig ontlopen van belastingplicht door bedrijven en particulieren, vragen deze leden?
Trustkantoren bieden diensten aan die ondernemingen ook zelf zouden
kunnen verrichten, maar waarvan zij het economisch of anderszins meer
rendabel vinden om dit uit te besteden. Op zichzelf is de omvang van de
trustsector niet van belang, zolang de partijen hun rol als poortwachter
goed vervullen. Naar het oordeel van het kabinet is de omvang van de
Nederlandse trustsector ook niet een aanwijzing dat in Nederland
grootschalig belastingplicht zou worden ontlopen.
In de brief naar aanleiding van de parlementaire ondervragingscommissie
Fiscale constructies (POFC)1 is uiteengezet dat de trustsector wordt geacht
te fungeren als een van de poortwachters van het Nederlandse financieel
stelsel. Deze rol houdt in dat trustkantoren zich moeten inspannen om te
helpen voorkomen dat het Nederlandse financieel stelsel wordt gebruikt
voor het witwassen van geld, het financieren van terrorisme of voor
handelingen die als maatschappelijk onbetamelijk worden beschouwd. Dit
vraagt uitdrukkelijk om meer dan alleen het handelen naar de letter van de
wet. Daarnaast is er geconstateerd dat de trustsector moeite heeft om de
wet na te leven en dat er tevens een gebrek aan bereidheid is om zowel
1

Kamerstukken II 2017/18, 34 566 nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

2

letter als geest van de wet na te leven. Dit is aanleiding geweest om met
het onderhavige wetsvoorstel de betrokken wetgeving en het toezicht
daarop aan te scherpen.
6–8
De leden van de SP-fractie vragen de regering uit te leggen waarom er
nog steeds zoveel grote problemen zijn in de trustsector, terwijl hierop al
sinds 2004 wordt toegezien door DNB. Heeft DNB te weinig mogelijkheden om in te grijpen, of gaat het om een door en door verziekte sector
die inherent de mogelijkheden opzoekt om de randjes op te zoeken en
daar dikwijls overheen gaat? Is de regering het met de leden van de
SP-fractie eens dat zelfregulering in de trustsector niet werkt?
Met ingang van 2004 geldt er een wettelijk kader voor trustkantoren in
Nederland en wordt hierop toezicht gehouden door DNB. Bij de eerste
evaluatie van het wettelijk kader in 2010 werd geconcludeerd dat de
regulering in grote lijnen het beoogde doel had bereikt. Sindsdien is uit
verschillende onderzoeken van DNB gebleken dat de sector de wet
onvoldoende naleeft. Hierbij is geconstateerd dat in bepaalde gevallen
strikt genomen de letter van de wet werd nageleefd, maar dat niet werd
gehandeld overeenkomstig de doelen en ideeën achter de wettelijke
bepalingen. Deze constateringen zijn aanleiding geweest om het wettelijk
kader te herzien, hetgeen geleid heeft tot onderhavig wetsvoorstel. In dit
wetsvoorstel zijn de normen voor trustkantoren meer uitgewerkt en
geëxpliciteerd. Dit moet niet alleen de integriteitrisico’s bij de dienstverlening mitigeren, maar ook het toezicht en de handhaving vereenvoudigen. Bij de aanscherping van het wettelijk kader speelt ook mee dat
zelfregulering in de sector tot nu toe onvoldoende van de grond is
gekomen.
9
De leden van de SP-fractie vragen een overzicht van de meest gebruikte
constructies die door trustkantoren worden opgezet of worden beheerd.
Kan de regering hier enkele voorbeelden van geven?
In de trustsector wordt door internationale concerns regelmatig gebruik
gemaakt van drie typen structuren: holding-, financierings- en royaltystructuren.
In een concern worden verschillende vennootschappen middels een
holdingstructuur met elkaar verbonden. In het geval van een internationale holdingstructuur waar een Nederlandse vennootschap de functie
van houdster vervult, worden de aandelen in een Nederlandse holding
gehouden door een buitenlandse vennootschap. De Nederlandse holding
houdt de aandelen in één of meerdere binnen- of buitenlandse vennootschappen.
Een financieringsmaatschappij wordt binnen een concern gebruikt voor
het betalen en ontvangen van rente tussen gelieerde vennootschappen ter
zake van met elkaar samenhangende geldleningen.
In een royaltystructuur worden door een Nederlandse vennootschap
royalty’s binnen een concern ontvangen en betaald ter zake van samenhangende rechtsverhoudingen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het in
licentie geven van bepaalde intellectuele eigendomsrechten aan een
Nederlandse vennootschap. De Nederlandse vennootschap geeft deze
rechten in sublicentie aan een (buitenlandse) gelieerde vennootschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

3

Daarnaast worden ook wel structuren gebruikt die gericht zijn op het
afschermen van personen en/of rechtsbescherming. Het afschermen van
personen gebeurt vaak omwille van veiligheidsredenen. Structuren
gericht op rechtsbescherming worden in veel gevallen opgezet door
ondernemers/investeerders uit landen met een politiek instabiel klimaat
waarbij bijvoorbeeld onteigening door de staat een risico vormt. Deze
structuren zijn naar hun aard en inrichting ook bruikbaar om de fiscale
zichtbaarheid te verminderen.
10
De leden van de SP-fractie merken op dat het wetsvoorstel de nodige
delegatiebepalingen kent. Zij vragen de regering of alle punten die in
lagere regelgeving worden vastgelegd, worden voorgehangen.
Dit wetsvoorstel regelt relatief veel onderwerpen en uitwerkingen op
wetsniveau. Zeker in relatie tot het huidige wettelijke kader kent dit
wetsvoorstel aanzienlijk meer bepalingen in de wet zelf. Zo is het
cliëntenonderzoek volledig bij wet uitgewerkt en zijn onderwerpen als
integere bedrijfsvoering, compliance, audit en uitbesteding van de
compliance functie in hoofdzaak in de wet geregeld. Al deze onderwerpen
zijn op dit moment in een ministeriële regeling vastgelegd, de Regeling
integere bedrijfsvoering Wet toezicht trustkantoren 2014 (Rib Wtt 2014).
De grondslagen voor lagere regelgeving die nog in het wetsvoorstel zijn
opgenomen zien slechts op uitwerkingen die ook voor financiële
instellingen op grond van de Wft bij lagere regelgeving zijn vastgesteld.
Het gaat onder meer om de uitwerking van de betrouwbaarheidstoetsing,
nadere eisen aan de bedrijfsvoering en de indeling van overtredingen in
boetecategorieën. Voor deze onderwerpen acht ik uitwerking bij lagere
regelgeving passend en is derhalve niet voorzien in formele betrokkenheid van het parlement.
§ 1. Inleiding
11
De leden van de SP-fractie vragen de regering of kan worden verwacht dat
de groei van de Nederlandse trustsector zal doorzetten en of dit gewenst
is.
De verwachting is dat het aantal vergunninghoudende trustkantoren
verder zal dalen. In de nieuwsbrief van DNB van maart 20172 signaleert
DNB een significante daling van het aantal vergunninghoudende
trustkantoren. Volgens het bericht is in drie jaar tijd het aantal vergunninghoudende trustkantoren met 20% gedaald: van 299 naar 240. Deze daling
wordt veroorzaakt door consolidatie en de toename van het aantal
trustkantoren dat zijn activiteiten beëindigt, blijkt uit het nieuwsbericht. En
deze trend zet zich voort: in mei 2018 staan 212 trustkantoren vermeld in
het openbare DNB-register3.
12
Hoe vaak komt het voor dat bedrijven, in plaats van een trustsector in te
huren, zelf een bv in het leven roepen in Nederland om zodoende van de
voordelen van het verdragennetwerk, de deelnemingsvrijstelling en de
innovatiebox te kunnen genieten, vragen de leden van de SP-fractie.

2

https://www.dnb.nl/nieuws/dnb-nieuwsbrieven/nieuwsbrief-trustkantoren/nieuwsbrieftrustkantoren-maart-2017/index.jsp
3
https://www.dnb.nl/toezichtprofessioneel/openbaar-register/WTTTK/index.jsp#

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

4

Er wordt niet per vennootschap bijgehouden wat de redenen voor
oprichting zijn geweest. Het is daarom niet mogelijk om aan te geven in
hoeveel gevallen een vennootschap, met of zonder inhuur van een
trustkantoor, specifiek is opgericht om gebruik te kunnen maken van het
verdragennetwerk, de deelnemingsvrijstelling of de innovatiebox. Wel
geldt in algemene zin dat op al deze onderdelen initiatieven zijn of worden
genomen om substance in Nederland te waarborgen, zoals toegelicht
door de Staatssecretaris van Financiën in zijn brief van 23 februari jl. over
de aanpak van belastingontduiking, belastingontwijking en brievenbusfirma’s.
Ten eerste zet dit kabinet zich in om te voorkomen dat het Nederlandse
verdragennetwerk oneigenlijk wordt gebruikt. Zo maakt het opnemen van
een «principal purpose test» (PPT) onderdeel uit van het verdragsbeleid.
Als het verkrijgen van verdragsvoordelen één van de voornaamste doelen
is van een structuur of transactie, dan voorkomt de PPT dat een verdragspartner van Nederland ten onrechte wordt beperkt in de heffingsbevoegdheid.
Daarnaast verwacht het kabinet in de loop van 2020 in kaart te kunnen
brengen of het haalbaar zou zijn om de toepassing van de deelnemingsvrijstelling uit te sluiten als de aanwezigheid van een concern in
Nederland zich beperkt tot één of meerdere nagenoeg «substanceloze»
(tussen)houdsters.
Ten derde is de innovatiebox in het Belastingplan 2018 in lijn gebracht
met het vijfde actiepunt van het Base Erosion en Profit Shifting project
van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.
Hiermee is de Nederlandse innovatiebox in overeenstemming met de
internationale standaarden. In dit verband is gekozen voor de nexusbenadering, waarbij de uitgaven van de belastingplichtige voor het voortbrengen van immateriële activa worden gebruikt als indicatie voor de aanof afwezigheid van substantiële activiteiten bij de belastingplichtige die de
innovatiebox wil toepassen. Aanvullend dienen «grotere» belastingplichtigen4 voor de toepassing van de innovatiebox ook in het bezit te zijn van
een zogenaamd toegangsticket5. Ook is de S&O-verklaring centraal
gesteld als toegangsticket voor de innovatiebox. Daarboven is voor
toepassing van de innovatiebox vereist dat het immateriële activum door
de belastingplichtige zelf is voortgebracht. Het overnemen van immateriële activa van een (andere) gelieerde partij kan derhalve niet leiden tot
een besparing van belasting.
Door de combinatie van de hierboven genoemde vereisten voor de
toepassing van de innovatiebox wordt de binding van de kwalificerende
innovatieve activiteiten met Nederland geborgd.
13–14
Hoe vaak heeft DNB sinds 2004 vergunningen van trustkantoren
ingetrokken, vragen de leden van de SP-fractie? Hoeveel vergunningen
zijn er jaarlijks verleend?
Het aantal vergunninghoudende trustkantoren is in de afgelopen jaren
teruggelopen. Deze daling wordt veroorzaakt door consolidatie en een
toenemend aantal trustkantoren dat zijn activiteiten beëindigt. DNB
verwacht dat deze daling zich voort zal zetten door verdere consolidatie en
omdat een deel van de – nu nog – vergunninghoudende trustkantoren niet
zal kunnen voldoen aan de strengere eisen van onderhavig wetsvoorstel.

Belastingplichtigen met gemiddeld over vijf jaar een nettogroepsomzet van meer dan € 50
miljoen per jaar of brutovoordelen behalen uit innovatieve activa van meer dan € 7,5 miljoen
per jaar.
5
Artikel 12ba, eerste lid, onderdeel b, van de Wet Vpb 1969.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

5

Overzicht vergunningverleningen:
VERGUNNINGVERLENING t/m 17-05-2018

2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018

verleend

ingetrokken

totaal einde jaar

73
186
35
26
23
25
17
22
16
13
10
8
5
1
2

0
5
14
18
14
15
10
21
25
16
24
37
23
18
13

73
254
275
283
292
302
309
310
301
298
284
255
237
2231
212

1

In het register is een verschil ontstaan door het wijzigen van groepsvergunningen in enkelvoudige vergunningen.

15–19
Nederland is volgens CPB-onderzoek de grootste wereldwijde ontvanger
van foreign direct investment (fdi-stromen), merken de leden van de
SP-fractie op. Vijftien procent van alle wereldwijde fdi stromen Nederland
binnen. De leden vragen enige uitleg hierover. Zij willen graag weten uit
welke landen deze fdi-stromen komen en richting welke landen deze
fdi-stromen gaan. Hoeveel belasting wordt geheven op deze
geldstromen? Welk effect heeft een mogelijke bronheffing die de regering
wil invoeren op deze fdi-stromen? Welk deel van de fdi-stromen gaat door
trustkantoren? In hoeverre hangt de grote Nederlandse trustsector
volgens de regering samen met de fdi-stromen?
In het CPB-onderzoek waarin wordt aangegeven dat 15% van de
inkomende fdi Nederland betreft, wordt als bron het IMF gegeven.6
Volgens deze data van het IMF komt 19% van de fdi uit de Verenigde
Staten, 17% uit Luxemburg, 10% uit Bermuda, 9% uit het Verenigd
Koninkrijk en 7% uit Zwitserland.7 Van de uitgaande fdi gaat 12% naar
Luxemburg, 11% naar het Verenigd Koninkrijk, 11% naar de Verenigde
Staten, 9% naar Zwitserland en 5% naar Duitsland. Er wordt niet bijgehouden hoeveel belasting specifiek over deze stromen wordt geheven.
De voorgestelde bronbelasting ziet op uitgaande dividenden, rente en
royalty’s naar zogenaamde low-tax-jurisdicties en in misbruiksituaties.
Indien er fdi-stromen zijn die samenhangen met deze betalingen naar die
landen, ligt het in de lijn der verwachting dat er zal worden geherstructureerd. De betalingen en de bijbehorende fdi zullen voor deze gevallen niet
langer (direct) vanuit Nederland naar deze jurisdicties lopen.
Van de totale fdi in Nederland (4.245 miljard euro per 2016), stond 3.420
miljard euro op de balans van Bijzondere Financiële Instellingen. Hiervan
betrof 1.342 miljard euro BFI’s die door trustkantoren worden vertegenwoordigd. Een aanzienlijk deel van de bijzondere financiële instellingen

6
7

M. van ’t Riet, A. Lejour, CPB, Discussion paper 349, 2017.
IMF, Coordinated Direct Investment Survey (CDIS), http://data.imf.org/?sk=40313609-F037–
48C1–84B1-E1F1CE54D6D5&sId=1482186404325, geraadpleegd op 7-5-2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

6

die de fdi-stromen verzorgen wordt derhalve beheerd door trustkantoren.
In zoverre hangt de trustsector samen met de fdi-stromen.8
20–26
De leden van de SP-fractie hebben de nodige vragen over het toezicht op
de trustsector. Allereerst willen zij weten hoeveel fte DNB tot zijn
beschikking heeft om toe te zien op de sector. Hoe worden deze fte’s
precies ingezet? Welk deel gaat naar daadwerkelijke controle op locatie?
Hoe vaak wordt een trustkantoor gemiddeld bezocht door medewerkers
van DNB die met het toezicht op de sector belast zijn? Bij hoeveel van de
229 bestaande trustkantoren is DNB in het afgelopen jaar op bezoek
geweest? Hoeveel capaciteit zou het kosten om de sector in zijn geheel
door te spitten, inclusief doelvennootschappen die worden beheerd door
trustkantoren? Hoeveel capaciteit heeft DNB nodig om jaarlijks ieder
trustkantoor goed te kunnen controleren?
Het toezicht door DNB behelst in grote lijnen het volgende. Jaarlijks
vraagt DNB gegevens (instelling specifieke informatie, «ISI») op bij alle
vergunninghoudende trustkantoren. Dat zijn, kort gezegd, vragen die
betrekking hebben op de wijze waarop trustkantoren zijn ingericht, de
cliënten die ze bedienen en de UBO’s van die cliënten. Als de juistheid van
die informatie of het ontbreken van informatie daartoe aanleiding geeft,
neemt DNB contact op met het trustkantoor en kan DNB formele
maatregelen opleggen (bijvoorbeeld een boete voor het niet of niet tijdig
insturen van de ISI-rapportage, zie hierna voor uitleg over het proces van
het opleggen van boetes). De informatie die DNB verkrijgt uit de
ISI-rapportage wordt door DNB gebruikt om een beoordeling te maken
van de risico’s bij trustkantoren. Een deel van de DNB-capaciteit voor
trustkantoren wordt ingezet bij de ISI-rapportage en het vervolg geven
daaraan.
De informatie uit een ISI rapportage is een van de aanleidingen voor DNB
om bij een trustkantoor een onderzoek ter plaatse uit te voeren («on site»).
Andere aanleidingen voor «on sites» zijn incidenten die gemeld worden,
signalen, klokkenluidersmeldingen, toezichtbezoeken en andere contactmomenten met de sector. Dit sluit aan bij het internationaal en Europees
vastgelegde uitgangspunt dat toezicht risico-gebaseerd moet zijn.
Afhankelijk van de aanleiding om een on site onderzoek te doen, kan de
insteek van dat onderzoek verschillen. De focus kan bijvoorbeeld liggen
op de risico analyse die een trustkantoor uitvoert (in de eerste helft van
2018 is door DNB bij een aantal trustkantoren onderzoek gedaan naar hun
Systematische Integriteitsrisico Analyse, SIRA), de wijze waarop een
trustkantoor het cliëntenonderzoek uitvoert, het melden van ongebruikelijke transacties, de bedrijfsvoering van het trustkantoor (compliance en
auditfunctie), naleving van de Sanctiewet etc. Een deel van de
DNB-capaciteit wordt ingezet voor deze on site onderzoeken.
Uit een onderzoek volgen de «bevindingen» van DNB. Het betreft een
gedetailleerde weergave van wat DNB bij het onderzoek heeft aangetroffen, waarbij met name aandacht wordt besteed aan het beleid, de
procedures en de activiteiten van de instelling die in strijd zijn met de
relevante wettelijke verplichtingen. Deze bevindingen worden in eerste
instantie in concept voorgelegd aan de instelling, om deze in de
gelegenheid te stellen eventuele feitelijke onjuistheden in die bevindingen
aan te geven. De eventuele feitelijke onjuistheden die de instelling in haar
reactie signaleert, worden beoordeeld en meegenomen in een definitieve

8

Voor meer informatie zie bijvoorbeeld pagina 9 in SEO, Uit de schaduw van het bankwezen,
2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

7

bevindingenbrief. DNB zet capaciteit in om deze conceptbevindingenbrieven en de definitieve bevindingenbrieven op te stellen.
Uit de risico-gebaseerde onderzoeken die DNB doet, blijkt dat de
trustsector nog steeds aanzienlijke tekortkomingen vertoont bij de
naleving van de wettelijke voorschriften (Wtt, WWft, Sw). In vrijwel alle
gevallen worden tekortkomingen vastgesteld en in veel gevallen gaat het
om ernstige tekortkomingen.9 De werkzaamheden houden voor DNB heel
vaak niet op na on site onderzoeken; er zijn vervolgstappen nodig. De aard
van de vervolgstappen die DNB neemt na vaststellen van tekortkomingen,
verschilt afhankelijk van de ernst van de situatie. DNB kan het trustkantoor
vragen om zelf de nodige herstelmaatregelen te treffen. Dat kan DNB
doen door het kantoor hierover een brief te sturen, vaak in combinatie
met een bespreking van de te nemen herstelmaatregelen. Een dergelijk
verzoek kan ook de vorm krijgen van een aanwijzing. Het verzoek kan ook
gepaard gaan met een last onder dwangsom. De aanwijzing en last onder
dwangsom zijn formele maatregelen, gericht op herstel. Daarnaast
bestaat de mogelijkheid voor DNB om een boete op te leggen. De boete,
ook een formele maatregel, heeft een punitief karakter. In het uiterste
geval wordt de vergunning ingetrokken. Ook kan een negatieve beoordeling van de betrouwbaarheid of geschiktheid van bestuurders van een
trustkantoor aan de orde zijn.
Bij de formele maatregelen die DNB treft, gelden de waarborgen van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb). Dat houdt in dat voornemens tot het
opleggen van die maatregelen met de instelling worden gedeeld, dat de
instelling in de gelegenheid wordt gesteld om (schriftelijk en mondeling)
haar zienswijze te geven op dat voornemen en dat met inachtneming van
die zienswijze het formele besluit wordt genomen. Een deel van de
DNB-capaciteit wordt ingezet bij het opstellen van formele maatregelen.
Daar waar de instelling zich niet kan vinden in een besluit staat, wederom
conform de Awb, bezwaar en beroep open. Trustkantoren maken met
enige regelmaat gebruik van die mogelijkheid en ook voor de fase van
bezwaar en beroep zet DNB capaciteit in.
In die gevallen dat een instelling, al dan niet middels een formele
maatregel, krijgt opgelegd dat tekortkomingen moeten worden hersteld,
beoordeelt DNB na een afgesproken periode of die tekortkomingen in
voldoende mate zijn hersteld (monitoring). Afhankelijk van de situatie
gebeurt dit door een of meerdere off site en on site onderzoeken. In die
gevallen dat door DNB wordt geconstateerd dat de tekortkomingen nog
steeds niet (volledig) zijn hersteld, dient DNB opnieuw te beoordelen hoe
hiertegen wordt opgetreden en welke (formele) maatregel op dat moment
het meest geëigend is.
In aanvulling op de hiervoor beschreven onderdelen van het toezicht,
maakt DNB ook gebruik van de instrumenten communicatie en
voorlichting en wordt bij het toezicht ook nauw samengewerkt met andere
toezichthouders en opsporingsinstanties. Ook voor die werkzaamheden
maakt DNB capaciteit beschikbaar.
DNB houdt momenteel met 12 fte op de hiervoor beschreven wijze
toezicht op de trustsector. Andere werkzaamheden in het kader van het
toezicht op de trustsector, die nog niet in het voorgaande zijn beschreven
en waar DNB ook capaciteit op inzet, zijn de wettelijk vastgelegde taken
om vergunningaanvragen te beoordelen, structuurwijzigingen van
trustkantoren te beoordelen en om toetsingsgesprekken met beleidsbe9

Zie Position paper DNB ten behoeve van het rondetafelgesprek trustsector van
23 maart 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

8

palers van trustkantoren te voeren. Daarnaast wordt van DNB capaciteit
gevraagd voor beleidszaken, zoals het leveren van inbreng op nieuwe
wetgeving en op Kamervragen met betrekking tot trustwetgeving.
De in het voorgaande beschreven risico-gebaseerde aanpak van het
toezicht vloeit voort uit de aanbevelingen van de Financial Action Task
Force (FATF) en uit de Europese anti-witwasregelgeving. Deze aanpak
houdt in dat DNB met behulp van eigen toezichtinformatie, informatie van
andere toezichthouders en opsporing, alsmede gegevens aangereikt door
de sector (middels het Instelling Specifieke Informatie Formulier, ofwel
ISI-Formulier) risicoprofielen opstelt, en aan de hand daarvan bepaalt bij
welke instellingen de kans op integriteitrisico’s het grootst is. In het
ISI-Formulier geven trustkantoren onder meer aan welke activiteiten hun
doelvennootschappen hebben (holding, financiering of operationeel), of
er sprake is van doorstroomvennootschappen, diensten aan commanditaire vennootschappen, branches, buitendirecteuren, trusts, stichtingen,
UBO’s uit hoogrisicolanden en informatie over de compliance en
auditfunctie van de trustkantoren. Daar waar de kans op integriteitrisico’s
het grootst is, zet DNB het meeste van haar toezichtcapaciteit in. Op deze
manier kan DNB prioriteiten stellen en haar toezichtcapaciteit zo efficiënt
mogelijk in zetten.
In 2017 heeft DNB bij 17 kantoren on-site onderzoek gedaan. In 2018 heeft
DNB tot nu toe bij 9 kantoren on-site onderzoek gedaan. Daarnaast loopt
een groot aantal mitigatie- en hersteltrajecten, waarvan een deel gepaard
gaat met formele maatregelen. Mede door het strenger toezicht van DNB
is het aantal vergunninghoudende trustkantoren significant minder
geworden.
Het risicogebaseerd toezicht brengt met zich dat DNB niet alle trustkantoren bezoekt. Een gemiddelde bezoekfrequentie per kantoor is om die
reden niet te geven. Een inschatting van de capaciteit die nodig zou zijn
om alle vergunninghoudende trustkantoren jaarlijks aan een volledig
onderzoek (on site in combinatie met off site) te onderwerpen, is evenmin
te geven. Waar de leden van de SP-fractie vragen naar het onderzoeken
van alle doelvennootschappen, wordt opgemerkt dat de wettelijke
toezichttaak van DNB zich richt op trustkantoren in hun rol van poortwachter en niet rechtstreeks op doelvennootschappen. Gezien het aantal
doelvennootschappen dat door Nederlandse trustkantoren wordt beheerd,
is rechtstreeks toezicht op al deze doelvennootschappen overigens ook
niet realistisch.
Op de vraag wat de duur is van een boekenonderzoek bij een trustkantoor
is evenmin een eenduidig antwoord te geven. Dit verschilt per trustkantoor. Sommige kantoren hebben bijvoorbeeld slechts enkele, weinig
risicovolle doelvennootschappen, terwijl er ook kantoren zijn die er
honderden hebben en die bovendien nog deel uitmaken van complexe
structuren. Wel kan worden opgemerkt dat bij de trustsector veelvuldig
sprake is van tekortkomingen in de naleving van de wettelijke verplichtingen, waardoor boekenonderzoek en ook de daarop volgende mitigatieen hersteltrajecten, vaak tijdrovend zijn.
§ 2. De trustsector
27–31
De leden van de VVD-fractie vragen zich af in hoeverre buitenlandse
vennootschappen de Nederlandse trustwetgeving kunnen omzeilen door
simpelweg een formele dochtermaatschappij op te richten en een
stroman als directeur te benoemen. Hoe wordt geborgd dat de
beschreven definitie zoveel mogelijk trustbedrijven en trustdiensten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

9

omvat? Hoe wordt voorkomen dat er een waterbedeffect plaatsvindt naar
bedrijven die net niet aan de voorwaarden voldoen om beschouwd te
worden als een in de Wtt beschreven dienst? Is er geen behoefte aan een
«restbepaling»? Kan de regering aangeven in hoeverre dan nog integriteitstoezicht mogelijk is?
De diensten die in het wetsvoorstel als trustdienst zijn omschreven
berusten op aanbevelingen hieromtrent van de Financial Action Task
Force (FATF) en zijn daarmee internationaal als trustdiensten erkend. Het
betreft in beginsel handelingen die een ieder ook zelf kan verrichten, zoals
het doen van belastingaangifte, het besturen van een rechtspersoon of het
verkopen van een rechtspersoon. Van een trustdienst is pas sprake als
deze handelingen bedrijfsmatig in opdracht van een ander worden
verricht. Op zichzelf zijn de trustdiensten helder en is een restcategorie
niet nodig. Ten aanzien van buitenlandse partijen die via een dochter in
Nederland trustdiensten verlenen is van belang dat DNB bij de beoordeling van een vergunningaanvraag nadrukkelijk kijkt naar de formele en
feitelijke zeggenschapsstructuur van het trustkantoor. Dit betekent dat als
zich in die structuur, bijvoorbeeld bij een moederonderneming, risico’s
bestaan voor onvoldoende naleving van de wet, een vergunning
geweigerd kan worden.
Wel is geconstateerd dat omzeiling bij twee trustdiensten in het
wetsvoorstel denkbaar is. Het betreft ten eerste omzeiling van het
optreden als bestuurder van een vennootschap of rechtspersoon. In de
praktijk wordt geconstateerd dat in sommige gevallen een trustkantoor of
persoon die werkzaam is voor het trustkantoor niet formeel als bestuurder
wordt benoemd, maar dat deze op andere wijze bevoegdheden krijgt,
zoals door middel van een volmacht, om de vennootschap of rechtspersoon te vertegenwoordigen. Het verrichten van dergelijke werkzaamheden moet inhoudelijk gelijk gesteld worden aan het in opdracht zijn van
bestuurder. Deze afgeleide trustdienst zal bij algemene maatregel van
bestuur worden geregeld. Op grond van onderdeel f van de definitie van
trustdienst is hier een grondslag voor. Omdat het feitelijk een afgeleide
dienst van het zijn van bestuurder is en snel ingespeeld moet kunnen
worden als in de praktijk andere varianten geconstateerd worden, heeft
het de voorkeur dit bij algemene maatregel van bestuur te regelen.
Daarnaast is omzeiling denkbaar bij dienst b van de definitie van
trustdienst: het verzorgen van een postadres of bezoekadres in combinatie
met het verrichten van aanvullende diensten als belastingaangifte of
controle van de jaarrekening. Alleen als beide elementen worden verzorgd
is sprake van de trustdienst. Er zijn wel signalen dat het verrichten van
beide diensten wordt opgeknipt om zo de wetgeving te omzeilen. Een
tussenpersoon organiseert in een dergelijk geval dat een cliënt bij een
partij een postadres of bezoekadres krijgt en bij een andere partij een van
de aanvullende diensten wordt verricht. De constructie is gericht op het
verzorgen van trustdienst b. Om deze omzeiling te voorkomen wordt
gelijktijdig met deze nota een nota van wijziging ingediend om het op
deze manier organiseren van het opknippen van die trustdienst te
verbieden.
32–33
In hoeverre is een stichting administratiekantoor (STAK) materieel te
vergelijken met een trustkantoor? Functioneert NLFI, een STAK die in
opdracht van de Staat der Nederlanden handelt, niet tevens als trustkantoor, zo vragen de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

10

Een stichting administratiekantoor (STAK) is een instrument om het
economisch belang en de zeggenschap in een vennootschap van elkaar te
scheiden. Daarvoor kunnen verschillende redenen zijn, bijvoorbeeld
bescherming tegen een vijandige overname of het garanderen van
anonimiteit van winstgerechtigden. Een STAK houdt aandelen en is zelf
niet gericht op winst. Bij trustdienstverlening gaat het in het algemeen om
dienstverlening aan het beheer van vennootschappen die om verschillende redenen in Nederland zijn gevestigd, in opdracht van een buitenlandse aandeelhouder. Vaak betreft het domicilieverlening in combinatie
met management diensten en administratieve diensten. Trustkantoren
verlenen de diensten aan een veelheid van cliënten en zijn daarbij gericht
op het maken van winst. Trustkantoren en STAK’s zijn in die zin dus niet
vergelijkbaar.
NLFI is aandeelhouder in ABN AMRO Group N.V. en Volksholding B.V. De
aandelen in deze vennootschappen zijn aan NLFI overgedragen door de
Staat der Nederlanden. NLFI is een stichting met een wettelijke taak,
opgericht met het oog op transparante belangenscheiding, een geloofwaardige exitstrategie en een zakelijk, niet-politiek beheer van deze
deelnemingen. NLFI voert een wettelijke taak uit, gericht op het aandeelhouderschap van de Nederlandse Staat en is niet tevens als trustkantoor
te kwalificeren.
34–35
De leden van de VVD-fractie vragen wat de ervaringen zijn met de
bestaande regelgeving. Hoeveel instanties handelden voor deze
wetgeving zonder een vergunning? Hoeveel instanties zijn sinds de
vergunningsverplichting verdwenen?
De Wet toezicht trustkantoren is in 2004 ingevoerd. Voor die tijd bestond
geen vergunningplicht voor instellingen die trustdiensten verrichten. Het
is niet bekend hoeveel partijen voorafgaand aan de inwerkingtreding van
de Wtt in 2004 trustdiensten verrichtten. Voor een overzicht van de
aantallen verleende en ingetrokken vergunningen sinds 2004 wordt
verwezen naar de tabel bij de beantwoording van de vragen 13 en 14.
36–39
Hoe vaak wordt de trustsector gebruikt als mantel voor witwassen en
andere illegale activiteiten? Zijn daar cijfers over bekend? Welke
waarborgen zijn er dat minder betamelijke activiteiten van trustkantoren
in de toekomst door andere partijen worden vervuld? Ondervangt dit
wetsvoorstel dat effect, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Indien DNB vermoedt dat een trustkantoor zich inlaat met of misbruikt
wordt voor criminele doeleinden, doet DNB aangifte bij het Openbaar
Ministerie. Het Openbaar Ministerie houdt geen cijfers bij over witwassen
en andere illegale activiteiten door trustkantoren. Verder communiceert
DNB over signalen over illegale activiteiten met andere toezichthouders
en opsporingsinstanties in het reguliere FEC-overleg.
Op grond van het wetsvoorstel en de huidige wet toezicht trustkantoren is
het verboden om trustdiensten te verlenen zonder een daartoe vereiste
vergunning. Indien een partij zonder vergunning handelingen verricht die
te kwalificeren zijn als trustdienst, is sprake van een illegaal trustkantoor.
Hiertegen treedt DNB op wanneer zij daarvan kennis neemt, bijvoorbeeld
door middel van het opleggen van bestuursrechtelijke sancties. Op het
verrichten van trustdiensten zonder vergunning kunnen boetes uit de
hoogste boetecategorie worden opgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

11

§ 2.1. Trustdienstverlening
40–44
De leden van de PvdA-fractie constateren dat trustkantoren voor een groot
deel worden gebruikt voor het beheer van doelvennootschappen. Erkent
de regering dat de doelstellingen van deze doelvennootschappen dikwijls
onwenselijk zijn? Hoe beoordeelt de regering het gebruik van doelvennootschappen voor belastingontduiking? Hoe beoordeelt de regering het
gebruik van doelvennootschappen voor misbruik van investeringsverdragen? Hoe beoordeelt de regering het gebruik van doelvennootschappen om geldstromen te verbergen? Welke maatregelen neemt de
regering om dit soort misbruikactiviteiten een halt toe te roepen?
Van belastingontduiking is sprake als onwettelijk wordt gehandeld
waardoor ten onrechte minder of geen belasting kan worden geheven.
Het gebruik van doelvennootschappen voor belastingontduiking is
vanzelfsprekend onwenselijk. Dit geldt ook voor ander gebruik van
doelvennootschappen dat in strijd met de wet plaats vindt. Doelvennootschappen kunnen gericht zijn op het afschermen van personen en/of
rechtsbescherming. Het afschermen van personen gebeurt vaak omwille
van veiligheidsredenen. Structuren gericht op rechtsbescherming worden
in veel gevallen opgezet door ondernemers/investeerders uit landen met
een politiek instabiel klimaat waarbij bijvoorbeeld onteigening door de
staat een risico vormt. Deze structuren zijn naar hun aard en inrichting ook
bruikbaar om de fiscale zichtbaarheid te verminderen.
Naar aanleiding van de Panama papers heeft het vorige kabinet al een
aantal nationale wettelijke maatregelen in de strijd tegen belastingontduiking, belastingontwijking en onwenselijke invorderingsconstructies
aangekondigd.10 In de brief van 23 februari jongstleden11 heeft de
Staatssecretaris van Financiën ook verschillende maatregelen tegen
belastingontduiking opgesomd waaronder:
• Het verduidelijken van het wettelijk fiscaal verschoningsrecht;
• Het openbaren van vergrijpboeten voor fiscaal intermediairs;
• Bezien of de tijdsduur van fiscale procedures verkort kan worden.
Daarnaast moet zowel onderhavig wetsvoorstel als het voorstel om een
register van uiteindelijk belanghebbenden van juridische entiteiten te
introduceren, bijdragen aan het voorkomen van belastingontduiking.
45–46
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe u de toegevoegde waarde van
de trustsector beoordeelt. In hoeverre heeft het faciliteren van belastingontwijking toegevoegde waarde? Welke activiteiten van de trustsector
acht u waardevol?
Trustkantoren verlenen diensten die particulieren of ondernemingen ook
zelf zouden kunnen verrichten, maar die om economische redenen of
anderszins door deze partijen aan trustkantoren zijn uitbesteed. Het is aan
particulieren en bedrijven zelf om te besluiten wel of niet te kiezen voor
het uitbesteden van deze economische activiteiten.
In het Evaluatie rapport Wet toezicht trustkantoren uit 201012 is berekend
dat de trustsector – samen met andere financiële en juridische dienstverleners als fiscalisten en advocaten – een toegevoegde economische
waarde van naar schatting € 1,5 miljard per jaar levert. Daarvan werd
10

Kamerstukken II 2016/17, 25 087, nr. 138.
Kamerstukken II 2017/18, 25 087, nr. 88.
12
Kamerstukken II 2009/10, 32 384, nr. 1.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

12

ongeveer € 1,0 miljard in de vorm van belastingen en € 0,5 miljard in de
vorm van gelden betaald aan financiële professionals. Er zijn sindsdien
geen cijfers bijgehouden over de toegevoegde economische waarde.
§ 2.2. Omvang Nederlandse trustsector
47–51
De leden van de SP-fractie hebben vragen over het aantal bijzondere
financiële instellingen (bfi’s) dat wordt bestuurd door trustkantoren. Zij
hebben gelezen dat er zo’n 229 vergunninghoudende trustkantoren actief
zijn in Nederland die samen zo’n 20.000 doelvennootschappen beheren.
Ook hebben de leden van de SP-fractie vernomen dat er eind 2015 zo’n
15.000 bfi’s in Nederland waren en dat bij 87 procent van deze bfi’s
niemand werkt. Mogen deze leden aannemen dat deze bfi’s waar niemand
werkt, worden bestuurd door een trustkantoor? Kan de regering enige
duiding geven over deze verschillende cijfers? Kan de regering aangeven
hoeveel werkgelegenheid de trustsector in directe zin biedt? Door hoeveel
medewerkers van een trustkantoor wordt een doelvennootschap
gemiddeld beheerd? Hoeveel doelvennootschappen heeft een gemiddelde
trustee onder zich in Nederland?
De genoemde cijfers zijn in lijn met eerder onderzoek.13 Er zijn echter
geen cijfers beschikbaar over de beheerders van bfi’s waar niemand
werkt. Het is wel aannemelijk dat een deel van deze bfi’s door trustkantoren wordt beheerd.
Het Ministerie van Financiën noch DNB houdt cijfers bij over het aantal
werknemers bij trustkantoren. Op de website maakt branchevereniging
Holland Quaestor melding van het feit dat de trustsector minstens 2.400
directe arbeidsplaatsen biedt. De branchevereniging vermeldt tevens dat
zij het totale effect op de werkgelegenheid (direct en indirect) schat op
ongeveer 5.000 voltijdbanen. Deze cijfers kunnen niet geverifieerd
worden. Omdat er geen cijfers zijn over het aantal werknemers bij
trustkantoren, kan niet ingegaan worden op het aantal werknemers dat
gemiddeld een doelvennootschap beheert.
Een van de trustdiensten onder de huidige en nieuwe Wtt betreft het
optreden als trustee. Een trustee heeft geen doelvennootschappen onder
zich, maar beheert een trust of vergelijkbare juridische constructie.
52–57
De leden van de SP-fractie willen graag weten hoeveel van de 20.000 door
trustkantoren beheerde doelvennootschappen tot multinationals behoren.
Hoeveel van deze 20.000 doelvennootschappen kunnen als bfi worden
aangemerkt? Hoeveel van deze 20.000 kunnen als doorstroomvennootschap worden aangemerkt? Hoeveel van deze 20.000 hebben een
belanghebbende particulier die als vermogende gekenschetst wordt?
Hoeveel rulings zijn er verstrekt aan deze 20.000 doelvennootschappen?
Hoeveel van de 20.000 doelvennootschappen hebben offshore connecties,
dan wel in hun bedrijfsstructuur dan wel bij hun uiteindelijk belanghebbende (UBO)?
DNB signaleert een afname in het aantal doelvennootschappen dat door
trustkantoren wordt bediend: van 25.415 in 2014 naar 19.372 in 2017
(peildatum 31-12-2017). Hiervan zijn 19.188 doelvennootschappen
gevestigd in Nederland, en 184 in het buitenland.

13

Zie bijvoorbeeld eerder genoemd onderzoek van SEO, Uit de schaduw van het bankwezen,
2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

13

DNB heeft geen inzicht in hoeveel doelvennootschappen onderdeel
uitmaken van de structuur van een multinational of van een vermogend
persoon. DNB houdt geen toezicht op de doelvennootschappen, maar op
de trustkantoren die deze beheren en kwalificeert de doelvennootschappen derhalve ook niet. Om deze reden zijn ook geen gegevens
beschikbaar over offshore connecties van doelvennootschappen.
In het register Automatische Verwerking Betalingsbalans (AVB-register)
dat door DNB wordt bijgehouden, staan 11.477 doelvennootschappen
geregistreerd als BFI. Bij trustkantoren kwalificeerden op 31 december
2017 27 vennootschappen als doorstroomvennootschappen.
Bij het afgeven van rulings wordt niet bijgehouden of het al dan niet een
doelvennootschap betreft. Deze kwalificatie speelt voor de vennootschapsbelasting geen rol. De vraag hoeveel rulings zijn verstrekt aan
doelvennootschappen kan derhalve niet worden beantwoord.
58–59
De leden van de SP-fractie vragen de regering of het bieden van
substance één van de belangrijkste bezigheden van de trustsector is. Zij
willen graag weten bij welk niveau van substance het voor trustkantoren
niet meer mogelijk is om die substance aan te bieden.
Trustdiensten zijn de in artikel 1 van het wetsvoorstel gedefinieerde
diensten. Het betreft (a) het in opdracht optreden als bestuurder van een
rechtspersoon of vennoot van een vennootschap, (b) het verlenen van
domicilie voor een rechtspersoon of vennootschap in combinatie met het
verrichten van aanvullende werkzaamheden, (c) het gebruik maken van
een doorstroomvennootschap, (d) het verkopen van rechtspersonen en (e)
het in opdracht optreden als trustee van een trust of vergelijkbare
juridische entiteit.
Met substance wordt doorgaans de reële aanwezigheid van een vennootschap in een land bedoeld. In sommige gevallen stellen landen eisen aan
de substance die een vennootschap minimaal moet hebben om gebruik te
kunnen maken van een bepaalde (fiscale) regeling. Nederland stelt
bijvoorbeeld eisen aan de substance van dienstverleningslichamen en
vennootschappen die om een Advance Tax Ruling verzoeken. Andere
landen kunnen eigen substance-eisen hebben. Trustdiensten a en b
kunnen bijdragen aan het voldoen aan de door Nederland gestelde
substance-eisen. Er is niet vast te stellen welke mate van substance niet
meer te bieden is door trustkantoren.
60–61
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering verwacht of de
trustsector kleiner wordt door de aanpak van belastingontwijking. In
hoeverre zorgen maatregelen als substance-eisen juist voor uitbreiding
van de sector? Hoe kan dit worden voorkomen?
Zoals in antwoord op vraag 11 is aangegeven, is er momenteel sprake van
een afname van het aantal vergunninghoudende trustkantoren. Het
inschatten of de substance-eisen daarnaast zorgen voor een toename of
afname van trustdiensten is niet goed mogelijk. Met het ophogen van
substance-eisen kan het zijn dat een aantal vennootschappen zich niet
meer in Nederland wil vestigen waardoor het aantal vennootschappen
beheert door een trustkantoor afneemt. Het kan ook zo zijn dat de
trustkantoren meer activiteiten voor de vennootschappen in Nederland
gaan verrichten om de substance in Nederland te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

14

§ 2.3. Poortwachter
62–64
De leden van de SP-fractie wensen op te merken dat de trustsector de
poortwachtersfunctie niet goed uitoefent. Zij vragen de regering hoe er op
wordt toegezien dat de cliëntenonderzoeken goed worden uitgevoerd. Zij
willen weten of de regering het met hen eens is dat trustdiensten nooit
mogen worden verleend wanneer één of meerdere aspecten van het
cliëntenonderzoek niet kunnen worden uitgevoerd. Zij vragen de regering
ook welke trustkantoren de cliëntenonderzoeken het minst slecht
uitvoeren; zijn dit de kleine of de grotere kantoren?
Trustdiensten mogen pas verricht worden als vooraf cliëntenonderzoek is
verricht. Het wetsvoorstel schrijft in artikel 23 voor dat daarbij de
resultaten, die voor de verschillende trustdiensten zijn voorgeschreven,
bereikt moeten zijn. Als een van de resultaten niet bereikt is, kan dus niet
overgegaan worden tot dienstverlening.
DNB toetst bij een onderzoek of een trustkantoor zijn cliëntenonderzoek
verricht conform de wettelijke eisen. Dat betekent, kort samengevat, dat
een controle wordt gedaan of het kantoor over voldoende kennis beschikt
met betrekking tot zijn cliënten. Afhankelijk van het risico dat de cliënt met
zich brengt, bijvoorbeeld door zijn land van herkomst of zijn status van
politiek prominente persoon, zal het trustkantoor diepgravender moeten
zijn in het cliëntenonderzoek. Indien er bijvoorbeeld diensten worden
verleend aan een doelvennootschap dient het trustkantoor met zoveel
mogelijk zekerheid de herkomst van het vermogen vast te stellen, of
inzicht te verwerven in de feitelijke zeggenschapsstructuur en ook deze
met zoveel mogelijk zekerheid vast te stellen. DNB ziet er ook op toe dat
trustkantoren hun bedrijfsvoering zo hebben ingericht dat zij in staat zijn
om op deze wijze het cliëntenonderzoek uit te voeren.
Wat betreft verschillen in het cliëntenonderzoek tussen grote en kleine
kantoren geeft DNB aan dat de omvang van een trustkantoor geen
indicatie is voor de kwaliteit van het cliëntenonderzoek. Wel hangt de
kwaliteit van het cliëntenonderzoek vaak samen met de mate van
professionaliteit, het werk- en denkniveau van de medewerkers van het
trustkantoor en de aandacht voor de integriteit vanuit het bestuur.
65–66
De leden van de PvdA-fractie steunen het poortwachterstelsel. Het
functioneert aardig als het gaat om notarissen en financiële instellingen.
In de trustsector werkt het systeem bij lange na niet perfect. Het is alsof
hackers de virusscanners ontwikkelen. Hoe kunnen meer waarborgen
worden ingebouwd zodat de poortwachtersfunctie van trustkantoren
versterkt wordt? Hoe kan worden voorkomen dat met behulp van
trustkantoren juist de mechanismen om witwassen, belastingontduiking
en terrorismefinanciering worden ontweken?
Het wetsvoorstel beoogt de uitvoering van de poortwachterfunctie te
verbeteren door maatregelen die de integriteit en de professionaliteit van
trustkantoren versterken en het cliëntenonderzoek te verbeteren. Het
versterken van professionaliteit en integriteit van trustkantoren zelf moet
bewerkstelligen dat daarmee ook de risico’s aan de dienstverlening
worden gemitigeerd. In het bijzonder wordt daarbij gewezen op het
verbod om zowel advies over de werking en toepassing van het belastingrecht te geven en trustdiensten te verlenen aan dezelfde cliënt. Dit moet
belangenverstrengeling voorkomen en een integer en onafhankelijk
cliëntenonderzoek bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

15

§ 3. Aanleiding voor de herziening van de Wtt
§ 3.1. Inleiding
67–68
De leden van de CDA-fractie vragen naar de samenhang van de onthullingen rond de Panama Papers en de Nederlandse trustsector. Hoeveel
van de 229 in Nederland actieve bedrijven waren op enige manier
betrokken bij constructies die werden ontdekt via de Panama Papers? Zijn
er onthullingen die met de oude Wtt 2004 niet konden worden aangepakt
en met onderhavig wetsvoorstel wel?
Naar aanleiding van de Panama Papers heeft DNB een informatie-uitvraag
gedaan bij de onder toezicht staande trustkantoren. 34% van de ondervraagde trustkantoren waren op enige manier betrokken bij de Panama
Papers.
Ten aanzien van de kantoren waar naar aanleiding van de Panama Papers
onderzoeken hebben plaatsgevonden en waar door DNB overtredingen
zijn geconstateerd, zijn onder de huidige wet maatregelen getroffen. Als
onderhavig wetsvoorstel toen reeds kracht van wet zou hebben gehad,
dan zou DNB ruimere mogelijkheden hebben gehad om de vergunning te
kunnen intrekken. Ook de verscherpte eisen die worden gesteld aan het
cliëntenonderzoek, het niet door een trustkantoor (of andere entiteit in de
groep van het trustkantoor) mogen verlenen van belastingadvies en de
publicatiemogelijkheid geven DNB mogelijkheden om voortvarender op te
treden.
§ 3.2. Onderzoeken DNB
69–74
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven hoeveel
vergunningen er uiteindelijk zijn ingetrokken in de periode 2012–2015.
Daarnaast vragen de voorgenoemde leden naar de zestien trustkantoren
waar vervolgmaatregelen nodig waren; hoeveel doelvennootschappen
waren in beheer van deze zestien trustkantoren? En zijn er naast onregelmatigheden bij de trustkantoren ook onregelmatigheden bij de doelvennootschappen aangetroffen? Is hier vervolgens ook handhavend
opgetreden? Zijn er fiscale constructies ontdekt die belastingontduiking
faciliteerden? Zijn er naar aanleiding van de onderzoeken in 2012–2015
rechtszaken tot stand gekomen?
Voor een overzicht van het aantal ingetrokken vergunningen in de
bedoelde periode wordt verwezen naar de tabel die is opgenomen in
antwoord op de vragen 13 en 14.
Zoals in de memorie van toelichting vermeld, zijn bij het merendeel van
de destijds bezochte instellingen vervolgmaatregelen opgelegd,
waaronder een aanwijzing, een last onder dwangsom en boetes. Hieruit is
één rechtszaak voortgekomen. De betrokken trustkantoren hadden in 2013
ongeveer 8.600 doelvennootschappen in beheer. Voor zover de vragen
betrekking hebben op de doelvennootschappen, kan DNB geen informatie
verschaffen; het toezicht door DNB ziet op naleving van de wet door
trustkantoren, niet door doelvennootschappen. Voor het overige betreffen
de vragen toezichtvertrouwelijke informatie, waarover DNB geen
uitspraken kan doen. Daarnaast is het zo dat indien DNB vaststelt dat het
cliëntenonderzoek niet op orde is, ook niet vastgesteld kan worden of er
sprake is van belastingontduiking. Het cliëntendossier bevat immers niet
voldoende informatie om dit goed te kunnen beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

16

75–76
De leden van de CDA-fractie vragen naar de opmerking van DNB in juli
2015, waarin DNB aangeeft dat het toenmalig kader voor wet- en
regelgeving onvoldoende was voor de sector om te professionaliseren. De
leden van de CDA-fractie zijn ontstemd over deze constatering, omdat een
sector als de trustsector met alle bedragen die er circuleren, een zeer hoge
mate van professionaliteit zou moeten hebben. In navolging van deze
constatering, vragen deze leden of onderhavig wetsvoorstel dan wel de
benodigde professionaliseringsslag gaat maken en hoe dat uiteindelijk zal
worden geëvalueerd. Hier op aansluitend vragen de leden van de
CDA-fractie of er is voorzien in een evaluatiebepaling.
Een van de belangrijkste doelstellingen van onderhavig wetsvoorstel is
het versterken van de professionaliteit van trustkantoren. Hiertoe staan in
het wetsvoorstel verschillende maatregelen die in samenhang moeten
zorgen voor de vereiste professionaliteit die behoort bij de dienstverlening en de integriteitrisico’s. Het gaat dan onder meer om het
voorschrijven van een rechtsvorm, het hebben van twee beleidsbepalers,
eisen aan de bedrijfsvoering en voorschriften aan de compliance- en
auditfunctie. Het is van belang dat in het toezicht blijvend wordt onderzocht of dit tot de gewenste resultaten leidt. Daarnaast voorziet het
wetsvoorstel in artikel 69 in een algehele evaluatie van het wettelijk kader.
Bij die evaluatie zal de doeltreffendheid en effectiviteit van de wet worden
onderzocht. Aangezien het versterken van de professionaliteit van de
sector een belangrijke doelstelling is, zal hier nadrukkelijk aandacht aan
worden besteed.
77
De leden van de SP-fractie constateren dat DNB verschillende suggesties
heeft gedaan ten aanzien van het reguleren van de trustsector, te weten;
1. Verbieden structuren die kwetsbaar zijn voor misbruik en/of de
klantanonimiteit bevorderen, zoals nominee shareholders,
CV-structuren, stichtingen als topentiteit, aandelen aan toonder,
doorstroomvennootschappen en doelvennootschappen met operationele bijkantoren in het buitenland;
2. Aanscherping kwaliteit compliance functie;
3. Verbod op fiscaal advies door trustkantoren;
4. Mogelijkheid creëren tot intrekken vergunning van een trustkantoor bij
een eenmalige constatering van een delict of overtreding;
5. Aanpassing van de informatiedelingsartikelen zodat trustkantoren
voortaan ook met hun partners informatie kunnen uitwisselen over
cliënten van doelvennootschappen en hun uiteindelijk belanghebbenden;
6. Toezichthoudend orgaan verplicht stellen bij trustkantoren;
7. Inzicht in de financiële positie van trustkantoren inclusief een externe
controle van een accountant;
8. De norm van maatschappelijk betamelijk handelen ook van toepassing
te laten zijn op «feeders» van structuren zoals advocaten, notarissen,
accountants en fiscalisten.
De leden van de SP-fractie vragen de regering puntsgewijs te reageren op
bovenstaande suggesties en per suggestie beargumenteerd aan te geven
of er aan tegemoet wordt gekomen met dit wetsvoorstel.
84
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke punten onderhavige
wetgeving overeenkomt met de wensen en aanbevelingen van DNB, en
op welke punten zij daarvan afwijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

17

Onderhavig wetsvoorstel is in nauwe samenspraak met DNB tot stand
gekomen. Tijdens de verhoren van de POFC heeft DNB enkele suggesties
gedaan die zij van belang vindt voor de wetgeving. Het merendeel van
deze suggesties heeft een plek gekregen in dit wetsvoorstel. In het
wetsvoorstel zijn regels gesteld aan de compliancefunctie (suggestie 2),
die nader uitgewerkt worden bij algemene maatregel van bestuur. In die
suggestie, zoals volledig weergegeven in het verslag van de POFC, stelde
DNB daarbij voor de compliancefunctie verplicht intern te beleggen. Ook
daaraan is gevolg gegeven in het wetsvoorstel. Hetzelfde geldt voor
suggestie 3: het verbieden van fiscaal advies en trustdiensten aan
dezelfde cliënt. Ook aan suggestie 4 is gevolg gegeven. De mogelijkheden
om een vergunning in te trekken zijn uitgebreid in artikel 7 van het
wetsvoorstel. Verder kent het wetsvoorstel ruime mogelijkheden om
(financiële) informatie over trustkantoren op te vragen (suggestie 7). In
overleg met DNB is niet besloten tot het voorschrijven van een verplichte
accountantscontrole. De meerwaarde in het licht van de doelen van dit
wetsvoorstel is beperkt, terwijl dit wel voor extra lasten zorgt.
De bestrijding van risicovolle structuren (suggestie 1) is ook geadresseerd
in het wetsvoorstel. Hierover heeft uitgebreid overleg plaatsgevonden met
DNB. Daarbij is gebleken dat het verbieden van bepaalde structuren lastig
bleek af te bakenen. De omschrijving werd al snel te generiek waardoor
legitieme structuren ten onrechte onder het verbod zouden vallen of juist
te specifiek waardoor met enkele aanpassingen in de structuur het verbod
omzeild zou kunnen worden. In plaats daarvan is met DNB gekeken naar
de meest risicovolle structuren en zijn voor die gevallen bijzondere regels
gesteld. Het gaat dan om het controleren of vennootschappen of
rechtspersonen bekend zijn bij de autoriteiten, de controle van trustkantoren op transacties en het wijzigen van begunstigden van trusts. Voor
een nadere toelichting hierop wordt verwezen naar paragraaf 4.3.3 van de
memorie van toelichting.
Suggestie 6 tot het verplicht stellen van een intern toezichthoudend
orgaan is niet overgenomen. Een dergelijke eis wordt niet proportioneel
geacht voor kleinere trustkantoren. Bovendien regelt het wetsvoorstel op
verschillende manieren interne checks en balances. Zo wordt voorgeschreven dat een trustkantoor tenminste twee beleidsbepalers heeft en is
een interne compliancefunctie voorgeschreven.
De suggestie over de uitwisseling van informatie wordt betrokken bij een
breder project dat ziet op een algemeen wettelijk kader voor de uitwisseling van informatie tussen toezichthoudende autoriteiten.
Tot slot ziet suggestie 8 op onder andere advocaten en notarissen. Deze
valt buiten de reikwijdte van dit wetsvoorstel en onder verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie en Veiligheid. Deze suggestie is onder
zijn aandacht gebracht.
78–79
De leden van de SP-fractie vragen de regering om een overzicht van alle
suggesties die DNB heeft gedaan sinds deze het toezicht op de trustsector
uitoefent. Ook vragen de leden de regering aan te geven welke van deze
suggesties inmiddels zijn overgenomen en welke niet.
DNB stelt jaarlijks een brief op waarin zij mij informeert over ontwikkelingen in de sector en het toezicht, die naar haar oordeel aanleiding
vormen om wet- of regelgeving aan te passen. Deze brieven worden ook
met uw Kamer gedeeld. In deze brieven heeft DNB enkele suggesties
gedaan ten aanzien van de regelgeving voor trustkantoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

18

In de wetgevingsbrief 2014 heeft DNB voorgesteld om, voortbouwend op
de Regeling integere bedrijfsvoering Wtt (Rib Wtt), de Wtt te herzien en in
lijn te brengen met de institutionele vereisten van de Wft en de vereisten
ten aan zien van de cliëntidentificatie uit de Wwft. In dezelfde brief is ook
gevraagd om verruiming van de mogelijkheden om boetes te publiceren,
naar model van de Wft.14
In de wetgevingsbrief 2015 heeft DNB hieraan toegevoegd dat de invulling
van de poortwachtersrol door trustkantoren op dat moment onvoldoende
werd ingevuld. In het bijzonder is daarbij voorgesteld om verdere
internalisering van integriteit binnen een trustkantoor voortaan te laten
geschieden via een geïntegreerde compliancefunctie. Voorts werd
voorgesteld om het lagere regelgevende kader te herzien, waaronder de
vrijstellingsregeling ten aanzien van de vergunningsplicht voor natuurlijke
personen.15
Alle bovenstaande suggesties maken deel uit van onderhavig
wetsvoorstel. Naast deze suggesties heeft DNB nog wetgevingssuggesties
bij uw Kamer gedaan in het kader van het onderzoek van de POFC. Zoals
hierboven aangegeven in antwoord op de vragen 77 en 84, zijn het
merendeel van die suggesties overgenomen en hebben een plaats
gekregen in onderhavig wetsvoorstel.
80–83
De leden van de SP-fractie willen graag weten hoeveel fte binnen DNB
toeziet op de trustsector en of duidelijk te maken is hoeveel procent van
hun tijd zij bezig zijn met daadwerkelijke controle in dossiers bij trustkantoren? Hoeveel tijd kost een boekencontrole op een trustkantoor precies?
Hoe vaak wordt een trustkantoor bezocht per jaar? Hoe groot zou de
capaciteit van DNB moeten zijn als de maatstaf is dat ieder trustkantoor
ieder jaar boekencontrole krijgt (liefst onaangekondigd) door DNB?
Voor een antwoord op deze vragen wordt verwezen naar de antwoorden
op de vergelijkbare vragen 20 tot en met 26.
§ 3.3. Panama papers en POFC
85–86
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de parlementaire ondervragingscommissie fiscale constructies (POFC) heeft blootgelegd hoezeer de
sector vatbaar is voor integriteitsrisico’s. Er is weinig beroepseer,
trustkantoren zoeken bewust de randjes van de wet op, en overschrijden
die dikwijls. De regering stelt terecht dat de POFC enkele observaties heeft
gedaan die in dit wetsvoorstel worden geadresseerd. Welke observaties
neemt de regering over? Kan de regering gemotiveerd aangeven op welke
punten observaties niet worden overgenomen?
De verhoren door de POFC en het verslag van de commissie hebben
nader inzicht geboden in de werking van fiscale constructies en – in het
kader van dit wetsvoorstel – de wijze waarop trustkantoren handelen. De
bevindingen die de commissie doet ten aanzien van trustkantoren
bevestigen het beeld van een sector die zich vooral richt op de letter van
de wet. Deze constatering in combinatie met het feit dat dit tot onvoldoende mitigatie van integriteitrisico’s leidt, vormde de aanleiding voor
onderhavig wetsvoorstel. De belangrijkste bevindingen die de commissie
doet, maken impliciet en expliciet onderdeel uit van onderhavig
wetsvoorstel. De bevinding dat de geest van de wet niet wordt nageleefd,
14
15

Kamerstukken II 2013/14, 32 545, nr. 20.
Kamerstukken II 2014/15, 32 545, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

19

is aanleiding om de eisen voor trustkantoren verder te expliciteren en
verplichte resultaten voor het cliëntenonderzoek voor te schrijven. Hierbij
speelt ook een andere bevinding van de commissie een rol, namelijk dat
effectieve zelfregulering niet van de grond komt. Omdat de sector zelf niet
tot een breed gedragen nadere invulling is gekomen van de regelgeving,
heeft de regering de noodzaak gezien de regelgeving zelf aan te scherpen.
Ook is rekening gehouden met de bevinding dat er onduidelijkheid
bestaat over welke constructies een hoog risico met zich brengen. In
onderhavig wetsvoorstel zijn aan het verlenen van diensten aan bepaalde
constructies nadere eisen gesteld. Zie hiervoor ook paragraaf 4.3.3 van de
memorie van toelichting. De bevinding dat cliënten met integriteitrisico’s
die bij de ene partij worden geweigerd bij een andere partij wel worden
aanvaard, wordt in onderhavig voorstel met een concrete maatregel
aangepakt. Trustkantoren moeten onderzoeken of de cliënt bij een ander
trustkantoor om diensten heeft verzocht en in een dergelijk geval moet
informatie over gebleken integriteitrisico’s tussen de trustkantoren
worden uitgewisseld.
Daarnaast heeft DNB in het kader van de POFC enkele concrete wetgevingssuggesties gedaan die zien op de trustsector. Ten aanzien van het
overnemen van deze suggesties in dit wetsvoorstel wordt verwezen naar
het antwoord op de vragen 77 en 84 hierboven.
§ 4. Hoofdpunten wetsvoorstel
§ 4.1. Inleiding
87–88
De leden van de CDA-fractie vragen of de verantwoordelijkheden die bij
de trustsector zelf worden belegd, op een gegeven moment niet te veel
vermengen met de verantwoordelijkheden zoals die bij de toezichthouder
zijn belegd. Zo constateren de leden van de CDA-fractie dat de met dit
wetsvoorstel toegenomen verantwoordelijkheden, de relatie tussen cliënt
en trustkantoor zal veranderen. Het trustkantoor wordt van dienstverlener
meer en meer ook toezichthouder en poortwachter. De leden van de
CDA-fractie vragen de regering hier op te reflecteren en ook aan te geven
of er geen risico bestaat dat trustdiensten «ondergronds» gaan en buiten
het zicht van de toezichthouder zullen plaats vinden.
Het wetsvoorstel sluit aan bij het uitgangspunt van de internationale en
Europese regelgeving tegen witwassen en het financieren van terrorisme
dat trustkantoren een poortwachterfunctie hebben ter bescherming van
de integriteit van het financiële stelsel. De uitvoering van deze functie
wordt met onderhavig wetsvoorstel geëxpliciteerd en aangescherpt. Deze
verplichtingen voor trustkantoren moeten worden onderscheiden van de
toezichthoudende bevoegdheden van DNB die zien op de vergunningverlening en de naleving van de wettelijke voorschriften. Het wetsvoorstel
voorziet ook in een uitbreiding van die bevoegdheden, onder andere door
de mogelijkheid om een tijdelijk verbod op te leggen voor het bekleden
van een beleidsbepalende functie bij een trustkantoor en uitbreiding van
de boetemogelijkheden.
De aanscherping van de regels kan tot gevolg hebben dat trustkantoren
hun diensten beëindigen of dat trustkantoren fuseren. Voor wat betreft het
risico dat trustdiensten «ondergronds» gaan, is van belang dat het
verlenen van trustdiensten zonder vergunning een overtreding is die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

20

beboetbaar is met de zwaarste boetecategorie. DNB heeft bijzondere
aandacht voor «illegale trustdienstverleners».16
Verder is in dit verband van belang dat er signalen zijn over omzeiling van
trustdienst b van het wetsvoorstel. Daarbij worden de activiteiten van die
dienst opgeknipt om zo buiten het bereik van de wetgeving te blijven.
Zoals ik in antwoord op de vragen 27 tot en met 31 heb aangegeven,
wordt gelijktijdig met deze beantwoording een nota van wijziging
ingediend om het organiseren van het opknippen van trustdienst b te
verbieden.
89
Ook vragen de leden van de PvdA-fractie naar de internationale context.
De Nederlandse trustsector is van oudsher groot, en zij vragen de
regering of dat met de zware toezichteisen in onderhavig wetsvoorstel
mogelijk zal veranderen. Met andere woorden: bestaat er een kans dat
bedrijven hun trustdiensten in andere landen gaan afnemen?
Onderhavig wetsvoorstel vormt wat betreft de basis van het cliëntenonderzoek en de meldingsplicht voor ongebruikelijke transacties, en de
bevoegdheden van de toezichthouder een implementatie van de vierde
anti-witwasrichtlijn. In de basis zullen deze eisen dus ook in de ons
omringende landen gelden. Wat betreft het aantal trustkantoren in
Nederland is het mogelijk dat kleinere aanbieders van trustdiensten hun
activiteiten staken of samenvoegen met die van andere kantoren vanwege
de uitbreiding in onderhavig wetsvoorstel van onder meer de normen
voor een integere bedrijfsvoering en een beheerste bedrijfsuitoefening.
Daarnaast kunnen de aangekondigde maatregelen van de Staatssecretaris
van Financiën op het gebied van de aanscherping van substance-eisen,
het invoeren van conditionele bronbelastingen op dividend, rente en
royalty’s en de aanpassing van belastingverdragen via de MLI ervoor
zorgen dat Nederland minder aantrekkelijk wordt voor sommige diensten
die door de trustsector worden verleend.17
§ 4.2. Versterken integriteit en professionaliteit
90–92
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Raad van State vreest dat de
open normstelling van het wetsvoorstel tot spanning kan leiden omdat
DNB deze normen werkendeweg zal invullen. De leden van de VVD-fractie
vrezen de rechtsonzekerheid die dit mee zal brengen en begrijpen dat de
regering die wil ondervangen door DNB procedurele beleidsregels op te
laten stellen. Hoe moeten deze leden zich die beleidsregels voorstellen? Is
het mogelijk daarvan een proeve te delen met de Kamer? Had het niet
meer voor de hand gelegen een aantal open normen, zoals die in artikel
10 en 14, verder uit te werken in de wettekst?
De beleidsregels die naar aanleiding van het advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State zijn voorgeschreven, zien op het
toezicht op maatschappelijke betamelijkheid. Trustkantoren moeten
nagaan of hun dienstverlening zou kunnen leiden tot handelen dat
volgens het ongeschreven recht ingaat tegen hetgeen in het maatschappelijk verkeer betaamt. De norm van maatschappelijke betamelijkheid, die
ook in andere sectoren wordt gebruikt, beoogt trustkantoren niet alleen
wettelijk voorgeschreven regels na te leven, maar ook ontwikkelingen in
het maatschappelijk verkeer te volgen en naar die opvattingen te
16

https://www.dnb.nl/nieuws/dnb-nieuwsbrieven/nieuwsbrief-trustkantoren/
NieuwsbriefTrustkantorenjanuari2018/dnb371901.jsp
17
Kamerstukken II 2017/18, 25 087, nr. 188.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

21

handelen. Zoals hieruit volgt, is de invulling hiervan geen vast gegeven en
is het ook niet aan DNB om op voorhand te bepalen wat hieronder moet
worden verstaan. De beleidsregels van DNB zullen zien op de wijze
waarop DNB bij trustkantoren toetst of en hoe zij zich rekenschap geven
van deze maatschappelijke opvattingen.
De exacte invulling van de beleidsregels is aan DNB. De verplichting tot
het opstellen van beleidsregels maakt onderdeel uit van haar toezichttaak
die zij in onafhankelijkheid dient uit te voeren. Toezending aan uw Kamer
ligt niet voor de hand. De beleidsregels worden na vaststelling door DNB
wel gepubliceerd. Overigens betrekt DNB de sector bij de discussie over
wat onder maatschappelijke betamelijkheid moet worden verstaan en hoe
(onder meer) trustkantoren hier invulling aan kunnen geven.
Wat betreft de normen in de artikelen 10 (geschiktheid en betrouwbaarheid beleidsbepalers) en 14 (integere en beheerste bedrijfsvoering)
zal bij algemene maatregel van bestuur een uitwerking plaatsvinden. Deze
uitwerking zal grotendeels overeenkomen met de regels over betrouwbaarheidstoetsing en de integere en beheerste bedrijfsvoering bij
financiële instellingen.
93
De leden van de DENK-fractie vragen of er momenteel al beleidsregels zijn
voor de invulling van de open normstelling in de Wtt 2018.
DNB stelt beleidsregels op over hoe zij beoordeelt of trustkantoren
voorkomen dat zij het risico lopen betrokken te raken bij handelingen die
zodanig ingaan tegen hetgeen volgens het ongeschreven recht in het
maatschappelijk verkeer betaamt, dat hierdoor het vertrouwen in het
trustkantoor of in de financiële markten ernstig kan worden geschaad.
Deze beleidsregels zijn momenteel in voorbereiding.
§ 4.2.2. Integere bedrijfsvoering en beheerste bedrijfsuitoefening
94–95
De leden van de PvdA-fractie delen de wens van een intrinsiek integere
sector. Op dit moment is dit nog niet het geval. In hoeverre acht de
regering een intrinsiek integere sector haalbaar, en welke maatregelen
stelt zij voor?
96
Waarom is de regering van mening dat aangescherpte normen leiden tot
organisaties die zelf intrinsiek integer zijn, vragen de leden van de
DENK-fractie.
De huidige regelgeving heeft niet tot de vereiste professionaliteit van
trustkantoren geleid en mede daardoor bestaan in de sector integriteitrisico’s. Dit is dan ook de reden dat niet alleen de eisen aan de dienstverlening worden aangescherpt, maar ook de regels over de organisatie van
trustkantoren zelf. De maatregelen in onderhavig wetsvoorstel dwingen
tot een versterking van de integriteit en professionaliteit van de organisatie van trustkantoren. Dit betreft de uitbreiding van de normen voor een
integere bedrijfsvoering en een beheerste bedrijfsuitoefening. Daarnaast
worden strikte eisen voorgeschreven voor wat betreft de rechtsvorm en
het minimum aantal beleidsbepalers. Verder worden de regels over de
compliance- en auditfunctie uitgebreid. Een versterking van de verplichte
interne compliancefunctie wordt daarbij bewerkstelligd door een verbod
op het uitbesteden van die functie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

22

§ 4.2.3. Rechtsvorm en minimaal twee beleidsbepalers
97–98
De leden van de VVD-fractie vragen waarom nv’s, bv’s en Europese
vennootschappen beter in staat zijn aan de eisen uit de Wtt te voldoen.
Daarnaast lezen deze leden in artikel 13 dat een trustkantoor de
rechtsvorm van een kapitaalvennootschap moet hebben. Kan de wet
worden omzeild door een andere rechtsvorm te kiezen, bijvoorbeeld een
stichting of vereniging?
Op dit moment zijn er geen eisen aan de organisatievorm van een
trustkantoor. Ook een natuurlijke persoon kan een vergunning vragen om
trustdiensten te mogen verlenen. Het verrichten van complexe werkzaamheden met inherent hoge integriteitrisico’s vraagt om een solide organisatie met heldere taken en verantwoordelijkheden. Daarnaast is van
belang dat de structuur van de organisatie van een trustkantoor voor
zowel cliënten als de toezichthouder helder is. De waarborgen die de
regelingen voor de naamloze vennootschap en besloten vennootschap
met beperkte aansprakelijkheid in het Burgerlijk Wetboek bieden, sluiten
hier het best bij aan. Daarbij speelt mee dat andere rechtsvormen zoals de
stichting (zonder winstoogmerk) en de vereniging niet voor de hand
liggen bij het verrichten van trustdiensten, aangezien het economische
dienstverlening betreft met een winstoogmerk.
Niet geheel duidelijk is waar de leden op doelen met het moeten hebben
van een kapitaalvennootschap. Van belang is in ieder geval om te
vermelden dat de wet niet omzeild kan worden door een andere
rechtsvorm te kiezen. Het kiezen van een andere rechtsvorm is een
overtreding van de wet. Dit betekent dat een eventuele aanvraag voor een
vergunning geweigerd wordt of, in geval al een vergunning was verleend,
deze wordt ingetrokken.
99
De leden van de CDA-fractie vragen hoe wordt geborgd dat er in de
toekomstige situatie niet alleen op papier, maar ook in de praktijk
minimaal twee beleidsbepalers zullen zijn.
Het toezicht op een volwaardige vervulling van de functie begint bij de
toetsing van de beleidsbepaler. DNB heeft ervaring met het toetsen van
bestuurders in de trustsector. Momenteel worden bestuurders van
trustkantoren al op grond van de huidige wet getoetst op geschiktheid en
betrouwbaarheid. Als hier twijfel over bestaat dan kan dit leiden tot een
negatief oordeel over de geschiktheid of betrouwbaarheid van de
beleidsbepaler.
DNB heeft de sector inmiddels over de te verwachten eis van minimaal
twee beleidsbepalers geïnformeerd, zodat trustkantoren zich al kunnen
voorbereiden op deze nieuwe eis.18 Op grond van de Wft geldt overigens
dezelfde eis voor een groot aantal financiële instellingen waarop de Wft
van toepassing is.19 Voor een goede controle gedurende de vervulling van
de functie is het van belang dat de betrokken beleidsbepalers beschikbaar
zijn om bevraagd en bezocht te worden door DNB. Daarom schrijft het
onderhavige wetsvoorstel voor dat de twee beleidsbepalers vanuit
Nederland werkzaam moeten zijn.
100
18

https://www.dnb.nl/nieuws/dnb-nieuwsbrieven/nieuwsbrief-trustkantoren/
NieuwsbriefTrustkantorennovember2017/dnb366392.jsp
19
Artikelen 3:15, 3:21, 4:37c, 4:39, 4:83 Wft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

23

De leden van de D66-fractie lezen dat er eisen worden gesteld aan de
rechtsvorm van een trustkantoor ter bevordering van professionaliteit.
Trustkantoren worden verplicht om een rechtsvorm te hebben van een
naamloze vennootschap, besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid of een Europese naamloze vennootschap. Er zijn nu een beperkt
aantal trustkantoren met een andere rechtsvorm. Zijn er ervaringscijfers
waaruit blijkt dat integriteitsvraagstukken zich vaker voordoen bij
trustkantoren met andere rechtsvormen?
Dit wetsvoorstel heeft tot doel dat trustkantoren een hogere mate van
professionaliteit bereiken en daardoor in staat zijn op een adequate wijze
om te gaan met integriteitrisico’s. Daartoe stelt het wetsvoorstel meer en
strengere eisen in het kader van een integere en beheerste bedrijfsvoering, zoals de eis dat een trustkantoor tenminste twee dagelijks
beleidsbepalers heeft vanuit Nederland. Onder de huidige Wtt kunnen
maatschappen, commanditaire vennootschappen en zelfs natuurlijke
personen een trustkantoor vormen. Het verrichten van complexe
werkzaamheden met inherent hoge integriteitrisico’s vraagt om een solide
organisatie met heldere taken en verantwoordelijkheden. Daarnaast is van
belang dat de structuur van de organisatie van een trustkantoor voor
zowel cliënten als de toezichthouder helder is. De waarborgen die de
regelingen voor de naamloze vennootschap en besloten vennootschap
met beperkte aansprakelijkheid in het Burgerlijk Wetboek bieden sluiten
hier het best bij aan. De mate van professionaliteit die wordt verlangd van
trustkantoren is niet goed voorstelbaar indien is gekozen voor een
bepaalde organisatievorm of is, ingeval van een natuurlijk persoon, zelfs
praktisch onuitvoerbaar.
101–102
De leden van de D66-fractie lezen voorts dat trustkantoren bij het
cliëntenonderzoek zich meer moeten richten op feitelijk in tegenstelling tot
formeel zeggenschap. Geldt het risico van een discrepantie tussen feitelijk
en formeel zeggenschap ook voor het trustkantoor zelf en zo ja, krijgt de
toezichthouder ook meer mogelijkheden om daar onderzoek naar te
verrichten?
Voor het toezicht op de naleving van de wetgeving is ook de organisatie
en zeggenschapsstructuur van de trustkantoren zelf relevant voor DNB. De
organisatie van een trustkantoor wordt bij de vergunningaanvraag
beoordeeld. Als het trustkantoor na de vergunningverlening voornemens
is een wijziging aan te brengen in de formele of feitelijke zeggenschapsstructuur van de groep waartoe het trustkantoor behoort, dan moet het dit
schriftelijk aan DNB melden op grond van artikel 8, eerste lid, van het
wetsvoorstel. Een dergelijke wijziging mag alleen doorgevoerd worden na
toestemming van DNB. Een wijziging van de zeggenschapsstructuur kan
namelijk van invloed zijn op een adequate naleving van de wetgeving of
de mate waarin DNB hier toezicht op kan houden. Het niet melden van
een wijziging in de feitelijke zeggenschapsstructuur is een overtreding van
de wet waartegen handhavend opgetreden kan worden.
104
De leden van de SP-fractie lezen in het wetsvoorstel dat alle trustkantoren
moeten voldoen aan het vereist om over tenminste twee dagelijkse
beleidsbepalers te beschikken. Zij willen graag weten of de regering een
uitsplitsing kan maken van de Nederlandse trustkantoren in orde van
grootte qua personeelsbestand. Hoeveel trustkantoren hebben slechts één
medewerker in dienst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

24

DNB noch het Ministerie van Financiën houden gegevens bij over het
aantal fte dat werkzaam is bij trustkantoren. Een uitvraag bij de branchevereniging Holland Quaestor leert dat er enkele grote kantoren zijn (meer
dan 150 fte), een tiental middelgrote kantoren (15 tot 150 fte) en de
overige kantoren minder dan 15 fte hebben. Dit beeld is echter niet
volledig omdat slechts een deel van de sector lid is van Holland Quaestor.
105–106
Hoeveel trustkantoren hebben momenteel een andere rechtsvorm dan
een nv, bv of Europese nv, vragen de leden van de SP-fractie. Welke
gevaren zijn er wanneer trustkantoren een andere rechtsvorm hebben?
Op 1 mei 2018 hadden 212 trustkantoren een vergunning van DNB. Van
deze vergunninghoudende trustkantoren hadden 204 kantoren de
rechtsvorm van een besloten vennootschap en 6 van een naamloze
vennootschap. Twee kantoren hadden de vorm van een coöperatie.
Zoals hierboven in antwoord op de vragen 97 en 98 is aangegeven,
zorgen de eisen die op grond van het Burgerlijk Wetboek voor naamloze
vennootschappen en besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid het beste voor een solide organisatie. Gezien de economische
activiteiten van trustkantoren liggen andere rechtsvormen zoals de
stichting of de vereniging niet voor de hand.
107–108
De leden van de PvdA-fractie steunen het vereiste van twee beleidsbepalers. Zij vragen in hoeverre dit naast op papier ook in de praktijk
ingericht moet zijn. De aard van trustkantoren is immers dat zij erg goed
zijn in zaken alleen op papier regelen. Voorts vragen zij welke mate van
controle de beleidsbepalers op elkaar moeten uitoefenen. De casus
Infintax laat onder andere zien dat onderlinge controle lang niet altijd
aanwezig is.
Een dagelijks beleidsbepaler moet daadwerkelijk (mede) het beleid van
een trustkantoor bepalen. Dagelijks beleidsbepalers moeten in staat zijn
kritisch vermogen te organiseren. Het gaat daarbij expliciet om het
dagelijks beleid en dit betekent dat deze personen niet alleen in bevoegdheden het trustkantoor kunnen besturen, maar hier ook op dagelijkse
basis uitvoering aan geven. Het alleen op papier benoemen van een
beleidsbepaler volstaat dus niet. Het feit dat een trustkantoor door
tenminste twee natuurlijke personen wordt bestuurd, zorgt in zichzelf voor
meer dynamiek en onderlinge tegenspraak. Een formele controlerende
taak hebben deze beleidsbepalers niet ten opzichte van elkaar. Wel zal bij
algemene maatregel van bestuur geregeld worden dat de
eindverantwoordelijkheid voor de inrichting van de compliancefunctie en
de auditfunctie bij verschillende bestuurders moet liggen. De onafhankelijkheid van de controlerende taken van deze functies is daarmee het best
geborgd.
§ 4.2.4. Verplichte interne compliancefunctie
109–113
De leden van de VVD-fractie zien niet in waarom de compliancefunctie per
se intern moet worden vervuld. Deze leden zouden graag een verduidelijking zien van het standpunt van de regering. Is het juist dat DNB bij haar
advies vooral één slecht functionerende compliancienstverlener op het
oog had? Waarom stelt de regering dan in de artikelsgewijze toelichting
dat «op voorhand vaststaat dat uitbesteding van deze werkzaamheden
afbreuk doet aan de integere en beheerste bedrijfoering van trustkantoren»? Waarom zou een trustkantoor met onvoldoende integriteitsbesef

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

25

níet compliant zijn met een externe compliance officer, en wél met een
interne? Nederland kent een aantal zeer professionele dienstverleners die
zich toeggen op compliancediensten. Is dat voor kleine trustkantoren niet
een meer passende oplossing? Zou niet juist een externe compliance
officer zich onafhankelijker kunnen opstellen? Ligt het niet meer voor de
hand de trustkantoren vrij te laten in de keuze tussen een interne en
externe compliancefunctie, maar wel eisen te stellen aan de opdracht die
de compliance officer krijgt?
123–127
De leden van de SP-fractie vragen de regering uit te leggen waarom
trustkantoren de interne compliancefunctie niet langer mogen uitbesteden. Zijn er redenen om aan te nemen dat door het uitbesteden aan
derden de compliancefunctie minder goed wordt ingevuld? Zo ja, welke
redenen zijn er om dit aan te nemen? Welke garantie is er dat trustkantoren deze functie zelf beter kunnen uitoefenen? Deze leden vragen zich af
of het uitbesteden van de compliancefunctie niet de onafhankelijkheid
beter waarborgt. Is het verbieden van de uitbesteding van de compliancefunctie niet puur een maatregel die voor de kleine kantoren nadelig is,
terwijl niet is bewezen dat de compliancefunctie hier beter van wordt? Is
deze maatregel mede op aandringen van de grote kantoren tot stand
gekomen?
De compliancefunctie heeft tot taak om op onafhankelijke en effectieve
wijze de naleving door het trustkantoor van wetgeving en interne regels te
controleren. Het vereiste dat deze functie intern moet worden ingevuld, is
mede naar aanleiding van het onderzoek van de POFC en de wetgevingssuggesties van DNB in het wetsvoorstel opgenomen. Om effectief te zijn
moet een compliancefunctie goed ingebed zijn in de organisatie. De
functie moet op continue basis worden vervuld, zij moet op elk moment
handelingen kunnen controleren en het bestuur van een trustkantoor
kunnen adviseren over onvolkomenheden. Zoals in de memorie van
toelichting is aangegeven, is in het toezicht geconstateerd dat bij
uitbesteding zowel gebreken in de invulling van de compliancefunctie aan
de orde zijn als problemen met het
toezicht op de uitvoering van de functie. Deze constateringen komen voort
uit de on-site onderzoeken van DNB.
De onafhankelijkheid van de compliancefunctie is van zeer groot belang
en is dan ook een aandachtspunt in het toezicht door DNB. Een interne
vervulling heeft daarbij verschillende voordelen voor de effectiviteit van
de controle op de naleving. Zo heeft een vast onderdeel binnen een
organisatie meer kennis van de processen en verhoudingen binnen die
organisatie, heeft het een betere informatiepositie en kan het sneller
optreden binnen die organisatie. De compliancefunctie dient in dat geval
wel goed te worden gescheiden van andere werkzaamheden. Daarnaast
zijn heldere verantwoordingslijnen van groot belang. De functie wordt
zowel binnen als buiten de trustsector bij veel organisaties intern belegd.
De maatregel voor verplichte interne vervulling is niet opgenomen op
aandringen van de grote kantoren. Over het geheel genomen zijn het wel
de kleine en middelgrote kantoren waar de functie vaker wordt uitbesteed.
De maatregel heeft daar derhalve de meeste impact. Daarbij is van belang
om op te merken dat de omvang van de functie gerelateerd moet zijn aan
het aantal cliënten en de omvang en aard van de werkzaamheden. Gezien
de inherent hoge integriteitrisico’s bij het verlenen van trustdiensten en de
gebreken in de naleving in algemene zin, vind ik een goede vervulling van
de compliancefunctie van zeer groot belang. Met inachtneming van de
bevindingen van DNB en de voordelen die interne vervulling heeft, weegt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

26

het voorschrijven hiervan op tegen het feit dat een deel van de kantoren
zijn werkwijze moet aanpassen.
114–117
De leden van de D66-fractie steunen de eis om de compliancefunctie
intern te verankeren. Dit is een wijziging die in lijn ligt met de observaties
van de POFC. Zij willen ervoor waken, dat deze functie slechts in vorm
wordt ingericht en niet daadwerkelijk tanden krijgt. Welke nadere eisen
worden gesteld aan de vormgeving van de interne compliancefunctie?
Wordt er een eis gesteld in de vorm van een minimum aan fte? Mag de
compliancefunctie gecombineerd worden met een andere functie? Mag
bijvoorbeeld een van de bestuurders ook de compliancefunctie invullen?
Is er daarnaast ook extern toezicht op de compliancefunctie, niet alleen in
vormgeving, maar ook inhoudelijk?
De basis van de nadere eisen aan de compliancefunctie zal overeenkomen
met regels over de compliancefunctie in de financiële sector. Daar wordt
voorgeschreven dat de functie voldoende autoriteit, middelen, deskundigheid en toegang tot alle relevante informatie moet hebben. Voor
trustkantoren wordt dit nader gespecificeerd. Daarbij zal ook een en ander
over de omvang van de functie worden geregeld. Van belang is dat de
omvang van de functie afgestemd is op de omvang en aard van de
werkzaamheden van het trustkantoor. Het concreet voorschrijven van
aantallen fte’s ligt derhalve niet voor de hand.
Ten behoeve van de onafhankelijkheid worden regels gesteld over
functiescheiding. Zo mogen de personen die betrokken zijn bij de
compliancefunctie niet betrokken zijn bij werkzaamheden voor een cliënt.
Daarnaast moet er een scheiding zijn tussen de werkzaamheden voor de
compliance- en auditfunctie. Tot slot mag een bestuurder van het
trustkantoor niet betrokken zijn bij de uitvoering van de compliancefunctie. De auditfunctie krijgt als expliciete taak om zowel de inhoudelijke
invulling van de compliancefunctie als haar onafhankelijkheid te toetsen.
118–121
Verder vragen de leden van de D66-fractie of de compliance-officer
verplicht is om een inbreuk actief te melden bij DNB. Wat gebeurt er
wanneer de officer hierin verzaakt? Is er een verplichting om periodiek een
compliance file te delen met DNB? Welke overige maatregelen voorziet de
regering om DNB meer rechten te geven bij het uitoefenen van toezicht op
de trustsector?
Bij het beantwoorden van deze vraag is ervan uitgegaan dat met een
inbreuk een incident in de zin van artikel 20 van het wetsvoorstel wordt
bedoeld.
Artikel 20 van het wetsvoorstel regelt de procedure voor het melden van
incidenten door trustkantoren: een incident dient onverwijld te worden
gemeld bij DNB. Een incident is een gedraging of gebeurtenis die een
ernstig gevaar vormt voor de integere uitoefening van het bedrijf van het
trustkantoor. De melding kan door de compliancefunctionaris worden
gedaan, maar ook door het bestuur. Naar aanleiding van een incident
neemt het trustkantoor passende maatregelen om de opgetreden risico’s
te beheersen en om herhaling daarvan te voorkomen. Rapportages vanuit
de compliancefunctie worden vijf jaar bewaard en hoeven niet proactief
met DNB te worden gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

27

De bevoegdheden in dit wetsvoorstel geven DNB voldoende mogelijkheden om effectief toezicht te houden. Daarnaast is in artikel 18 van het
wetsvoorstel geregeld dat trustkantoren periodiek en zo vaak als DNB
nodig acht rapportages over hun bedrijfsvoering aanleveren.
122
De leden van de SP-fractie vragen de regering wat deze ervan vindt dat de
trustsector blijkbaar zo’n grote compliance-afdeling nodig heeft. Wat zegt
dit volgens de regering over de sector?
De noodzaak van een stevige compliancefunctie bij trustkantoren volgt
voor een groot deel uit het feit dat het leveren van trustdiensten moet
worden beschouwd als activiteiten met een inherent relatief hoog
integriteitrisico. Trustdiensten worden bijvoorbeeld gebruikt bij fiscaal
gedreven structuren die bovendien vaak via diverse offshore jurisdicties
lopen. Dergelijke structuren brengen risico’s van misbruik met zich mee.
Dit maakt dat zwaardere eisen worden gesteld aan het cliëntenonderzoek
en dat een goede compliance hierop van belang is.
128–130
De leden van de PvdA-fractie concluderen dat het voorkwam dat de
compliancefunctie door juniors of zelfs stagiairs werd ingevuld. In
hoeverre zijn er kwaliteitseisen verbonden aan de functie van complianceofficer? Over welke bevoegdheden dient deze minimaal te beschikken?
Hoe wordt voorkomen dat de compliance-officer daadwerkelijk positie
heeft en niet wordt overruled door de beleidsbepalers?
Zoals hierboven is aangegeven in antwoord op de vragen 114 tot en met
117, zullen bij algemene maatregel van bestuur nadere eisen aan de
compliancefunctie worden gesteld. Het gaat daarbij onder meer om het
beschikken over voldoende autoriteit en deskundigheid. Bij het uitvoeren
van de werkzaamheden is het daarnaast van belang dat de betrokken
personen in onafhankelijkheid tot hun oordeel kunnen komen en hierover
direct het bestuur kunnen informeren. Daarom zullen ook regels worden
gesteld over de scheiding van functies en de verantwoordingslijnen
richting het bestuur.
§ 4.3.1. Inleiding
131
De leden van de PvdA-fractie achten goed cliëntenonderzoek essentieel
voor het überhaupt kunnen uitvoeren van de poortwachtersfunctie. In
hoeverre kan een Centraal Aandeelhoudersregister helpen bij het goed
uitvoeren van een cliëntenonderzoek?
In het kader van het cliëntenonderzoek verzamelt een trustkantoor
informatie over de cliënt, alsmede over de vennootschap waarop de
dienstverlening van het trustkantoor zich richt (de «doelvennootschap»).
Trustkantoren zijn op grond van het onderhavige wetsvoorstel verplicht
om daarbij informatie te vergaren over de eigendomsstructuur en de
formele en feitelijke zeggenschapsstructuur van de cliënt en de doelvennootschap. De aandeelhoudersinformatie die in het Centraal Aandeelhoudersregister (CAHR) wordt opgenomen kan daarbij behulpzaam zijn. Ook
het register met informatie over uiteindelijk belanghebbenden van
rechtspersonen en ondernemingen (het UBO-register) zal naar
verwachting behulpzaam zijn voor de naleving van de cliëntenonderzoeks-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

28

verplichtingen. De ontwikkeling van het CAHR is aangehouden tot het
UBO-register verder is ontwikkeld.20
§ 4.3.2. Cliëntenonderzoek
132
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de inspanningsverplichting voor
trustkantoren om een accuraat cliëntenonderzoek te doen, zal worden
getoetst door de toezichthouder.
138
De leden van de D66-fractie lezen verder dat de inspanningsverplichting
geldt voor het achterhalen van feitelijk in tegenstelling tot formeel
zeggenschap. Deze leden zijn van mening dat het achterhalen van degene
die daadwerkelijk invloed heeft, essentieel is om te toetsen of dienstverlening op integere wijze plaats kan vinden. Hoe wordt vastgesteld dat een
trustkantoor voldoende onderzoek heeft gedaan naar feitelijk zeggenschap? Hoe kan een trustkantoor de werkelijke invloed voldoende toetsen
wanneer het feitelijke zeggenschap niet op papier is vastgelegd?
144
De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe wordt gecontroleerd of
trustkantoren aan de inspanningsverplichting voldoen.
151
De leden van de DENK-fractie vragen hoe wordt gecontroleerd of
trustkantoren in voldoende mate voldoen aan hun inspanningsverplichtingen, aangezien daarbij geen wettelijk resultaat is voorgeschreven.
Waar het cliëntenonderzoek resultaten voorschrijft die naar hun aard niet
met volledige zekerheid kunnen worden vastgesteld, geldt de inspanningsverplichting. Bij de beoordeling of is voldaan aan die verplichting,
wordt gelet op indicaties dat een door het trustkantoor vastgesteld feit
niet overeenkomstig de daadwerkelijke situatie is of dat de door het
trustkantoor verrichte inspanning om feiten te achterhalen, niet toereikend
is geweest. Uit het cliëntdossier moet volgen welke stappen het trustkantoor heeft ondernomen om de informatie te achterhalen, hoe tot het
oordeel is gekomen dat hiermee zoveel mogelijk zekerheid is verkregen en
welke eventuele maatregelen zijn getroffen om integriteitrisico’s te
mitigeren.
Wat betreft de feitelijke zeggenschap die niet op papier is vastgelegd, kan
het trustkantoor hiernaar onderzoek doen door diepgravend navraag te
doen bij de betrokken vennootschap, de UBO en/of de betrokken
adviseurs. Het trustkantoor dient hierbij alle omstandigheden in
ogenschouw te nemen om te beoordelen of sprake is van feitelijke
zeggenschap buiten de formele zeggenschap.
133
De leden van de D66-fractie lezen dat er verschillende nieuwe eisen
worden gesteld aan cliëntenonderzoeken. Zij ondersteunen de plicht voor
trustkantoren om zelf een cliëntenonderzoek te doen, en niet te
vertrouwen op het onderzoek van een derde partij. Dit zou moeten leiden
tot een bewustere afweging van een trustkantoor om een dienst aan een
cliënt te verlenen en zorgt voor betere prikkels om het cliëntenonderzoek
goed uit te voeren. Voor de cliëntenonderzoeken geldt echter wel een
risicogebaseerde benadering, zo lezen deze leden. Waarom wordt een

20

Zie ook Kamerstukken II 2015/16, 31 477, nr. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

29

risicogebaseerde benadering verkozen, gezien de recente integriteitskwesties en het belang van het terugbrengen van vertrouwen in deze
sector?
De risicogebaseerde benadering van het cliëntenonderzoek volgt uit de
aanbevelingen van de FATF en de vierde anti-witwasrichtlijn. Het betekent
in feite dat het cliëntenonderzoek steeds moet worden afgestemd op de
risico’s van een concreet geval. Daarmee wordt beoogd dat steeds die
cliëntenonderzoeksmaatregelen worden genomen die noodzakelijk zijn
om de risico’s op witwassen of financieren van terrorisme te ondervangen. Is er sprake van een hoger risico, dan dient het cliëntenonderzoek
verscherpt te zijn. Is er sprake van een lager risico op witwassen of
financieren van terrorisme, dan kan volstaan worden met een mindere
inspanning. Omdat hierdoor «maatwerk» wordt geleverd, wordt de
risicogebaseerde benadering zowel internationaal, als nationaal als het
meest effectief beschouwd ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme.
Tegelijkertijd geldt echter dat aan de dienstverlening van trustkantoren
inherent hoge risico’s zijn verbonden. Dat is het geval omdat de dienstverlening van trustkantoren zich doorgaans richt op fiscaal gedreven
structuren van rechtspersonen, die veel al complex zijn en derhalve
vatbaar zijn voor misbruik. Ook speelt mee dat trustkantoren hun cliënten
en diens uiteindelijk belanghebbenden vaak niet in persoon ontmoeten.
Dit inherent hoge integriteitrisico verbonden aan trustdiensten rechtvaardigt een specifieke benadering van trustkantoren. Voor het cliëntenonderzoek betekent dit dat er in feite altijd een verscherpt cliëntenonderzoek dient plaats te vinden. Om die reden, alsmede omdat in de
toezichtpraktijk is gebleken dat trustkantoren integriteitrisico’s onvoldoende beheersen, wordt de cliëntenonderzoeksverplichting met dit
wetsvoorstel meer ingevuld. Dat gebeurt door voor elk aspect van het
cliëntenonderzoek een wettelijk bepaald resultaat voor te schrijven.
Slechts voor die onderdelen van het cliëntenonderzoek die naar hun aard
niet kunnen leiden tot vaststelling met zekerheid, wordt een inspanningsverplichting voorgeschreven. Dat betekent dat de informatie die moet
worden vergaard zoveel mogelijk met zekerheid moet worden vastgesteld.
Om te bepalen wat «zoveel als mogelijk» is, dient een trustkantoor
rekening te houden met alle omstandigheden van het concrete geval.
134–137
De leden van de D66-fractie lezen dat voor bepaalde onderdelen van het
cliëntenonderzoek, die vanwege hun aard niet kunnen leiden tot
vaststelling met zekerheid, slechts een inspanningsverplichting wordt
gevraagd. Voor welke onderdelen van het cliëntenonderzoek geldt dit?
Wanneer kan gesteld worden dat aan de inspanningsverplichting is
voldaan en wanneer er tekort is geschoten? Hoe wordt dit bepaald? Ziet
de regering een risico dat aan de inspanningsverplichting slechts
lippendienst wordt bewezen?
140–142
De leden van de SP-fractie hebben enkele vragen over de passage in de
memorie van toelichting waarin staat dat voor onderdelen van het
cliëntenonderzoek die naar hun aard niet kunnen leiden tot vaststelling
met zekerheid een inspanningsverplichting wordt voorgeschreven. Deze
leden vragen de regering of hiermee niet de mogelijkheid ontstaat, of blijft
bestaan, om diensten te verlenen aan cliënten waarvan niet vaststaat wie
de uiteindelijk belanghebbende is, of de rechtspersoon wordt gebruikt
voor witwassen en/of belastingontduiking en wie de overige bij de cliënt
betrokken partijen zijn. Bovenstaande leden vragen tevens of de regering
kan uitleggen in welke gevallen er sprake van is dat vaststelling niet met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

30

zekerheid kan worden verkregen en wat er dan niet zeker is. Ook vragen
deze leden wat de inspanningsverplichting precies inhoudt. Waarom
wordt er niet simpelweg een verbod voorgesteld op het verlenen van
trustdiensten aan partijen waarvan het cliëntenonderzoek niet leidt tot
vaststelling met zekerheid? De leden van de SP-fractie dringen hier op
aan.
Dit wetsvoorstel voorziet in beginsel voor elk aspect van het cliëntenonderzoek in een wettelijk voorgeschreven resultaat. Daarbij geldt dat als dit
resultaat niet wordt behaald, niet kan worden voldaan aan de verplichtingen van het cliëntenonderzoek en de trustdienstverlening moet worden
geweigerd of beëindigd. Een voorbeeld hiervan is de verplichting om de
identiteit van de uiteindelijk belanghebbende(n) van een cliënt te
verifiëren. Een trustkantoor is verplicht om met zekerheid vast te stellen
dat de opgegeven identiteit van de uiteindelijk belanghebbende
overeenkomt met de werkelijke identiteit.
Bij enkele elementen van het cliëntenonderzoek staat echter op voorhand
vast dat het voor een trustkantoor niet mogelijk is om de voorgeschreven
informatie met absolute zekerheid vast te stellen. In die gevallen geldt de
verplichting om de voorgeschreven informatie zoveel mogelijk met
zekerheid vast te stellen. Het gaat om het vaststellen van een vermogenspositie, het bepalen dat het vermogen uit legitieme bron verkregen is, het
vaststellen van de feitelijke zeggenschapsstructuur, het vaststellen of een
cliënt voor zichzelf of voor een derde optreedt, het vaststellen van de
zekerheden bij een doorstroomvennootschap en het bepalen bij de
voortdurende controle van transacties of deze overeenkomen met het
risicoprofiel van de cliënt. Voor deze onderdelen van het cliëntenonderzoek geldt, naar hun aard, dat de betreffende informatie niet volledig
op basis van objectieve bronnen is vast te stellen. Dit geldt bijvoorbeeld
voor het vaststellen van de feitelijke zeggenschapsstructuur. Waar de
formele zeggenschapsstructuur volgt uit statuten en oprichtingsaktes,
kenmerkt de feitelijke zeggenschapsstructuur zich door onderhandse
overeenkomsten die in de regel niet publiekelijk bekend zijn. Informatie
hierover kan derhalve niet op basis van objectieve bronnen geverifieerd
worden, zodat een trustkantoor niet met absolute zekerheid kan
vaststellen of de feitelijke zeggenschapsstructuur van zijn cliënt volledig in
beeld is. Het is evenwel van belang te benadrukken dat een trustkantoor
voor voornoemde onderdelen van het cliëntenonderzoek alle relevante en
beschikbare bronnen moet raadplegen en al het onderzoek moet doen dat
nodig is om zoveel mogelijk zekerheid te krijgen.
Het verbieden van trustdienstverlening totdat over de genoemde
elementen van het cliëntenonderzoek absolute zekerheid bestaat, is
derhalve praktisch niet uitvoerbaar. Aan de hand van de aard van de
werkzaamheden en alle omstandigheden van het geval moet het
trustkantoor afwegen of voor deze elementen nader onderzoek nodig is. In
het geval het trustkantoor vermoedt niet over alle informatie te
beschikken dient het te allen tijde af te zien van dienstverlening. De
inspanningsverplichting is niet vrijblijvend. Uit het cliëntdossier moet
volgen welke stappen het trustkantoor heeft ondernomen om de
informatie te achterhalen, hoe tot het oordeel is gekomen dat hiermee
zoveel mogelijk zekerheid is verkregen en welke eventuele maatregelen
zijn getroffen om integriteitrisico’s te mitigeren. Al deze informatie moet te
allen tijde beschikbaar zijn voor DNB ter controle.
139
De leden van de D66-fractie lezen dat de definitie van het begrip «politiek
prominente persoon» (hierna: PEP) in lijn wordt gebracht met de Wet ter
voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

31

Hiermee zal een bredere groep politiek prominente personen onder de
verplichting van een verscherpt cliëntenonderzoek vallen. Kan de regering
ingaan op de proportionaliteit van deze maatregel?
Met de wijzigingen waarnaar de leden van de D66-fractie verwijzen wordt
de begripsomschrijving van politiek prominent persoon (PEP) in de Wtt
2018 gelijkluidend aan de begripsomschrijving van PEP in het voorstel
voor de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn. Nederland is op
grond van de vierde anti-witwasrichtlijn tot deze wijziging verplicht.
Op dit moment geldt voor trustkantoren de verplichting tot het verrichten
van verscherpt cliëntenonderzoek in geval van PEP’s met een buitenlandse nationaliteit of PEP’s die in het buitenland woonachtig zijn. Als
gevolg van de vierde anti-witwasrichtlijn zal deze verplichting voortaan
ook gelden in geval van PEP’s die in Nederland woonachtig zijn, ongeacht
hun nationaliteit. De vierde anti-witwasrichtlijn gaat hiermee verder dan
de internationale aanbevelingen van de Financial Action Task Force
(FATF). De FATF-aanbevelingen verplichten tot het nemen van verscherpte
maatregelen in het kader van het cliëntenonderzoek indien sprake is van
PEP’s uit het buitenland. In Europa is hier met de vierde
anti-witwasrichtlijn van afgeweken, omdat het maken van een onderscheid tussen PEP’s uit de verschillende Europese lidstaten zich niet
verhoudt tot de interne markt beginselen van de Europese Unie.
In het algemeen geldt dat aan zakelijke relaties met PEP’s een hoger risico
op bijvoorbeeld corruptie is verbonden, alsmede een hoger reputatierisico
en juridisch risico voor de financiële sector. Door het verrichten van
verscherpt cliëntenonderzoek kunnen deze risico’s door trustkantoren
worden ondervangen. Bij het implementeren van de vierde
anti-witwasrichtlijn is daarbij nadrukkelijk oog gehouden voor de
proportionaliteit van deze verplichtingen. Zo gaat Nederland bij het
aanwijzen van prominente publieke functies niet verder dan de vierde
anti-witwasrichtlijn vereist. Omdat het verscherpt cliëntenonderzoek een
preventieve maatregel betreft, die geenszins betekent dat de instellingen
die onder de Wwft vallen hun dienstverlening aan PEP’s moeten staken,
worden deze verplichtingen proportioneel geacht.
143
Is de regering tenslotte met de leden van de SP-fractie eens dat, alvorens
trustdiensten mogen worden verleend aan partijen, met zekerheid vast
moet staan wie de UBO is, wie er bij die partij zijn betrokken en of er
wordt witgewassen of belasting wordt ontdoken?
Het is van groot belang dat een trustkantoor de uiteindelijk belanghebbende(n) bij zijn dienstverlening kent. Alleen als alle uiteindelijk belanghebbenden zijn geïdentificeerd, mag een trustkantoor over gaan tot
dienstverlening. Om vast te stellen of alle uiteindelijk belanghebbenden in
beeld zijn, dient het trustkantoor de formele en feitelijke zeggenschapsstructuur van de cliënt en de bij de dienstverlening betrokken doelvennootschap of trust in beeld te brengen. Indien dit niet mogelijk is, of het
trustkantoor heeft aanleiding te vermoeden dat een uiteindelijk belanghebbende buiten beeld wordt gehouden, dan dient van trustdienstverlening te worden afgezien of moet de trustdienstverlening worden
beëindigd. Van elke uiteindelijk belanghebbende moet het trustkantoor de
identiteit verifiëren en de aard en omvang van het uiteindelijk belang
vaststellen. Verder schrijft artikel 26 van het wetsvoorstel voor dat een
trustkantoor kennis heeft van het doel van zijn dienstverlening en of
hieraan integriteitrisico’s zijn verbonden, waaronder witwassen en
belastingontduiking. De resultaten van de onderzoeken hiernaar moeten
vastgelegd zijn in een acceptatiememorandum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

32

145
Voor de leden van de SP-fractie is de memorie van toelichting op het punt
van de inspanningsverplichting niet helemaal duidelijk. Daarin staat dat er
een beperking is opgenomen van de mogelijkheid voor trustkantoren om
te vertrouwen op het cliëntenonderzoek verricht door een andere
instelling. Deze leden willen weten of hiermee wordt bedoeld dat
trustkantoren, alvorens zij trustdiensten gaan verlenen, te allen tijde zelf
een cliëntenonderzoek moeten doen.
Op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn en de Wwft is het banken,
andere financiële ondernemingen en diverse aangewezen beroepsgroepen toegestaan om bij het aangaan van een zakelijke relatie onder
bepaalde omstandigheden gebruik te maken van een cliëntenonderzoek
van een andere instelling. Ook voor trustkantoren bestaat deze
mogelijkheid, maar in beperktere mate dan voor voornoemde instellingen
het geval is. Bovendien zijn hieraan strikte voorwaarden verbonden. Ten
eerste kan slechts gebruik worden gemaakt van de resultaten van het
cliëntenonderzoek van een beperkt aantal instellingen waarop de Wwft
van toepassing is. Ten tweede moet het gaan om een instelling die tot
dezelfde groep als het trustkantoor behoort, zodat een trustkantoor zich
ervan kan vergewissen dat de procedures die gelden voor het cliëntenonderzoek overeenkomstig de wettelijke verplichtingen zijn. Daarnaast blijft
het trustkantoor zelf te allen tijde verantwoordelijk voor het voldoen van
het cliëntenonderzoek aan de voorwaarden die het onderhavige
wetsvoorstel daaraan stelt. Dat betekent dat het moet zijn toegespitst op
de voorgenomen trustdienstverlening. Tot slot dient het trustkantoor zelf
over de informatie die door de introducerende instelling met het
cliëntenonderzoek is vergaard, te beschikken voordat de dienstverlening
kan aanvangen.
Als gevolg van voornoemde voorwaarden geldt dat een trustkantoor nooit
voor het volledige cliëntenonderzoek kan vertrouwen op het cliëntenonderzoek van een introducerende instelling. Voor het cliëntenonderzoek dat
door banken of andere Wwft-instellingen wordt verricht, gelden immers
niet dezelfde wettelijke vereisten. Daarnaast dient een trustkantoor steeds
zelf het doel van de dienstverlening in een concreet geval te achterhalen
en moet het trustkantoor vaststellen of hier integriteitrisico’s aan
verbonden zijn. Bij deze beoordeling zullen in de regel alle gegevens uit
het cliëntenonderzoek van de introducerende instelling betrokken moeten
worden en worden die gegevens feitelijk nogmaals tegen het licht
gehouden. Daarnaast is van belang dat het cliëntenonderzoek een
voordurende verplichting is en het trustkantoor dit onderzoek actueel
moet houden gedurende de zakelijke relatie.
146–150
In hoeverre dient een trustkantoor de gehele bedrijfsstructuur te doorzien
en te kennen? De leden van de PvdA-fractie constateren dat trustkantoren
vaak als verweer opwerpen dat zij werken voor grote multinationale
concerns en daardoor weinig inzicht hebben in wat er elders in de
onderneming gebeurt, waardoor zij niet verantwoordelijk zijn voor illegale
activiteiten. Wat vindt de regering van dit verweer? Hoe wordt voorkomen
dat trustkantoren zich op deze manier verschuilen? Kunt u bevestigen dat
bij twijfel over een cliënt, de cliënt direct moet worden afgewezen? Dient
cliëntenonderzoek continu te zijn? Hoe wordt voorkomen dat afgewezen
cliënten linea recta naar de concurrent gaan?
Een trustkantoor moet de eigendomsstructuur, formele zeggenschapsstructuur én de feitelijke zeggenschapsstructuur van de doelvennootschap
in kaart brengen, zodat een trustkantoor in ieder geval de groep waar een
doelvennootschap deel vanuit maakt in beeld heeft. Vervolgens moet een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

33

trustkantoor beoordelen of aan deze groep integriteitrisico’s verbonden
zijn en of deze voldoende kunnen worden ondervangen: als dat niet het
geval is, dan dient de trustdienstverlening te worden geweigerd of
beëindigd.
Op grond van onderhavig wetsvoorstel moeten trustkantoren voorkomen
dat hun dienstverlening wordt gebruikt voor witwassen of financieren van
terrorisme. Indien binnen de groep waar de doelvennootschap deel vanuit
maakt illegale activiteiten worden verricht, dan brengt dat dusdanige
integriteitrisico’s met zich voor de dienstverlening van het trustkantoor dat
op voorhand niet goed valt in te zien hoe de wettelijke verplichtingen voor
het trustkantoor kunnen worden nageleefd.
Om te voorkomen dat in verband met integriteitrisico’s afgewezen cliënten
bij een ander trustkantoor wel worden aanvaard, voorziet onderhavig
wetsvoorstel in de uitwisseling van informatie tussen trustkantoren. Op
grond van artikel 68 is elk trustkantoor verplicht na te gaan of een cliënt of
doelvennootschap eerder om dienstverlening heeft verzocht bij een ander
trustkantoor. Trustkantoren zijn vervolgens verplicht om op verzoek
informatie over gebleken integriteitrisico’s aan een ander trustkantoor te
verstrekken.
§ 4.3.3. Maatregelen voor dienstverlening aan structuren met
hoog risico
152
De leden van de PVV-fractie merken op dat een trustkantoor verplicht is
om zowel voorafgaand als gedurende een zakelijke relatie te onderzoeken
of aan diens dienstverlening integriteitsrisico’s zijn verbonden. De leden
van de PVV-fractie willen weten hoe vaak per jaar een trustkantoor dit
gedurende een zakelijke relatie moet onderzoeken. Kunt u dit concretiseren?
Trustkantoren zijn in de eerste plaats verplicht cliëntenonderzoek te
verrichten voorafgaand aan het aangaan van een zakelijke relatie of het
verlenen van een incidentele trustdienst. Pas wanneer het cliëntenonderzoek heeft geleid tot het wettelijk voorgeschreven resultaat en het
trustkantoor zich ervan heeft vergewist dat zijn dienstverlening niet
gebruikt zal worden voor witwassen, daaraan ten grondslag liggende
basisdelicten, of financieren van terrorisme, kan de trustdienstverlening
aanvangen. Trustkantoren zijn vervolgens verplicht om het cliëntenonderzoek actueel te houden. Dat betekent dat een trustkantoor periodiek
moet nagaan of de informatie die voor aanvang van de dienstverlening is
vergaard, nog klopt. De periodiciteit van dit doorlopend cliëntenonderzoek
moet worden afgestemd op de risico’s van een concreet geval. Gelet op
het hoge integriteitrisico dat is verbonden aan trustdienstverlening, ligt
een hoge frequentie voor de hand. Trustkantoren kennen aan iedere
cliënt/doelvennootschap een risicocategorie toe (hoog, midden of laag)
met een bijbehorende reviewtermijn. In de praktijk liggen deze reviewtermijnen zo gemiddeld tussen de zes maanden (bij hoog risico) en twee jaar
(bij laag risico). Het is uitdrukkelijk aan het trustkantoor zelf om aan deze
verplichting invulling te geven. Daarnaast geldt dat een trustkantoor in
ieder geval bij relevante signalen het cliëntendossier opnieuw tegen het
licht moet houden. Daarbij kan gedacht worden aan signalen uit de media,
een verandering in de werkzaamheden van een cliënt of doelvennootschap of een wijziging in de groepsstructuur van een cliënt. Ook moet bij
elke internationale sanctie bezien worden of het trustkantoor, diens
doelvennootschappen of de trusts die het trustkantoor beheert, relaties
hebben met betrokken personen of organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

34

153
Voorts merken de leden van de PVV-fractie op dat om te kunnen voldoen
aan de verplichtingen in het wetsvoorstel van doelvennootschappen in
Nederland met buitenlandse activiteiten verwacht wordt dat zij heldere
procedures hebben om de zakelijke relatie en de bijbehorende transacties
te kunnen controleren. De leden van de PVV-fractie willen weten wat de
regering precies onder «heldere procedures» verstaat.
Onder heldere procedures wordt verstaan dat de bevoegdheden helder en
dus inzichtelijk vastgelegd zijn; dat in concrete documentatie (bij de
Nederlandse instelling) is vastgelegd welke (rechts)persoon, al dan niet
gezamenlijk met een andere (rechts)persoon, bevoegd is tot het doen van
welke handelingen onder welke omstandigheden en dat er afspraken zijn
over de handelingen die door vertegenwoordigers van het trustkantoor in
het buitenland verricht kunnen worden. Documentatie omtrent bevoegdheden, (oprichtings)aktes, statuten, uittreksels, etc. moet door het
trustkantoor in zijn dossiers zijn vastgelegd om in geval van monitoring
ook daadwerkelijk te kunnen bepalen dat de procedures op de juiste wijze
zijn uitgevoerd en dat personen die hebben gehandeld daartoe bevoegd
waren. Ook dient aan de orde te komen hoe transacties tijdig kunnen
worden gemonitord en wie vooraf inzicht bij het trustkantoor in Nederland
heeft in de transacties en welke informatie daarbij beschikbaar is. Het
trustkantoor moet namelijk te allen tijde in staat zijn de transacties van
doelvennootschappen te monitoren.
154
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat bij uitkering van het
trustvermogen het trustkantoor in ieder geval zekerheid moet hebben
over de begunstigde(n). Om dit te bereiken regelt het wetsvoorstel dat
voor zover op voorhand de identiteit van de begunstigde niet bekend is,
het trustkantoor op de hoogte moet zijn van de specifieke inkadering
waarbinnen enig moment begunstigden kunnen worden aangewezen. De
leden van de PVV-fractie willen weten waarom er niet voor gekozen is dat
bij uitkering van het trustvermogen de identiteit van de begunstigde altijd
bij het trustkantoor bekend moet zijn.
Ook bij trusts is het uitgangspunt dat het trustkantoor voorafgaand aan de
dienstverlening de begunstigden vaststelt. Bij trusts staat echter niet altijd
op voorhand vast wie de begunstigden zullen zijn. Daarom geeft de vierde
anti-witwasrichtlijn in die gevallen een uitzonderingsmogelijkheid die ook
in dit wetsvoorstel is opgenomen. Op grond van artikel 31, tweede lid,
onderdeel a, van het onderhavige voorstel is het een trustkantoor
toegestaan om de identiteit van de begunstigden van een trust later vast
te stellen, zolang de identiteit bekend is op het moment van uitkering van
het trustvermogen. Voorwaarde hierbij is dat het trustkantoor bekend is
met de specifieke kenmerken van de groep waartoe de begunstigde
behoort, waarmee het in staat is voorafgaand aan de uitkering de
identiteit vast te stellen.
Omdat afhankelijk van de opzet van de trust het mogelijk is om begunstigden te wijzigen, is aanvullend geregeld dat elke wijziging van de
begunstigde tenminste 30 dagen tevoren aan het trustkantoor moet
worden gemeld. Hiermee is een waarborg ingebouwd dat het trustkantoor
te allen tijde voorafgaand aan de uitkering in staat is de identiteit van de
begunstigde te verifiëren.
155–158
De leden van de D66-fractie lezen dat trustkantoren een verplichting
krijgen om te controleren of een doelvennootschap ingeschreven staat in
een Handelsregister; ofwel in Nederland ofwel in het buitenland. Zij lezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

35

dat van trustkantoren wordt verwacht dat deze geen diensten verleent
voordat aan de inschrijvingsplicht is voldaan. Betekent dit, dat zij wettelijk
gezien wel diensten mogen verlenen, ook al is een bedrijf niet
ingeschreven? Staan er sancties op het wel verlenen van diensten
wanneer een doelvennootschap niet is ingeschreven? In welke gevallen
geldt er geen inschrijvingsplicht voor een rechtspersoon of juridische
entiteit? In het geval er geen inschrijvingsplicht is, kan het volgens de
regering in het bijzonder van belang zijn dat een trustkantoor achterhaalt
wat het doel van de dienstverlening is en welke rechtsfiguur wordt
gebruikt? Is dit een resultaat- of inspanningsverplichting? In het geval dat
dit een inspanningsverplichting is, wanneer heeft een trustkantoor daar
dan aan voldaan?
Een trustkantoor wordt verplicht om te controleren of de betrokken
doelvennootschap alsmede de andere relevante onderdelen van de groep
waartoe het behoort, voldoen aan een wettelijke plicht tot inschrijving in
het handelsregister of een vergelijkbaar register. Als deze plicht bestaat en
de betrokken rechtsfiguren voldoen hier niet aan dan kan het trustkantoor
geen zakelijke relatie aangaan (artikel 27, tweede lid, onderdeel f). Het kan
voorkomen dat er geen plicht tot inschrijving bestaat. Dit kan aan de orde
zijn als een rechtsfiguur wordt gebruikt die niet bekend is in het land van
vestiging. Veel landen kennen bijvoorbeeld geen rechtsfiguur die
vergelijkbaar is met de commanditaire vennootschap. Als een dergelijke
rechtsfiguur in een ander land is opgericht dan zal hier in de regel geen
inschrijvingsplicht in dat andere land voor gelden. Uit het dossier van het
trustkantoor moet dan volgen dat voor dat onderdeel van de groep in het
betrokken land geen inschrijvingsplicht geldt. Het feit dat de rechtsfiguur
niet is ingeschreven in een register kan betekenen dat deze niet in beeld is
bij de autoriteiten in het desbetreffende land. Deze informatie kan relevant
zijn bij de beoordeling van het doel van de dienstverlening van het
trustkantoor en het vaststellen of hier integriteitrisico’s aan verbonden
zijn. Deze laatste twee elementen moeten onderzocht zijn voordat een
zakelijke relatie aangegaan kan worden.
159
De leden van de D66-fractie ondersteunen de interpretatie van het
cliëntenonderzoek als een continu proces. Voorkomen moet worden dat
na een eerste toets nooit meer bezien wordt of transacties wettelijk en
integer zijn. Deze leden lezen dat een wijziging van de uiteindelijk
belanghebbende in ieder geval 30 dagen van tevoren bekend moet
worden gemaakt aan het trustkantoor. Geldt deze verplichting voor alle
belanghebbenden of alleen wanneer zij een belang hebben van ten minste
25%?
Het 30 dagen voorafgaand melden van een wijziging van de begunstigde(n) geldt voor trusts en soortgelijke juridische constructies. Dit geldt
voor alle begunstigden van de trust, hieraan is overeenkomstig de vierde
anti-witwasrichtlijn geen percentage verbonden.
160–161
Uit onderzoek van hoogleraar Ruud Vergoossen en verslaggevingsexpert
bij AFM Ton Meershoek blijkt dat veel Nederlandse bedrijven niet op tijd
de juist financiële en operationele informatie aanleveren. De leden van de
SP-fractie vragen de regering of trustkantoren onbeperkt diensten mogen
verlenen aan bedrijven die, door het laat aanleveren of onvolledig
aanleveren van stukken weinig transparant zijn. In hoeverre kunnen
trustkantoren nagaan of bedrijven die zij bedienen voldoen aan deze
verplichtingen? En hoe staat de regering tegenover de suggestie om een
verbod in te stellen op het verlenen van trustdiensten die te laat zijn met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

36

het aanleveren van informatie, of onvolledige informatie verstrekken aan
het handelsregister?
Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor de naleving van de regels ten
aanzien van onder meer jaarstukken en inschrijvingsverplichtingen in het
handelsregister. In relatie tot het verrichten van trustdiensten is relevant
dat een trustkantoor in het kader van zijn cliëntenonderzoek alle
benodigde informatie moet achterhalen om te bepalen of aan zijn
dienstverlening integriteitrisico’s zijn verbonden. Als bepaalde informatie
van het bedrijf ook intern niet beschikbaar is dan mag een zakelijke relatie
niet aangegaan worden. Als het trustkantoor wel over de relevante
informatie kan beschikken dan is het aan het trustkantoor om te beoordelen of het te laat of onvolledig deponeren van jaarstukken in een
specifieke situatie risico’s oplevert en of deze risico’s gemitigeerd kunnen
worden. Een verbod op dienstverlening aan die bedrijven wordt in dat
kader niet noodzakelijk geacht.
162–164
De leden van de SP-fractie lezen dat van trustkantoren wordt verwacht dat
zij geen diensten verlenen aan bedrijven die niet zijn ingeschreven in het
Handelsregister. Zij vragen de regering of er ook een verbod wordt
voorgesteld op het verlenen van trustdiensten aan dergelijke bedrijven.
Staan alle doelvennootschappen die door trustkantoren worden beheerd
ingeschreven in het Handelsregister? Komen zij allemaal hun verplichtingen na? En wanneer dit niet zo is, wordt dan de relatie verbroken? Zo
nee, waarom niet?
Zoals hierboven in antwoord op de vragen 155 tot en met 158 is aangegeven, mag een trustkantoor geen zakelijke relatie aangaan dan wel
trustdiensten verlenen als de betrokken doelvennootschap of ander
relevant onderdeel van de groep waartoe zij behoort, niet voldoet aan een
plicht tot inschrijving in een handelsregister of vergelijkbaar register. Het
is afhankelijk van de wetgeving in het land van de zetel van de doelvennootschap of het relevante onderdeel van de groep waartoe zij behoort, of
inschrijving in een dergelijk register verplicht is. Voor de meeste doelvennootschappen met een zetel in Nederland zal een verplichting tot
inschrijving in het handelsregister gelden. Het is onbekend of al deze
vennootschappen op dit moment zijn ingeschreven. Het is nu nog geen
verplichting voor trustkantoren om hier informatie over ter beschikking te
hebben. Overigens bestaat de verwachting dat de inschrijving van de
doelvennootschappen zelf, die in de regel een zetel in Nederland hebben,
aan de inschrijvingsplichten voldoen. Het probleem speelt meer bij
onderdelen van de groep die hun zetel in een ander land hebben. Als een
trustkantoor constateert dat een doelvennootschap of een relevant
onderdeel van de groep niet voldoet aan een inschrijvingsverplichting dan
moet het trustkantoor de zakelijke relatie beëindigen.
165–166
De leden van de SP-fractie zijn er op tegen dat trustkantoren diensten
verlenen aan structuren die eindigen in een trust waarbij de uiteindelijke
begunstigde niet is bepaald. Zij kunnen zich amper voorstellen dat het
voor goede doelen noodzakelijk is om gebruik te maken van trusts zonder
duidelijkheid te verschaffen over de begunstigden. Kan de regering dit
bevestigen? Kan de regering ook aangeven om welke reden er familietrusts in het leven worden geroepen terwijl de begunstigde niet bekend
is? Zijn dit noodzakelijke structuren om bepaalde doelen te behalen,
vragen zij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

37

Vooral in Angelsaksische landen is de trust een veelgebruikte constructie
om middelen te beheren en uit te keren. In Nederland zijn goede doelen
vaak ondergebracht in een stichting. De statuten bevatten het doel van de
stichting. Het bestuur van de stichting besluit hoe de middelen van de
stichting worden besteedt om het doel te bereiken. Vergelijkbaar hieraan
kunnen trusts ook een doel of categorie instellingen bevatten waaraan
uitkeringen plaatsvinden. Soms vindt de uitkering plaats na een loterij, in
andere gevallen moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. Van
belang is dat een trustkantoor altijd voorafgaand aan de dienstverlening
de kenmerken kent van degenen waaraan een uitkering kan plaatsvinden
waarmee het in staat is om voorafgaand aan het moment van uitkering de
identiteit van de begunstigde te verifiëren.
Ook in het geval van familietrusts kan het zijn dat uitkeringen worden
gedaan aan personen die op het moment van het instellen van de trust
nog niet in beeld zijn. Gedacht kan worden aan (klein)kinderen die nog
geboren moeten worden. De trust kan ingesteld zijn om op een bepaald
moment of bij een bepaalde prestatie een uitkering te doen, bijvoorbeeld
ten behoeve van een studie. In die gevallen kan het trustkantoor aan de
hand van de voorwaarden voor uitkering of de kring van personen die in
aanmerking komt voor uitkering vaststellen. Deze begunstigden dienen
dan alsnog, voordat een uitkering uit de trust plaatsvindt, geïdentificeerd
te worden. Ook dient het trustkantoor de gevonden identiteit vervolgens
te verifiëren. Doordat de identificatie van de begunstigden altijd dient
plaats te vinden voor het moment van uitkering, wordt voorkomen dat de
dienstverlening van het trustkantoor op dat moment alsnog gebruikt kan
worden voor bijvoorbeeld witwassen.
§ 4.3.4. Verbod belastingadvies en trustdienstverlening aan
dezelfde cliënt
167
De leden van de PVV-fractie merken op dat het wetsvoorstel een verbod
kent om een trustdienst te verlenen aan een cliënt, als die trustdienst
uitvoering geeft aan een belastingadvies dat aan diezelfde cliënt is
verstrekt. Het verrichten van een belastingaangifte valt echter niet onder
het verbod. De leden van de PVV-fractie willen weten waarom er niet voor
gekozen is om hierbij tevens een verbod op belastingaangifte in te stellen.
Belastingaangifte is een grotendeels administratieve handeling waarbij
een weergave wordt gegeven van reeds verrichte activiteiten. Deze
handeling is ook niet de opmaat naar andere trustdiensten. Dit is anders
bij het adviseren over de opzet, inrichting of werking van structuren van
rechtspersonen en vennootschappen gericht op de toepassing van het
belastingrecht. Deze advisering heeft tot doel om een bepaalde structuur
op te zetten die beheerd moet worden of waaraan andere diensten
verricht moeten worden. Als een trustkantoor betrokken is bij de
advisering voorafgaand aan de dienstverlening dan bestaat het risico op
belangenverstrengeling en het onvoldoende uitvoeren van het cliëntenonderzoek en het vaststellen van integriteitrisico’s. Het verbod heeft tot doel
die spanning weg te nemen en te waarborgen dat het cliëntenonderzoek
onafhankelijk plaatsvindt.
168–169
De leden van de D66-fractie lezen met instemming dat het wetsvoorstel
beoogt belastingadvies en trustdiensten nadrukkelijk te scheiden. Deze
leden vragen zich af waarom het wetsvoorstel niet eveneens strekt tot het
scheiden van bankdiensten en trustdiensten aan dezelfde cliënt. Acht de
regering het bezwaarlijk om als bedrijf zowel bankdiensten als trustdiensten te verlenen aan dezelfde klant? In hoeverre kan de poortwach-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

38

tersfunctie afdoende worden vervuld als door hetzelfde bedrijf cliëntenonderzoek wordt verricht voor zowel het leveren van bankdiensten als voor
trustdiensten? Waarom is er niet voor gekozen een wettelijke scheiding
aan te brengen tussen deze vormen van dienstverlening?
De scheiding tussen het verlenen van trustdiensten en belastingadvies
heeft tot doel het risico op belangenverstrengeling en op het onvoldoende
vaststellen van integriteitrisico’s, weg te nemen. De trustdienst ligt in een
dergelijk geval in het verlengde van en geeft uitvoering aan een eerder
zelf afgegeven belastingadvies. Dit risico bestaat in veel mindere mate bij
het verlenen van bankdiensten en trustdiensten. De reden is dat met een
bankdienst veeleer een specifiek product wordt afgenomen, zoals een
krediet of bankrekening, dan een advies dat tot een fiscaal gedreven
constructie kan leiden waarmee verhoogde integriteitrisico’s gemoeid zijn.
Doordat de trustdienst geen uitvoering is van een afgegeven eigen advies,
is de onafhankelijkheid van het cliëntenonderzoek niet in het geding. In de
praktijk van het toezicht is bij deze combinatie ook geen spanning gezien
ten aanzien van het onafhankelijk uitvoeren van een cliëntenonderzoek.
170–171
De leden van de SP-fractie vragen de regering in hoeverre te controleren
valt of trustkantoren belastingadvies verstrekken aan cliënten aan wie zij
trustdiensten verlenen. Tevens vragen zij waarom de trustsector geen
totaalverbod op het verstrekken van belastingadvies wordt opgelegd,
waar DNB wel om vraagt.
172
De leden van de PvdA-fractie steunen deze maatregel van harte. Hoe
wordt voorkomen dat belasting- en trustactiviteiten op papier worden
gescheiden maar feitelijk veel samenwerken? Deze constructie wordt
dikwijls toegepast tussen accountants en advocaten.
173–174
De leden van de DENK-fractie vragen hoe wordt gecontroleerd of
trustkantoren geen trustdiensten verlenen aan cliënten waar zij ook
belastingadvies aan hebben verstrekt. Waarom heeft de regering de
suggestie van DNB niet overgenomen om trustkantoren te verbieden
fiscaal advies te geven?
Een (belasting)advies vormt in veel gevallen de basis voor de trustdienstverlening. In die gevallen is dat advies een noodzakelijk onderdeel van het
dienstverleningsdossier. Zonder dit advies kan het trustkantoor redelijkerwijs niet tot vaststelling komen van de strekking van de structuur. Uit
het advies zal dan ook te allen tijde moeten blijken wanneer, door wie, op
wiens verzoek en met welke aanleiding het advies is gegeven. Wanneer
vennootschappen en/of natuurlijke personen die dit advies hebben
gegeven in een aantoonbare (vennootschapsrechtelijke) relatie staan tot
het trustkantoor of de groep waartoe het behoort, is sprake van een
verboden combinatie van trustdiensten en belastingadvies als bedoeld in
het voorgestelde artikel 17.
De suggestie van DNB zag specifiek op adviseren over de opzet, inrichting
of werking van structuren van rechtspersonen en vennootschappen
gericht op de toepassing van het belastingrecht en niet op het verrichten
van belastingaangifte. Het verrichten van belastingaangifte is namelijk
onderdeel van een trustdienst zelf. Het is een van de aanvullende diensten
die samen met domicilieverlening trustdienst b vormt. Belastingaangifte
ziet op het administratieve proces nadat een partij belastingplichtig is
geworden in Nederland en niet op het adviseren over de opzet van een
fiscale constructie om onder zo gunstig mogelijke belastingregels te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

39

komen. De vormgeving van het verbod is overigens in samenspraak met
DNB tot stand gekomen.
§ 4.4. Uitbreiding toezicht- en handhavingsinstrumentarium
175
De leden van de DENK-fractie vragen of er een specifieke evaluatie
voorzien is van het optreden (boetes, maatregelen, lasten onder
dwangsom) van de toezichthouder na inwerkingtreding van de Wtt 2018
waarbij ook de spanning tussen de open normstelling wordt betrokken?
Zo ja, in welk jaar?
In het wetsvoorstel is in artikel 69 een evaluatieverplichting opgenomen
op grond waarvan de doeltreffendheid en effectiviteit van de wet zal
worden getoetst. Mede naar aanleiding van het advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State zal hierbij specifiek gekeken worden
naar de open normen in het wetsvoorstel en de handhavingsbevoegdheden van DNB. De evaluatie moet binnen vijf jaar na inwerkingtreding
van het wetsvoorstel aan beide Kamers der Staten-Generaal gezonden
worden.
§ 4.4.2. Handhavingsbevoegdheden
176
De leden van de PVV-fractie stellen vast dat de vierde anti-witwasrichtlijn
de toezichthoudende autoriteit boetes van een bepaalde hoogte moet
kunnen opleggen, evenals een omzetgerelateerde en een voordeelgerelateerde boete. Om hieraan te voldoen zijn de bedragen van de boetes
aangepast. De leden van de PVV-fractie willen een overzicht ontvangen
van de hoogte van de boetes: hoe hoog waren ze eerst en hoe hoog
worden ze als gevolg van dit wetsvoorstel?
Hieronder volgt in twee tabellen een vergelijking tussen de hoogte van de
boetes in de huidige wet en die in onderhavig wetsvoorstel.
Basisbedrag

Maximumbedrag

Omzetgerelateerde boete

Categorie

Huidig recht

Wetsvoorstel

Huidig recht

Wetsvoorstel

Huidig
recht

Wetsvoorstel

1
2
3

10.000
500.000
2.000.000

10.000
500.000
2.500.000

10.000
1.000.000
4.000.000

10.000
1.000.000
5.000.000

–
-

20% van de omzet
bij omzet > 100
miljoen1

1

Dit percentage is bij nota van wijziging van 10 naar 20 procent verhoogd.

Voordeel-gerelateerd
Bij recidive

Maximumbedrag huidig recht

Maximumbedrag wetsvoorstel

Tweemaal de omzet indien
voordeel > 2 miljoen
Tweemaal het maximumbedrag van de categorie

Tweemaal de omzet
Tweemaal het maximumbedrag
van de categorie

177
Vervolgens merken de leden van de PVV-fractie op dat DNB de
bevoegdheid krijgt om personen te verbieden een beleidsbepalende
functie te vervullen als daar aanleiding toe is. Het gaat om een tijdelijk
verbod om een beleidsbepalende functie te bekleden bij een trustkantoor
of een instelling. Het verbod geldt voor een jaar en kan eenmaal met een
jaar worden verlengd. De leden van de PVV-fractie willen weten waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

40

er niet voor gekozen is om het verbod om een beleidsbepalende functie te
bekleden langer dan voor een jaar te laten gelden.
Op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn moeten de toezichthouders
beschikken over de bevoegdheid om een tijdelijk beroepsverbod op te
leggen. In de Nederlandse wetgeving kent de Wft al een regeling van een
dergelijk tijdelijk beroepsverbod. Daarop is aangesloten in de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn en in onderhavig wetsvoorstel. Een
beroepsverbod is een ingrijpend instrument en de termijn van een jaar die
eenmaal verlengd kan worden met een jaar wordt passend bevonden.
Bovendien sluit deze sanctie aan bij de sancties die DNB bij de naleving
van andere wetgeving tot haar beschikking heeft.
178
De leden van de SP-fractie vragen de regering om DNB de mogelijkheid te
geven personen een permanent beroepsverbod te kunnen geven wanneer
zij willens en wetens hebben meegewerkt aan witwassen en/of belastingfraude. Zij vragen de regering waarom dit niet in het wetsvoorstel is
opgenomen.
Een beroepsverbod is een ingrijpend instrument, zeker als dit een
permanent karakter heeft. Het in dit wetsvoorstel geregelde beroepsverbod is gelijk aan het beroepsverbod dat met de Implementatiewet
vierde anti-witwasrichtlijn in de Wwft wordt ingevoerd. Hiermee wordt
artikel 59, tweede lid, onderdeel d, van de vierde anti-witwasrichtlijn
geïmplementeerd. Een permanent verbod betekent een nationale kop die
gezien de zwaarte niet proportioneel en noodzakelijk wordt geacht.
§ 4.4.3. Publicatiebevoegdheden
179–180
De leden van de SP-fractie juichen toe dat de toezichthouder namen mag
publiceren van overtreders. Zij vragen welke overtredingen beboetbaar
zijn met een bedrag in de eerste categorie, welke in de tweede en welke in
de derde. Zij zouden graag zien dat overtredingen in een bepaalde
categorie automatisch bekend worden gemaakt. Wat vindt de regering
van deze suggestie?
De kernverplichtingen van het wetsvoorstel zullen in de zwaarste
boetecategorie worden geplaatst (categorie 3). Dit betreft de vergunningplichten, het cliëntenonderzoek en het mitigeren van integriteitrisico’s.
Alle overige bepalingen worden in boetecategorie 2 geplaatst, met
uitzondering van een enkele administratieve verplichting die in boetecategorie 1 wordt geplaatst.
Met dit wetsvoorstel worden de publicatiebevoegdheden van overtredingen en sancties uitgebreid. Deze bevoegdheden komen overeen met
de bevoegdheden die ten aanzien van financiële instellingen met de Wet
transparant toezicht financiële markten zijn geregeld. Hierbij bestaat een
onderscheid tussen het publiceren van overtredingen en het publiceren
van sancties. Voor het publiceren van onherroepelijke sancties geldt voor
DNB een plicht tot publicatie. Hier is sprake van een bestuursrechtelijk
besluit waartegen de belanghebbende rechtsmiddelen heeft kunnen
inzetten. Bij de publicatie van overtredingen gaat het om constateringen
van een toezichthouder die nog niet tot maatregelen hebben geleid en
waartegen een belanghebbende nog geen rechtsmiddelen kan hebben
ingezet. In dat geval is sprake van een bevoegdheid tot publicatie voor
DNB. De toezichthouder moet daarbij de belangen van de betrokkenen
afwegen. Het voorschrijven dat DNB verplicht is tot publicatie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

41

bepaalde overtredingen wordt niet proportioneel geacht, mede gezien ook
de potentiële impact voor betrokkenen.
§ 5. Verhouding tot andere wet- en regelgeving
§ 5.1. De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme
181–182
De leden van de D66-fractie lezen dat, in lijn met de Wwft, trustkantoren
hun vergunning kwijt kunnen raken wanneer zij niet handelen in lijn met
diezelfde wet. Wanneer trustkantoren een dochter zijn van een buitenlandse moederonderneming, en de Nederlandse dochter verliest haar
vergunning door in strijd met de Wwft te handelen, is dan nu ook voorzien
in een verbod voor het moederbedrijf om een nieuwe vergunning aan te
vragen in Nederland? Is in dat geval voorzien in een verbod voor het
moederbedrijf om een relatie aan te gaan met een al bestaand Nederlands
trustkantoor? Wanneer dit niet het geval is, waarom niet?
Het staat eenieder vrij een vergunning bij DNB aan te vragen. Dit geldt
ook voor partijen van wie de vergunning is ingetrokken of voor een
moederonderneming van een dergelijke partij. Bij een aanvraag zullen
echter alle relevante factoren worden afgewogen die van belang zijn voor
de naleving van de wetgeving. Dit maakt dat voor zover zich geen
relevante wijzigingen hebben voorgedaan, een aanvraag van partijen
waarvan eerder de vergunning is ingetrokken vanwege overtreding van
de wetgeving, zal worden geweigerd. Dit zal vermoedelijk ook het geval
zijn voor de moeder van een dergelijke onderneming.
Wat betreft het aangaan van een relatie met een al vergunninghoudend
trustkantoor is van belang dat vergunninghouders de wijziging van
verschillende gegevens op grond van artikel 8 van het wetsvoorstel aan
DNB moeten melden. Omdat bepaalde gegevens relevant kunnen zijn
voor de adequate naleving van de wetgeving, geldt voor die gegevens dat
een wijziging alleen doorgevoerd mag worden na toestemming van DNB.
Dit betreft onder meer een wijziging in het houden van een deelneming in
het trustkantoor of een wijziging in de formele of feitelijke zeggenschapsstructuur. In het geval dat een onderneming een zeggenschapsrelatie
aangaat met een trustkantoor, zal dit dus gemeld moeten worden aan
DNB. Zij kan vervolgens beoordelen of hier risico’s aan zitten voor de
naleving van de wetgeving en zal aan de hand van deze beoordeling al
dan niet toestemming geven. Een verbod voor het aangaan van een
relatie met een trustkantoor is daarmee niet nodig.
183–186
De leden van de D66-fractie lezen dat het intrekken van een vergunning
alleen geldt voor een trustkantoor. De verlener van trustdiensten vervuld
geen an sich gereguleerd beroep, wat bij de voornoemde leden de vraag
oproept of regelgeving ten aanzien van rechtspersonen volstaat om de
trustsector schoon te krijgen. Ziet de regering een relatief hoge omloopsnelheid van medewerkers die bewegen tussen verschillende trustkantoren, al dan niet aangespoord door tekenbonussen? Bestaat er een
persoonlijk register voor adviseurs van trustkantoren waarin aantekeningen kunnen worden geplaatst wanneer een medewerker betrokken
was bij een integriteitskwestie? Wanneer zo’n persoonlijk register er nog
niet is, is de regering van mening dat dit er zou moeten zijn? Waarom
kiest de regering ervoor vergunningen te verbinden aan trustkantoren en
niet aanvullend een registratie in te voeren van individuele medewerkers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

42

Er zijn geen cijfers bekend over werknemers die overstappen tussen
trustkantoren. Het Ministerie noch DNB heeft signalen dat hier veelvuldig
sprake van is. De activiteiten die trustkantoren verrichten zijn divers,
gezien ook de verschillende trustdiensten. Daarbij betreft een groot deel
van het werk administratieve handelingen. Er is daarom geen vaste
kwalificatie te geven van personen die trustwerkzaamheden verrichten.
Trustkantoren zijn op grond van de Rib Wtt 2014 verplicht integriteitgevoelige functies te identificeren. Personeel dat zij in dergelijke functies
benoemen, moeten zij toetsen op betrouwbaarheid. Daarvoor moeten
onder meer referenties worden nagegaan. De beoordeling op betrouwbaarheid van benoemde personen moet in het personeelsdossier worden
bijgehouden. Deze regels zullen ook een plek krijgen in de lagere
regelgeving onder het voorliggende wetsvoorstel. Een apart register lijkt
mede in dat verband niet nodig. Daarbij is ook van belang dat
medewerkers geen eigenstandige bevoegdheden hebben en in hun
werkzaamheden alleen namens het trustkantoor kunnen optreden.
187–188
Ongebruikelijke transacties moeten op grond van de Wwft worden
gemeld door trustkantoren, merken de leden van de SP-fractie op. Zij
vragen wie de ongebruikelijke transactie vervolgens -eventueel tijdelijktegenhoudt. Deze leden vragen de regering ook hoeveel transacties er
naar schatting jaarlijks zijn die eigenlijk gemeld hadden moeten worden.
Volgens de systematiek van de Wwft melden instellingen ongebruikelijke
transacties bij de FIU-Nederland. Op die manier treden de meldingsplichtige Wwft-instellingen, waaronder trustkantoren, op als poortwachters van het financiële stelsel. FIU-Nederland beoordeelt vervolgens
op basis van nader onderzoek of de ongebruikelijke transactie als verdacht
moet worden aangemerkt. De constatering dat trustkantoren minder
ongebruikelijke transacties melden dan verwacht is gebaseerd op
vergelijkingen met andere categorieën meldingsplichtige instellingen in
relatie tot omvang en aard van de transacties waarbij trustkantoren
betrokken zijn. Deze statistische constatering is gedeeld met de sector en
deze is opgeroepen aandacht voor de meldingen te hebben. Er is geen
overzicht beschikbaar van de concrete meldingen die plaats hadden
moeten vinden. Evenmin is duidelijk waarom in die gevallen niet tot een
melding is overgegaan.
189
Kan het structureel niet melden van ongebruikelijke transacties leiden tot
intrekking van de vergunning? Zo nee, waarom niet, zo vragen de leden
van de Sp-fractie.
Op grond van de Wwft zijn trustkantoren verplicht ongebruikelijke
transacties te melden. Als trustkantoren ongebruikelijke transacties niet
melden dan is dit een overtreding van de Wwft. Zeker als sprake is van
structurele overtreding van deze plicht dan kan de vergunning van een
trustkantoor op grond van artikel 7, eerste lid, onderdeel j, van het
wetsvoorstel worden ingetrokken.
§ 5.2. De vierde anti-witwasrichtlijn
190
De leden van de CDA-fractie lezen met instemming dat trustkantoren die
zetelen in een andere EU-lidstaat, maar die trustdiensten naar Nederland
verrichten ook over een DNB-vergunning moeten beschikken. De
uitzondering geldt voor trustkantoren die zetelen in een land waar een
gelijkwaardig toezichtregime als in Nederlands geldt. Kan de regering in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

43

een lijst van alle EU-lidstaten aangeven in welke landen het toezicht
gelijkwaardig is geregeld als in Nederland en waar de uitzondering dus
van toepassing is?
In geen enkel land binnen de Europese Unie bestaat op dit moment een
wettelijk stelsel en toezicht daarop dat gelijkwaardig is aan onderhavig
wetsvoorstel. Als trustdienstverlening gereguleerd is in andere landen
dan gaat dit in de regel niet verder dan de Europese
anti-witwasregelgeving. Met de Wet toezicht trustkantoren waren in
Nederland al nadere eisen gesteld aan trustkantoren en was onder meer
verscherpt cliëntenonderzoek altijd voorgeschreven. In dit wetsvoorstel
worden de eisen nog verder aangescherpt.
191
De leden van de CDA-fractie vragen naar de situatie waarin een trustkantoor gezeteld is buiten de EU, maar trustdiensten verricht naar
Nederland. Moeten zij altijd een DNB-vergunning hebben, ook als het
toezicht in het vestigingsland gelijkwaardig is aan dat in Nederland?
Ja, een vergunning van DNB is altijd nodig. In beginsel is het verboden
om trustdiensten van buiten de Europese Unie naar Nederland te
verrichten. Als in een staat toezicht op trustkantoren bestaat dat in
voldoende mate waarborgen biedt ten aanzien van de belangen die dit
wetsvoorstel beoogt te beschermen, kan die staat aangewezen worden. In
dat geval komen trustkantoren in die staat in aanmerking om trustdiensten naar Nederland te verrichten. Op grond van artikel 4, eerste lid,
onderdeel c, van het wetsvoorstel moet het desbetreffende trustkantoor
wel eerst over een vergunning van DNB beschikken voordat trustdiensten
naar Nederland verricht kunnen worden.
§ 6. Gegevensbescherming
§ 6.1. Persoonsgegevens in het kader van het cliëntenonderzoek
192–193
De leden van de CDA-fractie vragen naar het delen van persoonsgegevens
met andere kantoren. Zij vragen of er in onderhavig wetsvoorstel ook
bepalingen zijn opgenomen over de beveiliging van dergelijke gegevens,
bij zowel de opslag als bij het moment van delen? En zo nee of er
dergelijke bepalingen in andere wetten wel staan, zoals in de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG). De leden van de CDA-fractie
willen voorkomen dat de opslag van gegevens niet veilig gebeurt met als
gevolg dat gegevens onbedoeld op straat komen te liggen.
Het wetsvoorstel schrijft voor dat een trustkantoor onderzoekt of een
ander trustkantoor diensten verleent of heeft verleend aan zijn cliënt of de
doelvennootschap. Als het trustkantoor constateert dat ook een tweede
trustkantoor diensten verleent, vraagt het bij het tweede kantoor naar de
gebleken integriteitrisico’s. Het tweede trustkantoor verstrekt deze
gegevens. In veel gevallen zullen deze gegevens persoonsgegevens
bevatten. Voor het gebruik van persoonsgegevens zijn vanaf 25 mei 2018
de regels van de Algemene verordening gegevensbescherming van
toepassing. Die verordening bepaalt onder meer dat degene die verantwoordelijk is voor de verwerking van persoonsgegevens – in dit geval
beide trustkantoren -zorgt voor passende beveiliging van de gegevens.
Wat passend is hangt af van de aard van de gegevens en wat de risico’s
zijn als de gegevens onrechtmatig worden gebruikt voor degene op wie
de gegevens betrekking hebben. Hoe gevoeliger de gegevens, hoe meer
beveiligingsmaatregelen de betrokken trustkantoren zullen moeten
treffen. Overigens zijn trustkantoren nu al bij het verwerken van persoons-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

44

gegevens verplicht om voor passende beveiligingsmaatregelen te zorgen.
Gezien het vertrouwelijke en bedrijfsgevoelige karakter van de werkzaamheden is bescherming van de gegevens ook van economisch belang voor
trustkantoren.
194
Wat betreft de bewaarplicht, vragen de leden van de CDA-fractie naar de
situatie dat een trustkantoor ophoudt te bestaan, bijvoorbeeld door
faillissement. Wie of wat borgt in die situatie de bewaring van de
gegevens?
Bij een bewaarplicht moet bij ontbinding van een rechtspersoon door de
statuten of door het bestuur een persoon worden aangewezen die zorgt
voor de bewaring van de administratie. De naam en het adres van de
persoon moet worden doorgegeven aan DNB als beheerder van het
register voor trustkantoren. In geval van faillissement blijft tot ontbinding
van de rechtspersoon de bewaarplicht op de rechtspersoon rusten en
feitelijk daarmee op de curator. Als na de vereffening van de boedel
niemand zich bereid verklaart om als bewaarder op te treden, kunnen
belanghebbenden bij de rechtbank een verzoek doen een bewaarder aan
te wijzen. Daarmee wordt gegarandeerd dat een bewaarplicht altijd
gestand gedaan wordt.
§ 6.2. Publicatiebevoegdheden toezichthouders
195
De leden van de VVD-fractie is opgevallen dat de artikelen 59 en 61
verschillend zijn geformuleerd. Waarom is de publicatie van boetes (art.
59) met minder waarborgen omgeven dan de publicaties van maatregelen
(art. 61)?
Het verschil tussen artikel 59 (publicatie overtredingen) en artikel 61
(publicatie formele maatregelen) is dat de eerste een bevoegdheid voor
DNB betreft en de tweede een verplichting. Dit betekent dat DNB bij de
publicatie van geconstateerde overtredingen een afweging moet maken.
De reden hiervoor is dat bij geconstateerde overtredingen nog geen
sprake is van een besluit van DNB waartegen betrokkenen rechtsmiddelen
ingezet kunnen hebben. Voor het verplicht stellen van de publicatie van
formele maatregelen is – in navolging van de Wft – gekozen, omdat het
belangrijk is dat het publiek en de sector inzicht heeft in de maatregelen
die de toezichthouder oplegt. De publicatie van formele maatregelen is
ook op grond van Europees recht grotendeels verplicht. Formele
maatregelen worden openbaar gemaakt als zij onherroepelijk zijn en
betrokkenen dus alle rechtsmiddelen hebben kunnen inzetten.
Het feit dat het openbaar maken van overtredingen een bevoegdheid
betreft maakt dat DNB hierbij een belangenafweging moet maken. Dit
komt ook tot uitdrukking in het verschil tussen de artikelen 60 en 62.
Artikel 60 bevat een niet-limitatieve lijst van omstandigheden die ertoe
leiden dat DNB een overtreding niet publiceert. Het bepaalt dat in de
genoemde omstandigheden in elk geval geen publicatie plaatsvindt, maar
staat er niet aan in de weg dat DNB op andere gronden afziet van
publicatie. Artikel 62 bevat limitatief de uitzonderingen op de verplichting
om formele maatregelen te publiceren.
Voor beide soorten publicaties gelden overigens dezelfde procedurele
waarborgen en rechtsmiddelen voor betrokkenen, geregeld in de artikelen
63 tot en met 66 van het wetsvoorstel.
196

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

45

De leden van de CDA-fractie steunen de uitbreiding van de publicatiebevoegdheid van DNB. Wel vragen zij hoe inzichtelijk kan worden gemaakt
hoe de belangenafweging bij DNB heeft plaatsgevonden.
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht zal DNB haar belangenafweging inzichtelijk moeten maken. Dit geschiedt in het besluit tot
openbaarmaking, dat zij op grond van artikel 63 neemt voordat zij
overgaat tot publicatie. Het immers telkens om een individuele afweging.
De Algemene wet bestuursrecht schrijft voor dat een besluit berust op een
deugdelijke motivering en dat die motivering met het besluit wordt
bekendgemaakt.
§ 6.3. Informatie uitwisseling trustkantoren
197–198
De leden van de CDA-fractie vragen naar het gegeven dat het delen van
integriteitsrisico’s tussen trustkantoren alleen van toepassing is op zaken
die zijn gebleken nadat dit wetsvoorstel in werking is getreden. Zij vragen
of het dan klopt dat een trustkantoor belastende informatie heeft over een
voormalig cliënt, dit niet hoeft te delen met het trustkantoor waar de
betreffende cliënt nu haar diensten af neemt. De leden van de CDA-fractie
vragen daarnaast of dit dan geldt in alle situaties, ook als er sprake blijkt
van strafbare zaken. Het kan immers voorkomen dat een integriteitsrisico
ten tijde van het contract met trustkantoor A nog niet bekend was, maar
dat trustkantoor A er achter kwam toen de cliënt al diensten af nam van
trustkantoor B. Is trustkantoor A in dit voorbeeld na aannemen van
onderhavig wetsvoorstel nu wel of niet verplicht nieuw opgedane
informatie te delen met trustkantoor B?
Het voorschrift dat alleen informatie gedeeld kan worden ten aanzien van
integriteitrisico’s die na inwerkingtreding van dit voorstel zijn gebleken,
houdt verband met de rechtszekerheid. Cliënten en trustkantoren hebben
hier eerder geen rekening mee kunnen houden. Zoals bij veel zakelijke
relaties is het vaste praktijk dat contractueel geheimhoudingsplichten
worden afgesproken. Het delen van integriteitrisico’s van voor de
inwerkingtreding van de plicht tot informatiedeling zou die contracten
doorkruisen en de vraag is of een dergelijke wettelijke bepaling stand zou
houden, gezien de contractsvrijheid die partijen op dit punt hadden.
Bovenstaande betekent dat in de door de leden geschetste eerste situatie
geen informatie gedeeld kan worden. Als het integriteitrisico voor
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is geconstateerd, valt het niet onder
de reikwijdte van de bepaling. In het tweede voorbeeld ga ik er vanuit dat
het trustkantoor het strafbare feit en daarmee het integriteitrisico pas na
inwerkingtreding van de bepaling constateert. In dat geval is het delen
van deze informatie op verzoek wel mogelijk. De vraag is overigens in
hoeverre die situatie zich vaak zal voordoen. Het gaat dan niet meer om
een cliënt van het trustkantoor en het trustkantoor zal geen onderzoek
meer verrichten naar de cliënt. De bepaling in het wetsvoorstel is naar
mijn oordeel vooral van belang met betrekking tot cliënten die na
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel worden geweigerd of waarmee de
zakelijke relatie wordt beëindigd en die vervolgens om dienstverlening
vragen bij een ander trustkantoor.
199–203
De leden van de D66-fractie lezen dat trustkantoren meer mogelijkheden
krijgen om gegevens van cliënten uit te wisselen wanneer integriteit in het
geding is. Tegelijkertijd is de definitie van PEP’s uitgebreid en hebben
trustkantoren de plicht om zelf en cliëntenonderzoek te doen, in plaats van
te vertrouwen op een onderzoek van een andere partij. In hoeverre vindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

46

de regering het proportioneel en subsidiair dat persoonsgegevens van
PEP’s makkelijker uitgewisseld kunnen worden tussen kantoren, wanneer
kantoren juist de plicht hebben om zelf een onderzoek te doen? Welke
alternatieven zijn onderzocht en waarom voldeden die niet? Is er gekeken
naar een alternatief waarbij er juist minder persoonsgegevens van PEP’s
werden uitgewisseld? Welke precieze cliëntgegevens mogen uitgewisseld
worden en hoe wordt gecontroleerd dat trustkantoren alleen noodzakelijke informatie uitwisselen?
Het doel van de uitwisselingsbepaling voor trustkantoren is dat cliënten
waarbij onbeheersbare integriteitrisico’s zijn geconstateerd niet toch bij
een ander trustkantoor worden aanvaard. De uitwisseling van informatie
maakt onderdeel uit van het cliëntenonderzoek dat een trustkantoor naar
een nieuwe cliënt verricht. De te verstrekken informatie ziet alleen op
gebleken integriteitrisico’s en niet op andere informatie of persoonsgegevens. Dit betekent dat als navraag wordt gedaan naar een voormalig
cliënt, waarbij gedurende de dienstverlening geen integriteitrisico’s zijn
gebleken, het trustkantoor slechts zal melden dat het niet beschikt over
informatie aangaande integriteitrisico’s. In een dergelijk geval is er geen
sprake van het delen van persoonsgegevens. Mochten er wel integriteitrisico’s met betrekking tot de cliënt gebleken zijn dan moet de informatie
gedeeld worden die verband houdt met die risico’s. Informatie die daar
niet aan gerelateerd is, mag niet gedeeld worden.
Trustkantoren moeten alle informatie die zij gebruikt hebben voor een
cliëntenonderzoek bewaren. Hieronder valt in een voorkomend geval ook
de informatie die zij van een ander trustkantoor verkregen hebben. Op
basis daarvan kan door de toezichthouder worden beoordeeld of de
verplichting tot informatiedeling is nageleefd en of er niet, in strijd met de
wettelijke bepalingen, persoonsgegevens zijn gedeeld.
Bij de totstandkoming van het onderhavige wetsvoorstel is bezien of er
alternatieven waren om te voorkomen dat er «geshopt» wordt tussen
trustkantoren, maar hiervoor zijn geen minder ingrijpende maatregelen
gevonden. Van belang is om op te merken dat de informatiedeling alleen
op verzoek in het kader van een cliëntenonderzoek plaats vindt en het
delen van informatie beperkt is tot gebleken integriteitrisico’s. Een
ingrijpender alternatief zou het opzetten van een database met afgewezen
cliënten kunnen zijn. Dit levert echter meer lasten op voor trustkantoren,
zorgt voor (ICT) kosten en is een grotere inbreuk op de bescherming van
persoonsgegevens.
§ 7. Gevolgen voor het bedrijfsleven
§ 7.3. Verbod op uitbesteding compliance functie
204–205
De leden van de CDA-fractie vragen of er met dit wetsvoorstel op geen
enkele manier meer sprake mag zijn van het inhuren van expertise op het
gebied van compliance. Mag het bijvoorbeeld zo zijn dat er wel (één of
meerdere) compliancefunctie aanwezig is, maar dat -bijvoorbeeld om een
mate van flexibiliteit te borgen- op piekmomenten wel extern mag worden
ingehuurd. Ook vragen deze leden of trustkantoren vanaf het aannemen
van deze wet moeten voldoen aan de eis van een interne compliancefunctie, of dat er is voorzien in een overgangstermijn.
Op grond van onderhavig wetsvoorstel moet de compliancefunctie intern
worden belegd. Het is van belang dat de functie op een doorlopende basis
wordt uitgevoerd. Een trustkantoor moet het aantal personen dat de
functie uitvoert afstemmen op het aantal cliënten dat het heeft en de aard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

47

en omvang van de werkzaamheden. Deze vaste basis moet altijd
beschikbaar zijn om werkzaamheden te controleren of het bestuur te
adviseren. Als deze basisinzet goed is vormgegeven dan kan het
trustkantoor daarnaast nog deskundigheid op het terrein van compliance
inhuren. Dit mag er echter niet toe leiden dat de compliancefunctie
feitelijk bij externen belegd is.
Voor de eisen aan de compliancefunctie is geen overgangsrecht voorzien.
Ook voor bijvoorbeeld het beschikken over een tweehoofdige dagelijkse
leiding geldt geen overgangsrecht. Bij aanvaarding van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer kunnen trustkantoren zich in beginsel al voorbereiden op de nieuwe eisen, aangezien hierin bij de behandeling in de
Eerste Kamer geen wijzigingen meer kunnen worden aangebracht.
Vermoedelijk hebben de trustkantoren vanaf dat moment een half jaar om
zich in te stellen op deze nieuwe eis.
§ 7.4. Het cliëntenonderzoek
206
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de inzet van een administratief medewerker zal voldoen voor de herbeoordeling en aanvulling van
cliëntdossiers. Kan de regering een reactie geven op berekeningen van de
brancheorganisatie, Holland Quaestor, die uitkomen op nalevingskosten
van 25 miljoen euro?
Het inschatten van de benodigde handelingen voor het cliëntenonderzoek
naar aanleiding van de eisen in dit wetsvoorstel is lastig exact te
kwantificeren. Van belang hierbij is dat veel zaken die nu geëxpliciteerd
worden ook al onder de huidige wetgeving van trustkantoren worden
verwacht. Handelingen die feitelijk nu al onder het cliëntenonderzoek
zouden moeten vallen, kwalificeren niet als nieuwe administratieve lasten.
In dat licht wordt het benodigde aantal uur dat nodig zal zijn op grond van
dit wetsvoorstel een stuk lager ingeschat dan Holland Quaestor
voorrekent.
Het controleren of dossiers alle vereiste informatie op grond van
onderhavig wetsvoorstel bevatten, kan voor zover het feitelijke informatie
betreft, verricht worden door administratief medewerkers. Pas bij twijfel
over de volledigheid of juistheid hiervan hoeven tweede lijnsmedewerkers
of management deze aspecten te beoordelen. Voor het controleren van
dossiers op nieuwe wettelijke eisen uit dit wetsvoorstel, waar sprake is
van het maken van analyses, is wel hoger opgeleid personeel nodig. Dit
betekent echter dat niet voor de beoordeling van alle gegevens het hogere
uurtarief gerekend zou moeten worden.
§ 9. Consultatie
207
De leden van de SP-fractie merken op dat het wetsvoorstel op onderdelen
meer in lijn is gebracht met de vierde antiwitwasrichtlijn, waar de
consultatieversie van het wetsvoorstel nog verder ging dan de vierde
antiwitwasrichtlijn. De leden van de SP-fractie vragen de regering op
welke punten het wetsvoorstel eerst strenger was en nu in lijn is gebracht
met de vierde antiwitwasrichtlijn.
Allereerst hecht ik eraan te benadrukken dat onderhavig wetsvoorstel op
een groot aantal punten veel verder gaat dan de vierde
anti-witwasrichtlijn vereist. Dit was al het geval met de huidige wet en de
regels worden nog verder aangescherpt. Het betreft bijvoorbeeld de
vereisten inzake de integere en beheerste bedrijfsvoering van trustkan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

48

toren en de vereisten die worden gesteld aan het cliëntenonderzoek door
trustkantoren.
Naar aanleiding van de consultatiereacties is het wetsvoorstel op een
enkel punt meer in lijn gebracht met de vierde anti-witwasrichtlijn. Zo is
de hoogte van een boete die wordt gebaseerd op het door een
overtreding verkregen voordeel verlaagd van driemaal het bedrag van het
verkregen voordeel, naar tweemaal het bedrag van het verkregen
voordeel. Hiermee wordt artikel 59, tweede lid, onderdeel e, van de vierde
anti-witwasrichtlijn gevolgd. De reden hiervoor is eenheid in handhavingsinstrumentarium voor DNB. In de Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn wordt deze sanctie namelijk ook op deze wijze in de
Wwft opgenomen. Daarnaast is de mogelijkheid om bij algemene
maatregel van bestuur, ter uitvoering van bindende
EU-rechtshandelingen, te voorzien in een verhoging van de basis- en
maximumbedragen van een bestuurlijke boete komen te vervallen. Op dit
moment worden er geen bindende EU-rechtshandelingen verwacht, zodat
deze grondslag voor een algemene maatregel van bestuur niet nodig
wordt geacht.
Overigens is, in aansluiting op het voorstel voor de Implementatiewet
vierde anti-witwasrichtlijn, in dit wetsvoorstel voorzien in een hoger
maximumboetebedrag dan de vierde anti-witwasrichtlijn voorschrijft,
namelijk van EUR 5.000.000,- voor ernstige overtredingen, alsmede in de
mogelijkheid van het opleggen van een omzetgerelateerde boete. De
vierde anti-witwasrichtlijn vereist een maximum boetebedrag voor
trustkantoren van EUR 1.000.000,- en de richtlijn vereist alleen een
omzetgerelateerde boete voor banken en andere financiële ondernemingen. Met voornoemde bepalingen wordt rekening gehouden met de
bevindingen uit het toezicht van DNB. Bovendien wordt hiermee
gewaarborgd dat DNB voor alle onder haar toezichtstaande sectoren
zoveel mogelijk over eenzelfde instrumentarium voor handhaving kan
beschikken.
§ 9.3. Intrekken vergunningen
208–209
De leden van de D66-fractie lezen met instemming dat de bevoegdheid
voor de toezichthouder om een trustvergunning in te trekken verruimd
wordt in de gevallen waarin een kantoor niet meer voldoet aan de bij of
krachtens de Wtt gestelde regels. Deze leden vragen of in voorkomende
gevallen de intrekking van één vergunning van een trustkantoor automatisch leidt tot intrekking van alle vergunningen van hetzelfde trustkantoor?
In hoeverre kan een bepaalde juridische structuur ertoe leiden dat
éénzelfde uiteindelijk belanghebbende van meerdere trustvergunningen
risicovolle activiteiten kan onderbrengen bij een trustkantoor dat het
minder nauw neemt met wettelijke bepalingen, zonder de vergunning
voor zijn of haar gehele pakket aan activiteiten in gevaar te brengen?
In geval van een groep wordt hiervan melding gemaakt in het openbaar
register van DNB. Daarbij wordt vermeld welke trustkantoren tot die groep
behoren. Binnen de groep wordt één trustkantoor organisatorisch als
hoofd van de groep aangemerkt. Dit hoofd is het aanspreekpunt voor
DNB. Het groepshoofd is niet verantwoordelijk voor de naleving van de
wettelijke vereisten door de andere trustkantoren in de groep of de groep
als geheel. Elk trustkantoor blijft zelfstandig verantwoordelijk voor de
naleving van de wettelijke eisen. Als de vergunning van een trustkantoor
uit de groep wordt ingetrokken, heeft deze intrekking niet automatisch
invloed op de vergunningen van de andere trustkantoren uit de groep.
Indien echter blijkt dat de reden van intrekking van de ene vergunning zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

49

op dezelfde wijze voordoet bij die andere trustkantoren, kan dit aanleiding
zijn om ook te komen tot intrekking van de vergunningen van de andere
trustkantoren uit de groep.
§ 9.9. Handhaving, publicatie en rechtsbescherming
210
De leden van de D66-fractie constateren dat de hoogte van de boete op
onterecht verkregen voordeel door een overtreding verlaagd is ten
opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel, naar tweemaal het bedrag
van het verkregen voordeel. Deze leden vragen hoe deze wijziging zich
verhoudt tot de wens van de regering risicogestuurd toezicht te houden
en daarmee te accepteren dat niet 100% van de overtredingen geconstateerd zal worden. Maakt het principe van risicogestuurd toezicht het niet
ook wenselijk het mogelijk ontlopen van een boete te compenseren door
bij een wel geconstateerde overtreding een relatief hoge boete op te
leggen?
De voordeelgerelateerde boete in onderhavig wetsvoorstel is gelijk
getrokken met deze sanctie die met de Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn in de Wwft wordt opgenomen. De Wwft geldt op
onderdelen ook voor trustkantoren, zoals voor het melden van ongebruikelijke transacties. In het belang van de eenheid van het handhavingsinstrumentarium zijn de sancties in de Wwft en onderhavig wetsvoorstel
voor trustkantoren zoveel mogelijk gelijkluidend.
Het opleggen van een voordeelgerelateerde boete is een alternatief voor
de reguliere boetebedragen. De boetebedragen zijn aanzienlijk voor
trustkantoren. Zij kunnen oplopen tot vijf miljoen euro en als sprake is van
recidive tot 10 miljoen euro. Dit betreft zeer hoge en afschrikwekkende
bedragen die passen bij een risicogebaseerde benadering van het toezicht
en die naar verwachting hoger zijn dan het voordeel dat trustkantoren zelf
uit een overtreding halen.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel 41
211
De leden van de CDA-fractie vragen naar de invulling van het begrip van
«maatschappelijke betamelijkheid». Deze leden verwijzen naar de
discussie over de bonussen bij financiële instellingen en dat er daar nog
wel eens misverstanden plaats vinden over wat maatschappelijk
betamelijk -of een vergelijkbare term- is. Deze leden vragen de regering
hoe het gebruik van een dergelijke open norm niet tot misverstanden en
teleurstellingen gaat leiden, wanneer hier geen goede invulling aan kan
worden gegeven.
De invulling van een norm als maatschappelijke betamelijkheid is naar
haar aard aan verandering onderhevig. Dit kan enerzijds onduidelijkheid
geven over wat er op enig moment onder verstaan wordt, maar heeft
anderzijds als voordeel dat de norm meebeweegt met de ontwikkelingen
in de maatschappij. De norm vraagt met andere woorden van trustkantoren dat zij zich rekenschap geven van ontwikkelingen in de maatschappij
en hier op reageren in hun handelen. Allereerst acht ik het van belang dat
trustkantoren beleid maken over hoe zij in hun dienstverlening met
maatschappelijke betamelijkheid omgaan. Dit kan bewustwording en
interne tegenspraak binnen een trustkantoor bevorderen. Daarnaast heeft
DNB een brede discussie geopend met onder meer de trustsector over de
invulling van dit begrip. De ronde tafels die DNB in 2018 organiseert moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

50

de discussie over dit onderwerp binnen de sector faciliteren. Het delen
van opvattingen over dit onderwerp kan bijdragen aan een gedeelde wijze
over hoe invulling te geven aan maatschappelijke betamelijkheid en wat
hieronder op dit moment verstaan moet worden. Het toezicht van DNB zal
zich vooral richten op het beleid dat trustkantoren op dit onderwerp
voeren en of zij hiernaar handelen. Het delen van conclusies van dit
toezicht kan ook bijdragen aan een gedeelde opvatting over de invulling.
Artikel 49
212
De leden van de VVD-fractie vragen waarom bij artikel 49 geen aansluiting
is gezocht bij het verhoogde maximum van 20% na het aangenomen
amendement-Van der Linde/Leijten bij de parlementaire behandeling van
de Vierde antiwitwasrichtlijn. Deze leden vragen de regering hier alsnog
bij aan te sluiten.
De behandeling van de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn liep
parallel aan de afronding en indiening van onderhavig wetsvoorstel. Bij
nota van wijziging die gelijktijdig met deze beantwoording aan uw Kamer
wordt gezonden, wordt de omzetgerelateerde boete gelijkgetrokken. De
omzetgerelateerde boete kan een krachtig instrument zijn om ook effectief
tegen grote kapitaalkrachtige ondernemingen op te treden.
OVERIG
213
De Raad van State merkt op dat de huidige Wtt een bepaling bevat dat de
toezichthouder jaarlijks verslag doet aan de Minister over de uitoefening
van zijn taken en dat dit verslag geanonimiseerd wordt geopenbaard. In
het onderliggende voorstel van wet ontbreekt deze bepaling. De leden van
de SP-fractie hechten aan een jaarlijkse rapportage over de uitvoering van
het onderliggende voorstel van wet en vragen de regering op te nemen
dat hierover jaarlijks wordt gerapporteerd. Zij vragen de regering DNB
jaarlijks te rapporteren over specifiek de uitvoering van deze wet.
Zoals in het nader rapport is aangegeven, vindt er op basis van de
verantwoordingsbepaling in de huidige Wet toezicht trustkantoren geen
separate verantwoording door DNB plaats over haar taken op grond van
die wet. In haar jaarlijkse zbo-verantwoording gaat DNB in op de
uitvoering van al haar wettelijke taken. In die verantwoording is een apart
onderdeel gereserveerd voor het toezicht op trustkantoren. Dit zal ook het
geval zijn na inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel. Ik zal DNB bij
haar jaarlijkse verantwoording bijzondere aandacht vragen voor de
nieuwe taken en bevoegdheden die met dit wetsvoorstel aan haar worden
opgedragen.
214
De leden van de DENK-fractie vragen welke nieuwe diensten in de Wtt
2018 zijn toegevoegd ten opzichte van de huidige Wtt.
De trustdiensten in onderhavig wetsvoorstel zijn inhoudelijk gelijk aan de
diensten zoals gedefinieerd in de huidige Wet toezicht trustkantoren.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 910, nr. 6

51