Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3051
Vragen van het lid Verhoeven (D66) aan de ministers van Economische Zaken
en van Financiën over het bericht dat ondernemers in de problemen komen
door rentederivaten (ingezonden 17 juli 2013).
Antwoord van minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 28 augustus
2013)
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Duizenden ondernemers bezitten «giftige
derivaten» en «Verstrikt in de fuik van de swap»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 4, 5, 8 en 9
Kunt u aangeven wat de omvang is van dit probleem van rentederivaten voor
het midden- en kleinbedrijf (mkb)?
Kunt u aangeven hoeveel ondernemers kampen met deze problematische
derivaten en om welk totaalbedrag het gaat? Zo nee, bent u bereid dit te
onderzoeken en hierover in overleg te treden met MKB-Nederland en de
Nederlandsche Bank (DNB)?
Kunt u aangeven wat de economische schade en de toekomstige risico’s zijn
van deze rentederivaten in het mkb voor de Nederlandse economie in totaal?
Zo nee, bent u bereid dit te onderzoeken?
Hoeveel juridische procedures zijn er op dit moment aangespannen door
ondernemers over deze rentederivaten en hoeveel daarvan zijn er reeds
gewonnen door deze ondernemers?
Klopt het dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) onderzoek doet naar het
probleem van rentederivaten in het mkb? Kunt u aangeven wat de laatste
stand van zaken is?
Antwoord 2, 4, 5, 8 en 9
Op dit moment heb ik geen aanvullende informatie over hoeveel ondernemers kampen met problematische (rente)derivaten of om welk totaalbedrag
het zou gaan. Ook over het aantal (gewonnen) procedures heb ik op dit
moment geen informatie.

1

ah-tk-20122013-3051
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

De Volkskrant, zaterdag 13 juli 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) doet momenteel onderzoek naar
dienstverlening met betrekking tot rentederivaten aan semipublieke instellingen en het midden- en kleinbedrijf (MKB). Dit onderzoek loopt op dit moment
nog, maar in september zal de AFM naar buiten komen met de eerste
resultaten van het onderzoek. Daarbij kijkt de AFM ook naar toekomstige
risico’s. Het is evenwel ook voor hen lastig om een totaalbedrag voor de
«schade» te bepalen, omdat dit mede afhankelijk is van toekomstige
waardeontwikkelingen en de individuele afspraken tussen bank en klant en
dus ook zicht vereist op alle individuele posities.
Vraag 3
In hoeverre zijn deze derivaten en hun gevolgen voor de gebruiker vergelijkbaar met de eerder ontstane situatie bij woningcorporaties?
Antwoord 3
Een mogelijke overeenkomst tussen de problemen met rentederivaten bij
woningcorporaties en die bij het MKB, is dat sprake kan zijn van onvoldoende
kennis en ervaring in de (interne organisatiestructuur van de) instelling of
onderneming die deze rentederivaten afsluiten. Ook geldt voor het MKB – net
als bij woningcorporaties – dat bij vervroegde aflossing van de onderliggende
lening in de regel ook het derivaat moet worden beëindigd, wat kan leiden tot
kosten (in het geval de negatieve waarde van het derivaat moet worden
afgekocht). Er zijn echter ook verschillen. Zo is bij het MKB in het algemeen
sprake van kredietverlening en derivaten die zijn afgesloten bij dezelfde bank
en waar de bank zekerheden voor zowel het krediet als het derivaat heeft
afgesproken. MKB’ers hoeven in deze gevallen dus geen extra onderpand te
storten. Ook is in het MKB minder sprake van zeer langlopende rentederivaten (bij MKB is de looptijd van rentederivaten die de afgelopen jaren zijn
afgesloten meestal beperkt tot 10 jaar), waardoor het effect van de gedaalde
rente op de waarde minder groot is dan bij de zeer langlopende contracten
(langer dan 20 jaar) die sommige corporaties hebben afgesloten.
Vraag 6
Kunt u aangeven of ondernemers voldoende zijn voorgelicht door financiële
dienstverleners over de risico’s van deze producten? Kunt u daarbij specifiek
ingaan op het verhogen van de opslag van de lening door financiële
dienstverleners, zoals vermeld in de berichtgeving?
Antwoord 6
De AFM doet momenteel onderzoek naar dienstverlening met betrekking tot
rentederivaten aan semipublieke instellingen en het MKB. Daarbij kijkt de
AFM ook naar de informatieverstrekking en advies over de risico’s en
voorwaarden van rentederivaten door financiële ondernemingen. De wijze
waarop is gecommuniceerd over de opslag die op het krediet van toepassing
is heeft daarbij ook de aandacht van de AFM.
Vraag 7 en 10
Hoe beoordeelt u het verkopen van rentederivaten aan het mkb door
financiële dienstverleners in het licht van de zorgplicht van deze financiële
dienstverleners?
Op welke manier gaat u er aan bijdragen dat in de toekomst veel minder
ondernemers de dupe worden van ondoorzichtige producten van financiële
dienstverleners?
Antwoord 7 en 10
Voor de beantwoording van deze vragen zijn twee aspecten van belang,
namelijk de classificatie van de cliënt (professioneel of niet-professioneel)
door de bank op basis van regels voortvloeiend uit de richtlijn Markets in
Financial Instruments Directive (MiFID), alsmede het type dienstverlening dat
door de bank is aangeboden (advies, execution only of het optreden als
wederpartij). Indien (beleggings)advies is gegeven over rentederivaten is het
van belang dat de financiële onderneming informatie bij de cliënt inwint over
zijn financiële positie, risicobereidheid, doelstelling en kennis en ervaring. Het
advies moet daar op gebaseerd zijn. Daarnaast is het van belang dat de
financieel onderneming de cliënt adequaat informeert over het product en de
daarbij behorende risico’s. De AFM ziet hierop toe. Wanneer er execution only

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

dienstverlening is verleend of door de bank is opgetreden als wederpartij zijn
deze eisen minder zwaar. Ook zijn de eisen die worden gesteld bij dienstverlening aan professionele beleggers minder verreikend dan bij dienstverlening
aan niet-professionele beleggers. De omvang van de onderneming is daarbij
bepalend voor de classificatie van de cliënt. Indien een onderneming voldoet
aan twee van de volgende (drie) voorwaarden, wordt zij aangemerkt als
professionele belegger: (a) balanstotaal van € 20 miljoen; (b) netto-omzet van
€ 40 miljoen; (c) eigen vermogen van € 2 miljoen. Voldoet een onderneming
niet aan deze voorwaarden, dan kwalificeert zij automatisch als nietprofessionele belegger. Overigens kunnen professionele beleggers de bank
zelf verzoeken om aangemerkt te worden als niet-professionele belegger (de
zogenaamde opt-out). Het bovenstaande laat echter onverlet dat op grond
van het civiele recht en de Wet op het financieel toezicht voor banken (en
andere beleggingsondernemingen) een zorgplicht geldt, zowel ten aanzien
van professionele als niet-professionele beleggers.
Een maatregel die ik onlangs heb genomen om te voorkomen dat ondoorzichtige financiële producten verkocht worden, is de invoering van toezicht op
het productontwikkelingsproces van financiële ondernemingen en de daaruit
voortvloeiende producten. De AFM kan vanaf 1 januari 2013 op basis van
deze wettelijke bevoegdheid toezicht houden op het productontwikkelingsproces en indien nodig eisen stellen aan dit proces. Daarbij wordt bijvoorbeeld
gekeken of een product nuttig is voor de beoogde doelgroep en of een
product niet onnodig ingewikkeld is. Het productontwikkelingsproces ziet
echter niet op rentederivaten, omdat deze producten (als financiële instrumenten) gereguleerd worden door de MiFID, waarmee maximumharmonisatie wordt beoogd. Ik zet mij er echter voor in – onder andere bij de herziening
van de MiFID – om ook voor deze producten toezicht op het productontwikkelingsproces mogelijk te maken.
Ik ben overigens van mening dat ondernemers hier ook een eigen verantwoordelijkheid hebben. Voordat ik verdere stappen wil zetten, wil ik de
uitkomsten van het onderzoek van de AFM naar rentederivaten afwachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3