Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 836

Personen- en familierecht

Nr. 77

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2022
Tijdens het commissiedebat «Personen- en familierecht» van 24 maart
2022 (Kamerstuk 33 836, nr. 69) en het opvolgende tweeminutendebat van
25 mei 2022 (Handelingen II 2021/22, nr. 84, Tweeminutendebat Personenen familierecht) sprak ik met uw Kamer over uiteenlopende kwesties
binnen dit rechtsgebied. Tijdens deze debatten heb ik verschillende
toezeggingen gedaan, waarvan een aantal al een reactie vóór het
zomerreces behoeven. Middels deze brief informeer ik uw Kamer daarom
over de volgende vier onderwerpen, namelijk
a) ouderverstoting;
b) het WODC-onderzoek naar eenvoudige adoptie;
c) aanpak en beoogde planning meerouderschap; en
d) de gezamenlijke plaatsing van broers en zussen bij uithuisplaatsing.
a. Ouderverstoting
Er is een mindsetverandering nodig over hoe om te gaan met gezinnen in
complexe scheidingssituaties. Een kentering van werken vanuit controle
en beheersing van het conflict, naar uitgaan vanuit eigen verantwoordelijkheid, verbinding en vertrouwen. De handelingsprincipes die in de
bijlage staan genoemd moeten leiden tot een nieuw perspectief voor
professionals die in de praktijk werken met ouders die in een destructieve
dynamiek zijn beland. Ik ga de komende tijd deze visie verspreiden in het
land en die laten ontwikkelen tot handelingsperspectief per beroepsgroep.
Daarbij betrek ik ook de uitkomsten van het experiment over de specialist
contactverlies. Zoals het Expertteam ouderverstoting al had aanbevolen,
is gebleken dat werken in een interdisciplinair team binnen gemeenten
veel complexe casuïstiek kan voorkomen. In het experiment «Een goed
begin» ga ik de komende jaren deze nieuwe visie en werkwijze nader in de
praktijk beproeven.
Kinderen moeten, ook na een scheiding, blijvend contact houden met
beide ouders. In het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het kind
(IVRK) en in het Burgerlijk Wetboek is vastgelegd dat jeugdigen recht

kst-33836-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 836, nr. 77

1

hebben op omgang met beide ouders, tenzij dit niet in hun belang is
(Richtlijn NJI, 2020). Helaas komt het nog te vaak voor dat het kind een
van zijn ouders niet meer ziet en dat leidt tot schrijnende gezinssituaties.
Ik constateer dat professionals1 het moeilijk vinden om in te schatten op
welke wijze de vaak ingewikkelde situaties met omgangsproblemen
benaderd en aangepakt kunnen worden. Een gevolg hiervan is dat
professionals vaak trachten om de situatie controleerbaar en beheersbaar
te maken en de verantwoordelijkheid van het gezin overdragen. Zo
schakelen ze Veilig Thuis of de Raad voor de Kinderbescherming in en kan
het kind of een ouder via een uitspraak van een rechter een kinderbeschermingsmaatregel of sanctie opgelegd krijgen. Dit is een begrijpelijke reflex.
Deze stappen kunnen echter juist de destructieve dynamiek versterken in
het conflict en het wantrouwen vergroten tussen ouders, met in de meest
complexe situaties tot gevolg dat het kind langdurig wordt weggehouden
bij een ouder.
Ik constateer dat het op die manier benaderen van complexe scheidingszaken onvoldoende werkt. Het is dan ook tijd voor een nieuwe manier van
werken, vanuit een hernieuwde visie en een concreet handelingsperspectief.
Naar een nieuwe werkwijze in de praktijk
In de pilots binnen het Programma Scheiden zonder Schade (SzS) is
geëxperimenteerd met een andere manier van werken met deze complexe
scheidingssituaties, vanuit een nieuwe visie. De uitkomsten van deze
pilots zijn zo kansrijk – zelfs de meest vastgelopen casussen konden
worden vlot getrokken – dat ik in het experiment «Een nieuw begin» de
komende jaren deze visie en deze nieuwe scheidingsaanpak met een
interdisciplinaire team van specialisten verder in de praktijk wil
beproeven.
In de visie – zie bijlage 1 – staat het tot stand brengen van een duurzame
oplossing en een positieve ouder-kindrelatie centraal. Dit betekent het
handelen vanuit controle en beheersing (dwang en/of het vaststellen van
sancties) ombuigen naar een gezamenlijke visie en werkwijze met focus
op vertrouwen, verbinding en verantwoordelijkheid tussen zowel de
professionals onderling als met en tussen beide ouders. Dejuridiseren en
de-escaleren zijn hierbij de uitgangspunten – problemen rond het naleven
van omgangsafspraken moeten primair als emotionele en relationele
problemen worden gezien in plaats van als een juridisch en veiligheidsprobleem.
De handelingsprincipes laat ik de komende periode door de specialisten
contactverlies, aangesloten bij het Programma SzS, verspreiden in het
land. Dit moet leiden tot een handelingsperspectief per beroepsgroep.
Deze specialisten zullen uiteraard ook hun ervaringen met de nieuwe
werkwijze in een interdisciplinair team uitdragen en de inzichten die ze
opdoen meenemen in het experiment «Een nieuw begin». De bijeenkomsten zullen allereerst gehouden worden in de regio’s en proeftuinen
van het Programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en in
regionale netwerken waar zorg en straf samenkomen.
Ik zal uw Kamer in het najaar over de voortgang berichten.

1

Vanuit verschillende domeinen kan een professional direct of indirect betrokken zijn. Dit kan
uiteen lopen van kinderopvang, onderwijs en sportverenigingen (sociale basis), huisarts en
jeugdhulp (zorg en welzijn), advocatuur en rechter (juridisch) en jeugdbescherming tot Raad
voor de Kinderbescherming, Veilig Thuis en Politie (veiligheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 836, nr. 77

2

b. WODC-onderzoek naar eenvoudige adoptie
De leden Bergkamp en Van den Berge hebben begin 2021 een gewijzigde
motie ingediend die vraagt om vervolgonderzoek naar de vraag of
eenvoudige adoptie tegemoetkomt aan de behoeften en belangen van
(voormalige) pleegkinderen, geadopteerde pleegkinderen en indien
mogelijk de oorspronkelijke ouders (Kamerstuk 31 265, nr. 90).
Eenvoudige adoptie is een vorm van adoptie waarbij de juridische banden
(familierechtelijke betrekkingen) met de oorspronkelijke ouders van een
pleegkind niet worden doorgesneden – zoals bij de huidige vorm van
adoptie het geval is – maar in stand blijven. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door de Vrije Universiteit Amsterdam onder begeleiding van het
WODC. Omwille van de zorgvuldigheid van het onderzoek waarbij de
behoeften en belangen van (huidige, voormalige en geadopteerde)
pleegkinderen en hun oorspronkelijke ouders worden geïnventariseerd, is
volgens de begeleidingscommissie meer tijd nodig dan eerder was
voorzien. Met name vanwege de extra inzet op het leggen van contact met
de oorspronkelijke ouders, worden de uitkomsten het van onderzoek niet
eerder dan 1 november 2022 verwacht. Hierna zal ik uw Kamer zo snel
mogelijk informeren over de uitkomsten van het onderzoek en mijn
reactie hierop.
c. Aanpak en beoogde planning meerouderschap
Eerder heb ik uw Kamer toegezegd via de Emancipatienota te informeren
over de beoogde planning voor een wettelijke regeling voor
meerouderschap- en gezag. Ik hecht waarde eraan uw Kamer samen met
de Minister van OCW met de Emancipatienota na het zomerreces
integraal te informeren over het rijksbrede emancipatiebeleid en de
uitvoering van het Regenboogstembusakkoord.
De gewijzigde motie van de leden Van Ginneken en Ellian2 bevestigt mijns
inziens dat we de juiste stappen aan het zetten zijn. In afstemming met de
Minister van OCW wil ik komen tot de oprichting van een interdepartementale werkgroep voor de invoering van meerouderschap. In deze
werkgroep wil ik samen mijn collega’s de uitvoeringsconsequenties op
betrokken beleidsvelden nader in beeld brengen, voortbouwend op de
eerdere analyse invoering meerouderschap3. De motie verzoekt
conclusies hiervan voor de zomer van 2023 met de Kamer te delen. Ik acht
dit haalbaar. Ook wil ik verkennen hoe op een zorgvuldige manier
uitvoering kan worden gegeven aan de invoering van meerouderschapen gezag conform de afspraken in het coalitieakkoord.
d. Gezamenlijke plaatsing van broers en zussen bij uithuisplaatsing
De aangenomen motie van de leden Van Nispen en Westerveld verzoekt
de regering in de wet vast te leggen dat het uitgangspunt bij uithuisplaatsingen van broers en zussen moet zijn: samen, tenzij4. Het voornemen is
dit uitgangspunt op te nemen in de Jeugdwet. De ministeries van JenV en
VWS gaan hiervoor de komende tijd in gesprek met gemeenten en andere
betrokken partijen. Uw Kamer zal op de hoogte gehouden worden van de
ontwikkelingen.

2

Kamerstuk 33 836, nr. 75: gewijzigde motie van de leden Van Ginneken-Ellian over een
werkgroep die de doorwerking van meerouderschap in overige wet- en regelgeving
nauwkeurig uiteenzet.
3
Kamerstuk 33 836, nr. 58 (Kamerbrief): Analyse invoering meerouderschap
4
Kamerstuk 33 836, nr. 73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 836, nr. 77

3

Ik sluit af met de constatering dat er veel werk verzet is en dat we elkaar
over deze familierechtelijke onderwerpen de komende tijd nader zullen
spreken.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 836, nr. 77

4