Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 158

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 april 2023
Met deze brief geeft het kabinet uw Kamer graag een actualisatie van de
stand van zaken rondom sanctienaleving, het toezicht daarop en de
handhaving daarvan in opvolging van de brief van 4 november jl.
(Kamerstuk 36 045, nr. 120). Deze brief wordt aangeboden mede namens
de Ministers van Financiën, Economische Zaken en Klimaat, Infrastructuur
en Waterstaat, Justitie en Veiligheid, de Ministers voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Rechtsbescherming en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, evenals de Staatssecretarissen van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Toeslagen en Douane en Fiscaliteit en
Belastingdienst. Het kabinet komt in deze brief tevens terug op een aantal
moties.
Sinds de Russische inval in Oekraïne heeft de EU een ongekend pakket
sanctiemaatregelen tegen Rusland afgekondigd. Met de sancties, als
onderdeel van een brede respons, geeft de EU een glashelder signaal dat
de grove schending van het internationaal recht en grondbeginselen van
het VN-handvest door Rusland ernstige consequenties heeft. Nederland
heeft in dat kader actief bijgedragen aan de vormgeving van de opeenvolgende sanctiepakketten.
Een belangrijk doel van de sancties is om de mogelijkheden voor het
Russische regime om oorlog tegen Oekraïne te voeren zo veel mogelijk te
beperken. De sancties hebben steeds meer effect naarmate de tijd vordert.
Zo is duidelijk dat Rusland mede door de ingestelde EU-exportbeperkingen voor zijn oorlogsmachine moet uitwijken naar onbekende en
onbetrouwbare leveranciers en dat er tekorten worden gerapporteerd op
het slagveld. Door bevriezingen van tegoeden van onder andere de
Russische Centrale Bank heeft Rusland minder financiële reserves ter
beschikking. Daarnaast zijn in bredere zin neergaande economische
trends zichtbaar, die voor een deel zijn toe te schrijven aan de impact van
sancties tegen Rusland. In Rusland lopen de inkomsten uit exportsectoren
als energie sterk terug, dalen de consumentenuitgaven, trekken Europese
bedrijven zich terug en zijn buitenlandse investeringen in Rusland tot een

kst-36045-158
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

1

historisch laag punt gedaald, kampt Rusland met een tekort op de
nationale begroting en is grote krimp waarneembaar in delen van de
maakindustrie.
Naarmate de sancties langer van kracht zijn neemt niet alleen de impact
op Rusland toe, maar zoekt Rusland ook naar mogelijkheden die impact te
mitigeren. Het bewust en opzettelijk deelnemen van Nederlandse
bedrijven of natuurlijke personen aan activiteiten die tot doel of gevolg
hebben dat de sanctiemaatregelen worden omzeild is verboden en
strafbaar.
Vanwege de ongekende omvang van de Ruslandsancties is een grotere
inzet op het tegengaan van omzeiling noodzakelijk, zowel nationaal als
internationaal. Nationaal is het tegengaan van omzeiling niet nieuw en
een vast onderdeel van de bestaande controles. Zo is de Douane extra
alert op specifieke wijzigingen in de handelsstromen en controleert op het
risico van het gebruik van uitwijklanden. Het kabinet heeft gezien de
grensoverschrijdende aard van sanctie-omzeiling een EU-initiatief
gelanceerd om op internationaal vlak gezamenlijk meer te doen. Uw
Kamer is recent over de inhoudelijke voorstellen hiervan geïnformeerd
(Kamerstuk 36 045, nr. 151, bijlage). Het tegengaan van omzeiling is
essentieel voor zowel de effectiviteit van sancties als het draagvlak voor
de maatregelen. Ten aanzien van de ontwikkelingen op dit gebied wordt
Uw Kamer via de RBZ-cyclus hierover nader geïnformeerd. Hierin wordt
dan ook zoveel als mogelijk de motie van de leden Brekelmans en Agnes
Mulder meegenomen om de beschikbare inlichtingen optimaal te
betrekken bij het sanctiebeleid (Kamerstuk 36 045, nr. 146), evenals de
gewijzigde motie van het lid Van der Lee c.s. over het sanctioneren van
tussenhandelaren (Kamerstuk 36 045, nr. 141).
Met de reeds ingestelde sancties is tegemoet gekomen aan de motie van
de leden Van der Lee en Piri om gezinsleden van gesanctioneerde Russen
aan de sanctielijst toe te voegen (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1770), evenals
de motie van de leden Van der Lee en Piri om met G7-landen over te gaan
tot een importverbod van Russisch goud (Kamerstuk 35 925 V, nr. 98).
Tevens is met deze inzet voldaan aan de motie van het lid Dassen c.s. om
zich in te zetten pro-Russische partijen op de sanctielijst te plaatsen
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1875). Ten aanzien van motie Dassen c.s.
(Kamerstuk 36 045, nr. 49) inzake het aansluiten bij de transatlantic
taskforce kan het kabinet melden dat Nederland reeds via de EU is
vertegenwoordigd bij dit G7-initiatief.
Het kabinet is constant op zoek naar manieren om de druk verder te
verhogen in aanvulling op de bestaande sanctiemaatregelen, waarbij
EU-eenheid, uitvoerbaarheid en impact nauwkeurig worden afgewogen.
Daarin neemt het kabinet ook de motie van het lid Van der Plas
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1891) en de gewijzigde motie van de leden Kuzu
en Van der Plas (Kamerstuk 36 045, nr. 150) mee.
Opvolging aanbevelingen
Op 13 mei 2022 (Kamerstuk 36 045, nr. 72) deelde het kabinet het rapport
van de nationaal coördinator sanctienaleving met uw Kamer. Dit rapport
bevatte negentien aanbevelingen om het sanctiestelsel in Nederland te
versterken welke volledig door het kabinet zijn omarmd. De aanbevelingen zijn alle gerealiseerd of worden op de langere termijn gerealiseerd
door herziening van het sanctiestelsel. Hieronder wordt nader ingegaan
op de stand van zaken en wordt inzage gegeven in actuele ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

2

Modernisering Nederlandse sanctiestelsel
De voorbereiding van de modernisering is op dit moment in volle gang
met alle betrokken departementen en uitvoerders onder coördinatie van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De volgende moderniseringsonderwerpen zijn in de hoofdlijnenbrief (Kamerstuk 36 200 V, nr 56)
aangekondigd: het regelen van beheer en bewind van bepaalde bevroren
tegoeden en economische middelen, het moderniseren en mogelijk
uitbreiden van bestuursrechtelijk toezicht en handhaving, het voorzien in
gedegen grondslagen voor gegevensdeling en het doorbreken van
geheimhoudingsplichten waar dat noodzakelijk blijkt. Uit de tijdlijn in de
hoofdlijnenbrief blijkt dat de internetconsultatie in juli van dit jaar start.
Over de modernisering vindt separaat overleg met uw Kamer plaats onder
regie van de vaste Kamercommissie Buitenlandse Zaken. In dit verband
vond op 19 april ook een technische briefing plaats over de modernisering.
EU-dimensie
Binnen de EU is steeds nadrukkelijker aandacht voor effectieve naleving
van sancties. Om effectieve sanctienaleving te bewerkstelligen en
onderling best practices en gezamenlijke uitdagingen uit te wisselen zijn
er verschillende Brusselse werkgroepen waaraan Nederland deelneemt.
Tijdens deze werkgroepen, maar ook bilateraal tussen lidstaten, wordt
gezamenlijk opgetrokken om uitdagingen uit de praktijk uniform aan te
vliegen en waar nodig in Raadskader over te besluiten (bijvoorbeeld
eigendom & zeggenschap, gegevensdeling, ontheffingsverzoeken etc.).
Deze toenemende aandacht voor effectieve naleving vertaalt zich ook in
de opstapelende rapportageverplichtingen vanuit de EU, die in samenwerking met betrokken departementen door het Ministerie van Buitenlandse Zaken worden gecoördineerd.
Gegevensuitwisseling: Samenwerkingsplatform Sanctienaleving (SPS)
In zijn eindrapport stelt de nationaal coördinator voor om verder te
bouwen aan de uitwisseling van gegevens tussen overheidsorganisaties.
Aan deze aanbeveling is uitvoering gegeven door het instellen van het
interdepartementale «Samenwerkingsplatform Sanctienaleving» (SPS),
welke in het najaar voor het eerst bijeen is gekomen. Het SPS opereert
binnen de kaders die bij de instelling zijn afgesproken en hetgeen
juridisch mogelijk is. Om hierbinnen toch optimaal toe te werken naar de
beoogde uitwisseling van gegevens zijn pragmatische oplossingen
ontwikkeld.
Het beheer van het SPS is belegd bij het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat. Een evaluatie vindt plaats tweede en derde kwartaal
2023. Het SPS komt regelmatig bijeen om ervaringen en casuïstiek met
elkaar te delen. Dit heeft reeds geresulteerd in het versnellen van lopende
opsporingsonderzoeken en het instellen van nieuwe onderzoeken. Ook is
gebleken dat dit kan resulteren in het doen van voorstellen voor listings.
Zelfmeldplicht
In het zevende sanctiepakket is de verplichting gecreëerd voor gesanctioneerde personen en entiteiten om binnen zes weken na sanctionering hun
bezittingen te melden bij de bevoegde autoriteiten. In Nederland zijn vijf
meldpunten ingericht waar gesanctioneerden hun bezittingen kunnen
melden. Dit wordt vervolgens aan de Europese Commissie gerapporteerd.
Tot op heden zijn twaalf meldingen binnengekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

3

Nieuwe handelsbeperkingen in 9e en 10e pakket
Op 16 december 2022 trad het 9e sanctiepakket in werking en op
25 februari 2023 werd het 10e pakket van kracht. Daarnaast werd op
respectievelijk 5 december 2022 en 5 februari 2023 het prijsplafond voor
Russische olie en voor Russische petroleumproducten ingevoerd.
9e pakket
Het negende pakket bestond o.a. uit aanvullende verboden ten aanzien
van dronemotoren, dual-usegoederen, elektronische componenten,
investeringen in de mijnbouw, reclamediensten en zitting nemen in raden
van bestuur van Russische staatsbedrijven. Daarnaast zijn er beperkingen
tegen vier Russische mediakanalen ingesteld. Er zijn 141 natuurlijke
personen en 49 bedrijven gesanctioneerd waaronder militairen, Doemaleden, Ministers, gouverneurs en personen betrokken bij kindontvoeringen en aanvallen op burgerdoelen in Oekraïne. Verder zijn familieleden
gesanctioneerd van reeds geliste personen en entiteiten die verantwoordelijk zijn voor de verspreiding van propaganda en desinformatie.
10e pakket
Het tiende pakket omvat nadere verboden ten aanzien van de export van
kritische technologieën en industriële goederen (waaronder elektronische
componenten), de import van asfalt en synthetisch rubber (vanwege het
genereren van aanzienlijke opbrengsten voor Rusland) en doorvoer van
dual-usegoederen. Ook bevat het tiende pakket een verbod op levering
van ondergrondse opslagdiensten voor gas aan Russische partijen. Als
gevolg hiervan kan Gazprom Export LLC gedurende de duur van de
sanctie geen gebruik meer maken van de opslagcapaciteit voor werkgas in
de gasopslag Bergermeer ten aanzien waarvan het de gebruiksrechten
heeft (40% van de totale opslagcapaciteit van deze gasopslag). Tevens zijn
er nieuwe rapportageverplichtingen ingevoerd om de effectiviteit van de
maatregelen ten aanzien van bevriezingen van tegoeden en economische
middelen beter in kaart te kunnen brengen. Er zijn ook 87 natuurlijke
personen en 34 entiteiten gesanctioneerd waaronder banken, beleidsbepalers, militaire leiders, leden van de Wagnergroep en dronefabrikanten.
Daarnaast is het vanaf 27 maart 2023 verboden voor Russische onderdanen of in Rusland verblijvende natuurlijke personen om een positie te
bekleden in de bestuursorganen van eigenaren en exploitanten van
aangemerkte Europese kritieke infrastructuren en entiteiten in de lidstaten
van de EU. Op basis van Richtlijn 2008/114/EG kunnen momenteel
Europese kritieke infrastructuren worden aangewezen binnen de sectoren
energie en vervoer. Op dit moment zijn in Nederland door het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat (m.b.t. sector energie) en het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (m.b.t. sectoren vervoer) geen
kritieke infrastructuren in Nederland aangemerkt als Europese kritieke
infrastructuren. Dientengevolge wordt voldaan aan dit verbod en is er
geen grondslag om deze sanctie breder binnen de nationale vitale
infrastructuur toe te passen.
Richtlijn 2008/114/EG wordt met ingang van 18 oktober 2024 vervangen
door Richtlijn 2022/2557. Deze richtlijn ziet nadrukkelijk op meer sectoren
dan enkel energie en vervoer en biedt daarmee een verruiming van het
bestaande Uniekader. Over de inhoud van de CER-richtlijn en de nationale
implementatie wordt uw Kamer separaat geïnformeerd door de Minister
van Justitie en Veiligheid middels een brief in het tweede kwartaal 2023.
De CER-richtlijn verplicht lidstaten ertoe om uiterlijk op 17 juli 2026
entiteiten voor de in de bijlage vermelde sectoren en deelsectoren te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

4

identificeren. Het nieuwe verbod voor Russische onderdanen of in
Rusland verblijvende natuurlijke personen om posities in bestuursorganen van specifieke kritieke entiteiten te bekleden zal vanaf 17 juli 2026
gelden voor alle kritieke entiteiten die door Nederland als zodanig zijn
geïdentificeerd of aangemerkt. Dit verbod zal daarmee op termijn
onderdeel zijn van de nationale implementatie van de CER-richtlijn en de
hiermee samenhangende zorgplicht van aangemerkte kritieke entiteiten
om te voldoen aan enerzijds de verplichtingen uit de CER-richtlijn en
anderzijds de verplichtingen uit de sanctieverordeningen.
Strafbaarstelling en gebruik bevroren tegoeden
Op 2 december jl. heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn
gepubliceerd om definities van strafbare feiten die verband houden met
de schending van beperkende maatregelen van de Unie te harmoniseren.
Het voorstel heeft als doel grensoverschrijdend onderzoek en vervolging
te bevorderen alsmede de operationele doeltreffendheid van de nationale
handhavingsketens te verbeteren om onderzoeken, vervolgingen en
strafrechtelijke sancties te bevorderen. Het kabinet heeft uw Kamer met
een BNC-fiche hierover geïnformeerd (Kamerstuk 22 112, nr. 3597). De
strafmaat voor sanctie-overtredingen is bepaald in de Wet op de economische delicten en bedraagt maximaal zes jaar gevangenisstraf en
maximaal 900.000 euro boete met daarnaast de mogelijkheid tot het
ontnemen van de illegaal verkregen winst.
In overleg met de Europese Commissie wordt tevens actief nagedacht
over hoe bevroren tegoeden gebruikt zouden kunnen worden ten behoeve
van wederopbouw van Oekraïne. Het Zweeds Voorzitterschap heeft
daaropvolgend recent het initiatief genomen voor een gestructureerde
discussie hierover in de Raad. Daarin worden alle mogelijkheden verkend.
Nederland heeft conform motie van het lid Van der Lee c.s. (Kamerstuk
36 045, nr. 142) recent het organiseren van een internationale conferentie
aan de orde gesteld en zal samen met de Commissie de verkenning
hierop voortzetten.
Belastingdienst
De Belastingdienst heeft de volgende acties uitgevoerd met betrekking tot
de EU-sancties gericht op Rusland. Van de personen die op de
EU-sanctielijst staan of daarmee verbonden zijn is gekeken of zij
voorkomen in de systemen van de Belastingdienst. Dit heeft naar de stand
van 22 maart 2023 geleid tot 305 signalen die aan een nadere handmatige
beoordeling worden onderworpen. Inmiddels zijn 293 signalen beoordeeld en 12 signalen nog onderhanden.
Van de 293 beoordeelde signalen blijken er 22 signalen inderdaad
betrekking te hebben op personen op de EU-sanctielijst (3) of op hiermee
verbonden personen (19); 271 signalen leiden niet tot een voldoende link
met de EU-sanctielijst.
De uitbetalingen aan en verrekeningen met vorderingen van gesanctioneerden en daarmee verbonden personen (totaal 22 gevallen tot 22 maart)
zijn onmiddellijk geblokkeerd.
De FIOD maakt onderscheid in twee fases:
• fase 1 bevriezingen (totaal aantal signalen 89 per 3 april 2023)
• fase 2 ontduikingen (totaal aantal signalen 45 per 3 april 2023)
Dit onderscheid wordt gemaakt met het oog op een toename van signalen
op het gebied van ontduikingen die mogelijk strijdig zijn met de sanctiebe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

5

palingen en de stabilisatie van de cijfers met betrekking tot de
bevriezingen.
Douane
De Douane houdt toezicht op de naleving van de sanctiemaatregelen. Dit
doet de Douane aan de hand van eigen analyses en ontvangen signalen
van douanediensten uit andere lidstaten. In eerdere Kamerbrieven is een
stand van zaken opgenomen over het toezicht van de Douane op de
gesanctioneerde goederenstroom. In de bijlage van deze Kamerbrief is
een actualisatie opgenomen over het toezicht van de Douane op
vaartuigen, vliegtuigen en vracht.
Het toezichthouden op deze sanctiemaatregelen vraagt veel inzet van de
Douane en vormt daarmee een grote opgave voor de organisatie. Om
deze werkzaamheden goed te kunnen uitvoeren heeft de Douane extra
capaciteit nodig. Hiertoe zijn tot en met 2026 extra middelen toegevoegd
aan de begroting van Douane. De werving van nieuwe medewerkers is
reeds in 2022 van start gegaan. De verwachting is dat de eerste
medewerkers na afronding van hun opleiding in Q3/Q4 2023 inzetbaar
zijn.
Het handhaven van de sanctiemaatregelen door de Douane gebeurt op
verschillende manieren. Zo beoordeelt de Douane de in- en uitvoeraangiften van vracht- en koerierszendingen vanuit en naar Rusland en Belarus
en controleert de Douane alle zendingen die geraakt worden door de
vanwege de sancties ingestelde risicoprofielen. Vanaf 25 februari 2022 tot
3 april jl. zijn vanuit de Douane intern 374 zendingen voorgelegd bij de
Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU) vanwege mogelijke overtreding van
de sanctiemaatregelen. Van de voorgelegde zendingen is één zending
bevroren. De bevroren zending heeft een waarde van € 260.000. In tien
van de voorgelegde zendingen betrof het een zending naar één van de
uitwijklanden.
Wanneer de CDIU vaststelt dat er sprake is van een vermoedelijke
overtreding van de sancties draagt zij de zaak over aan het Team
Precursoren, strategische goederen en sanctiewetgeving (POSS) van de
Douane. Dit team stelt vervolgens nader onderzoek in naar deze
zendingen. Daarnaast verricht Team POSS onderzoeken naar signalen die
van buiten de Douane komen over sanctieovertredingen en stelt het
toezichtonderzoeken in bij bedrijven om na te gaan of de sancties worden
nageleefd. Indien er een overtreding wordt geconstateerd, legt Team
POSS dit voor aan het OM. Tot nu toe heeft dit in 37 gevallen geleid tot
een strafrechtelijk onderzoek waarbij op verzoek van het OM een proces
verbaal is, dan wel wordt, opgemaakt.
Daarnaast is de Douane alert op het tegengaan van omzeiling van
sanctiemaatregelen door het vervoeren van gesanctioneerde goederen
naar Rusland via zogenaamde uitwijklanden. Inmiddels zijn er ruim 14.500
aangiften geraakt door een uitwijkprofiel op Rusland om aan de hand van
documenten zoals de factuur of de goederen te controleren of ze een
eindgebruiker in het betreffende land hebben, of dat ze eigenlijk bestemd
zijn om naar Rusland vervoerd te worden. Op Europees niveau werkt de
Douane samen met de Europese Commissie en andere lidstaten om
signalen die mogelijk op omzeiling wijzen uit te wisselen en te analyseren.
Onder andere deze signalen worden gebruikt om de risicoprofielen ten
aanzien van omzeiling aan te scherpen. Dit is een continu proces met als
doel om omzeiling van de sanctiemaatregelen naar Rusland zoveel
mogelijk tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

6

Ook houdt de Douane toezicht op vaartuigen en vliegtuigen die worden
geraakt door de sanctiemaatregelen. Zo heeft de Douane eind januari jl. in
het Waddengebied een van de vaartuigen tegengehouden die onder
toezicht staat. Het vaartuig is gesommeerd om terug te varen naar de
haven van Harlingen waarvandaan het schip was vertrokken. Daar bleek
na onderzoek dat het vaartuig op weg was naar Rusland. Onder leiding
van het OM wordt onderzoek gedaan naar mogelijke overtreding van de
sancties.
Op 3 april jl. heeft de Kustwacht op de Noordzee vlak bij Oudeschild
(Texel) een zeiljacht gesignaleerd dat in Rusland geregistreerd staat. De
Douane is daarop ingeschakeld vanwege haar taak in het handhaven van
sancties tegen Rusland. Het is namelijk verboden om luxegoederen,
waaronder jachten, met een waarde van 50.000 euro of meer te verkopen,
leveren, over te dragen of uit te voeren naar personen in Rusland of voor
gebruik in Rusland. Na onderzoek door de Douane bleek dat de
bemanning het jacht op verzoek van de eigenaar naar Rusland wilde
varen. Het schip is onder toezicht van de Kustwacht teruggevaren naar de
haven van IJmuiden. De Douane doet onder leiding van het Openbaar
Ministerie verder onderzoek naar het schip en alle betrokken partijen. Dit
zeiljacht is niet één van de in de bijlage genoemde 23 luxe vaartuigen die
onder toezicht staan van de Douane als gevolg van de sanctiemaatregelen
tegen Rusland.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

7

Bijlage
Actualisatie bevroren tegoeden
Categorie

Rapportage Peildatum 2 april 2023

Bevroren financiële
tegoeden

€ 644,5 miljoen

Tegengehouden financiële
transacties

€ 863,4 miljoen

Vaartuigen

2 (waarde totaal ongeveer € 1 miljoen)

Vliegtuigen

5 (waarde € 70–80 miljoen per stuk)

Vracht

1 (waarde ongeveer € 260.000)

Vastgoed

Door het Kadaster zijn drie aantekeningen geplaatst bij kadastrale objecten van 1 gesanctioneerde

Vaartuigen
Er staan op dit moment 23 luxe vaartuigen1 onder toezicht die de huidige
sanctiemaatregelen raken. Hiervan zijn zeventien vaartuigen in aanbouw,
een in opslag en vijf in onderhoud. Ten aanzien van twee van de
vaartuigen in onderhoud is een link met een op de Europese sanctielijsten
genoemde persoon vastgesteld. Deze zijn dan ook bij het onderhoudsbedrijf bevroren. Deze vaartuigen hebben een gezamenlijke waarde van
ongeveer 1 miljoen euro. Van drie vaartuigen wordt nog onderzocht of zij
een link hebben met een op de Europese sanctielijsten genoemde
personen. De totale waarde van de 23 vaartuigen schat de Douane bij
benadering op 1,240 miljard euro.
Vliegtuigen
De Douane heeft in totaal zeven vliegtuigen onder toezicht die geraakt zijn
door de sancties. Hiervan zijn vijf vliegtuigen bevroren. Hierover is uw
Kamer reeds geïnformeerd in de Kamerbrief van 4 november jl. Ten
opzichte van hetgeen in deze brief is opgenomen, zijn er geen nieuwe
ontwikkelingen.
Vracht
In de haven van Rotterdam zijn sinds de eerste sancties ruim 48.700
zendingen in doorvoer met bestemming Rusland/Belarus gestopt en
beoordeeld om vast te stellen of ze onder de sanctiemaatregelen vallen.
Op dit moment staan er daarvan in totaal nog 28 met bestemming
Rusland of Belarus ter beoordeling in verband met de sanctiemaatregelen.
Er zijn sinds het begin van de oorlog ruim 388.800 uitvoeraangiften van
vracht- en koerierszendingen naar Rusland en Belarus beoordeeld. De
Douane controleert alle zendingen die geraakt worden door de vanwege
de sancties ingestelde risicoprofielen. De profielen hebben vooralsnog
geresulteerd in bijna 37.000 fysieke controles of controles van de papieren
voor uitvoer. De Douane heeft ruim 30.500invoeraangiften van vracht- en
koerierszendingen vanuit Rusland en Belarus beoordeeld. De profielen
hebben vooralsnog geresulteerd in bijna 3.500 fysieke controles of
controles van de papieren voor invoer. Ook scant de Douane alle
1

In de vorige Kamerbrief vielen 24 vaartuigen onder verscherpt toezicht. Inmiddels is gebleken
dat een vaartuig geen raking meer heeft met de sancties en staat deze daarmee niet meer
onder verscherpt toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

8

inkomende en uitgaande pakketpostzendingen naar Rusland en Belarus.
Tot nu toe zijn er ruim 22.800 postzakken (met elk één of meerdere
pakketten) gescand. Ruim 4.500 pakketten zijn geopend.
De stand van zaken van de meldingen, bevriezingen en tegengehouden
transacties in de financiële sector is als volgt:
Sector

Aantal meldingen

Bedrag aan
bevroren
tegoeden

Bedrag aan bevroren/
tegengehouden
transacties

Banken
Trustkantoren
Verzekeraars
Pensioenfondsen
Betaalinstellingen
Beheerders van beleggingsinstellingen en beleggingsondernemingen

2.827
156
31
36
26

€ 415.984.627
€ 227.614.732
€ 67.507
€ 312.248
€ 511.131

€ 859.058.122
–
€ 41.895
€ 3.893.839
€ 362.569

22

€ 4.893.162

–

Totaal

3.098

€ 644,5 miljoen

€ 863,4 miljoen

Ten opzichte van de vorige update aan uw Kamer is het bedrag aan
bevroren tegoeden met bijna 100 miljoen euro toegenomen. Wijzigingen
in bevroren tegoeden kennen verschillende oorzaken. Zo kan het
toevoegen van personen of bedrijven aan de Europese sanctielijsten
ervoor zorgen dat financiële instellingen nieuwe tegoeden bevriezen en
het bedrag aan bevroren tegoeden toeneemt. Zoals ook bleek in de vorige
update aan uw Kamer in november 2022 (Kamerstuk 36 045, nr. 120), kan
het bedrag aan bevroren tegoeden ook afnemen doordat bedragen die
eerst bevroren waren, later worden vrijgegeven. Dit kan doordat de
initiële bevriezing door een instelling achteraf onterecht blijkt. Ook kan het
zijn dat een bevriezing terecht was, maar doorwijziging van omstandigheden (zoals het op afstand zetten van gesanctioneerde delen van een
bedrijf) niet langer nodig is. Daarnaast kan het zijn dat er op basis van de
mogelijkheden in de Europese sanctieregelgeving een ontheffing is
verleend, waardoor er toestemming is om een bedrag vrij te geven. Zie
hieronder een overzicht van de verleende financiële ontheffingen sinds de
start van de oorlog.
Sanctieregime

Aantal verleende ontheffingen

Rusland
Belarus

40
6

De Europese sanctieregelgeving biedt diverse mogelijkheden voor het
verlenen van een ontheffing. Een voorbeeld is een ontheffing voor
betalingen van contracten afgesloten voor sanctionering. Zo kan het zijn
dat een bedrijf in Nederland een product of dienst heeft geleverd aan een
Russische partij, voordat deze gesanctioneerd werd, en dat dit bedrijf nog
een deel van de betaling tegoed heeft. Een andere mogelijkheid is het
verlenen van een ontheffing die bijdraagt aan eerste levensbehoeften,
zoals voedselzekerheid. Ook kan een ontheffing worden verleend voor het
verlenen van rechtsbijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 045, nr. 158

9