Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3635
Vragen van het lid Kwint (SP) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het artikel «Universiteit van Amsterdam beloofde EY
wetenschappelijk advies in ruil voor sponsordeal» (ingezonden 24 augustus
2023).
Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen14 september 2023).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Universiteit van Amsterdam beloofde EY
«wetenschappelijk advies in ruil voor sponsordeal»» en het daarbij behorende
door de UvA ten behoeve van EY opgestelde memo «Benefits of Partnering
with the UvA in the CPT Project» (gedateerd 15 september 2020)?1
Antwoord 1
In algemene zin vind ik onderzoekssamenwerking met het bedrijfsleven een
belangrijk element in ons onderwijsstelsel. Het zorgt ervoor dat wetenschappelijk onderzoek goed aansluit bij maatschappelijke uitdagingen en dat
innovatie wordt gestimuleerd. Tegelijkertijd moet worden geborgd dat er
geen vermenging plaatsvindt van commerciële belangen en de inhoud van
het wetenschappelijk onderzoek. Dit wordt gedaan door kaders binnen de
kennisinstellingen, waaronder de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit.
Vraag 2
Klopt het dat de UvA aan EY een stem heeft toegezegd in wetenschappelijke
discussies over de vraag hoe (onder andere) blockchain en artificial intelligence kunnen en zouden moeten worden gebruikt bij de totstandkoming van
moderne belastingstelsels? Zo ja, vindt u een dergelijke toezegging in
overeenstemming met de gedragscode wetenschappelijke integriteit?

1

ah-tk-20222023-3635
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Follow the Money, 9 augustus 2023, «Universiteit van Amsterdam beloofde EY «wetenschappelijk advies in ruil voor sponsordeal»», https://www.ftm.nl/artikelen/universiteit-amsterdamey-italiaans-kantoor-sponsordeal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De UvA geeft aan dat de onderzoekssamenwerking tussen de UvA en EY valt
onder de paraplu van het project «Designing the tax system for a Cashless,
Platform-based and Technology-driven society» (het CPT-project) van de
sectie Belastingrecht (het Amsterdam Center for Tax Law) van de UvA. Ten
behoeve van de onderzoekssamenwerking hebben de UvA en EY de
afspraken vastgelegd in een overeenkomst die door beide partijen volgtijdelijk is ondertekend op 5 mei 2021 en 10 mei 2021 (hierna: «de overeenkomst»). Deze overeenkomst bevat aldus de overeengekomen voorwaarden
waaronder de UvA het onderzoek uitvoert vanaf 2021 tot en met 2024.
Daarnaast is er een memo van 15 september 2020 (hierna: «het memo»)
waarin algemene en specifieke voordelen van een samenwerking tussen de
UvA en EY worden benoemd. De voordelen die worden genoemd in het
memo zijn niet opgenomen in de afspraken en voorwaarden die zijn
vastgelegd in de overeenkomst. De UvA geeft aan dat de voordelen op
generlei wijze onderdeel zijn van de overeenkomst, noch van de onderzoekssamenwerking en dat deze niet aan EY zijn toegezegd. Daarnaast zijn volgens
de UvA de in het memo genoemde voordelen niet toegekend, met andere
woorden de in het memo opgenomen voordelen hebben volgens de UvA in
de praktijk niet zijn beslag gekregen. De UvA heeft aangegeven het memo
niet passend te vinden.
Naar mijn mening wekt het bestaan van het memo naast de overeenkomst de
schijn van afhankelijkheid en belangenverstrengeling. De UvA heeft aangegeven dat, naast het gebruikelijke toezicht op de wetenschappelijke integriteit bij
het aangaan en uitvoeren van onderzoek, een interne evaluatie zal plaatsvinden naar de uitvoering van het CPT-project, mede in het licht van de
Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit. Zoals aangegeven in
het verslag van mijn gesprek met de rector van de UvA, dat ik 14 september
met uw Kamer heb gedeeld2, heb ik de UvA gevraagd bij deze evaluatie de
vraag mee te nemen hoe het heeft kunnen gebeuren dat de zogenoemde
benefits memo’s, waaronder die aan EY gericht, zijn opgesteld. Niet alleen de
overeenkomst, maar ook het pad naar een overeenkomst toe (het proces)
moet immers integer worden uitgevoerd. De UvA heeft aangegeven deze
vraag mee te nemen in de interne evaluatie. Ook heb ik de UvA gevraagd of
er nog andere sponsorcontracten bij deze vakgroep zijn die de aandacht
behoeven. De UvA zal ook deze vraag meenemen bij de interne evaluatie. De
UvA voorziet de evaluatie in het voorjaar van 2024 af te ronden en heeft op
mijn verzoek toegezegd de uitkomsten van de evaluatie openbaar te maken.
Vraag 3
Klopt het dat de UvA aan EY heeft beloofd om kansen te scheppen voor EY
om de kennis, expertise en praktische inzichten van EY over (onder andere)
de fiscale gebruiksmogelijkheden van blockchain, te delen met beleidsmakers
over de hele wereld, waaronder de OESO, de Verenigde Naties en de EU? Is
het volgens u de taak van een publiek bekostigde wetenschappelijke instelling
om commerciële kansen te scheppen voor een van de grote advieskantoren
in dit land?
Antwoord 3
De UvA heeft mij geïnformeerd dat zij op generlei wijze beloftes aan EY heeft
gedaan om kansen te scheppen voor EY om de kennis, expertise en
praktische inzichten van EY over (onder andere) de fiscale gebruiksmogelijkheden van blockchain, te delen met beleidsmakers, waaronder de OESO, de
Verenigde Naties en de EU. Zie verder mijn antwoord op vraag 2.
Vraag 4
Klopt het dat EY aan UvA een sponsorbedrag van € 276.000 heeft betaald
waarmee de UvA in 2021–2025 een onderzoeker (assistent-professor) diende
aan te nemen die specifiek onderzoek gaat doen naar blockchain en artificial
intelligence (ai)?

2

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/
detail?id=2023Z15251&did=2023D36975.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 4
De UvA geeft aan dat het klopt dat EY een bedrag van € 276.000 ten behoeve
van het CPT-onderzoeksproject heeft toegezegd, met jaarbedragen van
€ 65.000 (1 mei 2021), € 67.000 (1 mei 2022), € 70.500 (1 mei 2023) en
€ 73.500 (1 mei 2024). De eerste 3 jaarbedragen (€ 65.000, € 67.500 en
€ 70.500) zijn ontvangen in 2021, 2022 en 2023. Conform de samenwerkingsovereenkomst worden de middelen ingezet voor de financiering van
onderzoekstijd van een universitair docent belasting en technologie met
bijzondere aandacht voor blockchain en kunstmatige intelligentie.
Vraag 5
Klopt het dat de UvA de leiding van het onderzoek naar de fiscale gebruiksmogelijkheden van blockchain in handen heeft gegeven van een
belastingadviseur/partner van EY die zichzelf bij EY «global blockchainleader»
noemt?3 Op welke manier is de wetenschappelijke onafhankelijkheid geborgd
wanneer zowel de financiering als de onderzoeksleiding afkomstig is van een
direct belanghebbende commerciële partij?
Antwoord 5
De UvA geeft aan dat het klopt dat een partner bij EY een onbezoldigde
gastaanstelling heeft bij de sectie Belastingrecht van de UvA. In die hoedanigheid doet betrokkene onderzoek in een specifiek onderdeel van het CPTproject, namelijk de impact van technologie op de fiscaliteit. Het is volgens de
UvA niet juist dat de leiding van dit onderzoek in zijn handen is gegeven. Dit
onderzoek wordt uitgevoerd door meerdere leden van het CPT-project, onder
leiding van de projectleider van het CPT-project, en in nauwe samenwerking
met de universitair docent die op basis van de samenwerkingsovereenkomst
op dit project werkzaam is.
Verder geeft de UvA aan dat het CPT project als geheel, en de activiteiten van
alle betrokken onderzoekers, volledig onderworpen zijn aan de eisen van de
NGWI. Met het oog hierop heeft de betrokken medewerker van EY de
verklaring «Declaration of scientific independence» getekend. Zoals hiervoor
aangegeven, wordt het onderzoek door meerdere leden van het CPT-project
uitgevoerd, met een centrale rol voor de universitair docent, die zijn
hoofdaanstelling (0,7 fte) heeft bij de UvA en geen banden met EY heeft.
Daarnaast wordt de wetenschappelijke onafhankelijkheid van publicaties
geborgd door academische papers die voortvloeien uit het CPT-project voor
publicatie zoveel mogelijk aan te bieden aan peer reviewed journals. In het
geval van het onderzoek van de universitair docent en de EY partner, zijn hun
publicaties aangeboden bij een internationaal peer reviewed journal, namelijk
het World Tax Journal (double blind peer reviewed). De aangeboden papers
zijn door World Tax Journal geaccepteerd en inmiddels gepubliceerd.
Vraag 6
Klopt het dat EY sinds 2019 het product «TaxGrid» ontwikkelt dat door middel
van blockchaintechnologie de heffing en teruggave van dividendbelastingen
ondersteunt, en EY bij overheden en Europese instellingen intensief lobbyt
voor het testen en de aanschaf van dit product?4
Antwoord 6
Van de Belastingdienst heb ik begrepen dat TaxGrid een door EY ontwikkeld
commercieel product is waarbij op basis van blockchain technologie een
oplossing wordt gezocht om de processen rondom de vermindering van
bronbelasting zo efficiënt mogelijk vorm te geven, met als doel de belangen
van de diverse partijen (aandeelhouders, intermediairs, fiscale autoriteiten) zo
goed mogelijk te waarborgen. Op eventuele lobbyactiviteiten van EY bij
andere overheden en Europese instellingen heb ik geen zicht. Zie verder mijn
antwoord op vraag 7.

3
4

https://actl.uva.nl/content/news/2021/11/dr.-dennis-post-joins-uva-to-lead-research.html.
https://www.ey.com/en_gl/tax/taxgrid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 7
Heeft EY ook het Ministerie van Financiën of de Belastingdienst benaderd om
TaxGrid te promoten, en zo ja, wat is tussen EY en het ministerie of de
Belastingdienst besproken, wat was de uitkomst van het gesprek en was
hierbij ook de belastingadviseur/partner van EY betrokken die het blockchainonderzoek aan de UvA leidt? Indien dit zo is, is hierbij verwezen naar de rol
die de UvA hierbij speelde?
Antwoord 7
In 2019 is door EY aan het Ministerie van Financiën en de Belastingdienst een
voorlichting gegeven over TaxGrid. Van de Belastingdienst heb ik begrepen
dat deze in 2020 is betrokken door EY om enkele gesprekken te voeren over
een experiment (pilot) waarbij diverse private partijen, enkele universiteiten
en de Britse, Noorse en Nederlandse belastingdienst betrokken zijn geweest.
Bij deze pilot werd getest of TaxGrid kon bijdragen aan het zogenoemde
«withholding tax issue». De uitkomst van die gesprekken was de uitvoering
van de pilot, die van oktober tot en met december 2020 heeft gedraaid. De
uitkomsten zijn vastgelegd in een door EY openbaar gemaakt rapport.5 De
UvA heeft mij laten weten dat de partner van EY, die betrokken is bij het
blockchainonderzoek (zie ook mijn antwoord op vraag 5), niet betrokken was
bij de gesprekken met de Belastingdienst.
Vraag 8
Dit alles overziend, en indachtig de kritiek van meerdere wetenschappelijke
medewerkers van de UvA dat hun goede naam haast wordt vergeven aan
activiteiten die de facto meer lijken op EY-seminars, heeft u voldoende
vertrouwen erin dat het door EY gefinancierde onderzoek onafhankelijk en in
overeenstemming met de gedragscode wetenschappelijke integriteit wordt
uitgevoerd?
Antwoord 8
De UvA heeft mij gemeld dat de betreffende memo’s dateren uit 2020 en dat
de faculteit begin 2023 nieuw beleid heeft vastgesteld gericht op borging van
integriteit.6 Daarnaast heb ik begrepen dat de UvA deze zaak serieus oppakt
en vertrouw erop dat er door de UvA gepast gehandeld zal worden op basis
van de uitkomsten van de interne evaluatie. Ik verwijs u verder naar mijn
antwoord op vraag 2.
Vraag 9
Vindt u dat de door u – in antwoord op schriftelijke vragen van de leden
Kwint en Leijten over de invloed van het bedrijfsleven op het onderwijs –
geschetste systematiek, waarin Raden van Toezicht de verantwoordelijkheid
hebben om toe te zien op de borging van wetenschappelijke onafhankelijkheid afdoende functioneert? Zo ja, waarom? En hoe ziet u daarop toe?
Wanneer zou volgens u de conclusie getrokken kunnen worden dat de
huidige borging ontoereikend is?7
Antwoord 9
De instellingen zijn verantwoordelijk voor het scheppen van de juiste cultuur
en randvoorwaarden voor een integere wetenschapsbeoefening. Zij dienen te
voldoen aan de zorgplichten zoals opgenomen in de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (hierna: NGWI). De colleges van bestuur,
docenten en onderzoekers zijn daarvoor, vanwege de academische vrijheid en
het zelfregulerende karakter van de NGWI, zelf verantwoordelijk. Toezicht op
de naleving hiervan is de verantwoordelijkheid van de Raden van Toezicht.
Ik vind het belangrijk om het gesprek met de instellingen te blijven voeren en
hen aan te blijven spreken op hun verantwoordelijkheid hiervoor, zo stevig
als nodig is. Daarnaast heb ik de opstellers van de NGWI verzocht de code te
laten evalueren door een onafhankelijke commissie, waarbij in het bijzonder
aandacht wordt besteed aan de normen en zorgplichten die gerelateerd zijn

5

https://www.ey.com/en_gl/tax/taxgrid.
https://www.uva.nl/content/nieuws/nieuwsberichten/2023/01/onderzoeken-belastingrechtafgerond.html.
7
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2022–2023, nr. 2238.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

aan transparantie en onafhankelijkheid. Aan de onafhankelijke commissie die
de evaluatie uitvoert, wordt onder andere gevraagd in hoeverre de zorgplichten en normen van de NGWI toereikend en effectief zijn voor het borgen van
de wetenschappelijke integriteit en hoe de gedragscode in de praktijk
functioneert voor verschillende groepen gebruikers. Ik wil hier niet vooruitlopen op de uitkomsten van de evaluatie. Ik verwacht uw Kamer voor de zomer
van 2024 te informeren over de uitkomsten van de evaluatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5