Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 305

Mobiliteitsbeleid

Nr. 146

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juli 2009
Hierbij informeer ik uw Kamer zoals toegezegd over de definitie van de
exploitatiekosten van de kilometerprijs. In de Nota Mobiliteit zijn deze
exploitatiekosten gebonden aan een maximum van 5% van de opbrengsten.
De bedoeling van de 5%-norm is om markt en overheid uit te dagen om
het kilometerprijssysteem zo kosteneffectief mogelijk uit te voeren, zodat
de exploitatiekosten zullen dalen. ABvM stelt de norm centraal in de
gesprekken met marktpartijen, maakt sobere ontwerp-keuzes en bevordert
de marktwerking maximaal. De definitieve afweging vindt plaats bij het
Implementatiebesluit.

Achtergrond 5%-norm
De 5%-norm stamt uit de motie Hofstra cs (dd 12 december 2005), waarin
is gesteld: «Voorwaarden hierbij zijn dat de invoeringskosten aanzienlijk
lager uitvallen dan geraamd in het advies van het Platform Anders Betalen
voor Mobiliteit en dat de uitvoerings- en handhavingskosten in redelijke
verhouding staan tot de opbrengsten; zo laag mogelijk met een maximum
van 5%.»
In de Nota Mobiliteit is deze passage een op een overgenomen en later
herbevestigd in het coalitieakkoord. Sindsdien is en blijft de 5%-norm een
belangrijk criterium bij de politieke weging van het project Anders Betalen
voor Mobiliteit bij de verschillende go-no go momenten.
Sinds het kabinetsbesluit «Starten met de kilometerprijs» van
30 november 2007 worden de «uitvoerings- en handhavingskosten»
waarvan in de motie Hofstra cs sprake is aangeduid met «exploitatiekosten». In de loop van verschillende debatten met uw Kamer en audits
van de DAD is gebleken dat niet helder was wat precies verstaan moet
worden onder exploitatiekosten. Ik heb uw Kamer daarop toegezegd een
precieze en gegronde definitie van de exploitatiekosten te formuleren.

KST133773
0809tkkst31305-146
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 305, nr. 146

1

Aanpak definitie
Gezien het belang van de 5%-norm heb ik deze definiëring grondig aangepakt. De exploitatiekosten als percentage van de opbrengsten worden
berekend door de op te nemen kostenposten (teller) te delen door de
opbrengsten (noemer) en te vermenigvuldigen met 100.
Ik heb een aantal uitgangspunten vastgesteld die het kader vormen voor
de teller en de noemer. Vervolgens heb ik in kaart gebracht op welke
manier de kosten in te delen zijn en welke selecties van kosten een beredeneerde definitie van exploitatiekosten opleveren. Het is misschien goed
om te benadrukken dat de betekenis van de term «exploitatiekosten» niet
eenduidig is, en op verschillende manieren ingevuld kan worden.
De noemer houd ik omwille van de vergelijkbaarheid van de verschillende
definities constant en wordt gevormd door de opbrengst van de kilometerprijs in 2020, bij 100% afbouw van de BPM en MRB. Opbrengst uit
andere belastingen zoals het verplichte Europese minimum voor de BZM
voor zware vracht of MRB voor motoren tellen dus niet meer. De opbrengsten uit de handhaving zal ik verrekenen met de kosten van de handhaving. Deze berekening kan ik nu nog niet uitvoeren omdat nog onvoldoende zicht bestaat op de inkomsten uit de handhaving.
Ook voor de kosten wordt het zichtjaar 2020 gehanteerd, omdat het
systeem dan in zijn geheel is ingevoerd en alle investeringen zijn gedaan.
Daarnaast wordt 2020 in de Nota Mobiliteit als zichtjaar gebruikt. Verder is
van belang te kijken naar kosten in plaats van uitgaven: uitgaven fluctueren per jaar, terwijl kosten de uitgaven weergeven uitgesmeerd over
meerdere jaren. De gebruikte kostenraming is probabilistisch, waarbij
gerekend wordt met de verwachtingswaarde (P50) van de kosten. Deze
methode geeft de beste inschatting van de verwachte kosten van de kilometerprijs.
De kosten kunnen berekend worden inclusief of exclusief BTW. Gezien
vanuit het Infrafonds is de BTW inbegrepen: het BTW-deel van de kosten
wordt immers gewoon betaald en komt ten laste van de VenW-begroting.
Vanuit het perspectief van het emu-saldo is de BTW evenwel per saldo
niet van invloed: tegenover de uitgaven aan BTW staan immers evengrote
inkomsten voor de schatkist.
In de Basisrapportage en de Voortgangsrapportages zijn tot nu toe voor
de exploitatiekosten de operationele kosten inclusief BTW berekend. Ik zal
in de toekomst rapporteren over de exploitatiekosten zowel inclusief als
exclusief BTW.

Afbakening van de (exploitatie)kosten
Ik heb de kosten langs drie dimensies opgesplitst:
– kostensoorten: operationele kosten, afschrijvingen en financieringskosten;
– kostencategorieën: dit zijn de verschillende systeemonderdelen;
– en kostendragers: Staat en kentekenhouder (de kosten voor andere
partijen (bv. service providers) worden aan een van beide doorberekend).
Om de financieringskosten en de uitsplitsing naar kostendragers in kaart
te brengen, was meer inzicht nodig in de businesscase die wordt opgesteld ten bate van de gesprekken met marktpartijen in het kader van certificering en aanbesteding. De businesscase maakt de financiële stromen
tussen de verschillende spelers in het kilometerprijssysteem inzichtelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 305, nr. 146

2

Het ontwikkelen van de businesscase heeft enige extra tijd in beslag
genomen.
Er zijn verschillende definitievarianten onder de loep genomen, maar
uiteindelijk slechts drie hoofdredeneringen houdbaar en verdedigbaar
geacht. Dat zijn een strikte interpretatie van de motie Hofstra cs, de systematiek die wordt gehanteerd in fiscale wetgeving, en de definitie die
gangbaar is in de bedrijfseconomische praktijk. Ik licht deze varianten
hieronder toe. Afgevallen varianten zijn onder meer varianten waarin niet
alle kostencategorieën werden meegenomen (bijvoorbeeld het secundair
systeem of de handhaving).

Exploitatiekosten zijn operationele kosten
De motie Hofstra cs maakt onderscheid tussen invoeringskosten en
uitvoerings- en handhavingskosten. Vertaald naar kostensoorten ligt het
voor de hand onder invoeringskosten de afschrijvingen en financieringskosten te verstaan (investeringen in het systeem) en onder uitvoerings- en
handhavingskosten de operationele kosten (om het systeem draaiende te
houden). Geredeneerd naar de motie Hofstra cs zijn de exploitatiekosten
dan ook gedefinieerd als de operationele kosten (voor alle kostencategorieën en alle kostendragers).

Exploitatiekosten betreffen alle kostensoorten
In de bedrijfseconomische praktijk is het gebruikelijk om alle kostensoorten mee te nemen onder de noemer van exploitatiekosten, zowel
operationele kosten, als afschrijvingen en financieringskosten (voor alle
kostencategorieën en alle kostendragers). De afschrijvingen zijn in letterlijke zin de waardevermindering van de systeemonderdelen. Anders
gesteld zijn dit de herinvesteringen in het systeem. Financieringskosten
zijn de kosten die verbonden zijn aan het betalings- en kredietverkeer,
bijvoorbeeld om leningen af te kunnen sluiten. Inbegrepen zijn de
financieringskosten van de service providers en van publieke partijen
buiten VenW. De financieringskosten die leveranciers van de diverse
systeemonderdelen maken, worden verondersteld in de prijs van het
product (bijvoorbeeld de OBE) verwerkt te zijn.

Exploitatiekosten zijn de kosten van kostendrager VenW
Gezien de analogie met de activiteiten van de Belastingdienst, valt er wat
voor te zeggen om aan te sluiten bij de berekeningswijze van de kosten
die met belastinginning gemoeid zijn. Daarbij worden de uitvoeringskosten voor de innende instantie, en de administratieve lasten en
nalevingskosten voor externen afzonderlijk in beeld gebracht. De exploitatiekosten zijn in deze benadering dus gelijk aan de kosten die voor rekening komen van de kostendrager VenW. Afschrijvingen op OBE (de
«kastjes») worden beschouwd als nalevingskosten voor de burger (en het
bedrijfsleven) omdat de OBE – los van het eerste kastje – in de eindsituatie
niet voor rekening van de staat komt.

Actuele inzichten hoogte exploitatiekosten
Op basis van de kostenraming die ten grondslag ligt aan VGR2, zijn de
exploitatiekosten in de genoemde varianten op dit moment als volgt1:

1

Door afronding van de cijfers voor staat en
KTH wijkt de optelsom bij Totaal soms af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 305, nr. 146

3

Percentage exploitatiekosten per
variant

1 - Operationale kosten
2 - Alle kostensoorten
3 Kostendrager V&W

incl. BTW

excl. BTW

staat

KTH

Totaal

staat

KTH

Totaal

6,5%
6,9%
6,9%

0,9%
6,4%

7,5%
13,2%
6,9%

5,5%
5,8%
5,8%

0,8%
5,4%

6,3%
11,1%
5,8%

(KTH staat voor kentekenhouder)

Ik kan uw Kamer inzicht geven in de percentages van alle kostenposten bij
volledige uitsplitsing. Met het oog op de aanbesteding acht ik dit inzicht
marktgevoelig. Mocht uw Kamer kennis willen nemen van deze cijfers,
ben ik bereid deze vertrouwelijk ter inzage te geven.

Keuze voor een definitie
Het is mij duidelijk geworden dat de term exploitatiekosten geen
eenduidig begrip is. Daarom ben ik teruggegaan naar de bron en de
bedoeling van de 5%-norm.
De bron van de norm is de motie Hofstra cs. De bedoeling daarvan is in
mijn ogen om de kosten voor uitvoering en handhaving van het systeem
in de exploitatiefase laag te houden in verhouding tot de opbrengsten.
Daarom kies ik voor de definitie die teruggaat naar deze bron en die
onderscheid maakt tussen invoeringskosten en uitvoeringskosten. Ik definieer de exploitatiekosten derhalve als zijnde operationele kosten die
nodig zijn om het systeem in de exploitatiefase draaiende te houden. Het
betreft dus zowel kosten die neerslaan bij de staat als bij burger en
bedrijfsleven. Investeringen in het systeem vallen hiermee buiten de definitie.
Met deze keuze sluit ik aan bij de definitie die tot dusverre in de Basisrapportage en Voortgangsrapportage is gehanteerd (inclusief BTW). Ik heb
professor Theeuwes gevraagd een review te doen op de aanpak en
uitkomst van de definiëring van de 5%-norm en die komt tot de conclusie
dat VenW terecht kiest voor de variant «operationele kosten». Uw Kamer
treft deze review als bijlage aan.1
Ik besef dat de afschrijvingen op de OBE niet onder deze definitie vallen,
hoewel enkele leden van uw Kamer daartoe wel de wens hebben uitgesproken. De heer Koopmans, en in navolging van hem de rest van uw
Kamer, heeft in het AO medio november in bredere zin opgeroepen om
alle kosten in beeld te houden. Kortom, de keuze voor de definitie «operationele kosten» mag niet betekenen dat de markt niet maximaal onder
druk staat om de OBE tegen een scherpe prijs aan te bieden; de motie
Hofstra cs geeft mij immers ook de opdracht de «invoeringskosten lager
te laten uitvallen». Daarom herhaal ik mijn toezegging – in antwoord op
de heer Koopmans – om de prijsontwikkelingen van de OBE strikt te monitoren en uw Kamer daarvan op de hoogte te houden. De uitkomst van de
aanbesteding en de Grote Praktijk Test zullen markante momenten zijn die
ons meer inzicht geven in de prijs die leveranciers kunnen en zullen
bieden.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Zoals in VGR2 is gemeld, komen de exploitatiekosten naar huidige
inzichten uit op 7,5% (dit zijn de operationele kosten, incl. BTW). Tot nu
toe vertonen de exploitatiekosten een dalende trend. Ik verwacht dat
marktwerking de kosten nog verder doet dalen: markteffecten zijn nog niet
meegenomen in de huidige (conservatieve) inschattingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 305, nr. 146

4

Vervolg
De inzichten rond de hoogte van de exploitatiekosten zijn een momentopname. Bij elke rapportage informeer ik uw Kamer over de actuele cijfers.
Stap voor stap moeten we komende jaren steeds dichter bij de 5% komen.
De norm prikkelt markt en overheid om de kosten laag te houden en is
een politiek hulpmiddel bij de ultieme go-no go beslissing bij het Implementatiebesluit. De politiek weegt dan het totale project op zijn merites,
waaronder de hoogte van de exploitatiekosten.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 305, nr. 146

5