Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 462

Wijziging van de Mijnbouwwet (het verwijderen
of hergebruiken van mijnbouwwerken en
investeringsaftrek)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 23 september 2020
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen van de leden van
de vaste commissie voor Economische Zaken en klimaat over het
wetsvoorstel het verwijderen of hergebruiken van mijnbouwwerken en
investeringsaftrek (Kamerstukken 35 462, hierna: het wetsvoorstel). Ik
dank de leden van de Commissie voor hun inbreng en verzoek de leden te
bevorderen dat het wetsvoorstel met deze beantwoording van de gestelde
vragen op korte termijn geagendeerd kan worden voor plenaire behandeling. Hieronder ga ik graag in op de vragen en opmerkingen van de
leden van deze fracties. Daarbij volg ik de inhoudsopgave van het verslag
waarbij in een aantal gevallen naar antwoorden op samenhangende
vragen wordt verwezen.
I. ALGEMEEN
1. Doel en aanleiding
De leden van de VVD-fractie vroegen naar een overzicht van lagere
regelgeving en of in een voor- of nahangprocedure is voorzien.
De wijzigingen in het Mijnbouwbesluit betreffen nadere regels ter
uitwerking van de artikelen in het wetsvoorstel over het verwijderen of
hergebruiken van mijnbouwwerken. Bij de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel is het nodig de bepalingen in het huidige Mijnbouwbesluit
ten aanzien van een sluitingsplan en een verwijderingsplan te wijzigen. De
Mijnbouwwet voorziet niet in een voor- of nahangprocedure van een
dergelijke wijziging. In de Mijnbouwregeling kunnen bepalingen uit het
Mijnbouwbesluit nader worden uitgewerkt.
De leden van de fractie van het CDA vroegen naar een specificatie van de
kosten van ontmanteling en verwijdering, hoe de verdeling van deze
kosten is tussen mijnbouwbedrijven en de Staat en of het wetsvoorstel
gevolgen heeft voor de kosten die door de Staat betaald worden.
De kosten van ontmanteling en verwijdering komen voor circa 70% voor
rekening van de Staat. De overige circa 30% komt voor rekening van de
mijnbouwondernemingen. Van de 70% die voor rekening van de Staat

kst-35462-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

1

komt is een belangrijk deel de 40%-staatsdeelneming van EBN in de
opsporing en winning van koolwaterstoffen. Door deze deelneming van
40% heeft EBN enerzijds recht op 40% van de opbrengst van de
gewonnen koolwaterstoffen, maar draagt zij anderzijds voor hetzelfde
percentage van 40% bij aan de kosten van een mijnbouwonderneming
voor de uitvoering van haar werkzaamheden, waaronder die voor
ontmanteling en verwijdering. De overige 30% van de kosten die voor
rekening van de Staat komen, vloeien voort uit de aftrekbaarheid van de
kosten voor ontmanteling en verwijdering voor het resultaat waarover aan
mijnbouwondernemingen vennootschapsbelasting en winstaandeel wordt
geheven. Volgens de meest recente schattingen komen de verwijderingskosten uit op in totaal € 6,6 miljard: € 4,5 miljard op zee (68%) en € 2,1
miljard op land (32%). Een verdere onderverdeling op zee laat zien dat dat
ruim 2,0 miljard (46%) nodig is voor installaties, ruim € 2,0 miljard (46%)
voor putten en bijna € 0,4 miljard voor pijpleidingen (8%). De kosten voor
het ontmantelen van de pijpleidingen op zee zijn bijna geheel gebaseerd
op schoonmaken en veilig achterlaten ervan, wat ook volgens het
wetsvoorstel de norm is, evenals de huidige praktijk. De kosten voor het
verwijderen van pijpleidingen liggen in de orde van grootte van € 1
miljoen per kilometer. Op zee ligt circa 4.000 km aan leidingen die in
gebruik zijn en circa 450 km die al zijn ontmanteld. Indien alle pijpleidingen verwijderd zouden moeten worden, liggen de verwijderingskosten
mogelijk in de orde van grootte van € 4 miljard. De verdeling van de
kosten tussen mijnbouwondernemingen en de Staat wordt door het
wetsvoorstel niet gewijzigd. Wel bevordert het wetsvoorstel een efficiënte
en gecoördineerde aanpak van verwijdering en hergebruik en heeft de
kostenreductie die daarmee in totaliteit zal worden bereikt direct gevolgen
voor de kosten voor de Staat.
Verder vroegen de leden van de CDA-fractie naar de hoeveelheid olie en
gas die nog kan worden gewonnen uit de kleine velden, zowel op zee als
op land. Zij zouden graag een overzicht en de status ontvangen van alle
velden op Nederlands grondgebied met daarbij aangegeven of in het
verleden, nu en in de toekomst gas of olie is gewonnen of op korte termijn
zal worden gewonnen.
De gaswinning uit de kleine velden over de periode 2018 tot 2050 kan in
totaal nog leiden tot een te produceren gasvolume van 232 tot 335 miljard
m3, waarvan circa 60% op zee, zijnde circa 140 tot 200 miljard m3. Het
resterende deel, circa 90 tot 135 miljard m3, zou van de gaswinning op
land kunnen komen. Voor de gaswinning op de Noordzee leidt de
voorgestelde verbetering van de investeringsaftrek tot 22 tot 37 miljard
m3 extra gewonnen aardgas. Mocht deze verbetering geen doorgang
vinden, dan zullen niet alleen deze additionele volumes niet gewonnen
worden, maar zullen ook andere investeringen teruglopen en zal ook de
huidig geraamde gaswinning uit de kleine velden versneld worden
afgebouwd. Op land is de vraag of de technisch en economisch winbare
hoeveelheden aardgas ook daadwerkelijk gewonnen gaan worden, in
hoge mate afhankelijk van verbetering van het afgenomen draagvlak voor
gaswinning op land. Daarnaast zijn economisch herstel en hogere
gasprijzen belangrijke factoren voor de toekomstige gaswinning, zowel op
zee als op land. Voor een overzicht van aardgas- en aardolievoorkomens,
waarnaar door deze leden was gevraagd, verwijs ik graag naar het
Jaarverslag Delfstoffen en Aardwarmte in Nederland 2019, pagina 76
e.v.1.
De leden van de fractie van GroenLinks vinden dat de investeringsaftrek
niet meer mag zijn dan uiterst noodzakelijk, zodat niet de concurrentiepo1

https://www.nlog.nl/sites/default/files/2020–07/jaarverslag_delfstoffen_aardwarmte_2019_nl_37-2020_1.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

2

sitie van de gassector ten koste van de duurzame energiesector wordt
verbeterd en de energietransitie wordt vertraagd. Daarom vroegen zij om
een analyse waaruit blijkt dat deze significante verhoging noodzakelijk is
en waar het percentage op gebaseerd is.
Zolang er nog onvoldoende duurzame alternatieven zijn, is aardgas in de
transitiefase van essentieel belang voor onze energievoorziening. Onder
meer gelet op de milieueffecten geeft het kabinet de voorkeur aan
gaswinning uit eigen bodem zolang aardgas nog nodig is en daar waar
het veilig en verantwoord mogelijk is. In het huidige investeringsklimaat
wordt er nauwelijks meer geïnvesteerd in nieuwe ontwikkelingen en
dreigt een vroegtijdig einde van de gaswinning en daarmee een
voortijdige verwijdering van infrastructuur die later wellicht nog gebruikt
zou kunnen worden voor vormen van duurzame energievoorziening.
Daarom is verbetering van het investeringsklimaat vereist en urgent.
Gebleken is dat met verhoging van de investeringsaftrek het beste
resultaat wordt bereikt. Voor het antwoord op de vraag waar het
percentage voor de investeringsaftrek op is gebaseerd wordt verwezen
naar het antwoord op de vraag die de leden van de CDA-fractie stelden of
ook naar andere mogelijkheden is gekeken om het investeringsklimaat op
het Nederlands deel van de Noordzee te verbeteren (onder 4.1 Algemeen).
2. Verwijderingsverplichtingen en financiële zekerheid
2.1 Algemeen
De leden van de CDA-fractie vroegen hoe groot de financiële risico’s zijn
nu door afnemende reserves en de transitie naar een duurzame energievoorziening de omstandigheden zijn gewijzigd en de verwijderingsopgave
sneller nadert dan eerder werd voorzien. Ook wilden zij weten of deze
risico’s er alleen zijn voor mijnbouwondernemingen of ook voor de Staat.
Om de financiële risico’s omtrent de kosten van ontmanteling en
verwijdering zowel voor mijnbouwondernemingen als voor de Staat
adequaat af te dekken, is een stelsel van overeenkomsten tot stand
gebracht, de zogenoemde Decommissioning Security Agreements (DSA)
en Decommissiong Security Monitoring Agreements (DSMA). Door het
sluiten van deze overeenkomsten verplicht een mijnbouwonderneming
zich ertoe om financiële zekerheden te verstrekken voor de nakoming van
zijn verwijderingsverplichtingen. Zodoende is gewaarborgd dat een
mijnbouwonderneming, ook in geval van faillissement, voldoende
financiële middelen ter beschikking kan stellen om zijn verplichtingen ten
aanzien van het ontmantelen en verwijderen van niet meer in gebruik
zijnde mijnbouwwerken te kunnen nakomen en te bekostigen. Door dit
stelsel van overeenkomsten zijn de financiële risico’s omtrent de kosten
van ontmanteling en verwijdering adequaat afgedekt. Dat geldt zowel
voor mijnbouwondernemingen onderling, als zij gezamenlijk een
vergunning houden, als voor de Nederlandse Staat, als begunstigde in
laatste instantie. Alleen wanneer de laatst overgebleven medehouder van
een vergunning niet meer tot betalen in staat zou zijn en geen revenuen
uit een faillissement voortkomen, doet zich de vraag voor of de Staat het
mijnbouwwerk op eigen kosten gaat verwijderen. Dit stelsel van DSA’s en
DSMA’s is des te belangrijker nu de opsporing en winning van aardgas in
versneld tempo aan het afnemen is en dus ontmanteling en verwijdering
sneller dichterbij komen. Inmiddels hebben alle betrokken mijnbouwondernemingen, vooruitlopend op de inwerkingtreding van het wetsvoorstel, de overeenkomsten getekend.
De leden van de CDA-fractie vroegen verder wie er voor de kosten
opdraait als een bedrijf failliet zou gaan en welke mogelijkheden de Staat
heeft als een bedrijf in gebreke blijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

3

Het stelsel van overeenkomsten en de wettelijke bepalingen is zodanig
ingericht dat zowel door de mijnbouwondernemingen onderling als door
de Staat tijdig financiële zekerheid geëist kan worden. EBN monitort aan
de hand van de afspraken in de DSMA-overeenkomst of de afspraken
worden nagekomen en adviseert de Minister over het eisen van financiële
zekerheden. Bij overdracht van meer dan 50% van een vennootschap is
een melding verplicht en zowel civielrechtelijk als strafrechtelijk gesanctioneerd. Mocht een bedrijf door faillissement in gebreke blijven, dan kan de
door dit bedrijf gestelde financiële zekerheid worden ingeroepen om de
verwijdering in opdracht van de Staat door een ander te laten uitvoeren.
De verplichting tot het sluiten van een DSA en DSMA geldt ook voor een
buitenlandse onderneming als deze (mede)houder is van een opsporingsof winningsvergunning uit hoofde van de Mijnbouwwet.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de verhoging van de
investeringsaftrek betekent dat de Staat meer moet bijdragen aan de
kosten van verwijdering van mijnbouwwerken.
Door de investeringsaftrek wordt de kostenverhouding tussen de Staat en
een mijnbouwbedrijf niet gewijzigd. De investeringsaftrek kan alleen
worden toegepast op investeringen ten behoeve van het opsporen of
winnen van aardolie of aardgas en geldt niet voor de kosten die gemaakt
worden voor het ontmantelen en verwijderen van mijnbouwwerken.
De leden van de SP-fractie vroegen naar garanties dat de invoering van dit
wetsvoorstel er niet toe leidt dat er publiek geld wordt uitgegeven aan het
verwijderen of hergebruiken van mijnbouwwerken en of mijnbouwbedrijven zorgdragen voor voldoende middelen.
Het wetsvoorstel brengt geen wijziging aan in het uitgangspunt dat
mijnbouwbedrijven, ook in financieel opzicht, verantwoordelijk zijn voor
het verwijderen van mijnbouwwerken als die niet meer gebruikt worden
voor de activiteiten waarvoor ze zijn opgericht. Mijnbouwbedrijven dienen
daartoe voldoende financiële middelen te reserveren. Zoals hiervoor is
aangegeven in het antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie
waarborgt het stelsel van financiële zekerheden dat zij ook daadwerkelijk
voldoende financiële middelen hebben om aan hun verplichtingen te
kunnen voldoen.
2.2 Stelsel voor financiële zekerheidsstelling
De leden van de fracties van de VVD en het CDA vroegen wanneer het
stelsel van overeenkomsten voor het stellen van financiële zekerheden
voor de nakoming van de verwijderingsverplichting ook voor het
verwijderen van mijnbouwwerken op land zal zijn tot stand gebracht en
welke partijen daarbij betrokken zullen zijn.
De betrokken land operators (NAM, Vermilion, Taqa, ONEDyas en Tulip
Oil) zijn in Nogepa-verband, samen met EBN en het Ministerie van EZK in
overleg om vorm te geven aan de DSA- en DSMA overeenkomsten voor
de landsituatie. Nu de grote lijnen van het DS(M)A-systeem voor de
operators op zee bekend zijn, kunnen de land operators, EBN en het
Ministerie van EZK voortvarend verder met het vormgeven van een
vergelijkbaar systeem voor de landsituatie. Twee punten die daarbij
specifieke aandacht hebben zijn de positie van de landeigenaren en het
geldende planologisch regime. De komende maanden zal daaraan verder
worden gewerkt. Het is de inzet dat met de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel ook het stelsel van overeenkomsten voor land zal zijn
afgerond.
De leden van de VVD-fractie vragen of ook partijen uit de sectoren
zoutwinning, geothermie en CO2 opslag ook betrokken zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

4

Het stelsel van DSA en DSMA heeft betrekking op personen die een
vergunning houden voor het opsporen, winnen of opslaan van koolwaterstoffen. Partijen en bedrijven uit de sectoren zoutwinning, geothermie en
CO2-opslag, die niet een vergunning houden als hiervoor bedoeld, zijn
daarbij niet betrokken en worden niet verplicht tot het sluiten van deze
overeenkomsten. Het stelsel van DSA en DSMA, waaraan dit wetsvoorstel
een wettelijke grondslag biedt, is voortgekomen uit een initiatief van
Nogepa en EBN, met name vanwege het gegeven dat vergunningen voor
de opsporing en winning van koolwaterstoffen (aardolie en aardgas)
veelal worden gehouden door meerdere bedrijven. Deze hebben er ook
onderling groot belang bij dat financiële risico’s adequaat zijn afgedekt.
Als een van de partijen in een vergunning immers niet meer kan voldoen
aan zijn financiële verplichtingen, moeten deze worden overgenomen
door de andere partijen in die vergunning, hetgeen voor hen tot onvoorziene hogere financiële lasten leidt met alle mogelijke gevolgen van dien.
Daar komt nog bij dat de olie- en gasoperators zijn verenigd in Nogepa en
dat EBN voor 40% participeert in nagenoeg alle vergunningen voor de
opsporing en winning van koolwaterstoffen. De Staat heeft dus, vanuit de
staatsdeelneming van EBN, een groot financieel belang dat de kosten van
verwijdering van mijnbouwwerken door de desbetreffende bedrijven
kunnen en zullen worden gedragen en niet uiteindelijk voor rekening van
de Staat en dus de belastingbetaler zullen komen. Dat bedrijven uit andere
sectoren dan de opsporing en winning van koolwaterstoffen niet
onderworpen worden aan het stelsel van DSA en DSMA laat overigens
onverlet dat in individuele gevallen van hen financiële zekerheid kan
worden gevraagd voor de nakoming van hun verplichtingen tot het
verwijderen van een mijnbouwwerk, mocht daartoe aanleiding zijn. De
voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van artikel 47 van de wet tot
alle mijnbouwwerken, dus niet alleen op zee, maar ook op land, maakt dit
mogelijk.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre deze verplichting nieuw is
voor bedrijven op land. Deze leden vragen zich ook af met welke
specifieke wet- en regelgeving rekening moet worden gehouden op land.
De verplichting tot het sluiten van dergelijke overeenkomsten en de
daaruit voortvloeiende financiële zekerheidsstelling voor de verwijderingsverplichtingen op land is voor deze bedrijven nieuw. Deze operators
zijn echter ook actief op zee en uit dien hoofde bekend met het stelsel van
DSA en DSMA. Het is de inzet dat met de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel ook het stelsel van overeenkomsten voor land zal zijn
afgerond. Daarbij zal rekening moeten worden gehouden met specifieke
situaties waarin afspraken zijn gemaakt tussen de operator en de
landeigenaar. Die kunnen bijvoorbeeld gaan over vergoedingen die de
operator betaalt aan de landeigenaar voor het gebruik van zijn grond en
over de wijze waarop het terrein waar het mijnbouwwerk zich bevindt, na
gebruik wordt achtergelaten. Deze afspraken worden gerespecteerd, tenzij
deze niet overeenstemmen met wettelijke verplichtingen, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van het verwijderen van verontreinigingen of het
achterlaten van kabels en pijpleidingen. Ook zal afstemming moeten
plaatsvinden met provincies en gemeenten over de bestemming van het
terrein van het voormalige mijnbouwwerk. Al deze omstandigheden
kunnen gevolgen hebben voor de wijze en de kosten van verwijdering van
een mijnbouwwerk. Bij de specifieke wet- en regelgeving waarmee op
land rekening moet worden gehouden moet met name worden gedacht
aan de Wet algemene bepalingen omgevingswet (vergunning slopen
bouwwerk), de Waterwet (lozingen), de Wet bodembescherming
(verwijderen of isoleren verontreinigingen), en de Wet milieubeheer
(afvalstoffen). Deze wetten worden geheel of gedeeltelijk door de
Omgevingswet vervangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

5

De leden van de fractie van de VVD vroegen of de Minister van EZK van
plan is om in lagere regelgeving nadere regels te gaan stellen aan de
inhoud van DSA en DSMA.
Vooralsnog is dat niet de bedoeling. De huidige DSA en DSMA zijn tot
stand gekomen in nauw overleg tussen Nogepa, EBN en EZK. Mocht in de
toekomst onverhoopt de situatie zich voordoen dat deze overeenkomsten
niet naar tevredenheid werken, en betrokken partijen niet zelf hun
verantwoordelijkheid zouden nemen om deze aan te passen, dan behoudt
de Minister van EZK zich het recht voor om voor te schrijven hoe de
inhoud van deze overeenkomsten zou moeten worden aangepast.
De leden van de CDA- fractie vragen of er onoverkomelijke obstakels
worden verwacht bij de vormgeving van de overeenkomsten.
Bij de vormgeving van de overeenkomsten en de uitvoering daarvan zal
rekening moeten worden gehouden met de specifieke omstandigheden en
afspraken op land, maar onoverkomelijke obstakels vanuit provincies,
gemeenten, landeigenaren en vergunninghouders worden niet verwacht.
Bijzondere omstandigheden en afspraken mogen en kunnen overigens
nooit afbreuk doen aan het niveau van veiligheid en zorgvuldigheid die
vereist is voor het afsluiten van boorgaten en putten, het achterlaten van
de ondergrondse ruimten en het ontmantelen en verwijderen van de
bovengrondse installaties.
2.3 Eigendomsverkrijging EBN bij winning
De leden van de fractie van de VVD vroegen waarom in sommige
overeenkomsten van samenwerking tussen vergunninghouders en EBN
50% is opgenomen en welke gevolgen het wetsvoorstel voor die
overeenkomsten heeft.
Dat in sommige overeenkomsten 50% is opgenomen in plaats van het
meer voorkomende percentage van 40% is terug te voeren op de Mijnwet
continentaal plat en de op die wet getroffen algemene maatregelen van
bestuur. In het koninklijk besluit van 27 januari 1967 (Stb. 24) was bepaald
dat EBN voor 40% zou deelnemen in winningsvergunningen. Toen begin
jaren zeventig van de vorige eeuw de olie- en gasprijzen aanzienlijk hoger
waren dan de jaren daarvoor, werd besloten dat de Staat een groter deel
van de winst van de mijnbouwbedrijven zou moeten ontvangen. Bij
koninklijk besluit van 6 februari 1976 (Stb. 102) werd daarom besloten in
nieuwe overeenkomsten van samenwerking het deelnemingspercentage
van EBN te verhogen naar 50%. In het Besluit vergunningen koolwaterstoffen continentaal plat 1996 (Stb. 212) is het percentage teruggebracht
naar 40%. Bij de invoering van de Mijnbouwwet op 1 januari 2003 is
ingevolge overgangsbepalingen in de artikelen 160, tweede lid, en 162,
tweede lid, geen wijziging aangebracht in de percentages die waren
opgenomen in de voor die datum gesloten overeenkomsten van samenwerking. Ook het thans voorliggende wetsvoorstel brengt daarin geen
verandering.
Welke verruiming c.q. verbreding heeft er plaatsgevonden in artikel 44,
vroegen de leden van de VVD-fractie. Wat valt er nu onder en welke
gevolgen worden daarvan verwacht?
Het huidige artikel 44 bepaalt dat een niet meer in gebruik zijnde
mijnbouwinstallatie (zijnde een mijnbouwwerk in oppervlaktewater) moet
worden verwijderd. Een overeenkomstig artikel voor de verwijdering van
mijnbouwwerken op land is niet in de Mijnbouwwet opgenomen. In de
memorie van toelichting bij het voorstel van wet voor de Mijnbouwwet
(Kamerstukken II, 1998/99, 26 219, nr. 3, blz. 26) werd een verplichting voor
de verwijdering van op het land staande mijnbouwwerken niet nodig
geoordeeld, «.... omdat daar onder andere via de eigendom van de grond,
waarop deze installaties staan voldoende mogelijkheden bestaan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

6

vergunninghouder of voormalig vergunninghouder te dwingen het
mijnbouwwerk, indien dat wordt gewenst, te verwijderen.». Daarom geeft
het huidige artikel 47 niet de bevoegdheid om voor de verwijdering van
mijnbouwwerken op land financiële zekerheden te vragen. Voorgesteld
wordt deze artikelen te wijzigen zodat ze ook betrekking hebben op land.
Voor alle mijnbouwwerken (op zee en op land) geldt dan de verplichting
het buiten werking zijn ervan te melden, een verwijderingsplan om
instemming voor te leggen bij de Minister van EZK en indien nodig in
verband met tijdelijk hergebruik van een mijnbouwwerk een ontheffing te
vragen voor de indiening van een verwijderingsplan. Er is in essentie
geen reden om in dezen het onderscheid tussen zee en land te
handhaven. Integendeel, ook op land is er van overheidswege regie nodig
bij het verwijderen van niet meer in werking zijnde mijnbouwwerken of
het hergebruik daarvan. En ook op land kan de situatie zich voordoen dat
een mijnbouwbedrijf financieel niet meer in staat is aan zijn verwijderingsverplichtingen te voldoen. Daarom is het nodig dat bij wet aan de Minister
van EZK de tot nu toe niet bestaande mogelijkheid wordt verleend om
financiële zekerheden te verlangen.
3. Verwijderen of hergebruiken
3.1 Algemeen
In het kader van de verplichting om te melden dat een mijnbouwwerk
buiten werking is, vroegen de leden van de VVD waarom het tijdelijk
buiten werking zijn om economische redenen niet valt onder de uitzonderingen op de meldingsplicht. Wat is hierbij het verschil tussen de
ontheffing en de verwijderingsverplichting vroegen deze leden. En
wanneer kan de AMvB worden verwacht waarin de uitzonderingen op de
meldingsplicht zijn geregeld?
Het systeem van het wetsvoorstel voorziet erin dat een vergunninghouder
meldt dat en waarom een mijnbouwwerk buiten werking is. Deze melding
hoeft niet te worden gedaan als het mijnbouwwerk tijdelijk buiten werking
is in gevallen die in het Mijnbouwbesluit worden aangewezen. Het
voornemen bestaat om in het Mijnbouwbesluit te bepalen dat het buiten
werking zijn van het mijnbouwwerk niet hoeft te worden gemeld als het
mijnbouwwerk kortstondig, voor een periode van enkele maanden, buiten
werking is voor bijvoorbeeld reparatie, onderhoud of aanpassing van de
bovengrondse installatie of het doen van onderzoek na een ongeluk of
incident. Het buiten werking zijn van een mijnbouwwerk om economische
redenen valt niet onder de uitzonderingen op de meldingsplicht. De
belangrijkste reden is dat een buiten werking zijn om economische
redenen, bijvoorbeeld vanwege een lage gasprijs, veelal langer zal duren
dan enkele maanden. Wel is het voor de vergunninghouder mogelijk om
in een dergelijk geval van (tijdelijk) niet meer rendabel kunnen produceren
een ontheffing aan te vragen van de verwijderingsverplichting, zodat bij
het al dan niet verlenen daarvan een nadere afweging kan worden
gemaakt. De aanvraag voor een ontheffing moet uiteraard goed onderbouwd zijn met een toekomstverwachting omtrent de omstandigheden
waaronder het weer opstarten van de gaswinning zou kunnen plaatsvinden. De ontheffing geldt voor een bepaalde duur en kan met
voorschriften en onder beperkingen worden verleend. Voorkomen moet
immers worden dat het verwijderen van een tijdelijk niet rendabel
mijnbouwwerk voor onbepaalde tijd wordt uitgesteld en ander ruimtelijk
gebruik daardoor wordt verhinderd. Zonder ontheffing blijft de
verplichting het mijnbouwwerk te verwijderen en een aanvraag om
instemming met het verwijderingsplan aan de Minister van EZK te
overleggen bestaan. Het nog te wijzigen Mijnbouwbesluit zal ten tijde van
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel duidelijkheid bieden over de
uitzonderingen op de meldingsplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

7

De leden van de VVD-fractie vroegen wat de gevolgen zijn van het
schrappen van de omzettingsbepaling naar aanleiding van het advies van
de Afdeling advisering van de Raad van State.
Naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de Raad
van State is de omzettingsbepaling bij hergebruik van een mijnbouwwerk
voor andere doeleinden dan als mijnbouwwerk niet meer in het
wetsvoorstel opgenomen. De bedoeling van deze bepaling om een betere
aansluiting van de Mijnbouwwet met de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht tot stand te brengen wordt met het voorgestelde artikel
44a, tweede en derde lid, en het voorgestelde artikel III, eerste lid, van het
wetsvoorstel gerealiseerd. Deze bepalingen regelen dat decentrale
overheden de bevoegdheid krijgen van een verklaring van geen bedenkingen, en na invoering van de Omgevingswet, een advies met
instemming. Hiermee kunnen decentrale overheden direct participeren in
het hergebruik van mijnbouwwerken voor andere doeleinden dan als
mijnbouwwerk. Dit is in overeenstemming met de gedachte achter de
Omgevingswet dat overheden gezamenlijk tot oplossingen komen voor
vraagstukken in de leefomgeving.
De leden van de SP-fractie vroegen naar de voorwaarden voor het
verwijderen van platforms, putten, kabels en pijpleidingen. Wat houdt
«ontmantelen op verantwoorde wijze in»? Wie is er tijdens en na de
ontmanteling verantwoordelijk voor eventuele schade en waarvan wordt
de vergoeding daarvan betaald? Ook vroegen deze leden hoe
omwonenden worden geïnformeerd en eventueel gecompenseerd. Heeft
de regering in beeld welke gevolgen er kunnen zijn lang na de ontmanteling en hoe bereidt zij zich daarop voor?
Het verwijderen van mijnbouwwerken dient te geschieden aan de hand
van een verwijderingsplan waarmee de Minister van EZK, eventueel onder
nadere voorschriften of beperkingen, moet hebben ingestemd alvorens
met de verwijderingsactiviteiten kan worden begonnen. Het Mijnbouwbesluit stelt nadere regels over de informatie die de vergunninghouder moet
verstrekken bij de aanvraag tot instemming met het verwijderingsplan.
Uiteindelijk is het aan de Minister van EZK om aan de hand van de
aangeleverde informatie te beoordelen of de ontmanteling en verwijdering op verantwoorde en zorgvuldige wijze kan geschieden en in te
stemmen met het verwijderingsplan. In voorkomende gevallen kan de
Minister zijn besluit tot instemming op aanvraag of ambtshalve wijzigen.
De instemming met een verwijderingsplan wordt gepubliceerd in de
Staatscourant en belanghebbenden kunnen daartegen bezwaar indienen.
Vanzelfsprekend is de mijnbouwonderneming die de ontmanteling en
verwijdering uitvoert verantwoordelijk en aansprakelijk voor de goede
uitvoering van zijn werkzaamheden en zal hij eventueel daardoor
veroorzaakte schade dienen te vergoeden. Voor de vraag hoe
omwonenden worden geïnformeerd over hergebruik, wordt verwezen
naar het hierboven gegeven antwoord op een vraag van de leden van de
VVD-fractie over de gevolgen van het schrappen van de omzettingsbepaling. Door de directere betrokkenheid van decentrale overheden bij
oplossingen voor vraagstukken in de leefomgeving zullen ook
omwonenden in de omgeving van een mijnbouwwerk beter zijn aangesloten. Het Staatstoezicht op de Mijnen ziet erop toe dat de regels en
voorschriften op adequate wijze worden uitgevoerd. Bij ministeriële
regeling kunnen nog nadere regels worden gesteld omtrent het verwijderingsplan. De Mijnbouwregeling bevat in afdeling 8.5 reeds nadere regels
over het buiten gebruik stellen van putten en boorgaten. Deze zijn onlangs
geactualiseerd en aangepast aan nieuwe technieken en innovaties
(regeling van de Minister van Economische Zaken en Klimaat van
26 maart 2019, nr. WJZ/18116525, tot wijziging van de Mijnbouwregeling
(het buiten gebruik stellen van boorgaten en putten). Op het buiten
gebruik stellen van een boorgat is naast de Mijnbouwregeling voor met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

8

name de bovengrondse activiteiten (maar niet uitsluitend) het Besluit
algemene regels milieu mijnbouw (Barmm) van toepassing. De melding
die nodig is, wordt in de Staatscourant en de lokale media bekendgemaakt. Na invoering van de Omgevingswet zijn de regels uit het Barmm
opgenomen in de afdelingen 3.10 en 4.109 van het Besluit activiteiten
leefomgeving.
Ook vroegen deze leden naar de gevolgen die er op lange termijn na de
ontmanteling kunnen zijn en hoe de regering zich daarover een beeld
vormt en zich daarop voorbereidt.
Om de mogelijke risico’s na ontmanteling en verwijdering in beeld te
krijgen, moet het verwijderingsplan een risicoanalyse bevatten van het
achterlaten van het ondergrondse deel van het mijnbouwwerk. Gedepleteerde gasreservoirs, zoutcavernes en het grootste deel van de boorgaten
en putten worden immers niet verwijderd, maar blijven in de ondergrond
achter. Mogelijke risico’s worden in het verwijderingsplan in kaart
gebracht en ook moet er een beschrijving zijn van de maatregelen die
worden getroffen om de risico’s na het achterlaten van het ondergrondse
deel van het mijnbouwwerk te beheersen. In het Mijnbouwbesluit en de
Mijnbouwregeling zullen nadere regels worden gesteld over de uitvoering
in de jaren na de verwijdering.
Verder vroegen de leden van de fractie van de SP aan welke veiligheidseisen hergebruikte infrastructuur moet voldoen en als dit verschilt
tussen land en zee wat dan de verschillen zijn. Ook vroegen zij wie er
verantwoordelijk is voor het onderhoud en wat de staat is van het
onderhoud.
Aan welke veiligheidseisen hergebruikte infrastructuur moet voldoen, is in
hoge mate afhankelijk van de vorm van hergebruik. Vanzelfsprekend
gelden voor geothermie op land andere normen en voorschriften ten
aanzien van veiligheid dan voor CO2-opslag op zee, maar in alle gevallen
geldt dat hergebruik van mijnbouwwerken, ook voor andere doeleinden
dan olie- en gaswinning, veilig en verantwoord moet kunnen plaatsvinden
en moet voldoen aan de ter zake geldende specifieke regels en voorschriften. Verantwoordelijk voor het onderhoud is de huidige exploitant
zolang deze vergunninghouder in de zin van de Mijnbouwwet is en in
geval van hergebruik de nieuwe exploitant van het (voormalige)
mijnbouwwerk op grond van de daarvoor geldende wet- en regelgeving.
Zolang het mijnbouwwerk wordt gebruikt of hergebruikt voor het doel
waarvoor het is opgericht (opsporing en winning van aardolie en
aardgas), is de houder van een vergunning uit hoofde van de
Mijnbouwwet verantwoordelijk voor het onderhoud. Dat geldt ook bij
hergebruik voor andere activiteiten waarvoor een vergunning uit hoofde
van de Mijnbouwwet nodig is, zoals de winning van aardwarmte en de
opslag van CO2. Bij hergebruik voor activiteiten die niet onder de
Mijnbouwwet vallen, rust de verantwoordelijkheid voor het onderhoud uit
hoofde van andere regelgeving (Waterwet, Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht of de Omgevingswet) op degene die dan exploitant is
van het voormalige mijnbouwwerk.
De leden van de SP-fractie vroegen hoeveel en welke locaties, zowel op
zee als op land, op de nominatie staan om te worden hergebruikt voor
bijvoorbeeld CO2-opslag of geothermie.
Met betrekking tot hergebruik is er (nog) geen overkoepelende inventarisatie beschikbaar. Op zee wordt gedacht aan mogelijk hergebruik van
maximaal enkele tientallen platforms. Een aantal platforms op zee wordt
mogelijk hergebruikt voor CO2-opslag in P18-A, het Porthos
CO2-opslagproject, 20 km voor de kust bij Rotterdam. Voor twee andere
CO2-opslagprojecten, Athos en Aramis, worden momenteel haalbaarheidsstudies uitgevoerd. Hiervoor zouden platforms verder uit de kust ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

9

hoogte van IJmuiden en noordelijker in aanmerking komen. Verdere
concrete plannen voor hergebruik van andere platforms zijn er nog niet.
Wel wordt overwogen om platforms en leidingen te hergebruiken voor
productie en transport van (groene) waterstof (pilot PosHYdon op het
Q13-A platform en het project CETO voor de NOGAT gastransportleiding).
In een andere pilot wordt momenteel de haalbaarheid onderzocht van
elektrificatie van platforms op zee (het aanleggen van een elektriciteitskabel ten behoeve van energievoorziening op het platform), hetgeen het
hergebruik potentieel van deze locaties vergroot. Op land is vooral NAM
actief met inventarisatie van mogelijk hergebruik van landlocaties, onder
andere voor geothermie, zonne-energie, waterstof en biogas/groen gas
(geen CO2-opslag). Het eerste feitelijke hergebruik is de voormalige Gas
Zuivering Installatie (GZI) in Emmen waar productie van zonne-energie
plaatsvindt en waterstof en groen gas wordt overwogen. Voor de potentie
van hergebruik van landlocaties voor de productie van groen gas heeft
EBN in het kader van de Routekaart Groen Gas (Kamerstuk 32 813, nr. 487)
een eerste analyse gemaakt. Op basis van een aantal criteria (grootte
perceel, beschikbaarheid biomassa en afstand tot bebouwing) hebben
tenminste 30 mijnbouwlocaties op land potentie voor hergebruik voor
groen gas productie.
Tot slot vroegen de leden van de SP-fractie naar de inhoud van de
privaatrechtelijke afspraken die tussen mijnbouwondernemingen en
grondeigenaren over het verwijderen van mijnbouwwerken bestaan en
welke gevolgen deze afspraken kunnen hebben voor omwonenden? Zij
vroegen of en waar deze afspraken openbaar zijn en als dat niet het geval
is of de regering deze wil nagaan en met de Kamer wil delen.
Veelal is de grond waarop het mijnbouwwerk is opgericht niet in
eigendom van de mijnbouwonderneming, maar gehuurd van de eigenaar
van die grond. In de overeenkomst tussen deze partijen zijn afspraken
opgenomen over de prijs die de mijnbouwonderneming betaalt aan de
grondeigenaar voor het gebruik van zijn grond. Ook zullen afspraken zijn
opgenomen over de duur van het gebruik van de grond. Verder kunnen
afspraken zijn gemaakt over het verwijderen of het achterlaten van delen
van het mijnbouwwerk na beëindiging van de mijnbouwactiviteiten en
over de bestemming van de grond. Denkbaar is dat de grondeigenaar
ermee instemt dat bijvoorbeeld de betonplaten waarop het mijnbouwwerk
was geplaatst, achterblijven omdat daarvoor in overleg met de grondeigenaar een andere bestemming is of wordt gevonden. Verder bestaat er
geen noodzaak om een verdergaande verplichting bij of krachtens de
Mijnbouwwet te stellen als de eigenaar van de grond het voldoende acht
dat een kabel of pijpleiding niet wordt verwijderd, maar schoon en veilig
wordt achtergelaten. Met dergelijke afspraken zal rekening moeten
worden gehouden bij de uitvoering van de verplichting tot verwijdering
en de in dat kader te stellen financiële zekerheden. Omdat het hier
privaatrechtelijke overeenkomsten betreft zijn deze niet openbaar. Voor de
duidelijkheid wordt vermeld, dat over de verwijdering van de essentiële
onderdelen van het mijnbouwwerk en over het buiten gebruik stellen van
boorgaten en putten geen concessies aan de grondeigenaar kunnen en
zullen worden gedaan. Hiervoor zal te allen tijde moeten worden voldaan
aan de ter zake geldende regels.
3.2 Hergebruik voor andere doeleinden
De leden van de VVD-fractie vroegen de regering toe te lichten wat zij
bedoelt dat bij hergebruik rekening moet worden gehouden met risico’s
op lange termijn.
Bij de aanvraag en de verlening van een vergunning voor het opsporen en
winnen van aardolie en aardgas wordt getoetst op de mogelijke risico’s
die de uitvoering van de operationele activiteiten met zich mee kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

10

brengen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de risico’s voor de
veiligheid voor omwonenden en het voorkomen van schade aan
gebouwen of infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan en of er
nadelige gevolgen kunnen zijn voor natuur en milieu. In geval van
hergebruik van een mijnbouwwerk kan het gaan om andere activiteiten
dan die waarvoor het mijnbouwwerk was opgericht (bijvoorbeeld
geothermie, CO2-opslag, productie van groen gas en waterstof). Voor die
activiteit zal op de genoemde risico-aspecten opnieuw een oordeelsvorming en afweging moeten plaatsvinden.
Ook vroegen deze leden hoe aan partijen duidelijkheid wordt geboden
over eventueel hergebruik van infrastructuur. Wie bepaalt de criteria en
voorschriften voor hergebruik en hoe worden deze geborgd in regelgeving? Wie draagt de zorgplicht en de risico’s voor de kwaliteit van de
infrastructuur die wordt hergebruikt? En hoe wordt omgegaan met de
kosten voor het in standhouden van de infrastructuur die kan worden
hergebruikt?
Het samenwerkingsverband Nexstep tussen Nogepa en EBN beziet op
actieve wijze hoe uitvoering kan worden gegeven aan een verantwoorde
ontmanteling of effectief hergebruik van de bestaande infrastructuur.
Belangrijkste doel is om de kosten van ontmanteling van de olie- en
gasinfrastructuur met 30% te reduceren en om de infrastructuur te
behouden die cruciaal is om de energietransitie te versnellen. Nexstep
voert specifieke onderzoeken uit om de verschillende mogelijkheden voor
herbestemming van infrastructuur in kaart te brengen. De meest in
aanmerking komende opties zijn opslag van CO2 op zee, waterstofproductie en geothermie op land. Ook wordt gekeken naar hergebruik van
landlocaties voor groen gas, zie eerdere beantwoording van vragen van
de SP. De komende tijd zal meer en meer duidelijk moeten worden
wanneer welke infrastructuur voor welk ander gebruik in aanmerking
komt. Naar huidige schattingen is circa 10% van de platforms in het
Nederlands deel van de Noordzee geschikt voor hergebruik. Waaraan een
mijnbouwwerk moet voldoen in het belang van veiligheid, zorgplicht en
risico’s hangt af van de vorm waarin dat mijnbouwwerk wordt hergebruikt. Op een mijnbouwwerk dat voor een ander hergebruik dan als
mijnbouwwerk in aanmerking komt, zijn de Waterwet, de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht en de Wet milieubeheer van toepassing en,
na invoering, de Omgevingswet. Het ondergrondse gedeelte van het
mijnbouwwerk wordt volgens de regels van de Mijnbouwwet buiten
gebruik gesteld, voordat het mijnbouwwerk wordt hergebruikt voor een
ander doel dan een mijnbouwactiviteit. Voor het ondergrondse gedeelte
(boorgat) wordt altijd een melding gedaan in het geval het boorgat buiten
werking is en wordt binnen een jaar een verwijderingsplan ingediend. De
kosten voor het in standhouden van de infrastructuur die kan worden
hergebruikt zullen in eerste instantie voor rekening komen van de
eigenaar van die infrastructuur. Gezien de 40% deelneming van EBN in
opsporings- en winningsvergunningen is EBN voor 40% eigenaar van de
infrastructuur en zal EBN voor 40% bijdragen aan de kosten voor het in
stand houden van de infrastructuur.
Gelezen hebbende dat onderzoek wordt gedaan naar mogelijk hergebruik
van infrastructuur voor bijvoorbeeld groen gas, biogas, CO2 of waterstof
vroegen de leden van de CDA-fractie of het hier gaat om een onderzoek in
algemene zin of dat er per mijnbouwactiviteit wordt gekeken naar de
mogelijkheden voor hergebruik. Aan welke eisen moeten putten,
platforms en pijpleidingen voldoen om te worden hergebruikt?
Naast onderzoek in bredere zin of het in het kader van de energietransitie
mogelijk en zinvol is om bestaande infrastructuur in te zetten voor
duurzame vormen van energievoorziening wordt specifiek per mijnbouwactiviteit onderzoek gedaan. Daarbij speelt EBN een belangrijke rol. Zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

11

aangekondigd in het Klimaatakkoord krijgt EBN de opdracht om de
geschiktheid van offshore gasvelden voor CCS in kaart te brengen en de
studie die hier al voor is verricht up-to-date te houden. Verder is aan EBN
opdracht gegeven nader in kaart te brengen wat de potentie is van het
hergebruiken van gaswinnings-, gasreinigings- en gasmenglocaties voor
groen gas productie. Als eerste aanzet hiertoe heeft EBN op nationale
schaal een analyse gemaakt van de potentie tot hergebruik op hoofdlijnen
en de randvoorwaarden die hiervoor noodzakelijk zijn. Als tweede fase
van deze opdracht is EBN gevraagd om samen met marktpartijen te
onderzoeken en ervaring op te doen wat er nodig is om concrete cases
van hergebruik te faciliteren. In de beginfase van de ontwikkeling van de
waardeketen voor waterstof kan EBN een belangrijk faciliterende en
versnellende rol spelen door haar rol bij Porthos en hergebruik van
bestaande assets, zoals mijnbouwlocaties en on- en offshore gasinfrastructuur voor groene waterstofproductie en -transport. Ook op het terrein
van geothermie speelt EBN een belangrijke rol bij onderzoek naar
geschikte locaties. Het gaat hier onder andere om opgedane kennis uit
onderzoeken en specifieke opdrachten vanuit EZK, zoals SCAN (het in
kaart brengen van de ondergrond in Nederland op geschiktheid voor
geothermie), de Green deals en de kennis en innovatie roadmap
Aardwarmte (KIRA).
De leden van de fractie van het CDA vroegen om te specificeren wanneer
sprake is van hergebruik en of daarvoor aan minimale eisen moet zijn
voldaan.
Zoals in het bovenstaande al is aangegeven, hangt het van de vorm van
het hergebruik af aan welke eisen moet worden voldaan. Van hergebruik
is sprake als een mijnbouwwerk voor iets anders wordt gebruikt dan
waarvoor het oorspronkelijk is opgericht, maar ook als een mijnbouwwerk
tijdelijk buiten werking is geweest, bijvoorbeeld voor langdurig onderhoud of in afwachting van betere marktomstandigheden of vanwege
verplaatsing naar een andere locatie en daarna opnieuw in gebruik wordt
genomen voor dezelfde mijnbouwactiviteit is er sprake van hergebruik
van het mijnbouwwerk.
Wie is er bij hergebruik voor andere doeleinden verantwoordelijk voor het
mijnbouwwerk en daarmee ook voor de kosten voor het verwijderen
vroegen de leden van de CDA-fractie. Is dat de oorspronkelijke vergunninghouder of worden deze verantwoordelijkheden overgedragen aan
degene die de mijnbouwwerk hergebruikt? Hoe wordt juridisch geborgd
dat er tussen hen geen geschil kan ontstaan over de kosten van verwijderen? Gelden bij hergebruik dezelfde financiële verplichtingen als voor
de originele gebruiker?
In geval van hergebruik voor andere doeleinden dan waarvoor het
mijnbouwwerk oorspronkelijk is opgericht, is de nieuwe exploitant van het
voormalige mijnbouwwerk verantwoordelijk, niet alleen voor de kosten
van verwijdering, maar ook voor alle andere activiteiten waarvoor dat
werk wordt gebruikt. Omdat de verplichting tot verwijdering overgaat op
de nieuwe exploitant die het mijnbouwwerk hergebruikt (zie het voorgestelde artikel 44c, vierde lid), heeft de oorspronkelijke vergunninghouder
in dezen geen verplichtingen meer. Of bij hergebruik dezelfde financiële
verplichtingen en financiële zekerheden gelden als voor de originele
gebruiker ligt aan de vorm van het hergebruik en de ter zake geldende
specifieke wet- en regelgeving. Bij hergebruik dat valt binnen de reikwijdte
van de Waterwet is het zo dat krachtens artikel 6.20, eerste lid, van de
Waterwet in alle gevallen financiële zekerheid kan en wordt verlangd voor
het verwijderen van een mijnbouwwerk dat wordt hergebruikt en
waarvoor een vergunning uit hoofde van de Waterwet wordt verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

12

De leden van de fractie van GroenLinks vroegen wie verantwoordelijk is
voor het onderhoud van de infrastructuur en de kosten in de periode
tussen beëindiging van de gaswinning en de inzet voor alternatieve
doeleinden. Ook vroegen zij om nadere uitleg over de rol- en kostenverdeling van het onderhoud in deze transitieperiode.
In de transitieperiode tussen beëindiging van de gaswinning en de inzet
van infrastructuur voor alternatieve doeleinden is de houder van de
winningsvergunning verantwoordelijk en aansprakelijk voor de infrastructuur en dus ook voor het onderhoud daarvan. Omdat en zolang EBN
voor 40% participeert, komt 40% van de kosten van onderhoud voor
rekening van EBN. Zodra het mijnbouwwerk wordt overgedragen, komen
de rechten en verplichtingen te rusten op de nieuwe exploitant van het
(voormalige) mijnbouwwerk.
4. Investeringsaftrek opsporing en winning van koolwaterstoffen
4.1 Algemeen
De leden van de VVD-fractie vroegen of de Europese Commissie
toestemming moet geven voor de generieke investeringsaftrek.
Omdat de investeringsaftrek generiek van toepassing wordt op alle
mijnbouwwerken op zee en op land, is er geen sprake meer van een
selectieve maatregel die in het licht van de staatssteunbepalingen van het
EU-Verdrag de goedkeuring van de Europese Commissie zou moeten
krijgen. Aan de Europese Commissie is inmiddels gemeld dat in het
wetsvoorstel voor een generieke aanpak is gekozen.
Verder vroegen deze leden, kort samengevat, op welke investeringen en
op welke mijnbouwactiviteiten de investeringsaftrek van toepassing is.
Op de eerste plaats kan van de investeringsaftrek alleen gebruik worden
gemaakt bij de bepaling van de heffingsmaatstaf voor het winstaandeel
dat op grond van artikel 65 van de Mijnbouwwet wordt geheven van de
(mede)houder(s) van een uit hoofde van die wet verleende vergunning
voor de winning van koolwaterstoffen (aardolie of aardgas). De investeringsaftrek geldt dus niet voor andere mijnbouwondernemingen, die geen
winstaandeel verschuldigd zijn, en ook niet voor de berekening van de
vennootschapsbelasting. Alleen mijnbouwwerken die voor de winning
van een bepaald olie- of gasvoorkomen nog niet eerder zijn gebruikt
komen voor de investeringsaftrek in aanmerking. Omdat geen onderscheid wordt gemaakt tussen een nieuw of een hergebruikt platform
vallen ook de aanschaffingskosten van een «tweedehands» platform
onder de investeringsaftrek. Ook investeringen die worden gedaan om
een eerder elders gebruikt platform te kunnen inzetten voor een ander
voorkomen kunnen dus voor de investeringsaftrek in aanmerking komen.
Voor de duidelijkheid wordt verder nog opgemerkt dat als een gasvoorkomen wordt aangesloten op een bestaand platform slechts de kosten die
worden gemaakt voor de aansluiting van het gasvoorkomen als voortbrengingskosten van het platform of van de infrastructuur in aanmerking
komen voor de investeringsaftrek. Onder de in het voorgestelde artikel
68a, tweede lid, onderdeel c, bedoelde kosten voor het aanpassen of
verbeteren van een mijnbouwwerk vallen bijvoorbeeld de kosten voor het
elektrificeren van een platform. Als een mobiele installatie wordt gebruikt
voor werkzaamheden ten behoeve van een boorgat kunnen de kosten
voor het huren van een dergelijke installatie ook voor de investeringsaftrek in aanmerking komen, evenals de overige kosten die worden
gemaakt voor het aanleggen, uitbreiden of wijzigen van een boorgat. Een
mobiele installatie wordt doorgaans gehuurd van een gespecialiseerd
toeleveringsbedrijf. De kosten van de aanschaf van een mobiele installatie
als zodanig komen niet voor de investeringsaftrek in aanmerking om te
voorkomen dat op aanschafkosten telkens door andere ondernemingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

13

de investeringsaftrek wordt toegepast. Het toeleveringsbedrijf dat de
mobiele installatie heeft aangeschaft, is overigens geen winstaandeel
verschuldigd en kan dus ook geen investeringsaftrek toepassen.
De memorie van toelichting bij het wetsvoorstel vermeldt dat het in
standhouden van cruciale infrastructuur op den duur niet meer rendabel
is als thans nog producerende gasvelden uitgeput raken. De leden van de
CDA-fractie vroegen daarom wanneer deze gasvelden uitgeput zullen zijn
en vanaf welk moment deze niet meer rendabel zijn.
Of en hoelang gasvelden rendabel zijn, hangt af van de gasprijs en de
kosten per eenheid. Zodra de kosten per eenheid hoger worden dan de
gasprijs is het veld onrendabel. Als het aantal gasvelden, dat voor de
winning, de behandeling en het transport van het gewonnen aardgas
gebruik maakt van dezelfde platforms en pijpleidingen, afneemt, zullen de
kosten per gewonnen kubieke meter aardgas toenemen. Als een veld
onrendabel wordt en daardoor de productie staakt, dan kan dat een
sneeuwbaleffect hebben op omringende velden die van dezelfde
infrastructuur gebruik maken en door de hogere kosten eerder onrendabel
zullen worden. Op een zeker moment wordt een omslagpunt bereikt
waarop het dan ook niet meer niet meer rendabel is om deze infrastructuur in stand te houden en zal besloten worden om deze te ontmantelen en te verwijderen. De kosten per eenheid kunnen omlaag gebracht
worden door innovatieve technieken, maar met name door het winnen
van gas te continueren. Dat zorgt ervoor dat dezelfde kosten door meer
kubieke meters gedragen worden. Daarom is nu, bij lage prijzen en een
laag activiteitenniveau de verbetering van de investeringsaftrek zo urgent.
Als deze infrastructuur eenmaal weg is, zijn potentieel winbare gasvoorkomens in de omgeving niet meer economisch rendabel tot ontwikkeling
te brengen. Deze gasvoorkomens zijn immers te klein om daar nog
nieuwe infrastructuur voor aan te leggen.
Omdat er bij de huidige investeringsaftrek bewust voor is gekozen dat
deze niet kan worden toegepast op rendabel te exploiteren gasvoorkomens vroegen de leden van de fractie van het CDA welke gasvelden nu
en in de komende tien jaar nog rendabel te exploiteren zijn.
De verwachting is dat er zonder aanpassing van de investeringsaftrek op
de Noordzee geen sprake meer zal zijn van nieuwe economisch rendabel
te exploiteren gasvoorkomens en dat er nauwelijks investeringen meer
zullen worden gedaan in nieuwe ontwikkelingen. Omdat de investeringsaftrek alleen geldt voor nieuwe investeringen heeft deze geen of hooguit
beperkte impact op de rentabiliteit van reeds ontwikkelde velden.
Nu de voorgestelde generieke regeling van de investeringsaftrek niet
meer beperkt is tot de Noordzee vroegen de leden van de CDA-fractie of
het wenselijk is dat winning uit de Waddenzee en op land hierdoor
gestimuleerd wordt.
In de brief van de Minister van Economische Zaken en Klimaat van 30 mei
2018 aan de Tweede Kamer over het belang van gaswinning uit de kleine
velden in de energietransitie (Kamerstuk 33 529, nr. 469) is uiteengezet dat
het binnen de maatschappelijke randvoorwaarden mogelijk moet zijn ook
uit de kleine velden op land aardgas te winnen zolang en in zoverre gas
nog nodig is, en alleen waar dit veilig kan en daarvoor voldoende
maatschappelijk draagvlak is. Niet alleen de kleine velden op de
Noordzee, maar ook die op land en onder de Waddenzee bevatten nog
substantiële hoeveelheden winbaar aardgas. Echter, met mijnbouwondernemingen op land en onder de Waddenzee is een convenant voorbereid
waarin is vermeld dat zij geen gebruik zullen maken van de investeringsaftrek. Investeringen in gaswinning op land en in de Waddenzee worden
dan ook niet gestimuleerd door de investeringsaftrek. Onderdeel van het
convenant is ook dat de Minister van EZK zich ervoor zal inzetten om het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

14

draagvlak te vergroten in de regio’s waar gaswinning kan plaatsvinden.
Overigens binnen de afspraak van het regeerakkoord dat geen nieuwe
opsporingsvergunningen op land worden verleend.
Verder vroegen de leden van de fractie van het CDA inzichtelijk te maken
hoe de wet- en regelgeving met betrekking tot mijnbouwactiviteiten op
zee is in het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen en de verschillen met
Nederland aan te geven.
Voor het antwoord op de vraag van deze leden wordt verwezen naar het
hierna gegeven antwoord (onder 4.2 Voorstel generieke investeringsaftrek
40%) op een vraag van de leden van de VVD-fractie naar een vergelijking
met het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Denemarken en Duitsland qua
maatregelen en regelgeving.
Wat zijn de nadelige gevolgen als de investeringsaftrek niet wordt
verbeterd en mijnbouwondernemingen uit Nederland zullen vertrekken,
vroegen de leden van de CDA-fractie. Hoeveel banen zou dit kosten en
wat zijn de gederfde inkomsten voor de Nederlandse Staat?
Omdat Nederland nog enkele decennia, weliswaar in afnemende
hoeveelheid, behoefte zal hebben aan aardgas, geeft het kabinet, daar
waar het veilig en verantwoord kan en zolang we aardgas nog nodig
hebben de voorkeur aan gaswinning uit de kleine velden in eigen land
boven het importeren daarvan. Dit is uiteengezet in de bovengenoemde
kleine velden brief van 30 mei 2018 en herhaald in de Kamerbrief van
30 maart 2020 (Kamerstuk 32 813, nr. 485). Als de verbetering van de
investeringsaftrek geen doorgang zou vinden, waardoor mijnbouwondernemingen vanwege het verslechterde mijnbouwklimaat uit Nederland
zouden vertrekken en we dus afhankelijker zouden worden van import,
heeft dit negatieve impact op klimaat, werkgelegenheid, economie,
behoud van kennis van de diepe ondergrond en aanwezige gasinfrastructuur. Het CBS raamt dat er circa 8.000 directe arbeidsplaatsen
(voltijdsequivalenten) zijn in de delfstoffenwinning. Daarnaast gaat het in
dezelfde orde van grootte om indirecte arbeidsplaatsen bij de toeleverende bedrijven die aan de delfstoffenwinning verbonden zijn. Of al deze
ongeveer 16.500 arbeidsplaatsen weg zouden vallen als de investeringsaftrek niet wordt verbeterd, is niet te zeggen, maar het zal zeker grote
gevolgen voor de werkgelegenheid hebben. De delfstoffenwinning, met
name de gaswinning, was en is van grote betekenis voor de Nederlandse
economie, vooral door de bijdrage aan onze energievoorziening, de
economische groei en de werkgelegenheid. De toegevoegde waarde van
de delfstoffenwinning in 2017 beliep 7,4 miljard euro, een bedrag dat
overeenkomt met 1% van het bruto binnenlandse product (BBP). De
werkgelegenheid van de mijnbouwsector in Nederland in 2017 was circa
8.000 directe arbeidsplaatsen (voltijdsequivalenten), ofwel 0,11% van de
totale werkgelegenheid2. De aardgasbaten in 2019 bedroegen 1,1 miljard
euro, ofwel 0,1% van het bruto binnenlandse product (BBP)3.
De leden van de CDA-fractie vroegen ook of er en welke andere mogelijkheden zijn onderzocht om voor mijnbouwbedrijven gaswinning op het
Nederlands deel van de Noordzee aantrekkelijker te maken ten opzichte
van de buurlanden.
In 2010 is de investeringsaftrek geïntroduceerd als zijnde de meest
effectieve maatregel om mijnbouwbedrijven te stimuleren tot het doen
van investeringen in de opsporing en winning van aardgas. De investeringen die dankzij deze maatregel hebben plaatsgevonden, hebben geleid
tot meer gewonnen aardgas en dus ook tot meer inkomsten voor de
Nederlandse Staat. Desondanks heeft de laatste jaren het investerings2
3

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2020/01/NL-EITI rapport 2017.pdf.
Financieel Jaarverslag van het Rijk 2019, Kamerstukken II 2019/2020, 35 470, nr. 1, blz. 14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

15

niveau een neerwaartse trend laten zien en is de concurrentiepositie ten
opzichte van mijnbouwbedrijven die aan de Engelse kant van de Noordzee
actief zijn verslechterd. In overleg met EBN is onderzocht welke middelen
en mogelijkheden er zijn om het investeringsklimaat op het Nederlands
deel van de Noordzee een nieuwe impuls te geven en ontwikkelingen te
stimuleren, zodanig dat het zowel voor mijnbouwondernemingen als voor
de Staat toegevoegde waarde oplevert. Daartoe heeft EBN een model
ontwikkeld om verschillende alternatieven door te rekenen op basis van
het resterende portfolio van (alle) offshore projecten. Elk van deze
projecten is gekarakteriseerd aan de hand van verwachte productie,
kosten (investeringen in exploratie en ontwikkeling, operationele kosten,
opruimkosten) en de kans op succes. Alternatieve maatregelen waren
onder meer de vermindering of afschaffing van het winstaandeel, de
herinvoering van de willekeurige afschrijving, een investeringsaftrek met
verschillende percentages, alsmede combinaties daarvan. De uitkomst
van deze doorrekeningen was dat de beste maatregel zou zijn een
verhoging van het percentage van de investeringsaftrek van 25% naar
40% en deze investeringsaftrek generiek toe te passen op alle nieuwe
investeringen. Deze maatregel resulteert in een maximale ontwikkeling
van resterende reserves in combinatie met maximale aanvullende
opbrengsten voor de Staat. Als zodanig doet de maatregel wat hij moet
doen: meer investeringen economisch rendabel maken. Een bijkomend
voordeel van deze generieke maatregel is dat het onnodige vertraging van
investeringen voorkomt vanwege het huidige lange aanvraagproces en
bovendien zekerheid creëert voor de investeerders.
Worden er vanuit het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen naar aanleiding
van het wetsvoorstel aanpassingen van hun wet- en regelgeving verwacht
voor behoud van hun concurrentiepositie, werd door de leden van de
CDA-fractie gevraagd. En wat zou dan de invloed zijn op de concurrentiepositie van Nederland?
Een directe reactie op de verbetering van de investeringsaftrek aan
Nederlandse kant ligt niet in de lijn de verwachtingen. Uiteraard houden
genoemde landen de situatie van de mijnbouwsector in hun eigen land in
de gaten en zullen zij wellicht in de toekomst nadere maatregelen treffen.
De leden van de CDA-fractie vragen of bedrijven die niet winstaandeelplichtig zijn ook van de investeringsaftrek gebruik kunnen maken.
Het antwoord daarop is ontkennend. Alleen mijnbouwbedrijven die
winstaandeel verschuldigd zijn, kunnen de investeringsaftrek toepassen
bij de bepaling van de grondslag voor het winstaandeel. Artikel 68a,
waarin de investeringsaftrek is geregeld, is opgenomen in afdeling 5.1.1.
van de Mijnbouwwet, die regels geeft voor de afdrachten in verband met
het opsporen en winnen van koolwaterstoffen. Ingevolge artikel 65 wordt
winstaandeel geheven van de houder of, in geval de vergunning wordt
gehouden door meerdere partijen, de medehouders van een vergunning
voor de winning van aardgas of aardolie.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom de regering in plaats van de
gaswinning te stimuleren niet kiest voor meer investeringen in duurzame
energie.
Zoals is uiteengezet in een drietal brieven van 30 maart 2020 (Kamerstukken 32 813, nrs. 485 t/m 487) is het de overkoepelende inzet van het
kabinet om het Nederlandse gassysteem te verduurzamen. De ontwikkelingen ten aanzien van de inzet van andere gasvormige energiedragers als
groen gas en waterstof kosten echter tijd. Zolang er nog onvoldoende
duurzame alternatieven zijn, is in deze geleidelijke transitie aardgas van
essentieel belang. De door de coronacrisis nog versterkte economische
teruggang vertaalt zich in het uitblijven van investeringen in de opsporing
en winning van aardgas. Een verbetering van de investeringsaftrek zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

16

voorgesteld beoogt investeringen te stimuleren en de te snelle daling van
de aardgasproductie af te remmen, zodat de infrastructuur langer in stand
blijft en later ingezet kan worden in het kader van de duurzame energievoorziening.
Verder vroegen de leden van de fractie van de SP of de regering heeft
overwogen om de gaswinning publiek te maken. Als de opbrengsten van
investeringen in de publieke gaswinning niet naar mijnbouwondernemingen, maar naar de samenleving zouden terugvloeien, zou het
vertrouwen in de overheid worden hersteld, omdat dan niet de grote
mijnbouwondernemingen er met de winsten vandoor gaan. Wat vindt de
regering ervan dat mijnbouwbedrijven alleen willen winnen als zij meer
belastingvoordeel krijgen?
Op de eerste plaats moet erop gewezen worden dat de investeringsaftrek
geen belastingvoordeel is, maar een vermindering van een additionele
winstafdracht die alleen geldt voor mijnbouwbedrijven die aardgas en
aardolie opsporen en winnen. Geen enkele andere sector is een dergelijke
afdracht verschuldigd. Verder neemt de Staat via EBN al voor 40% deel in
de opsporing en winning van deze koolwaterstoffen. Het resultaat van
staatsdeelneming en reguliere en additionele afdrachten is dat ruim 70%
van de opbrengsten uit de olie- en gaswinning ten goede komt aan de
Nederlandse Staat. Overigens zullen er ook als de Staat de opsporing en
winning in eigen, publieke hand zou nemen, zekere rendementscriteria
moeten gelden. Door mijnbouwbedrijven nu een financiële prikkel te
bieden, wordt enerzijds de snelle afname van de gasproductie in eigen
land afgeremd, waardoor meer gas en meer inkomsten voor de Staat
worden gegenereerd en wordt anderzijds de olie- en gasinfrastructuur
langer in stand gehouden zodat die op termijn kan worden aangewend
voor vormen van duurzame energievoorziening.
4.2 Voorstel generieke investeringsaftrek 40%
De leden van de VVD-fractie vragen waarom is gekozen voor 40%
investeringsaftrek.
Voor het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie waarom
is gekozen voor 40% investeringsaftrek en waarom niet 30%, 50% of een
ander percentage wordt verwezen naar het antwoord op de vraag die de
leden van de CDA-fractie stelden of ook naar andere mogelijkheden is
gekeken om het investeringsklimaat op het Nederlands deel van de
Noordzee te verbeteren (onder 4.1 Algemeen).
Gelet op het gewenste gelijke speelveld voor mijnbouwactiviteiten op de
Noordzee vroegen de leden van de fractie van de VVD naar een vergelijking niet alleen met het Verenigd Koninkrijk, maar ook met Noorwegen,
Denemarken en Duitsland qua maatregelen en regelgeving.
In Noorwegen betreft het diepzee winning en dat is wezenlijk anders dan
wat in Nederland en het Verenigd Koninkrijk plaatsvindt. Noorwegen is
overigens zeer aantrekkelijk, omdat er een gegarandeerde teruggave in
contanten is van 78% van de exploratiekosten, ofwel via een aftrekpost
(bij winst), ofwel via een teruggave (bij onvoldoende winst). De gaswinning in Duitsland en Denemarken is van beperkte omvang en heeft weinig
invloed op de Nederlandse marktomstandigheden. Voor de in Nederland
actieve mijnbouwbedrijven is daarom het Verenigd Koninkrijk het
relevante speelveld. Veel mijnbouwbedrijven die in Nederland opereren,
zijn ook in het Verenigd Koninkrijk actief. Omdat het dezelfde geologische
formatie betreft, is het technisch gezien relatief eenvoudig om te bepalen
om een boorinstallatie in te zetten in Nederland of in het Verenigd
Koninkrijk. Door deze bedrijven wordt ieder project wereldwijd vergeleken
en geranked. Naast technische haalbaarheid en de kans op (geologisch)
succes spelen economische argumenten een grote rol. Door de huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

17

lage olie- en gasprijs is er drastisch gekort in investeringsniveau en blijven
alleen de «beste» investeringen over. Door een beter economisch
speelveld aan de VK-zijde zijn investeringen daadwerkelijk verschoven van
Nederland naar het VK.
Ten tijde van de invoering van de 25% investeringsaftrek in 2010 was
Nederland min of meer op gelijk niveau met het Verenigd Koninkrijk. Het
Verenigd Koninkrijk heeft echter de afgelopen jaren een aantal forse
belastingverlagingen op olie- en gasopsporing en -winning doorgevoerd.
Daarnaast heeft de Britse regering het belang van de sector extra
benadrukt door het invoeren van het Maximize Economic Recovery beleid
en de oprichting van de Oil and Gas Authority. Doel van het Britse beleid
is om te zorgen dat ook de resterende geologische en economische
potentie wordt ontwikkeld door het scheppen van een adequaat lange
termijn investeringsklimaat nu er nog infrastructuur is.
EBN heeft een fiscale benchmark voor de ons omringende landen gedaan
en geconstateerd dat de belastingregimes voor olie- en gaswinning in de
ons omringende landen wezenlijk anders zijn en lastig te vergelijken.
Daarbij heeft zij ook gebruik gemaakt van de Global oil and gas tax guide
van Ernst&Young (https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-globaloil-and-gas-tax-guide-2019/$FILE/ey-global-oil-and-gas-tax-guide2019.pdf). Met de haar ter beschikking staande kennis heeft EBN belastingregimes vergeleken door voor concrete projecten het rendement in
het Nederlandse systeem als ook virtueel in het Britse belastingsysteem
uit te rekenen. Daaruit bleek dat het karakter van de investering en de prijs
een belangrijke rol spelen ten aanzien van het rendement, maar dat in het
algemeen het huidige Britse systeem aantrekkelijker is. Ook de voorgestelde verhoging van de investeringsaftrek naar 40% brengt Nederland
niet op gelijke voet met het Verenigd Koninkrijk. De belangrijkste
verschillen met het Verenigd Koninkrijk zijn gelegen in het lagere tarief
voor de mijnbouwheffingen (in Nederland 50%, in het VK 40%) en de
directe aftrekbaarheid in het VK van de CAPEX investeringen in het eerste
jaar waarin de investeringen zijn gedaan. Feitelijk beoogt het voorliggende beleidsvoorstel hetzelfde als het Britse beleid: het brengt de
economische aantrekkelijkheid op een hoger niveau en daarnaast
onderschrijft de Nederlandse overheid het belang van veilige en verantwoorde winning uit eigen bodem.
Waarom heeft de indiening van het wetsvoorstel zo lang geduurd sinds de
kleine velden brief van 30 mei 2018, was een vraag van de leden van de
VVD-fractie, terwijl de verbetering van de investeringsaftrek noodzakelijk
en urgent is. Waarom is de investeringsaftrek niet eerder of separaat
geregeld in bijvoorbeeld het Belastingplan 2019?
Het wetsvoorstel omvat naast de investeringsaftrek een aantal andere
wijzigingen van de Mijnbouwwet. Naast de verbetering van de investeringsaftrek omvat het wetsvoorstel ook een uitwerking van de financiële
zekerheden voor de nakoming van de verwijderingsverplichtingen en
nadere regels voor het verwijderen of hergebruiken van mijnbouwwerken.
Daarmee is het wetsvoorstel een afgewogen en evenwichtig samengesteld geheel. De voorbereiding van deze verschillende onderdelen van het
thans voorliggende wetsvoorstel heeft de nodige tijd gevergd. Als
verklaring voor de tijdsduur tussen de brief van 30 mei 2018 en de
indiening van het wetsvoorstel kunnen verschillende aspecten worden
genoemd. Het overleg met Nogepa en EBN over de totstandkoming van
het stelsel van overeenkomsten voor het stellen van financiële zekerheden
voor het verwijderen van mijnbouwwerken heeft de nodige tijd gekost,
maar heeft daardoor tot een door alle betrokken partijen gedragen
resultaat geleid. Verder vergde het overleg met de Europese Commissie
over de staatssteunaspecten van de investeringsaftrek de nodige tijd,
omdat het aanvankelijke voornemen om de investeringsaftrek te beperken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

18

tot mijnbouwwerken op zee een selectieve werking heeft en als zijnde
staatssteun de goedkeuring van de Europese Commissie zou behoeven.
Verder is een convenant tot stand gekomen met de mijnbouwondernemingen die mijnbouwactiviteiten op land hebben over de aanwending van
de investeringsaftrek. Om meer duidelijkheid te geven aan de technische
kant van het buiten gebruik stellen van boorgaten en putten is een
regeling vastgesteld, zodat de technische en financiële mogelijkheden van
het verwijderen beter in beeld zijn gekomen. Verder is met toezichthouders het nodige overleg gevoerd om tot een samenhang te komen
met de regelgeving in het ruimtelijke domein. Voorts heeft de Raad van
State meer tijd nodig gehad voor advisering over het wetsvoorstel dan
gebruikelijk.
In combinatie met de lage gasprijs kan het tijdsverloop er inderdaad toe
hebben geleid, zoals deze leden vroegen, dat bedrijven afwachtend zijn
geweest met het nemen van investeringsbeslissingen. Regeling van de
investeringsaftrek in het Belastingplan 2019 was niet mogelijk, omdat het
winstaandeel geen afdracht of heffing is in de zin van de fiscale wet- en
regelgeving, maar een specifieke afdracht die is vastgelegd in de
Mijnbouwwet. Voor aanpassing daarvan geldt de normale wetgevingsprocedure tot wijziging van (in dit geval) de Mijnbouwwet. Daarom is (de
leden van de fractie van de VVD vroegen hiernaar), nadat het wetsvoorstel
was ingediend bij de Tweede Kamer, overwogen de investeringsaftrek met
terugwerkende kracht in werking te laten treden. Het resultaat van die
afweging heeft zijn weerslag gevonden in een nota van wijziging van het
wetsvoorstel. Daarin wordt 1 januari 2020 voorgesteld als de datum voor
inwerkingtreding van de investeringsaftrek (zie onderdeel I van de nota
van wijziging).
De leden van de VVD-fractie vroegen in hoeverre de aftrek ook van
toepassing is op gasvoorkomens die rendabel te exploiteren zijn. En wat
betekent het dat mijnbouwondernemingen die actief zijn op land bereid
zijn een convenant te sluiten over gebruikmaking en aanwending van de
investeringsaftrek?
De reden om de investeringsaftrek generiek te laten gelden voor alle
investeringen die ten goede komen aan de opsporing en winning van
aardolie en aardgas is dat er met name op de Noordzee niet of nauwelijks
nog gasvoorkomens zijn die zonder de verruiming van de investeringsaftrek nog economisch rendabel te winnen zijn. Dat beeld wordt bevestigd
door het uitblijven van nieuwe investeringen. Een generieke investeringsaftrek biedt ondernemingen de gewenste zekerheid bij het nemen van een
investeringsbeslissing, waarbij zij niet afhankelijk zijn van multi-interpretabele inschattingen van situaties in de diepe ondergrond. Op land is
de economische situatie van een andere orde, maar daar is het vooral de
maatschappelijke weerstand die ertoe leidt dat investeringen achterblijven
of zelfs geheel uitblijven. Tegen die achtergrond hebben de op land
actieve mijnbouwondernemingen hun verantwoordelijkheid genomen en
hebben zij zich in de «Gedragscode gaswinning kleine velden» erop
vastgelegd een positieve bijdrage te leveren aan de omgeving in de
gebieden waar nieuwe projecten plaatsvinden door het ter beschikking
stellen van kennis en middelen. Zij kunnen daartoe middelen ter
beschikking stellen voor (energietransitie)projecten in de regio’s waar
nieuwe gaswinningsprojecten plaatsvinden. Verder hebben zij zich bereid
getoond ten aanzien van investeringen in mijnbouwwerken op land geen
aanspraak te zullen maken op de investeringsaftrek. Daartegenover
zouden de winningsvergunninghouders op land graag zien dat ook de
Minister van EZK zich verder inspant voor vergroting van het draagvlak
voor gaswinning in regio’s waarin gaswinning uit kleine velden plaatsvindt. Zij doen daarom een beroep op de Minister van EZK zich daarvoor
in te zetten. De over en weer gemaakte afspraken liggen vast in een
convenant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

19

Ook de leden van de CDA-fractie vroegen naar een onderbouwing van de
keus voor het percentage van de investeringsaftrek.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het hierboven
gegeven antwoord op de vraag die deze leden stelden of ook naar andere
mogelijkheden is gekeken om het investeringsklimaat op het Nederlands
deel van de Noordzee te verbeteren (onder 4.1 Algemeen).
De leden van de fractie van GroenLinks gaven aan investeringen in de
gassector niet onnodig te willen (over)stimuleren en daardoor aantrekkelijker te maken ten opzichte van duurzame investeringen. Zij vroegen de
regering daarom de door deze leden onwenselijk gevonden generieke
aard van de investeringsaftrek te heroverwegen. Per investering zou er
een weloverwogen keuze gemaakt moeten worden of 40% investeringsaftrek nodig is, zodat toch al winstgevende projecten niet onnodig worden
gestimuleerd.
Al langere tijd staan bedrijven in de olie- en gassector onder zware druk,
hetgeen nog verder is verslechterd door de economische gevolgen van de
covid-19-crisis. Met de gasprijs die momenteel op een ongekend laag
niveau staat, is er zeker op de Noordzee van winstgevendheid geen sprake
meer. Als deze tendens zich doorzet, dan zal niet alleen de bestaande
gaswinning een vroegtijdig einde vinden, maar zal ook de bestaande
infrastructuur voortijdig worden verwijderd en verloren gaan voor gebruik
voor duurzame vormen van energievoorziening. Om bedrijven weer enig
economische perspectief te bieden, is zekerheid belangrijk. Met name op
de Noordzee zijn er niet of nauwelijks nog gasvoorkomens die zonder de
verruiming van de investeringsaftrek nog economisch rendabel te winnen
zijn. Een generieke investeringsaftrek biedt ondernemingen de gewenste
zekerheid bij het nemen van een investeringsbeslissing, zodat zij niet
meer afhankelijk zijn van een langdurige discussie over multi-interpretabele inschattingen van situaties in de diepe ondergrond, waarvan in
de huidige systematiek sprake is.
4.3 Vereenvoudiging investeringsaftrek
De leden van de SP-fractie vroegen tot hoeveel extra aardgas op land de
wetswijziging zou leiden en tot hoeveel extra baten daarvan. Ook wilden
zij graag een schema waaruit blijkt hoeveel minder belastinginkomsten er
zullen zijn, op zee en op land, en hoeveel meer verwachte opbrengsten.
Het is voor mijnbouwbedrijven allereerst van belang dat het wetsvoorstel
duidelijk maakt dat het kabinet gaswinning uit eigen bodem belangrijk
vindt in de transitie naar een duurzame energievoorziening. Ten aanzien
van de gaswinning op land zijn er geen concrete verwachtingen ten
aanzien van extra gaswinning en extra gasbaten. Of er daadwerkelijk
investeringen plaatsvinden in gaswinning op land hangt met name af van
lokaal draagvlak. Extra gaswinning en extra gasbaten staan en vallen met
initiatieven ter bevordering van lokaal draagvlak. Op zee levert de
verbetering van de investeringsaftrek, afhankelijk van de gasprijs bij 15 en
20 ct/m3, circa 22–37 miljard Nm3 extra gas op en daarmee circa
€ 180–526 miljoen extra gasbaten voor de Staat. De investeringsaftrek
leidt dus niet tot minder, maar juist tot meer inkomsten voor de Staat.
Door de verbeterde investeringsaftrek wordt het voor mijnbouwbedrijven
immers aantrekkelijker gemaakt om weer te investeren en de extra
opbrengsten uit die nieuwe investeringen, die anders zouden uitblijven,
komen deels ten gunste van de Staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

20

4.4 Verwachte effecten van de nieuwe investeringsaftrek
De leden van de CDA-fractie vroegen in hoeverre de genoemde cijfers van
het te winnen gas en de aardgasbaten definitief zijn, en welke rol de
gasprijs en gaswinning elders in Europa en de rest van de wereld speelt
op deze cijfers.
Er bestaat geen zekerheid over de cijfers ten aanzien van verwachte
gaswinning en verwachte gasbaten. De daadwerkelijke realisatie van
verwachtingen valt niet definitief te voorspellen. Deze is afhankelijk van
parameters als de gasprijs, toekomstige innovaties, de bereidheid van
mijnbouwbedrijven om te investeren, de mate waarin de geologische
voorkomens daadwerkelijk winbaar blijken en het investeringsklimaat.
Uiteindelijk bepalen de veelal wereldwijd opererende mijnbouwbedrijven
zelf waar, wanneer en hoeveel ze investeren in Europa of elders in de
wereld. Verder wordt de gasprijs bepaald door de Europese markt en de
wereldmarkt. Prijsvolatiliteit is onderdeel van de onzekerheden op lange
termijn waarmee een mijnbouwbedrijf te maken krijgt bij het nemen van
een investeringsbeslissing. De gasprijs fluctueert sinds jaar en dag
grofweg tussen de 15 en 25 ct. De dagprijs ligt sinds het uitbreken van de
coronacrisis ver onder deze range, maar de prijzen in termijncontracten
voor de komende jaren bewegen zich weer richting de 15 ct. (12 tot 14 ct.
voor periode tot 2022). Het valt niet te voorzien hoe de gasprijs zich in de
toekomst ontwikkeld en op welk prijsniveau deze zich stabiliseert. De
analyses zijn echter gebaseerd op zorgvuldige congruente scenario’s die
zo goed als mogelijk de potentie van het investeringsklimaat op de
gasbaten inschatten. Het grootste deel van de aardgasbaten op zee moet
worden gerealiseerd door nieuwe investeringen van de industrie en het
investeringsklimaat is daarom cruciaal.
Verwacht de regering dat de buurlanden stappen zullen zetten om de
eigen mijnbouwpositie intact te houden, vroegen de leden van de fractie
van het CDA. En welke gevolgen zou dat dan kunnen hebben op de
verwachte effecten van de investeringsaftrek?
In de vergelijking met het Verenigd Koninkrijk, dat op de Noordzee direct
concurreert met de Nederlandse mijnbouwindustrie, verkeert Nederland
in een slechtere positie wat betreft het investeringsklimaat. Door
verbetering van de investeringsaftrek wordt het level playing field voor
Nederland verbeterd, maar behoudt het Verenigd Koninkrijk een
voorsprong. Een haasje-over effect wordt daarom op dit moment niet
verwacht, waarbij het natuurlijk niet valt uit te sluiten dat verslechterende
economische omstandigheden andere landen ertoe zullen brengen
aanvullende maatregelen te nemen om hun mijnbouwsector verder te
ondersteunen.
In aanmerking nemende dat bij inwoners het draagvlak voor gaswinning
op land drastisch is afgenomen, vroegen de leden van de fractie van de
SP waarom de regering ingaat tegen de wens van inwoners en welke
consequenties de investeringsaftrek gaat hebben voor de gaswinning op
land.
Inderdaad is het zo dat gaswinning op land op veel maatschappelijke
weerstand stuit en niet op veel draagvlak kan rekenen. Zoals is aangegeven in een antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie
(onder 4.2 Voorstel generieke investeringsaftrek 40%) stellen de
mijnbouwbedrijven die op land actief zijn zich middels een door hen
opgestelde gedragscode ten doel een positieve bijdrage te leveren aan de
omgeving en stellen zij daartoe middelen ter beschikking voor (energietransitie)projecten in de regio’s waar nieuwe gaswinningsprojecten
plaatsvinden. Gelet op het belang van gaswinning, ook op land, is met de
landoperators afgesproken dat ook de Minister van EZK zich zal inzetten
voor het vergroten van draagvlak in die regio’s. Daarbij blijft gelden de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

21

afspraak van het regeerakkoord dat geen nieuwe opsporingsvergunningen op land zullen worden verleend. Of en in welke mate de investeringsaftrek gevolgen zal hebben voor de gaswinning op land is mede
afhankelijk van het draagvlak dat in de desbetreffende regio kan worden
gecreëerd. De uitvoering van het convenant voor de gaswinning op land
kan hier een bijdrage aan leveren. Ook vindt gaswinning alleen plaats
wanneer de risico’s voor omwonenden en nadelige effecten voor het
milieu aanvaardbaar zijn, en daarmee veilig en verantwoord. Hierbij wordt
benadrukt dat de gaswinning uit kleine velden niet vergelijkbaar is met de
gaswinning uit het Groningenveld. Ook zijn er lessen getrokken uit wat er
mis is gegaan bij de gaswinning in Groningen. Zo is er van meet af aan
veel meer aandacht voor de risico’s, worden burgers en regionale en
lokale overheden in een vroegtijdig stadium betrokken bij besluitvorming
en is er een landelijke aanpak voor de afhandeling van schade waarbij
ontzorging van de burger centraal staat.
De leden van de ChristenUnie-fractie achtten het onwenselijk dat de
gaswinning op land zal toenemen door de uitbreiding van de investeringsaftrek naar land en vroegen hoe de regering deze ontwikkeling ziet in
relatie tot het Klimaatakkoord en hoe zij deze rijmt met haar eerdere inzet
geen nieuwe gaswinning op land toe te staan door geen nieuwe opsporingsvergunning op land te verlenen.
Het beleid is erop gericht om in het kader van de klimaatopgave, zoals
vastgelegd in het Klimaatakkoord van Parijs, te zorgen dat Nederlandse
huishoudens en industrie uiterlijk in 2050 geen fossiele brandstoffen
(waaronder aardgas) meer gebruiken. Om deze opgave op een haalbare
en betaalbare wijze te realiseren, moeten we nu met de transitie
beginnen. De mate waarin de CO2-uitstoot in Nederland op korte termijn
vermindert, is afhankelijk van allerlei factoren maar laat de totale
doorlooptijd van de transitieperiode onverlet. Zolang er nog onvoldoende
duurzame alternatieven zijn, is in deze geleidelijke transitie aardgas, als
fossiele brandstof met de minste CO2-uitstoot, van essentieel belang.
Stimulering van de gaswinning in Nederland, die bovendien minder
CO2-uitstoot oplevert dan bijvoorbeeld in Rusland geproduceerd en
geïmporteerd aardgas, is derhalve niet per definitie in strijd met de
doelstellingen van het Klimaatakkoord. Hoewel de investeringsaftrek ook
van toepassing is bij gaswinning op land zal door het af te sluiten
convenant hier geen gebruik van worden gemaakt. De gemaakte afspraak
in het regeerakkoord dat op land geen nieuwe opsporingsvergunningen
meer zullen worden verleend blijft dus staan. Dat laat echter onverlet dat
er binnen bestaande opsporings- en winningsvergunningen nog wel
gasvoorkomens worden opgespoord en gaswinning kan plaatsvinden.
Door goede communicatie over de achtergronden en de gevolgen van de
met de landoperators gemaakte afspraken over gebruikmaking en
aanwending van de investeringsaftrek hoeft onder burgers geen onbegrip
en maatschappelijke onrust te ontstaan, zoals door de leden van de fractie
van de ChristenUnie werd gevraagd. Beperking van de investeringsaftrek
tot gaswinning op zee, zoals door deze leden werd voorgesteld, zou leiden
tot een selectieve maatregel, die als zijnde staatssteun de instemming van
de Europese Commissie zou moeten hebben. Eerder overleg met de
Europese Commissie heeft geleerd dat dat een moeizaam en langdurig
traject zal worden met een onzekere uitkomst en uiteindelijk voor de op de
Noordzee opererende mijnbouwbedrijven weleens te laat zou kunnen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

22

5. Gevolgen voor de regeldruk
5.1 Kosten financiële zekerheidstelling
De leden van de VVD-fractie vroegen nader te onderbouwen dat de
nalevingskosten voor de financiële zekerheidsstelling gelijk blijven, terwijl
het wetsvoorstel de reikwijdte verruimt.
In paragraaf 5.1 van de memorie van toelichting (Kosten financiële
zekerheidstelling) is toegelicht dat vernieuwing en harmonisatie van de
bestaande verplichtingen ten aanzien van het ontmantelen en verwijderen
van mijnbouwinstallaties (op zee) en mijnbouwwerken (op land) niet zal
leiden tot additionele verplichtingen of substantiële wijzigingen. Zowel op
zee als op land gelden nu ook al verplichtingen ten aanzien van het sluiten
en verwijderen van mijnbouwwerken. Daardoor blijven ook de nalevingskosten van de nieuwe regels voor het ontmantelen en verwijderen gelijk
aan de bestaande nalevingskosten. Ten aanzien van de financiële
zekerheidsstelling voor de nakoming van de verwijderingsverplichtingen
van mijnbouwwerken heeft het wetsvoorstel daarentegen wel een
verruiming voor ogen. De verplichting om in voorkomende gevallen
financiële zekerheden te stellen wordt immers uitgebreid naar mijnbouwwerken op land. Wat de nalevingskosten en de administratieve lasten
zullen zijn voor het stellen van financiële zekerheden door bedrijven in de
sector olie en gas is in de aangegeven paragraaf van de memorie van
toelichting vermeld.
Deze leden vroegen om een overzicht hoe de reikwijdte van het
wetsvoorstel wordt verbreed, naast zee ook land en naast gas en olie ook
zoutwinning en geothermie en welk type mijnbouwbedrijven hieronder
vallen. Wat betekenen de nalevingskosten voor deze bedrijven? Is bij de
berekening van de nalevingskosten en de administratieve lasten ook
rekening gehouden met lagere regelgeving en met welke?
De door het wetsvoorstel beoogde verbreding is gelegen in de uitbreiding
van de bevoegdheid van de Minister van Economische Zaken en Klimaat
om financiële zekerheid te vragen, zodat die ook gaat gelden voor de
nakoming van de verwijderingsverplichtingen voor mijnbouwwerken op
land. Op grond van de huidige Mijnbouwwet heeft de Minister die
bevoegdheid niet. Dat betekent dat op land niet alleen houders van
vergunningen voor de winning van aardolie en aardgas, maar ook
houders van vergunningen voor de winning van zout of aardwarmte
desgevraagd financiële zekerheden moeten verstrekken. Wat de
nalevingskosten zullen zijn voor deze laatste soorten vergunninghouders
zullen zijn, hangt af van de mate en de vorm waarin financiële zekerheden
worden verstrekt. Omdat er op dit moment van deze bedrijven nog geen
financiële zekerheden worden gevraagd, kunnen de kosten daarvan nog
niet gekwantificeerd worden. Zoals hierboven is gezegd, wordt op de
kosten voor bedrijven uit de sector olie en gas ingegaan in de memorie
van toelichting. Bij het berekenen van de nalevingskosten worden alle
kosten in ogenschouw genomen die door het wetsvoorstel redelijkerwijs
te verwachten zijn. Dus ook de op dat moment te schatten verplichtingen
krachtens lagere regelgeving, zoals het Mijnbouwbesluit en de Mijnbouwregeling.
De leden van de VVD-fractie vroegen welke voorbeelden van financiële
zekerheden er nog meer zijn naast een parent company guarantee en een
bankgarantie. Wanneer en waarom is een parent company guarantee niet
voldoende zekerheid? Verandert het wetsvoorstel iets aan de vorm waarin
financiële zekerheid moet worden gesteld of blijft dit gelijk?
Het wetsvoorstel brengt geen wijziging aan in de vorm waarin financiële
zekerheden kunnen worden verstrekt. Welke vorm van financiële
zekerheid het meest geschikt is, hangt af van de specifieke omstandig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

23

heden van het geval. Naast de door deze leden genoemde vormen van
financiële zekerheid zijn er ook nog de mogelijkheid tot het sluiten van een
verzekering en het openen van een escrow-rekening, een geblokkeerde
bankrekening die wordt aangehouden bij een neutrale en financieel
betrouwbare derde waarop gelden worden gereserveerd voor de
nakoming van de verwijderingsverplichtingen. Niet in alle gevallen kan
worden volstaan met een parent company guarantee. Een nadeel van de
concerngarantie is dat deze minder zekerheid biedt dan de bankgarantie
of de escrow. Of de concerngarantie voldoende zekerheid biedt, is
namelijk afhankelijk van hoe de moedermaatschappij, de verstrekker van
de concerngarantie, er financieel voor staat. Deze vorm van financiële
zekerheid biedt slechts voldoende zekerheid als het moederbedrijf dat zich
garant stelt voor de financiële verplichtingen van het dochterbedrijf ook
op langere termijn zelf voldoende financiële armslag heeft. Een
concerngarantie kost de mijnbouwonderneming echter geen liquiditeit en
er zijn geen kosten aan verbonden. Een bankgarantie of escrow daarentegen drukt op de liquiditeit van de mijnbouwonderneming die een
bankgarantie verstrekt of een bedrag op de escrow-rekening stort.
De leden van de fractie van het CDA vroegen of onderzoek wordt gedaan
naar de kosten van het stellen van financiële zekerheden voor het
verwijderen van mijnbouwwerken op land en wanneer de Kamer de
resultaten hiervan kan verwachten. Kan de regering in kaart brengen hoe
hoog deze kosten zullen zijn? Het tot stand brengen van een stelsel van
financiële zekerheden voor de verwijderingsverplichtingen ten aanzien
van mijnbouwwerken voor de opsporing en winning van koolwaterstoffen
op land overeenkomstig het voor zee geldende stelsel is nog niet
afgerond. De verwachte kosten daarvan moeten nog in beeld worden
gebracht. Op dit moment is daar nog niet meer over te zeggen dan in de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven.
De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of de regering kan
garanderen dat de gassector verantwoordelijk wordt gesteld voor zijn deel
van de verwijderingskosten en dat de Staat niet meer zal hoeven bij te
dragen dan waartoe zij gehouden is.
De gassector dient ook nu al op basis van de huidige wet- en regelgeving
zijn deel van de verwijderingskosten te betalen en hoeft daar niet apart
voor verantwoordelijk te worden gesteld. Het geïntroduceerde stelsel van
financiële zekerheidsstelling waarborgt dat het deel van de kosten dat
voor rekening van de Staat komt niet zal toenemen, ook niet als de
verantwoordelijke mijnbouwonderneming niet meer tot betalen in staat
zou zijn.
6. Consultatie en internetconsultatie
Naar aanleiding van een opmerking in de consultatieronde van Fizzy
Transition Venture over elektrificatie van platforms vroegen de leden van
de VVD-fractie of elektrificatie van platforms door deze wetswijziging
verplicht wordt en zo ja wat daar dan de gevolgen van zijn. Ook vroegen
deze leden hoe de memorie van toelichting op dit punt is aangepast.
Het wetsvoorstel stelt geen verplichtingen voor elektrificatie van
platforms. Desalniettemin kan in sommige gevallen elektrificatie van
platforms een wenselijk en noodzakelijk middel zijn om platforms van de
nodige energie te voorzien als de gasvoorziening op een platform is
weggevallen en het platform ingezet wordt of kan worden voor andere
activiteiten als de opslag van CO2 of de productie en opslag van waterstof,
maar het wordt door dit wetsvoorstel niet verplicht gesteld. Ook is het
inderdaad niet zo dat dat elektrificatie het enige middel is, zoals door Fizzy
Transition Venture in de internetconsultatie terecht werd opgemerkt. De
versie van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel zoals die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

24

bestond ten tijde van de internetconsultatie kon echter wel zo worden
gelezen. Fizzy Transition Venture noemde het voorbeeld dat alle
benodigde energie op het platform voor het injecteren van CO2 geleverd
wordt door het schip dat CO2 naar lege offshore gasvelden vervoert. In de
op dit punt gewijzigde memorie van toelichting is aangegeven dat
elektrificatie van platforms wellicht noodzakelijk is bij hergebruik voor
duurzame vormen van energie.
De leden van de fractie van de VVD vroegen hoe en in hoeverre de
wijziging van het Mijnbouwbesluit ten aanzien van het al dan niet
verwijderen van pijpleidingen wordt voorgelegd aan de kamer. Wanneer
is de wijziging van het Mijnbouwbesluit gereed, vroegen deze leden.
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar de beantwoording
van een overeenkomstige vraag van deze leden (onder 1. Doel en
aanleiding).
De leden van de VVD-fractie wilden nader toegelicht zien dat het buiten
werking stellen van een mijnbouwwerk vanwege een lage gasprijs hier in
beginsel niet onder valt. Zij vroegen wat «in beginsel» betekent en of de
mogelijkheid hiervoor een ontheffing te verlenen, terugslaat op de situatie
van een lage gasprijs?
Een overeenkomstige vraag van deze leden is beantwoord in hoofdstuk 3.
Verwijderen of hergebruiken, paragraaf 3.1 Algemeen. Kortheidshalve
wordt daarnaar verwezen.
Naar aanleiding van de opmerking die Staatstoezicht op de Mijnen in de
internetconsultatie maakte dat de kosten voor het verwijderen dan wel
schoon en veilig achterlaten van pijpleidingen en de in dat kader te stellen
financiële zekerheden aanzienlijk kunnen verschillen, vroegen de leden
van de fractie van het CDA om de financiële verschillen inzichtelijk te
maken.
Zoals in het antwoord op een vraag van deze leden (onder 1. Doel en
aanleiding) is aangegeven, zal het schoon en veilig achterlaten van
pijpleidingen op zee circa € 0,4 miljard gaan kosten. Het verwijderen van
alle pijpleidingen zou in de orde van grootte van € 4 miljard komen te
liggen. Om mijnbouwondernemingen meer duiding en richtsnoer te
geven over het al dan niet verwijderen van pijpleidingen zijn I&W, RWS,
EZK en Nexstep bezig met de uitwerking van een initiatief om te komen
tot een afwegingskader («comparative assessment») om meer concreet
invulling te geven aan het uitgangspunt «laten liggen, tenzij», waarbij
rekening wordt gehouden met alternatief ruimtegebruik, zoals
zandwinning en windparken. In de lagere regelgeving zal hier verdere
uitwerking aan worden gegeven.
7. Uitvoerings- en handhavingstoets
7.1 Staatstoezicht op de mijnen
De leden van de VVD-fractie vroegen waar vastligt dat binnen een jaar
nadat een mijnbouwwerk buiten werking is een verwijderingsplan moet
worden ingediend, dan wel een ontheffing moet worden aangevraagd en
of een jaar haalbaar en realistisch is. En klopt het dat het hier gaat om de
indiening, dus niet om de beoordeling en afhandeling? Hoe lang duren de
procedures van de overheid?
Het wetsvoorstel bepaalt in het voorgestelde artikel 44, derde lid, als
uitgangspunt dat een verwijderingsplan binnen een jaar nadat het
mijnbouwwerk buiten werking is, aan de Minister van Economische Zaken
en Klimaat wordt overgelegd. Daarbij gaat het inderdaad om de indiening
en niet de beoordeling en de afhandeling. Binnen deze periode kan de
mijnbouwonderneming er ook voor kiezen een ontheffing aan te vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

25

van de verplichting om een verwijderingsplan in te dienen als hergebruik
wordt overwogen. Met de industrie is afgestemd dat deze periode
realistisch en haalbaar is. Daarbij is rekening gehouden met de voorbereiding van de verwijdering en het opstellen van een verwijderingsplan of
met het bezien van de mogelijkheden voor hergebruik dat veelal al eerder
wordt aangevangen dan op het moment dat het mijnbouwwerk buiten
werking is. De Algemene wet bestuursrecht regelt welke procedures van
toepassing zijn. Op een besluit tot instemming is titel 4 van de Algemene
wet bestuursrecht van toepassing. De werkprocessen van de overheid
voorzien in de uitvoering hiervan, dan wel zullen hierop worden
afgestemd.
7.2 Vergunningverlening mijnbouwvergunningen
De leden van de VVD-fractie vroegen welke correcties zijn aangebracht.
De leden van de VVD-fractie doelden wellicht op paragraaf 7.3 van de
memorie van toelichting waarin met betrekking tot de uitvoerbaarheidstoets is vermeld: «de directie warmte en ondergrond, cluster mijnbouw
vergunningen, heeft het voorstel beoordeeld. Naar aanleiding van de
mondelinge reactie zijn enkele kleine correcties aangebracht.». De
correcties betroffen enkele formuleringen in de wijziging in artikel I,
onderdelen E en F, zoals die aan de ministerraad is voorgelegd. Onderdeel
F is inmiddels bij nader rapport ingrijpend gewijzigd. Onderdeel E is na
opmerkingen van het cluster mijnbouw vergunningen geformuleerd zoals
aan de Kamer is voorgelegd. Met onderdeel E vervalt het woord
«aanvangstijdstip». Het vermelden van een aanvangstijdstip in een
winningsplan blijkt voor de mijnbouwonderneming en andere belanghebbenden tot onduidelijkheid te leiden en leidt onnodig tot nieuwe besluiten.
Verder stelt de wijziging in onderdeel E de verwachting bij die met het
huidige artikel 35, eerste lid, onderdeel d, wordt gesuggereerd. De huidige
wet stelt dat de hoeveelheid jaarlijks te winnen delfstoffen bepaald moet
worden, maar dat blijkt in de praktijk niet meer te zijn dan een schatting.
Het wetsvoorstel corrigeert dit.
II. ARTIKELEN
Artikel I
Onderdelen A, onder 2, F en I, eerste lid
Artikel 1, onderdelen aj en ak
De leden van de CDA-fractie vroegen hoeveel meldingen van buiten
werking zijn, verwijderingsplannen en ontheffingsverzoeken worden
verwacht en of EZK voldoende capaciteit heeft deze binnen een redelijke
termijn te beoordelen.
Om scherper zicht te hebben op het potentieel dat in aanmerking kan
komen voor verwijdering en eventueel hergebruik, is gekozen voor een
aanvulling op het bestaande systeem van sluitings- en verwijderingsplannen voor mijnbouwwerken en -installaties op respectievelijk land en
zee die niet meer in gebruik zijn: de buiten werking melding. Onder het
wetsvoorstel worden deze plannen voor zee en land eensluidend
aangeduid als verwijderingsplan. De voorgestelde nieuwe wetgeving
stroomlijnt het proces en verbetert de handhavingsmogelijkheden. Een
melding moet voldoen aan specifiek voorgeschreven regels om de
behandeling zo eenvoudig mogelijk te maken. De publicatie van de
melding zorgt dat een ieder dit inzicht heeft. Een ontheffing van de
verwijderingsverplichting kan worden aangevraagd als er zicht is op
hergebruik. Het aantal ontheffingen dat wordt aangevraagd, valt lastig in
te schatten aangezien dit van verschillende factoren afhangt. De diverse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

26

partijen die betrokken zijn bij de aanvraag voor een ontheffing in verband
met hergebruik, moeten het voornemen aantrekkelijk, haalbaar en
uitvoerbaar vinden, onder meer in het licht van de energietransitie. Dit
valt niet vooraf in te schatten. Wet- en regelgeving wordt ondersteund
door beleid, niet alles kan immers in regelgeving worden vastgelegd. De
doelstelling van (uitvoerings)beleid is het proces en de bijbehorende
vergunningverlening zo efficiënt mogelijk te laten verlopen door bijvoorbeeld prioritering en formats. Het mag niet zo zijn, dat een andere
bestemming of andere bestemming van een locatie wordt verhinderd
door het niet (tijdig) ontmantelen en verwijderen van een mijnbouwwerk.
De capaciteit bij het cluster mijnbouw vergunningverlening van EZK is de
laatste tijd al uitgebreid en zal ook kunnen worden ingezet voor uitvoering
van de nieuwe regelgeving.
Wil de regering overwegen een overgangsbepaling aan het wetsvoorstel
toe te voegen zodat mijnbouwondernemingen een redelijke termijn
krijgen om aan de nieuwe regels te voldoen, vroegen de leden van de
fractie van de VVD.
In paragraaf 2.3 is op vragen van de leden VVD-fractie vermeld dat het
huidige artikel 44 van de Mijnbouwwet voor mijnbouwinstallaties
(mijnbouwwerken in oppervlaktewater) bepaalt dat deze verwijderd
moeten worden. Voor mijnbouwwerken op land is bij de totstandkoming
van de huidige wet in de periode 1998–2003 geoordeeld dat de afspraken
tussen mijnbouwondernemingen en landeigenaren voldoende zijn om tot
verwijdering te komen. Artikel 39 van het huidige Mijnbouwbesluit
bepaalt voor een mijnbouwwerk op land dat bij het staken van de winning
aan de Minister van EZK een sluitingsplan moet worden overgelegd. Met
het voorgestelde nieuwe artikel 44, tweede en derde lid, wordt deze
verplichting in de wet opgenomen. Een algemene overgangsrechtelijke
bepaling zou tot een hiaat in een al bestaande verplichting leiden.
Niettemin is het wenselijk dat ondernemingen en de overheid de tijd
krijgen zich in te stellen op de indiening van verwijderingsplannen en het
aanvragen van ontheffingen voor hergebruik. In artikel I, onderdeel F, van
de nota van wijziging wordt met de toevoeging van onderdeel S (artikel
167e) voorzien in een mogelijkheid tot verlenging van de termijn tot het
overleggen van een verwijderingsplan tot vijf jaar na de inwerkingtreding
van het voorgestelde artikel 44, derde lid.
Artikel 44, tweede lid, en artikel 49, vierde lid
De leden van de CDA-fractie vroegen om een nadere toelichting op het
tijdelijk buiten werking zijn van een mijnbouwwerk om economische
redenen en het aanvragen van een ontheffing op de verwijderingsverplichting.
Voor de door deze leden gevraagde toelichting op de relatie tussen het
buiten werking zijn om economische redenen, de verwijderingsverplichting en de ontheffingsmogelijkheid wordt verwezen naar het
hierboven gegeven antwoord op een soortgelijke vraag die de leden van
de VVD-fractie hierover stelden (onder 3. Verwijderen of hergebruiken, 3.1
Algemeen)
Artikel 44, derde en vierde lid
Zouden uitgaven voor CCS en waterstof ook in aanmerking moeten
kunnen komen voor de investeringsaftrek vroegen de leden van de
CDA-fractie.
De investeringsaftrek is ervoor bedoeld om de te snel dalende gasproductie af te remmen, mede om hergebruik van de infrastructuur voor
duurzame aanwendingen, zoals bijvoorbeeld CCS en de productie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

27

waterstof, te bevorderen. CCS en de productie van waterstof worden met
andere middelen gefaciliteerd.
Artikel 44a, tweede, derde en vijfde lid en artikel III, eerste lid
De leden van de CDA-fractie merkten op dat artikel 44 onvoldoende
duidelijkheid biedt over de kosten en aansprakelijkheden in de periode
tussen beëindiging van de olie- en gaswinning en de toepassing van de
infrastructuur voor duurzame energie en vroegen hoe de regering
hiermee omgaat.
De vergunninghouder is en blijft aansprakelijk voor het mijnbouwwerk
zolang het niet is verwijderd volgens de regels die het Burgerlijk Wetboek
en de Mijnbouwwet daarover stellen of met de daarop rustende rechten
en verplichtingen is overgedragen aan een andere exploitant van het
mijnbouwwerk dat aan die (voormalige) vergunninghouder toebehoorde.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 462, nr. 6

28