Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1954
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het bericht «Nieuw rapport:
«Europese boeren kansloos door TTIP» (ingezonden 21 januari 2016).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de Staatssecretaris van Economische Zaken (ontvangen
21 maart 2016)
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de publicatie «Nieuw rapport: «Europese boeren
kansloos door TTIP»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Bent u ervan op de hoogte dat de Europese landbouwsector miljarden aan
inkomsten dreigt mis te lopen door het Vrijhandelsakkoord tusen de EU en de
VS (TTIP), aangezien de export van landbouwproducten door de VS naar
verwachting zal toenemen met 6.3 tot 11.6 miljard dollar per jaar? Vindt u dit
een zorgwekkende ontwikkeling? Zo nee, waarom niet?2 3
Deelt u de volgende conclusies uit het onderzoek van het Amerikaanse
Ministerie van Landbouw dat bij schrappen van tarieven, importquota en het
verlagen van non-tarifaire maatregelen (waaronder maatschappelijke
standaarden):
de EU te maken krijgt met extra importen: Varkensvlees: 2,4 miljard dollar,
rundvlees: 1,5 miljard dollar (alleen al bij opheffen tarieven), soja: 861 miljoen
dollar;
de EU voor 1,1 miljard dollar extra groente en fruit kan exporteren naar de
VS, en er binnen de zuivel alleen voor kaas extra export is te verwachten?

1

http://www.ftm.nl/nieuw-rapport-europese-boeren-kansloos-door-ttip/
http://www.euractiv.com/sections/trade-society/ttip-downfall-european-agriculture-320851
3
«Agriculture in the Transatlantic Trade and Investment Partnership: Tariffs, Tariff-Rate Quotas,
and Non-Tariff Measures, United States Department of Agriculture»: http://www.ers.usda.gov/
media/1937478/err198.pdf
2

ah-tk-20152016-1954
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Zo nee, waarom niet?4
Antwoord 2 en 3
De EU is de grootste exporteur en importeur van landbouw- en voedingsproducten ter wereld. De exportwaarde is circa 129 miljard euro per jaar en de
import circa 113 miljard euro per jaar. De in vraag 2 en 3 genoemde cijfers
zijn afkomstig uit een rapport van het Amerikaans Ministerie van landbouw
naar de potentiële effecten van TTIP op de agrarische sector onder drie
verschillende scenario’s. De onderzoekers concluderen dat de totale agrarische handel tussen de EU en de VS kan toenemen met 6,3 tot 11,6 miljard
dollar per jaar. Daarbij wordt voor de VS een toename van de export naar de
EU verwacht van 5,5 tot 9,6 miljard en voor de EU een toename van de
export naar de VS met 0,8 tot 2,0 miljard dollar, afhankelijk van het scenario.
Een belangrijke reden voor het verschil in potentiële exporttoename tussen
de VS en de EU is het feit dat de huidige invoertarieven in de EU hoger
liggen dan in de VS. Bij opheffing van alle tarieven, tariefcontingenten en
bepaalde non-tarifaire belemmeringen laten de resultaten een toename van
de Europese import uit de VS zien van, zoals genoemd, varkensvlees,
rundvlees en soja en een toename van de export naar de VS van kaas,
groenten en fruit.
Er zijn meerdere rapporten verschenen die verschillende resultaten laten zien
van mogelijke TTIP-uitkomsten voor de agrarische sector. De conclusie in alle
studies is dat er door TTIP kansen en bedreigingen zijn, afhankelijk van de
sectoren. De verschillen in uitkomsten ontstaan onder andere doordat er
uiteenlopende aannames worden gemaakt. De Amerikaanse onderzoekers
maken in deze studie (in twee scenario’s) de aanname dat de in de EU
bestaande non-tarifaire maatregelen op het gebied van hormoonvlees,
gebruik van decontaminerende middelen, gewasbeschermingsmiddelen en
genetisch gemodificeerde organismen met TTIP zullen worden weggenomen.
Deze aanname is niet realistisch gezien het kabinet, de Europese Commissie
en de Raad herhaaldelijk hebben bevestigd dat de Europese standaarden ter
bescherming van mens, plant, dier en milieu door TTIP niet ter discussie
staan. Nederland zet zich in om sectoren die mogelijk nadelen ondervinden te
identificeren en dit te adresseren in de EU-inzet bij de onderhandelingen. Zo
zijn in de onderhandelingen enkele opties voor gevoelige sectoren het
uitsluiten van gevoelige tarieflijnen van tariefverlaging of afspraken over
tariefcontingenten.
Vraag 4
Deelt u de mening dat door verlaging van importtarieven en wederzijdse
erkenning van standaarden binnen TTIP, de Europese dierlijke sectoren
worden geconfronteerd met oneerlijke concurrentie van Amerikaanse dierlijke
producten die aan veel lagere dan wel niet bestaande milieu en dierenwelzijnsstandaarden moeten voldoen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
De zorg over een ongelijk speelveld en verschil in concurrentieverhoudingen
door andere standaarden is reëel en de inzet van het kabinet is om dat te
voorkomen. De concurrentiepositie van landbouwsectoren op de internationale markt is van een groot aantal factoren afhankelijk. Kosten op vlak van
arbeid, grond, huisvesting, voeder, milieu en dierenwelzijnstandaarden
bepalen de concurrentieverhoudingen en verschillen per dierlijke sector.
Tevens zijn zaken als sectorstructuur, logistiek, kennisinfrastructuur en
nabijheid van consumentenmarkten bepalend. Nederland heeft op veel van
deze aspecten een goede positie. Op basis van onderzoeken van Wageningen
UR en het LEI (Landbouw Economisch Instituut)5, 6, 7, 8 kan worden geconclu4

http://www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/2016/1/Amerikaanse-boeren-winnen-bij-TTIP2744520W/
5
https://www.wageningenur.nl/upload_mm/5/b/9/878ca307-a1ff-476b-9aba21d7eba34b33_15381_LEI_2013–068%20vHorne_DEF_21%20jan.pdf
6
https://www.wageningenur.nl/upload_mm/5/a/4/76552922-de7a-40d6–9a58–
6f51f935bdbe_Rapport%202013–030%20Hoste_DEF_WEB.pdf
7
https://www.wageningenur.nl/upload_mm/6/5/f/8f9e79f4–9f56–4149-ab6a-f9f718d8e934_2014–
041%20vHorne_web.pdf
8
http://edepot.wur.nl/311349

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

deerd dat in veel gevallen de voederkosten in de EU hoger liggen dan andere
producentenlanden. De overheidsmaatregelen van de EU (milieu, gezondheid
en dierenwelzijnsstandaarden) vergroten het kostprijsverschil in relatief
beperkte mate, afhankelijk van de sector. Daarnaast is de wisselkoers sterk
bepalend, die de afgelopen periode overigens gunstig is geweest voor de
Europese producenten. Zoals aangegeven in antwoord op vraag 2 en 3, heeft
de EU herhaaldelijk bevestigd dat de Europese standaarden ter bescherming
van mens, plant, dier en milieu bij TTIP niet ter discussie staan.
Vraag 5
Hoe gaat u voorkomen dat de Europese rundvlees-, varkens- en de hier niet
genoemde pluimveesector op deze manier worden weggeconcurreerd? Bent
u van plan bepaalde tarieven in stand te houden of minder te verlagen en/of
gaat u inzetten op tariefvrije importquota?
Antwoord 5
Vereenvoudiging van de handel tussen de VS en de EU biedt volgens
verschillende onderzoeken zowel kansen als bedreigingen voor de landbouwen voedingsindustrie. Afspraken over het uitsluiten van enkele gevoelige
tarieflijnen van tariefverlaging of afspraken over tariefcontingenten kunnen de
bedreigingen voor bepaalde gevoelige sectoren beperken. Voor de EU vormt
dit in de onderhandelingen één van de opties. Het kabinet steunt deze optie
en vindt het van groot belang dat in TTIP wordt zorg gedragen voor een
gelijk speelveld.
Vraag 6
Deelt u de mening dat Europese veeboeren door toegenomen concurrentie
van Amerikaanse dierlijke producten ook gedwongen worden hun vee te
voeren met genetische gemodificeerd (GMO)-veevoer? Deelt u de constatering dat boeren die hun vee GMO-vrij veevoer willen voeren, zullen worden
weggeconcurreerd? Zo nee, waarom niet?9
Antwoord 6
Soja is al jaren de belangrijkste grondstof voor het eiwitbestanddeel in de
Nederlandse veevoeders. De belangrijkste exporteurs van soja naar de EU
zijn Brazilië en Argentinië. De daar geproduceerde soja is voor meer dan 90%
genetisch gemodificeerd. De specifieke genetisch gemodificeerde sojavarianten die in Europa worden geïmporteerd zijn, op grond van de EU regelgeving,
voor import in de EU toegelaten op basis van een milieuveiligheidsbeoordeling.
De in de EU gebruikte niet genetisch gemodificeerde soja wordt vooral
verbouwd in de zuid(oost)elijke EU-lidstaten en in Oekraïne. De invoer van
niet genetisch gemodificeerde soja voor veevoeders vanuit andere delen van
de wereld is beperkt. Er zijn, zoals aangeven in antwoord 4, meerdere
factoren van invloed op de vraag en kostprijs van dierlijke producten.
Aangezien een groot deel van de soja die in de EU in veevoer wordt gebruikt
genetisch gemodificeerd soja betreft, zal TTIP naar verwachting slechts
beperkte invloed hebben op de kostprijs van veevoer.
Vraag 7 en 8
Deelt u de mening dat toekomstige Duitse wetgeving om dierlijke producten
die afkomstig zijn van dieren die gevoerd zijn met GMO-veevoer te labelen,
wordt bemoeilijkt door TTIP? Zo nee, waarom niet?10
Is de Nederlandse regering ook voornemens producten afkomstig van dieren
gevoerd met GMO-veevoer te labelen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7 en 8
De Europese verordening 1829/2003 stelt eisen aan de etikettering van
genetisch gemodificeerde producten: als meer dan 0,9% van het product uit
genetisch gemodificeerde organismen bestaat, dient op het etiket vermeld te
worden dat het product »genetisch gemodificeerde organismen» omvat. Deze
verordening is van toepassing op levensmiddelen en diervoeders die een

9
10

http://www.euractiv.com/sections/trade-society/ttip-downfall-european-agriculture-320851
http://www.euractiv.com/sections/trade-society/ttip-downfall-european-agriculture-320851

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

genetisch gemodificeerde organisme bevatten, maar is niet van toepassing
op levensmiddelen en diervoeders die «met behulp van» een genetisch
gemodificeerde organisme zijn geproduceerd. Dat betekent dat producten van
dieren die met genetisch gemodificeerd diervoeder gevoerd zijn of met
genetisch gemodificeerde geneesmiddelen zijn behandeld, niet onder de
voorschriften inzake vergunningverlening en etikettering van deze verordening vallen. Voor het stellen van eisen aan de etikettering van deze dierlijke
producten zou de Europese verordening gewijzigd moeten worden. Nederland ziet geen noodzaak om in te zetten op wijziging van deze verordening.
De keuzevrijheid van de consument is gewaarborgd door het feit dat er kan
worden gekozen voor biologische dierlijke producten, die afkomstig zijn van
dieren die niet met genetisch gemodificeerd diervoeder zijn gevoed.
De Europese Commissie heeft in de onderhandelingen met de VS aangegeven dat de basiswetgeving ten aanzien van genetisch gemodificeerde
organismen niet verandert door TTIP. Etikettering maakt onderdeel uit van
deze genetisch gemodificeerde organisme-regelgeving. TTIP zal geen invloed
hebben op de beoordeling in de EU van een eventueel Duits voorstel tot
wijziging van de verordening.
Vraag 9
Klopt het dat de wettelijke maximale niveaus voor pesticide-residuen
ongeveer 5000% hoger zijn in de VS dan in de EU? Heeft de Europese
Commissie inderdaad voorstellen gedaan om de maximale niveaus voor
pesticide-residuen te verhogen in 2015? Zo ja, in hoeverre rijmt u dat dan met
uw belofte dat de voedselveiligheids- en milieustandaarden niet verlaagd
zullen worden?11
Antwoord 9
De stelling dat de maximumresidugehalten van gewasbeschermingsmiddelen
in levensmiddelen in de VS ongeveer 5000% (ofwel 50 keer) hoger zijn dan in
de EU is afkomstig uit het artikel van Euractiv.com dat gebaseerd is op een
rapport van UnternehmensGrün12, een branchevereniging voor Duitse
duurzame ondernemers. Dit rapport bevat echter geen informatie waaruit
blijkt dat maximumresidugehalten in de VS standaard 50 keer hoger liggen.
Er kunnen echter grote verschillen bestaan tussen individuele maximumresidugehalten in de EU en in de VS. Daar zijn goede verklaringen voor. Het kan
voorkomen dat een producent in de VS een maximumresidugehalte heeft
aangevraagd, maar in de EU niet. In dat geval wordt er in de EU uit voorzorg
automatisch de standaardwaarde van 0,01 mg/kg aangehouden, zonder dat
daarvoor een inhoudelijke beoordeling heeft plaatsgevonden. Hiervoor was
immers geen aanvraag gedaan. In de VS zal op basis van de aanvraag op
maat een specifieke maximumresidugehalte worden vastgesteld die in de
praktijk meestal hoger zal zijn.
Naast Europese gegevens worden voorts ook internationale normen van de
Codex Alimentarius overgenomen in de Europese wetgeving, tenzij deze op
grond van risicobeoordelingen onvoldoende beschermend worden geacht
voor Europese consumenten. De Codex Alimentarius is een dochterorganisatie van FAO (Land- en Tuinbouworganisatie van de VN) en WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) en omvat internationale normen en richtlijnen voor de
veiligheid en kwaliteit van levensmiddelen waarover alle deelnemende
landen, inclusief de EU en VS, gezamenlijk beslissen. Als een Codex
maximumresidugehalte vanuit volksgezondheidsoogpunt acceptabel is, zal de
EU deze waarde invoeren.
De inzet van de Europese Commissie is om dit principe, zoals opgenomen in
de WTO-overeenkomst inzake sanitaire en fytosanitaire maatregelen, ook op
te nemen in TTIP. Een Codex maximumresidugehalte dat acceptabel is vanuit
volksgezondheidsoogpunt zal ook worden ingevoerd als er al een Europese
maximumresidugehalte bestond dat op een lager niveau was vastgesteld. Dit
heeft ook in 2015 plaatsgevonden. Het is een gevolg van staand beleid en dit

11
12

http://www.euractiv.com/sections/trade-society/ttip-downfall-european-agriculture-320851
UnternehmensGrün; december 2015. Trans-Atlantisches Freihandelsabkommen (TTIP): Risiken
für kleine und mittlere Betriebe in der Agrar- und Ernährungswirtschaft – Qualitative Studie.
Beschikbaar via http://www.unternehmensgruen.org/wp-content/uploads/2016/01/
Studie_food_farming_ttip_FINAL122015.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

is daarom niet in strijd met de belofte dat de voedselveiligheids- en milieustandaarden niet door TTIP verlaagd zullen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5