beheersorganisaties

Ministerie van Justitie en Veiligheid
T.a.v. Zijne Excellentie de heer S. Dekker
Minister voor Rechtsbescherming
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Postadres:
Postbus 15072
1001 MB Amsterdam

Bezoekadres:
Herengracht 566
1017 CH Amsterdam

Internet: www.cvta.nl

Contactpersoon
E-mal
Datum
Uw kenmerk
Bijlage(n)

Onderwerp

13juni 2018
2018111

Wijziging Wet toezicht en geschillenbeslechting collectieve
beheersorga nisaties auteurs- en naburige rechten

Hooggeachte heer Dekker,
Naar aanleiding van de Wijziging van de Wet toezicht en
geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige
rechten (kortweg: Wet toezicht), zoals u deze ter consultatie hebt
gepubliceerd op 12 april ji., maakt het College van de gelegenheid gebruik
om hierop te reageren.
Het College is overwegend tevreden met het wetsvoorstel dat in menig
opzicht de mogelijkheden verbetert om het toezicht te doen functioneren
zoals het de Europese en de Nederlandse wetgever voor ogen staat.
Voorbeelden hiervan zijn onder meer het bekorten van een omsiachtig
sanctietraject, de toepassing van het sanctie-instrumentarium op
Onafhankelijke Beheersorganisaties (OBO’s), de introductie van een
toezeggingsbesluit, het instrumentarium van het verscherpt toezicht en een
geheimhoudingsregeling voor de toezichthouder.
Het College veronderstelt dat de beschrijving van deze instemming per
onderdeel van het wetsvoorstel geen toegevoegde waarde heeft, waardoor
de reactie is beperkt tot die onderdelen van het wetsvoorstel waar het
College kanttekeningen bij plaatst. Het betreft eerst een reactie in
hoofdlijnen op enkele onderdelen van het wetsvoorstel om vervolgens af te
sluiten met een aantal zaken van secundair belang, die desalniettemin de
aandacht van het College hebben getrokken.

1

beheersorga nisaties

De reactie is gebaseerd op het begrip van het College van het doel en de
wettelijke inrichting en organisatie van het toezicht en op de ervaringen die
het College hiermee heeft opgedaan.
1.

Toezicht bii tariefverhogingen: van preventief toezicht naar een
meldingsplicht

Het wetsvoorstel strekt ertoe om, teneinde de rechtszekerheid van CBO’s te
verduidelijken (zie p. 2 van de Memorie van Toelichting (MvT) bij het
wetsvoorstel), wijzigingen aan te brengen in de reikwijdte van het preventief
toezicht. Zo wordt voorgesteld om CBO’s niet langer te verplichten om voor
tariefverhogingen voorafgaande instemming te vragen aan het College, maar
hen te verplichten om het College hierover te informeren. Daarbij wordt
gesteld dat ‘Het College de verhoging van tarieven op dit moment marginaal
toetst. Dat betekent dat het College beoordeelt of een CBQ in redelijkheid tot
tariefverhoging kon besluiten en zich geen inhoudelijk oordeel vormt over de
verhoging. Geschillen over de billijkheid, de hoogte en de toepassing van
gewijzigde (en nieuwe) tarieven kunnen worden voorgelegd aan de
Geschillencommissie Auteursrechten. De verplichting om de verhoging van
tarieven ter instemming aan het College voor te leggen heeft onvoldoende
meerwaarde, nu het oordeel over de hoogte van de tarieven is voorbehouden
aan de geschillencommissie.’ (zie MvT, p.12).
Het College is van mening dat met dit voorstel en met het voorstel om
modelovereenkomsten niet meer deel te laten uitmaken van het preventief
toezicht (zie hierna sub 2), de bevoegdheden van het College onwenselijk
worden beperkt omdat daarmee de effectiviteit van het toezicht sterk wordt
aangetast. De argumentatie bij dit voorstel (de rechtszekerheid van CBO’s
verduidelijken door reikwijdte toezicht te wijzigen), betekent feitelijk dat het
toezicht vermindert en daarmee de bescherming vermindert van de belangen
van de betalingsplichtigen. Dit is niet goed te begrijpen in de context van de
bevoegdheden waarmee de wetgever het CvTA bewust heeft toegerust in de
Wet toezicht 2013, de uitkomsten van de evaluatie van deze wet (WODC, 5
oktober 2016) en het op basis hiervan ingenomen regeringsstandpunt (Brief
Minister van justitie en Veiligheid aan Tweede Kamer, 12 december 2016).
Bovendien is de argumentatie in het wetsvoorstel om de door CBO’s
voorgestelde tariefverhogingen te verplaatsen van het preventief toezicht
(artikel 3 van de Wet toezicht) naar de meldingsplicht (betreffende besluiten

2

beheersorga nisaties

van wezenlijk belang; artikel 5 van de Wet toezicht) gebaseerd op onjuiste
feitelijke veronderstellingen. Het College licht e.e.a. als volgt toe.
Onjuiste feitelijke aanname van toezichtactiviteiten en resultaten
De uitoefening van het toezicht van het CvTA sinds 2013 laat zien dat het
CvTA zich in het kader van het preventief toezicht op voorgenomen
tariefverhogingen (al of niet als onderdeel van voorgenomen wijzigingen van
modelovereenkomsten tussen CBO’s en gebruikers) geen marginaal, maar
een integraal oordeel velt over de tariefverhoging, de effecten die dit heeft
op de te betalen vergoeding van de diverse individuele betalingsplichtigen en
de wijze waarop de voorgestelde tariefgrondslagen en eventuele
kortingsregelingen worden toegepast. Conform de wettelijk vastgestelde
norm voor beoordeling van deze tariefverhogingen (artikel 3, lid 4 van de
Wet toezicht) vormt het College zich daarbij een oordeel of sprake is van een
buitensporige tariefverhoging, in welk geval het College zijn goedkeuring aan
de voorgestelde tariefverhoging (en het daarbij toe te passen tariefsysteem)
onthoudt. In de praktijk van het toezicht komt het na een intensief
toezichttraject waarbij het CvTA de CBO en de gebruikers om nadere
informatie verzoekt over de gevoerde onderhandelingen, over de effecten
van het ‘oude’ en het ‘nieuwe’ tarief en de toegepaste tariefgrondslagen op
-

de individuele gebruikers waarna een gezamenlijke hoorzitting wordt
georganiseerd doorgaans niet zo ver dat het CvTA zijn goedkeuring heeft
-

moeten onthouden. Het CvTA is er in vrijwel alle gevallen in geslaagd om de
CBO’s en hun gebruikers opnieuw te laten onderhandelen over de
voorgenomen tariefverhoging, waarna partijen uiteindelijk tot
overeenstemming zijn gekomen over een gewijzigd tarief, in veel gevallen
inclusief eventuele gewijzigde tariefgrondslagen en kortingsregelingen’.
Niet conform doel en geschiedenis Wet toezicht
De wetgever beoogde met de wijziging van de Wet toezicht die op 1 juli 2013

is ingegaan om voorstellen tot tariefverhogingen van CBO’s onder het
preventief toezichtregime te plaatsen, teneinde daarmee te komen tot ‘een

1

Voorbeelden hiervan zijn: (1) Advies CvTA inzake Sena Fit!Vak (dd. 29juli 2014), (2) Advies CvTA inzake een
tariefstijging voor online muziekgebruik van Buma Stemra (dd. 15juli en 15 oktober 2015), (3) Advies CvTA
inzake regeling volumekorting concertorganisatoren 2015 van Buma Stemra n.a.v. een klacht van Mojo en
enkele poppodia (dd. 3 juli 2015), (4) Goedkeuring van het CvTA van gewijzigde Tarieven voor de live markt van
Buma Stemra (dd. 24 oktober 2016), (5) Advies CvTA inzake verhoging van het Sena tarief voor het lineair
uitzenden door niet-landelijke commerciële radio-omroepen, (6) Standpunt CvTA tav. gewijzigde
overeenkomst tussen Buma Stemra en OLON (Organisatie van Lokale Publieke Omroepen) (dd. 9januari 2017).
—

3

beheersorganisaties

krachtiger College dat vooraf toezicht uitoefent op eenzijdige tariefstijgingen
en dat via dwangsommen en boetes corrigerend kan optreden’
. De
2
wetgever had daarbij een bewuste en zorgvuldig toegesneden taakverdeling
voor ogen tussen verschillende organen die erop toezien dat de CBO’s de
belangen van gebruikers/betalingsplichtigen bij het vaststellen van tarieven
respecteren c.q. waar gebruikers/betalingsplichtigen bij geschillen met CRO’s
over de door hen voorgestelde of reeds vastgestelde gewijzigde tarieven
kunnen voorleggen bij: (a) het College, (b) de in 2013 ingestelde
geschillencommissie, (c) de Nma (later ACM) en (d) de rechter. In de MvT bij
de Wet toezicht 2013 (p. 10-11) is dit als volgt verwoord: Het CvTA toetst, in
het kader van het toezicht op het functioneren van CBO’s, preventief of een
tariefstijging niet in algemene zin als buitensporig moet worden beschouwd.
De goedkeuring van een tariefstijging door het College is slechts een
beperkte, algemene toets en betekent dus niet dat een tarief in het concrete
geval niet tot een onbillijke vergoeding kan leiden. In aanvulling hierop toetst
de geschillencommissie in individuele geschillen of de hoogte en de
toepassing van de in rekening gebrachte vergoeding billijk zijn. De
geschillencommissie oordeelt daarbij over de toepassing van een tarief in een
concreet geval. Dit betreft de ex-posttoetsing: welk tarief is vastgesteld en
wat moet het worden. De geschillencommissie beoordeelt en behandelt alle
omstandigheden van dat geval in een individuele zaak.
3 De Nma houdt
vervolgens aanvullend toezicht opgevallen waarin een tarief of optreden van
een CBO kan leiden tot machtsmisbruik, in welk geval sprake is een van
excessief tarief. De civiele rechter kan bij een geschil oordelen over de
billijkheid en redelijkheid van de hoogte en de toepassing van een tarief.
Naar de mening van het College is met de Wet toezicht zoals deze in 2013
van kracht is geworden een zorgvuldig en evenwichtig stelsel van ‘checks and
balances’ tot stand gekomen, waarbij verschillende organisaties (waaronder
het College) een specifieke rol en taak hebben om mogelijke
maatschappelijke ongewenste effecten van de de facto als monopolistisch
optredende CBO’s te beteugelen. Het College treedt hierbij op als één van de
organisaties die, met publiek gezag bekleed, erop toeziet dat de CBO’s
voldoende rekening houden met de belangen van de
gebruiker/betalingsplichtige.

2

Tweede Kamer, Handelingen, 14 februari 2012, nr. 53, p. 63.
Tweede Kamer, Handelingen, 14 februari 2012, nr. 53, p. 70,
4

beheersorga nisaties

Niet in lijn met de evaluatie van de Wet toezicht en het hierop gebaseerde
regeringsstandpunt
De evaluatie van de Wet toezicht en het hierop gebaseerde
regeringsstandpunt bieden geen aanknopingspunten om tariefstijgingen van
het regime van het preventief toezicht naar de meldplicht te verplaatsen.
Integendeel, de evaluatoren zijn van mening dat er nog mogelijkheden en
ruimte voor verbetering zijn op onder andere het vlak van effectievere
transparantie over de daadwerkelijke hoogte van tarieven
. De ervaringen
4
met het preventief toezicht op voorstellen tot tariefverhogingen illustreren
dat dit toezicht bijdraagt aan het verbeteren van de transparantie over en
het draagvlak voor de tarieven die CBO’s gebruikers/betalingsplichtigen in
rekening brengen. Het handhaven van het toezicht op tariefstijgingen in het
kader van het preventief toezicht sluit bovendien goed aan op het
regeringsstandpunt n.a.v. de evaluatie van de Wet toezicht 2013, waarin de
regering verwacht dat het College haar nieuwe instrumentarium in de
komende jaren meer effectief zal kunnen inzetten, nu zij daarmee haar
eerste ervaring in de praktijk heeft opgedaan. Daarbij is de regering van
mening dat dit aansluit bij het standpunt van de evaluatoren dat de
positionering en profilering van het College nog kan worden verstevigd op
basis van het thans beschikbare en nog te verbeteren instrumentarium
.
5
Meldingsplicht is administratieve last en biedt gebruiker/betalingsplichtige
geen soelaas
Het verplaatsen van voorstellen van CBO’s voor verhogingen van de tarieven
naar de meld ingsplicht, biedt naar verwachting een onvoldoende wettelijke
basis om op grond hiervan te interveniëren, voor zover dit al de bedoeling
van het wetsvoorstel mocht zijn. De toetsing van het College zal in dat geval
alleen gericht kunnen zijn op de vraag ofde CBO de verhoging (tijdig) heeft
gemeld en de mate waarin de CBO in goed vertrouwen heeft onderhandeld
met de gebruiker/betalingsplichtige. Deze (beperkte) toets reduceert het
toezicht omdat het geen gelijkwaardige vervanging is van de materiële
toetsing die gepaard gaat met de beoordeling door het College bij het
verzoeken van goedkeuring van een eenzijdige tariefverhoging (zie hiervoor
ad iii). zal dan niet gericht kunnen zijn op de tariefverhoging zelf.
Al met al pleit het College ervoor de besluiten van CBO’s tot verhoging van
tarieven niet te verplaatsen naar de meldingsplicht, maar deze te behouden
voor het huidige regime van het preventief toezicht.
Zie Evaluatie van de Wet toezicht, p. 98, WODC, 5 oktober 2016)
Zie Brief van de Minister van Veiligheid en Justitie aan de Tweede Kamer, 12 december 2016, p. 10.
5

beheersorga nisaties

Voorstel CvTA: Handhaaf de huidige wettekst met betrekking tot preventief
toezicht op tarieven door het CvTA.
2.

Wijziging van bevoegdheden van het College ten aanzien van
modelovereenkomsten (van preventief toezicht naar meldingsplicht) en
verduidelijking van het begrip ‘modelovereen komst’

Het College heeft ten aanzien van de in het wetsvoorstel opgenomen
wijziging van bevoegdheden inzake ‘modelovereenkomsten’ tussen CBO’s en
gebruikers (van preventief toezicht naar meldingsplicht) overeenkomstige
bezwaren (door beperking toezicht aantasting van effectiviteit) als de onder
sub 1 genoemde bezwaren tegen de wijziging van de voorafgaande
goedkeuring van eenzijdige tariefverhogingen naar de meldingsplicht.
Daarnaast is in het wetsvoorstel het begrip modelovereenkomst
verduidelijkt. Deze verduidelijking omvat tevens de introductie van de
kwalificatie van een deel van de modelovereenkomst als “algemene
voorwaarden” die als onderdeel van de model- en brancheovereenkomsten,
nog wel onderworpen blijven aan het preventieve toezicht. De toelichting die
het ministerie formuleert bij deze beperking van het preventieve toezicht is
op dit punt enigszins vergelijkbaar en/of overlappend met de ‘feitelijke
onderbouwing’ van de beweegredenen voor de beperking van het
preventieve toezicht op de verhoging van tarieven. De correctie (zie sub 1)
die het College op deze feitelijke onderbouwing formuleerde bij de beperking
van het preventieve toezicht op de verhoging van tarieven moet daarom hier
worden herhaald.
De kwalificatie van een deel van de overeenkomst als ‘algemene
voorwaarden’ roept voorts de nodige vragen op.
Blijkens de MvT (pag. 11, 24) worden door de wetgever als algemene
voorwaarden beschouwd, hetgeen behoort tot het voor de wederpartij van
de CBO in beginsel niet onderhandelbare onderdeel van de
modelovereenkomst. Allereerst stelt het College de vraag of de
modelovereenkomst op deze wijze kan worden onderverdeeld,
respectievelijk of de scheiding tussen het wel en het niet onderhandelbare
deel niet telkens tot debat aanleiding zal geven.
Het College ziet in de praktijk een beroep op het goedkeuringsvereiste van de
modelovereenkomst door een CBO regelmatig afgeweerd worden met de
stelling dat de overeenkomst niet ‘standaard’ is. Vanwege de onderlinge

6

beheersorgansaties

verscheidenheid van de overeenkomsten zou volgens de CBO de betreffende
overeenkomst juist niet als ‘modelovereenkomst’ ter goedkeuringen
behoeven te worden voorgelegd.
Uitgaande van deze tegenstelling in de praktijk zou men ofwel nagenoeg elke
overeenkomst integraal als een modelovereenkomst (dus zonder algemene
voorwaarden) moeten beschouwen omdat ‘niets standaard is’ (het
praktijkargument ter afwering van het huidige goedkeuringsvereiste), of men
zou de nagenoeg volledige overeenkomst ondanks de onderlinge verschillen
integraal als algemene voorwaarden moeten kwalificeren en eventueel
bepaalde onderdelen categorisch hiervan uitzonderen. Zou men evenwel
deze categorische uitzondering betrekken op het onderdeel ‘tarieven’, dan
roept dit weer de vraag op hoe dit moet worden begrepen wanneer sprake is
van ‘normaal toepasselijke tarieven’ (=standaardtarieven?) Aldus redenerend
zou men immers menen dat men het ‘niet onderhandelbare deel’ van de
standaardlicentieovereenkomst ter goedkeuring aan het College moet
voorleggen en de integrale overeenkomst vanwege enerzijds het ‘algemene
voorwaarden karakter’ en anderzijds de ‘standaardtarieven’ moet publiceren
ingevolge art. 2 p lid 1 sub c.
Een andere systeemvraag die de introductie van de algemene voorwaarden
als het niet onderhandelbare onderdeel van de modelovereenkomst oproept,
betreft de vraag hoe deze door de wetgever voorgestelde benadering moet
worden begrepen bij een ‘brancheovereenkomst’ die immers volgens de
wetgever ook een modelovereenkomst is.
De brancheovereenkomst wordt in nagenoeg al haar onderdelen ten
behoeve van alle branchegenoten door een branchevertegenwoordiger uitonderhandeld. Wat is in dat geval nog de relevantie van de kwalificatie van
een vermoedelijk niet bestaand deel als ‘algemene voorwaarden’. In de
huidige situatie zou een dergelijke modelovereenkomst ter goedkeuring
moeten worden voorgelegd, terwijl de introductie van de beperking van het
preventieve toezicht tot algemene voorwaarden de verduidelijking van het
begrip modelovereenkomst tot mede omvattende brancheovereenkomst
weer zinledig maakt.
Een volgende kanttekening die bij de introductie van het begrip ‘algemene
voorwaarden’ moet worden gemaakt betreft de terminologie. Algemene
voorwaarden zijn immers bekend als begrip uit het consumentenrecht en
hebben daarom reeds een bepaalde betekenis en een leerstuk met
betrekking tot de interpretatie en aanvaardbaarheid van deze voorwaarden.
Aangezien in de MvT geen verband wordt gelegd met het reeds bekende

7

beheersorganisaties

begrip algemene voorwaarden uit het consumentenrecht gaat het College er
voorshands van uit dat de wetgever niet heeft bedoeld om dit leerstuk op
enigerlei wijze te betrekken op het voorgestelde begrip in dit wetsvoorstel.
Het lijkt daarom beter, wat ervan de overige kanttekeningen ook zij, om te
opteren voor een ander begrip, waarbij ‘algemene bepalingen’ meer lijkt aan
te sluiten bij de bedoeling van de wetgever.
Tot besluit nog een terminologische kanttekening die, vermoedelijk
onbedoeld, een verband legt met de informatie die een CBO openbaar moet
maken op grond van artikel 2p, eerste lid, onderdeel c (MvT, p28). De
wetgever stelt niet voor om de openbaarmakingsverplichting met betrekking
tot de daar genoemde “standaardlicentieovereenkomsten en normaal
toepasselijke tarieven” te wijzigen. In de MvT valt op pag. 24 te lezen dat
onder het begrip standaardlicentie in elk geval ook de algemene
voorwaarden moeten worden begrepen. Tot zover helder.
Op pag. 28 van de MvT ontbreekt evenwel de verwijzing naar de
standaardlicentie en valt slechts te lezen dat artikel 2p lid 1 sub c betrekking
zou hebben op de ‘algemene voorwaarden’. Het voorstel wekt aldus de
indruk dat artikel 2p lid 1 sub c uitsluitend betrekking zou hebben op
‘algemene voorwaarden’ zodat langs die weg ook de
transparantieverplichting uit dat artikel zou worden gereduceerd. Het College
veronderstelt dat alhier echter abusievelijk wordt verwezen naar een eerdere
redactie van het wetsvoorstel of althans dat het hier een vergissing betreft.
Al met al is het College positief over de verduidelijking van het begrip
‘modelovereenkomst’, door hieronder in ieder geval ook te verstaan
‘brancheovereenkomsten’ die de CBO’s sluiten met een groep gebruikers uit
dezelfde branche. De introductie van de kwalificatie van een deel van de
modelovereen komst als “algemene voorwaarden” is verwarrend en lijkt niet
voldoende doordacht. Niet begrijpelijk is voorts de vervanging van het
preventief toezicht bij modelovereenkomsten (het voorafgaande goedkeuren
van het vaststellen of wijzigingen van modelovereenkomsten) door de
meldingsplicht.
Voorstel CvTA: Laat de introductie van het begrip “Algemene voorwaarden”
in relatie tot de modelovereenkomst achterwege en handhaafde huidige
wettekst met betrekking tot modelovereenkomsten waardoor deze
onderdeel blijven uitmaken van preventief toezicht door het CvTA.

8

beheersorganisaties

3.

Spanning tussen geheimhouding en transparantievereisten

In het wetsvoorstel is voorzien in een welkome geheimhoudingsregeling
(artikel 14a van het wetsvoorstel) waarmee het CvTA tegemoet wordt
gekomen bij de verwerking van het sterk toenemend aantal Wob
-verzoeken.
6
De voorgestelde regeling staat het College toe de gegevens die het van de
CBO’s/OBO’s ontvangt voor het uitvoeren van zijn toezichthoudende taak,
niet te verstrekken aan derden (derhalve ook niet aan Wob-verzoekers),
m.u.v. in artikel 14a, lid 3 genoemde bestuursorganen, diensten,
toezichthouders of personen. Een integrale afweging tussen enerzijds de
wenselijkheid van de vertrouwelijkheid die CBO’s ingevolge deze regeling
genieten terzake van de informatie die zij verstrekken aan het College en
anderzijds het belang voor gebruikers van transparantie van bepaalde
informatie afkomstig van de CBO’s, zoals deze onder meer door artikel 2 p
wordt gewaarborgd, ontbreekt. Deze integrale afweging ontbreekt in het
wetsvoorstel eveneens buiten het kader van deze specifieke regeling voor
het College.
De argumentatie voor de geheimhoudingsregeling (zie MvT, p. 15), met
verwijzing naar derden die informatie trachten te vergaren over individuele
en collectieve overeenkomsten tussen CBO’s en gebruikers, tarieven,
kortingsregelingen en voorwaarden van licentieovereenkomsten, mag er niet
toe leiden dat de transparantieverplichtingen van CBO’s (conform met name
artikel 2p van de huidige Wet toezicht) hierdoor opzij kan worden gezet, of
althans dat aan de betreffende toelichting en aan het belang van
vertrouwelijkheid dat aldaar (pag. 14, 15) wordt gehecht aan bepaalde
informatie door CBO’s kan worden aangegrepen om te betogen dat de aard
en omvang van hun transparantieverplichting in het licht van deze weging
van de vertrouwelijkheid van die informatie moet worden afgebakend. In de
MvT wordt de als vertrouwelijk aangeduide informatie in dermate algemene
termen benoemd (zie met name pag. 15, le alinea), dat van de reikwijdte van
de transparantieverplichting weinig meer over zou blijven wanneer al die
informatie categorisch als vertrouwelijk zou worden aangemerkt. Het belang
dat de wet voor rechthebbenden en voor gebruikers beoogt te dienen,
vereist een integrale afweging en reflectie in de betreffende bepalingen en
hun toelichting van beide belangen.
Ook buiten deze specifieke regeling zou een uitdrukkelijke afweging van het
belang van transparantie versus vertrouwelijkheid en een coherente
uitwerking daarvan in het wettelijke regime wenselijk zijn. Zo zou het

6

Wet openbaarheid bestuur

9

beheersorga nisaties

verbieden van geheimhoudingsbepalingen in overeenkomsten tussen
gebruikers en CBO’s voor zover deze betrekking hebben op informatie die
valt onder de transparantieverplichtingen van de CBO’5 zeer voor de hand
liggen en in de praktijk de transparantie stellig vergroten gelet op het in de
praktijk van het toezicht regelmatig voorkomende verweer van een CBO dat
de informatie niet openbaar gemaakt kan worden vanwege een
overeengekomen geheimhoudingsverplichting.
De geheimhoudingsregeling (artikel 14a van het wetsvoorstel) is voorts
overgenomen van een vergelijkbare regeling voor de ACM (lnstellingswet
ACM, artikel 7), Bij de ACM is de bescherming tegen oneigenlijke Wob
verzoeken gebaseerd op een zogeheten ‘gesloten systeem’ op grond
waarvan een uitputtende regeling voorrang heeft op de Wob (zie
jurisprudentie: ECL):NL:CBB:2016:169 en ECLI:NL:RBROT:2018:3293).
Onderdeel van deze uitputtende regeling zijn wettelijke regels die de
openbaarmaking van besluiten van de toezichthouder beschrijven (zie
Instellingswet ACM, artikel 12 u t/m w). Dergelijke regels voor
openbaarmaking van besluiten van het CvTA zijn niet in het wetsvoorstel
opgenomen. Teneinde de geheimhoudingsregeling van het wetsvoorstel
effectief te doen laten zijn, dienen dergelijke openbaarmakingsregels in het
wetsvoorstel op te worden genomen.
Voorstel CvTA: Verduidelijk de reikwijdte van de geheimhoudingsregeling in
het licht van de transparantieverplichtingen voor CBO’s en neem in het
wetsvoorstel openbaarmakingsregels op zoals deze ook voor de ACM gelden.
4.

Directe boetes

In het wetsvoorstel is het omslachtig gebleken traject gewijzigd waarin het
CvTA altijd eerst een voorafgaand advies dient te geven, voordat het kan
besluiten tot een aanwijzing en daarna over de mogelijkheid beschikt om een
boete op te leggen. In het wetsvoorstel is een verplicht voorafgaand advies
wél gehandhaafd ingeval een traject wordt gevolgd van een aanwijzing en
een daaropvolgende last onder dwangsom.
Ook voorziet het wetsvoorstel niet in de mogelijkheid tot het direct op
kunnen leggen van een bestuurlijke boete (‘lik-op-stuk-beleid’), bijvoorbeeld
indien sprake is van een welbewuste en/of herhaalde overtreding of een
overtreding die het gevolg is van een (verwijtbare) nalatigheid. Het
gedeeltelijk handhaven van het adviesvereiste en het ontbreken van de

10

beheersorganisaties

mogelijkheid om in bepaalde gevallen direct een boete op te kunnen leggen
vormt een onwenselijke beperking van de slagvaardigheid van het toezicht.
Toezichthouders zoals de ACM of de Autoriteit Persoonsgegevens beschikken
bijvoorbeeld wel over de mogelijkheid direct een boete op te kunnen leggen.
Voorstel CvTA: Bied de mogelijkheid van een directe aanwijzing in een traject
naar een last onder dwangsom en van een directe boete bij een welbewuste
en/of herhaalde overtreding of een overtreding die het gevolg is van een
verwijtbare nalatigheid.
5.

Bekostiging van het CvTA

Het wetsvoorstel voorziet in een wijziging van de systematiek voor
bekostiging van het toezicht, waardoor het leeuwendeel van de kosten voor
rekening komen voor de CBO’s en OBO’s. Hierbij wordt een systeem
gehanteerd dat tot op zekere hoogte vergelijkbaar is met de toezichtkosten
van de AFM en DNB. Daarbij is voorzien dat de verdeling van de bijdragen
van de CBO’s en OBO’s in de toezichtkosten wordt vastgelegd in een
omslagstelsel met een verdeelsleutel. Deze wordt vervolgens uitgewerkt in
een algemene maatregel van bestuur. In het wetsvoorstel is hiermee beoogd
eenzelfde systematiek toe te passen als is voorgesteld in het wetsvoorstel
Wet bekostiging financieel toezicht 2019 (zie MvT, p. 18/19). Deze wijze van
bekostiging is in de praktijk nog niet beproefd. Het is derhalve voor het
College moeilijk in te schatten welke gevolgen deze wijze van bekostiging
precies zullen hebben op de werkzaamheden en bedrijfsvoering van het
College. Uit ervaringen met de huidige Wet bekostiging financieel toezicht
ten behoeve van de toezichthouders DNB en AFM komt naar voren dat deze
manier van bekostigen een aanzienlijke investering in de administratieve
Organisatie van de toezichthouder vraagt om de taken en werkzaamheden
van de toezichthouder op een zorgvuldige en evenwichtige wijze te verdelen
over de onder toezicht staande organisaties en hieraan bedragen toe te
schrijven. Het is zeer de vraag of deze extra admini5tratie- en
verantwoordingskosten voor het CvTA in verhouding zullen staan t.o.v. de
beperkte omvang van het CvTA met 4 Fte en een begroting van minder dan 1
miljoen euro.
Teneinde de transparantie van de bekostiging van het toezicht verder te
borgen zou het College voorts jaarlijks een overleg moeten organiseren met

11

beheersorga nisaties

CBO’s en OBO’s over aangelegenheden die verband houden met het toezicht
en de kosten ervan. Onverenigbaar met de wijze waarop de toezichthouder
zich tot de onder toezicht staande partijen verhoudt, is de kennelijke intentie
van het wetsvoorstel blijkens de MvT dat hierbij ‘de sector de mogelijkheid
wordt geboden om invloed uit te oefenen op de financiële huishouding en
het beleid van het College’ (MvT, p. 18). Het College is van mening dat deze
formulering de indruk zou kunnen wekken dat ‘wie betaalt, bepaalt’ hetgeen
een directe aantasting zou zijn van het onafhankelijk toezicht op de sector
van het collectief beheer van auteursrechten. Dat kan toch niet de bedoeling
zijn van de wetgever. Een dergelijk overleg is in het wetsvoorstel gebaseerd
op het bekostigingssysteem zoals dat in het wetsvoorstel bekostiging
financieel toezicht 2019 is opgenomen (artikel 12 Wbft). In de MvT bij dit
wetsvoorstel (zie p. 19) is het oogmerk van dit overleg naar mening van het
College veel beter geformuleerd: ‘In die overleggen kunnen de
toezichthouders het gevoerde beleid en de bereikte resultaten toelichten en
kan de sector vragen en opmerkingen hierbij plaatsen’.
Voorstel CvTA: Vervang de formulering ‘de sector de mogelijkheid wordt
geboden om invloed uit te oefenen op de financiële huishouding en het beleid
van het College’ (MvT, p. 18) door ‘In die overleggen kunnen de
toezichthouders het gevoerde beleid en de bereikte resultaten toelichten en
kan de sector vragen en opmerkingen hierbij plaatsen’.
6.

Toetsing van bestuurders

Toezichthouders als de DNB en de Autoriteit Wonen hebben ook een
nadrukkelijke taak en bevoegdheid om nieuwe directieleden, bestuurders en
toezichthouders te toetsen op hun geschiktheid en betrouwbaarheid voor
desbetreffende functie, inclusief de mogelijkheid van hertoetsing wanneer
het gedrag in strijd is met de ‘governance code’ zoals die binnen de sector
van toepassing is. Het College ziet er onder meer op toe of een CBO
voldoende is toegerust om haar taken naar behoren te vervullen. Integriteit
en geschiktheid/voldoende competenties van directieleden, bestuurders en
toezichthouders zijn daarom ook bij CBO’s en OBO’s punten van aandacht.
Van een in de wet opgenomen expliciete/specifieke toetsingsbevoegdheid
van de sleutelfunctionarissen van een CBO door het College is echter geen
sprake. Volgens het College valt daarom ernstig te overwegen om ook het
CvTA de bevoegdheid te geven om directieleden, bestuurders en
toezichthouders van CBO’s en OBO’s te toetsen op hun geschiktheid en

12

beheersorganisaties

betrouwbaarheid voor desbetreffende functie en voor hun benoeming met
hen het gesprek aan te gaan hoe zij invulling willen geven aan de nog vast te
stellen ‘governance code’ en het toetsingskader voor deze sector. Dit
toetsingsregime zou wellicht niet van toepassing behoeven te zijn op alle 22
CBO’s, maar alleen op organisaties van een zekere omvang waarbij de
jaarlijkse begroting, het aantal medewerkers en de maatschappelijke impact
een maatstaf zouden kunnen zijn.
Wanneer het CvTA met deze extra taak zou worden belast dan kan hij deze
helaas niet uitvoeren met de huidige beperkte personele- en budgettaire
middelen. Daar zal door de wetgever in voorzien moeten worden. Daarbij kan
er ook gekeken worden naar samenwerkingsmogelijkheden met andere
toezichthouders om met gebruikmaking van gezamenlijke medewerkers deze
werkzaamheden uit te voeren.
Voorstel CvTA: Overweeg uitbreiding van de taken en bevoegdheden van het
CvTA met de mogelijkheid om directieleden, bestuurders en toezichthouders
van CBO’s en OBO’s van een nader te definïëren omvang (jaarlijkse begroting,
aantal medewerkers, maatschappelijke impact) te toetsen en te hertoetsen
op hun geschiktheid en betrouwbaarheid voor desbetreffende functie. Zodat
voor hun benoeming het gesprek kan worden aangegaan hoe zij invulling
willen geven aan de nog vast te stellen ‘governance code’. Daarvoor worden
door de overheid ook voldoende personele en financiële middelen
beschikbaar gesteld aan het CvTA om deze taken goed te kunnen uitvoeren.
7.

Overige opmerkingen

Voorts geeft het wetsvoorstel het College aanleiding tot een reactie op
enkele specifieke punten:
a.

Explicitering van onderzoek in opdracht van het CvTA bi] CBO’s op
kosten van die CBQ’s.
In de huidige Wet toezicht is in artikel 5, lid 5 opgenomen dat het
CvTA, indien het daartoe gronden aanwezig acht, onderzoek kan
laten verrichten bij een CBO. Daarbij is tevens vermeld ‘dat de kosten
van dit onderzoek voor rekening komen van de CBO’.
In het wetsvoorstel is in artikel 17b, lid 1 opgenomen dat ‘een CBQ of
OBO gehouden is onderzoek te laten uitvoeren op verzoek van het

13

beheersorganisaties

3rTI

CvTA’. Hierbij wordt niet meer expliciet vermeld dat de kosten van
een dergelijk onderzoek voor rekening komen van de CBO of OBO.
Het is ongewenst dat discussie kan ontstaan tussen de CBO of 080
en het CvTA over de inhoud, uitvoering en kosten, respectievelijk
draagplicht van de kosten van het onderzoek. Het CvTA heeft
ervaring met de tijdrovende en kosten opdrijvencte gevolgen van een
‘gemeenschappelijk’ opdrachtgeverschap en van onzekerheid over
hoogte en draagplicht van de kosten, c.q. van de onwenselijke
sturingsmogelijkheden die van deze situatie het gevolg kunnen zijn.
Ten overvloede; wanneer de kosten van dergelijke onderzoeken in de
toekomst gefinancierd moeten worden uit de begroting van het
CvTA, zullen onderzoeken zoals recentelijk uitgevoerd naar Buma
Stemra, in de toekomst om budgettaire redenen, waarschijnlijk niet
meer mogelijk zijn.
Voorstel CvTA: Vermeld expliciet in de wet dat ‘een CBO of 080

gehouden is onderzoek te laten uitvoeren in opdracht van het CvTA,
waarbij de kosten van dit onderzoek voor rekening zijn van de
desbetreffende CBO of 080’.
b. Melding van nieuwe tarieven.
In het wetsvoorstel zijn nieuwe tarieven van CBO’s onder de
meldingsplicht van besluiten van wezenlijk belang zijn geplaatst (ex
artikel 5, lid 2 van het wetsvoorstel), zoals het College zelf overigens
al had opgenomen in de Beleidskaders Toezicht (CvTA, februari 2014
en CvTA, januari 2017). Hierdoor is het College geïnformeerd over de
ontwikkelingen die zich op de markt van de CB0’s voordoen en is
hiermee voorbereid op eventuele signalen uit de markt. Het College
wijst erop dat de mogelijkheden tot interventie van het CvTA bij
dergelijke meldingen beperkt zijn. Naar aanleiding van verzoeken om
handhaving, zal de toezichttaak slechts zijn gelegen bij (a) de mate
waarin een CBO bij de totstandkoming van een dergelijk nieuw tarief
‘in goed vertrouwen heeft onderhandeld met de gebruikers en
partijen elkaar alle noodzakelijke informatie verschaffen’ (artikel 21,
lid 1 van de huidige Wet toezicht) en (b) of en zo ja, de wijze waarop
de CBO het nieuwe tarief bij het CvTA heeft gemeld. Een inhoudelijke
toets van het nieuwe tarief is niet aan de orde.

14

College van Toezicht collectieve beheersorganisaties
Auteurs- en naburige rechten

Hoogachtend,

15