Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 202

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 november 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
9 oktober 2014 overleg gevoerd met Minister Bussemaker van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over examens in het onderwijs (vo en mbo).
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

kst-31289-202
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

1

Voorzitter: Jadnanansing
Griffier: Boeve
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Beertema, Jasper van Dijk,
Jadnanansing, Van Meenen, Rog en Straus,
en Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die
vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministerie.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter: Ik heet de Minister, de Staatssecretaris, de ambtenaren, de
mensen op de publieke tribune en de collega’s van harte welkom. Wij
hebben voor dit overleg een spreektijd van vijf minuten en twee interrupties afgesproken.
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Maandag zond de VPRO in het
kader van de Codeweek een documentaire over Puck Meerburg uit. Deze
jongeman wordt geroemd om zijn programmeertalenten. Grote bedrijven
als Google – dat zich in Groningen gaat vestigen – staan nu al voor hem in
de rij. Het wordt tijd dat het onderwijssysteem ruimte biedt aan dit soort
talenten.
Beslissend voor de manier waarop het onderwijssysteem eruitziet, is het
examen. Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat het examen allesbepalend is
voor wat er in het onderwijs gebeurt. De afgelopen jaren zijn er tal van
private initiatieven geweest om kinderen te leren programmeren. Via
Made with Code, The Codecademy, e-academy en op sommige Steve
Jobsscholen leren kinderen al jong wat programmeren kan betekenen. Ik
was op 19 september jongstleden bij de workshop Computing in Dutch
Secondary Education, die werd georganiseerd door het Lorentz Center.
Daar waren veel wetenschappers en docenten uit binnen- en buitenland
die nadenken over het belang van computational thinking.
Staatssecretaris Dekker: Een goed Engels accent.
De heer Van Meenen (D66): Ik probeer een Frans Timmermans-imitatie te
doen.
De sector heeft een enorm tekort aan talent. Het is bovendien absoluut
noodzakelijk om onze kinderen voor te bereiden op de toekomst. Ik zag
laatst een tweet van een leerling die schreef: ik heb nu geschiedenis, maar
waarom hebben wij op school niet het vak toekomst? Dat mag ons aan
het denken zetten. De Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) heeft hiervoor vorig jaar al gepleit in haar advies
Digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs.
Ik vraag de Minister en de Staatssecretaris om voor de zomer met een
plan te komen om het keuzevak informatica om te vormen tot een
eindexamenvak dat aantrekkelijk is voor alle profielen. Ik noem het
voorlopig maar computer science. Dit vak voor de bovenbouw moet
aansluiten op het nieuwe vak science in de onderbouw. Daarin moet
aandacht zijn voor programmeren. Ik vraag de Staatssecretaris om na te
denken over een manier om kinderen op de basisschool met programmeren in aanraking te laten komen. Kijk daarbij ook naar manieren om
leraren hierin op te leiden. Wellicht dat de Lerarenbeurs daarvoor gebruikt
kan worden. Er zijn enorm veel private initiatieven op dit vlak. Ga met
deze initiatieven in gesprek. Spreek ook met leerlingen, want die zijn soms
een stuk verder dan sommige docenten. Dat kunnen wij niet op ons laten
zitten. Kom voor de zomer met een plan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

2

Mevrouw Straus (VVD): Ook de VVD vindt het heel belangrijk dat in het
onderwijs veel meer aandacht is voor ICT. De heer Van Meenen geeft aan
dat er heel veel private initiatieven zijn. In het basisonderwijs wordt
momenteel op heel veel scholen informatica gegeven. Het mooie daarvan
is, dat het niet als een apart vak wordt gepositioneerd, maar thematisch
wordt opgepakt of plaatsvindt binnen verbrede kaders. Is de heer Van
Meenen van mening dat je ICT als een apart vak met een apart
eindexamen moet zien? Of is ICT een aspect dat bij heel veel vakken aan
de orde kan komen?
De heer Van Meenen (D66): Beide. Het vak Nederlands komt ook bij heel
veel vakken aan de orde en toch hebben wij daarvoor een apart examen.
Het is immers van belang dat leerlingen de diepgang leren, die specifiek
door vakdocenten moet worden aangebracht. Dat geldt hier ook. Wat mij
betreft is ICT een keuzevak in de bovenbouw. Ik kan mij heel goed
voorstellen dat er in zowel het basisonderwijs als het voortgezet
onderwijs een verbinding is met informatica en een aantal andere vakken.
Wij hebben tijdens de discussie over algemene natuurwetenschappen
(anw) niet voor niets gezegd dat het vak moet landen in een scienceachtige omgeving in de onderbouw. Daar past het idee van vakdocenten
voor informatica goed bij. Dat laat onverlet dat informatica ook een
bijdrage kan leveren aan andere vakken. Doordat je er een echt
examenvak van maakt – anders dan het huidige achterhaalde vak
informatica, zeg ik maar even oneerbiedig – gaat er een soort schoorsteenwerking van uit die meer aandacht genereert voor dit belangrijke
deel van het onderwijs.
Mevrouw Straus (VVD): Ik kan mij daar iets bij voorstellen, maar wij
hebben gezien dat door bepaalde vakken als aparte vakken te positioneren, vaak de dwarsverbanden met andere vakken verloren gaan. Dan
treden er in het onderwijsprogramma juist eerder schotten op dan als je
programma’s maakt die thema’s met elkaar verbinden. Informatica is daar
een voorbeeld van. Duurzaamheid is ook zo’n thema. Daarmee kun je
zowel bij aardrijkskunde, biologie en natuurkunde combinaties maken. Ik
vind het jammer als wij informatica als een apart examenvak positioneren. Het is iets wat je, net als schrijven, op heel veel gebieden in het
onderwijs in de basis wilt terugzien. Go to school is een Amerikaans
voorbeeld. Het is fantastisch wat ze daar allemaal doen.
De heer Van Meenen (D66): Dit is een bekende discussie in het
onderwijs. De invoering van de tweede fase had als doel dat er veel meer
verbinding tussen de vakken zou komen. Dat is niet of maar ten dele
gelukt. Sterker nog, er zijn vakken toegevoegd om die verbinding vorm te
geven. Anw is daar een goed voorbeeld van. De gedacht was dat biologie,
scheikunde en natuurkunde een belangrijke verbinding met elkaar
hebben. Die werd vormgegeven door er nog eens een nieuw vak aan toe
te voegen. Ik ben het met mevrouw Straus eens, maar als je een integrale
verbinding tussen vakken wilt krijgen, moet je fundamenteel nadenken
over de gehele opzet van het examen en sowieso niet meer per vak
examineren. Ik ga uit van de huidige situatie met examenvakken. Voor
onze economische en wetenschappelijke toekomst is het van heel groot
belang dat wij de kinderen die ook maar enigszins een talent hebben om
hierin verder te gaan, in ieder geval in de bovenbouw de gelegenheid
geven om echte verdieping te zoeken. Dat kunnen wij in het huidige
onderwijs heel moeizaam vormgeven. Voordat wij het examen fundamenteel gewijzigd hebben, zijn wij tien jaar verder. Die tijd hebben wij niet
meer.
Ik vraag aandacht voor de flexibilisering van examens, oftewel voor het
doen van examens op verschillende niveaus. Het ontdekken en tot bloei
laten komen van talent is een van de belangrijkste doelen van goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

3

onderwijs. Mensen zijn het meest succesvol en gelukkig als zij kunnen
doen waarvoor zij talent hebben, of je nu een groot technisch inzicht hebt
of een talenknobbel – als die al bestaat – of goed kunt rekenen, of je nu
kunt programmeren of mooie dingen met je handen kunt doen. Wij
hebben het alleen over het afleggen van examens op een hoger niveau;
als havoleerling kun je een vak op vwo-niveau doen. Wij moeten ook
kijken naar het afleggen van examens op verschillende niveaus.
Mijn overtuiging is dat de indeling in vwo, havo en vmbo-t een failliet
systeem is. Ook het kabinet hanteert de gedachte dat je elk kind recht
moet doen en op zoek moet naar de talenten van kinderen. Dat vraagt een
verdergaande flexibilisering van examens. De havoleerling bestaat niet.
Dat is een gemiddelde, een handzaam iets waarmee je klassen kunt
indelen, maar het doet geen recht aan de verschillende talenten die
kinderen hebben. Wij hoeven daar vandaag niet uit te komen, maar ik zou
er graag een discussie over beginnen. Op termijn moeten wij toe naar een
portfolio – een belaste term – een lijst van resultaten op verschillende
niveaus, waarmee de aansluiting op het vervolgonderwijs veel helderder
wordt. Ik beschouw het huidige diploma als een maskering van talenten.
Een havodiploma geeft je toegang tot van alles en nog wat, maar ook tot
veel niet. Ik denk aan een hybride overgang naar het vervolgonderwijs,
waarbij goed gekeken moet worden naar de sterke en minder sterke
kanten van leerlingen. Op deze manier kan optimaal ruimte gegeven
worden aan het ontdekken en tot bloei laten komen van de talenten van
leerlingen. Ik hoor graag een reactie van de Staatssecretaris.
Mijn opmerkingen hebben ook betrekking op de eis voor de centrale
examens en de kernvakkenregel. Ik heb in de Examenmonitor geen
overzicht zien staan van de gevolgen voor de cijfers van niet-kernvakken.
Het is zeer denkbaar dat leerlingen en docenten meer tijd besteden aan de
kernvakken om ervoor te zorgen dat men slaagt. De keerzijde daarvan is
dat leerlingen vakken waarvoor zij talent hebben, verwaarlozen. Met de
ontwikkeling van de talenten van het kind heeft dit weinig te maken.
Flexibilisering van examens zou ook hiervoor een oplossing kunnen
bieden.
Op dit moment is het voor leerlingen in het tweetalig onderwijs niet
mogelijk om het centraal schriftelijk eindexamen in het Engels af te
leggen. Dat betekent dat ze vanaf 4-vwo vrijwel volledig moeten omschakelen naar onderwijs in het Nederlands. Dit is niet in het belang van deze
leerlingen. Klopt het dat het afleggen van het examen in het Engels voor
het eerst kan in 2025? Waarom duurt dat zo lang?
Tussen het schoolexamen (se) en het centraal schriftelijk eindexamen mag
maar een half punt verschil zitten. Dat is een heikel punt. Ik begrijp de
achtergrond en bij sommige vakken is het logisch. Bij het eindexamen
wiskunde bijvoorbeeld, mijn eigen vak, toets je immers globaal gezien
hetzelfde als bij het schoolexamen. Bij andere vakken, zoals culturele en
kunstzinnige vorming (ckv), toets je iets geheel anders. Het schoolexamen
ckv bestaat vaak uit een praktische opdracht en het centraal examen uit
kunstgeschiedenis. Dat zijn nogal verschillende dingen. Het is goed
scholen in de gelegenheid te stellen om uit te leggen hoe bepaalde
verschillen tot stand komen, in plaats van de inspectie automatisch een
min te laten optekenen als dat verschil het halve punt overschrijdt. Ik hoor
graag een reactie van de Staatssecretaris.
Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Het centraal schriftelijk eindexamen is
op dit moment een van de belangrijkste graadmeters in het Nederlandse
onderwijs. Wij hebben de lat de afgelopen periode hoger gelegd. De
exameneisen zijn verscherpt en het slagingspercentage is omhooggegaan. Dat is een mooie ontwikkeling en die willen wij graag
vasthouden.
Het behalen van een examen, of dat nu één examen is, zoals nu, of
verschillende voor vakken op diverse niveaus, zoals de heer Van Meenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

4

aangeeft, geeft toegang tot het vervolgonderwijs. Het is ook een van de
belangrijkste pijlers voor het selecteren van medewerkers door
werkgevers. Deze civiele werking maakt vertrouwen in de inhoud, de
kwaliteit en de procedure van het eindexamen noodzakelijk.
Over het eindexamen zelf zijn echter veel klachten. Vakdocenten van
diverse vakken hebben zich bij ons gemeld. Allemaal zijn ze ontevreden
over de examens. De procedure voor de totstandkoming van de examens
en de manier waarop wordt omgegaan met klachten, zijn voor de
docenten onduidelijk. Als er klachten worden ingediend, laat de behandeling ervan vaak lang op zich wachten of wordt niet inhoudelijk op de
klachten ingegaan. Hoe gaan wij ervoor zorgen dat er bij de beroepsgroep
meer draagvlak voor de examens komt? De Staatssecretaris heeft in juni
2013, toen wij ook over examens spraken, toegezegd dat hij contact zou
zoeken met het veld om de klachtenprocedure te bespreken. Hoe staat het
daarmee? Er zou een syllabuscommissie voor Nederland komen en er is
een examenloket ingericht. Wat zijn de eerste ervaringen daarmee?
De VVD heeft eerder aangegeven dat docenten uit het vervolgonderwijs
nauwer moeten worden betrokken bij het opstellen van de examens in het
vooronderwijs en bij de examinering zelf. Zij moeten daartoe door het
College voor Toetsen en Examens (CvTE) worden uitgenodigd. Wij zien
nog steeds problemen rond de aansluiting van mbo op hbo, maar ook van
vo op hbo. Die kunnen wij via deze route aanpakken. Examens moeten
aansluiten bij het vervolgonderwijs en in het mbo vooral ook bij de
arbeidsmarkt. Bij de examinering in het mbo moet dus het bedrijfsleven
een grotere rol spelen. Dat lijkt ingewikkeld, maar dat hoeft het niet te zijn.
Afgelopen weekend waren wij op bezoek bij EuroSkills, het Europees
kampioenschap voor vakmanschap. De moederorganisatie, WorldSkills,
heeft een set van standaarden ontwikkeld voor wat je moet kennen en
kunnen om de beste in je vak te zijn. Laten wij in Nederland niet opnieuw
het wiel uitvinden, maar bekijken of de standaarden van WorldSkills
gebruikt kunnen worden bij de ontwikkeling van de praktijkexamens in het
mbo. Ik krijg graag een reactie van de Staatssecretaris.
Als laatste punt wil ik de strenge koppeling tussen de school- en
eindexamens aan de orde stellen. Dit punt komt uit de notitie Samen
Leren, die is opgesteld door negen onderwijspioniers die worden
ondersteund door de VVD en de PvdA. Deze koppeling, die werd
ingevoerd om te gemakkelijke schoolexamens te voorkomen, zorgt voor
versmalling van de lesinhoud in de bovenbouw van het vwo. Er worden
bijvoorbeeld in het schoolexamen andere vaardigheden in de talen
getoetst, dan in het centraal schriftelijk eindexamen. In maart jongstleden
heb ik ook aandacht gevraagd voor dit onderwerp en verzocht om
versoepeling van de strakke norm voor de scholen die boven het
gemiddelde cijfer van het centraal eindexamen scoren. De Staatssecretaris heeft toen zijn interesse voor dit idee uitgesproken en zou met de
uitwerking aan de slag gaan. Hoe staat het daarmee?
De heer Jasper van Dijk (SP): Iedereen is er wel van op de hoogte dat de
sturing op het verschil tussen school- en centrale eindexamens door de
inspectie soms pervers kan uitpakken. Ik heb bijvoorbeeld gehoord dat
docenten lagere cijfers voor een schoolexamen geven dan zij eigenlijk
zouden willen, omdat ze bij het cijfer voor het centraal examen in de buurt
moeten komen. Ik denk dat mevrouw Straus dit ook verkeerd vindt. Wil zij
alleen iets bedenken voor scholen die hoog scoren? Of moeten wij breder
naar deze problematiek kijken?
Mevrouw Straus (VVD): Ik vraag de Staatssecretaris allereerst hoe hij
over deze stap denkt. Daarna wil ik kijken naar de ontwikkeling van deze
regel in de afgelopen jaren en of wij kunnen komen tot een nieuwe
invulling. Daarbij houden wij aan de ene kant de vinger aan de pols bij de
scholen waarvoor wij dit in het verleden hebben ingevoerd, en aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

5

andere kant geven we de scholen die het goed doen de ruimte om hier
flexibeler mee om te gaan. Ik wil heel graag dat wij een regeling maken
waardoor scholen die ideeën hebben over andere manieren waarop je dit
kunt doen, de ruimte krijgen om daarmee te experimenteren.
De heer Jasper van Dijk (SP): Misschien kunnen wij deze discussie
vandaag niet helemaal afronden, maar het is goed om de Staatssecretaris
te vragen de mogelijkheden voor een andere benadering van dit probleem
te bekijken. Er is bijvoorbeeld ook de suggestie gedaan om per vak in
plaats van per school naar het verschil tussen schoolexamen en
eindexamen te kijken. Staat mevrouw Straus ervoor open dat wij de
Staatssecretaris vragen alternatieven uit te werken?
Mevrouw Straus (VVD): Nogmaals, als er in de praktijk ideeën zijn over
de manier waarop je dit beter kunt vormgeven, wil ik dat er ruimte komt
om daarmee te experimenteren. Of dat precies in lijn is met de oplossing
van de heer Van Dijk kan ik niet uit dit korte interruptiedebat halen. Ik wil
graag dat wordt bekeken of dit op een andere manier kan worden
vormgegeven.
De heer Van Meenen (D66): Mevrouw Straus haalt het stuk Samen Leren
aan. Blijkbaar is wat zij zojuist zei het enige wat daaruit voortkomt. Ik
meen in het stuk ook gelezen te hebben dat zowel de vernieuwers als de
VVD en de PvdA voorstellen om naar minder examenvakken te gaan. Ik
had verwacht dat wij daarover bij het onderwerp examens wel iets zouden
horen. Dat is blijkbaar niet het geval.
Mevrouw Straus (VVD): Wij willen met Samen Leren toe naar minder
verplichte vakken in de bovenbouw van havo en vwo, maar die vakken
blijven wel bestaan. Er zijn dus ruimere keuzemogelijkheden. Zoals uit het
interruptiedebat met de heer Van Meenen bleek, gaat het erom meer
ruimte te scheppen om tot verdieping en verbreding van vakken te
komen, samenwerking tussen vakken aan te gaan en thematisch
onderwijs te geven. Ik heb dit onderwerp vandaag niet aan de orde
gesteld, omdat ik een ander punt op het gebied van examens aan de orde
wilde stellen en omdat ik denk dat dit een fundamentele discussie is, die
wij op het juiste moment moeten voeren.
De heer Van Meenen (D66): Mevrouw Straus zegt dat er minder vakken
moeten komen, maar dat die wel blijven bestaan. Dat is mij niet helemaal
duidelijk.
Mevrouw Straus (VVD): Er zijn nu profielen. Die profielen bevatten heel
veel verplichte keuzes, waardoor de keuzeruimte wordt beperkt. De heer
Van Meenen gaf bijvoorbeeld aan het vak informatica als keuzevak te
willen positioneren. Wij willen graag een discussie voeren over de manier
waarop de vakken die tot de profielen behoren op een andere manier
georganiseerd kunnen worden. Kinderen in de bovenbouw van het vo
krijgen nu twee uur les in dit vak en twee uur les in dat vak. Wij willen
terug naar meer verbreding en verdieping binnen die vakken. Misschien
doen scholieren dan in minder dan veertien vakken examen, maar er
ontstaan minder verplichtingen en meer keuzemogelijkheden.
De heer Van Meenen (D66): Het lijkt mij goed dat wij het hier nog een
keer over hebben, want ik begrijp er helemaal niks van.
De heer Rog (CDA): Ik begrijp er ook niks van, dus ik probeer wat meer
duidelijkheid te krijgen. De PvdA en de VVD hebben gesproken met negen
mensen, die in of voor het onderwijs werken, en hebben een pamfletje
geschreven. Vervolgens zeggen zij: dit gaan wij uitvoeren, want wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

6

hebben de meerderheid. De heer Duisenberg, de collega van mevrouw
Straus, stelde dit tijdens het debat in De Balie heel duidelijk. Die negen
mensen, maar ook al die andere honderdduizenden mensen uit het
onderwijs hebben er recht op om te weten wat de PvdA en de VVD met
hun meerderheid allemaal gaan veranderen. Welke vakken gaan weg?
Welke beperktere keuzes kunnen scholieren straks maken? PvdA en VVD
hebben een meerderheid en gaan die aanwenden om nu eens iets kordaat
te doen. Ik krijg graag boter bij de vis.
Mevrouw Straus (VVD): Nogmaals, het gaat er niet om dat er vakken
moeten verdwijnen. Nu zijn veertien vakken in een bepaald schema gezet
en mag je die wel of niet kiezen. Het is de bedoeling dat daar veel meer
ruimte in komt, dat leerlingen veel meer hun eigen vakkenpakket kunnen
samenstellen en dat er binnen die vakken vervolgens veel meer ruimte is
voor verbreding en verdieping. Die ruimte is er nu niet omdat wij alles
met schotten en schema’s hebben ingedeeld.
De heer Rog (CDA): Ik begrijp dat er niet minder vakken komen, zoals in
het pamflet staat, maar dat de profielen worden afgeschaft en scholieren
de mogelijkheid krijgen om zelf te beslissen in welke vakken zij
eindexamen doen.
Mevrouw Straus (VVD): Als de heer Rog het over een «pamfletje» heeft,
doet hij de notitie onrecht aan. Ik heb weleens plannen van het CDA
gezien die minder om het lijf hadden. Wij hebben samen met de negen
onderwijspioniers serieus over de notitie nagedacht. Zij representeren een
groep binnen het onderwijs die in de Kamer veel te weinig gehoord
wordt. Wij spreken te vaak met de brede middengroep, die alles graag wil
laten zoals het nu is. Wij hebben negen mensen gevonden die vooruit
willen met het onderwijs en daar met hen over nagedacht. Het is erg
belangrijk om goed naar mensen in het onderwijs te luisteren, niet alleen
naar mensen met gevestigde belangen, maar ook naar degenen die
vooruit willen. Ik kom in het onderwijs veel mensen uit die laatste groep
tegen. Het is een groep mensen voor wie ik graag opkom en die ik wil
omarmen, omdat ik als ouder van een leerling ook vind dat het veel beter
kan in het onderwijs.
De heer Rog (CDA): Ik wil een antwoord op de vraag. In het pamflet staat
dat de leerlingdoelen vergen dat leerlingen in het vo minder vakken
kiezen, zodat zij meer lessen kunnen volgen. Hoeveel vakken mogen
leerlingen straks van de VVD en de PvdA kiezen? De VVD zegt heel stoer
dat zij alle punten gaat uitvoeren, de meerderheid heeft en het gaat
regelen. Dit is het moment dat mevrouw Straus boter bij de vis moet
geven, want dan kunnen wij aan de Staatssecretaris vragen of hij haar
haar zin gaat geven.
Mevrouw Straus (VVD): De heer Rog heeft het goed: de leerlingen gaan
minder vakken kiezen. Dat betekent niet dat wij vanuit Den Haag zeggen
welk vak belangrijk is en welk niet. Wij willen dat er meer ruimte voor
leerlingen komt om te kiezen. De Kamer moet een discussie voeren over
welke vakken verplicht worden gesteld. Die discussie wil ik graag
aangaan. Ik vond de agenda van dit algemeen overleg daar niet geschikt
voor. Vandaar dat ik dit niet naar voren heb gebracht. Wij hebben bewust
geen blauwdruk gemaakt die wij iedereen willen opleggen. Zou het niet
fijn zijn als je in de bovenbouw van havo en vwo minder vakken hebt,
waardoor er meer ruimte is voor verbreding en verdieping, er minder
schotten tussen lessen zijn, er minder schema’s en profielen zijn die je
liever niet zou kiezen en er meer ruimte is om je eigen vakkenpakket
samen te stellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

7

De heer Van Meenen (D66): Ik ga er toch nog even op door. Als die
discussie nu niet gevoerd wordt, wanneer dan wel? Het voornemen is om
dit uit te voeren. Ik begrijp dat mevrouw Straus de keuzevrijheid voor de
leerling wil beperken. Er staat dat de keuzeruimte wordt vergroot, maar
dat de leerlingen minder vakken mogen kiezen. Dat klinkt eerlijk gezegd
toch niet alsof de keuzeruimte wordt vergroot. Welk vak mag een leerling
dan niet kiezen? Er is op de meeste scholen alle ruimte om ook vakken uit
andere profielen te kiezen. Dat is geen enkel probleem. Welk probleem
lossen wij hiermee op?
Mevrouw Straus (VVD): Er is nu een heel enge definitie waarbinnen
vakken worden gegeven. Die willen wij graag verbreden. Je kunt heel veel
vakken kiezen en je programma helemaal volmaken, maar dan krijg je niet
het onderwijs dat je eigenlijk zou willen. De heer Van Meenen gaf net aan
dat informatica als apart vak gepositioneerd kan worden. Je krijgt het dan
echter maximaal twee uur per week. Als je het integreert in het onderwijssysteem, krijg je bij heel veel verschillende vakken een onderdeel
informatica. Dat moet de heer Van Meenen toch aanspreken? Wij willen
de ruimte binnen het onderwijsprogramma van de bovenbouw van het vo
uitbreiden, zodat er meer ruimte voor docenten is om in samenspraak
verdieping en verbreding te zoeken, zodat docenten kinderen niet slechts
twee uur per week maar vier of zes uur zien en zodat er een onderwijsprogramma gemaakt kan worden dat een stukje diepgang heeft.
De heer Van Meenen (D66): Volgens de VVD moet het vak informatica
verdwijnen en opgaan in andere vakken. Ik weet niet precies welke vakken
dat dan zijn. Zijn er nog meer voorbeelden te geven van vakken die
verdwijnen? Ik trok de conclusie dat er minder vakken komen en dat is dus
ook zo, want dit vak wordt geïntegreerd. Welke suggesties zijn er nog
meer gedaan in het gezelschap met de vernieuwers, die ik overigens ook
heel hoog heb zitten? Mevrouw Straus is hun vertegenwoordiger in de
Kamer en dan moet het wel een klip-en-klaar verhaal zijn. De notitie is
helder, maar ik vind haar vertaling niet helder. Gaan wij naar één grote
verzameling van onderdelen waarbij grenzen tussen vakken verdwijnen?
Gaan wij naar minder vakken of niet?
Mevrouw Straus (VVD): Je kunt de discussie hierover niet op deze manier
definiëren, want het is een principiële discussie. In het basisonderwijs zijn
er bijvoorbeeld scholen die nog erg vakgericht onderwijs geven, maar ook
die meer thematisch onderwijs geven. Ik wil graag die kant op. Daarom
hebben wij dit statement in de notitie Samen Leren opgenomen. Wij
willen verbreding en verdieping tot stand brengen. Wat zit daarbij op dit
moment in de weg? Dat er tussen heel veel vakken schotten zitten. Het is
aan scholen en het onderwijs zelf om met voorstellen te komen voor de
manier waarop verbreding en verdieping tot stand gebracht kan worden.
Niet alles moet vanuit Den Haag worden opgelegd. Wij willen wel meer
ruimte voor de leerlingen om eigen keuzes te maken en om verdieping in
het aanbod te krijgen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het wordt een beetje verwarrend. De PvdA
en de VVD hebben dit plan met veel rumoer gepresenteerd. Ik heb een
bericht voor mij liggen met de kop: VVD en PvdA willen minder vakken op
school. Dat is heel concreet. In de notitie staat op pagina 3 dat veertien
vakken te veel is. Er staat ook in waar PvdA en VVD naartoe willen: twaalf,
elf of tien vakken. Het is gek om heel hard te roepen dat er minder vakken
moeten komen en dan, als wij boter bij de vis willen, te zeggen dat de
scholen het zelf maar moeten weten. Dan was het voor de bühne.
Wanneer krijgen wij de uitwerking van dit plan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

8

Mevrouw Straus (VVD): Ik heb de uitwerking niet op de agenda gezet
omdat ik vandaag een ander punt wilde maken. Maar goed, mijn collega’s
zetten die nu zelf op de agenda. De uitwerking moet nog plaatsvinden. Dit
is een fundamentele discussie, die wij niet op een donderdagochtend
even in een algemeen overleg kunnen voeren. Wij willen de discussie met
het onderwijs aanzwengelen. Wij moeten opnieuw nadenken over het feit
of het systeem in het voortgezet onderwijs nog rechtdoet aan de huidige
situatie. Wij denken van niet; er worden zoveel schotten in het programma
gecreëerd, dat er geen verbreding en verdieping mogelijk is. Het systeem
zit zelfs docenten die graag willen in de weg. Ik vind het raar dat ik word
aangevallen door collega’s die zelf altijd ruimte voor de docent prediken.
Ik wil graag constructief met hen nadenken over de manier waarop het
zou moeten. Wij willen geen vakken afschaffen, maar meer keuze bieden.
Tot nu toe is er alleen een discussie gevoerd over het al dan niet
afschaffen van vakken en over de vraag of er een examen aan gekoppeld
moet zijn. Wij willen meer verdieping en verbreding in het onderwijs. Dan
moet je de discussie aangaan of je de profielen en het huidige systeem in
stand houdt. Wij vinden dat dit op een andere manier moet.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het moet niet gekker worden. Mevrouw
Straus verwijt de oppositie dat zij te weinig naar leraren luistert. De
coalitie gaat met veel tamtam op de barricade: minder vakken in het vo!
Dit is al weken geleden gezegd. De notitie is in de afgelopen maanden
gemaakt. Wij stellen de bescheiden vraag hoe het ervoor staat en wat de
voorstellen zijn. Mevrouw Straus heeft nog niet eens het begin van een
antwoord. Zij speelt de bal terug naar de leraren. Het waren echter
mevrouw Straus en haar collega Duisenberg die vorige week riepen dat ze
dit gaan uitvoeren. Nu vragen wij er wat over en hebben zij niks, nada,
nul. Ik vind het echt broddelwerk.
Mevrouw Straus (VVD): Dat kan zijn. Achter de schermen wordt heel hard
aan de uitwerking gewerkt. Die is nog niet klaar, dus ik kan er geen nadere
details over geven. De denklijn is helder: het resultaat van vakken in
bepaalde schema’s en een verplichte keuze voor verplichte combinaties is
dat bepaalde vakken maar een aantal uren per week worden gegeven. Dat
veroorzaakt stukjes in het onderwijsprogramma in plaats van grote lijnen.
Dat punt willen wij aan de orde stellen. Staat de Staatssecretaris daarvoor
open? Ik wacht nog op de officiële kabinetsreactie. Ziet hij voor zich hoe
wij deze discussie kunnen voeren?
De heer Van Meenen (D66): Ik voelde me persoonlijk aangesproken. Ik
ben inderdaad degene die voortdurend over ruimte en vertrouwen spreekt
en met de docenten in plaats van over de docenten wil praten. Dat is iets
anders dan een vorm van lippendienst. Wie kan er tegen verdieping en
verbreding zijn? Wie kan er tegen een sterkere samenhang tussen vakken
zijn? Ik zei net dat het huidige systeem op een ander vlak failliet is,
namelijk op het punt van het onderscheid tussen havo, vwo en vmbo. Ik
ben bereid de discussie aan te gaan, maar ik constateer dat er nog geen
begin van een oplossing is. Meer verbreding en verdieping gaat ten koste
van iets anders. Het doel van de notitie is ook om de docent meer ruimte
voor zijn ontwikkeling te geven. Het is lastig om aan te wijzen wat er dan
niet meer moet gebeuren, maar vroeg of laat zal dat toch moeten
plaatsvinden. Ik had verwacht dat dit vandaag zou zijn. Ik ga de discussie
graag aan, maar ben wel heel benieuwd naar de reactie van de Staatssecretaris op iets wat zo vaag is. Ik vraag mij af of hij er een zinnig woord
over kan zeggen. Ik hoop het maar en acht hem daar wel toe in staat.
Mevrouw Straus (VVD): Een van de punten uit de notitie Samen Leren is
dat op verschillend niveau examen wordt gedaan. Ook dat punt is nog
niet helemaal uitgewerkt. Je zou kunnen kijken naar de situatie in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

9

Engeland, maar dat wil niet zeggen dat die de oplossing biedt. Wij moeten
de oplossing voor Nederland bieden. Op basis van één notitie heb je geen
kant-en-klaar plan voor wat wel en niet gedaan moet worden. Wij moeten
bekijken op welke manier wij verbreding en verdieping in het programma
van met name de bovenbouw van het vo krijgen. De manier waarop wij
het nu hebben ingericht, met de profielen, de schema’s en de strakke
logistieke planning, helpt niet om verbreding en verdieping te krijgen.
De heer Rog (CDA): Mevrouw Straus heeft het in het pamflet over
leerlingdoelen die vergen dat leerlingen in het vo minder vakken kiezen,
zodat zij voor de overige vakken meer lessen kunnen volgen. Dit idee
wordt volgens de heer Duisenberg uitgevoerd. Hoe verhoudt dit zich tot
de keuze van de VVD om de vakken ckv en anw te behouden? De VVD
wilde tijdens het kabinet-Rutte I van die vakken af. Ze afschaffen zou een
eerste stap zijn om te bereiken wat in het pamflet wordt beschreven.
Mevrouw Straus (VVD): In mijn herinnering hebben we alleen voor de
afschaffing van anw gestemd. De reden daarvoor was dat het onderwijs
zelf om minder schotten en meer ruimte vroeg, zodat het een programma
kon inrichten vanuit leerdoelen, in plaats van langs de lijn van het
verplichte vakkenpakket.
De heer Rog (CDA): Mevrouw Straus heeft een punt over anw. De
afschaffing daarvan is dankzij gedoogpartner D66 uitgesteld. Het vak
wordt nog een jaar gegeven en daarna afgeschaft. Voor ckv geldt dat het
vak afgeschaft zou worden. Hoe staat de VVD daar nu in? Tijdens het
kabinet-Rutte I moest het weg, volgens het kabinet-Rutte II moet het
blijven, maar in het pamflet staat dat er minder vakken moeten komen. Is
dit een eerste stap waarmee wij de VVD weer op koers krijgen?
Mevrouw Straus (VVD): Ckv is een mooi voorbeeld van een vak waarvan
je je kunt afvragen of het als apart vak gepositioneerd moet worden of dat
creativiteit onderdeel van andere vakken moet zijn. Dat is een dilemma.
Wij willen ckv pas afschaffen als wij er zeker van zijn dat de creatieve
onderdelen een plek in andere vakken krijgen. Dat is nog niet het geval.
Daarom hebben wij het blijven bestaan van het vak ckv ondersteund.
Daarbij hebben wij gekeken naar de laatste ontwikkelingen. Bij start-ups
werken allerlei technische mensen, maar zij zijn niet de enigen die aan
innovatie werken. Zij hebben commerciële maar vooral creatieve mensen
nodig, bijvoorbeeld op het gebied van design, om er een succes van te
maken. Als de creatieve vaardigheden in het totale programma van het vo
verloren gaan, is dat echt een gemis. Dan worden kinderen met creatieve
vaardigheden niet meer uitgedaagd. De discussie is vergelijkbaar met die
over informatica. Als de creatieve vaardigheden een plek in reguliere
vakken krijgen, kun je opnieuw de discussie aangaan over de vraag of de
huidige opzet van ckv nog wel ideaal is.
De heer Beertema (PVV): Ik voel een heel grote stelselwijziging in de
lucht hangen. Ik vind dat opmerkelijk, zo vlak na de evaluatie van de
commissie-Dijsselbloem. Dit grijpt diep in. Ik proef ook een soort
holistisch stelsel van onderwijs waarin alles met alles is geïntegreerd. Het
is allemaal nogal wat. Mevrouw Straus zegt een aantal keren dat er een
fundamentele discussie op gang moet komen. Ik ga die nooit uit de weg,
maar het lijkt erop dat er met behulp van de vrij dwingende coalitiemeerderheid een traject is uitgezet. Welk traject heeft mevrouw Straus in
gedachten?
Mevrouw Straus (VVD): Ik heb de Staatssecretaris gevraagd hoe hij tegen
het idee van minder vakken aankijkt. Hij heeft nog geen beleidsreactie op
de notitie Samen Leren gegeven en daarom ben ik nog niet op de notitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

10

ingegaan. Ik had het onderwerp willen bewaren tot de begrotingsbehandeling. De collega’s mogen er natuurlijk vandaag al dingen over vragen.
Er staan elf actiepunten in de notitie en elk daarvan willen wij heel graag
realiseren. Elk daarvan zal echter zijn eigen tijdlijn hebben. Sommige
hebben duidelijke kaders gekregen en andere zijn nog heel ruim gedefinieerd. Dat doet recht aan de diversiteit van het onderwijssysteem in
Nederland; wij zeggen niet vanuit Den Haag dat het op de ene of de
andere manier moet. De elf actiepunten zijn nodig om te bediscussiëren
hoe wij het onderwijs een stap verder kunnen brengen. Een van de
actiepunten is minder vakken. Ik vraag de Staatssecretaris of hij bereid is
daarnaar te kijken, hoe hij dit wil oppakken en op welke manier het veld
daarbij betrokken wordt.
De heer Beertema (PVV): Ik begrijp dat de elf actiepunten gerealiseerd
moeten worden en dat het veld mag meepraten omdat ze hier en daar wat
ruim zijn gedefinieerd. Ik hoop dat andere partijen in de Kamer ook mee
mogen praten. Ik begrijp dat de actiepunten sowieso geregeld worden
vanuit Den Haag, vanuit een coalitiemeerderheid.
Mevrouw Straus (VVD): Dit zijn elf actiepunten die de onderwijspioniers
hebben aangedragen en waarover wij ook met anderen in gesprek zijn
gegaan. De actiepunten zijn in lijn met de Lerarenagenda, de bestuursakkoorden en het regeerakkoord. Het is raar als wij onder het gros van de elf
actiepunten geen handtekening hadden willen zetten. Ze liggen in lijn met
de dingen die er al zijn. Op een enkel punt moet het sneller, beter,
nadrukkelijker en misschien ook fundamenteler. Volgens mij heeft de
evaluatie van de commissie-Dijsselbloem ook opgeleverd dat de Tweede
Kamercommissie niet alleen over ditjes en datjes moet praten, maar moet
bekijken of ons onderwijs zo is ingericht dat het de uitdagingen voor de
toekomst aankan.
De heer Beertema (PVV): «Uitdagingen voor de toekomst» zijn precies
dezelfde woorden waarmee indertijd met veel bombarie het studiehuis is
ingevoerd en waarmee het competentieleren over het mbo is uitgerold. Ik
krijg hier een heel onbehaaglijk gevoel van.
Mevrouw Straus (VVD): Wat wij in Samen Leren voorstellen, is geen
grote structuurwijziging. Het gaat erom dat wij op onderdelen discussiëren over de manier waarop je dingen anders kunt doen. Wij hebben nu
één structuur voor een systeem. Wij willen naar meer bewegelijkheid in
het systeem; scholen moeten beter in staat zijn om zich aan te passen aan
de dingen die om hen heen gebeuren. Laten wij ook eens kijken naar de
curriculumdiscussie. De Onderwijsraad heeft daarover interessante
dingen geschreven en wij hebben een aantal dingen in de notitie Samen
Leren gezet. De notitie is geen blauwdruk voor de komende tientallen
jaren, maar beoogt een iteratief proces waarbij onderwijs en overheid met
elkaar bekijken of zaken actueel en bij de tijd zijn. Wij stellen
wendbaarheid in het onderwijssysteem voor en doen een aantal
voorstellen.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. Ik denk dat wij dit moment moeten
markeren. Dit is de eerste keer dat er in een debat wordt gesproken over
de komende grote onderwijsvernieuwing, die wordt geïnitieerd door VVD
en PvdA. Wij zullen het allemaal weten.
Naar aanleiding van de diefstal en verspreiding van examens in mei 2013
heeft het ministerie besloten de examenketen te evalueren. De zwakste
plekken zijn de ontwikkelfase, met name de uitwisseling met de leden, de
vaststellingsfase, de aangetekende post en de fase van opslag op de
verschillende locaties. Naar mijn weten is dat nooit anders geweest, maar
op het Ibn Ghaldoun is het totaal uit de hand gelopen. Het gevolg was een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

11

diepgaande evaluatie van de keten, het speuren naar zwakke plekken en
het dichtregelen van de gaatjes. Die gaatjes zullen er altijd zijn. Desondanks vragen wij de Staatssecretaris om met ons te delen hoe hij de
fraudegevoeligheid van de examenketen praktisch denkt te beperken.
Het Ibn Ghaldoun was verantwoordelijk voor het grootste probleem dat
wij in ons examenstelsel hebben gehad. Het heeft ons mooie examenstelsel enorm gecorrumpeerd. Op welke manier worden het Ibn Ghaldoun
en het bestuur op dit moment gemonitord? De school heeft nu een andere
naam, De Opperd, en zet het islamitisch onderwijs onder een protestantschristelijk bestuur voort. Wat is de stand van zaken rond de schuldenpositie en de personeelssituatie?
Wij hebben waardering voor de zelfevaluatie van de inspectie. Daaruit zijn
belangrijke inzichten ontstaan. De belangrijkste vinden wij dat er situaties
zijn die vragen om integraal toezicht waarin de gehele context van de
school wordt meegenomen. Afvinklijstjes volstaan dan niet meer, als die
al ooit hebben volstaan. Mijn ongemak is dat dit veel wijsheid, ervaring,
inzicht en ook strategisch handelen van de betrokken inspecteurs vergt.
Dat zijn nogal wat competenties. Zijn er voldoende inspecteurs die
daarover beschikken? Zo niet, kan daaraan gewerkt worden?
Het examen Duits op het havo en het vwo hoort al jarenlang tot de
slechtst gemaakte examens. Het gaat geloof ik om een periode van negen
jaar. Dat vind ik vreemd. Wat zegt dit over de kwaliteit van het onderwijs
in Duitse taal- en letterkunde? Wat zegt dit over de kwaliteit van de
docenten? Graag een reactie van de Staatssecretaris.
Het eindexamen Nederlands lag ook onder vuur. Hoogleraren vinden het
examen Nederlands in 2013 ver onder de maat. Dat is niet te wijten aan
het CvTE of Cito. Het probleem is veel inhoudelijker van aard. Je hoort
steeds gemopper dat getoetst wordt op leesvaardigheid, terwijl schrijfvaardigheid het probleem is. De inrichting van het examen, dus de
opdracht van het ministerie, lijkt mij dan niet goed. Het ligt toch voor de
hand om juist het onderdeel schrijfvaardigheid mee te toetsen? Graag een
reactie van de Staatssecretaris.
De belangrijkste conclusie uit de Examenmonitor was dat het hoger
leggen van de lat een positief effect heeft. Ik zeg met trots dat dit uit het
kabinet-Rutte I komt. Wij hebben daar samen met het CDA en de VVD aan
bijgedragen. Ondanks de aangescherpte eisen zijn tegen alle verwachtingen in de slagingspercentages omhooggegaan. Dat vind ik hartstikke
mooi. Voorafgaand aan de invoering van de strengere exameneisen
waren er grote zorgen, ook in de media, dat de slagingspercentages
enorm zouden dalen. Het tegenovergestelde is het geval.
Het structurele probleem van de slordige correctie in havo, vwo en vmbo
blijft onderbelicht. De waarde van een diploma valt of staat met het
vertrouwen, het civiel effect. De fraudes hebben ons dat geleerd. Maar
ook bij de beoordeling van het examenwerk gaat veel mis. Eindexamens
moeten volgens de wet dubbel worden nagekeken; de eerste keer door de
eigen docent en vervolgens net zo volledig en nauwkeurig door een
vakcollega van een andere school. Die check door een tweede corrector is
hard nodig, want docenten kijken hun eigen leerlingen soms onverklaarbaar toegeeflijk na. Dit blijkt ook uit het onderzoeksrapport van Cito.
De onderzoekers lieten onafhankelijke derde correctoren ruim 600
examens van verschillende vakken uit 2011 van vmbo, havo en vwo
opnieuw nakijken. De cijfers werden vervolgens vergeleken met de cijfers
van de eigen docenten. Voor elk van de onderzochte vakken bleek het
cijfer van de eigen docenten hoger. Dat vind ik verontrustend. Als
docenten geschiedenis hun eigen havoleerlingen nakijken, krijgt 77% een
voldoende. Bij onbekende beoordelaars zakt dat percentage naar 47%. Dat
betekent dat ruim 8.000 kandidaten geschiedenis extra een onvoldoende
zouden halen voor de centrale eindtoets. Het verschil wordt niet veroorzaakt door gebrek aan discussie tussen de correctoren, want ook bij
overleg over de puntentoekenning valt het cijfer nog steeds lager uit. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

12

gemiddelde cijfer voor het havo-examen geschiedenis keldert dan van een
7,1 naar een 5,4.
De onderzoekers van Cito verwijten de docenten nogal wat. Er wordt
gesproken over een gebrek aan integriteit en een opportunistischstrategisch beoordelingsgedrag. Dat is niet goed. Tweede correctoren zijn
dus onmisbaar voor een betrouwbaar en eerlijk examencijfer. Men doet
het nakijkwerk echter steeds slordiger. Twee op de drie tweede correctoren keken in 2011 niet na volgens de regels. In 2005 was dat slechts
35%. Hoe denkt de Staatssecretaris over de mogelijkheid om afstand
tussen de opleidingen en de examinering te creëren? Draai de correctievolgorde om. Dat kost niks, alleen de logistiek verandert. Eerst kijkt een
docent van een andere school het werk na. Dat zijn de vreemde ogen die
dwingen. Pas daarna is de eigen leerkracht aan de beurt. Ook de Onderwijsraad raadt deze omkering aan. Het levert veel op en het kost weinig.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Ik heb naar aanleiding van de brieven van
de bewindslieden een aantal vragen. Er is een reactie gekomen op de
ontheffing voor de tweede vreemde taal in het voortgezet onderwijs. Voor
havo en gymnasium is er geen verplichte vreemde taal, maar wel voor het
atheneum. Wel geldt een kan-bepaling als een leerling voldoet aan een
aantal eisen, of eigenlijk zwaktes. Daardoor heeft hij de mogelijkheid om
geen tweede vreemde taal te volgen. Ziet de Staatssecretaris, met het
CDA, dat het een vreemde constructie is dat alleen op het atheneum de
tweede vreemde taal verplicht is en niet op havo en gymnasium? Waarom
houden wij die uitzonderingspositie in stand? Moeten wij niet uitgaan van
het recht van de leerling, ook in het licht van de stelselwijziging die de
PvdA en de VVD willen doorzetten, op een minder verplichtend curriculum
en minder verplichte vastgestelde vakken?
Gisteren heb ik van de Staatssecretaris een brief over het gelijke speelveld
bij de examens Nederlands gekregen, waarvoor mijn dank. Dat was geen
heel lange maar wel een duidelijke brief. Tot mijn verbijstering lijkt het
erop dat in het examen Nederlands schrijfvaardigheid geen rol meer zal
spelen. Als dat de werkelijkheid is, wil ik graag een toelichting van de
Staatssecretaris. Als dat niet de situatie is, blijft mijn punt dat er een
ongelijk speelveld is voor examenkandidaten die op een computer het
examen Nederlands maken en zij die dat met pen en papier doen. Graag
een reactie van de Staatssecretaris, want het examen Nederlands is van
groot belang.
Maatschappijleer is een belangrijk vak. Niet alleen omdat ik het zelf heb
gedoceerd, maar ook omdat het van grote waarde is voor de totale
vorming van jongeren. Na invoering van de nieuwe kwalificatie-eisen
hebben studenten op het mbo geen resultaatsverplichting meer om te
voldoen aan een bepaald niveau. Er is sprake van vrijblijvendheid. Kan de
Minister aangeven hoe zij hierin staat en of zij, met het CDA, van mening
is dat juist op het mbo de burgerschapsvorming een sterke borging in het
curriculum vergt? Ik vraag de Staatssecretaris waarom maatschappijleer
op havo en vwo geen zelfstandig vak meer is en er een combinatiecijfer
met andere vakken wordt gemaakt.
Hoe denkt de Staatssecretaris over het initiatief van PvdA en VVD om
examenleerlingen straks minder vakken te laten kiezen? Kan hij aangeven
aan welke vakken hij zelf denkt? Kan hij in zijn antwoord het voornemen
van het kabinet-Rutte I betrekken om ckv en anw af te schaffen als
verplichte vakken en die te borgen in de eindtermen, de kerndoelen? De
aandacht die hieraan gegeven moet worden kan ook via de andere vakken
van het curriculum lopen.
Wij worden met regelmaat benaderd door wethouders, werkgevers en
scholen die zich ernstig zorgen maken over de invoering van de rekentoets. De rekentoets zorgt ervoor dat mogelijk tienduizenden studenten,
zeker op het mbo maar vermoedelijk ook leerlingen in het voortgezet
onderwijs, hun diploma niet halen. Dat is een groot punt van zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

13

Scholen constateren dat het instroomniveau, zowel in het mbo vanuit het
vo als in het vo vanuit het po, nog steeds onder de maat is. Wat is de
stand van zaken? Zijn de bewindslieden bereid de verplichting te
overwegen? Ik zeg dit in het licht van het belangwekkende pamflet van
PvdA en VVD, waarin staat dat deze twee partijen met een meerderheid in
de Kamer ervoor zullen zorgen dat er straks minder vakken verplicht
getoetst worden.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Examens moeten van hoge
kwaliteit zijn. Ze zorgen voor het zogenaamde civiel effect, dat inhoudt dat
de maatschappij weet wat een diploma waard is. Daarmee moet je niet
rommelen. Wat vindt het kabinet van het advies van de Onderwijsraad uit
2010 inzake examens, om terughoudend te zijn met allerlei ervaringscertifcaten? Die kunnen voor een vervuiling van de waarde van een diploma
zorgen.
Over de schoolexamens is nogal discussie. De heer Ben van der Hilst van
het Centrum voor Nascholing van de Universiteit van Amsterdam heeft
daar begin dit jaar interessante dingen over geschreven in het Onderwijsblad. Hij schrijft dat het strenge inspectietoezicht op de verschillen
tussen centraal examen en schoolexamen zorgt voor een rigide houding.
Daarnaast wordt er ongelofelijk veel getoetst. Op sommige scholen kent
het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) wel 150 toetsmomenten.
Zo’n PTA wordt bovendien jaren van tevoren vastgesteld waardoor het
ook nog eens onmogelijk wordt om in te spelen op de actualiteit of op
differentiëring. Van der Hilst heeft ook kritiek op de toetscultuur die
hiermee samenhangt: alles moet maar continu getoetst worden en dan
het liefst nog vergeleken met andere scholen, zodat wij toffe ranglijstjes
kunnen maken. Hij noemt de schoolexamens als een voorbeeld van die
cultuur. Wat vroeger een overhoring heette, krijgt nu de status van een
examen, inclusief examencommissie en formele herkansing. Een
onderwijssysteem dat draait om toetsen redt het niet.
Daarnaast is er het rapport over de levende talen, Effecten van sturing op
discrepantie tussen de cijfers van het centraal examen en het schoolexamen bij de talen. Kent de Staatssecretaris dit rapport? Er staan
interessante aanbevelingen voor het omgaan met het schoolexamen in.
Twee aanbevelingen wil ik eruit halen. De eerste is: geef een relatieve
weging aan de indicator schoolexamen en centraal examen; kijk dus niet
per school maar per vak. De tweede is: ontwikkel een landelijke richtlijn
schoolexamen voor de talen. Wat vindt de Staatssecretaris hiervan?
In 2009 stelde ik reeds Kamervragen over de neoliberale insteek van het
eindexamen economie. Ondanks de crisis ging men in de examens
doodleuk verder met de verheerlijking van de vrije markt en het negeren
van economische theorieën die daar niet mee strookten. Een voorbeeld
van de inhoud van de examens van 2012 is dat aan leerlingen wordt
gevraagd om aan de hand van het aantal bijstandsuitkeringen in de loop
van de jaren de conjunctuur in Nederland te beschrijven. Is de Staatssecretaris het met mij eens dat deze vraagstelling ten onrechte de bewering
behelst dat het aantal bijstandsuitkeringen een aanvaardbare conjunctuurbarometer is? In feite is de conjunctuur een complex verschijnsel. Kan de
Staatssecretaris hierop reageren? Ik houd mij hier sinds 2009 mee bezig.
Economie moet een breed en goed vak zijn, dat verschillende economische theorieën onderwijst en niet een bepaalde theorie, waarvan vooral
de Staatssecretaris gaat glimlachen, maar die natuurlijk veel te beperkt is.
Voor Nederlands is een syllabuscommissie ingesteld. Haar onderzoek
loopt, dus daar kan de Staatssecretaris vandaag waarschijnlijk nog weinig
over zeggen. Wat mij verbaasde is dat in de brief van 8 oktober terloops
staat dat spelling en samenvatting vanaf 2015 geen deel meer uitmaken
van het centraal examen Nederlands. Wie heeft dit beslist? Hoe is dit
gegaan? Wat komt hiervoor in de plaats? Wordt nu helemaal niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

14

gecontroleerd op spelling? Vindt het kabinet dat prima? Dat gaat toch ver.
Graag een reactie.
Hoe staat het met de inmiddels beruchte rekentoets? Ook daarnaar wordt
allerlei onderzoek gedaan. Vorige week is hierover een motie van
mevrouw Jadnanansing aangenomen. Misschien kan de Minister zeggen
hoe zij omgaat met de rekentoets bij het mbo-2? Daar ligt de toets erg
moeilijk.
De eisen voor de examens zijn verhoogd en toch is een groter aantal
leerlingen geslaagd. Dat is mooi, zeg ik in eerste instantie. Sluit de
Staatssecretaris uit dat de normering achteraf is gecorrigeerd om het
resultaat te flatteren? Die geruchten hoor ik vanuit het onderwijs
regelmatig. Als de normering maar handig genoeg wordt aangepakt, kan
men ervoor zorgen dat bijvoorbeeld altijd 95% van de leerlingen slaagt.
Sluit de Staatssecretaris uit dat dit gebeurt?
Tot slot vraag ik om een update over de examenfraude. De Minister is nog
bezig met het onderzoek naar het roc van Amsterdam. Ik heb zelf vragen
gesteld over de Haagse Hogeschool. Deze school is een hbo en valt
misschien buiten de orde, maar het gaat in beide gevallen om examenfraude. Ik hoor graag hoe het ervoor staat.
De voorzitter: Er zijn twee interrupties afgesproken, maar ik stel voor dat
men ook mag interrumperen in mijn bijdrage.
Voorzitter: Van Meenen
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Voorzitter. De waarde van examens valt
of staat met de betrouwbaarheid van de examinering. Dit betekent dat
examens valide moet zijn en dat de afname van examens vlekkeloos moet
lopen. Examenfraude zoals bij Ibn Ghaldoun en bij het roc van
Amsterdam ondergraven de maatschappelijke waarde van de diploma’s
die scholen uitreiken. Dit geldt eveneens voor de vakinhoudelijke vragen
over examens, kennis, inzicht en vaardigheden van de examenkandidaten.
Ik verwijs naar alle e-mails en brieven die we hierover hebben ontvangen.
Over de taal- en rekentoetsen heeft de afgelopen tijd discussie gewoed.
De heer Rog sprak er ook over. Elementaire reken- en taalvaardigheid zijn
van belang voor het functioneren van jonge mensen in de samenleving en
op de arbeidsmarkt. Wij willen echter jongeren niet de pas afsnijden om
een diploma te halen. De commissie-Steur beraadt zich op een advies
over de rekentoets en dat wachten wij af. Ondertussen heeft de Kamer de
motie-Jadnanansing aangenomen, die aandringt op een onderscheid
tussen een arbeidsmarkt- en een doorstroomdiploma. Betrekt de
commissie deze motie in het advies?
De Minister en de Staatssecretaris zijn voortvarend aan de slag gegaan
met maatregelen om het risico op examenfraude in te dammen. Vanaf
2014 worden de examens nog maar vier dagen voor het eerste centrale
examen bij de scholen bezorgd. Mbo-scholen moeten straks hun
schoolexamens extern gaan inkopen of extern laten valideren. Biedt
externe validering voldoende waarborgen om fraude bij de afname te
voorkomen? Kan de Minister op dit punt nader toelichten welke lessen zij
trekt uit de examenfraude bij het roc van Amsterdam?
Examinering moet de geboekte leerresultaten inzichtelijk maken. Daar
heeft onze arbeidsmarkt behoefte aan. Ik blijf erop hameren dat de
resultaten niet alleen betrekking hebben op kennis of cognitieve vaardigheden, maar ook op praktische vaardigheden. Die laatste vaardigheden
gelden zeker voor het beroepsonderwijs. Examinering in het vmbo en
mbo moet beter recht doen aan de beoordeling van praktische vaardigheden. Ik begrijp dat toetsen voor praktische vaardigheden niet in een
zucht en een vloek zijn ontwikkeld, maar gaan de Minister of de Staatssecretaris stappen zetten om de examens van het vmbo en het mbo meer
recht te laten doen aan de praktische vaardigheden van de beroeps-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

15

praktijk? Welke stappen zijn dat? Op welke termijn denken zij dat de
examens relevante praktische vaardigheden echt kunnen toetsen? Ik
wacht met spanning het antwoord af.
Mevrouw Straus (VVD): Mevrouw Jadnanansing vraagt naar de examinering van de praktijkvaardigheden in het vmbo. Zij is afgelopen week
mee geweest naar EuroSkills. Wij hebben daar gesproken met de
directeur van WorldSkills. WorldSkills heeft een set met standaarden voor
de tientallen beroepen, die het in competitie brengt. Die standaarden zijn
wereldwijd ontwikkeld en geven de mogelijkheid om in alle landen op
dezelfde manier tegen deze beroepen aan te kijken. Is mevrouw
Jadnanansing het met mij eens dat het interessant kan zijn om te bekijken
of deze vertaald kunnen worden naar de Nederlandse situatie en wellicht
als basis voor de examens kunnen dienen?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Het is mooi dat we dit hier even kunnen
bespreken. De heer Beertema was ook bij het werkbezoek. Wij hebben
inderdaad fantastische resultaten gezien: negen gouden medailles voor
Nederland voor beroepsvaardigheden, van schoonmaken tot techniek en
alles ertussenin. Geweldig. Het is jammer dat er in Nederland zo
ontzettend weinig aandacht is voor deze geweldige jongeren met hun
fantastisch vakmanschap.
Mijn antwoord op de vraag van mevrouw Straus is: jazeker. Ik heb gezien
wat dit met zich meebrengt en hoe fantastisch het kan zijn als wij die
standaarden hebben. Ik ben zeer bereid om hier verder met mevrouw
Straus over te praten, misschien ook met de heer Beertema, om te
bekijken hoe EuroSkills en de vertaling daarvan in het Nederlandse
curriculum kunnen worden geplaatst.
Ik ga verder met de ontwikkeling en invoering van de nieuwe beroepsgerichte vmbo-programma’s. Wij krijgen heel veel e-mails en telefoontjes
waarin wordt gezegd dat dit een ingrijpende en grootschalige innovatie in
het vmbo is. Wat gaat de Staatssecretaris doen om ervoor te zorgen dat
scholen en docenten goed worden toegerust voor deze nieuwe
programma’s? De nieuwe beroepsgerichte programma’s bestaan uit
profiel- en keuzedelen waarbij scholen voor leerlingen een passend
aanbod kunnen samenstellen. Wij krijgen het signaal dat om deze profielen keuzedelen onderwijskundig optimaal te kunnen inzetten, meer
flexibiliteit in de examinering gewenst is dan nu mogelijk is. Ik krijg graag
een reactie van de Staatssecretaris. Het in samenwerking met het
georganiseerde bedrijfsleven inrichten van een examenbank voor
beroepsgerichte examens kan een oplossing bieden. Welke maatregelen
gaat de Staatssecretaris treffen om scholen en leerlingen de gewenste
flexibiliteit en examinering van de nieuwe programma’s te bieden?
Uit de jaarverslagen van het College voor Toetsen en Examens lijkt het of
het met de validiteit van de examens heel erg in orde is. Dat is mooi, maar
verhoudt zich niet tot de vele signalen die wij krijgen dat het niet zo
gesmeerd loopt. Zie alleen al de vakinhoudelijke klachten van de
hoogleraren Nederlandse taalkunde. Ook de errata bij examens voor de
exacte vakken schieten hun doel voorbij als het telkens waslijsten worden.
Een erratum of twee errata kan nog, maar het is voor docenten die de
examens moeten corrigeren heel erg veel. Een van de docenten mailde
mij dat hij horendol wordt van die errata en het bijbehorende
verkeersplan. Is de Staatssecretaris bereid het College voor Toetsen en
Examens aan te sporen om vakinhoudelijke kritiek meer serieus te nemen
en niet, zoals naar aanleiding van de gestelde feitelijke vragen, met
procedurele argumenten te komen? Neem de vakinhoudelijke kritiek
serieus. De hoogleraren, die daarvoor hebben gestudeerd, mailen ons niet
voor niets van alles. Het gaat er niet alleen om wat de Kamer vindt, maar
ook om wat anderen ons als signaal meegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

16

De validiteit van examens wil zeggen dat een goed resultaat voor het
examen garandeert dat een eindexamenkandidaat het vak goed beheerst.
Een slecht resultaat voor een examen garandeert dat de examenkandidaat
het vak slecht beheerst. Het mag dus niet gebeuren, zoals nu lijkt, dat
goede leerlingen slechte examens maken en slechte leerlingen goede. Ik
wil graag dat in 2016 in het Onderwijsverslag een positief oordeel over de
validiteit kan worden geveld. Niet omdat het College voor Toetsen en
Examens een tekst met die strekking heeft aangeleverd, maar omdat
geluisterd wordt naar de vakinhoudelijke kritiek vanuit het veld. Die mag
niet genegeerd worden. De validiteit is dan pas echt op orde. Kan de
Staatssecretaris dat beloven?
De heer Jasper van Dijk (SP): Misschien kan mevrouw Jadnanansing
mevrouw Straus nog even helpen. Die had een wat onduidelijk antwoord
op onze vragen over de notitie van de PvdA en de VVD waarin staat dat er
minder vakken in het voortgezet onderwijs moeten komen. Het is ons nog
niet duidelijk wat precies het voorstel is. Gaan wij van veertien naar twaalf
of van veertien naar tien vakken? Wanneer kunnen wij iets verwachten en
wat is het voorstel?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Deze vraag had ik van de heer Van Dijk
verwacht. Wij zouden geen coalitie zijn als wij niet hadden besproken hoe
wij deze vragen beantwoorden. Het antwoord van mevrouw Straus is een
prima antwoord, waar ik volkomen achtersta. Ik hoef dat niet te herhalen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is een beetje teleurstellend. Ik geef
mevrouw Jadnanansing de kans om de zaak te redden. Mevrouw Straus
zei dat er een uitwerking komt en dat zij het eigenlijk niet weet. Is dat het
antwoord waar mevrouw Jadnanansing zich bij aansluit? Zij kan ons
verblijden met een duidelijk plan. Wanneer komt de coalitie met de
uitwerking van het voorstel voor minder vakken?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Bij de discussie in De Balie waren veel
docenten en mensen uit het onderwijsveld die positief waren, ook over
het feit dat de Kamer naar het veld luisterde. Het is heel onparlementair
wat ik nu ga zeggen, maar ik meen het in alle oprechtheid. Jullie kennen
mij. Ik ben holistisch, zoals de heer Beertema dat noemde. Ik ben van naar
elkaar luisteren, van samen leren. Wij kregen van het veld terug dat het de
discussie in De Balie vreselijk vond, omdat politici zich met elkaar
bezighielden en niet met de zaal, de commentaren en de kritieken van het
veld. Wij bewijzen onszelf een dienst als wij de discussie met elkaar
voeren. Ik weet dat de heer Van Dijk dat ook wil. Mevrouw Straus heeft
heel goed aangegeven wanneer en hoe dat kan gebeuren.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik voel mij zeer aangesproken. Mevrouw
Jadnanansing zegt zeer terecht dat wij van de commissie-Dijsselbloem
hebben geleerd dat wij het onderwijs niet lastig moeten vallen met allerlei
grootse plannen, die vooral in de politiek maar niet in het onderwijs
draagvlak hebben. Het moet echter geen escape zijn om weg te komen
van de legitieme vraag van de oppositie. Ongeveer een maand geleden
verscheen in de Volkskrant een stuk over het plan waarin stond dat de
coalitie eruit was en wat er in het onderwijs gedaan gaat worden. Het ANP
en websites schreven: minder vakken in het voortgezet onderwijs. PvdA
en VVD leggen nu de bal terug met het antwoord dat zij het allemaal gaan
uitwerken. Dat is niet sterk. Duisenberg zei in De Balie: wij gaan dit doen!
Als wij vervolgens vragen wat de coalitie gaat doen, zegt zij dat zij het nog
niet weet. Dat is toch gek?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Nee hoor, dat is helemaal niet gek. Ik
blijf bij mijn eerste antwoord. Het is goed dat wij het gesprek aangaan en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

17

dat het niet volledig is dichtgetimmerd. Het is niet het antwoord dat de
heer Van Dijk wenst, maar wel het antwoord dat ik wens te geven.
De heer Rog (CDA): Het is goed dat mevrouw Jadnanansing zich
kwetsbaar opstelt. Dat is een heel andere opstelling dan die van de heer
Duisenberg. Hij zei: wij hebben een meerderheid, wij gaan het doen, wij
hebben met negen mensen uit het onderwijs gesproken, dat is voor ons
voldoende draagvlak en wij voeren dit uit. Neemt mevrouw Jadnanansing
daar afstand van? Zegt zij dat je een breder draagvlak moet creëren als je
een stelselwijziging wilt, dan het draagvlak dat je hebt als je een keer een
gesprek voert met negen mensen die in het onderwijs werken? Neemt zij
afstand van de heer Duisenberg die zegt dat PvdA en VVD dit gaan
uitvoeren?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Wij hebben met veel meer dan negen
mensen gesprekken gevoerd. Die negen mensen staan echter wel
symbool voor het gehele onderwijsveld. Nu lijkt het alsof wij alleen op
een namiddag die negen mensen hebben gehoord. Wij werken er al een
tijd aan. Ik snap dat de heer Rog boter bij de vis wil, maar mevrouw
Straus heeft terecht gezegd dat wij nog op de beleidsreactie wachten en
vervolgens het gesprek aangaan. Dat gesprek kan in de Kamer geagendeerd worden. Wij hebben echter wel tegen de negen leerkrachten gezegd
dat wij hiermee verdergaan. Het zou raar zijn als ik nu opeens zeg dat wij
dat niet doen.
De heer Rog (CDA): Het wordt er niet duidelijker op. «Verdergaan» lijkt op
een aanzet tot een discussie en daarvoor is wel degelijk een breder
draagvlak. De heer Duisenberg zei echter: wij gaan dit uitvoeren, wij
hebben de meerderheid en dit is wat wij gaan doen. Klopt dat niet?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Nogmaals, ik sta achter dit plan en de
afspraken die wij met de negen mensen hebben gemaakt. Mevrouw
Straus gaf aan dat wij op de beleidsreactie van de Staatssecretaris
wachten, die straks ook antwoord op een aantal vragen zal geven. Daarna
gaan wij graag het gesprek aan, op basis van de afspraak daarover met
die negen mensen. Wij kunnen nu niet zeggen dat wij het helemaal anders
doen en er geen zin meer in hebben. Zeker niet. Dit is waar wij voor staan
en waar wij voor gaan.
De heer Beertema (PVV): Ik ontken niet dat er een aantal sympathieke
dingen in het plan staan. Ik ben alleen zo bang dat vanuit Den Haag een
heleboel wordt opgelegd aan het onderwijsveld, wat nauwelijks voldragen
is. Er wordt gesproken met negen betrokken leerkrachten. Dat zullen
ongetwijfeld toppers zijn, maar de realiteit is dat niet iedereen in het
onderwijs een topper is. Ik houd het er toch op dat dit een stelselwijziging
wordt en dat die er komt. Ik vind al dat gepraat en gediscussieer en dat
samen denken en eraan werken heel mooi, maar welke ruimte heeft de
heer Duisenberg in dat debat gelaten? Ik zie die ruimte niet. Als mevrouw
Jadnanansing bedoelt dat wij daadkrachtig moeten doorpakken, laten wij
dat dan meteen doen, en het gesprek en gezever in de polder overslaan,
want het gaat toch gebeuren. Geef daar nou eens klaarheid over. Gaat het
wel gebeuren zoals de heer Duisenberg zegt, of is er zoveel ruimte dat het
plan na consultering van het veld misschien wordt afgeschoten?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Tot aan de begrotingsbehandeling
voeren we nog veel gesprekken, ook met die negen mensen en andere
mensen uit het veld. Het stopt niet. Dit is het begin van een groter geheel.
Ik stel voor dat wij het er nog eens uitvoerig over hebben als wij de
beleidsreactie van de Staatssecretaris hebben. Laten we nu niet alles al
dichtgooien vanuit boosheid of iets dergelijks. Dat proef ik een beetje.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

18

Nogmaals, vanuit het zogenaamde holistische perspectief is het geweldig
dat wij met het onderwijsveld in gesprek zijn gegaan, dat wij hebben
gehoord wat de knelpunten en belemmeringen zijn en dat men zegt dat de
politiek er wat aan moet doen.
De heer Beertema (PVV): Ik heb ook gesprekken gevoerd, onder andere
met de heer Westerveld. Die constateert dat een van de grootste
problemen is dat leraren niet eens de competenties bezitten die zij moeten
hebben en uitoefenen. Dat is een gegeven. Ik schrik enorm van de
politieke draagkracht. Ik zeg dit niet in de sfeer van een verwijt of een
ruzie, maar door de politieke realiteit van de heer Duisenberg die gebruik
wil maken van de parlementaire meerderheid. Gaan PvdA en VVD dat
doen? Wordt het het plan zoals het er nu ligt, met wat aanpassingen hier
en daar naar aanleiding van de reacties?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Nogmaals, ik wil die uitspraak nog niet
doen. Wij zijn nog in gesprek.
Voorzitter: Jasper van Dijk
De heer Van Meenen (D66): Waarom is het in dit verband zo belangrijk
wat de Staatssecretaris ervan vindt? Waarom is die beleidsreactie nodig?
Het is van tweeën een. Waarom wordt niet gewoon naar het veld
geluisterd en gedaan wat daaruit komt? De Kamer is tenslotte leidend.
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Iedereen heeft voorstellen gedaan,
vragen gesteld en gevraagd wat de Staatssecretaris ervan vindt. Ik vind
dat niet raar. Wij vragen in hoeverre de Staatssecretaris hier oren naar
heeft.
De heer Van Meenen (D66): Stel dat de Staatssecretaris een aantal
bezwaren of bedenkingen tegen dit plan heeft. Wat gaat de coalitie dan
doen? Wie geeft mevrouw Jadnanansing het primaat: de docenten of de
Staatssecretaris?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Dat is een gewetensvraag. Ik wil een
goed gesprek met de Staatssecretaris, de docenten en de coalitiepartner
en dan komen wij er hoop ik uit.
De heer Van Meenen (D66): Het valt mij op dat mevrouw Jadnanansing
de andere partijen in de Kamer niet noemt. Ik laat dat maar even lopen.
Dat heeft zij vast niet zo bedoeld.
Voorzitter: Jadnanansing
De vergadering wordt geschorst van 11.26 uur tot 11.38 uur.
De voorzitter: Eerst zal de Minister de aan haar gestelde vragen
beantwoorden en kunnen de leden meteen interrumperen. De Minister
heeft daarna «permissie» om weg te gaan. Vervolgens krijgt de Staatssecretaris het woord.
Minister Bussemaker: Voorzitter. Ik dank u voor uw coulance.
Mevrouw Straus en mevrouw Jadnanansing vroegen naar het gebruik van
WorldSkills en het betrekken van het bedrijfsleven bij examinering. De
inhoud van de examens wordt bepaald door de kwalificatiedossiers, maar
de scholen bepalen zelf hoe zij de examens vormgeven. Dat hangt af van
de kwalificatie, de eisen en de standaarden voor de examenkwaliteit. De
beoordeling van het examen moet dus passen bij de inhoud van het
examen. Men is verplicht om bij de examinering van elke opleiding het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

19

bedrijfsleven of het afnemende veld te betrekken. In de standaarden is
bepaald dat in ieder geval delen van het examen moeten plaatsvinden in
de reële beroepspraktijk, dat het beroepenveld betrokken moet worden bij
de examinering en dat de afname en beoordeling als realistisch moeten
worden ervaren. Een deel of zelfs het gehele examen kan bijvoorbeeld
plaatsvinden in een leerbedrijf of iemand uit het bedrijfsleven is betrokken
bij de beoordeling van het examen.
De WorldSkills-standaarden kunnen een inspiratiebron zijn en bij
examinering gebruikt worden. Er kunnen echter ook redenen zijn om
WorldSkills-standaarden niet te gebruiken, bijvoorbeeld omdat ze niet
goed aansluiten bij het betreffende examen en de manier waarop men dat
normaal vormgeeft. Ik vind het heel leuk om te horen dat een deel van de
commissie bij EuroSkills geweest is. Ik ben vorig jaar geweest en het heeft
mij ook zeer geïnspireerd. Ik wil er echter voor waken dat wij, hoe
sympathiek WorldSkills ook is en hoe mooi wij het ook vinden, WorldSkills verplicht gaan onderbrengen bij de examenafname. De WorldSkillsstandaarden zijn namelijk vrij rigide. Een verplichting verhoudt zich niet
tot de gewenste flexibiliteit waarover mevrouw Straus sprak en die ik zeer
met haar deel. Ik wil meer flexibiliteit in het kwalificatiedossier en de
examinering brengen. Daarover hebben wij het bij een wetgevingsoverleg
gehad. Het is van groot belang dat men delen van het examen in de
praktijk kan doen en dat WorldSkills als inspiratie en niet als verplichting
wordt gebruikt. Ik vind het wel interessant om WorldSkills onder de
aandacht te brengen waar ik kan.
Mevrouw Jadnanansing, de heer Rog en de heer Van Dijk stelden vragen
over de rekentoets, met name op mbo-2-niveau. De Kamer heeft tijdens
een eerdere discussie over de rekentoets gezegd dat studenten niet de
dupe mogen worden van rekenonderwijs dat nog niet op orde is. Wij
hebben vervolgens de commissie-Steur gevraagd om te komen met een
advies over een tijdelijke maatregel, zodat wij de rekentoets goed vorm
kunnen geven. Wij wachten dit advies af. Daarna krijgt de Kamer hierover
een brief van ons.
Wij hebben ook geconstateerd dat er een structurele groep studenten is
voor wie het niet mogelijk is om de referentieniveaus te halen, zelfs niet
als zij hun gehele schoolloopbaan goed rekenonderwijs hebben gevolgd.
In juni jongstleden hebben de Staatssecretaris en ik een brief over taal en
rekenen gestuurd waarin wij toezeggen dat wij, los van het advies van de
commissie-Steur, verkennen wat voor deze groep studenten de mogelijke
oplossingen voor doorstroom en vervolgonderwijs zijn. In die verkenning
nemen wij mee of het onderscheid tussen een arbeidsmarktdiploma en
een doorstroomdiploma op mbo-2-niveau een oplossing is. Die
verkenning vindt plaats samen met de VO-raad, de MBO Raad en de
Vereniging Hogescholen. De Staatssecretaris en ik komen hierop terug in
de brief over taal en rekenen die wij later dit jaar naar de Kamer sturen. Er
ligt ook een directe relatie met de groep kwetsbare jongeren in het mbo,
over wie wij vanmiddag nog debatteren.
De heer Rog vroeg naar burgerschap op het mbo. Aandacht voor
loopbaan en burgerschap zijn heel belangrijk op het mbo, want de
studenten hebben de vaardigheden van deze onderdelen nodig voor het
functioneren in de samenleving. Toevallig heb ik vorige week een les over
burgerschap bijgewoond en deels gegeven. Dan zie je hoe belangrijk het
voor deze groep leerlingen is om te reflecteren op wat er in de wereld
gebeurt en op de manier waarop die wereld Nederland binnenkomt. Het is
belangrijk dat er vragen worden gesteld over de manier waarop wij in
Nederland met elkaar omgaan. Omgaan met burgerschap kan in een apart
vak worden ondergebracht, maar ook onderdeel van andere lessen zijn.
Ook hier wil ik geen nieuwe rigiditeit maar flexibiliteit. Voor opleidingen
op het gebied van maatschappelijk werk of veiligheid geldt dat de
studenten midden in de samenleving staan en dat burgerschap goed met
de vakken kan worden verbonden. Studenten moeten aantonen dat zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

20

voldoen aan de inspanningsverplichting die geldt voor het onderdeel
loopbaan en burgerschap. Het is een heel belangrijk onderdeel van het
mbo, net als de examenvakken taal en rekenen.
De heer Rog (CDA): Het is goed dat de Minister aangeeft dat ook deze
leerlingen zich breed moeten vormen en dat burgerschap daarvan een
belangrijk onderdeel is. Ik waardeer dat. Is de Minister het met mij eens
dat het allemaal nogal vrijblijvend is opgesteld en dat in de kwaliteits- of
prestatieafspraken die de Minister maakt weinig aandacht is voor
burgerschapsvorming? Wanneer scholen zich niet aan de afspraken
houden, komen ze daarmee weg. Op andere vlakken zijn er allerlei
verplichte toetsen en moeten ze aan kerndoelen voldoen, maar voor
burgerschapsvorming geldt laisser faire.
Minister Bussemaker: We moeten twee dingen uit elkaar houden. Dat het
geen examenvak is, betekent niet dat scholen er gemakkelijk mee om
kunnen gaan. Het is ook niet zo dat wij helemaal niet naar de kwaliteitsafspraken kijken. Bij het maken van kwaliteitsafspraken wordt niet naar
vakken gekeken, ook niet naar examenvakken, maar naar wat een school
toevoegt aan de leerwinst voor leerlingen. De inspectie toetst wel degelijk
of scholen er aandacht aan besteden, ook al is het geen examenvak. Het is
een integraal onderdeel van de toetsing. Je kunt het vergelijken met
keuzedelen. Ook die zijn een integraal onderdeel van de mbo-opleiding,
ook al zijn ze geen onderdeel van het examen.
De heer Van Dijk en mevrouw Jadnanansing vroegen naar de examenfraude bij het roc van Amsterdam. Wij hebben het daarover eerder gehad
en ik heb toen mijn verontwaardiging laten blijken. Ik heb laten weten dat
het roc van Amsterdam adequaat heeft gehandeld en verbetermaatregelen heeft genomen. De inspectie heeft in september een onderzoek
gedaan naar de stand van zaken van de verbetermaatregelen en is
tevreden. Het onderzoek naar de examenfraude loopt nog en is in handen
van de politie en het Openbaar Ministerie. Om het onderzoek niet te
belemmeren, kan ik over dat deel geen verdere uitspraken doen.
Ik verwacht van alle mbo-opleidingen dat zij hun examinering op orde
hebben. Dat begint bij goede examenprotocollen en -procedures. Ik heb
daarover op 14 maart een brief aan alle mbo-instellingen gestuurd. Wij
hebben een handreiking gegeven voor de manier waarop instellingen
beter met examenprotocollen en -procedures en de beveiliging van
examens om moeten gaan. De techniek staat echter niet stil en wij komen
steeds voor nieuwe uitdagingen te staan. Daarom hebben wij in april een
rondetafelgesprek gehad met vertegenwoordigers uit het middelbaar
beroepsonderwijs, het hoger onderwijs, studenten en experts om te
bekijken welke technologische ontwikkelingen relevant zijn voor examinering. Die ontwikkelingen brengen zowel nieuwe risico’s als nieuwe
mogelijkheden om kwalitatief beter en efficiënter te toetsen met zich mee.
Met bijvoorbeeld digitaal examineren neemt de validiteit toe, omdat het
mogelijk is meer leerdoelen te toetsen. Kortom, wij moeten gewaarschuwd zijn, maar ook bekijken hoe wij de techniek kunnen gebruiken. Het
bewustzijn daarover moet worden vergroot.
Over de externe validering hebben wij tijdens het wetgevingsoverleg
uitgebreid gesproken. Wij hebben eerder vastgesteld dat de kwaliteit van
de mbo-examens van onvoldoende niveau is. Extern valideren kan helpen
om die te verbeteren. Met de validering willen wij vooral een extra
waarborg inbouwen, zodat ook deze examens van voldoende kwaliteit
zijn. Deze aanpak is niet voldoende om examenfraude te voorkomen. In
die zin halen wij de externe validering en de fraudeaanpak uit elkaar.
De heer Beertema verwees naar Vreemde ogen dwingen, het advies van
de commissie-Bruijn om de examenkwaliteit op het hbo te verbeteren. De
lessen die wij daaruit mee kunnen nemen, gaan wij natuurlijk ook voor het
mbo gebruiken. Ik ben met de heer Beertema van mening dat de aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

21

door professionals, zoals het advies Vreemde ogen dwingen, zowel de
examenkwaliteit als ook de professionaliteit van de betrokken docenten
kan verbeteren.
De voorzitter: Dank voor de beantwoording. Aan de gezichten van de
collega’s zie ik dat de vragen voldoende beantwoord zijn.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Eens kijken of ik net zoveel
instemming van de commissie krijg als mijn collega.
Wij zitten al weer anderhalve maand in het nieuwe schooljaar. Het vorig
schooljaar werd afgesloten met goed verlopen examens, niet alleen wat
betreft de resultaten, waarover de Kamer binnenkort wordt geïnformeerd,
maar ook wat betreft het aantal incidenten. In vergelijking met het jaar
ervoor waren die niet noemenswaardig. Wij zijn blij met de manier
waarop het is verlopen. Wij mogen best trots zijn op het Nederlandse
examenstelsel. Nederland is een van de weinige landen die zo’n breed
eindexamen voor alle vakken in het voortgezet onderwijs heeft en een
goede combinatie kent van enerzijds schoolexamens, waarmee je andere
dingen toetst dan met eindexamens, en anderzijds de centrale
eindexamens, die voor alle leerlingen in het voortgezet onderwijs gelijk
zijn.
De OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) die
de stelsels bekijkt, is enthousiast over de manier waarop het in Nederland
is geregeld. Ik citeer uit het rapport: «The Dutch evaluation and
assessment framework stands out internationally as striking a good
balance between school-based and central elements (...)». Het is goed om
dit nog eens te onderstrepen.
Het eindexamen is een belangrijk ankerpunt voor de kwaliteit van ons
onderwijs. Dit is enerzijds zo omdat er voor leerlingen veel vanaf hangt.
Een diploma staat in Nederland ergens voor en leerlingen weten waar ze
naartoe moeten werken om een diploma op een bepaald niveau te halen.
Anderzijds is het goed dat er op stelselniveau een examen is. Het helpt
om te bekijken hoe scholen het ten opzichte van elkaar doen. Het is ook
belangrijk dat duidelijk is waar leerlingen aan het eind van hun schoolloopbaan moeten staan; wat moeten ze kunnen en kennen.
Er zijn veel verschillende vragen gesteld. Ik heb geprobeerd ze te
rangschikken langs vier lijnen. Ik begin met de examenresultaten, de
exameneisen en de systematiek van de beoordeling. Daarin pak ik ook het
verschil tussen het centraal- en het schoolexamen mee. De tweede lijn
bevat de antwoorden op de verschillende vragen over de kwaliteit van de
inhoud van examens. Hoe komen ze tot stand? Hoe worden het vervolgonderwijs en vakgenoten daarbij betrokken? Men wilde ook iets meer
weten over specifieke examens. De derde lijn gaat in op de discussie over
flexibilisering, vermindering van vakken en toevoegingen aan het palet
van eindexamens. Ik ga in op de toekomst en de manier waarop je dingen
kunt veranderen. Ik sluit af met de vierde lijn over de specifieke casus van
Ibn Ghaldoun, de school die ons twee jaar terug zoveel ellende heeft
gegeven.
De heer Beertema (PVV): Ik heb niets gehoord over de eerste en tweede
correctie.
Staatssecretaris Dekker: Bij een van de twee eerste blokjes komt dat
terug.
Binnenkort krijgen wij de eerste resultaten van het afgelopen jaar binnen.
Ik wil er niet op vooruitlopen. Als de Examenmonitor definitief is, komt de
informatie naar de Kamer. Ik kan wel wat zeggen over de resultaten van
de voorgaande jaren, die definitief vaststaan. In die jaren is een aantal
forse aanscherpingen doorgevoerd, zoals de verhoogde cse-eis, minimaal
een 5,5 voor het centraal examen, en de strakkere kernvakkenregeling,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

22

maximaal één 5 bij de kernvakken. In de debatten hierover riepen heel
veel mensen moord en brand omdat er zo veel leerlingen zouden zakken
en afvallen. Ik constateer dat dit niet is gebeurd. De resultaten van het
eindexamen zijn omhoog gegaan en het aantal geslaagden is zelfs licht
toegenomen.
De heer Van Meenen (D66): Dat klinkt geweldig, maar is het niet zo dat
min of meer in de normering vaststaat dat er altijd eenzelfde aantal
geslaagden is door de werking van N-termen? Is het geen relatief
resultaat? Is het niet zo dat, ook al hadden we de exameneisen met 200%
verhoogd, dit er nog steeds was uitgekomen? Is dit geen onderdeel van
het systeem? Zo niet, kan de Staatssecretaris dit dan voor eens en altijd
weerleggen?
Staatssecretaris Dekker: Het antwoord is ronduit nee. Met de N-term
wordt er juist voor gezorgd dat de zwaarte en de beoordeling van centrale
eindexamens door de jaren heen gelijk zijn, zodat je kunt zien of het
examen beter of slechter is gemaakt. Dat is gebeurd. Ik beantwoordt
hiermee ook de vraag van de heer Van Dijk of het examen achteraf niet
gemakkelijker is gemaakt, om de leerlingen toch maar over het latje te
laten springen. Dat is niet het geval. Als je aan scholen en leerlingen
vraagt om beter hun best te doen, weten ze heel goed waar ze aan toe
zijn. Met het verhogen van de norm doen ze beter hun best.
De heer Van Meenen (D66): Ik ga even mee in de redenering dat de
N-term ervoor bedoeld is om ervoor te zorgen dat het niveau vergelijkbaar
is met dat van de afgelopen jaren. Hoe stel je dan aan de hand van de
resultaten van een steekproef onder leerlingen vast dat het niveau
vergelijkbaar is?
Staatssecretaris Dekker: Het is een zeer ingenieus systeem. Er worden
vakgenoten bij betrokken, docenten worden bevraagd, er wordt gekeken
naar het examen en er wordt vooraf bepaald dat een examen moeilijker is
dan het jaar ervoor en dat daarmee bij de correctie rekening gehouden
moet worden. Zo wordt dat gekalibreerd. Ik nodig de Kamer uit om eens
op bezoek te gaan bij het College voor Toetsen en Examens en een kijkje
te nemen bij het traject van het maken van een centraal examen. Dat
gebeurt namelijk niet op een achternamiddag, daar gaat soms jaren
voorbereiding in zitten. Een aantal leden preludeerde op de wijziging van
examens. Dat is niet iets wat je in een halfjaar doorvoert. Er zijn veel
vakgenoten bij betrokken, er worden vragen getest voordat ze in een
eindexamen belanden en er wordt gekeken hoe ze worden gemaakt.
Soms worden de vragen voor de komende jaren meegenomen bij de
lopende examens van het huidige jaar, zodat kan worden bekeken hoe de
leerlingen de ene vraag ten opzichte van de andere maken. Dan kun je iets
over de zwaarte vaststellen. Nederland wordt juist geroemd. Het is niet zo
gek dat vanuit verschillende landen mensen komen kijken naar de manier
waarop wij onze centrale examens maken. De examens komen deugdelijk
en zorgvuldig tot stand. Het is een aanrader om eens te gaan kijken.
De heer Jasper van Dijk (SP): Als de resultaten van de leerlingen beter
zijn, moeten wij dat toejuichen. Ik ga uit van vertrouwen. Wat moet ik dan
met signalen van mensen die de Staatssecretaris ongetwijfeld ook kent,
docenten en andere mensen uit het onderwijs, die zeggen dat het niveau
wel degelijk is gedaald, bijvoorbeeld bij Engels, wiskunde-B of Nederlands? Ik stelde over Nederlands een vraag. Als je aan het CvTE vraagt
hoe het zit, heb je een sterk oordeel, maar dat is niet onafhankelijk. Deelt
de Staatssecretaris de mening dat je de betrouwbaarheid van het
examenniveau heel goed en onafhankelijk moet laten vaststellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

23

Staatssecretaris Dekker: Dat lijkt mij heel goed. Dat is de reden waarom
de inspectie het werk van het CvTE toetst. Dat is ook de reden waarom de
totstandkoming van de examens niet alleen een kwestie is van het bureau
van het CvTE en de leden van de commissie, maar ook van leraren en
mensen uit het vervolgonderwijs, zodat er een zo breed mogelijk
draagvlak ontstaat. Daarom worden de examens niet alleen bij het CvTE
gemaakt, maar is ook het Cito betrokken bij het ontwikkelen van vragen.
Het Cito betrekt daarbij wetenschappers die verstand hebben van de
manier waarop je goede toetsvragen maakt. Dat is een vak. Je wilt
spreiding zien. De vragen moeten niet te gemakkelijk zijn, want dan maakt
iedereen ze goed. Ze moeten ook niet te moeilijk zijn, want dan maakt
niemand ze goed. Je wilt een oordeel kunnen geven. Er zijn heel veel
verschillende instanties betrokken bij de zorg voor validiteit en
objectiviteit.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is het proces. Ik ga graag in op de
uitnodiging om een keer op bezoek te gaan om te bekijken hoe zoiets
gaat. Deelt de Staatssecretaris mijn mening dat het onafhankelijk laten
vaststellen van de examens nog sterker is? Als je dat middels een
onafhankelijk onderzoek doet, kun je zeggen dat niet alleen het CvTE maar
ook een onafhankelijke commissie de examens goed vindt.
Staatssecretaris Dekker: Er moet geen twijfel bestaan over de kwaliteit
van onze centrale eindexamens. Ik nodig de heer Van Dijk uit om eerst
eens te gaan kijken voordat wij weer controle op controle op controle
invoeren. Een voorbeeld is de normering waarover wij zojuist spraken. Die
wordt extern getoetst door hoogleraren. Het Cito maakt de examens,
maar wij vinden het niet voldoende dat het dat zelfstandig doet en laten
het CvTE ze nog een keer toetsen. Op systeemniveau is er een toets van
de Onderwijsinspectie. Je kunt daarbovenop natuurlijk nog iets zetten,
maar ik heb de indruk dat er een zeer solide systeem staat waarin heel
veel waarborgen zitten.
De heer Beertema (PVV): Ik waardeer het dat de SP zich zo druk maakt
over de kwaliteit van de examens dat ze het CvTE wil laten toetsen door
een «CCvTE» of iets dergelijks. Ik word een beetje zenuwachtig van de
eerste schermutseling van D66, dat de betrouwbaarheid van de examens
ontzettend relativeert. Deelt de Staatssecretaris dit met mij? Ik vind het
zorgwekkend. Het lijkt erop dat D66 als links-liberale partij samen met de
andere linkse partijen een stap zet in de richting van het loslaten van
normeringen. Dat zit D66 in de genen. Is dit een eerste aanval op het
examensysteem? Ik waardeer enorm dat de Staatssecretaris er pal
achterstaat. Deelt de Staatssecretaris mijn zorg over deze eerste stappen
op weg naar een oorlog tegen de examens?
Staatssecretaris Dekker: Ik krijg het gevoel dat over mijn rug een debat
tussen de heer Beertema en de heer Van Meenen wordt uitgevochten.
Volgens mij gaat het over enerzijds verbreden en anderzijds variëren, het
niet alleen maar afnemen van examens van vakken op een hoger niveau
maar ook op een lager niveau. Ik had dit bewaard voor mijn tweede
blokje.
De heer Van Meenen (D66): Ik hoop dat de voorzitter mij toestaat te
reageren op de opmerking dat ik de oorlog aan de examens heb
verklaard. Dat is allerminst het geval. Sterker nog, ik heb ervoor gepleit
om een nieuw examenvak in te voeren. Mijn zorg is dat wij ons blindstaren op het aantal geslaagden als indicator voor het succes. Daarover
heb ik iets gevraagd en de Staatssecretaris heeft er iets over gezegd. Ik
heb niet het examen als zodanig ter discussie gesteld, maar een relati-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

24

vering willen geven van de waarde die wij aan het aantal geslaagden
hechten.
De heer Beertema (PVV): Bij die relativering moet dan ook een oplossingsrichting worden aangegeven. Ons mooie examenstelsel verdient dat.
Staatssecretaris Dekker: Het raakt aan een bredere discussie over
examens op verschillende niveaus. Ik zie in tegenstelling tot de heer Van
Meenen een stijging van het aantal geslaagden wel als een verbetering
van de kwaliteit van ons onderwijs. Wij hebben een niveau vastgesteld
waaraan leerlingen moeten voldoen en leerlingen slagen er in groteren
getale in dat niveau te bereiken. Dat is een groot compliment voor het
onderwijs waard.
Ik heb een aantal antwoorden op de vragen over de «techniek» bij elkaar
gepakt. De heer Van Meenen vroeg naar de kernvakkenregeling en of die
de ontplooiing in de weg staat. De kernvakkenregeling is een paar jaar
geleden juist ingevoerd op verzoek van de naastgelegen hogere
onderwijssectoren. Die zeiden dat de prestaties van leerlingen in de
kernvakken Engels, Nederlands en wiskunde een heel hoge voorspellende
factor hebben voor de wijze waarop de leerlingen het in hun vervolgstudie
doen. Ook dat is zorgdragen voor talenten. Je moet dit niet allemaal
loslaten en zeggen dat het niet erg is als twee onvoldoendes worden
gehaald voor bijvoorbeeld Nederlands en Engels. Welke studierichting je
ook kiest, die vakken zul je altijd nodig hebben.
De heer Van Meenen en mevrouw Straus stelden vragen over het
maximale verschil tussen het schoolexamen en het centraal examen. De
koppeling is ooit ingevoerd, omdat slechte scholen probeerden leerlingen
gemiddelde eindcijfers te laten halen door hoge cijfers voor de schoolexamens te geven. Dat kan niet de bedoeling zijn. De cijfers van leerlingen
die de eindexamens ongeveer hetzelfde maken als leerlingen van een
andere school, moeten niet gecorrigeerd worden door veel strenger of
veel milder beoordeelde schoolexamens. Wij moeten onze ogen er echter
niet voor sluiten dat er kans is op ongewenste effecten als je zoiets
afspreekt. Er zijn scholen die de lat voor de schoolexamens hoger willen
leggen en vinden dat zij daarvoor worden gestraft. Er zijn ook scholen die
zeggen dat zij heel verschillende dingen proberen te toetsen op het
schoolexamen en het centrale examen. Een leerling kan natuurlijk ook in
het ene goed zijn en in het andere minder goed. Hoe breng je dat in kaart?
Ik doe hier onderzoek naar, ook omdat dit punt door het onderwijs zelf
wordt aangedragen. Ik informeer de Kamer in het voorjaar van 2015 over
dit onderzoek. Wij kunnen dan kijken waar de schoen wringt en wat wij
kunnen doen om scholen die goede bedoelingen hebben meer ruimte te
geven.
Mevrouw Jadnanansing stelde een vraag over de balans tussen kennis en
praktijkervaring en of er niet meer in de praktijk moet worden getoetst.
Dat is in het vmbo al staande praktijk. Als je zorg en welzijn doet, krijg je
praktijkles. Ik heb dat aan den lijve meegemaakt toen ik vorig jaar stage
liep bij Heldring VMBO in Den Haag. De leerlingen hebben een centraal
examen waarbij twee beoordelaars toekijken hoe de jongens en meisjes
een patiënt die op de grond ligt in een stabiele zijligging brengen. Ik lag
op de grond en er werd mij een vraag gesteld en gekeken of ik nog
ademde. Ik vond het heel leuk om dat een keer te mogen doen en het
lijdend voorwerp te zijn. Het was aardig om te zien dat er verschillen in
vaardigheden zijn en dat de examinatoren een mooi toetsingskader
hebben om de verschillende elementen te toetsen, te testen en objectief
vast te leggen. Hetzelfde geldt voor techniek en consumptief. Ook daar
wordt leerlingen gevraagd om te ontwerpen, een menu in elkaar te steken
et cetera.
Ter afronding van dit blokje over de «beoordelingstechniek» van de
examens kom ik op het punt van de eerste en tweede correctie. Ik deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

25

met de heer Beertema de zorg die in het door hem geciteerde rapport
staat. Uit het rapport blijkt dat een leraar wel eens subjectief is en dat het
in de beoordeling uitmaakt of een eerste of een tweede corrector
corrigeert. Niet voor niets hebben wij in de wet vastgelegd dat er voor de
objectiviteit twee correctoren moeten zijn. Ik constateer dat dit lang niet
overal wordt toegepast. Ik houd scholen eraan dat dit wel gebeurt. Er
wordt altijd gezegd dat het ingewikkeld is om dit te doen in een drukke tijd
waarin er veel werkdruk is. Dan zeg ik dat dit gewoon bij het onderwijs
hoort. Er kan wel naar manieren worden gezocht om dit anders te doen.
De omdraaiing van de eerste en tweede correctie, dat de eerste correctie
plaatsvindt door een leraar van buiten alvorens de eigen leraar ernaar
kijkt, is een heel goede. Ik heb het voortgezet onderwijs gevraagd om dit
te testen door het gewoon eens een jaartje te doen. Op een aantal scholen
is dit gebeurd en ik verwacht volgende maand de resultaten vanuit het
onderwijs. Hoe bevalt het, waar loopt men tegenaan en is het praktisch
uitvoerbaar? Ik kijk daar met veel belangstelling naar uit.
Ik ga naar het tweede blokje, dat meer ingaat op de inhoud en de kwaliteit
van de examens en de vragen, en het betrekken van vakgenoten daarbij.
Ieder jaar worden er tientallen centrale examens voor de verschillende
onderwijsniveaus en -soorten ontwikkeld. Het gaat om ongeveer 200
afzonderlijke examens met gemiddeld 30 vragen. Dat betekent in totaal
zo’n 6.000 vragen per jaar. Elk jaar komen er klachten, suggesties en
opmerkingen binnen. Dit waren er het afgelopen jaar en het jaar daarvoor
niet meer dan in de jaren dat de commissieleden en ik zelf centraal
examen deden. Ik kan mij herinneren dat in mijn examenjaar het debat
rond wiskunde werd gevoerd. Afgelopen jaar ging het om Nederlands. Ik
zal daar straks uitvoeriger bij stilstaan.
Het CvTE is enorm blij met de opmerkingen, aanmerkingen en klachten,
omdat deze helpen de examens in de toekomst te verbeteren en foutjes of
onduidelijkheden in de vraagstelling van de afgelegde examens te
voorkomen door bijvoorbeeld een aangepaste normering. Klachten
komen via twee lijnen binnen. Scholieren bellen het LAKS (Landelijk Aktie
Komitee Scholieren) en leraren het examenloket van DUO (Dienst
Uitvoering Onderwijs). De samenwerking tussen LAKS, DUO en CvTE is
uitstekend. De klachten hebben in het afgelopen jaar tot 34 aanpassingen
op zo’n 6.000 vragen geleid. Dat is 0,5%. Ik vind dat geen onredelijke
marge.
Ik ga in op de vakinhoudelijke kritiek en het kwaliteitssysteem dat het
CvTE hanteert. De examens worden gemaakt door het Cito. Het CvTE ziet
daarop toe en op het college is weer toezicht door de inspectie. Jaarlijks
wordt onderzoek gedaan. Daaruit komt telkens dat het kwaliteitszorgsysteem werkt en een waarborg is dat klachten en signalen serieus
worden opgepakt. Het CvTE heeft een corrigerend instrument om de
zwaarte van het examen te waarborgen en om de onduidelijke vragen
eruit te filteren en aan te passen.
De fundamentelere vraag of de juiste vragen in het examen worden
behandeld, beantwoord je niet lopende het jaar. Dat vraagt namelijk om
een aanpassing en wellicht om een herijking van de examenprogramma’s.
Ook die verlopen periodiek. Voor de bètavakken is net door een
commissie met hoogleraren, leraren en mensen uit het vervolgonderwijs
bekeken of de examens nog actueel zijn of moeten worden herijkt. Dat
vraagt vervolgens om een traject: lessen moeten worden aangepast en
leraren moeten hun leerlingen kunnen voorbereiden. Het is niet iets wat
wij even doen met een nieuw correctieformulier. Het gaat niet om een likje
verf op een plekje waar de verf weg is, maar om groot onderhoud.
Hoe gaat het betrekken van vakgenoten in zijn werk? Ik ben het met
mevrouw Straus eens dat het vertrouwen in en het draagvlak voor de
examens van enorm belang zijn. Ik vind het een goede suggestie om met
alle examenbetrokkenen, inclusief de voorzitters en de vaststellingscommissie, om de tafel te gaan om de deskundigheid te verbeteren en te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

26

bekijken of feedback beter meegenomen kan worden. Ik heb de suggestie
nogmaals neergelegd bij het CvTE. Misschien is het goed als wij volgend
jaar in de Examenbrief kunnen meegeven wat daarmee is gebeurd.
Het is niet zo dat hoogleraren, het vervolgonderwijs en wetenschappers
niet betrokken zijn bij de examens. De examens worden gemaakt en
vastgesteld door enkele honderden docenten, die zelf de vakken geven.
Alleen al bij het CvTE worden 400 docenten ingezet en dan heb ik het nog
niet over het Cito, dat bij de ontwikkeling en het maken van de vragen ook
veel docenten inzet. Het CvTE staat in die zin met de poten in de klei. Er
wordt gebruikgemaakt van de expertise van de leraren. Over bepaalde
vakgebieden zoals rekenen en wiskunde heb je altijd discussie, maar dat
betekent niet dat de examens niet goed zijn.
Het is enorm druk als in het voorjaar de examens zijn afgenomen en er
opmerkingen over de examens worden gemaakt. Die druk is ook bij het
CvTE voelbaar. Er is deadline op deadline: de eerste correctie, de tweede
correctie, de normering vaststellen, de uitslagen aanleveren en tegelijkertijd het klachtenloket zijn. Dat vraagt veel van de mensen. Dat is geen
excuus om de telefoon niet op te nemen of niet te luisteren naar wat er
binnenkomt, maar soms vraagt het even tijd omdat de dringende dingen
eerst gedaan moeten worden. De fundamentelere dingen rond het
examen worden in de loop van het jaar opgepakt. In mijn ogen is dat ook
gebeurd.
Mevrouw Straus vroeg hoe het vervolgonderwijs betrokken is bij de
samenstelling van examens, met name de vakdocenten en de wetenschap. Het vervolgonderwijs wordt bij iedere stap naar het naasthoger
onderwijs betrokken bij de examens. Voor het vwo is dat vaak de
universiteit, voor het havo het hbo en voor het vmbo het mbo. De
syllabus, de uitwerking van de examens, wordt opgesteld door leraren,
ook weer met betrokkenheid van het naasthoger onderwijs. De centrale
examens worden vastgesteld door zogeheten vaststellingscommissies. De
voorzitters vervullen een leidinggevende of coördinerende rol in het
naasthoger onderwijs en bewaken vanuit die rol of het niveau aan de
verwachtingen voor de volgende stap voldoet.
Hoe is het gegaan bij Nederlands? Er is een goed gesprek gevoerd met de
betreffende hoogleraren. Vervolgens is gevraagd of de syllabuscommissie
Nederlands opnieuw kan kijken naar wat getoetst wordt. Daarvoor is een
traject afgesproken, dat nu loopt. Wij zijn halverwege en ik verwacht
daarover in april 2015 te kunnen rapporteren. De discussie gaat over leesen schrijfvaardigheden en wat je daarvan toetst in het centraal- en het
schoolexamen.
De Kamer vroeg waar schrijfvaardigheid een plek krijgt. Schrijfvaardigheid
zit in het schoolexamen. Daar blijft het wat mij betreft ook. In de afgelopen
jaren liep er een proef om te bekijken of schrijfvaardigheid ook in het
centraal examen getoetst kan worden. Die pilot is niet succesvol geweest.
Er was onder correctoren te veel discussie over de manier waarop je dat
op een goede manier kunt doen. Schrijfvaardigheid houdt in het schoolexamen een belangrijke plek.
De heer Beertema (PVV): Ik ga misschien diep in op de techniek, maar ik
begrijp niet waarom schrijfvaardigheid in de schoolexamens wel volgens
eindtermen en normering getoetst kan worden en dat dit bij de landelijke
examens tot discussie leidt. Als ex-leraar Nederlands heb ik wel ideeën
over de manier waarop je dit moet normeren. Kan de Staatssecretaris
daar nader op ingaan?
Staatssecretaris Dekker: Ik ben geen Neerlandicus. Ik waag mij er niet
aan om van achter deze tafel te vertellen wat je waar het beste kunt doen.
Ik vind het goed dat de hoogleraren aan boord zijn en betrokken worden.
Er is gevraagd om nog eens te kijken naar de syllabus, naar wat centraal
geëxamineerd kan worden en wat misschien wat vrijere opdrachten zijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

27

zoals opstellen maken, waarbij meer stelaspecten aan de orde komen. Ik
wil dat graag afwachten en als de commissie klaar is, komen wij er in het
voorjaar van 2015 op terug.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is prima. Wij zullen het voorjaar
afwachten. Ik heb echter meer vragen gesteld, bijvoorbeeld over de
opmerking van de Staatssecretaris dat de samenvattingsopdracht en
spelling uit het centraal examen Nederlands zijn gehaald. Moet spelling
geen rol spelen? Kan een antwoord vol spelfouten als goed worden
beoordeeld? De Staatssecretaris schudt nee. Dat is mooi. Spelling speelt
dus een rol. Ik wijs hem op de motie van de heer Jan-Jacob van Dijk en
mijzelf van 31 maart 2010, waarin wordt gezegd dat spelling een rol moet
spelen. Voer de wil van de Kamer uit. Als de Staatssecretaris zegt dat dit
aan het schoolexamen overgelaten moet worden, wordt de invulling erg
aan de school overgelaten. Gaat dat niet wat ver?
Staatssecretaris Dekker: Volgens mij gaat de discussie over twee dingen.
Er wordt gekeken of samenvatten het beste in het schoolexamen of het
centraal examen een plaats kan krijgen. Correcte spelling moet wel
degelijk een plek krijgen in het centraal examen. Het zou idioot zijn als er
rare fouten worden gemaakt en je toch een dikke voldoende voor
Nederlands kan halen.
De heer Jasper van Dijk (SP): In de brief van 8 oktober staat: «Nog
afgezien hiervan is een nieuw onderzoek niet meer opportuun omdat de
samenvattingsopdracht met beoordeling van spelling en woordentelling
vanaf 2015 geen deel meer uitmaakt van het centraal examen Nederlands
in havo en vwo.» De Staatssecretaris zegt dat spelling deel moet uitmaken
van het eindexamen. Wij willen hem aan die stelling houden. Spelling
moet een rol spelen in de beoordeling van de leerling.
Staatssecretaris Dekker: Laat mij dit misverstand zo snel mogelijk uit de
wereld helpen. Ik heb mij in de brief, die volgens mij wel correct gespeld
is, misschien niet goed uitgedrukt. Het gaat erom dat het onderdeel
spelling, inclusief de discussie erover, deel gaat uitmaken van het
schoolexamen. Dat laat onverlet dat er naar spelling gekeken wordt als je
dingen voor het centraal examen moet schrijven. Het is een holistische
benadering. Ik kan mij voorstellen dat er enige verwarring is over de zin
als die wordt voorgelezen. Die is wat mij betreft nu uit de wereld.
De heer Rog (CDA): Ik ben bijna gerustgesteld. Leerlingen leren spellen en
worden daarop in het centraal examen getoetst. Dat lijkt mij buitengewoon nuttig, zinnig en belangrijk. De Staatssecretaris heeft gesproken
met wetenschappers en er komt een nadere invulling. Dat is heel goed,
maar het gelijke speelveld tussen leerlingen die hun centraal examen op
de computer mogen maken en zij die dat met pen en papier doen, blijft
een punt van zorg. Op een computer wordt de spelling gecorrigeerd. Je
moet de begin- en de eindletters van een woord weten en dan kom je er
wel uit. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat hij zorgt voor een gelijk
speelveld en dat leerlingen gewoon leren spellen?
Staatssecretaris Dekker: Ik ben helemaal voor een gelijk speelveld. Ik
refereerde in mijn brief aan een onderzoek dat laat zien dat er geen
significante verschillen zijn. Er bestaan in het onderwijs inderdaad digitale
examens, maar die zijn veelal voor kinderen met een beperking. Dan zijn
er per definitie al verschillen en aanpassingen om een en ander te
compenseren. Ik breng dit punt van zorg over aan het CvTE, omdat ik het
met de heer Rog eens ben dat er geen voorsprong mag zijn voor een
groep leerlingen. Je kunt schriftelijk en digitaal naast elkaar houden, maar
je moet heldere afspraken maken over de eisen waaraan het digitale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

28

examen moet voldoen. Je kunt bijvoorbeeld toezien op het gebruikmaken
van de spellingscorrectie.
Er zijn over verschillende examens vragen gesteld. De heer Van Dijk vroeg
of ik op de hoogte ben van het onderzoek van de Vereniging van Leraren
in Levende Talen. Jazeker. De vereniging heeft dit onderzoek kunnen doen
omdat zij van ons een kleine bijdrage heeft gekregen, die gezien kan
worden als een cadeau voor haar 100-jarig jubileum. Zij wilde dat
onderzoek graag doen. De vereniging vraagt om een aantal richtlijnen. Wij
gaan hier in onze Examenbrief van volgend jaar expliciet op in. Het gaat
hierbij ook om het verschil tussen het se en het cse. Ik vind het sympathieke aanbevelingen, maar er zitten haken en ogen aan.
Over het examen Duits is veel discussie, ook over de resultaten. Vanuit de
vakvereniging en het onderwijs wordt gezegd dat men het niveau niet
naar beneden wil brengen. Dat er slechte resultaten zijn, betekent dat het
onderwijs beter moet worden en niet dat wij de lat naar beneden moeten
brengen.
Er zijn verschillende economische theorieën. De heer Van Dijk heeft gelijk
dat hij en ik verschillende theorieën aanhangen. In mijn ogen is het aantal
uitkeringen wel degelijk een goede indicator voor de conjunctuur.
De heer Jasper van Dijk (SP): Daar was ik al bang voor.
Staatssecretaris Dekker: Als je voorstander bent van een staatsgeleide
economie gebaseerd op de socialistische of communistische gedachte of
een planeconomie, is je ideaalbeeld dat iedereen een uitkering krijgt.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter, u moet wel een beetje orde
houden. De zaken worden wat opgeblazen.
De voorzitter: Waarvan akte.
Staatssecretaris Dekker: Zonder gekheid: het is goed dat er verschillende
economische theorieën aan de orde komen en dat wordt aangesloten bij
de economische theorie die in West-Europa de gangbaarste is.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit gaat me net even te makkelijk. Ik vind
het leuk om een beetje te dollen over politieke en economische modellen,
waarover wij inderdaad van mening verschillen. Dat is prima. Het gaat
echter om een langlopende discussie, die door gezaghebbende economen
wordt gevoerd. De Staatssecretaris zei in zijn inleiding terecht dat er
binnen een vak altijd verschillende stromingen zijn, die voldoende aan
bod willen komen. Ik neem een voorbeeld waarbij de Staatssecretaris en
ik elkaar direct kunnen vinden. Er zijn scholen die het liefst alleen het
scheppingsverhaal willen onderwijzen in plaats van de evolutietheorie.
Volgens mij zijn wij daar alle twee niet gelukkig mee. Diezelfde discussie
kun je naar economie kopiëren. Er zijn scholen die het liefst alleen de
neoliberale monetaristische stroming onderwijzen en de keynesiaanse
stroming onder het vloerkleed vegen. De Staatssecretaris zou als
Staatssecretaris van Onderwijs toch moeten zeggen dat een school een
evenwichtig aanbod moet bieden? Professor Heertje dringt hier ook op
aan. Kan de Staatssecretaris zich daar iets bij voorstellen?
Staatssecretaris Dekker: Ik ben het daar helemaal mee eens, maar ik vind
dat de politiek enige terughoudendheid past. Er zijn breed samengestelde
vaststellingscommissies waarin vakgenoten nadenken over het evenwicht
en de balans in de programma’s. Dit gebeurt ook voor economie. Er zijn
altijd, net als bij Nederlands, wiskunde en moderne vreemde talen,
vakgenoten die vinden dat er van iets te weinig in zit. De procedure is dat
het CvTE serieus kijkt naar de opmerkingen en deze meeneemt bij een
volgende periodieke herijking. Ik heb niet de illusie dat wij iedereen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

29

tevreden kunnen stellen. Ik weet zeker dat als wij het een erin stoppen en
er iets anders uithalen, andere vooraanstaande economen zeggen dat
daar meer aandacht aan besteed moet worden. Deze discussie verwijs ik
graag terug naar de plek waar zij hoort: de tafel van vakgenoten en
hoogleraren. Zij voeren de discussie in de diepte, trekken een streep en
beslissen wat voor de komende jaren het eindexamenprogramma is.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik deel de algemene insteek van de
Staatssecretaris. Natuurlijk moet dit onder vakgenoten worden bepaald.
De politiek moet echter ook niet te beroerd zijn om te zeggen dat de
balans te veel naar de ene of de andere kant doorslaat. Ik wijs erop dat de
partijgenoot van de Staatssecretaris, mevrouw Dezentjé Hamming, zich
op 19 mei 2009 heel boos maakte over een opgave in het havo-examen
Nederlands. De toenmalige Staatssecretaris Van Bijsterveldt zei toen dat
zij gelijk had en dat de vraag werd geschrapt of dat het antwoord niet in
de beoordeling werd meegeteld. Op sommige momenten wordt gezegd
dat iets niet helemaal in balans is. Het zou de Staatssecretaris sieren als
hij pleit voor een evenwichtige benadering en als het nodig is even
meekijkt.
Staatssecretaris Dekker: Als er evident dingen fout gaan, ben ik daar best
toe bereid. Ik vind dat echter niet van het voorbeeld dat de heer Van Dijk
heeft aangedragen.
Voorzitter. Het volgende blokje gaat over maatwerk, uitzonderingen en
toevoegingen op het programma. Ik begin met de discussie of wij toe
moeten naar minder vakken in het onderwijs. De Kamer voerde daarover
een interessante discussie. Het is een interessant idee. Sinds de invoering
van de Mammoetwet is het aantal vakken waarin eindexamen wordt
gedaan alleen maar toegenomen. Ik herken iets in wat mevrouw
Jadnanansing en mevrouw Straus hebben aangegeven over de
uitkomsten van het stuk Samen Leren. Daarin wordt gezegd dat het voelt
als een enorme drukte. Soms is er sprake van fragmentatie, onvoldoende
integratie en combinatie tussen verschillende vakken. Soms is er de druk
dat je in de beperkte tijd die je hebt alleen maar bezig bent met de
voorbereiding van het eindexamen. Kan daar niet wat aan worden
gedaan? Ik voel daarin mee. Het is een belangrijk signaal van het
onderwijs, waarnaar wij serieus moeten kijken. Tegelijkertijd is het iets
heel fundamenteels. Hierbij kunnen wij niet over één nacht ijs gaan. Zelfs
al nemen wij nu het besluit dat wij in het vwo van veertien naar tien
vakken gaan, dan zijn wij jaren verder voordat dat is ingevoerd. Dat
betekent nieuwe examenprogramma’s, nieuwe boeken en nieuwe
voorbereidingen voor docenten. Voordat de eerste leerlingen met dat
eindexamenprogramma hun eindexamen gaan doen, ben je een tijdje
verder. Je moet leerlingen ook de kans geven om zich daarop voor te
bereiden.
De verandering is ook op een andere manier fundamenteel. Als je naar
minder vakken wilt, kan dat op verschillende manieren. Je kunt vakken
integreren, zoals wij hebben gedaan met anw. Anw is afgeschaft als
verplicht examenvak omdat het goed geïntegreerd kan worden in
scheikunde, een deel van de onderbouw et cetera. Je kunt leerlingen ook
meer laten kiezen. Dat proefde ik een beetje in het betoog van mevrouw
Straus. Ze wil de vakken behouden zoals ze zijn, maar met minder keuzes,
zodat het niveau voor de vakken die resteren omhoog kan. Als er meer tijd
is voor een beperkt aantal vakken, willen wij dat er meer geleerd wordt, in
de breedte of anderszins. Hoe je het ook doet, door integratie, een grotere
selectie of meer keuze, het zal hoe dan ook effect hebben op het totale
curriculum en het eindexamenprogramma. In de brief die de Minister en
ik naar aanleiding van dit plan sturen, geven wij een aantal van deze
aspecten mee. Ik zal ook nadenken over een procesvoorstel. Hoe ga je op
een zinvolle en zorgvuldige manier naar minder vakken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

30

De heer Jasper van Dijk (SP): Wanneer gaat de Staatssecretaris ons iets
sturen over dit veelbesproken plan?
Staatssecretaris Dekker: Dat doen we voor het einde van het jaar. Ik ga
proberen om dit te doen voor de begrotingsbehandeling van 3 november,
maar ik kan geen garantie geven.
De heer Rog (CDA): Neemt de Staatssecretaris in de brief ook de plannen
rond ckv mee?
Staatssecretaris Dekker: Ik weet niet of wij zo specifiek worden en er één
vak uitplukken. Anw hebben wij afgeschaft, maar ckv om bepaalde
redenen niet. Ik denk niet dat wij in de reactie op het plan Samen Leren
daarop terugkomen. Als je minder vakken wilt, moet je het integraal
bezien en naar de breedte van het vakkenpakket kijken. Dat vraagt om een
zorgvuldig traject.
Ik vind het punt van de heer Van Meenen over de vakken op verschillende
niveaus interessant. Ik ben voorstander van het afleggen van examens op
een hoger niveau. De heer Van Meenen stelt een andere route voor. Stel je
doet vwo en je vindt Frans en Engels niet zo leuk of je bent er niet zo goed
in, kun je die vakken dan op een lager niveau doen? Ik ben daar minder
enthousiast over, omdat ik grote gevaren zie. Er zal dan al gauw afstroom
plaatsvinden voor de vakken waarin men minder goed is. Dit is bijvoorbeeld bij het havo gebeurd, toen gezegd werd dat iedere havist wiskunde
moest doen. De introductie van wiskunde-C leidde ertoe dat heel veel
leerlingen die wiskunde-A kozen, dat net een tandje moeilijker is,
wiskunde-C gingen doen. Er zijn grote ongewenste effecten en ook wel
gevaren mogelijk. Ik vind het ook een onderdeel van het onderwijs dat
leerlingen die ergens niet goed in zijn, leren om doorzettingsvermogen te
ontwikkelen en de kiezen op elkaar te zetten om toch hun best te doen.
Daarnaast heeft dit onmiddellijk consequenties voor het vervolgonderwijs,
met name voor de instroomrechten. Universiteiten vragen een
vwo-diploma. Het hbo vraagt ook bepaalde diploma’s en vakken. Ik wil het
meenemen in een verkenning, ook omdat de VO-raad heeft gezegd meer
toe te willen naar plusdocumenten. Ik wil ernaar kijken, maar ik geef aan
dat ik beren op de weg zie en dat wij uit moeten kijken voor kwaliteitsverslechtering.
De heer Van Meenen (D66): Kwaliteitsverslechtering is natuurlijk nooit
mijn oogmerk, integendeel. Ik wil rechtdoen aan leerlingen. De redenering
van de Staatssecretaris is erop gebaseerd dat er zo iemand is als «de
havoleerling» en dat er een opleiding bestaat die wij afsluiten met «het
havodiploma». Mijn stelling is dat de vormgeving van het diploma
maskerend is voor wat een leerling eigenlijk kan. Het diploma geeft
toegang tot het vervolgonderwijs, in plaats van dat het beeld geeft van de
onderliggende resultaten. Ik wil toe naar een differentiatie op het niveau
dat bij de leerling past. Tot nu toe werd alleen in het bestaande systeem
met vmbo, havo en vwo bekeken of je een treetje hoger kunt. Dat vinden
wij al een behoorlijke differentiatie. Ik pleit ervoor om meer differentiatie
aan te brengen.
Staatssecretaris Dekker: Ik ben een groot voorstander van flexibilisering
en differentiatie. Ik bekijk dit serieus in de verkenning voor het voortgezet
onderwijs. Het is mijn bedoeling om voor de zomer van 2015 fundamenteler op dit soort aspecten terug te komen. Ik wil meegeven dat wij uit
moeten kijken dat differentiatie een vluchtweg wordt om de dingen die
leerlingen moeilijk of niet leuk vinden op de achtergrond te zetten.
Vroeger had je de pretpakketten. Die klonken leuk, maar je kwam er in het
vervolgonderwijs achter dat je er niet zo vreselijk veel kanten mee op kon.
Het is onderdeel van het onderwijs dat je tegen leerlingen zegt: dit vind je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

31

misschien niet leuk en een beetje moeilijk, maar ga maar eens heel hard
studeren om er een voldoende voor te halen. Dat laat onverlet dat je moet
bekijken waar die leerlingen goed in zijn en dat je ze moet stimuleren.
Daar ben ik erg voor. Dat is veel breder dan alleen een bepaald vak op een
hoger niveau doen. Dat laatste zou echter een enorme sprong vooruit zijn,
want daar wordt veel te weinig gebruik van gemaakt. Ik krijg vaak van
leerlingen terug dat zij wilden dat zij die kans gehad hadden. Laten wij
daar eens mee beginnen. Het zit ook in de verbreding. Ik zie dat heel veel
leerlingen naast het standaardvakkenpakket op school dingen doen waar
ze vervolgens niets van terugzien. Ik denk aan bredere portfolio’s of een
plusdocument, iets wat hangt aan het diploma en de cijferlijst, en wat laat
zien wat leerlingen hebben gedaan om hun talenten op andere vlakken te
laten bloeien.
De heer Van Meenen (D66): Volgens mij zit er niet zo veel licht tussen wat
de Staatssecretaris zegt en wat ik beoog. Het belangrijkste verschil is de
vraag op basis waarvan de doorstroom naar het vervolgonderwijs
plaatsvindt. Is dat op basis van het woord «havo» of «vwo», of gaan wij
toe naar een meer gedifferentieerde doorstroom, die gebaseerd is op de
resultaten die een leerling heeft behaald? Leerlingen maken keuzes en
daarin moeten zij goed worden begeleid, maar wij moeten de doorstroom
ook niet om oneigenlijke redenen in de weg zitten. Dat is mijn grootste
zorg.
Staatssecretaris Dekker: Ik neem dit in mijn brief mee. Veranderingen
hierin zijn heel fundamenteel. Het zegt iets over de drempelloze toegang
tot sommige opleidingen in het middelbaar en het hoger onderwijs, de
ruimte die je universiteiten en hbo’s geeft om al dan niet te selecteren aan
de poort et cetera. Dat hangt met elkaar samen. Het geeft ook aan hoe
fundamenteel het kan worden. Ik ben blij dat de heer Van Meenen zegt dat
onze toekomstbeelden niet zoveel verschillen en dat differentiatie en
talentontwikkeling in het voortgezet onderwijs echt meer en beter kunnen.
Mevrouw Straus (VVD): Het is positief dat de Staatssecretaris deze
verkenning gaat uitvoeren. Ik vraag hem daarbij te kijken naar de manier
waarop andere landen dit hebben georganiseerd. Je komt in dit land aan
de eindstreep met een havo- of vwo-diploma, terwijl in heel veel andere
landen de kwalificatie voor het vervolgonderwijs afhankelijk is van het
niveau voor bepaalde vakken. Dit kan wellicht helpen om afstroom in het
Nederlandse onderwijs te voorkomen. Ik ben het volledig met de
Staatssecretaris eens dat er voldoende uitdaging moet zijn en dat
leerlingen moeten weten dat als zij een bepaalde studie willen doen, zij
een vak op het hoogste niveau moeten volgen. Wellicht dat dit wat meer
flexibiliteit en ruimte in het systeem geeft.
Staatssecretaris Dekker: Ik wil daar graag naar kijken. Ik ken stelsels in
het buitenland waar het anders is georganiseerd. Dat zijn niet per se de
landen die het wat betreft de kwaliteit van het onderwijs beter doen dan
Nederland.
De heer Rog vroeg naar de ontheffing voor de tweede moderne vreemde
taal in het atheneum en of wij daarvan een recht kunnen maken. Ik ben
daar niet voor. Het gaat om een uitzonderingsbepaling voor kinderen die
echt heel slecht zijn in talen en die ervoor zorgt dat de school er een
mouw aan kan passen. Als je het een recht maakt, ontstaat een automatische verlichting en daar ben ik geen voorstander van. De heer Rog zegt
dat die mogelijkheid wel bestaat op het gymnasium. Dat is niet helemaal
waar, want op het gymnasium heb je een tweede, weliswaar niet
moderne, vreemde taal, namelijk Grieks of Latijn.
De Minister zei zojuist wat over het burgerschapsonderwijs in het mbo. In
het voortgezet onderwijs is er een combinatiecijfer. De reden daarvoor is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

32

dat maatschappijleer ten opzichte van bijvoorbeeld Nederlands of
wiskunde een kleiner vak is. Het vak is niet onbelangrijk en je moet er
gewoon een cijfer voor krijgen. Het wordt op de cijferlijst echter samengenomen met een aantal andere vakken, omdat maatschappijleer anders
even zwaar weegt als de grote vakken en daardoor mogelijkheden biedt
om het cijfer op te halen.
De heer Rog (CDA): Beseft de Staatssecretaris dat hiermee geaccepteerd
wordt dat leerlingen een onvoldoende, een 3 of een 4, voor maatschappijleer kunnen halen en dat ophalen met andere vakken? Is dat een
wenselijke situatie?
Staatssecretaris Dekker: Misschien moet ik hier eens in duiken. Ik weet
niet of dit klopt. Voor het centraal examen geldt een bodem waar je niet
doorheen mag zakken. Je zou voor het samengestelde cijfer ook kunnen
zeggen dat je voor alle vakken een voldoende of minimaal een 5 moet
halen. Als dat de zorg van de heer Rog is, kom ik daar volgend jaar bij de
Examenbrief op terug.
Het punt van de heer Van Meenen over digitalisering vind ik erg
interessant. Het gaat om coderen en de rol die ICT in ons onderwijs heeft.
Op korte termijn doen wij een aantal dingen, maar ik denk dat wij verder
moeten gaan en het wat fundamenteler moeten bekijken. Op de korte
termijn komt er meer aandacht voor digitale geletterdheid in de
onderbouw. Op dit moment vindt in de bovenbouw een versterking van
het vak informatica plaats. Voor de onderbouw wordt gewerkt aan een
model vanuit mediawijsheid, verschillende vormen van digitale geletterdheid en de link naar eenentwintigste-eeuwse vaardigheden. Voor de
bovenbouw is op dit moment een vakvernieuwingscommissie bezig om
het eindexamen opnieuw tegen het licht te houden. In het basisonderwijs
wordt vanuit het techniekpact gekeken naar techniek en onderzoek.
Is dit voldoende? Ik weet het niet. In de toekomst zal de rol van techniek
en ICT alleen maar toenemen. Sterker nog, ik vind die rol nu al heel erg
groot, die staat soms in schreeuwend contrast met wat er op scholen op
dit vlak gebeurt. Ik wil ICT en techniek een prominente plek geven in de
discussie die met ingang van het komend kalenderjaar gevoerd wordt
naar aanleiding van de curriculumbrief die ik volgende maand stuur.
Sowieso wil ik kijken naar de kerndoelen in het onderwijs, de basisschool
en de onderbouw, en naar de algemene en specifieke relatie met de
examenprogramma’s. De vraag is of we modern genoeg zijn en wat we
kunnen doen om dat te verbeteren. Ik wil hierbij niet te veel op de details
ingaan. Voor Engels geldt bijvoorbeeld dat je daar heel je leven wat aan
hebt, terwijl een computertaal over twee jaar alweer verouderd is. Ik wil
met de vakexperts bekijken wat wij op dit vlak kunnen doen.
De heer Van Meenen (D66): Het is goed dat de Staatssecretaris positief
reageert en er al mee bezig is. Er zijn ook anderen mee bezig, zoals de
internationale club die nadenkt over computational thinking. Ik vraag hem
om die club er ook bij te betrekken. Mijn kernpunt is dat het vak informatica nu nog een vak is dat niet met een centraal examen wordt
afgesloten. Ik pleit ervoor om dat wel te doen, om het de status te geven
die het in deze eeuw meer dan toekomt.
Staatssecretaris Dekker: Er spelen twee dingen. Zonder denigrerend te
doen: informatica is op dit moment een klein vak, niet alleen in omvang
maar ook wat betreft het aantal scholen waar je het kunt volgen. Volgens
mij is het de grootste opgave om ervoor te zorgen dat op meer scholen
aandacht wordt besteed aan informatica en ICT. De heer Van Meenen
vraagt of er een eindexamenvak van kan worden gemaakt. Dat druist in
tegen het gevoel dat wij naar minder vakken willen. Ik kan mij voorstellen
dat je dingen als coderen, informatica en mediawijsheid op een andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

33

manier een plek geeft. De suggestie om er een centraal eindexamenvak
van te maken, gaat mij op dit moment te ver.
De heer Van Meenen (D66): Volgens mij moeten we er erg voor oppassen
dat we deze discussie verwarren met de discussie over minder vakken. Als
wij het over minder vakken hebben, hebben wij het over minder vakken
per leerling. Dat laat onverlet dat er meer keuze voor de leerling moet
komen, zoals ook mevrouw Straus zei. Waarschijnlijk zal de leerling
uiteindelijk minder vakken kiezen, maar datgene waaruit hij kan kiezen,
kun je best uitbreiden. Eerlijk gezegd begrijp ik na het enthousiaste begin
van de Staatssecretaris niet waarom hij scholen niet in de gelegenheid
stelt om in de nabije toekomst dit vak als examenvak aan te bieden. Ik zie
geen enkele tegenstrijdigheid met de ambities van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Dekker: Een school kan er nu ook voor kiezen om
informatica een examenvak te maken. Dan is het een schoolexamen, maar
je krijgt wel een cijfer op je eindlijst. Het wordt alleen niet centraal
geëxamineerd. Dat gebeurt bij een aantal andere vakken ook.
De heer Van Meenen (D66): Dat weet ik, maar mijn pleidooi is om er een
vak met een centraal eindexamen van te maken. Anders gaat het alleen
om een verbetering en modernisering van de huidige inhoud.
Staatssecretaris Dekker: Ik wil daar niet op vooruitlopen. Ik zie daarvan
niet onmiddellijk de meerwaarde. Scholen die ervoor kiezen kunnen
hiervan al een examenvak maken, weliswaar zonder centrale toetsing. De
opgave zit hem volgens mij niet in de mogelijkheid om een centraal
examen af te nemen. Volgens mij is het de opgave om ervoor te zorgen
dat op meer scholen aandacht wordt besteed aan een heel belangrijk
aspect. Ik wil dat graag meenemen in de curriculumdiscussie, die wat mij
betreft op zeer korte termijn gaat starten.
Het is niet pas in 2025 mogelijk om examen in het Engels te doen. Er zijn
op dit moment helemaal geen plannen in die richting. Het tweetalig
onderwijs is niet voor niets tweetalig. Wij willen dat leerlingen ook het
Nederlands leren. Er is al vaker naar deze vraag gekeken en die is ook aan
een aantal toetsmakers voorgelegd. Je krijgt dan verschillen tussen de
examens. Als je examens afneemt in verschillende talen, zijn er verschillende interpretaties mogelijk. Het gelijke speelveld komt dan in het
gedrang. Er zijn ook scholen die Nederlands-Duits en Nederlands-Frans
onderwijs geven. Voor je het weet moeten er voor heel veel verschillende
talen aparte eindexamens gemaakt worden. Ik wil daar niet in meegaan.
Mevrouw Jadnanansing vroeg naar de examenpilots in het vmbo en hoe
leraren daarin worden ondersteund. Op moment lopen er pilots om te
bekijken waar de ervarings- en opleidingsbehoefte van docenten zit. Op
basis daarvan wordt materiaal verstrekt om scholen goed te kunnen
ondersteunen bij het vormgeven van de nieuwe programma’s. Op basis
van die pilots kunnen wij de programma’s weer bijsturen. De Kamer weet
dat wij daar in het voorjaar van 2015 uitvoeriger over spreken.
Mevrouw Jadnanansing vroeg naar de toetsenbank, de examenbank, en
het belang van met name smal opgeleide leerlingen om op het juiste
moment examen te kunnen doen. Ik neem dit mee in het wetsvoorstel
voor eindexamenprogramma’s in het vmbo.
Mijn laatste blokje gaat over het Ibn Ghaldoun. Ik hoef niet op te rakelen
hoe erg het was in het schooljaar 2013. Ik ben blij dat het het afgelopen
jaar een stuk beter is gegaan. Wij hebben behoorlijk wat dingen in gang
gezet. Zo zijn er de strafrechtelijke gevolgen, het pakken van de daders, de
bestuursrechtelijke gevolgen, het aanpakken van leerlingen die met
gestolen examens of voorkennis hun eindexamen hebben gemaakt en de
civielrechtelijke gevolgen, het bekijken of de Staat de gemaakte kosten
voor extra examens et cetera kan verhalen op de daders. Niet onbelangrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

34

is dat wij de school waar dit allemaal gebeurde, hebben gesloten. Het was
de eerste keer in de Nederlandse geschiedenis dat een school van deze
omvang daarmee te maken had.
De heer Beertema vroeg hoe het zit met de schuldenpositie van de nieuwe
school. Die is er niet, want het Ibn Ghaldoun bestaat niet meer. De oude
school is failliet. Er is dus geen schuldenpositie, het personeel is
ontslagen en de nieuwe school kon met een schone lei beginnen. De
nieuwe school heeft een aantal goede leraren van het Ibn Ghaldoun
overgenomen, maar er zijn ook veel slechte leraren op straat beland. Ik
denk dat dit goed en nodig is.
Op dit moment houdt de inspectie toezicht op het bestuur van de
Stichting Islamitisch Voortgezet Onderwijs Rotterdam (SIVOR), de
stichting die onder de vleugels van de CVO (Vereniging voor Christelijk
Voortgezet Onderwijs te Rotterdam en omgeving) is verzelfstandigd. Er
zijn op dit moment absoluut geen signalen over bestuursproblemen. In
het bestuur zitten een aantal zeer ervaren schoolbestuurders. Er is echt
schoon schip gemaakt. Uiteraard houdt de inspectie de vinger aan de
pols. Aan het begin van dit schooljaar is er een gesprek geweest over de
voortgang. In oktober of november zal de inspectie wederom een gesprek
met het schoolbestuur voeren. Dat betekent niet dat het nooit meer fout
zal gaan. De inspectie corrigeert altijd achteraf, maar wij zitten erbovenop.
De heer Beertema vroeg naar de veranderingen bij de inspectie naar
aanleiding van de zelfevaluatie. Ik dank de leden overigens voor de
waardering voor de zelfevaluatie. Ik vind het ook moedig als de organisatie bekijkt wat zij zelf beter kan doen. Er is gekeken naar zowel de
examenketen als naar de organisatie van de inspectie. De veranderingen
vragen heel veel. Enkele maanden geleden hebben wij gesproken over
gedifferentieerd toezicht. Dat wordt verbreed. Er wordt niet alleen gekeken
naar afzonderlijke dingen, zoals het bestuur, de financiën en onderwijskwaliteit, maar doorsnijdend. Dat vraag wat van onze inspecteurs. Dat
betekent inwerken en opleiden. De professionalisering die wij van leraren
verwachten, geldt ook voor onze inspecteurs.
Ik geef de laatste stand van zaken van de strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en civielrechtelijke trajecten. Ik ben blij dat duidelijk is dat het stelen
van examens in Nederland niet loont. Van de elf verdachten van diefstal
zijn er tien veroordeeld en is er één door de rechter schuldig verklaard
zonder oplegging van straf. Daarnaast hebben 51 leerlingen het doen van
examens met voorkennis moeten bekopen met het ongeldig verklaren van
de examens of het niet in handen hebben van een examenpapier.
26 leerlingen hebben geen diploma ontvangen of hun diploma is
ingetrokken. Bij 25 van de leerlingen was dit al eerder gebeurd. De
civielrechtelijke procedure loopt nog. Omwille van de voortgang daarvan
ga ik niet te veel op details in.
De voorzitter: Dank voor de beantwoording van de vragen in de eerste
termijn. Ik stel voor om een korte tweede termijn te houden van één
minuut, met zo min mogelijk interrupties.
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Ik zal mij sterk beperken. Er zijn
warme woorden van de Staatssecretaris voor het vak dat ik maar even
«computer science» noem, maar ik voel weinig urgentie. Dit duurt al jaren
en ik blijf het pleidooi houden om onverwijld te komen tot een vak dat een
centraal examen kent. Ik ben ervan overtuigd dat dit de keuze van scholen
en leerlingen voor dit vak sterk zal bevorderen. Als de Staatssecretaris in
tweede termijn persisteert, vraag ik een VAO aan.
Het is goed dat wij de flexibilisering van examens bekijken. Het is
buitengewoon belangrijk om naar een differentiatie van niveaus te gaan,
ook in relatie tot een betere en specifiekere doorstroom naar het vervolgonderwijs. Ik wacht af waar de Staatssecretaris mee komt. Ik hoop dat het
iets stevigs is, want ook daar moeten wij grote stappen zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

35

Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Wij hebben drie mooie toezeggingen
gekregen. De eerste is de toezegging over de flexibilisering van examens.
De tweede betreft het onderzoeken van de strakke norm voor het
gemiddelde van het centraal examen en het schoolexamen. Wij wachten
het onderzoek af en hopen dat het andere mogelijkheden oplevert. Ik ben
benieuwd hoe de Staatssecretaris het voorstel voor minder vakken gaat
uitwerken in de brief. Wij hebben gevraagd of we die brief voor de
begrotingsbehandeling kunnen ontvangen en zien graag dat de Staatssecretaris daar zijn best voor doet. Ik ben erg benieuwd naar het procesvoorstel voor het aangaan van de discussie in het veld en de betrokkenheid van alle partijen.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris hartelijk
voor zijn uitvoerige beantwoording. Ik was van plan om twee VAO’s aan te
vragen, maar zie daar vanaf. De omkeer van de eerste en tweede correctie
is in de maak. Dit wordt geëvalueerd en daar komen wij op terug. Voor het
examen Nederlands en de schrijfvaardigheid geldt hetzelfde verhaal. Daar
gaan wij nader naar kijken. Ik moet nog even nadenken over het examen
Duits. Aan de ene kant is er de behoefte om het niveau gelijk te houden en
aan de andere kant wordt over de gehele linie slecht gepresteerd. Dat is
zorgwekkend. Wij komen daar ongetwijfeld nog op terug.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Het is mooi om te horen dat de bewindslieden terugkomen op de flexibilisering van de examens, de schrijfvaardigheid in het Nederlands en de rekentoets. Ik maak mij daarover nog
steeds grote zorgen, maar wij spreken er nog dit jaar verder over. Ik dank
de Staatssecretaris voor de toezegging over maatschappijleer. Ik betwijfel
wel of de urgentie en de nadruk op het belang van burgerschapsvorming
in het mbo voldoende geborgd is in de afspraken met de mbo-wereld. Ik
wil daarover graag op een later moment het gesprek met de Minister
aangaan. Ik kom nu niet met een motie, maar burgerschapsvorming is
juist in het mbo van groot belang. Wij hopen dat daaraan in de afspraken
met de mbo-sector en de scholen voldoende aandacht is besteed, juist
voor deze jongeren.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Dank voor de antwoorden. We
wachten het onderzoek over de schoolexamens af. Het is goed dat de
Staatssecretaris daarbij het rapport van de Vereniging van Leraren in
Levende Talen betrekt. Ik doe de suggestie om daarbij ook de ideeën van
de heer Ben van der Hilst te betrekken, die hij begin dit jaar opperde in het
Onderwijsblad. Ik kan de Staatssecretaris een exemplaar leveren.
Spelling blijft bij Nederlands een rol spelen. Dat is heel goed. Blijft staan
dat de samenvatting in het centraal examen wordt geschrapt. Ik vroeg hoe
dat besluit is genomen, want het is behoorlijk rigoureus.
Wij krijgen de brief over minder vakken en Samen Leren voor de
begrotingsbehandeling. Dat is heel goed. Ik heb nog een vraag over het
op een gedifferentieerd niveau volgen van vakken. Het is mooi dat dat
kan. Wordt dit echter door de school of door ouder en leerling gestuurd?
Bepaalt de school of een vak op een hoger niveau gevolgd kan worden?
Als je dat aan ouders en leerlingen overlaat, kun je de school wel eens
voor behoorlijke uitvoeringsproblemen stellen.
Ik ben het helemaal eens met de heer Rog die zegt dat het cijfer voor
burgerschap gewicht moet hebben en niet zomaar moet kunnen opgaan
in het combinatiecijfer. Ik wil het verbreden. Ik wil een debat voeren over
de rol van burgerschap in het voortgezet onderwijs en de andere
onderwijslagen. Ik heb om een brief over de stand van zaken gevraagd,
maar daar komen wij een andere keer wel op terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

36

Voorzitter: Jasper van Dijk
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Voorzitter. Ik dank zowel de Staatssecretaris als de Minister voor de toezeggingen. De ene is om de pilotexamens
vmbo mee te nemen in het wetsvoorstel over de examenbank. De andere
is dat de Minister in de verkenning ook de motie-Jadnanansing over het
arbeidsmarktdiploma meeneemt.
Voorzitter: Jadnanansing
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Ik loop kortheidshalve de
openstaande punten af. De heer Van Meenen vraagt of ik persisteer. Het
antwoord daarop is ja. Ik ben bang dat wij aan een VAO hangen. Ik kan bij
de scholen die het vak geven, nagaan of er überhaupt behoefte is aan een
examen. Ik ben bang dat dit voor hem niet voldoende is.
De heer Van Meenen (D66): Dat klopt. Naast de behoefte van de scholen
is er ook een behoefte van de samenleving en de leerlingen. Ik weet niet
of de Staatssecretaris ook van plan is om dit aan leerlingen te vragen. Dat
hoeft hij niet te doen, want ik heb dat al gevraagd.
Staatssecretaris Dekker: Ik geef ICT en techniek een prominente plek in
de curriculumdiscussie. Dat wordt geen discussie tussen mensen uit het
onderwijs, maar een brede discussie tussen leraren, leerlingen, ouders,
maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en wetenschappers over wat
wij van het onderwijs vragen om onze leerlingen goed toe te rusten. Het
invoeren van een centraal examen voor de paar scholen die het vak
informatica geven, is geen oplossing voor het probleem. Ik ben niet
overtuigd van nut en noodzaak en zie het zeker niet als een oplossing voor
het bredere vraagstuk dat de heer Van Meenen aankaart.
De heer Van Meenen (D66): Het is ook niet dé oplossing, maar een
onderdeel daarvan. Ik heb veel meer gezegd, ook over het aansluiten bij
science in de onderbouw en over het basisonderwijs. De Staatssecretaris
heeft daar positief op gereageerd. Op dit punt aarzelt hij blijkbaar. Ik
begrijp niet waarom hij het beperkt tot de scholen die op dit moment het
achterhaalde vak informatica aanbieden. Het moet juist de ambitie zijn om
informatica op veel meer scholen te kunnen volgen. Mijn overtuiging is
dat het enorm helpt als er een centraal examen is. Wij blijven hierover
kennelijk van mening verschillen.
De voorzitter: U blijft het oneens. Er komt dus een VAO.
Staatssecretaris Dekker: Mevrouw Straus vraagt een reactie op Samen
Leren. Wij zorgen ervoor dat die voor de begrotingsbehandeling in de
Kamer ligt.
De heer Van Dijk vraagt naar de samenvatting in het eindexamen
Nederlands. Er is niet besloten om dit onderdeel uit het examen te halen.
Het zat er nooit in. Wij hebben in een pilot bekeken of de samenvatting
weer aan het examen moet worden toegevoegd. Dat ligt om allerlei
redenen ingewikkeld. Daarom gaat het terug naar het schoolexamen,
waar het al in zat. Ik licht de Kamer in over de afweging die daaraan ten
grondslag ligt.
De vraag over flexibilisering is een heel wezenlijke. Ik neem die mee in de
verkenning waarmee ik voor de zomer van 2015 kom. Wiens recht is het
nu precies? Ik vind het het recht van de leerling en de ouders. Voor hen
geven wij onderwijs. Vakkenpakketten kunnen van school tot school
verschillen. Ook bij de schoolkeuze is het belangrijk dat je ouders en
leerlingen goed informeert over hoe goed een school is en wat die precies
te bieden heeft. Ik neem deze twee aspecten in de verkenning mee. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

37

redeneer erg vanuit het belang van de leerling en vind dat de
mogelijkheid die nu bestaat vaker en beter door scholen moet worden
aangeboden. Er wordt veel te weinig ruimte geboden. Tegelijkertijd zie ik
ook wel dat de organisatie van scholen enige beperking oplevert. Ik betrek
die er ook bij.
Ik weet niet of de heer Rog verwijst naar de brief van Minister Asscher of
dat dit in een andere commissie aan de orde is geweest. Er is een vraag
om te reflecteren op de rol van burgerschap in het onderwijs. Dat ligt op
het snijvlak van de portefeuilles van de heer Asscher en mij. Er wordt
gewerkt aan een aanvulling op de brief over burgerschap die ik een
halfjaar geleden aan de Kamer heb gestuurd.
De voorzitter: Wij hebben zeven toezeggingen. Ik stel voor dat wij die
opsturen en dat ik ze niet allemaal voorlees. Ik dank de Staatssecretaris,
de ambtenaren en de leden voor hun bijdrage en de mensen op de
publieke tribune voor hun aanwezigheid.
Sluiting 13.15 uur.
Volledige agenda
1. Beantwoording van vragen van de commissie over examens in het
onderwijs (Kamerstuk 31 289-195 )
Kamerstuk 31 289-199 – Brief regering d.d. 06-10-2014
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, M. Bussemaker
2. Aanbieding aangepast rapport Ketenonderzoek eindexamens VO
Kamerstuk 31 289-195 – Brief regering d.d. 01-07-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
3. Examinering in het voortgezet onderwijs
Kamerstuk 31 289-178 – Brief regering d.d. 29-10-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
4. Aanbieding van jaarverslagen van het College voor Examens
Aanbieding van het jaarverslag 2013 van het College voor Examens
Kamerstuk 33 750 VIII-105 – Brief regering d.d. 01-04-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Aanbieding jaarverslag 2012 College voor Examens
Kamerstuk33 400 VIII-158 – Brief regering d.d. 12-07-2013
5. Ontheffing tweede moderne vreemde taal
Kamerstuk 31 289-183 – Brief regering d.d. 17-02-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
6. Verslag gesprek tussen College voor Examens, Cito en hoogleraren
over examens Nederlands havo en vwo
Kamerstuk 31 289-188 – Brief regering d.d. 18-04-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
7. Reactie op een klacht van een docent Frans op het centraal examen
Frans vwo 2014
Brief regering d.d. 07-07-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

38

8. Antwoorden op vragen van de commissie over cijfer rekenen op een
bijlage bij de cijferlijst
Kamerstuk 31 332-26 – Brief regering d.d. 12-03-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Cijfer rekenen op een bijlage bij de cijferlijst
Kamerstuk 31 332-24 – Brief regering d.d. 25-11-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
9. De lessen van de Islamitische scholengemeenschap Ibn Ghaldoun
Kamerstuk 31 289-182 – Brief regering d.d. 16-01-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Reactie op het bezwaar tegen weigering school om kinderen te plaatsen
van ouders die streven naar voortbestaan van Islamitische school Ibn
Ghaldoun
Kamerstuk 31 289-179 – Brief regering d.d. 19-11-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Update onderzoek OM naar examenfraude
Kamerstuk 31 289-177 – Brief regering d.d. 17-10-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
De toekomst van de leerlingen van Ibn Ghaldoun
Kamerstuk 31 289-174 – Brief regering d.d. 02-10-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Inspectierapport bestuurlijk handelen Ibn Ghaldoun
Kamerstuk 31 289-166 – Brief regering d.d. 10-09-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Stand van zaken examenfraude
Kamerstuk 31 289-164 – Brief regering d.d. 22-08-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
Stand van zaken Ibn Ghaldoun en examenfraude
Kamerstuk 31 289-158 – Brief regering d.d. 04-07-2013
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker
10. Schoolexamenfraude bij ROC van Amsterdam
Kamerstuk 31 524-191 – Brief regering d.d. 31-01-2014
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. M. Bussemaker
11. Reactie op verzoek of sprake is van bevoordeling bij examens met
versus zonder computer
Kamerstuk 32 034-5 – Brief regering d.d. 08-10-2014
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 202

39