Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Van 21 december 2012, AV/PB/2012/17948, tot instelling van de Commissie UFR

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid,
Gelet op artikel 2 van de Wet vergoedingen adviescolleges en commissies;

Besluit:
Artikel 1 Begripsbepalingen
Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder:
a. commissie: de Commissie UFR, bedoeld in artikel 2, eerste lid;
b. ministerie: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Artikel 2 Instelling
1. Er is een Commissie UFR.
2. De commissie wordt ingesteld tot 1 juli 2013.
Artikel 3 Taken
1. De commissie heeft tot taak:
a. te bezien of en hoe de wijze waarop de zogeheten Ultimate Forward Rate
(UFR) methode zoals die met ingang van 30 september 2012 wordt
toegepast op de rentetermijnstructuur voor pensioenfondsen, aanpassing
verdient met het oog op een structurele toepassing na 2013, waarbij
uitgangspunten zijn een UFR die een zo goed mogelijke benadering vormt
van de risicovrije rente die op lange termijn mag worden verwacht, en
een toepassing van de UFR waardoor de rentetermijnstructuur in zijn
geheel een zo goed mogelijke benadering vormt van de risicovrije rente;
b. het op basis van de bevindingen bij de uitvoering van de taak, bedoeld in
onderdeel a, doen van aanbevelingen ten aanzien van een methode op
grond waarvan kan worden vastgesteld dat de (toepassing van de) UFR
realistisch is en blijft;
c. bij de onder b genoemde aanbevelingen rekening te houden met de
vergelijkbare methode die naar verwachting door de European Insurance
and Occupational Pension Authority (EIOPA) zal worden ontwikkeld,
waartoe de commissie naast contact met EIOPA desgewenst ook andere
deskundigen in binnen- en buitenland kan raadplegen.
1

2. Indien besluitvorming in het kader van de Solvency II Richtlijn daartoe
aanleiding geeft kan de taakopdracht, bedoeld in het eerste lid, worden
aangepast.
Artikel 4 Samenstelling
De commissie bestaat uit de volgende leden:
mr. drs. T.W. Langejan (voorzitter)
prof. dr. C. van Ewijk
prof. dr. Th.E. Nijman
prof. dr. A.A.J. Pelsser
prof. dr. O.C.H.M. Sleijpen
prof. dr. O.W. Steenbeek
Artikel 5 Secretariaat
In het secretariaat wordt voorzien door het ministerie.
Artikel 6 Vergoeding
Aan de leden wordt een vergoeding per vergadering toegekend volgens de regels
van de Wet vergoedingen adviescolleges en commissie respectievelijk het Besluit
vergoedingen adviescolleges en commissies. De vergoeding per vergadering
bedraagt 3% van het maximum van salarisschaal 18 van bijlage B van het
Bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijksambtenaren 1984.
Artikel 7 Inwerkingtreding
1. Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag na de datum van
uitgifte van de Staatscourant waarin het wordt geplaatst.
2. Dit besluit vervalt met ingang van 1 juli 2013.
Artikel 8 Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Instellingsbesluit Commissie UFR.
Dit besluit zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst.
Den Haag, 21 december 2012
de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

J. Klijnsma

Toelichting
Toepassing van de Ultimate Forward Rate (UFR) methode vormt een belangrijk
onderdeel van het meer stabiele toetsingskader dat is aangekondigd in de
Hoofdlijnennota ftk (Kamerstukken II 2011/12, 32 043, nr. 113). Deze methode
zorgt immers, zeker in tijden van turbulente financiële markten, voor een meer
stabiele rente voor lange looptijden.
In het “Onderzoek naar alternatieve risicovrije rentes voor pensioenfondsen” dat
is uitgevoerd door het ministerie en De Nederlandsche Bank (DNB) en dat per
brief van 17 mei 2011 aan de Tweede Kamer is aangeboden (Kamerstukken II
2010/11, 32 043, nr. 17), is opgemerkt dat de door DNB gepubliceerde
rentetermijnstructuur die is afgeleid van de interbancaire swapmarkt, voorbij een
bepaalde looptijd niet kan worden gezien als de onbetwiste beste voorspeller van
de risicovrije rente in de verre toekomst. Bij het zoeken naar alternatieven is ook
de UFR methode betrokken zoals die is voorgesteld in het kader van Solvency II.
Naast een inventarisatie van de voor- en nadelen benoemt dit onderzoek ook een
aantal praktische problemen bij toepassing van de UFR methode.
Alvorens nader in te gaan op deze praktische bezwaren verdient – in het kader
van marktconsistente waardering – eerst het belang van een zo goed mogelijke
benadering van de risicovrije rente die op lange termijn mag worden verwacht
aandacht. Deze benadering is nodig om te komen tot de ‘beste schatting’ van de
waarde van de verplichtingen van pensioenfondsen1.
In een voldoende liquide markt kan de risicovrije rente worden afgeleid van
prijzen van verhandelde instrumenten. Bij het ontbreken van een voldoende
liquide markt moeten aanvullende aannames worden gemaakt. Een op
betrouwbare en op basis van gedegen economische grondslagen vastgestelde
risicovrije rentetermijnstructuur, inclusief UFR, maakt het dan mogelijk om de
pensioenaanspraken van de opeenvolgende generaties zodanig vast te stellen en
te waarderen dat de verdeling over de generaties eveneens als betrouwbaar kan
worden aangemerkt. Indien op enig moment zou blijken dat deze
rentetermijnstructuur tekort schiet als beste benadering van de risicovrije rente,
zou bij implicatie ook de verdeling van de op deze rentetermijnstructuur
gebaseerde pensioenaanspraken over de opeenvolgende generaties
tekortkomingen vertonen. Door toepassing van een methode waarmee wordt
beoogd dat de UFR realistisch is en in de toekomst ook blijft resulteert een
verdeling van de verplichtingen over de generaties die steeds een zo goed
mogelijke maatstaf vormt voor de vraag of bepaalde beleidsmaatregelen al dan
niet generatieneutraal uitwerken. De commissie wordt uitgenodigd haar zienswijze
te geven over deze omgang met generatie-effecten bij toekomstige aanpassingen
van de UFR.
Naast de vraag hoe de hoogte van de UFR moet worden vastgesteld, leidt
toepassing van de UFR methode op de rentetermijnstructuur zoals voorgesteld in
het kader van Solvency II tot een aantal vragen, zoals:
•
Vanaf welke looptijd is de markt onvoldoende diep, liquide en transparant
zodat de marktinformatie voorbij deze looptijd niet langer als betrouwbaar
kan worden aangemerkt?

1

Zie Solvency II Richtlijn 2009/138/EG, Hoofdstuk VI, Afdeling 2 Voorschriften voor
technische voorzieningen.
3

•

•

Hoe snel en op welke wijze moet de forward rate die besloten ligt in het
laatste liquide punt van de rentetermijnstructuur, worden geëxtrapoleerd naar
de UFR?
Wat zijn de gevolgen voor pensioenfondsen met een beleggingsbeleid dat
(mede) is gericht op het afdekken van renterisico’s op langlopende
verplichtingen?

Mede gezien de discussie die toepassing van de UFR methode heeft opgeroepen
heeft het kabinet in de Hoofdlijnennota ftk aangegeven dat het nog zal bezien hoe
verzekerd kan worden dat de UFR, gelet op de economische omstandigheden,
realistisch is en blijft. Met de instelling van de Commissie UFR wordt hierover
advies gevraagd.
Bij de toepassing van de UFR methode op de rentetermijnstructuur die DNB vanaf
30 september 2012 voor pensioenfondsen publiceert, is voor de periode tot en
met 2013 aangesloten op de voorstellen voor Solvency II waarin een UFR van
4,2% wordt gehanteerd. Deze UFR bestaat uit een voor de lange termijn
verwachte inflatie van 2% en reële rente van 2,2%. Uit het achtergrond document
“Risk-free interest rates – Extrapolation method”2 van de Quantitative Impact
Study 5 (QIS5) blijkt dat deze verwachtingen zijn ontleend aan de studie “Risk
and Return in the 20th and 21st Centuries” van Dimson, Marsh en Staunton
(Business Strategy Review, 2000, Volume 11 Issue 2, pp 1-18). De verwachte
reële rente spoort met het ongewogen gemiddelde van het reële rendement op
staatsobligaties van Italië, Duitsland, Frankrijk, Japan, Zwitserland, Denemarken,
Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Canada, de Verenigde Staten, Zweden en
Australië in de periode 1950-2000. Hierbij is de vraag of een betere benadering
denkbaar is. Onderdeel van het gevraagde advies betreft daarom ook het niveau
van de UFR.
In de Hoofdlijnennota ftk is erop gewezen dat EIOPA het definitieve niveau van de
UFR ten behoeve van Solvency II zal vaststellen voordat dit raamwerk in werking
treedt, en vervolgens ook de methode zal bepalen die antwoord geeft op de vraag
of en wanneer het niveau van de UFR aanpassing behoeft. Voorts geeft de nota
aan dat de redenen die hebben geleid tot toepassing van de UFR voor
verzekeraars, in gelijke mate gelden voor pensioenfondsen.
Dit onderstreept het belang dat de commissie rekening houdt met de activiteiten
die EIOPA met betrekking tot de UFR ontwikkeld. Deze activiteiten betreffen niet
alleen de methode die kan verzekeren dat het niveau van de UFR realistisch is en
blijft, maar bijvoorbeeld ook de methode op grond waarvan de laatste looptijd kan
worden bepaald waarvoor geldt dat de markt voldoende diep, liquide en
transparant is.
Voorts is de Quantitative Impact Study relevant die EIOPA in het kader van de
herziening van de IORP Richtlijn onderneemt. Hierin vormt de UFR van 4,2%
eveneens een onderdeel van de relevante risicovrije rentetermijnstructuur die in
de QIS in acht moeten worden genomen. In dit kader heeft een groep van 20
wetenschappers toepassing van de UFR ondersteund voor dat deel van de
rentetermijnstructuur dat niet tot stand komt op een markt die voldoende diep,
liquide en transparant is3. De groep van wetenschappers plaatst echter
2

https://eiopa.europa.eu/fileadmin/tx_dam/files/consultations/QIS/QIS5/ceiops-paper-

extrapolation-risk-free-rates_en-20100802.pdf
3
Academic community group, Response to “Draft Technical Specifications for the QIS of
EIOPA’s Advice on the Review of the IORP Directive: Consultation Paper”

vraagtekens bij de voorgestelde invulling van de methode, waaronder de hoogte
van de UFR, en wijst op de gevaren van marktverstoring rondom het laatste
liquide punt.
Om dit gevaar van marktverstoring tegen te gaan is DNB bij de toepassing van de
UFR op de rentetermijnstructuur voor pensioenfondsen, afgeweken van de door
EIOPA voorgestelde methode. In de DNB-toepassing wordt ook gebruik gemaakt
van de nog aanwezige marktinformatie voorbij het laatste liquide punt. Ook dit
aspect verdient aandacht in de analyse die moet leiden tot een methode die
verzekert dat de UFR realistisch is en blijft.
Aan de leden van de commissie wordt op grond van artikel 2 eerste lid van de
Wet vergoedingen adviescolleges en commissies een vergoeding toegekend. De
hoogte van deze vergoeding is bepaald aan de hand van het Bezoldigingsbesluit
Burgerlijke Rijksambtenaren 1984. Per vergadering wordt een vergoeding
toegekend van 3% van het maximum van salarisschaal 18 van Bijlage B van het
Bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijksambtenaren 1984 (BBRA 1984). De
vergoedingen worden op grond van artikel 2, derde lid, van de Wet vergoedingen
adviescolleges en commissies niet toegekend aan personen die een functie
vervullen bij instellingen of organisaties als bedoeld in de artikelen 2 tot en met 5
van de Wet openbaarmaking met publieke middelen gefinancierde topinkomens,
indien hun benoeming of deelname aan de werkzaamheden haar oorzaak vindt in
de functie die zij vervullen. Dit betreft onder meer rechtspersonen die een bij of
krachtens de wet geregelde taak uitvoeren zoals het CPB en de DNB.
Mede gezien de relatie met de werkzaamheden van EIOPA krijgt de commissie de
ruimte om voor zijn advies ook een of meer andere externe deskundigen in
binnen- en buitenland te raadplegen.
Bij de taakuitoefening krijgt de commissie onder andere te maken met
vertrouwelijke, marktgevoelige informatie. Voor dergelijke informatie geldt
krachtens artikel 2:5 van de Algemene wet bestuursrecht een
geheimhoudingsplicht. De commissieleden hebben een geheimhoudingsverklaring
ondertekend die nadere invulling geeft aan deze geheimhoudingsplicht. Deze
plicht geldt ook voor de relatie van de leden met derden. De commissie draagt er
zorg voor dat een ieder die betrokken wordt bij de werkzaamheden van de
commissie, geheimhouding in acht neemt.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

J. Klijnsma

(https://eiopa.europa.eu/consultations/consultation-papers/2012-closedconsultations/index.html).