Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

231
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over gegoochel met stikstofcijfers waardoor de natuur
achteruitboert (ingezonden 21 juni 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 8 oktober 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 3425.
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat meerdere onderzoeken (onder andere van de Universiteit Wageningen en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)) bevestigen
dat zogenaamde «innovatieve staltechnieken» in de regel veel minder stikstof
en/of stank reduceren dan door de stallenbouwers wordt beloofd?1, 2
Antwoord 1
Inderdaad, uit deze onderzoeken blijkt dat een deel van de toegepaste
technieken, zoals combi-luchtwassers en emissiearme huisvesting, in de
praktijk niet zo goed presteert als in de regelgeving verondersteld wordt. Uw
Kamer is eerder geïnformeerd over het prestatieniveau van luchtwassers
(Kamerstuk 29 383, nr. 359 en Kamerstuk 29 383, nr. 333). In mijn brief van
13 oktober 2020 aan uw Kamer (Kamerstuk 35 334, nr. 359) heb ik u geïnformeerd over het advies over de effectiviteit van emissiearme stallen dat ik heb
gevraagd aan de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) naar
aanleiding van het CBS-rapport over gasvormige stikstofverliezen en de
opvolging van dit advies.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat emissiearme stalvloeren een hoger explosiegevaar
kennen dan gangbare stalvloeren en dat er een hoger risico is op blootstelling aan gevaarlijke stoffen?3

1

WUR, maart 2018, «Evaluatie geurverwijdering door luchtwassystemen bij stallen»,
https://edepot.wur.nl/441649.
CBS, 30 oktober 2019, «Stikstofverlies uit opgeslagen mest», https://www.cbs.nl/nl-nl/
maatwerk/2019/44/stikstofverlies-uit-opgeslagen-mest.
3
Antea Group, 11 januari 2021, «Veiligheid van emissiearme stalvloersystemen»,
https://edepot.wur.nl/542963.
2

ah-tk-20212022-231
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Die risico’s kunnen, onder specifieke omstandigheden, voor emissiearme
vloersystemen, groter zijn dan voor gangbare vloersystemen. De Staatssecretaris van IenW heeft uw Kamer op 5 maart jl. (Kamerstuk 29 383, nr. 359)
geïnformeerd over de resultaten van de onderzoeken «Veiligheid van
emissiearme stalvloersystemen – in melkveehouderijen» en «Keldermetingen
methaan- en ammoniakconcentraties». Uit deze onderzoeken blijkt dat dat de
opslag van mest onder de roosters in melkveestallen in bepaalde gevallen
een aantal veiligheidsrisico’s met zich brengt. Uw Kamer is in deze brief ook
geïnformeerd over de acties die in gang gezet zijn, zoals standaard toetsing
op veiligheidsaspecten in de beoordeling voor de Regeling ammoniak en
veehouderij (Rav).
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat de Raad van State heeft geoordeeld dat voor intern
salderen (waarbij in het geval van veehouderijen het aantal dieren kan
worden uitgebreid wanneer «emissiearme» technieken worden toegepast)
geen nieuwe natuurvergunning nodig is?4
Antwoord 3
De Raad van State heeft inderdaad geoordeeld dat de wijziging of uitbreiding
van een project die niet leidt tot een toename van stikstofdepositie ten
opzichte van de referentiesituatie (intern salderen) geen significante gevolgen
heeft. Zodoende is er geen passende beoordeling nodig en daarom hoeft er
ook geen nieuwe natuurvergunning aangevraagd te worden. Deze jurisprudentielijn is niet anders dan voorheen. Als significante gevolgen met
zekerheid uit te sluiten zijn, is geen vergunning op grond van artikel 2.7,
tweede lid, Wet natuurbescherming (Wnb) vereist.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u deze rechterlijke uitspraak, die als consequentie heeft dat
de overheid geen enkel zicht meer heeft op bedrijfsuitbreidingen en dat
burgers en milieuorganisaties geen mogelijkheid meer hebben tot inspraak of
bezwaar, gezien het feit dat de mogelijkheid van inspraak of bezwaar maken
tegen projecten met impact op het milieu wettelijk verplicht is onder het
Verdrag van Aarhus?
Antwoord 4
De overheid kan door middel van toezicht en handhaving zicht houden op
bedrijfsuitbreidingen. Het Verdrag van Aarhus en artikel 6, lid 3, van de
Habitatrichtlijn verplichten tot inspraak ten aanzien van toestemming voor
plannen en projecten waarvoor een passende beoordeling moet worden
verricht of om besluiten waarbij voorafgaand aan dat besluit een voortoets
moet worden verricht.
Vraag 5
Deelt u de zorg dat de € 678 miljoen die tot 2030 gereserveerd is voor
technische lapmiddelen voor de veehouderij (onder andere de totale Subsidie
brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv),
subsidies voor waterbassins (voor het verdund uitrijden van mest) en voor
het verlagen van het ruw eiwitgehalte in veevoer en voor mestverwerking) de
uitstoot helemaal niet zal reduceren, zoals beoogd, omdat veehouders die
daar gebruik van maken de gewonnen «emissieruimte» direct op kunnen
vullen met een uitbreiding van het aantal dieren? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
hoe gaat u deze ontwikkeling voorkomen?5
Antwoord 5
Er is een aantal maatregelen die zorgen voor beperkingen aan het gebruik
maken van gewonnen emissieruimte door innovatie. Zo is er wet- en
regelgeving die een toename van het aantal dieren begrenst of beperkt, zoals
4

Raad van State, 20 januari 2021, ECLI:NL:RVS:2021:71, https://linkeddata.overheid.nl/front/
portal/document-viewer?ext-id=ECLI:NL:RVS:2021:71.
5
Investico, 2 juni 2021, «Nieuwe vergunningsregels bieden ruimte voor meer stikstofuitstoot»
https://www.platform-investico.nl/artikel/nieuwe-vergunningsregels-bieden-ruimte-voor-meerstikstofuitstoot/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

dier- en fosfaatrechten, eisen en kosten met betrekking tot mestverwerking,
milieuregelgeving en de Wet veehouderij en ammoniak. Ook zijn er financiële
en economische belemmeringen die het gebruik van gewonnen de emissieruimte beperken.
Daarnaast bevat de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn) – waarin
de structurele aanpak van de stikstofproblematiek is verankerd – wettelijk
vastgestelde resultaatsverplichtende doelstellingen voor de reductie van de
stikstofbelasting van Natura 2000-gebieden. Ook bevat de Wsn de wettelijke
opdracht om een programma met maatregelen vast te stellen om die
doelstelling te realiseren en om de natuur in de Natura 2000-gebieden te
verbeteren en wettelijke regels over monitoring en bijsturing. Als uit de
monitoring blijkt dat die doelstellingen niet worden gehaald dan zullen de
maatregelen daarop worden bijgestuurd.
Tot slot zijn er gevallen waarin het inderdaad mogelijk is om de gewonnen
emissieruimte te gebruiken (door middel van intern salderen) voor bedrijfswijziging of -uitbreiding. De bovengenoemde drempels zorgen er voor dat dit
zeker niet geldt voor alle in de vraag genoemde innovaties.
Ik verken momenteel samen met provincies op welke wijze feitelijke
toenames van emissies en daarmee deposities kunnen worden tegengegaan.
Indien blijkt dat de condities voor behoud en herstel van instandhouding met
de doelstellingen en het bijbehorende maatregelenpakket niet worden
behaald, dan worden deze bijgesteld.
Vraag 6
Deelt u de zorg dat als gevolg van de subsidies voor staltechnieken de
stikstofuitstoot in het gunstigste geval niet of nauwelijks zal afnemen, en in
het ergste geval zal toenemen, omdat de technieken in de praktijk ook nog
eens niet het beloofde effect hebben, maar het aantal dieren wel is uitgebreid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het CBS-onderzoek – waar u in de eerste vraag naar verwijst – laat zien dat
de techniek in de praktijk mogelijk niet goed gebruikt wordt.
Daarom is er een onderzoek gestart naar het stalmanagement van emissiearme stallen. De resultaten daarvan komen eind 2021 beschikbaar. Daarnaast
doe ik samen met de sector doorlopend onderzoek naar de emissie(reductie)
van (emissiearme) stallen in de praktijk. Aan de hand van de resultaten van
deze onderzoeken wordt bekeken of en zo ja, welke nadere maatregelen
genomen moeten worden.
Met de resultaten van deze onderzoeken en aan de hand van toezicht en
handhaving door bevoegde gezagen heb ik er vertrouwen in dat we er voor
kunnen zorgen dat het gewenste effect behaald zal kunnen worden.
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 5 zijn er maatregelen die een
drempel vormen voor intern salderen.
Vraag 7
Beaamt u dat beide bovengenoemde gevallen in strijd zijn met verslechteringsverbod uit de Habitatrichtlijn, omdat overbelaste natuurgebieden
vanwege het stapeleffect van stikstof óók achteruitgaan wanneer de
stikstofneerslag gelijk blijft?
Antwoord 7
Dit deel ik niet, omdat in bovengenoemde gevallen gebruikt wordt gemaakt
van intern salderen waardoor een bedrijf met het benutten van de latente
emissieruimte binnen de verleende vergunning blijft.
Daarnaast, zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 5, zijn er
verschillende maatregelen die een drempel vormen voor intern salderen. Als
er geen sprake is van intern salderen zal er een natuurvergunning aangevraagd moeten worden waarin op de gebruikelijke wijze wordt getoetst of de
wijziging of uitbreiding van het project aan de gestelde voorwaarden voldoet.
Vraag 8
Kunt u bevestigen dat u «stikstofruimte» die vrijkomt door verschillende
opkoopregelingen (Subsidieregeling sanering varkenshouderijen, Regeling
provinciale aankoop veehouderijen nabij natuurgebieden en de Landelijke
beëindigingsregeling veehouderijlocaties) weer uit wilt geven om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

PAS-melders te legaliseren? Zo ja, vindt u dit een doelmatige besteding van
belastinggeld, dat als bronmaatregel tot doel heeft om de stikstofuitstoot – en
daarmee de last op de natuur – te verminderen?6
Antwoord 8
Ja, dit kan ik bevestigen. Dit systeem werkt in feite als een bank: er wordt
eerst stikstofruimte gecreëerd door (bron)maatregelen die de depositie
verminderen en vervolgens kan een deel van die ruimte (maximaal 70%)
worden besteed aan economische ontwikkelingen, waaronder de legalisatie
van initiatiefnemers met een PAS-melding. De overige 30% wordt afgeroomd
en kan niet ingezet worden voor economische ontwikkeling. Daarbij merk ik
graag op dat dit alleen gebeurt als het effect van deze maatregelen vaststaat
en additioneel is ten opzichte van wat nodig is voor behoud en het halen van
de voorgestelde wettelijke reductie- en instandhoudingsdoelstellingen. Op
grond hiervan vind ik dit een doelmatige besteding van belastinggeld omdat
een deel van de gewonnen stikstofruimte ten goede komt aan de natuur en
een deel wordt gebruikt ten behoeve van economisch ontwikkeling. Het is
daarnaast zo dat PAS-melders buiten hun schuld in een onzekere situatie
terecht zijn gekomen. In de WSN is daarom opgenomen dat PAS melders van
een vergunning zullen worden voorzien.
Vraag 9
Kunt u bevestigen dat onderzoeksplatform Investico heeft berekend dat
veehouderijen nog ruim zestien miljoen kilo meer stikstof kunnen uitstoten
vanwege de latente (ongebruikte) ruimte in hun natuurvergunningen, terwijl
uw inzet juist is om die uitstoot met twintig miljoen kilo te doen laten
afnemen?7 Welke maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat die
papieren «stikstofruimte» daadwerkelijk gebruikt gaat worden en zo de
reductiedoelen (die een resultaatsverplichting zijn) verder weg brengt?
Antwoord 9
Het Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico heeft deze berekening
gemaakt door de gerapporteerde uitstoot van vergunde veestallen te
extrapoleren met de 25% latente ruimte uit de inventarisatie onbenutte
emissieruimte in vergunningen van veehouderijen rondom de Peelvenen. Het
is de vraag of veehouderijen onbenutte latente ruimte ook daadwerkelijk gaan
gebruiken. In het door Investico gebruikte onderzoek wordt (ook) onderkend
dat «de latente ruimte in milieuvergunningen en -meldingen van veehouderijen al jaren een vrijwel stabiel gegeven is»»8 – zoals aangegeven in de
beantwoording van vraag 5 zijn er maatregelen die een toename van het
aantal gehouden dieren begrenzen en remmen. Het is daarom niet aannemelijk dat de latente ruimte in Nbw-vergunningen voor een belangrijk deel wordt
opgevuld.
Vraag 10
Welke maatregelen gaat u nemen om ervoor te zorgen dat er niet langer
geschoven wordt met stikstofcijfers op papier, waardoor er wel nieuwe
vergunningen worden afgegeven, of uitbreidingen worden toegestaan, maar
de natuur er geen steek op vooruit gaat of zelfs op achteruit gaat?
Antwoord 10
Zoals in de beantwoording in de voorgaande vragen al aan bod is gekomen
is er de onlangs aangenomen Wet stikstofreductie en natuurverbetering.
Daarnaast worden de bronmaatregelen die nu al van kracht zijn getoetst aan
de hand van monitoring van de voortgang en effecten van deze maatregelen.

6

Zie onder andere de antwoorden van de provincie Noord-Holland tijdens een webinar over het
legaliseren van PAS-melders, p. 20, https://www.aanpakstikstof.nl/waarom-is-er-eenstikstofprobleem/documenten/publicaties/2021/06/07/overzicht-vragen-en-antwoorden-webinarlegalisering-pas-meldingen-van-10-mei-2021.
7
Investico, 2 juni 2021, «Nieuwe vergunningsregels bieden ruimte voor meer stikstofuitstoot»
https://www.platform-investico.nl/artikel/nieuwe-vergunningsregels-bieden-ruimte-voor-meerstikstofuitstoot/.
8
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/11/29/rapport-inventarisatieonbenutte-emissieruimte-in-vergunningen-van-veehouderijen-rondom-de-peelvenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Op grond hiervan kan het pakket aan maatregelen worden aangepast indien
dit nodig blijkt.
De werkzaamheden om de stikstofuitstoot te verminderen zijn daarmee in
volle gang en ik vertrouw er daarom op dat zij voldoende reductie in stikstof
teweeg zullen brengen en daarmee de natuur in een goede staat zullen
brengen.
Vraag 11
Kunt u deze vragen één voor één en binnen de gebruikelijke termijn
beantwoorden?
Antwoord 11
Wegens de benodigde interdepartementale afstemming is dit helaas niet
gelukt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5