Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 862

Goedkeuring van het op 21 december 2005 te
Middelburg tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en het Vlaams
Gewest betreffende de uitvoering van de
ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium
(Trb. 2005, 310)

Nr. 48

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2011
Met deze brief wil ik u informeren over het voornemen van het kabinet om
invulling te geven aan het natuurherstel in de Westerschelde.
In de Scheldeverdragen (2005) zijn met Vlaanderen o.a. afspraken
vastgelegd ten behoeve van het drieluik veiligheid, toegankelijkheid en de
natuurlijkheid. De vaarwegverruiming en het natuurherstel in de Westerschelde maken daar deel van uit. In het Verdrag betreffende de uitvoering
van de ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium staat dat totaal 600
hectare estuariene natuur aan Nederlandse zijde moet worden gerealiseerd, waarvan 300 ha in de Hedwigepolder.
De Europese regelgeving (Habitatrichtlijn) verplicht Nederland tot het in
gunstige staat van instandhouding brengen van Habitattype 1130
(estuariene natuur) in de Westerschelde. De Europese Commissie ziet er
op toe dat lidstaten de Europese verplichtingen uitvoeren. Nederland is
gehouden natuurherstelwerkzaamheden uit te voeren om negatieve
effecten op de te beschermen natuurwaarden in de Westerschelde te
voorkomen, te verminderen of ongedaan te maken. Het gaat daarbij om
effecten als gevolg van autonome ontwikkelingen en menselijke ingrepen
in het verleden. Het natuurherstel in het Verdrag «Ontwikkelingsschets
2010» beoogt invulling te geven aan deze verplichting tot natuurherstel.
In Zeeland, en met name in Zeeuws-Vlaanderen is grote weerstand tegen
de verdragsrechterlijk vastgelegde ontpoldering van de Hedwigepolder.
Die weerstand is zowel maatschappelijk als bestuurlijk. En eerder dit jaar
heeft om die reden ook een aantal natuurorganisaties de steun aan de
ontpolderingsplannen ingetrokken. Het kabinet heeft begrip voor de
emotie die ontpoldering in het gebied oproept. Daarom heeft het kabinet
gezocht naar andere manieren om te voldoen aan het vereiste natuurherstel. In het regeerakkoord is dat voornemen als volgt verwoord. «Nu de
verdieping van de Westerschelde is afgerond, wordt er in overleg met

kst-30862-48
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 862, nr. 48

1

Vlaanderen een alternatief ontwikkeld voor de ontpoldering van de
Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen. Daarbij wordt ook gedacht aan de
plannen die eerder door de Zeeuwse waterschappen zijn ontwikkeld.»
Ter uitvoering van het regeerakkoord heeft kennisinstituut Deltares in
opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie en in samenwerking met de provincie Zeeland en het waterschap Scheldestromen de volgende vragen beantwoord:
1. Hoe en waar kan de natuurherstelopgave in het Westerscheldebekken
van 300 ha (in aanvulling op de 300 ha door de provincie Zeeland)
worden gerealiseerd door middel van buitendijkse maatregelen?
2. In hoeverre kan dat op een zodanige wijze dat voldaan wordt aan de
Vogel- en Habitatrichtlijn, en met inachtneming van de Natuurbeschermingswet 1998, waarbij eventueel verlies van bestaande
natuurwaarden binnen het gebied worden gecompenseerd?
3. Wat zijn de globale te verwachten (directe en indirecte) kosten
daarvan, inclusief de te verwachten kosten voor aanvullende
maatregelen als gevolg van het niet doorgaan van de ontpoldering
van de Hertogin Hedwigepolder?
4. Indien alternatieven in beeld worden gebracht, dienen deze onderling
te worden vergeleken op effectiviteit, duurzaamheid en kosten.
Bijgevoegd bij deze brief vindt u conform mijn eerdere toezegging het
onderzoeksrapport en de opdracht aan Deltares.1
Deltares heeft bij de invulling van de opdracht ook gebruik gemaakt van
onderzoek dat al beschikbaar was, zoals het onderzoek van de Commissie
Nijpels uit 2008. Het rapport concludeert dat met alleen buitendijkse
maatregelen niet aan de natuurherstelopgave kan worden voldaan. In het
rapport wordt een aantal afzonderlijke maatregelen geïdentificeerd, die
alleen of in combinatie voldoen aan de vereisten van de Habitatrichtlijn en
daarmee voldoen als alternatief voor ontpoldering van de Hedwigepolder.
Het rapport stelt dat alternatieven waarin binnendijkse maatregelen een
substantieel onderdeel zijn, de voorkeur verdienen boven buitendijkse
maatregelen omdat zij structureler en duurzamer bijdragen aan natuurherstel in de Westerschelde. En het rapport benadrukt het (juridische)
belang van het snel beginnen met de daadwerkelijke uitvoering van de
herstelmaatregelen.
Voorstel voor natuurherstel op alternatieve locaties in het
Westerscheldegebied
Op basis van het rapport van Deltares komt het kabinet tot de conclusie
dat het mogelijk is de internationale verplichting na te komen zonder dat
dit hoeft te leiden tot de ontpoldering van de Hedwigepolder. Het vereiste
natuurherstel kan worden gerealiseerd met een pakket dat gefaseerd
wordt uitgevoerd en in alle gevallen tenminste 300 hectare estuariene
natuur genereert.
Het pakket bevat zowel binnendijkse als buitendijkse maatregelen. Voor de
uitvoering van het pakket wordt gestart met een combinatie daarvan, die
leidt tot realisatie van 70–90% (afgerond 210–270 hectare) van de totale
doelstelling. De bandbreedte wordt veroorzaakt omdat op dit moment niet
met zekerheid een uitspraak kan worden gedaan over het effectieve
rendement van de buitendijkse maatregelen. Daarom wordt de realisatie
van die buitendijkse maatregelen goed gemonitord. Drie jaar na de aanleg
ervan, kan het eerste oordeel over het rendement worden vastgesteld
(volgens het rapport van Deltares tussen 57,5 en 123 hectare) en de
restantopgave worden bepaald.
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 862, nr. 48

2

Het kabinet stelt, na overleg met provincie en waterschap, voor het
natuurherstel in de volgende drie fasen te realiseren:
– Fase 1: Buitendijks aanleg van laagdynamisch slik op een aantal locaties
in de Westerschelde, te weten Appelzak (Nederlands en Vlaams deel),
Slikken van Hulst, Ossenisse
Fase 1 realiseert tussen 57,5 en 123 hectare estuariene natuur en kost € 30
mln. De feitelijke werkzaamheden kunnen naar verwachting in 2013
worden gestart. Belangrijk is dat eerder kan worden gestart met de
uitvoering van deze maatregelen dan met de ontpoldering van de
Hedwigepolder, die naar verwachting pas in 2015 had kunnen worden
gestart.
– Fase 2: Ontpoldering van voor natuurontwikkeling gereserveerd
compensatiegebied, te weten Schore- en Welzingepolder
Voor de aanleg van de Westerschelde Containerterminal (WCT) bij
Vlissingen was terrein gereserveerd voor natuurcompensatie. Nu de
aanleg van de WCT is uitgesteld, kan het compensatieterrein anders
worden gebruikt. Het terrein wordt nu gebruikt voor (extensieve)
landbouw, maar heeft al een beoogde natuurbestemming. Het grootste
deel van het terrein is eigendom van het waterschap en BBL. Het kabinet
en de provincie Zeeland staan onverkort voor het handhaven van de
mogelijkheid voor toekomstige aanleg van de WCT. Het kabinet zal de
provincie daarbij ondersteunen, bijvoorbeeld door het versnellen van
ruimtelijke procedures. Overigens al op korte termijn overleg plaatsvinden
tussen delegaties van het Zeeuwse college en het kabinet over de
sociaal-economische ontwikkeling van de regio en over samenwerking
tussen rijk en provincie om die te versterken.
Fase 2 realiseert 151 hectare estuariene natuur en kost € 105 mln. De
feitelijke werkzaamheden kunnen naar verwachting in 2014 worden
gestart.
Op basis daarvan zal het kabinet dan, in overleg met de provincie Zeeland,
een besluit nemen over welke maatregelen dan worden ingezet om de
totale doelstelling te realiseren. Het totaal van werkzaamheden moet
worden uitgevoerd in de periode 2012–2020.
– Fase 3: Keuze uit verschillende maatregelen waaronder eventueel
aanvullende buitendijkse maatregelen als nader onderzoek tezijnertijd
aantoont dat daar mogelijkheden voor zijn of binnendijkse maatregelen
op nog nader te bepalen locaties
Op basis van de monitoringsgegevens over het rendement van de
buitendijkse maatregelen en dan geldende ecologische inzichten wordt
een besluit genomen over de invulling van de derde fase. De omvang van
de restopgave, eventueel nieuwe inzichten over mogelijke maatregelen en
een geactualiseerde kostenraming bepalen welke maatregelen nodig zijn
om te voldoen aan de internationale opgave.
Financiering
De kosten voor de uitvoering van fase 1 en 2 bedragen € 135 mln. Omdat
Nederland de Hedwigepolder niet ontpoldert, moet een dijk worden
aangelegd tussen de Hedwigepolder en de door Vlaanderen te ontpolderen Prosperpolder.
Die dijk kost € 15 mln. Het totaal benodigde budget voor de komende
periode komt daarmee op € 150 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 862, nr. 48

3

Dit bedrag kan worden gedekt uit herbestemming van middelen voor de
ontpoldering van de Hedwigepolder (op basis van geactualiseerde
kostenraming en inclusief daaraan gekoppelde activiteiten, namelijk
landbouwstructuurmaatregelen en herinrichting van de Sieperdaschor –
in totaal € 114 mln.) en uit verkoop van een deel van de grond die BBL in
bezit heeft als vrije ruilgrond in Zeeland.
Zoals aangegeven wordt op een later moment, op basis van de monitoringsgegevens en dan geldende ecologische inzichten, een definitieve
keuze gemaakt tussen de mogelijke maatregelen voor invulling van de
derde fase. Om die te realiseren wordt een reservering gemaakt van € 40
mln., op te bouwen in de periode 2012–2020. Ik zal met Zeeland overleg
voeren over de mogelijkheid van een financiële bijdrage van de provincie
daaraan.
Europese consultaties
Ik heb de Vlaamse Minister President op de hoogte gehouden van de
voortgang in dit dossier. Formeel overleg over het alternatief voor
ontpoldering van de Hedwigepolder en over de Verdragsaanpassing die
daarvoor nodig is, heeft nog niet plaatsgevonden maar kan beginnen nu
het kabinet een besluit heeft genomen.
De Europese Commissaris voor Milieu, de heer Potočnik, heeft ten
algemene aangegeven dat de lidstaten hun Europese verplichtingen
dienen na te komen en dat het aan de lidstaten is om te bepalen op welke
wijze dit geschiedt. De Europese Commissie ziet toe op de correcte
naleving. Ik heb met hem op hoofdlijnen de oplossingsrichting voor een
alternatief besproken. Voor hem was van belang dat Nederland de
herstelverplichting van 300 ha met het betreffende natuurdoel type
nakomt, dat het alternatief een wetenschappelijke basis heeft, dat de
Nederlandse regering zich tot alle fasen verplicht en dat de aanvang van
de werkzaamheden niet wordt vertraagd. Het onderhavige voorstel
voldoet naar mijn oordeel aan deze eisen. Afgesproken is om het voorstel
langs deze lijnen verder uit te werken en vervolgens aan de Europese
Commissie voor te leggen.
Conclusie
Het kabinet is gecommitteerd te voldoen aan de internationale verplichting voor natuurherstel in de Westerschelde en kiest daarbij voor een
gefaseerde aanpak, waarmee uiterlijk in 2020 300 hectare estuariene
natuur wordt gerealiseerd.
Ik verwacht dat we zowel met de Europese Commissie als met de Vlaamse
regering overstemming zullen bereiken over het uit te werken voorstel
voor het alternatief voor ontpoldering van de Hedwigepolder dat het
kabinet voorstaat.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 862, nr. 48

4