Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 549

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 september 2020
Bij de uitwerking van het Pensioenakkoord is aandacht geweest voor de
moeilijke financiële positie waarin pensioenfondsen zich bevinden.1 Met
de partijen die het Pensioenakkoord hebben gesloten, heb ik daarom
afspraken gemaakt hoe we met het oog op de transitie naar het nieuwe
pensioenstelsel daarmee om kunnen gaan. In het licht van de zeer
uitzonderlijke economische situatie als gevolg van de Coronacrisis heb ik
toegezegd dit jaar opnieuw gebruik te maken van mijn bevoegdheid om
pensioenfondsen langer de tijd te geven aan de wettelijke eisen te
voldoen. Hiertoe zal de vrijstellingsregeling worden verlengd. Met dit
besluit wil ik gegeven de uitzonderlijke situatie voorkomen dat op korte
termijn grote ingrepen door pensioenfondsen moeten worden gedaan.
Diezelfde uitzonderlijke economische omstandigheden maakten het bij de
uitwerking van het Pensioenakkoord lastig om voorbij 2021 te kijken. Er is
daarom tevens afgesproken dat op een later moment een wettelijk
ingroeipad naar het nieuwe pensioenstelsel zal worden vastgelegd voor
de jaren 2022 tot 2026. Dit financieel toezichtkader tijdens de transitie
(kortweg transitie-ftk) heeft als doel dat pensioenfondsen op een
verantwoorde, uitlegbare en evenwichtige wijze kunnen overstappen naar
het nieuwe stelsel. Er moet daarbij een balans worden gevonden tussen
het bieden van rust en stabiliteit voor deelnemers en gepensioneerden
tijdens de transitieperiode enerzijds en het niet compliceren van de
overstap naar het nieuwe stelsel met een financiële opgave anderzijds.
Met de partijen die het Pensioenakkoord hebben gesloten ben ik
momenteel in gesprek over de uitwerking van dit transitie-ftk. In deze brief
zal ik de in overleg met deze partijen geformuleerde uitgangspunten voor
het transitie-ftk toelichten. Met deze brief wil ik ook de vrijstellingsregeling
2020 nader toelichten. De vrijstellingsregeling zelf zal ik later dit jaar
publiceren. De nadere vormgeving van het transitie-ftk voor de jaren
1

kst-32043-549
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk, 32 043, nrs. 519 en 520.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

1

2022–2026 volgt bij de consultatie van het wetsvoorstel dat de uitwerking
van het Pensioenakkoord bevat. De consultatie is voorzien dit najaar en
het wetsvoorstel zal naar verwachting voor de zomer van 2021 worden
ingediend bij uw Kamer.
Met deze brief reageer ik ook op de vragen van de leden Omtzigt (CDA),
Van Kent (SP) en Van Brenk (50PLUS) over de financiële ontwikkelingen de
komende jaren, de ontwikkeling van de pensioenpremies en de kosten
voor de overheid van stijgende pensioenpremies.2
Ik ga eerst in op de financiële situatie van pensioenfondsen op dit
moment. Daarna behandel ik de vrijstellingsregeling die ik vorig jaar heb
gebruikt om pensioenfondsen langer de tijd te geven om aan de financiële
eisen te voldoen. Deze vrijstellingsregeling zal ik dit jaar verlengen. In het
derde en vierde hoofdstuk van deze brief kijk ik vooruit naar de verwachte
verlagingen van de pensioenen en verhogingen van de premies de
komende jaren in het licht van het huidige financieel toezichtkader. In het
vijfde hoofdstuk van deze brief bespreek ik de reden om het toezichtkader
tijdens de transitie aan te passen. In het zesde hoofdstuk schets ik de
uitgangspunten voor het toezicht tijdens de transitie naar het nieuwe
stelsel. Het zevende hoofdstuk sluit af.
1. Financiële situatie van pensioenfondsen
Nog meer dan vorig jaar is de financiële positie van pensioenfondsen
kwetsbaar. Vorig jaar stuurde ik u een brief met handelingsperspectieven
voor het voorkomen van onnodige kortingen.3 In die brief gaf ik aan dat
de gemiddelde dekkingsgraad van pensioenfondsen rond 100% lag en dat
er grote verschillen tussen pensioenfondsen bestonden. Inmiddels is de
gemiddelde dekkingsgraad verder gedaald naar 95,4% (zie grafiek 1),
onder andere door de verder dalende rente, de economische gevolgen
van de Coronacrisis, de lage premiedekkingsgraden en door het uitblijven
van onmiddellijk financieel herstel door gebruikmaking van de vrijstellingsregeling. De grote verschillen tussen pensioenfondsen bestaan nog
steeds: er zijn fondsen met een dekkingsgraad (ver) onder dit gemiddelde,
maar er zijn ook nog steeds fondsen die de pensioenen kunnen verhogen
omdat de financiële positie van het fonds voldoende robuust is.

2
3

Handelingen II 2019/20, nr. 98, Regeling van Werkzaamheden
Kamerstuk 32 043, nr. 503.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

2

Grafiek 1: Ontwikkeling dekkingsgraad

Noot: De dekkingsgraad geeft de actuele dekkingsgraad voor die maand aan. De beleidsdekkingsgraad is het gemiddelde van de laatste 12 maandelijkse dekkingsgraden.

Er zijn meerdere factoren debet aan het gebrek aan voldoende herstel van
de financiële positie van pensioenfondsen. De Nederlandsche Bank (DNB)
heeft indicatief in beeld gebracht hoe deze factoren de financiële situatie
van pensioenfondsen de komende jaren beïnvloeden bij ongewijzigd
beleid (tabel 1). Dit is nadrukkelijk geen raming, maar een statische
weergave waarbij de dekkingsgraden eind augustus het startpunt vormen
en aangenomen is dat financiële markten (marktrente en koersen zakelijke
waarden) ongewijzigd blijven. Verder is aangenomen dat pensioenfondsen die op basis van de dekkingsgraad eind 2020 moeten korten
gebruik maken van de vrijstellingsregeling met een ondergrens van 90%
zoals die in juni dit jaar bij de uitwerking van het Pensioenakkoord is
afgesproken. In de jaren daarna geldt het huidige wettelijke kader. In de
tabel is rekening gehouden met de stapsgewijze invoering van de nieuwe
UFR-methode.
Tabel 1. Bijdrage van verschillende factoren aan de dekkingsgraad.
Jaar

2020
(aug)
2021
2022
2023
2024
2025

DG
primo

Premie

Uitkering

Indexatie

Korting

UFR

Overig

DG ultimo

95,4%
97,1%
104,5%
101,9%
99,5%
98,5%

– 0,2%
– 0,7%
– 0,9%
– 0,8%
– 0,7%
– 0,7%

0,0%
– 0,1%
0,1%
0,0%
0,0%
0,0%

0,0%
– 0,1%
– 0,1%
– 0,1%
– 0,1%
– 0,1%

0,2%
10,5%
0,0%
0,0%
1,0%
1,1%

– 0,3%
– 2,3%
– 1,7%
– 1,5%
– 1,1%
0,0%

1,9%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

97,1%
104,5%
101,9%
99,5%
98,5%
98,8%

Noot: Deze weergave sluit aan bij het sjabloon dat voor de herstelplannen wordt gehanteerd. In de analyse is geabstraheerd van overrendement,
omdat is aangenomen dat de financiële markten onveranderd blijven. Aangenomen is dat de premiedekkingsgraad de komende jaren gelijk
blijft aan die van 2020 (71%). Onder «overig» valt de aanpassing van de sterftetafels door het Actuarieel Genootschap.

De tabel toont dat de aanpassing van de rentetermijnstructuur (UFR) om
deze meer in overeenstemming te brengen met de economische
werkelijkheid een relatief groot negatief effect heeft op de dekkingsgraad,
evenals de premiedekkingsgraad. Het gebruik van de vrijstellingsregeling
dit jaar heeft als gevolg dat grote pensioenverlagingen in 2021 worden
voorkomen, maar de financiële opgave blijft bestaan. Deze situatie is ook
zo opgenomen in de koopkrachtberekeningen van het CPB in zijn laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

3

raming.4 In de jaren na 2021 zou, bij ongewijzigd beleid, alsnog een grote
pensioenverlaging doorgevoerd moeten worden. Deze opgave onderstreept het belang de transitieperiode in het licht van het nieuwe stelsel te
bekijken om te zien of deze pensioenverlaging met die blik noodzakelijk is.
Ik kom daar in hoofdstuk 3 van deze brief op terug.
Voor de vraag of pensioenen verlaagd moeten worden gegeven de
financiële situatie van de pensioenfondsen zijn twee graadmeters
relevant. Pensioenfondsen zijn allereerst verplicht om een vereist eigen
vermogen (VEV) aan te houden. Een fonds dat voldoet aan het vereist
eigen vermogen kan financiële en demografische schokken goed
opvangen en zodoende zijn pensioenuitkeringen met hogere mate van
zekerheid nakomen dan fondsen die niet over deze buffer beschikken. De
hoogte van het vereist eigen vermogen is fondsspecifiek en afhankelijk
van bijvoorbeeld het beleggingsbeleid en het deelnemersbestand van een
pensioenfonds. Indien een pensioenfonds niet voldoet aan het vereist
eigen vermogen moet het een herstelplan indienen, waarin het pensioenfonds aangeeft hoe zij van plan is in maximaal tien jaar wel te voldoen
aan het vereist eigen vermogen. Indien de dekkingsgraad van een
pensioenfonds zodanig is gedaald dat herstel tot het vereist eigen
vermogen binnen tien jaar niet mogelijk is (de dekkingsgraad ligt dan
onder de zogenoemde «kritische dekkingsgraad»), zal het pensioenfonds
maatregelen moeten nemen.
Het vereist eigen vermogen kent voor uitkeringsovereenkomsten een
minimum (MVEV) van ongeveer 104,3%. De Pensioenwet staat toe dat
pensioenfondsen gedurende vijf jaar (zes meetmomenten; elk meetmoment op 31 december) minder eigen vermogen hebben. Als een
pensioenfonds op het zesde achtereenvolgende meetmoment te weinig
vermogen heeft, moet het een maatregel nemen waardoor de dekkingsgraad stijgt tot het minimaal vereist eigen vermogen van circa 104,3%.
De maatregelen die een pensioenfonds moet nemen wanneer het niet
voldoet aan het VEV of MVEV kunnen bestaan uit een verlaging van de
pensioenaanspraken en -rechten, een premiestijging of een verlaging van
de nieuwe opbouw. Een pensioenverlaging mag eventueel gespreid
worden doorgevoerd gedurende de termijn die gebruikt wordt voor het
herstelplan (meestal tien jaar).
2. De vrijstellingsregeling
In 2019 heb ik met een vrijstellingsregeling de termijnen om te voldoen
aan het VEV en MVEV verlengd. De termijn om te voldoen aan het MVEV
heb ik met een jaar verlengd voor de fondsen die in 2019 hun zesde
meetmoment bereikten. De termijn om te voldoen aan het VEV heb ik met
twee jaar verlengd. Ik heb die regeling zo vormgegeven dat alleen
fondsen met een actuele dekkingsgraad op 31 december van minimaal
90% of fondsen die een onvoorwaardelijke korting doorvoeren tot zij een
dekkingsgraad hebben van 90% van deze verlenging gebruik kunnen
maken. Bovendien moest het pensioenfonds bij het indienen van het
herstelplan onderbouwen waarom het gebruik maakt van de regeling,
rekening houdend met de ontwikkeling van zijn dekkingsgraad de
komende jaren en de eventuele pensioenverlagingen die daarbij horen.
Het fonds diende niet alleen de toezichthouder te informeren over het
besluit, maar ook informatie over het genomen besluit aan zijn (gewezen)
deelnemers en pensioengerechtigden ter beschikking te stellen.

4

Zie: https://www.cpb.nl/macro-economische-verkenning-mev-2021. Bijlage bij Kamerstuk
35 570, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

4

Van deze vrijstellingsregeling is gebruik gemaakt om kortingen te
voorkomen of te verzachten. Alle fondsen waarvoor een MVEV-korting
speelde, hebben gebruik gemaakt van de regeling, waardoor voor circa 2
miljoen deelnemers en gepensioneerden een korting van ongeveer 5% is
voorkomen. Van de 150 fondsen die per ultimo 2019 een herstelplan
hebben ingediend zijn er vier fondsen die gebruik hebben gemaakt van de
vrijstellingsregeling om een VEV-korting te beperken. Deze fondsen
hebben samen 456.000 deelnemers en 38.000 gepensioneerden. Zonder
de vrijstelling zou de gemiddelde korting in 2020 voor deze fondsen 0,24%
zijn geweest.
In de Kamerbrief over de uitwerking van het Pensioenakkoord heb ik
aangegeven de vrijstellingsregeling van 2019 met één jaar te verlengen,
onder dezelfde voorwaarden als vorig jaar, als gevolg van de huidige
uitzonderlijke economische situatie. Voor fondsen die eind dit jaar voor de
zesde keer niet voldoen aan het MVEV en gebruik willen maken van de
vrijstellingsregeling, zal de termijn om aan het MVEV te voldoen met één
meetmoment verlengd worden. De fondsen die gebruik hebben gemaakt
van de vrijstellingsregeling 2019 kunnen opnieuw gebruik maken van de
regeling. Voor die fondsen wordt het aantal meetmomenten met twee
verhoogd. Ik zal bezien wat dit jaar een passende verlenging van de
hersteltermijn voor het VEV is die voldoende recht doet aan de wens
kortingen te voorkomen boven een dekkingsgraad van 90%. De regeling
zal ik later dit jaar publiceren.
Uitstel van kortingen is echter niet «gratis». Het aanpassen van de regels
lost de financiële problemen van de pensioenfondsen niet op en het kan
de transitie naar het nieuwe stelsel moeilijker maken. Daarom moeten
pensioenfondsen bij het indienen van het herstelplan onderbouwen
waarom het gebruik maakt van de regeling, rekening houdend met de
ontwikkeling van zijn dekkingsgraad de komende jaren en de eventuele
pensioenverlagingen die daarbij horen. Daarnaast is een van de
voorwaarden die ik ook dit jaar aan het gebruik van de regeling stel, dat
pensioenfondsen transparant communiceren met hun deelnemers over
het besluit van de regeling gebruik te maken gegeven de financiële positie
en de voorziene ontwikkelingen. Daarbij geeft het pensioenfonds aan wat
zijn afwegingen zijn bij het gebruik van de regeling en stelt het informatie
ter beschikking over het effect van de keuze die het maakt.
3. Meerjarenontwikkeling financiële situatie pensioenfondsen
Gegeven de verlenging van deze vrijstellingsregeling en met inachtneming van de meest actuele financiële situatie van de pensioenfondsen,
heeft DNB in beeld gebracht hoe de financiële situatie van pensioenfondsen zich de komende jaren kan ontwikkelen bij ongewijzigd beleid
(tabel 2). Dit is nadrukkelijk geen raming waarin de economische
ontwikkeling (ten positieve of ten negatieve) is meegenomen, maar
waarbij alleen is gekeken naar de ontwikkeling bij voortzetting van het
huidige toezichtkader. De dekkingsgraad ultimo augustus 2020 vormt het
startpunt van deze analyse.
Tabel 2: Kortingen in een scenario met gelijkblijvende financiële markten

Aantal fondsen met een korting
Aantal deelnemers en gepensioneerden (x
mln)
Hoogte korting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

10

40

0

1

30

38

7,4
0,2%

10,2
10,1%

0,0
0,0%

0,0
0,0%

1,4
1,0%

2,8
1,1%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

5

Hierbij moet ik uiteraard aantekenen dat de financiële positie van een
pensioenfonds op 31 december dit jaar leidend is voor de vraag of
pensioenen het komende jaar verlaagd moeten of verhoogd kunnen
worden. In de tabel is de verlenging van de vrijstellingsregeling 2020
meegenomen, maar het blijkt dat ook met de vrijstellingsregeling
kortingen nodig zijn die hun beslag vinden in 2021. Dat zijn kortingen voor
fondsen die zo diep zijn weggezakt dat ze ook aan een grens van 90% niet
voldoende hebben. Die 90% is een grens waarvan ik het onwenselijk en
onverstandig vind als pensioenfondsen daaronder zakken. Als pensioenfondsen onder zo’n grens zakken, wordt het voor toekomstige generaties
erg onaantrekkelijk om mee te doen in ons stelsel en is het onaantrekkelijk
om over te stappen van werkgever als je daardoor bij een pensioenfonds
met een erg lage dekkingsgraad terechtkomt. Desalniettemin heeft de
verlenging van de VEV- en MVEV-termijnen, tezamen met de grens van
90%, kortingen voorkomen of fors verlaagd.
Verder kijkend dan 2021 is duidelijk dat kortingen allerminst uitgesloten
zijn. De tabel laat zien dat deze in enig jaar potentieel fors kunnen zijn en
dat gedurende meerdere jaren kortingen aan de orde kunnen zijn. Daarom
is het wenselijk de transitieperiode in het licht van het nieuwe stelsel te
bezien. In hoofdstuk 6 is beschreven hoe bij de uitwerking van het
transitie-ftk daarmee kan worden omgegaan.
4. Premieontwikkeling
Naast de zorgen over pensioenverlagingen bereikten mij ook zorgen over
premieverhogingen of opbouwverlagingen gegeven de economische en
financiële situatie. Het lid Van Kent (SP) bijvoorbeeld vroeg aandacht voor
de verwachte stijging van de pensioenpremies en naar mogelijke
oplossingen om die stijging te voorkomen. Aan de cao-tafel wordt
namelijk ook door werkgevers en werknemers onderhandeld over de
hoogte van de pensioenpremie, die benodigd is voor de afgesproken
pensioenopbouw of over de pensioenopbouw die past bij de pensioenpremie. Daarbij vind ik het belangrijk te benadrukken dat sociale partners
met elkaar invulling geven aan het pensioencontract en in samenspraak
met het pensioenfondsbestuur bepalen of de combinatie van premie en
opbouw evenwichtig en uitvoerbaar is. Ik ben stelselverantwoordelijk, ga
niet over deze onderhandelingen, maar ben wel verantwoordelijk voor
een brede belangenafweging van iedereen die meedoet in het pensioenstelsel. Vanuit die rol heb ik, na advies van de Commissie Parameters per
1 januari jl. de parameters aangepast die (onder andere) bepalen in
hoeverre de kostendekkende premie gedempt mag worden. Recent heeft
DNB een besluit genomen over de invoering van de nieuwe rentetermijnstructuur. Dit besluit treedt pas de komende jaren in vier stappen in
werking en heeft daarom geen gevolgen voor de onderhandelingen over
premie en opbouw zoals die dit jaar plaatsvinden. Met de gespreide
inwerkingtreding is de impact van de nieuwe UFR op jaarbasis beperkt.
Als achtergrond voor de zorgen over premieverhogingen of opbouwverlagingen geef ik graag een korte, versimpelde weergave van de manier
waarop de premie wordt vastgesteld. Sociale partners bepalen in
samenspraak met het pensioenfondsbestuur bij welke combinatie van
premie en opbouw een pensioenovereenkomst uitvoerbaar is. Daarbij
stellen zij een kostendekkende premie vast die voldoende is om de
toegezegde uitkering te financieren. De kostendekkende premie kan
vervolgens in rekening worden gebracht bij werknemers en werkgevers.
Vaker wordt er echter voor gekozen om de kostendekkende premie te
dempen. Het is wettelijk toegestaan de premie te dempen met de
renteontwikkeling of de rendementsverwachting. De maximale demping
volgens deze parameters is vastgelegd in overeenstemming met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

6

economische werkelijkheid en economische verwachtingen. Die demping
is bedoeld om grote premie- of opbouwschokken te voorkomen. Gebruik
van premiedemping betekent dat uitkeringen worden toegezegd zonder
dat deze volledig gefinancierd zijn, waardoor dit negatief bijdraagt aan de
financiële positie van het pensioenfonds. Dit komt tot uitdrukking in de
premiedekkingsgraad, die aangeeft in welke mate de premie kostendekkend is. Tabel 3 geeft een overzicht van het aantal fondsen dat kiest
voor een kostendekkende premie of ervoor kiest die premie te dempen.
De tabel geeft ook aan welke gemiddelde premiedekkingsgraad deze
fondsen hebben.
Tabel 3. De wijze van premiedemping en de premiedekkingsgraad in 2020.
Aantal
fondsen

Premiedekkingsgraad

119
34
14
167

69%
88%
124%
71%

Demping met rendement
Demping met rente
Geen demping
Totaal

Bij de uitwerking van het Pensioenakkoord is aangegeven dat in lijn met
de verlenging van de vrijstellingsregeling en gegeven de uitzonderlijke
economische situatie het logisch is dat sociale partners afspreken om de
pensioenpremie en pensioenopbouw in ieder geval het komende jaar
zoveel mogelijk stabiel te houden. Stabiele premies kunnen sociale
partners afspreken indien zij dit evenwichtig achten en het past binnen het
wettelijk kader.
Desalniettemin blijkt dat de bijstelling van de parameters, de vaak lage
(premie)dekkingsgraad en andere fondsspecifieke ontwikkelingen – zoals
een lager verwacht toekomstig rendement – ertoe leiden dat pensioenfondsen verwachten dat de komende jaren moeilijke keuzes gemaakt
moeten worden. Ook hier blijkt dat de beloofde zekerheid van de huidige
uitkeringsovereenkomst heel duur is geworden. Het Centraal Planbureau
toont dit ook in zijn recente onderzoek met Netspar.5 Het nieuwe
pensioencontract wil minder beloven, maar meer waarmaken. In het
nieuwe pensioencontract toetsen cao-partijen of de toegezegde stabiele
premie toereikend is voor de geformuleerde pensioendoelstelling.
Wanneer daarbij blijkt dat – bijvoorbeeld door andere economische
verwachtingen – deze premie en doelstelling niet meer met elkaar in
balans zijn, dan is het aan sociale partners om daar aan de cao-tafel
afspraken over te maken.
Het lid Van Brenk (50PLUS) vroeg naar de gevolgen van stijgende premies
voor de overheidsfinanciën. Namens de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties kan ik u meedelen dat ook bij het Algemeen
Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) de pensioenpremie volgend jaar stijgt. De
premie stijgt naar verwachting met 1,7%-punt en de VPL-premie met
0,5%-punt. De premies worden aan het einde van het jaar definitief
vastgesteld. Voor kabinetswerkgevers en werkgevers in de onderwijssectoren betekent dit een stijging van de jaarlijkse pensioenlasten van in
totaal circa 0,5 mld. euro. Bovendien gaan ook werknemers – via het
werknemersdeel (30%) van de premie – meer bijdragen aan de
ABP-regeling. De stijging van de premie leidt ertoe dat er minder
arbeidsvoorwaardenruimte beschikbaar is om cao’s af te sluiten.

5

Zie https://www.cpb.nl/lage-rente-en-de-toekomst-van-pensioenen voor het onderzoek en
Kamerstuk 32 043, nr. 548 voor de kabinetsreactie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

7

Het beeld dat uit dit hoofdstuk naar voren komt, is dat pensioenfondsen
en sociale partners bij ongewijzigd beleid voor een grote financiële
opgave staan de komende jaren. Verscheidene omstandigheden – zoals de
blijvend lage rente en het uitblijven van financieel herstel bij pensioenfondsen – maken pensioensparen in ieder geval de komende jaren duur.
Op de korte termijn kunnen premieverhogingen ook een negatief effect
hebben op het economisch herstel.
5. De noodzaak van een aangepast toezichtkader
Op 22 juni jl. stuurde ik u de hoofdlijnennotitie met de uitwerking van het
Pensioenakkoord. De hoofdlijnennotitie markeert een nieuwe mijlpaal in
het proces om te komen tot een nieuw pensioenstelsel. Dat proces is
echter nog niet afgerond. Een nieuwe set mijlpalen begint met de
inwerkingtreding van de wetgeving per 1 januari 2022 en eindigt in 2026
wanneer de transitieperiode naar dat nieuwe stelsel is afgerond. De
transitieperiode is een intensieve fase waarin sociale partners, pensioenfondsen, pensioenuitvoerders en vertegenwoordigers van deelnemers en
gepensioneerden afspraken moeten maken met elkaar en besluiten
moeten nemen, waarna zij op een verantwoorde, uitlegbare en
evenwichtige wijze kunnen overstappen naar het nieuwe stelsel. Die
transitieperiode is gebaat bij rust en stabiliteit.
Pensioenfondsen staan dus voor de overgang naar een nieuw stelsel. In
dat stelsel gelden andere regels voor bijvoorbeeld het verdelen van
financiële mee- en tegenvallers, gelden andere buffereisen, heeft de
premie een andere rol en worden rendementen bepalender. In de
tussentijd zijn fondsen gehouden aan het huidige toetsingskader dat in de
transitiefase naar dat nieuwe stelsel mogelijk onevenwichtige handelingen of consequenties heeft bezien vanuit het perspectief van het
nieuwe stelsel. Met de partijen die het Pensioenakkoord hebben gesloten,
heb ik geconcludeerd dat wij dat onwenselijk vinden. Daarom hebben we
afgesproken een ingroeipad naar het nieuwe stelsel vast te leggen en ben
ik bereid om te kijken naar een aanpassing van het huidige financiële
toetsingskader voor de fondsen. Daarbij wordt onderzocht of deze
aanpassing kan gelden voor alleen de fondsen die voornemens zijn ook
met de huidige pensioenaanspraken en -rechten te zullen overstappen
naar het nieuwe stelsel. Niet alle fondsen zullen dat immers doen;
sommige fondsen zullen ervoor kiezen af te wijken van de standaardroute
voor het invaren van huidige pensioenaanspraken en -rechten en alleen
de nieuwe pensioenopbouw in het nieuwe stelsel onderbrengen.
Dit aangepaste toetsingskader begint bij het verlengen van de eerder
genoemde vrijstellingsregeling met een jaar, zodat in 2021 rekening kan
worden gehouden met de uitzonderlijke economische situatie. Daarna zal
een aangepast, wettelijk vastgelegd toetsingskader gelden voor de
transitieperiode van 2022 tot 2026. Dit transitie-ftk ben ik momenteel aan
het uitwerken in gesprek met de partijen die het Pensioenakkoord hebben
gesloten, toezichthouders en de Pensioenfederatie. De precieze uitwerking
volgt bij indiening van het wetsvoorstel dat de uitwerking van het
Pensioenakkoord bevat. Dit verwacht ik medio 2021 bij uw kamer in te
dienen. In deze brief noem ik de doelen en uitgangspunten die ik bij de
vormgeving van het transitie-ftk hanteer.
6. Contouren van het transitie-ftk
Het doel is transparant en ordentelijk over te stappen naar het nieuwe
stelsel door rust en voorspelbaarheid in de transitieperiode te brengen.
Het transitie-ftk beoogt tijdens de transitie perspectief te bieden op het
nieuwe stelsel, de overstap naar dat nieuwe stelsel aan te moedigen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

8

geleidelijk herstel naar een gezonde financiële positie te bewerkstelligen.
Het transitie-ftk is generatie-evenwichtig, uitvoerbaar en uitlegbaar.
Het belangrijkste ijkpunt daarbij is de werking van het nieuwe pensioenstelsel. Indien met de blik van het nieuwe stelsel naar het huidige stelsel
wordt gekeken, dan kan dat leiden tot een ander perspectief op pensioenverlagingen en premieverhogingen. Voorkomen moet worden dat in de
transitiefase onnodige interventies moeten worden gepleegd of nodige
interventies juist nagelaten. Als nodige interventies worden nagelaten,
wordt het nieuwe stelsel belast met een erfenis uit het huidige stelsel en
kan het lastiger worden het gewenste indexatieperspectief te realiseren.
Ik plaats dit vraagstuk daarom in het kader van het realiseren van een
generatie-evenwichtige, uitlegbare en verantwoorde overstap naar het
nieuwe stelsel. Pensioenverlagingen zijn nodig zover zij bijdragen aan een
evenwichtige, uitlegbare en verantwoorde overstap, met inachtneming
van een zekere veiligheidsmarge om de transitie niet te bemoeilijken. Als
pensioenverlagingen met het oog op het nieuwe stelsel niet nodig zijn,
hoeven ze nu niet te worden doorgevoerd. De aanpak die ik voornemens
ben uit te werken, kan daarom betekenen dat sommige pensioenverlagingen onder de huidige kortingsgrenzen niet nodig zijn. Dat betekent
uiteraard niet dat alle pensioenverlagingen onnodig zijn. Daarbij is de
juridische houdbaarheid leidend, ook gegeven de eisen die Europese
regelgeving stelt aan het hebben van een (minimaal) vereist eigen
vermogen. Omwille van de rust en stabiliteit is het ook wenselijk om
zoveel als mogelijk te voorkomen dat jaar op jaar kortingen plaatsvinden.
Het kan daarom wenselijk zijn benodigde kortingen in één keer te
verwerken.
Ook de premie en opbouw zouden in het kader van het nieuwe stelsel
moeten worden bezien. In het nieuwe stelsel krijgt de premie een andere
rol. Voor de relatie tussen de afgesproken premie en het te verwachten
pensioen en doelstellingen daaromtrent, voor de communicatie over het
te verwachten pensioen en voor de fiscale begrenzing wordt gewerkt met
een projectiemethode. Bij die projectiemethode speelt het verwacht
rendement een rol. Bij de vaststelling van premie en opbouw kunnen
sociale partners hier nu al rekening mee houden. De balans tussen premie
en opbouw kan binnen de wettelijke mogelijkheden worden gebaseerd op
een verwacht rendement. Dit neemt niet weg dat in de komende periode
aan sommige cao-tafels de moeilijke keuze moet worden gemaakt voor
een hogere pensioenpremie en/of lagere pensioenopbouw als gevolg van
de lagere verwachte rendementen naar de toekomst toe. Ook in het
nieuwe stelsel zou een hogere premie noodzakelijk kunnen zijn. Door de
toegezegde uitkering speelt de premiedekkingsgraad vervolgens in het
huidige stelsel een belangrijke, signalerende rol. Omdat in het nieuwe
stelsel niet met aanspraken op een toegezegde uitkering speelt de
premiedekkingsgraad hierin echter geen rol.
7. Afsluiting
Met deze doelen en uitgangspunten wordt in nauw overleg met de
partijen die het Pensioenakkoord hebben gesloten, toezichthouders en de
Pensioenfederatie gewerkt aan een transitie-ftk. Wij zien een gezamenlijk
belang om te komen tot een verantwoorde, uitlegbare en evenwichtige
transitie, waarin indachtig het nieuwe stelsel naar de tussenliggende jaren
wordt gekeken. Beslissingen over pensioenverlagingen, premieverhogingen of opbouwverlagingen worden genomen tegen een achtergrond
waarin de financiële positie van een groot aantal fondsen niet houdbaar
is. Die financiële positie leidt, rekening houdend met de economisch
onzekere situatie en ondanks het voornemen een transitie-ftk te ontwik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

9

kelen, tot moeilijke besluiten die ook in de komende jaren niet kunnen
worden uitgesteld.
Desondanks heb ik het vertrouwen dat met een aangepast transitie-ftk een
balans wordt gevonden bij het voorkomen van onnodige zware schokken
voor deelnemers en gepensioneerden in uitkeringen, premies of opbouw
en een generatie-evenwichtige start van het nieuwe pensioenstelsel wordt
bewerkstelligd.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 549

10