Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 111

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 30 december 2013
De algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst, de vaste commissie
voor Financiën en de vaste commissie voor Economische Zaken hebben
op 6 november 2013 overleg gevoerd met Minister Blok voor Wonen en
Rijksdienst over:
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 17 september 2013 over de oprichting van de Nederlandse Investeringsinstelling en andere resultaten uit het overleg van het
kabinet met institutionele beleggers (alleen de paragraaf over
de Nationale Hypotheekinstelling) (Kamerstuk 33 746, nr. 1);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
7 februari 2013 met de reactie op het verzoek van het lid
Monasch over de hypothecaire leennormen (Kamerstuk
32 847, nr. 41);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d. 8 juli
2013 met de reactie op de motie van het lid Paulus Jansen om
de werkgelegenheidseffecten van het voorgestelde woningmarktbeleid te laten doorrekenen (Kamerstuk 33 400-VII, nr.
35) (Kamerstuk 32 847, nr. 81);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d. 11 juli
2013 over studieschuld in relatie tot hypotheekregels (Kamerstuk 32 847, nr. 82);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d. 12 juli
2013 met de stand van zaken van de rapportage van de
werkgroep Alternatieve Financieringsarrangementen Woningmarkt (Kamerstuk 32 847, nr. 84)
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
17 september 2013 over restschulden en de Nationale Hypotheek Garantie (Kamerstuk 32 847, nr. 88);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
31 oktober 2013 inzake uitwerking restschulden onder
Nationale Hypotheek Garantie (Kamerstuk 32 847, nr. 96)

kst-32847-111
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst,
De Rouwe
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Van Nieuwenhuizen-Wijbenga
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De griffier van de algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

2

Voorzitter: Paulus Jansen
Griffier: Van der Leeden
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Baay-Timmerman, Paulus
Jansen, Monasch, Verhoeven en Visser,
en Minister Blok voor Wonen en Rijksdienst, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 13.05 uur
De voorzitter: Dames en heren, ik open dit algemeen overleg van de
algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst met de Minister voor
Wonen en Rijksdienst. Ik heet de Minister en zijn medewerkers en de
belangstellenden op de publieke tribune van harte welkom. Wij gaan het
vanmiddag hebben over de financiering van de woningmarkt en een
aantal aanpalende onderwerpen. Ik stel een spreektijd van vijf minuten
voor en maximaal twee interrupties in eerste termijn. Ik constateer dat de
leden daarmee akkoord gaan.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. De regering wil met een Nationale
Hypotheekinstelling die obligaties kan uitgeven een groot aantal
problemen op de hypotheekmarkt oplossen. Dat betreft ten eerste
instabiliteit en ten tweede het tekort aan concurrentie en daarmee de in
vergelijking met het buitenland hoge hypotheekrentes in Nederland. Dat
klinkt natuurlijk heel goed, maar als iets in een plan bijna te mooi om waar
te zijn lijkt, is dit vaak ook zo. Wij hebben dus toch nog een aantal vragen.
D66 is met name bezorgd over de risico’s voor de Nederlandse Staat. Op
die manier kijken wij naar dit plan.
Het rapport van KPMG laat zien dat er globaal drie belangrijke risico’s zijn:
het debiteurenrisico, het risico bij de tussentijdse aflossing, dat inhoudt
dat de bank te maken krijgt met een andere situatie dan gedacht als
mensen ineens sneller gaan aflossen, en het renterisico. Alleen het eerste
valt nu al voornamelijk onder de NHG. De randvoorwaarden voor de
Nationale Hypotheekinstelling zijn dat het risico niet materieel mag
toenemen. Daarover is iedereen het eens. Ik zeg «iedereen», maar er zijn
maar vier fracties. Dat baart mij zorgen. Wat verstaat de Minister onder
«materieel»? Zal het risico volgens de Minister echt niet toenemen? De
Staat zal het risico op zich nemen voor ernstige stress-scenario’s voor de
uitlener, de financiers van hypotheken dus. Die situatie komt bijna nooit
voor, maar dit betekent niet dat er helemaal geen materieel risico is. Dat
heeft de afgelopen periode ons geleerd. Bij wie ligt het risico als de NHI
wordt opgericht? Soms moet je gewoon logisch nadenken en je boerenverstand gebruiken. Volgens mij bestaat er nu een risico voor de
financiële sector. Waarom zou je dat risico met welke constructie en op
welke manier dan ook naar de Nederlandse Staat brengen? Heeft de
Minister enig zicht op de consequenties voor Nederland wanneer zich
toch een extreem scenario voordoet? Welke maatregelen wil de Minister
nemen om het risico te verkleinen? Wil hij bijvoorbeeld risicopremies
instellen? Op welke manier gaat hij deze dan berekenen? In hoeverre
kunnen die risicopremies de risico’s daadwerkelijk afdekken?
Ik stel in dit AO gewoon vooral heel veel vragen aan de Minister, want ook
is nog onduidelijk of de NHI past binnen de Europese staatssteunregels.
Heeft de Minister daarover al meer duidelijkheid? Kan de NHI zodanig
worden ingericht dat zij aan de Europese eisen voldoet? Zal de Minister
voorkomen dat de NHI ongelijke concurrentie veroorzaakt?
Ook is er nog veel onzekerheid over de voordelen van de NHI. Ik gebruik
de hele tijd de afkorting. Zelf vind ik het irritant als mensen dat doen. Ik
bedoel daarmee dus de Nationale Hypotheekinstelling, waar wij het de
hele tijd over hebben. Er is nog wat onzekerheid over de voordelen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

3

NHI voor huizenkopers. Volgens de werkgroep AFW en anderen spreken
woningfinanciers af dat het voordeel dat uit de NHI komt, volledig naar de
consument zal gaan. Welke garantie kan de Minister geven dat dit
daadwerkelijk gebeurt en op welke manier gaat hij dit volgen? Kan de
Minister een schatting geven van het voordeel dat consumenten zullen
hebben?
Ik kom op de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). De Minister gaat de
NHG aanpassen. Het wordt mogelijk om restschulden daaronder te
brengen. Dat is goed voor mensen die nu een huis hebben dat onder
water staat en dus een hypotheeklening hebben die hoger is dan de
huidige waarde van hun huis. Dat kan de doorstroom op de woningmarkt
bevorderen. Nu is alleen de vraag wat dit betekent voor het staatsrisico,
want er komt een eigen risico voor de NHG-leningen van 10%. Het lijkt
mijn fractie een goed idee om de garantierisico’s op die manier te
verkleinen en prudent lenen te bevorderen. Kan de Minister aangeven
welke consequenties dit heeft voor de hypotheekverstrekking zelf? Wordt
het eigen risico straks afgewenteld op klanten?
Tot slot kom ik op de WEW-premie, die met 0,15% omhooggaat. Waarom
kiest de Minister voor deze verhoging? Die komt uiteindelijk natuurlijk
terecht bij de huizenkoper.
Mevrouw Visser (VVD): Voorzitter. Net als de heer Verhoeven zal ik in
mijn bijdrage vooral veel vragen stellen. Er ligt een aantal voorstellen
voor waar de VVD-fractie grote vragen bij heeft. Die voorstellen vragen
om een verdere verduidelijking, want de woningmarkt kenmerkt zich
ontzettend door veel overheidsingrijpen, of het nu de koopmarkt of de
huurmarkt is. Alom is de overheid aanwezig, vooral in de vorm van
garantstellingen. De totale omvang daarvan is 500 miljard en in de
woningmarkt zit 250 miljard, zowel in de huurmarkt als in de koopmarkt.
Daarnaast lopen er discussies over het functioneren van de woningmarkt
en de financiële sector. Dat mondt eigenlijk uit in de voorstellen die nu
voorliggen over de NHI’s, NII’s en NHG’s, allemaal afkortingen. Daar
hebben wij wel wat vragen bij. Wij hebben gisteren gezien dat er een
kwartiermaker is aangesteld en dat hij een opdracht heeft gekregen. Het
verbaast ons dat wij als commissie voor Wonen en Rijksdienst die
opdracht niet hebben ontvangen, omdat daarin ook staat dat de NHI
ondergebracht moet worden in de NII. Wij willen eerst een fundamentele
discussie over de NHI voordat wij gaan spreken over organisatievormen
en de vraag waar die moet worden ondergebracht. Wat betreft de NHI is
voor ons nog steeds de vraag wat nut en noodzaak zijn van een dergelijke
overheidsgarantie naast de bestaande Nationale Hypotheek Garantie. In
de voorliggende rapporten zien wij wat de reden is dat institutionele
beleggers het niet als een transparant instrument zien. Als zij het niet zien
als transparant instrument, is de vraag natuurlijk waarom wij dan niet aan
de knoppen van dat instrument draaien om te bekijken hoe wij het op een
andere manier kunnen ordenen. Dat moeten wij doen in plaats van het
optuigen van een nieuw instituut hetende de NHI, want welk probleem
lossen wij daarmee op? Onder welke randvoorwaarden gebeurt dit? D66
heeft daarover ook een aantal vragen gesteld. Wat betekent de NHI straks
eventueel voor de toename van de overheidsgaranties materieel en
niet-materieel? Wat bekent zij voor de verruiming van het risicoprofiel en
eventuele substitutierisico’s van de NHI in relatie tot de bestaande
staatsgaranties?
Ook is de eventuele marktverstoring belangrijk, want wij hebben de
afgelopen periode gezien dat NIBC zelf een aantal nieuwe securitisaties
heeft weten te realiseren die heel erg lijken op het initiatief van de NHI dat
nu voorligt. De overheid moet alleen optreden als het echt niet anders
kan. Wij zien dit initiatief dus op deze manier. Misschien kan de Minister
een duidelijke toelichting geven op dit initiatief dat bestaat naast een
marktinitiatief. De vraag is wat de meerwaarde is van de NHI in deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

4

vorm. Wij willen dus graag een nadere toelichting hierop en ook op het
proces, los van de Europese discussie over staatssteun. Wat zijn het nut
en de noodzaak van de NHI in relatie tot de NHG? Waarom is er niet voor
gekozen voor een discussie over de wijze waarop wij de NHG kunnen
hervormen?
Een van de redenen die wordt genoemd voor het niet-transparant zijn van
de NHG, is dat er sprake is van een onverzekerd deel. Dat hebben wij
opgelost door een aantal maatregelen te nemen op de woningmarkt. We
hebben een aantal maatregelen genomen ten aanzien van de financiële
sector. Beoordeelt de Minister die maatregelen als onvoldoende? Welke
maatregelen zijn volgens hem nog noodzakelijk? Waarom moet het
plaatsvinden in de vorm van het nieuwe instrument NHI? Ik houd het kort.
Wij kunnen hierover heel veel technische vragen stellen, maar wij horen
hierover graag het bredere perspectief van de Minister.
Ik kom op de voorstellen met betrekking tot de NHG. In dat kader zou ik
van de Minister willen horen hoe hij de huidige voorstellen voor de NHG
ziet in relatie tot mijn eerdere vraag rondom de NHI. Is het perspectief wat
betreft de NHG dat hij schetst in zijn brief, ook het eindperspectief of
kunnen wij meer verwachten? In de adviezen die wij hebben voorliggen,
staat dat er, als je overgaat tot een NHI, een fundamentele discussie moet
plaatsvinden over de NHG, de toekomst ervan, de omvang, de reikwijdte
en het risicoprofiel. Wij zien een afloop van de gehanteerde grenzen.
Daarom vraag ik of de Minister hierin een eindplaatje ziet. Of komen er
nog meer voorstellen in relatie tot de eventuele oprichting van de NHI?
Ik kom op de NHG en de voorwaarden voor de restschulden en het
meefinancieren daarvan. Voor welke groep is dit een oplossing? Er wordt
een aantal randvoorwaarden meegegeven, maar welke consumentengroepen kunnen hierdoor doorstromen, voor welk percentage is dat en
wat betekent dat dan?
Een andere vraag blijft steeds naar boven komen, ook vandaag weer in de
berichtgeving: wordt er nu voldoende maatwerk geboden bij de
hypotheekverstrekking? Ik vraag de Minister in dat kader om toch eens
samen met zijn collega’s te kijken naar bijvoorbeeld de «comply or
explain»-regeling. Je ziet dat de toepassing daarvan ontzettend is
afgenomen. De wet- en regelgeving geeft wel aanleiding om die toe te
kunnen passen, maar in 2007 en in 2010 zie je een ontzettende afname en
wij hebben geen recentere cijfers beschikbaar. Je ziet gewoon dat de
ruimte voor maatwerk steeds minder wordt. Wij vragen de Minister om
daarover met de banken dan wel de toezichthouder te gaan praten om te
bekijken of daarover nadere informatie te verkrijgen is en of de inkomensperspectieven bij de hypotheekverstrekking daadwerkelijk op een goede
manier worden toegepast. Er zit ruimte in de wet- en regelgeving, maar
hoe wordt die toegepast? Ik zie de voorzitter naar mij kijken. Volgens mij
moet ik afronden. Dan wacht ik de reactie van de Minister af.
De heer Monasch (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de
toezending van al deze stukken, die gaan over belangrijke onderwerpen.
Gelet op de beperkte tijd wil ik ze kort doorlopen. Het eerste punt rond de
NHI en de NII is al een paar keer door mijn collega’s aangestipt. Er
circuleren op dit moment twee varianten, allebei met de goede inzet. Dat
is namelijk de vraag hoe wij het geld dat wij met elkaar via de pensioenfondsen sparen, zo goed mogelijk meer kunnen investeren in Nederland,
met het belang van de pensioendeelnemers voorop. Een aantal opties
doet nu de ronde. Laten wij het geld dat wij aan hypotheken willen
wegzetten, bijvoorbeeld via de hypotheekobligaties, op de balans van de
banken staan of moet dat naar de NHI toe? Dat heeft alles te maken met
de discussie rond de garantstelling door de Staat. Voor ons is het
uitgangspunt dat het niet zo kan zijn dat dit een soort operatie is waarin
de Staat het risico voor het bedrijfsleven afdekt. Tegelijkertijd willen wij er
natuurlijk voor zorgen dat dit vehikel dusdanig wordt ingericht dat zonder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

5

die toename de investeringen van onder andere pensioenfondsen toch
maximaal gefaciliteerd kunnen worden. Graag krijg ik dus graag de visie
van de Minister op die ontwikkeling en de stand van het debat daarin.
Soms gaan dingen te snel voorbij. Ik ben blij dat de studieschuld in de
toekomst maar beperkt zal meetellen bij de toekenning van hypotheken.
Het gaat slechts om een beperkt deel. Dat een studieschuld meetelt is
logisch, maar dat dit beperkt is, is misschien een vorm van maatwerk
waar wij vaak om vragen, gelet op de carrièreperspectieven van deze
groep.
Er zijn nieuwe leennormen naar buiten gekomen. Het is goed dat de
regels zijn versoepeld voor energieneutrale woningen. Het is ook goed om
het initiatief van SP-collega Jansen en mijn collega De Vries mee te
nemen om te bekijken of er meer mogelijk is op het gebied van bijvoorbeeld funderingsherstel. Tegelijkertijd is er de zorg over de beperktere
leencapaciteit. Het gaat met name om een groep die toch al in de knel
dreigt te komen in de huidige woningmarkt, namelijk de groep met een
inkomen van rond € 45.000. Bij deze groep gaat de leencapaciteit met zo’n
€ 11.000 achteruit. Graag krijg ik nu een iets bredere blik op die groep. Die
ent ik niet op € 45.000, maar ergens tussen € 40.000 en € 50.000. Waar
kan die groep nog terecht, nu hun leencapaciteit verder achteruitgaat op
de koopmarkt en hun mogelijkheden op de huurmarkt, zoals bekend, zeer
beperkt zijn?
Ik kom op de brief van 4 november over de mogelijkheden voor investeringen in de vrijehuursector door institutionele beleggers. Wij zijn
buitengewoon verheugd dat er op aandringen vanuit de Kamer, mijn
collega Visser en ondergetekende, toch een vernieuwd gesprek is tussen
de Nederlandsche Bank en de pensioenfondsen. Soms is de regelgeving
wel duidelijk maar is de interpretatie daarvan een eigen leven gaan leiden.
Soms zijn mensen gedrag gaan vertonen dat niet de bedoeling is van de
regelgever of in dit geval van de Nederlandsche Bank. Het lijkt ons
buitengewoon belangrijk dat dit gesprek waarover in de brief gerept
wordt, verder zijn vervolg zal krijgen. Wij willen daarvan graag op de
hoogte blijven.
In de brief van de Minister en de brief van de heer Kroes van de APG die
daarop volgde, wordt gesproken van nieuwe beleggingsproposities.
Daarop hebben wij ook vaak aangedrongen, laatst nog tijdens het AO
Studentenhuisvesting. Beleggers hebben vaak te kleine portefeuilles om
in Nederland te kunnen investeren. Je kunt bekijken of dat bij elkaar kan
worden gestopt, zodat er wel in Nederland wordt geïnvesteerd en niet
alleen in studentenhuisvesting in Engeland. Er wordt aangekondigd dat
daarnaar nader wordt gekeken. Hoe staat het daarmee? Wij weten dat er
in dat verband voorstellen circuleren. Ten aanzien van het bezit van
woningcorporaties speelt de vraag van wie de corporaties zijn en
uiteindelijk van wie dat bezit is. Uiteindelijk kun je naar dat hele bezit
kijken als het aardgas van Nederland boven de grond. Er zit daar 200
miljard in stenen. Als je er op die manier naar kijkt, kun je heel andere
beleggingsproposities in stand houden waarbij je duurzaam omgaat met
dat bezit en er geen sprake is van een verkoopje hier en een verkoopje
daar. Dat mag allemaal, maar als je even naar de grote som kijkt, zit er een
enorme aardgasvoorraad boven de grond. Moet er niet eens ook op die
manier vanuit verschillende beleggingsproposities in nauwe samenwerking met de corporaties en de Minister naar worden gekeken?
Ik kom op de toegenomen premie van de NHG om de restschulden te
compenseren. Het lijkt allemaal zo weinig, maar het gaat om een stijging
van de premie van 0,85% naar 1%. Uiteindelijk is dat echter wel een
stijging van 18%. Daarmee nemen de banken ook een iets groter risico
voor hun rekening. Is die stijging niet iets te fors? Uiteindelijk moet het
toch weer bij elkaar geleend worden? Graag krijg ik daarin inzage.
Tot slot is er een maatregel genomen voor het verlengen van de dubbele
aftrek voor de hypotheek in het geval van twee huizen. Daarover staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

6

geen brief op de agenda. Moet daaraan niet op een gegeven moment een
einde komen juist vanuit de optiek van marktwerking? Op een gegeven
moment zul je toch echt met de prijs moeten zakken. Daarvoor wordt vaak
gepleit, ook door het kabinet. Waarom wordt dit nu dus weer verlengd?
Geldt dit ook voor nieuwe gevallen of moeten nieuwe gevallen eerst hun
eigen huis verkopen voordat zij weer verder kunnen of het eigen risico
nemen? Of mogen nieuwe gevallen het risico nemen, terwijl dit afgedekt
wordt door een dubbele aftrek? Graag krijg ik daarover meer informatie
van de Minister. Tot zover.
De voorzitter: Voordat ik het woord geef aan mevrouw BaayTimmerman, wil ik haar graag hartelijk welkom heten als nieuwe
woordvoerder namens 50PLUS in deze commissie. Als u denkt dat dit een
suffe club is en dat er nauwelijks gedebatteerd wordt, komt dat
waarschijnlijk omdat de woordvoerders zo onder de indruk zijn van uw
komst, want normaal gaat het er hier een stuk heftiger aan toe. Wellicht
gebeurt dat straks in het debat met de Minister. U meldt zich maar als u
wilt interrumperen.
Mevrouw Baay-Timmerman (50PLUS): Mijnheer de voorzitter. Uiteraard
vraag ik er enig begrip voor dat ik het dossier nog niet totaal in de
finesses beheers, gelet op mijn korte inwerkperiode. De Nationale
Hypotheekinstelling staat voor mij centraal tijdens dit debat. Nederland
heeft behoefte aan een structurele versterking van het financieringsvermogen en een balansherstel om het hoofd te bieden aan een reeks
maatschappelijke uitdagingen, waaronder het vlot trekken van de
woningmarkt. De Nederlandse pensioenfondsen hebben een beleggingsportefeuille van circa 1.000 miljard. 50PLUS vindt het een goed idee dat
gezocht wordt naar mogelijkheden om pensioenfondsen meer te
betrekken bij deze financiering, maar daarvoor moeten een onvoorwaardelijke vrijwilligheid van de fondsen en een goede risicorendementsverhouding die in het belang is van de deelnemers, als uitgangspunt gelden.
Zijn daarvoor voldoende waarborgen?
De NHI financiert pakketten NHG-hypotheken van kredietverstrekkers en
financiert zich door de uitgifte van obligaties. De opzet hiervan is dat
hiermee een betere aansluiting ontstaat op de behoefte van beleggers.
Ook kan hierdoor een stabielere en ruimere financiering van de
hypotheekmarkt ontstaan. Uiteindelijk wordt daardoor een drukkend effect
op de hypotheekrentes voor de consumenten verwacht. 50PLUS vraagt
om een grondige toelichting op de vraag hoe de risico’s voor de Staat in
deze opzet verantwoord en beheersbaar kunnen blijven. Het lijkt ons een
illusie dat de risico’s voor de Staat niet zullen toenemen. Hoe gaat hierop
toezicht plaatsvinden? De vorming van voldoende privaat vermogen in de
NHI om risico’s voor de Staat af te dekken is dan ook noodzakelijk. Verder
vragen wij de Minister om nader in te gaan op mogelijke aspecten van
staatssteun bij dit financieringsplan. Wij zijn nog niet voldoende overtuigd
door de informatie die nu op tafel ligt, dat dit daadwerkelijk inzichtelijk is.
Het is mooi dat een drukkend effect op de hypotheekrentes wordt
verwacht, maar hoe reëel zijn deze verwachtingen eigenlijk? Rekenen wij
ons niet erg gemakkelijk rijk? Op de hypotheekmarkt zijn immers veel
factoren van invloed die wij niet in de hand hebben, zoals de risicopremie
voor de Staat en de kredietwaardigheid van de Staat.
Verder is in de plannen nog sprake van het mogelijk opzetten van
woonfondsen door de institutionele beleggers voor geliberaliseerde en te
liberaliseren delen van het woningbestand. Kan de Minister hierop nader
ingaan? Wat zijn hierbij de risico’s en de kansen?
De commissie AFW heeft een helder rapport uitgebracht. Wij zijn zeer
benieuwd naar de bevindingen van het kabinet en horen graag hoe wij
hier nu verder mee moeten omgaan. De Hervormingsagenda Woning-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

7

markt van 17 september jl. geeft ons op dit moment nog weinig aanknopingspunten.
Ik maak nog een enkele opmerking over de kredietverstrekking en de
studieschuld. Er kan minder geleend worden als er sprake is van een
studieschuld, maar deze wordt minder zwaar meegewogen dan een
consumptief krediet bij de vaststelling van de hypothecaire kredietruimte.
Dat lijkt ons een prima uitgangspunt voor de starters op de woningmarkt.
Ik kom bij de restschulden en de Nationale Hypotheek Garantie. De
restschulden vormen een flink probleem voor de woningmobiliteit.
Ongeveer 1 miljoen huishoudens hebben thans een hypotheek die onder
water staat met een gemiddelde restschuld van € 40.000. Ook de vorige
sprekers haalden dit al aan. Wij juichen toe dat naar oplossingen wordt
gezocht voor de restschuldenproblematiek, maar dit moet wel op een
verantwoorde wijze gebeuren. Nu wil het kabinet het ook voor bestaande
leningen met de Nationale Hypotheek Garantie mogelijk maken om
restschulden mee te financieren. Dat is begrijpelijk, maar 50PLUS wijst er
in dit verband op dat het gevolg hiervan is dat de rol van de overheid op
de hypotheekmarkt wederom toeneemt. Dat geldt ook voor het risico voor
de Staat. Kan de Minister daarom aangeven hoe risico’s voor de overheid
binnen de perken zijn te houden? Ondanks de voorwaarden die in de brief
van 31 oktober jl. genoemd worden, blijft onze vraag of hiermee
voldoende waarborgen zijn ingebouwd voor risicobeheersing voor de
Staat. Gaarne vraag ik of de Minister daarop nader wil ingaan. 50PLUS
vindt dat wellicht overwogen kan worden om de regeling te beperken
voor die categorie mensen die niet overgaan naar duurdere woningen.
Langs deze weg zou het risico voor de Staat verder beperkt kunnen
worden. Hoe denkt de Minister hierover?
Tot slot gaat 50PLUS in op hypotheekverstrekking en de vraag in hoeverre
in het verleden te riskante hypotheken zijn verstrekt. Bestaat er een beeld
in hoeverre sprake is geweest van een te riskante hypotheekverstrekking?
Met andere woorden, hoe is er omgegaan met de wettelijke zorgplicht en
de gedragscode voor deze sector? Bestaat er een macrobeeld? Wat
betekent dit voor de problematische hypotheekrestschulden? Wat is de
inzet van de Minister hierop? Wat gaat hij hieraan doen?
Voorzitter: Monasch
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. De Kamer heeft ongeveer
vierenhalf jaar geleden gedebatteerd met de toenmalige Minister – ik
dacht dat het Minister Van der Laan was – over het verruimen van het
plafond van de Nationale Hypotheek Garantie in het kader van het eerste
crisispakket voor de bouw. Toen heb ik gevraagd wat de contragarantie
van de Staat eigenlijk waard is in euro’s. Ik kan mij nog herinneren dat
mevrouw Van der Burg van de VVD toen zei: niets, want die staat niet op
de begroting. Dat vond ik opmerkelijk. Ik vind het wel grappig dat deze
Minister er nu een prijskaartje aan hangt, zij het een heel bescheiden
prijskaartje. Mijn eerste vraag is dus waar dit prijskaartje vandaan komt,
want destijds was mijn stelling dat je met de waarde van de contragarantie van de Staat eigenlijk de premie zou kunnen betalen om haar te
herverzekeren bij Lloyds of een commerciële verzekeraar. Dat is zij in
wezen waard. Ik denk eerlijk gezegd dat het risico wel iets groter is dan de
0,15% risicopremie die nu in rekening wordt gebracht.
De SP-fractie heeft altijd heel positief gestaan ten opzichte van het idee
van de NHG, omdat zij per saldo een vorm is van socialisering van een
risico en tegelijkertijd de rente ermee wordt gedrukt op een kostendekkende basis. Dat is voor ons altijd cruciaal geweest. Bij de kostendekkendheid van de premie hebben wij in die tijd vraagtekens geplaatst. Ik
constateer dat de premie inmiddels drie à vier keer zo hoog is geworden
en dat wij dus enige vooruitziende blik hadden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

8

Op dit moment doet de Minister drie dingen tegelijk bij de NHG. Dat baart
mij zorgen. Hij wil het plafond omlaag brengen, hij zal de risicopremie
verhogen en hij gaat een eigen risico voor de banken invoeren. De heer
Verhoeven stelde daarover de vraag wat dit zal betekenen voor het gedrag
van de banken. Ik voorspel dat de banken de rente gaan verhogen. Als er
een eigen risico komt, wordt de risicopremie die de banken rekenen in de
rente verhoogd. Kortom, dit zijn drie zaken die naar mijn mening de
toegankelijkheid van de NHG verminderen. Wat betekent dit voor het
aantal af te geven Nationale Hypotheek Garanties? Wat betekent dit voor
het aantal mensen dat een huis kan kopen? Mijn inschatting is nog steeds
dat de problemen in de huursector groter worden. Dat zal de Minister niet
verbazen. De toegankelijkheid daarvan is door de verhuurderheffing in
wezen verminderd. Als de toegankelijkheid in het onderste deel van de
koopsector vermindert – dat zijn toch de grote aantallen – dan zijn wij
probleem op probleem aan het stapelen. Nu snap ik ook een beetje
waarom de Minister zegt dat hij niet kan aangeven wat de werkgelegenheidseffecten zijn van zijn beleid, want ik denk dat er nog steeds iedere
week 50 à 70 bouwvakkers de straat op vliegen. Ik geloof zelfs dat dit
iedere dag het geval is. Ook dit gaat weer banen kosten.
De vraag is of dit op dit moment echt nodig is om de risico’s voor de Staat
terug te brengen, want de Staat heeft in concreto nog nooit garant hoeven
staan voor de NHG. De potten zijn voller dan ooit tevoren. De risicopremies zijn aangepast. Is het niet verstandig om de verlaging van het
plafond nog één of twee jaar uit te stellen tot het moment waarop wij echt
uit het dal zijn? Met die vraag blijf ik zitten.
De heer Verhoeven (D66): De heer Jansen kan zeggen dat we nog wel
even kunnen wachten, maar wij hebben in de woningcorporatiesector,
aan de huurkant dus, het afgelopen jaar bij een aantal woningcorporaties
gezien dat er wel degelijk dingen gebeuren. Toen stond juist de SP op
haar achterste poten en zei dat het schandalig was, omdat de belastingbetaler dat allemaal moest betalen. Dat risico bestaat hierbij op een heel
andere manier natuurlijk ook, namelijk dat de Staat op een gegeven
moment wel voor een hoge rekening komt te staan. Daarover moeten wij
niet te lichtzinnig zijn. Waarom doet de heer Jansen dus alsof het allemaal
wel meevalt, terwijl er wel degelijk financiële risico’s zijn doordat
Nederland veel risico op zich neemt en dat afdekt? Dat hebben wij ook de
afgelopen jaren gezien. Dat valt dus heel erg tegen.
De heer Paulus Jansen (SP): Dat is een goede vraag. Voor de sociale
huursector heeft de SP die vraag beantwoord door met een voorstel te
komen om de contragarantie van de Staat af te kopen, te bruteren en te
verrekenen met de verhuurderheffing. Daarmee is de staatsgarantie er
helemaal niet meer. Ik zou zeggen dat de Minister van Financiën daarmee
blij zou zijn. Dan is het systeem transparanter geworden en is er een vorm
van staatsteun weggevallen waardoor corporaties de vrijheid krijgen om
woningen toe te wijzen aan wie zij willen. De Brusselgrens kan daarmee
dus vervallen. Daarmee zou iedereen blij zijn, maar ik begrijp dat het
kabinet en de bende van vijf dit niet zagen zitten. Het zij zo, maar wij
hebben dit wel voorgesteld. Ook in dit geval kun je vragen waarom wij bij
de NHG de staatsgarantie niet vervangen door een herverzekering. Die
vraag stel ik de Minister bij dezen ook. Of moeten wij überhaupt nog
herverzekerd worden? Het is ook nog een optie om de rentewig van de
NHG iets kleiner te laten worden zonder staatsgarantie. Dan zou de
verzekerde groep iets groter moeten zijn, want per saldo willen wij
voorkomen dat wij zeker op dit moment de toegang tot de onderkant van
de koopsector nog moeilijker maken dan die al is. Ik denk dat wij die
opvatting delen. Dat is de essentie van mijn inbreng.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

9

De heer Verhoeven (D66): Ik snap het antwoord van de heer Jansen wel,
maar het gaat mij erom dat wij niet te makkelijk voorbij moeten gaan aan
het feit dat de overheid op heel veel punten risico’s afdekt en dat dit op
zichzelf weer een nieuw risico is. Dat de heer Jansen daarin een andere
keuze maakt dan D66, is prima. Als hij zich dit maar realiseert en niet te
makkelijk voorstelt om een paar jaar te wachten met het verlagen van de
risico’s voor de overheid.
De heer Paulus Jansen (SP): Het is geen nieuw maar een bestaand
risico. Het gaat even om de vraag hoelang je daarmee doorgaat en in
welke mate, maar het is een bestaand risico, net als het WSW.
Het meefinancieren van de restschuld is een positief punt. Daarvoor
hebben wij gepleit en het is mooi dat dit gebeurt. Volgens mij is de
uitwerking evenwichtig.
Het financieren van het funderingsherstel en investeringen in isolatie zijn
heel verstandig. Uit het voorstel van de Minister kon ik niet opmaken of
collectieve renovatie, zoals speelt rond de problematiek in RotterdamZuid, mogelijk blijft of misschien zelfs uitgebreid wordt. Dit is cruciaal om
mensen over de streep te krijgen om mee te investeren in de situatie dat
een wijk collectief wordt aangepakt. Dat is uiteindelijk ook het goedkoopste voor iedereen.
Ik besteed nog enkele woorden aan de Nationale Hypotheekinstelling. De
SP denkt dat het een terechte eis is voor de pensioenfondsen dat het
risicoprofiel van de portefeuille laag is. Voor de degelijkheid van de
beleggingen van de pensioenfondsen is dat essentieel. Als je echter alleen
NHG-gebonden leningen gaat overhevelen is de vraag wat je daar per
saldo mee opschiet. De afweging over de vraag wat macro het voordeel
zou zijn van zo’n benadering is mij eerlijk gezegd ook nog niet duidelijk,
maar op zich kan de SP-fractie het idee om een pakket NHG-gegarandeerde leningen in zo’n NHI te stoppen onderschrijven.
De nieuwe leennormen zijn prima. Die zijn aan de ene kant een borg tegen
overkreditering, maar aan de andere kant bieden ze ook meer flexibiliteit
dan de normen uit het verleden. Wel heb ik nog een vraag die wij
toegestuurd kregen van een marktpartij over de tussentijdse aflossing van
de studieschuld. Die zei dat banken de studieschuld niet meetellen in de
rekensom. Eerlijk gezegd lijkt mij dat stug. Volgens mij mogen ze dat
gewoon doen. Kan de Minister duidelijkheid geven over de vraag of het
nu wel of niet mogelijk is dat banken daar rekening mee houden?
Ten slotte kom ik op het volgende. Als de banken strenger zijn dan de
norm van de Minister, die hij in een ministeriële regeling heeft vastgesteld, mag dat. Volgens mij is dat hun goed recht. Is dat dan een teken dat
er te weinig concurrentie is op de hypotheekmarkt? Is dat niet het
onderliggende probleem waar wij eigenlijk iets aan moeten doen? Ik kom
toch terug op mijn klassieke voorstel om 80% te kunnen lenen zoals in
Duitsland in combinatie met bouwsparen. Is dat niet de oplossing waar
wij heen moeten?
Voorzitter: Paulus Jansen
De vergadering wordt van 13.37 uur tot 13.46 uur geschorst.
De voorzitter: Ik heropen de vergadering van de commissie voor Wonen
en Rijksdienst over de financiering van de woningmarkt. Ik stel voor dat
de leden twee interrupties krijgen tijdens de eerste termijn. Ik constateer
dat zij daarmee akkoord gaan.
Minister Blok: Voorzitter. Ook ik heet mevrouw Baay van harte welkom. Ik
verheug mij op de debatten en de samenwerking de komende tijd. Er zijn
veel vragen gesteld over de NHI. Die zal ik als eerste beantwoorden.
Vervolgens zal ik ingaan op de aanpassingen bij de Nationale Hypotheek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

10

Garantie, de vragen over de hypotheeknormen, de nieuwe Nibud-normen
en als laatste de diverse overige onderwerpen.
Allereerst kom ik op de Nationale Hypotheekinstelling. Ik zou haast zeggen
dat we de heer Verhoeven, die nu even weg is, moeten bellen. Hij had
daarover veel vragen, maar dat gold eigenlijk voor iedereen. Het doel van
de NHI is kort gezegd dat de consument er uiteindelijk van profiteert. Ik
heb vaak met de Kamer gesproken over een aantal zorgen die breed leven
rond de hypotheekverstrekking in Nederland en het opvallende verschil in
rente tussen Nederland en de landen om ons heen. Voor een deel wordt
dat verklaard door het feit dat de hypotheken hier hoger zijn en in het
verleden ook niet werden afgelost. Ook heeft het wel degelijk te maken
met het beperkte aantal aanbieders en de toegankelijkheid tot de
kapitaalmarkt. Die zorg als zodanig leeft breed in de Kamer. Het is dan een
terechte taak van de Kamer om mij kritisch te bevragen of dit instrument
daarop een goed antwoord is. De achterliggende zorg delen wij.
Het kabinet heeft het afgelopen jaar uitgebreid gesproken met zowel
banken als institutionele beleggers als ook toezichthouders. De Kamer
heeft ongetwijfeld gezien dat het verslag van de commissie-Kroes wordt
ondertekend door de leden van die commissie, waarin al die partijen
vertegenwoordigd zijn, waaronder dus zowel banken als institutionele
beleggers als pensioenfondsen als de Nederlandsche Bank. Dat alles
vormt geen reden om bij het kruisje te kunnen tekenen, maar het geeft
wel aan dat door de samenstelling van de commissie alle belangen op
een juiste manier worden vertegenwoordigd.
Los van het belang voor de consument, zit de crux van de NHI er eigenlijk
in dat je een nieuwe financiering aanboort voor die hypotheken. Op dit
moment lijkt er geen probleem te zijn met de toegang tot de financieringsmarkt voor de Nederlandse banken, maar wij weten allemaal dat het
tijdens de bankencrisis in 2008 en de eerste periode daarna heel moeilijk
was voor banken om zichzelf te financieren. Juist voor Nederlandse
banken was dat moeilijk, omdat die relatief weinig spaargeld hebben in
relatie tot hun uitzettingen, waarvan woonhypotheken de grootste zijn.
Dat heeft weer te maken met het feit dat in Nederland heel veel besparingen vastliggen in pensioenfondsen. Daarin verschilt Nederland echt
van andere landen. Het kabinet spreekt al een tijd met pensioenfondsen,
wetend dat Nederland verschilt vanwege de rol van pensioenfondsen.
Voor een belangrijk deel is dat ook heel positief, want daartegenover
staan goed gedekte pensioenen. Het heeft echter ook gevolgen voor de
mogelijkheden om woningen of ondernemingen in Nederland te
financieren. Vandaar dat wij om de tafel zijn gaan zitten en hebben
bekeken of wij dat verschil op een nette manier tot elkaar kunnen
brengen.
Naar mijn overtuiging zal zo’n Nationale Hypotheekinstelling heel
wezenlijk zijn op het moment dat er weer spanning optreedt op de
financiële markten. Wij hopen natuurlijk allemaal dat dit niet zo zal zijn,
maar wij weten ook dat er om heel verschillende redenen toch weer
spanningen op kunnen treden. Of dit nu is omdat het Amerikaanse
Congres zichzelf klemzet of omdat er iets anders gebeurt in de wereld, wij
kunnen dat zeker niet uitsluiten. Het functioneren van de hypotheekmarkt
is voor een groot aantal Nederlanders en voor de Nederlandse economie
van groot belang. Als je een extra financieringskanaal op een verantwoorde manier kunt aanboren – daarop ga ik zo meteen verder in, maar
daarover heb ik de Kamer goed gehoord – is dat wat mij betreft een
no-regretmaatregel.
Cruciaal is dus de vraag of je dit op een verantwoorde manier kunt doen.
Wat mij betreft moet dit echt als een paal boven water staan. Dat zit voor
een belangrijk deel ook in de randvoorwaarden, maar daarbij moeten nog
een aantal zaken uitgezocht worden en de komende tijd helderder
worden. Ik kan de Kamer onmiddellijk geruststellen. Er zal geen Nationale
Hypotheekinstelling komen zonder dat de Kamer daarover het laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

11

woord heeft. De Kamer heeft natuurlijk het recht om een finaal ja of nee te
zeggen tegen de oprichting van een dergelijke instelling. De tussentijd zal
ik natuurlijk nuttig gebruiken om helderheid te krijgen over de openstaande vragen.
Voor het beperken van risico’s is allereerst van belang dat zo’n Nationale
Hypotheekinstelling niet alle risico’s van banken overneemt. Het zal
uitsluitend gaan om hypotheken met een Nationale Hypotheek Garantie.
Het debiteurenrisico loopt de Staat dus al. Helaas erkennen kapitaalmarkten de werking van die Nationale Hypotheek Garantie niet goed. De
heer Verhoeven vroeg daar ook naar. Zij weten wat een staatsgarantie is.
Ook kunnen zij het risico beoordelen dat zij lopen wanneer zij een
financiering verstrekken aan een Nederlandse bank. De Nationale
Hypotheek Garantie is echter een beetje een tussenvorm. Het volume van
de Nationale Hypotheek Garantie is op de wereldwijde kapitaalmarkt ook
niet zo groot dat daar in Londen en Singapore analisten op gaan zitten die
haar speciaal beoordelen. Voor de Nederlandse hypotheekconsument is
het dus jammer dat wij, hoewel wij hier een goedwerkend garantieinstrumentarium hebben, aan de kapitaalmarkt – dat zijn meestal jongens
van ongeveer 30 achter een pc in Singapore of in Londen – niet goed
duidelijk kunnen maken dat dit een goed beleggingsproduct is voor
pensioenfondsen of de verzekering die zij vertegenwoordigen.
Die vertaalslag proberen wij te maken met de Nationale Hypotheekinstelling. Dat doen wij dus niet door allerlei risico’s van die banken over te
nemen, want in de constructie zoals de commissie-Kroes die schetst, blijft
het eerste risico sowieso bij de bank. De bank moet dus nog steeds
gewoon goed opletten dat hij de hypotheken met een Nationale
Hypotheek Garantie op een goede manier verstrekt en daarna ook
beheert, want anders krijgt hij allereerst zelf een scheur in de broek. Het
risico dat de Nationale Hypotheekinstelling loopt, is dus ook niet het risico
dat de huizenkoper loopt om in de problemen te raken – dat was al via de
NHG geregeld – maar theoretisch is dat het risico dat de bank of de
verzekeraar – ook anderen kunnen natuurlijk hypotheken verstrekken – zelf
in de problemen raakt. Op dat moment betalen de huizenbezitters nog
steeds keurig hun hypotheken terug, zo mogen wij aannemen, maar in het
zwartste scenario verdwijnt de bank die dit allemaal beheerde en
incasseerde. In dat scenario is de Nederlandse overheid tot nu toe steeds
als redder opgetreden. In die zin kun je zeggen dat dit een beetje een
theoretisch risico is, maar de Nederlandse overheid wil ook niet bij
voorbaat uitstralen dat zij banken altijd zou redden, ongeacht de situatie,
hoewel dit scenario tot op heden altijd voorkomen is. Als er verder wordt
gewerkt aan een Europees vangnet voor banken in Nederland en in de
landen om ons heen, zal dit scenario onwaarschijnlijk zijn. Daarmee
zeggen wij echter nog steeds niet dat wij dit risico niet in beeld willen
hebben en dat niet kunnen kwantificeren.
De commissie-Kroes geeft ook aan dat de risico’s die je in zo’n situatie zou
lopen, allereerst opgevangen moeten worden door het kapitaal dat in de
Nationale Hypotheekinstelling zit. Vervolgens hangen die qua omvang erg
af van de verschillen in rentestand tussen de uitstaande hypotheken en de
rentestand op dat moment. Daarover kun je ook een hoop aannames
maken. Ze zijn te beperken door de aflossingen op de hypotheekobligaties
te koppelen aan de aflossingen die daadwerkelijk plaatvinden op de
hypotheken. Je kunt de risico’s dus verder beperken. Dat is dus een stap
die in de verdere uitwerking van de Nationale Hypotheekinstelling moet
worden gedaan. De vraag is hoe je het risico kunt beperken. Nogmaals,
het gaat om een risico in zeer extreme gevallen, maar toch is het een
risico dat je wel onder ogen moet zien. Kroes zegt dat je dit risico kunt
beperken, maar dat wij wel precies moeten laten zien hoe dat moet.
Verder speelt daarbij dat het dan ook reëel is dat de Staat een premie
berekent, ook voor een risico in dit soort heel extreme situaties. Daarbij
moet dus een reële premie gelden, zoals dat ook geldt voor de NHG zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

12

Daar komen wij zo over te spreken. Ook dat moet dus worden uitgewerkt.
Daarbij moet dan ook de vraag aan de orde komen of de partijen die nu
aangeven geïnteresseerd te zijn, als je zo’n premie berekent, dan nog
steeds geïnteresseerd zijn. Ook deze tweede vraag moet dan beantwoord
worden.
Een derde belangrijke vraag is de bevordering van de concurrentie die wij
hiermee willen bereiken. Een belangrijke doelstelling van het instrument
de NHI is dat op de Nederlandse hypothekenmarkt, die nu nog het terrein
is van maar een paar spelers, de buitenlandse spelers weer toenemen. Dat
is echt anders dan voor 2008. Toen waren een heel aantal buitenlandse
banken actief op de Nederlandse hypotheekmarkt. Dat had ook een
drukkend effect op de rente en was dus goed voor de consument. De
toename van het aantal buitenlandse spelers zal ook typisch een van de
vragen zijn waar de Europese Commissie naar gaat kijken. Daarnaar vroeg
specifiek de heer Verhoeven. In Nederland zal ook de ACM daarnaar gaan
kijken.
Dat bepaalt natuurlijk ook weer heel sterk de vraag die eigenlijk alle
Kamerleden stelden: hoe hard is de verwachting dat de rente gaat dalen?
Dat hangt daar zeer mee samen. De concurrentie moet echt bevorderd
worden. Het is op zich logisch dat de rente gaat dalen. Op deze manier
moet ook de financiering goedkoper worden, maar ook de concurrentie
moet bevorderd worden. De commissie-Kroes wijst die twee componenten ook aan als reden voor de rentedaling.
Ik heb dus voor ogen dat wij de komende tijd verkennen of Brussel, de
Europese Commissie, daaraan toestemming wil verlenen. Wij spreken
met de ACM over de consequenties voor de marktwerking. Het bevorderen van de concurrentie, het beperken van de risico’s en het vertalen in
premies moet op een goede manier gebeuren. Daarbij zullen mijn
ministerie en het Ministerie van Financiën aan de slag gaan. Collega
Kamp is al bezig met de Nationale Investeringsinstelling. Omdat wij het
niet efficiënt vinden om daarnaast bij voorbaat andere instellingen en
mensen aan het werk te zetten, hebben wij gezegd dat het ons logisch lijkt
om de Nationale Hypotheekinstelling plaats te laten hebben binnen het
bredere kader van de Nationale Investeringsinstelling, mocht dit allemaal
lukken. Nogmaals, hiertoe wordt pas besloten, nadat die vraag nog een
keer expliciet aan de Kamer is voorgelegd.
Er was nog een aantal specifieke vragen. Mevrouw Visser vroeg naar de
marktverstoring, een van de punten die ik net heb aangestipt. Dat is juist
niet de bedoeling. Het is de bedoeling dat het leidt tot meer aanbieders.
Mevrouw Visser vroeg ook hoe ik het risico inschat op de substitutie van
staatsobligaties. Ook op grond van buitenlandse ervaringen – er bestaan
soortgelijke instellingen in onder meer Frankrijk en Canada – ben ik niet
bang dat zo’n instelling leidt tot minder belangstelling voor Nederlandse
staatsobligaties. Qua volume gaat het om andere obligaties. Het zijn
kleinere obligaties dan staatsobligaties. Zeer waarschijnlijk zal de
vormgeving ook anders zijn, juist vanwege het beperken van de risico’s.
Staatsleningen zijn meestal heel erg rechttoe, rechtaan. Ze hebben een
vaste looptijd en je moet in één keer aflossen. Dat maakt ze voor
beleggers aantrekkelijk en overzichtelijk. Daarom vragen zij daar ook de
laagste vergoeding voor. Deze obligaties zullen waarschijnlijk ietsje
complexer worden, juist om de risico’s te beperken, maar daarom
concurreren ze ook niet met staatsleningen.
Mevrouw Visser en de heer Verhoeven vroegen of de markt dit niet zelf
oppakt. Het probleem is dus dat de kapitaalmarkt de Nationale Hypotheek
Garantie een ingewikkeld product vindt. Je kunt die nog wel uitleggen aan
Nederlandse pensioenfondsen, maar deze zeggen weer dat zij graag
verhandelbare beleggingen willen, als zij beleggen. Zij willen dus dat een
product ook uit te leggen is aan een pensioenfonds buiten Nederland op
het moment dat zij in het kader van het beheer van hun portefeuille of
omdat zij gewoon de pensioenuitkeringen moeten betalen, zo’n obligatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

13

weer willen verkopen. Eigenlijk hebben wij onze NHG nog onvoldoende
verkocht in de buitenwereld.
Mevrouw Visser (VVD): Bij dit onderwerp lopen veel onderwerpen en
discussies over de financiële markten en de woningmarkt door elkaar. Dat
blijkt ook uit de beantwoording van de Minister. Ik kom toch nog even
terug op de marktverstoring. Ik vroeg in mijn bijdrage hoe de Minister het
voornemen en ook de uitvoering daarvan van NIBC beoordeelt. Die heeft
een conditional pass-through covered bond uitgegeven. Die heeft
hypotheken als onderpand. Dat is een vorm van securitiseren die de
Minister voorstelt en waarvan wordt gesteld dat dit voorbeeld door
banken zal worden gevolgd. Daarbij is er ook sprake van dat verzekeraars
veel meer bereid zijn om in liquide beleggingen te investeren zoals de
woningmarkt, wat blijkt uit een inventarisatie van BlackRock. Er lopen
diverse initiatieven vanuit de markt. Waarom wordt dit initiatief daar dan
naast geplaatst als de markt zijn verantwoordelijkheid al neemt? De
Minister wijst op de discussie over Europese staatssteun. De vraag die
daaraan voorafgaat, is waarom de Minister deze verantwoordelijkheid
neemt en hoe hij deze marktinitiatieven en voornemens in dat licht
beoordeelt, juist voordat hij naar Europa en Azië gaat om dit voorstel
überhaupt voor te leggen.
Minister Blok: Het is op dit moment voor iedere bank, dus ook voor NIBC,
mogelijk om zijn uitstaande hypotheken te verpakken en op grond
daarvan obligaties uit te geven. Dat geldt voor de huidige financiële
markt. Ik gaf aan het begin van mijn betoog aan dat ik het, los van het
voordeel van meer concurrentie en een lagere rente voor de consument,
de belangrijkste toegevoegde waarde vind dat er een extra financieringskanaal is, als zich een financiële crisis voordoet. Het is interessant dat de
bestuursvoorzitter van NIBC in een interview precies hetzelfde zei. Hij
sprak daarin zijn steun uit voor de NHI in oprichting. Hij zei daarbij
letterlijk dat hij het van belang vindt om dit financieringsinstrument
voorhanden te hebben, niet omdat hij het op dit moment nodig heeft,
maar wel als zich weer een crisis voordoet.
Mevrouw Visser (VVD): Misschien kan de Minister er in zijn antwoord
rondom de relatie met de NHG nogmaals op ingaan hoe dat beoordeeld
wordt. Wij ontwikkelen dit dus voor het geval van een crisis. Wij zijn
echter juist bezig om een crisis in de toekomst te voorkomen. Dat is de
reden waarom wij een aantal voorstellen doen in het kader van het
bankentoezicht, systeemeisen en de systeemstabiliteit. Kan ik hieruit
concluderen dat die eisen en voornemens binnen Nederland en Europa
onvoldoende zijn en dat wij dit om die reden doen? Wat is de maximale
omvang die de Nationale Hypotheekinstelling moet hebben? Ik kijk naar
de totale omvang van de markt en de 50 miljard, waarover wordt
gesproken. Vindt de Minister 50 miljard voldoende om eventuele
schokken te voorkomen, mocht zich ondanks alle maatregelen een
financiële crisis voordoen? Waarop is die 50 miljard gebaseerd? Is dat
soms een soort startkapitaal dat nog verder kan groeien? Dat zou voor ons
nog meer reden zijn om daarover extra zorgen te hebben.
Minister Blok: Het lastige met crises is dat wetenschappers altijd erg goed
zijn in het verklaren van de vorige crisis en dan ook nog kunnen uitleggen
wat gedaan had moeten worden om die te voorkomen, maar dat de
volgende crisis altijd net weer iets anders is. Helaas is de kans op een
volgende financiële crisis zeker niet uit te sluiten. Iedereen zal het
voorbeeld dat ik noemde herkennen. Als het Amerikaanse Congres nog
een keer langdurig in een patstelling komt, kun je een escalerend
paniekeffect hebben. Ik hoop dat de maatregelen die Nederland en de
Europese Unie hebben genomen en die instellingen zelf inmiddels hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

14

genomen om hun financiële positie te versterken en om te voorkomen dat
een bankfaillissement een nationale overheid meetrekt, op alle onderdelen werken. Voor een deel zijn ze nog niet in werking getreden. Voor een
deel is het werk in uitvoering. Het gaat immers om het versterken van de
vermogenspositie. Voor ieder van die onderdelen geldt dat eigenlijk
niemand zegt dat één onderdeel voldoende is. Daarin schuilt wat mij
betreft ook de waarde van de NHI. Wetend dat zo’n crisis weer kan
voorkomen en dat één onderdeel van versterking van het financiële
systeem niet voldoende is, is het aanboren van zo’n extra financieringskanaal voor de crisissituatie volgens mij een no-regretmaatregel, binnen
de voorwaarden die ik heb geschetst. Nogmaals, dit is boven op dat
andere belangrijke voordeel waarvoor wij het doen, namelijk dat de
consument in een markt met weinig concurrentie weer een reële
mogelijkheid heeft op lagere hypotheekmarges.
De heer Monasch (PvdA): Ik heb even een vraag ter verduidelijking, want
ik mis een argument. Ik wil weten hoe de Minister daartegen aankijkt. Het
gaat volgens mij niet alleen om de concurrentie en een crisis. Een derde
element is dat wij op deze manier de funding gap bij de banken, die elke
vijf à zes jaar moeten herfinancieren, oplossen door daaraan een
langetermijnfinanciering te koppelen. Met dit vehikel proberen wij
daaraan extra zekerheid te geven, zonder dat de risico’s toenemen. Ik mis
dit argument. Ik zou het verrassend vinden als wij het nu verengen tot een
soort crisisding dat wij langs de zijlijn klaar hebben staan. Het voordeel
dat daarmee bereikt wordt, is dat de banken meer ruimte op hun balans
hebben. Ook is het voordeel dat daarmee bereikt wordt, dat de financiering daarmee eenvoudiger wordt. Ook dat kan worden doorgegeven
aan de consument. Ik hoor dat argument helemaal niet in de discussie.
Graag krijg ik daarop een toelichting van de Minister.
Minister Blok: De heer Monasch heeft gelijk wat betreft dit argument.
Helemaal aan het begin van mijn betoog heb ik de macro-economische
analyse gegeven dat er in Nederland door de grote rol van pensioenfondsen relatief minder spaargeld beschikbaar is dan in andere landen.
Daardoor staat op de balansen van banken relatief weinig spaargeld
tegenover een heel hoge uitzetting aan hypotheken. Wellicht heb ik dat
niet helder genoeg benoemd. De structurele eigenaardigheid van
Nederland, die ook een sterkte is als het gaat om het pensioenstelsel,
verklaart waarom deze route logisch, en bij een goede uitwerking,
verstandig is.
De heer Monasch (PvdA): Dan voeg ik het toe aan het mandje met
argumenten. Dit punt dreigde namelijk enigszins te verwateren. Voor ons
is dit altijd een van de cruciale punten geweest. Het heeft terecht zo zijn
goede kanten, maar dit leidt wel tot een onevenwichtigheid in de
herfinanciering van de hypotheken. Nogmaals benadruk ik dat dit voor
ons een belangrijk argument is.
Mevrouw Visser (VVD): We komen in de tweede termijn er vast nog over
te spreken om een aantal zaken op papier te krijgen over doelstellingen,
analyses en hoe we verder gaan. De Minister zegt dat hij dit doet in het
kader van een eventuele crisis. De omvang van de NHI is 50 miljard, maar
de funding gap en de «loan to deposit»-ratio’s van de banken los je
daarmee niet op. Of zegt de Minister dat we de funding gap van banken
met de NHI gaan oplossen? Daarmee creëren we ruimte op de balansen.
Maar een van de redenen waarom we in een crisis zitten, is dat we juist
een ruime kredietverstrekking hadden waar onvoldoende waarde
tegenover stond. De Minister noemde zijn analyse op dit punt, maar zegt
hij nu ook dat de doelstelling van de NHI is om de funding gap van
banken op te lossen? Dat is een vrij fundamenteel punt in deze discussie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

15

Minister Blok: De funding gap, die de heer Monasch en ik zo-even
schetsten, is een structureel kenmerk van de Nederlandse economie. De
funding gap is op dit moment geen actueel probleem. Dat is ook
onderdeel van de argumentatie van de Kamer. Ik verwees daarbij naar het
interview met de heer Drost, die zegt dat het probleem van de funding
gap op dit moment niet actueel is omdat NIBC en andere banken kort geld
kunnen aantrekken. Wel zeggen de heer Drost en de betrokkenen bij de
commissie-Kroes: wetend hoe volatiel financiële markten zijn, vinden we
het van groot belang om dat instrument te hebben op het moment dat de
volatiliteit in een crisis toch weer leidt tot moeilijke of zelfs helemaal geen
toegang tot geld. Naast het argument dat je hiermee voor de consument
meer concurrentie introduceert, wat rechtstreeks zal leiden tot een lagere
rente, is het structurele argument een no-regretargument. Ik vind namelijk
dat we een arsenaal aan maatregelen moeten hebben om in het geval van
een volgende financiële crisis de schokeffecten voor de Nederlandse
economie zo veel mogelijk te beperken.
De heer Monasch vroeg of de NHG-hypotheken nu helemaal van de
balansen verdwijnen. Dat is niet het geval omdat het eerste risico bij de
banken blijft. Dat is een heel bewuste keuze. Zij moeten scherp blijven
opletten bij het verstrekken en beheren van NHG-hypotheken. We willen
dus niet alle risico’s van de banken overnemen.
Mevrouw Baay vroeg of ik kan garanderen dat er geen druk uitgeoefend
zal worden op pensioenfondsen. Ik ben helemaal met haar eens dat er
geen enkele druk op moet staan. Het product moet uit zichzelf aantrekkelijk zijn. Dat is ook de reden waarom we voortdurend met pensioenfondsen in contact zijn. Ze zijn helemaal vrij om te beleggen, ook in dit
product.
De heer Verhoeven (D66): Ik heb op al mijn vragen over de NHI geen
antwoord gekregen. Ik wil dat de Minister nog één keer wat scherper is
over het voordeel voor de woningbezitter, de consument. Het doorberekenen van het voordeel is een van de goede redenen om het te doen,
maar dat moet er dan wel zijn.
Minister Blok: Er is een aantal analyses gemaakt en gedeeld met de
Kamer van het gebrek aan concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt en het verschil met de landen om ons heen. Daarin worden een
aantal oorzaken genoemd. Een voorbeeld is de wijze waarop we in
Nederland hypotheken verstrekken. Dat is de reden waarom de heer
Verhoeven en ik het eens zijn geworden over het aflossen van hypotheken
en over een lagere loan to value. Daarnaast zijn er in Nederland maar
weinig aanbieders, die bovendien nog op een aantal momenten met
fundingproblemen worden geconfronteerd. Als je een voor de buitenwereld goed begrijpelijk instrument, de Nationale Hypotheek Garantie,
waarbij wij al garant staan, vertaalt naar het buitenland, maak je voor de
buitenlandse banken die vroeger wel in Nederland actief waren maar nu
niet meer, de drempel lager om hier weer hypotheken te verstrekken. Ik
denk dat de heer Verhoeven en ik het erover eens zijn dat concurrentie
altijd goed is voor de consument en dat er best nog een beetje uit de
marges geknepen kan worden. De heer Kroes heeft berekend dat het
hierbij gaat om 50 basispunten. Dat is natuurlijk geen met bloed
getekende garantie, maar wel een zeer plausibele analyse omdat we
weten dat er maar zo weinig aanbieders zijn. Op die manier moet de
consument daarvan profiteren.
De heer Verhoeven (D66): Dat is de uitleg volgens het marktmechanisme,
zoals het normaal gesproken zou moeten gaan. Ik herinner mij de recente
studies van het CPB en de ACM waarin uitgelegd wordt dat er een aantal
redenen zijn waarom Nederland een iets hogere hypotheekrente heeft.
Daar zitten ook elementen in die door dit plan deels of geheel worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

16

ondervangen: meer concurrentie en minder afhankelijkheid van de
internationale kapitaalmarkten. Dat is prima. Ik zie dat dit een bijdrage zou
kunnen leveren. Daar volg ik de Minister in en ben ik positief over. We
hebben echter ook gezien dat organisaties weleens lagere kosten niet
direct laten landen op de plek waarvan wij willen dat ze landen, bijvoorbeeld omdat ze iets bedenken waardoor ze het in hun eigen organisatie
kunnen houden. Banken zijn niet de bedrijven die dat in de afgelopen tijd
vaak gedaan hebben, dus we hoeven in dat opzicht geen wantrouwen te
hebben. Ik zou wel van de Minister willen weten hoe hij ervoor gaat
zorgen dat er een zo groot mogelijke kans is dat de consument ervan
profiteert.
De voorzitter: Ik zal proberen te regelen dat de camera de volgende keer
nog even inzoomt op het gezicht van de heer Verhoeven, zodat de kijkers
thuis zijn gezichtsuitdrukking kunnen zien.
Minister Blok: Banken hebben de mogelijkheid om niet tot het gaatje te
gaan wat betreft hypotheekmarges als er heel weinig aanbieders zijn. Je
hoeft immers helemaal geen afspraken met elkaar te maken als er weinig
aanbieders zijn. Als niemand druk op de prijzen uitoefent, krijg je vanzelf
hoge rentes. We weten uit de periode voor 2008 dat er echte prijsvechters
waren. Er waren Engelse, Belgische en Franse banken actief op de
Nederlandse markt. Die concurreerden echt op prijs. Dat is uiteindelijk
goed voor de consument. Door de NHG, die we toch al verstrekken,
transparanter te maken voor de buitenlandse banken, willen we eigenlijk
weer de situatie creëren dat de buitenlandse banken weer met de
Nederlandse banken gaan vechten om de Nederlandse hypotheekklant.
De heer Verhoeven (D66): Het moet dus vooral van concurrentie komen.
Minister Blok: Dat klopt.
De voorzitter: We gaan over naar het volgende thema.
Minister Blok: Dat klopt, voorzitter. Dat blok betreft de Nationale
Hypotheek Garantie.
De heer Verhoeven en mevrouw Baay vroegen of de maatregel om
restschulden weer mee te financieren niet leidt tot toename van de
risico’s. Voordat ik die vraag specifiek beantwoord, zeg ik dat net als de
hoge hypotheekrente in Nederland, de positie van mensen van wie het
huis onder water staat, een vaak besproken onderwerp is. Ik denk dat zeer
veel Kamerleden, wellicht zelfs de hele Kamer, van mening zijn dat dit
echt een drempel oplevert voor die ongeveer 1 miljoen mensen op het
moment dat ze willen verhuizen. Natuurlijk wil niet iedereen verhuizen,
maar gemiddeld genomen doet de Nederlander dat regelmatig. Als men
nieuw werk vindt, als het gezin wordt uitgebreid of als de kinderen uit huis
zijn, kunnen dat heel goede redenen zijn om te verhuizen. Het vinden van
nieuw werk is daarvan de belangrijkste. Als verantwoordelijk Minister wil
ik bekijken hoe we, wetend dat dit probleem er is, mensen op een
verantwoorde manier kunnen helpen om die verhuisbeweging toch te
kunnen maken. We doen dat op een verantwoorde manier door een aantal
condities te stellen aan het onder de NHG kunnen brengen van de
restschuld. Het moet gaan om mensen die al een Nationale Hypotheek
Garantie hebben. Dit betekent dat banken restschulden waarmee ze al in
hun maag zitten, niet op de NHG kunnen afschuiven. In zekere zin maak je
alleen bij verhuizing zichtbaar wat zich toch al voordeed.
Stel dat iemand een huis heeft gekocht voor € 200.000, daar een NHG van
€ 200.000 op heeft en de prijzen zijn gedaald tot € 180.000. Als diegene
niet verhuist, zien wij nergens in de administratie dat er een restschuld is
met een NHG, terwijl die er wel is. Op het moment dat diegene verhuist

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

17

naar een huis van € 250.000, bijvoorbeeld omdat hij een andere baan
vindt of omdat het gezin groter is geworden, komt de vraag naar voren
hoe hij die € 20.000 financiert, ook al voldoet diegene aan de criteria voor
de NHG qua inkomen en de waarde van het nieuwe huis. Op dit moment
zou diegene de restschuld mogelijk kunnen financieren, maar dan ofwel
via de route van een deelhypotheek zonder NHG, waarop de rente hoger
is, ofwel via een persoonlijke lening – dat onderwerp is expliciet aan de
orde geweest – waarop de rente toch echt fors hoger is. Het kabinet heeft
mogelijk gemaakt dat de rente op de restschuld aftrekbaar is, maar ook de
aftrekbare rente is nog steeds veel hoger dan de rente onder de NHG. In
zekere zin wordt een restschuld alleen maar zichtbaar gemaakt. Natuurlijk
kunnen we niet helemaal uitsluiten dat er extra risico’s mee gelopen
worden. Een voorbeeld daarvan is dat we de restschuld niet onder de
NHG zouden hoeven te brengen als de betrokkene iets later verhuisd was
en de huizenprijzen inmiddels weer iets waren gestegen. Dat valt niet
helemaal uit te sluiten. Kortom, het hangt ook van de marktontwikkelingen af of je per saldo te maken hebt gehad met een toename van het
risico of alleen het zichtbaar maken van een risico dat je toch al liep. Een
andere randvoorwaarde is dat het gaat om een bestaande klant en om een
nieuwe financiering die past binnen het maximale bedrag van de NHG en
binnen de inkomensnorm van de NHG. Per saldo is er naar mijn
overtuiging sprake van een pakket waarvan het risico voor de Staat
acceptabel is en dat een belangrijke bijdrage levert aan het oplossen van
het meest knellende probleem voor de beweging op de woningmarkt: de
restschulden.
Mevrouw Visser vroeg voor welke groep deze maatregel een oplossing is.
Is dat de groep die wil verhuizen? Het is niet aan mij om te beoordelen of
daar een goede reden voor is, maar zeker het vinden van een baan is
maatschappelijk gezien een dringende reden. Het zou jammer zijn als
mensen daarvan zouden moeten afzien omdat ze niet kunnen verhuizen.
Voor die groep is dit wel degelijk een belangrijke bijdrage. De reacties die
ik uit de markt heb gehoord, van banken, van Vereniging Eigen Huis,
onderstrepen dat ook in die wereld het belang van deze maatregel wordt
gezien.
Mevrouw Visser (VVD): Ter verduidelijking de volgende vraag, los van de
generieke omschrijving in de beantwoording. Mijn vraag was hoe groot
de doelgroep is die hiermee geholpen wordt, ook als percentage van de
totale NHG-groep. Zo kan ik er een gevoel bij krijgen. Het is dus niet de
totale doelgroep binnen de NHG, aangezien de Minister aanvullende
condities heeft gesteld. De Minister zei dat de risico’s voor de Staat
daarmee acceptabel zijn. Kan hij die kwantificeren? Hoeveel zijn die
toegenomen? Ik wil gewoon een kwantificatie van beide elementen.
Minister Blok: De vraag om kwantificering is logisch. Natuurlijk heb ik ook
bij het versturen bij de brief nagedacht over de vraag of ik een goede
inschatting kan geven. Ik kan een inschatting geven, maar geen goede. Ik
leg eerst uit hoe ik een inschatting kan maken. Ik weet natuurlijk hoeveel
huishoudens onder water staan en welk aandeel van de hypotheken in
Nederland onder de NHG valt. Er staan 1 miljoen huishoudens onder
water. Ongeveer een kwart daarvan heeft een NHG. Gemiddeld verhuist
de Nederlander eens in de tien jaar. Als ik dat allemaal met elkaar
combineer, kom ik op 25.000 gevallen per jaar. Vervolgens moet mevrouw
Visser dat aantal meteen vergeten omdat ik een heleboel aannames maak.
Ik neem namelijk aan dat de gemiddelde verhuisbeweging ook van
toepassing is op de groep op dit moment, dat de restschulden gelijk
verdeeld zijn onder mensen met een NHG en mensen zonder. Dat is de
reden waarom het sommetje heel onbetrouwbaar is. We zullen bijhouden
hoeveel ervan gebruikgemaakt wordt. Voor- en nadat we deze maatregel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

18

hebben genomen, waren de geluiden uit de markt enthousiast. The proof
of the pudding is in the eating.
Mevrouw Visser vroeg of de andere maatregel, de afbouw van de NHG tot
de gemiddelde woningprijs – dat was de manier waarop de NHG werkte
tot de crisis, waarin het bedrag verhoogd werd – het eindplaatje is. Er is
een lang overgangstraject voorzien. De koppeling van de NHG aan de
gemiddelde huizenprijs is logisch. Ik heb geen behoefte om daar weer een
verdere discussie over te starten. We willen hiermee op een nette manier
de risico’s terugbrengen en een helder tijdpad aangeven.
De heer Jansen vroeg of we de afbouw van de NHG niet moeten
vertragen. De vertraging zit er al in, aangezien de afbouw over een aantal
jaren gaat. We zien gelukkig de eerste tekenen van herstel op de woningmarkt, dus we kunnen niet zeggen dat de woningmarkt verder in de
problemen wordt gebracht. Ik hoor in de Kamer heel duidelijk de wens om
de risico’s, die zijn opgelopen tijdens de kredietcrisis, terug te brengen.
Volgens mij doen we dat hiermee op een nette manier.
De heren Monasch en Jansen vroegen waarom de premie wordt
verhoogd op dit moment. Ook dit raakt aan de al langer lopende discussie
over de omvang van de staatsgaranties en aan de vraag of we daarvoor
een reële premie vragen. We hebben in het kader van de gesprekken die
we rondom de restschuld gevoerd hebben met het Waarborgfonds Eigen
Woningen en de banken, gezegd het logisch te vinden dat we een aantal
aspecten in een keer goed regelen in plaats van dat het in stukjes en
beetjes gaat. Breed leeft de behoefte, bij het Waarborgfonds, de banken
en mijzelf, om de restschuld op deze manier te regelen. Bij de overheid
bestond er al langer het gevoel dat de NHG-premie toch te laag was voor
het risico dat de Staat hierop loopt. In een zeer ernstige financiële crisis is
de 1% waarop we nu uitkomen, niet kostendekkend. Maar kijkend naar de
wat langere termijn, was de premie toch echt wat te laag. Het derde
aspect in dit kader is de introductie van een eigen risico. Eigenlijk wordt
daarmee de oude situatie hersteld. Per 1 januari 2013 hebben we
ingevoerd dat hypotheken weer afgelost worden in 30 jaar. De NHG kende
altijd al een annuïtaire aflossing; de garantie liep af. Dit betekent dat
banken tot 1 januari eigenlijk altijd een risico lopen omdat ze geheel of
gedeeltelijk aflossingsvrije hypotheken verstrekten – bij de NHG waren die
over het algemeen 50% aflossingsvrij – terwijl de garantie afliep. In de
loop der tijd liep de bank een steeds groter risico. Dat risico is ook goed,
want dat houdt de bank scherp. Hij moet bij het verstrekken en het beheer
van hypotheken opletten. Door de op zich verstandige maatregel om
hypotheken af te lossen, die per 1 januari is ingegaan, verdween opeens
het eigen risico van de banken. In het kader van het overleg en het pakket
dat we nu presenteren, vonden we het logisch om dat terug te leggen bij
banken. Zij kunnen daarmee goed leven en hebben aangegeven dat dit
geen reden is om de rente opeens te verhogen omdat deze situatie in het
verleden bestond. Vanuit het beheer van risico’s voor de Staat gezien, is
dit een logische maatregel die in samenhang is met de andere maatregel.
De voorzitter: Ik heb een verduidelijkende vraag. Ik heb als woordvoerder niet zozeer gevraagd of de risicopremie te hoog of te laag was,
maar meer wat de onderliggende argumentatie is om daar 0,15% voor te
gaan rekenen. Hoe is dat percentage tot stand gekomen? Wat is het effect
van het eigen risico voor de banken op de rente? Mijn inschatting is dat
dit leidt tot een verkleining van de rentewig, waarmee het product NHG
onaantrekkelijker wordt. Kan de Minister daarop ingaan?
Minister Blok: De heer Jansen vraagt mij of het effect is dat de rente
wordt verhoogd. Tot 1 januari was dit de feitelijke situatie. Het terugbrengen van een situatie die er al was en die op dat moment niet heeft
geleid tot extreme rentes leidt er, gezien onze ervaringskennis, niet toe dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

19

de rente extreem zal stijgen. Dat is ook niet het signaal dat ik hierover
gekregen heb uit de bankenwereld.
De bepaling van de hoogte van de risicovergoeding is uiteindelijk altijd
gebaseerd op heel veel aannames. Net zoals in de discussie die we net
voerden over de NHI, moeten we bij de NHG een aantal scenario’s
doorrekenen, aannames maken en vervolgens op grond daarvan een
raming maken van wat een redelijke vergoeding is. Door het grote gebruik
van de NHG de afgelopen jaren en het feit dat de financiële markten en de
huizenprijzen veel onrustiger zijn dan we in het verleden aannamen, vindt
de overheid dat de risico’s zijn toegenomen en dat het logisch is om
daarvoor een vergoeding te vragen. Is dat voor de consument een enorme
drempel? De vergoeding van 1%, die eerder 0,85% was, verdien je in twee
jaar terug aan het rentevoordeel dat je hebt op grond van de NHG. De
rente is namelijk ongeveer 0,5% lager dan zonder NHG. Dat lijkt mij nog
steeds «an offer you can’t refuse» en daarmee geen drempel voor de
huizenkoper.
Dat waren mijn antwoorden op de vragen over de NHG. Ik kom nu te
spreken over de nieuwe hypotheeknormen.
De voorzitter: Mevrouw Visser, ik zie dat u wilt interrumperen. Ik moet
echter wat strenger worden omdat we krap in de tijd zitten. U hebt uw
twee interrupties al ruimschoots gehad. Ik stel voor dat we in tweede
termijn een spreektijd van een minuut hanteren, zodat u de overgebleven
vragen kunt meenemen.
Mevrouw Visser (VVD): Ik wachtte de beantwoording van de Minister af
over de NHI en de NHG. Ik heb namelijk een vraag gesteld over de
combinatie van beide zaken. Dat zou ook in tweede termijn kunnen, waar
ik een minuut voor heb, maar ik wil daarin ook nog een aantal andere
vragen stellen.
De voorzitter: Ik sta toe dat u één vraag herhaalt.
Mevrouw Visser (VVD): Ik heb die vraag specifiek gesteld. Wat is de visie
van de Minister daarop? In het rapport van de commissie staat immers
dat als je overgaat tot de instelling van de NHI, je de fundamentele
discussie over nut, noodzaak, omvang en reikwijdte van de NHG moet
voeren. Ik heb de Minister gevraagd wat het eindstation is. Hij beantwoordt die vraag in relatie tot de brief die er ligt, maar ik wil die vraag
beantwoord zien in relatie tot het voornemen tot instelling van de NHI.
Minister Blok: Inderdaad staat in het rapport van de commissie-Kroes dat
we duidelijk moeten maken waar we heen willen met de NHG. Dat is ook
mede de reden voor het antwoord dat ik gaf op de vraag van mevrouw
Visser of dit de langetermijnvisie op de NHG is, namelijk: ja, we moeten
terug naar de gemiddelde huizenprijs. Dat geeft niet alleen duidelijkheid
aan de huizenmarkt, maar daarmee ook aan de commissie-Kroes en de
NHI.
Voorzitter. Ik kom te spreken over de nieuwe hypotheeknormen. Mevrouw
Visser vroeg of er wel voldoende gebruikgemaakt wordt van de «comply
or explain»-norm. Eerst even een stapje terug. Tot de kredietcrisis werd
zeer ruim gebruikgemaakt van deze norm, althans van de «explain»-kant
daarvan. Indertijd werd ongeveer 30% van de hypotheken met een beroep
daarop verstrekt. De AFM is daarin gedoken en ontdekte dat er eigenlijk
geen goede onderbouwing was in twee derde van die uitzonderingssituaties. Ik hoor alle sprekers, ook mevrouw Visser, terecht spreken over de
risico’s die de Staat loopt als banken op grote schaal ruime hypotheken
verstrekken en ze in problemen komen. Die risico’s komen dan bij de Staat
terecht. Er was een goede reden om daarop in te grijpen. Dat is gedaan
door de AFM daar meer bovenop te laten zitten, maar ook door de criteria

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

20

helderder te maken. Naarmate je helderder criteria hebt, zit je minder in
het «leg uit»-stuk, maar meer in het «pas toe»-stuk, omdat je dan criteria
aan het toepassen bent. Het helderder maken van criteria is één reden
waarom er minder gebruik van gemaakt wordt. Een tweede reden is dat
consumenten voorzichtiger zijn geworden. De vraag van de consumenten
is daarmee minder geworden. Een derde reden is dat de huizenprijzen de
afgelopen jaren gedaald zijn. Daardoor wordt minder gevraagd om extra
ruimte. We hebben deze mogelijkheid niet uitgesloten. We hebben begin
dit jaar zelfs een verruiming geboden voor mensen met goede inkomensverwachtingen. Maar er zijn dus heel goede redenen waarom er minder
gebruik van wordt gemaakt dan in het verleden.
De heer Monasch sprak de zorg uit dat de Nibudnormen per saldo een
forse verkrapping zouden zijn, met name voor de mensen met een
middeninkomen. Hij wees er gelukkig ook op dat er in die normen twee
belangrijke verruimingen zitten voor specifieke doelen: ten eerste de «nul
op de meter»-woning en ten tweede groot onderhoud en funderingsherstel als de gemeente daar ook een regeling voor heeft. Puur op basis
van inkomen is het inderdaad zo dat bij een gegeven inkomen, bijvoorbeeld de € 45.000 die de heer Monasch noemde, er minder geleend kan
worden dan een jaar geleden. Dat heeft ermee te maken dat bij een
gelijkblijvend inkomen de koopkracht afneemt doordat een aantal lasten
toeneemt door het hele pakket lastige maatregelen die we moeten nemen
in crisistijd. Toch heeft dat minder dramatische consequenties voor de
mogelijkheid om een huis te kopen dan op het eerste gezicht lijkt.
Allereerst wordt er uitgegaan van de aanname dat een persoon ook
precies € 45.000 verdient, jaar na jaar na jaar, maar ook in deze moeilijke
tijd geldt voor heel mensen dat zij een cao hebben waar nog wel een
loonstijging of een automatische periodiek in zit. Het zal weleens
voorkomen dat een inkomen jaar na jaar na jaar gelijk blijft, maar op zich
niet eens zo vaak. Daarnaast is er ook nog iets met de huizenprijzen
gebeurd sinds vorig jaar: die zijn verder gedaald, met een procent of vier.
Diezelfde persoon, die weliswaar in geld bij hetzelfde inkomen minder kan
lenen, kan daarvoor niet minder huis kopen. Dat is ook de reden waarom
ik niet de verwachting heb dat dit deel van de nieuwe Nibudnormen zal
leiden tot grote problemen bij de middeninkomens of bij welk inkomen
dan ook. Uit de reacties uit de bankenwereld bleek hetzelfde gevoel.
De heren Monasch en Jansen vroegen of mensen met een studieschuld
meer leenruimte krijgen door tussentijds een deel af te lossen. Inderdaad
heeft dat wel degelijk gevolgen voor de leenruimte. Dat is logisch,
aangezien mensen minder studieschuld hebben en daardoor meer ruimte
om voor bijvoorbeeld een woning te lenen.
De heer Monasch vroeg of de verlenging van de dubbele hypotheekrenteaftrek wenselijk is voor mensen die twee huizen hebben omdat ze
verhuisd zijn en het vorige huis nog niet verkocht is. De verlenging is voor
één jaar. In die zin hangt deze maatregel samen met de weliswaar
gelukkig iets verbeterde, maar nog niet ideale situatie op de woningmarkt.
Ik heb in een eerder debat gezegd dat ik nog niet wil zeggen hoe we
daarmee in 2015 omgaan. Ik heb namelijk goede hoop dat de genomen
maatregelen en de ontwikkeling van de economie tot een verder herstel
van de woningmarkt leiden. We hebben deze maatregel daarom niet
eindeloos nodig. Toch hebben we er op dit moment belang bij dat de
doorstroming, daar waar die verantwoord is, tot stand komt. Daarom is er
de restschuldmaatregel en is deze maatregel verlengd. Als mensen met
deze maatregel in het achterhoofd toch dat stapje zetten, waardoor
anderen ook weer een beweging kunnen maken op de woningmarkt, is
dat in het algemeen belang. Daarom verlengen we deze maatregel voor
het komend jaar.
Mevrouw Baay vroeg wat we gaan doen om de soms onverantwoorde
hypotheekverstrekking in de afgelopen jaren aan te pakken. Daarvoor
hebben we een heel aantal maatregelen genomen en aan de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

21

voorgelegd. De maatregelen worden gesteund door de woonakkoordpartijen. Daarbij is het heel belangrijk dat we de loan to value met 1% per jaar
afbouwen. Vroeger kon je wel 120% à 125% van de waarde van een huis
lenen. We gaan uiteindelijk naar 100%, in kleine stapjes. We hebben per
1 januari ingevoerd dat het huis weer wordt afgelost in 30 jaar, annuïtair
of linear, waardoor de risico’s voor het individu en de bank afnemen, en
daarmee voor de hele samenleving. Zo krijgen we weer een woningmarkt
zoals die tot 1990 gebruikelijk was en goed functioneerde. Met de partijen
die deze maatregelen steunden, hebben we laten zien dat we onze lessen
geleerd hebben wat betreft te ruime kredietverlening.
De heer Jansen vroeg of onder de verruimde leennormen voor woningherstel ook collectieve woningverbetering, zoals in Rotterdam-Zuid wordt
toegepast, kan vallen. Ja, dat moet hier ook onder kunnen vallen. Ik ben
het namelijk met de heer Jansen eens dat het wenselijk is dat dit soort
collectieve verbeteringen tot stand komen. Uiteraard moeten de huizenbezitters het erover eens worden, maar met deze maatregel geven we dat
een steuntje in de rug.
De heer Jansen vroeg of we niet toe moeten naar een structurele vorm
van banksparen en een nog lagere loan to value. Zoals ik heb toegezegd
kom ik voor de begrotingsbehandeling met een brief over de ervaring met
bouwsparen in andere landen. Ik heb aangegeven dat ik er zelf terughoudend mee ben, omdat je in feite nog meer geld aan de economie
onttrekt met een fiscale prikkel, althans als je die op deze wijze vormgeeft.
Ik ben graag bereid om die discussie nog een keer aan te gaan op basis
van de ervaringen in andere landen. We bouwen de loan to value af tot
100%. Het kabinet heeft al eerder gezegd dat we bij een robuust herstel
van de woningmarkt nog een keer de thermometer erin willen steken.
Daarmee is niet gezegd dat we meteen en automatisch naar 80% gaan.
Mevrouw Baay vroeg wat ik voor ogen heb met de woonfondsen. De
commissie-Kroes is bezig in kaart te brengen hoe de financiering van
huurwoningen, zowel de vrije sector als sociale huurwoningen, bevorderd
kan worden door bijvoorbeeld het combineren van leningen en het
inschakelen van institutionele beleggers. Ik heb goede hoop dat ik voor
het eind van dit jaar dat rapport aan de Kamer kan sturen.
De voorzitter: Er is behoefte aan een tweede termijn. De spreektijd
bedraagt één minuut per fractie.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Ik dank de Minister voor alle
antwoorden. Op hoofdlijnen hebben we gesproken over de vertaling van
de mechanismen in de internationale kapitaalmarkten naar de Nederlandse woningmarkt en over de financiering binnen de Nederlandse
woningmarkt en de mogelijke risico’s daarvan. De Minister heeft duidelijk
gezegd dat hij in de uitwerking met een aantal hoofdkwesties zit. Die
uitwerking komt naar de Kamer. Dat wachten we af. Voor mijn fractie is
het allerbelangrijkste punt dat we niet weer onszelf voor de gek gaan
houden door risico’s, die er nu eenmaal altijd zijn als je geld uitleent, te
verhullen, te verschuiven of te verstoppen en te doen alsof het een
win-winsituatie is, er niks mis kan gaan, het allemaal prachtig is en nu
alles opgelost is. De Minister noemde de onbegrijpelijkheid of de matige
bekendheid van de NHG als een van de redenen om te zoeken naar een
nieuwe financiële constructie. Ik vind dat op zichzelf begrijpelijk, met alle
voordelen op het gebied van toetreding, consumententarieven en
renteniveaus van dien. Het is een plausibele uitleg. We moeten onszelf
echter niet voor de gek houden, geleerd hebbende uit het afgelopen
decennium. We moeten goed blijven omgaan met en op een heldere
manier blijven denken over de risico’s voor de overheid, en daarmee de
risico’s voor de belastingbetalers. Onder belastingbetalers zijn ook weer
huizenbezitters die natuurlijk ook weer de voordelen van deze regeling
hebben. Als dat appel duidelijk overgekomen is, ben ik voor nu tevreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

22

Mevrouw Visser (VVD): Voorzitter. Ik sluit mij wat dat betreft aan bij de
woorden van de heer Verhoeven. De Minister heeft antwoord gegeven op
de vraag «waarom», maar wat ons betreft is dat nog niet voldoende om
ons te overtuigen van nut en noodzaak van de NHI. De instelling daarvan
roept vooral vragen op omdat de suggestie wordt gewekt dat we in een
internationale kapitaalmarkt, met alle openheid en transparantie op basis
waarvan die markt functioneert, met de NHI eventuele problemen in de
toekomst kunnen voorkomen. Ik zou daarvan een nadere analyse willen
ontvangen van de Minister. Bij mij wordt daarmee namelijk het gevoel
opgewekt dat het een openeinderegeling kan worden. Er wordt immers
continu gesproken over 50 mld. Ik heb de Minister gevraagd hoe hij dat
ziet, juist in relatie tot deze doelstelling. Een van onze grote zorgen is dat
dit een openeinderegeling wordt waarmee het risicoprofiel voor de
overheid en voor de garantiestellingen door de overheid zal toenemen.
We willen ook graag een nadere toelichting hebben op de funding gap,
die in dit kader als argument werd gebruikt. De vraag is of de NHI een
structurele oplossing is voor de funding gap, gezien de omvang en het
DNA van de Nederlandse economie en financiële sector. De Minister geeft
in zijn beantwoording aan dat dit nu geen probleem is. Dat brengt mij op
de laatste vraag: wat is het proces richting de Kamer? In eerste termijn zei
ik dat er al een kwartiermaker is aangesteld met een opdracht die vooral
betrekking heeft op de organisatie. Ik heb behoefte om duidelijk te hebben
welke randvoorwaarden worden meegegeven aan de kwartiermaker wat
betreft de NHI en op welke wijze de Kamer bij dit proces betrokken wordt
wat betreft de randvoorwaarden en de inhoud.
De heer Monasch (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Minister en zijn staf voor
de beantwoording. Volgens mij hebben genoeg partijen aangegeven wat
de randvoorwaarden moeten zijn voor de NHI, maar ik ga toch even terug
naar de basis. De PvdA hecht er zeer aan dat wordt nagegaan hoe
pensioenfondsen erbij betrokken kunnen worden of verleid kunnen
worden, met inachtneming van de belangen van de deelnemers aan de
pensioenfondsen, om meer te investeren in Nederland. Dat staat voor ons
nog steeds voorop. Die doelstelling onderstrepen wij.
Door sommige fracties is gezegd dat de funding gap niet zo’n groot
probleem is op dit moment omdat er kortlopend geld te vinden is, maar er
is simpelweg een structureel probleem op de balans van de banken. Men
gaat verplichtingen aan voor 30 jaar, en moet om de 5 tot 6 jaar herfinancieren. Dat is nu net een van de problemen die al voor de crisis speelden,
maar dit is juist in de crisis nog meer naar voren gekomen. Het belang van
pensioenfondsen is om langlopende leningen te financieren, terwijl
banken hun eigen balans niet zo lang willen hebben dichtverplicht. Dat
belang moet in de argumentatie meer benadrukt worden, want dit is een
van de belangrijkste punten om het in de toekomst duurzaam te houden.
We hebben maar kort kunnen spreken over de brief van 4 november over
de mogelijkheden voor investeringen in de vrijehuursector door institutionele beleggers. Mijn partij hecht daar grote waarde aan. Dat is volgens
mij het draaipunt dat op dit moment slecht draait in de Nederlandse
woningmarkt, ongeacht waar je ideologisch of inhoudelijk staat. Dat moet
beter. Ik krijg graag alsnog de toezegging van de Minister dat we op de
hoogte worden gehouden over de voortgang van de gesprekken tussen
DNB en de pensioenfondsen. We zien graag het tweede deel van de
rapportage tegemoet. Ik heb begrepen en krijg graag bevestigd dat dit
voor het eind van het jaar is, zodat we door kunnen praten over dit zeer
belangrijke onderwerp voor de woningmarkt.
Mevrouw Baay-Timmerman (50PLUS): Voorzitter. Ik dank de Minister.
50PLUS ziet pensioenen uiteraard nog steeds als uitgesteld loon. In dat
opzicht moeten de risico’s en randvoorwaarden duidelijk blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

23

Vooralsnog neem ik genoegen met de toezegging dat hierop voor het eind
van het jaar nader wordt teruggekomen.
Voorzitter: Monasch
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de
beantwoording, die op veel punten helder was. De SP ziet de potentie van
de NHI, maar daarin moeten geen rommelhypotheken terechtkomen. Er
moeten derhalve strenge randvoorwaarden gesteld worden. Het
eindoordeel is aan de Kamer. Zij toetst uiteraard of aan die randvoorwaarden voldaan wordt.
Ik heb nog maar één punt over: de NHG. De SP is er bezorgd over dat de
optelsom van drie aanscherpingen toch zorgt voor een sterke beperking
van het gebruik van de NHG, wat niet gecompenseerd wordt doordat
mensen andere hypotheken nemen. Het gaat mij voornamelijk om het
verlagen van het plafond terwijl er op zichzelf een risicodekkende premie
wordt gevraagd. Ik zie eerlijk gezegd niet of dat op dit moment meerwaarde heeft. Het gaat wel een substantieel aantal NHG’s schelen. Op dit
punt ben ik nog niet bepaald gerust.
Daarnaast gaat het mij om de risicopremie, de 0,15%. De Minister heeft op
mijn vragen daarover enigszins in het vage geantwoord. Ik heb mijn oude
stelling herhaald dat de herverzekeringskosten in principe de risicopremie
zijn. Mij lijkt het dat we daar dan onder zitten. Ik zou liever een nog iets
reëlere risicopremie zien die wel toegankelijk is voor de grotere groep dan
dat we de groep te klein maken.
Voorzitter: Paulus Jansen
Minister Blok: Voorzitter. Ik kan de vraag van de heer Verhoeven gewoon
met ja beantwoorden. We moeten onszelf niet voor de gek houden. Een
deel van het probleem is dat we al een NHG verstrekken, maar dat we die
niet goed uitgelegd weten te krijgen op de kapitaalmarkt. Daar ligt een
taak. Het moet wel op een verantwoorde manier. Maar zodra het beeld
compleet is over de manier waarop de risico’s beperkt kunnen worden,
kom ik terug naar de Kamer voor een definitieve go of no go. Dat is niet
per definitie dit jaar, zo zeg ik tegen mevrouw Baay. «Dit jaar» gold voor
de toezegging over de commissie-Kroes met betrekking tot de financiering
van de huurwoningen. Ik denk dat het eerder komend voorjaar zal zijn. Ik
heb er wel haast mee.
Mevrouw Visser geeft helder aan nog geen carte blanche te kunnen
geven. Dat is ook niet mijn vraag. Zij heeft behoefte aan een nadere
analyse van de funding gap. Voor dat onderdeel heb ik wel enige
verheldering nodig, aangezien ik in de rapporten de analyse van de
funding gap wel goed aantref. Misschien kan mevrouw Visser mij verder
helpen.
De voorzitter: Doe eens een poging, mevrouw Visser.
Mevrouw Visser (VVD): Ik zal het proberen. Het gaat mij om de
doelstelling van de NHI in relatie met de NHG en de toekomst van beide.
De Minister heeft daarop gereageerd, maar naar aanleiding van zijn
reactie op een vraag van de heer Monasch dat de NHI een oplossing voor
de funding gap zou moeten zijn, eventueel in geval van een crisis, is mijn
vraag voornamelijk wat de minimale omvang ervan zou moeten zijn in de
ogen van de Minister. Ik zou die analyse graag ontvangen.
De voorzitter: De vraag is of de Minister die analyse kan toezeggen.
Minister Blok: Zo begrijp ik de vraag beter. Ik had de vraag over de
minimale omvang als aparte vraag genoteerd. Ik begrijp dat mevrouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

24

Visser met mij constateert dat de funding gap er is door ons pensioensysteem. In Nederland leg je als je in loondienst bent zo’n 20% van je
inkomen verplicht in in een pensioenfonds. In veel andere landen is dat
niet of minder het geval. Daar zet je het op een spaarrekening, waarmee
het beschikbaar is voor hypotheekverstrekking of financiering van het
mkb. Dat is een structureel kenmerk. Op de relatie tussen de funding gap
en de in het rapport geschetste 50 miljard en op de vraag of je een
maximum moet stellen aan de omvang van de NHI om er geen openeinderegeling van te maken, kom ik graag terug.
De voorzitter: Gezien de tijd stel ik voor dat de Minister zijn betoog
afrondt. Ik eindig nog even met een rondje om na te gaan of er nog
vragen niet beantwoord zijn.
Minister Blok: Voorzitter. Ik denk niet het dit jaar al helemaal lukt om deze
zaken uit te zoeken. Als dat lukt, heb ik geen reden om het onder mij te
houden, maar ik denk dat het eerder na de jaarwisseling wordt.
De heer Monasch zei nadrukkelijk het zeer van belang te vinden dat
pensioenfondsen op een verantwoorde manier deelnemen in de financiering van de Nederlandse economie. Hij zei specifiek grote verwachtingen te hebben van deelname in de vrijehuursector. Ik zie inderdaad
reële mogelijkheden op dat vlak. Ik zal dat rapport wel voor het eind van
het jaar toesturen aan de Kamer. Dat is ook het antwoord op de vraag van
mevrouw Baay.
De heer Jansen zei de hoofdlijnen van de NHI te kunnen volgen, maar wil
ook gewaarborgd hebben dat het geen pakket rommelhypotheken wordt.
Dat zou ik al helemaal niet willen. Dan hebben we namelijk nog een ander
probleem, aangezien die hypotheken al een NHG hebben.
De heer Jansen maakt zich zorgen over de optelsom van de drie beperkingen, zoals hij die noemt, in de NHG. Als ik het goed begreep, vroeg hij
tegelijk of de garantieprovisie niet nog iets hoger zou moeten zijn. Of heb
ik dat verkeerd begrepen?
De voorzitter: Mijn vraag was allereerst of het niet verstandig is om de
risicopremie voor de achtervang nog iets te verhogen, maar wel het
plafond te laten staan omdat dit per saldo gunstiger uitpakt.
Minister Blok: Nee, die afweging maak ik echt anders. Het verlagen van
het plafond naar de gemiddelde woningprijs in het tempo waarin we dat
nu willen doen, past echt bij wat ik ook van de Kamerleden hoor, namelijk
dat het totaalbedrag aan uitstaande garantie omlaag moet. De NHG is
toch echt bedoeld voor de starter. «De onderkant» is misschien niet het
goede woord, maar het betreft de instapwoningen op de woningmarkt.
Daarvoor heeft de NHG een functie. In het kader van de crisismaatregelen
is er tijdelijk voor gekozen om de drempel hoger te leggen, maar
structureel zie ik daarvoor echt geen reden. Mensen die willen toetreden
tot de woningmarkt, ongeacht of dat huurders of starters zijn, zullen in die
positie zelden behoefte hebben aan een hogere hypotheekgarantie. Dat
zullen mensen zijn die, zeker met de huidige huizenprijzen, echt lager in
de markt zitten. Ik vind echt niet dat ik een extra beperking opleg in dat
kader. Ik vind het voor het terugbrengen van het totaalbedrag aan
garanties ook echt een wezenlijke stap.
Daarmee hoop ik de vragen in tweede termijn beantwoord te hebben.
De voorzitter: Ik begreep dat de heer Verhoeven meende dat een van zijn
vragen niet was beantwoord. Is dat inmiddels wel gebeurd?
De heer Verhoeven (D66): De Minister zei dat de NHG door heel veel
buitenlandse partijen niet goed wordt begrepen. Dat snapte ik, maar later
dacht ik toch ineens: er zijn zo veel complexe producten, er zijn zo veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

25

ingewikkelde specialisten en er zijn zo veel mensen op die mondiale
kapitaalmarkt bezig, dus hoe kan zo’n regeling dan ineens niet duidelijk
zijn? Ik vind het op zichzelf een plausibel argument, maar er zijn allerlei
complexiteiten op de financiële markten. Iedereen zegt altijd dat het zo
ingewikkeld is, maar die mensen zouden dan niet begrijpen hoe wij onze
NHG geregeld hebben. Dat komt mij toch een beetje raar voor.
Minister Blok: Het begrijpen van complexiteit heeft zijn prijs. Een analist
in bijvoorbeeld New York, Londen of Singapore, moet zich dus gaan
verdiepen in een product in een ver land. Als hij dat al doet, zal hij toch
zeggen: het is een ingewikkeld product, dus ik wil een extra risico-opslag.
Dat vertaalt zich weer in een hogere rente voor uiteindelijk de hypotheeknemer waar het ons om te doen is. Als het ons lukt om aan de kapitaalmarkt duidelijk maken – in de rapporten staat dat het mogelijk moet zijn –
dat het wel degelijk een heel verantwoord risico is en dat er geen grote
analyses van hoeven te worden gemaakt omdat het de Nederlandse Staat
met een strikje is, dan bevordert dat de verkoopbaarheid. Het helpt daarbij
enorm als duidelijk is dat de grote Nederlandse pensioenfondsen daaraan
deelnemen. Die fondsen kunnen het het beste beoordelen. Op die manier
zorg je ervoor dat het prijsvoordeel, waarom het ons te doen is, inderdaad
ontstaat.
De voorzitter: Ik heb het gevoel dat we een VAO kunnen vermijden als
we nu nog even de puntjes op de i kunnen zetten.
De heer Monasch (PvdA): Ik krijg graag de toezegging dat de Minister
ons op de hoogte houdt van het gesprek tussen DNB en de pensioenfondsen, waarin de ruis op de lijn zou moeten worden weggenomen. In de
brief van de Minister wordt daaraan gerefereerd. Ik word er graag van op
de hoogte gehouden of dat tot positieve resultaten leidt.
Minister Blok: Ik moet even denken. Ik heb een verslag van dat gesprek.
Komt er nog een gesprek aan? Ik zie een knik rechts van mij. Ik heb
verslag gedaan van dit gesprek, dus ik zal dat ook doen van het
vervolggesprek.
De voorzitter: Ik stel voor om er een soort verzamelbrief van te maken
waarin alle aspecten, ook de toezegging aan mevrouw Visser, in een keer
worden meegenomen.
Mevrouw Visser (VVD): Nog even voor de helderheid, de Minister maakte
in de beantwoording de koppeling dat ik het ermee eens ben dat we een
funding gap hebben in Nederland. Ik ben het er echter nog niet mee eens
dat daarom de NHI in deze vorm noodzakelijk is. Dat was ook mijn vraag:
wat zijn de precieze doelstellingen van de NHI, welk probleem wordt met
de NHI opgelost en welke minimale omvang moet zij hebben? De Minister
noemde zelf een aantal voorbeelden in dit kader, waaronder de funding
gap. Daar was mijn analyse ook voor bedoeld. De Minister interpreteerde
mijn woorden zo dat ik de funding gap een-op-een doorvertaal naar nut
en noodzaak van de NHI, maar dat zet ik hiermee recht.
Minister Blok: Ik meen toch heel expliciet gezegd te hebben, zowel tegen
mevrouw Visser als tegen de andere sprekers, dat nog niemand een
toezegging heeft gedaan. Ik heb daar ook niet om gevraagd. Ik heb
aangegeven op welke wijze ik verderga. Op dat moment is de definitieve
go of no go aan de Kamer.
De voorzitter: Ik denk dat het een uitdaging is voor de Minister om een
heel duidelijke brief te schrijven waarin een aantal openstaande vragen
wordt beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

26

De Minister heeft een aantal toezeggingen gedaan. Er komt een brief
waarin de open eindjes, zoals de vraag van mevrouw Visser naar de
minimale omvang en de analyse daarachter, worden verduidelijkt. Na de
jaarwisseling zal de Kamer nader worden geïnformeerd over de
uitwerking van de randvoorwaarden van de NHI. Het rapport over de
deelname door institutionele beleggers in de vrijehuursector komt dit jaar
nog naar de Kamer. Het gesprek met DNB wordt meegenomen in de
verzamelbrief.
Ik constateer dat niemand behoefte heeft aan een VAO. Ik sluit de
vergadering, met dank aan de aanwezigen.
Sluiting 15.02 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 847, nr. 111

27