Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2020

Nr. 47

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 5 december 2019
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 20 november 2019 over de geannoteerde agenda van de
Ministeriële Raad van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in
Europa (OVSE) op 5 en 6 december 2019 (Kamerstuk 35 000 V, nr. 45).
De vragen en opmerkingen zijn op 27 november 2019 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 2 december 2019 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-35300-V-47
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda. Wel hebben zij nog een aantal vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de OVSE Ministeriële raad van 5-6 december
2019. Deze leden hebben nog enkele vragen aan de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de geannoteerde agenda OVSE Ministeriële Raad en hebben daar nog
de volgende vragen over.
De OVSE
De leden van de VVD-fractie betreuren de obstakels die een daadkrachtiger optreden van de OVSE en effectieve modernisering van de organisatie in de weg staan. Kan de Minister beknopt weergeven welke
voorstellen tot modernisering hij haalbaar acht?
Antwoord van het kabinet
Vanuit de gedachte van effectief multilateralisme zal Nederland zich
ervoor blijven inzetten dat zowel de organisatie als het onderliggend
normatief kader in stand blijven en voor zover mogelijk up-to-date worden
gemaakt. Zo heeft SG Greminger voorgesteld om te gaan werken met een
tweejarige begroting, om effectiever en efficiënter te kunnen plannen, en
heeft hij een aparte strategie-eenheid binnen het Secretariaat opgezet.
Nederland heeft steun voor de plannen van de SG uitgesproken. Hierbij
wordt samenwerking gezocht met gelijkgestemde landen. Het vereiste van
consensus staat ook op dit gebied besluitvorming echter dikwijls in de
weg.
De leden van de D66-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
situatie in Oekraïne een belangrijke splijtzwam is binnen de OVSE.
Recentelijk lijkt er sprake te zijn van enige de-escalatie tussen Oekraïne en
Rusland, met onder meer de gevangenenruil, het teruggeven van schepen
door Rusland aan Oekraïne, en de terugtrekking van troepen langs de
contactlijn. Op 9 december 2019 staat de Normandy Four Summit
gepland, waar onderhandeld zal worden over stappen richting een einde
van het conflict in Oost-Oekraïne. De OVSE is nauw betrokken als
onderdeel van de Trilaterale Contactgroepen, en zal mogelijk een rol
spelen bij eventuele verkiezingen. De leden van de D66-fractie vragen de
Minister om een algemene appreciatie van deze ontwikkelingen. Hoe kijkt
hij naar de rol die de OVSE speelt in dit conflict, en met name naar de rol
die voor de OVSE is weggelegd bij eventuele verkiezingen? Is de
organisatie voldoende uitgerust om deze rol te kunnen vervullen, mocht
dat van haar gevraagd worden? Deze leden vragen ook hoe de monitoring
missie van de OVSE op dit moment functioneert in Oost-Oekraïne. Komen
zij belemmeringen tegen? Worden zij op enigerlei wijze tegengewerkt in
de uitvoering van hun mandaat? Worden die belemmeringen en tegenwerking vanuit de OVSE aangekaart bij de betreffende autoriteiten, zo
vragen deze leden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

2

Antwoord van het kabinet
Inderdaad lijkt sinds het aantreden van president Zelensky in Oekraïne
sprake van voorzichtig positieve ontwikkelingen in Oost-Oekraïne. Zo zijn
de partijen op 1 oktober akkoord gegaan met de zogeheten Steinmeierformule, waarmee afspraken gemaakt zijn over de volgorde van
uitvoering van een aantal onderdelen uit de Minsk-akkoorden. Ook vond
een gevangenenruil plaats, in verband waarmee het kabinet heeft
duidelijk gemaakt dat het betreurt dat onder druk van Rusland de heer
Tsemach hierbij is betrokken. In OVSE-verband werd hierover door het
Slowaakse OVSE-voorzitterschap gesteld dat deze stappen geen negatief
effect mogen hebben op het lopende onderzoek aangaande MH17. De EU
en gelijkgezinde landen onderstreepten daarbij het belang van volledige
samenwerking door alle landen bij de inspanningen om de verantwoordelijkheid voor het neerhalen van MH17 vast te stellen.
Op 9 december zal in Parijs een nieuwe topontmoeting plaatsvinden in het
Normandie-4 formaat. Bovendien hebben de partijen een overeenkomst
bereikt over terugtrekking van hun meest vooruitgeschoven posities in
drie zogeheten disengagement areas aan de contactlijn in het oosten van
het land. Hoewel deze ontwikkelingen hopelijk leiden tot verbetering van
de situatie ter plekke, blijven de Russische inmenging in Oost-Oekraïne en
de annexatie van de Krim grote obstakels voor een normalisering van de
betrekkingen tussen Oost en West, en daarmee van de verhoudingen
binnen de OVSE.
De OVSE vormt een van de fora waar Oekraïne en Rusland met elkaar
spreken en speelt daarmee een constructieve rol om te komen tot een
oplossing in dit conflict. De OVSE heeft veel ervaring bij het begeleiden en
monitoren van verkiezingen, echter verkiezingen in Oost-Oekraïne lijken
vooralsnog niet aan de orde.
De veiligheid van de (ongewapende) monitors staat bij de uitoefening van
het mandaat voorop. Dat betekent o.a. dat geen patrouilles op onverharde
wegen plaatsvinden, vanwege het gevaar van mijnen of bermbommen.
Ook worden monitors soms bedreigd en wordt aan patrouilles toegang
ontzegd. De drones waarvan de SMM de laatste jaren gebruikt maakt
worden regelmatig elektronisch gestoord en beschoten.
Belemmeringen worden vermeld in de rapportages van de SMM en
worden ook aan de orde gesteld, zowel in het veld, als in de OVSE in
Wenen.
Naar aanleiding van het niet naleven van de Minsk-akkoorden heeft de EU
sancties opgelegd aan Rusland. Eind dit jaar zal besloten worden of de
sancties weer voor een halfjaar verlengd zullen worden. De leden van de
D66-fractie vragen of de Minister verwacht dat de huidige besprekingen
binnen de OVSE en de Normandy Four top van enige invloed op de
verlenging van de sancties zullen zijn? Zet het kabinet zich in voor het
verlengen van deze sancties zolang de Minsk-akkoorden niet volledig
nageleefd worden, multilateraal binnen de EU en bilateraal met
EU-partners? Heeft de Minister enige reden om te verwachten dat de
sancties niet verlengd zullen worden?
Antwoord van het kabinet
De sectorale sancties die de EU heeft ingevoerd in reactie op het
Russische destabiliserende optreden in Oekraïne zijn expliciet gekoppeld
aan voortgang met de implementatie van de Minsk-akkoorden. Zolang het
kabinet niet kan concluderen dat er sprake is van een volledige implementatie van de Minsk-akkoorden en Rusland volhardt in de illegale annexatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

3

van de Krim, ziet het kabinet geen reden deze te herzien. Het kabinet blijft
zich in EU-verband dan ook sterk maken voor de verlenging van deze
sancties. Vooralsnog ziet het kabinet geen reden om te verwachten dat de
sancties niet verlengd zullen worden.
De leden van de D66-fractie merken voorts op dat het Joint Investigation
Team (JIT) met de meest recente getuigenoproep verder bewijs heeft
geleverd dat wijst op de relatie tussen Rusland en de separatisten in
Oost-Oekraïne. Hoe beoordeelt de Minister deze relatie op basis van deze
meest recent gepubliceerde bevindingen? Is er naar oordeel van het
kabinet in deze onthullingen nu bewijs te vinden dat Rusland oorlog voert
in Oost-Oekraïne? En zo ja, gaat Nederland dat inbrengen in OVSE-kader?
Antwoord van het kabinet
Op 14 november jl. heeft het OM een getuigenoproep gedaan. Deze
getuigenoproep heeft tot doel om nieuwe informatie te verzamelen in het
kader van het onafhankelijk strafrechtelijk onderzoek van het Joint
Investigation Team (JIT) inzake het neerhalen van vlucht MH17. Dit
onderzoek gaat nog steeds door en het is niet aan het kabinet om daar
inhoudelijk op in te gaan. Overigens staat het voor Nederland al veel
langer vast dat Rusland betrokken is bij het conflict in Oost-Oekraïne. De
EU en een groot aantal andere bondgenoten hebben om die reden ook
sancties ingesteld tegen de Russische Federatie.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister welke bilaterale ontmoetingen hij gepland heeft of hoopt te hebben en marge van deze top? Zal
hij zijn Russisch ambtsgenoot spreken over de recente getuigenoproep
van het JIT? Het OM heeft Rusland verzocht de heer Tsemach uit te
leveren. Zal de Minister deze uitlevering expliciet benoemen bij zijn
ambtsgenoot, en oproepen tot medewerking?
Antwoord van het kabinet
Via diplomatieke kanalen is het verzoek van het OM aan de Russische
Federatie tot voorlopige aanhouding van dhr. Tsemach meerdere malen
kracht bij gezet en is het belang van spoedige en volledige Russische
medewerking aan dit verzoek benadrukt. Zo heb ik recent mijn Russische
ambtsgenoot in een persoonlijke brief nadrukkelijk verzocht om spoedige
en volledige medewerking van de bevoegde Russische autoriteiten aan
het door het OM gedane verzoek tot aanhouding van dhr. Tsemach.
Tevens heb ik recent Minister Lavrov persoonlijk aangesproken op het
belang van volledige Russische medewerking aan het strafrechtelijk
onderzoek, in lijn met VN- Resolutie 2166 en in het bijzonder het belang
onderstreept van spoedige uitvoering van het verzoekt tot aanhouding
van dhr. Tsemach. Ook is in Europees verband het belang van Russische
medewerking aan dit verzoek zowel door de Minister van Buitenlandse
Zaken als door de Minister-President benadrukt. Indien het OM daarom
verzoekt staat het kabinet klaar om aanvullende diplomatieke stappen te
ondernemen. Overigens heeft het OM eerder vandaag de nabestaanden
van de slachtoffers van het neerhalen van vlucht MH17 geïnformeerd over
de door het OM ontvangen Russische reactie op het verzoek tot
aanhouding, waarin werd aangegeven dat Rusland het verzoek tot
aanhouding van dhr. Tsemach niet kan uitvoeren omdat bij de Russische
autoriteiten geen informatie beschikbaar is over zijn verblijfplaats.
De leden van de D66-fractie merken op dat de man-vrouw verhouding
binnen de OVSE-organisatie ongelijk is. Van de «professional staff»
binnen de organisatie is 63% man, en 37% vrouw. Binnen het «senior
management» zijn de verhoudingen nog meer uit balans: 75% is man,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

4

25% is vrouw. Is de Minister bereid deze verhoudingen binnen de OVSE
aan te kaarten, en te pleiten voor een betere man-vrouw balans binnen de
organisatie, zo vragen deze leden?
Antwoord van het kabinet
Nederland en de EU-partners wijzen met regelmaat op het belang van een
representatieve en inclusieve organisatie. Daartoe hoort ook een goede
man-vrouw balans. De OVSE heeft een organisatie-breed Action Plan for
the Promotion of Gender Equality. Nederland streeft daarnaast bij eigen
kandidaturen eveneens inclusiviteit na, mede door middel van het
voordragen van gekwalificeerde vrouwelijke kandidaten. Daarnaast let
Nederland op gender mainstreaming van OVSE- besluiten en
documenten.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden de OVSE een organisatie van
groot belang, zeker nu zijn zij van mening dat de dialoog op diverse
terreinen gaande moet blijven. De leden van de GroenLinks-fractie zijn
positief dat dit ook terug is te zien in de inbreng van de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd waarom het niet gelukt
is om overeenstemming te bereiken over een verdeelsleutel voor de jaren
2020–2024? Wat gaat er mis? Zitten bepaalde lidstaten dwars? Welke
knelpunten komen er voor in het gesprek?
Antwoord van het kabinet
Het Slowaaks OVSE voorzitterschap heeft in 2019 verschillende pogingen
gedaan tot een verdeelsleutel voor de periode 2020–2024 te komen, maar
is hier vanwege uiteenlopende belangen van de deelnemende Staten –
vooralsnog – niet in geslaagd. Bij gelijkblijvend budget betekent
aanpassing immers dat sommige landen meer zullen gaan betalen (en
andere minder).
Eerste dimensie (politiek-militair)
De leden van de VVD-fractie waarderen de inzet op het gebied van
wapenbeheersing en cybersecurity. Zij vragen zich af of de OVSE niet ook
een nuttig platform kan zijn voor initiatieven die worden ontwikkeld en
zien op nieuwe technologische wapens, zoals het gewelddadig gebruik
van drones en robots, al dan niet gebruikt door niet-statelijke actoren. Is
de Minister bereid hiertoe initiatieven te ontplooien, en zo ja, welke?
Antwoord van het kabinet
Zoals ook aangegeven in de Kamerbrief inzake de motie van het lid
Koopmans c.s. over beheersing van de productie, plaatsing, verspreiding
en inzet van nieuwe potentiële massavernietigingswapens1, worden de
mogelijke veiligheidsimplicaties die voortvloeien uit het gebruik van
nieuwe technologieën als (onderdeel van) wapensystemen in verschillende internationale gremia besproken. Ook in de OVSE staat dit
onderwerp op de agenda. Zo heeft Nederland in 2019 als voorzitter van de
Informele Werkgroep (IWG) Structured Dialogue besprekingen geïnitieerd
tussen militaire experts uit alle OVSE-landen over het voorkomen van
potentiële incidenten, ook met Unmanned Aerial Vehicles (UAVs). Ik ben
graag bereid om, in eerste instantie bij gelijkgezinde landen, na te gaan of
en in hoeverre aanvullende besprekingen over dit onderwerp in de OVSE
haalbaar zijn.
1

Kamerstuk 33 694, nr. 43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

5

De leden van de GroenLinks-fractie waarderen de inzet van het kabinet om
het voorzitterschap van de Structured Dialogue (SD) over veiligheid en
wapenbeheersing in Europa op zich te nemen. Zij vragen nadere
toelichting op de vooruitgang op het gebied van transparantie, risicovermindering en het voorkomen van incidenten. De leden van de GroenLinksfractie begrijpen dat het proces moeizaam gaat. Kunnen daar lessen uit
getrokken worden? Tevens vragen zij zich af welk land na Nederland het
voorzitterschap op zich gaat nemen, en wat daarbij de pragmatische
aanpak/prioriteiten gaan zijn?
Antwoord van het kabinet
Als voorzitter van de IWG Structured Dialogue heeft Nederland zich in
2019 ingezet om in uitdagende geopolitieke omstandigheden het
multilaterale gesprek over conventionele wapenbeheersing gaande te
houden. Enerzijds door de agendering van voor de OVSE nieuwe
onderwerpen die gevolgen hebben voor veiligheid, zoals hybride
dreigingen. Anderzijds door discussies over transparantie en risicovermindering te faciliteren op een technisch niveau, dat wil zeggen tussen
militaire experts op gespecialiseerde deelterreinen, zoals bijvoorbeeld het
voorkomen van incidenten op zee. Daarbij is gebruik gemaakt van voor de
OVSE innovatieve middelen, zoals geleide discussies naar aanleiding van
gefictionaliseerde maar realistische animaties. Een dergelijke aanpak
bleek constructief. Zo doende is een bescheiden basis gelegd waaraan het
volgende voorzitterschap een vervolg kan geven. Nederland zal de
volgende voorzitter hierbij uiteraard ondersteunen. Besprekingen met
kandidaten voor dat voorzitterschap in 2020 zijn momenteel nog gaande
en is een besluit van het inkomend Albanees OVSE-voorzitterschap.
Daarnaast is een aanzet gegeven tot vooruitgang in het al jaren vastzittende proces van modernisering van het Weens Document, de bundel
politiek bindende vertrouwenwekkende maatregelen van de OVSE op het
gebied van conventionele bewapening: in oktober 2019 is door een groep
landen waaronder alle NAVO-bondgenoten aan de OVSE-landen een
pakket voorgelegd met moderniseringsvoorstellen van het Weens
Document, dat ziet op zaken als elektronische opslag en toegankelijkheid
van ingediende gegevens, aanscherping van de regels voor het verplicht
toestaan van een inspectie of waarnemingsmissie, verlaging van de
drempelwaarden voor verplichte notificatie van oefeningen en het
toestaan van moderne communicatie- en computer-apparatuur tijdens
inspecties. Het is de bedoeling in 2020 over dit voorstel onderhandelingen
te starten in het OVSE Forum for Security Cooperation.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn erg tevreden dat Nederland
diverse capaciteitsopbouwprojecten in de OVSE-regio steunt over het
toepassen van internationaal recht in cyberspace. Het is van groot belang
dat er zo snel mogelijk op internationale schaal consensus bereikt wordt
over normen in het cyberdomein. Kan Nederland daar een actievere rol in
spelen? Welke regio’s worden specifiek bedoeld? Hoe gaat het met de
capaciteitsopbouw? Tot slot vragen deze leden hoe de dialoog met
Rusland op dit vlak verloopt, welke onderwerpen hier onderdeel zijn van
het gesprek en wat de verwachtingen zijn over eventuele besluitvorming
in de toekomst aangaande dit onderwerp.
Antwoord van het kabinet
Het kabinet speelt een actieve rol in het bestendigen van de internationale
rechtsorde in het digitale domein, zoals beschreven in de Kamerbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

6

«Internationale rechtsorde in het digitale domein» d.d. 5 juli.2 De discussie
over het internationale normatief kader voor cyberoperaties vindt primair
plaats op VN niveau. Nederland heeft een expert afgevaardigd voor de VN
Group of Governmental Experts on Developments in the Field of
Information and Telecommunications in the Context of International
Security (GGE). Daarnaast neemt Nederland deel aan de Open-ended
Working Group (OEWG) over de regulering van cyberoperaties.
In de OVSE zet Nederland actief in op de implementatie van de vertrouwenwekkende maatregelen (CBM’s) en van relevante OVSE Ministeriele
Besluiten. Nederland doet dit onder meer door capaciteitsopbouwprojecten omtrent de toepassing van internationaal recht in het digitale
domein te financieren. Nederland richt met deze projecten specifiek op
landen op de Balkan, de Kaukasus, Oost-Europa, Centraal-Azië en de zgn.
Mediterrane Partners. 2019 was het eerste jaar dat dergelijke projecten
werden gefinancierd. Nederland is voornemens in 2020, mede op verzoek
van het OVSE Secretariaat en verschillende deelnemende Staten, de
projecten verder uit te bouwen. Hiermee toont de OVSE zijn toegevoegde
waarde op dit dossier.
De inzet van Nederland in de OVSE is niet specifiek gericht op Rusland,
maar op alle deelnemende Staten. De OVSE is op dit moment een van de
weinige fora waar Rusland een min of meer constructieve bijdrage levert
op terrein van cyberveiligheid.
Het centrale onderwerp in de discussie met Rusland (en in de IWG in het
algemeen) is de implementatie van de eerder aangenomen CBMs.
Daarnaast wordt ook gesproken over hoe eerdere Ministeriele Besluiten
uit 2016 en 2017, als ook de uitkomsten van voorgaande
VN-onderhandelingen uit te voeren in de OVSE-regio. Hierbij spelen
uiteenlopende nationale omstandigheden en interpretaties een grote rol.
Ook gelet daarop is het van belang een constructieve dialoog gaande te
houden.
Dit jaar ligt er geen Ministerieel Besluit voor over cybersecurity.
Verwachting is dat, nu de VN sporen lopen, er voorlopig geen nieuwe
besluiten worden genomen.
Tweede dimensie (economisch-milieu)
De leden van de GroenLinks-fractie kunnen zich gedeeltelijk vinden in het
pleidooi dat de VN, de Wereldhandelsorganisatie WTO en de EU
geschikter zijn voor bespreking van thema’s als klimaat, energie en
arbeidsomstandigheden. Zij vragen de Minister wat de landen in
Centraal-Azië en Oost-Europa die pleiten voor meer aandacht – en geld –
voor deze onderwerpen precies willen? Wat beogen zij te bereiken met
meer aandacht via de OVSE voor dit onderwerp? Is er naar aanleiding van
hun beoogde agendering meer geld en ondersteuning vanuit de OVSE
gegaan naar fossiele energieprojecten van deze landen, of andere
klimaatprojecten?
Antwoord van het kabinet
De beweegredenen van de landen die de tweede dimensie belangrijk
vinden lopen uiteen. Sommige landen vinden dat bepaalde aspecten die
in hun land of regio spelen in de OVSE moeten worden besproken, bv. op
het gebied van afval- of natuurbeheer. Soms worden hier politieke
beweegredenen bij betrokken, bv. in regio’s waar langdurige conflicten
spelen, zoals in de Kaukasus. Sommige landen bepleiten dat er meer geld
naar de tweede dimensie moet. Gezien het al jaren zo goed als gelijkblij2

Kamerstukken 33 694 en 26 643, nr. 47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

7

vende budget van de OVSE (dit wordt met consensus besloten) gaat een
investering voor de tweede dimensie al snel ten koste van de eerste of de
derde dimensie.
Verschillende veldkantoren van de OVSE, met name in Centraal-Azië,
maar ook op de Westelijke Balkan, hebben de laatste jaren meer activiteiten ontplooid in de tweede dimensie, meestal op verzoek van de
gastlanden. Vanuit o.a. EU wordt onderstreept dat dit niet ten koste mag
gaan van activiteiten in eerste en derde dimensie, bijvoorbeeld op het
terrein van antiradicalisering, grensbewaking en mensenrechten.
OVSE-instellingen of veldkantoren hebben voor alle activiteiten een
mandaat of een specifieke opdracht in een OVSE-besluit nodig, overeengekomen met consensus van alle 57 OVSE-landen.
Toch merken de leden van de GroenLinks-fractie wel op dat de OVSE een
secretariaat heeft dat zich ook bezighoudt met milieu gerelateerde
activiteiten omdat deze raken aan veiligheidskwesties, die door klimaatverandering steeds urgenter worden. In de brief van 16 juli 2019 met het
verslag van de informele bijeenkomst van Ministers van Buitenlandse
Zaken van de OVSE gaf de Minister aan dat een aantal Ministers om meer
aandacht vroeg voor de milieuactiviteiten van de OVSE. Hoe werd hierop
gereageerd door Nederland en andere leden van de OVSE; is hier vervolg
aan gegeven? Kan Nederland met haar expertise op het gebied van
klimaatveiligheid hier toch nog een ondersteunende rol in spelen, zoals
bijvoorbeeld bij watermanagement projecten van de OVSE?
Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat eventuele extra aandacht voor onderwerpen in de tweede dimensie niet ten koste mag gaan van de eerste en
derde dimensie. De traditionele voorstanders van de tweede dimensie zijn
over het algemeen vooral geïnteresseerd in economische samenwerking
en ondersteuning en minder in milieuaspecten. Enkele Westerse landen,
waaronder Frankrijk en Zwitserland, pleiten voor meer aandacht voor
milieu binnen de tweede dimensie, met bijbehorende hoge standaarden.
Nederland steunt dit. Hiervoor is er binnen de OVSE echter (bij lange na)
geen consensus.
De EU, waaronder Nederland, en partners zoals Canada, Noorwegen en
Zwitserland maken zich ook sterk voor opname van mensenrechtenstandaarden en gender-mainstreaming in OVSE-besluiten, ook binnen de
tweede dimensie.
Derde dimensie (democratisering en mensenrechten)
De leden van de D66-fractie merken op dat er in de geannoteerde agenda
geen duidelijke Nederlandse inzet is te vinden binnen de derde dimensie
van de OVSE (democratisering en mensenrechten), anders dan het
uitspreken van steun voor bepaalde besluiten en besprekingen. Deze
leden vragen naar een iets meer geconcretiseerde uiteenzetting van de
Nederlandse inzet op dit onderwerp tijdens de aanstaande Ministeriële
Raad. Is de Minister bereid om langs de genoemde prioriteiten (LHBTIrechten, vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, veiligheid van
journalisten) bepaalde concrete problemen die binnen de OVSE-regio
vallen, te benoemen en aan te kaarten bij de betreffende besprekingen?
Antwoord van het kabinet
De Nederlandse inzet op de derde dimensie tijdens de Ministeriële Raad
vormt onderdeel van de continue inspanningen om de mensenrechten in
de OVSE-regio te bevorderen, in samenhang met het overkoepelende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

8

mensenrechtenbeleid via multilaterale en bilaterale kanalen. Nederland
ondersteunt de capaciteit van de OVSE op een prioritair thema als
veiligheid van journalisten en zoekt daarbij onder meer actief samenwerking met de OVSE Vertegenwoordiger voor Mediavrijheid. In
OVSE-verband neemt Nederland namens de EU het voortouw op het
thema vrijheid van religie en levensovertuiging. De bijeenkomst in
Bratislava biedt gelegenheid om die inzet politiek, dat wil zeggen op
ministerieel niveau, kracht bij te zetten. Ook in de bilaterale gesprekken
die ik in Bratislava voer zal ik specifieke zorgen over mensenrechten
opbrengen. Daarbij hebben de onderwerpen die vallen binnen de
prioriteiten van het mensenrechtenbeleid mijn bijzondere aandacht,
waaronder mensenrechtenverdedigers en de ruimte voor het maatschappelijk middenveld, gelijke rechten voor LHBTI en vrijheid van meningsuiting.
De leden van de D66-fractie wijzen het kabinet er op dat de OVSE
recentelijk een uitgebreide dataset over haatmisdrijven in 2018 heeft
uitgebracht. Uit de gegevens blijkt dat antisemitisme, racisme en
xenofobie, geweld tegen bepaalde geloofsgroepen of vanwege seksuele
geaardheid, nog steeds grote probleem blijven in het OVSE-gebied.
Antisemitisme is binnen deze dataset het meest voorkomend. Een eerder
OVSE rapport uit 2017 biedt ook aanbevelingen om antisemitisme en
haatmisdrijven tegen te gaan. Is het kabinet bereid deze problematiek aan
te kaarten, en de uitdagingen en problemen die de dataset en dit rapport
in het OVSE-gebied meldt te benoemen, en de OVSE-landen aan te sporen
om de aanbevelingen uit het rapport over te nemen, zo vragen deze
leden?
Antwoord van het kabinet
Nederland draagt in OVSE-verband uit dat elke vorm van discriminatie
onaanvaardbaar is en moedigt andere landen aan de bestrijding van
antisemitisme tot integraal onderdeel te maken van de aanpak van
discriminatie. Nederland onderstreept ook volledig het belang van
onderwijs in dezen, dat de directeur van het OVSE-Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten, mevrouw Gisladottir, onlangs heeft
genoemd. Deze visie is door de Mensenrechtenambassadeur overgebracht tijdens de OVSE conferentie over de bestrijding van antisemitisme
in Bratislava in maart van dit jaar. Ik zal alert zijn op mogelijkheden om
ook in bilaterale gesprekken met OVSE landen antisemitisme aan te
kaarten. De OVSE-dataset voorziet in de noodzakelijke betrouwbare,
actuele gegevens over de problematiek en is daarmee een goede basis
om het gesprek aan te gaan. Nederland heeft vanzelfsprekend zelf de
gevraagde gegevens aangeleverd.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd dat er na jaren weer een
besluit is aangenomen over deze dimensie, betreffende de veiligheid van
journalisten. Gaat dit nog een vervolg krijgen, vragen deze leden? Kan de
Minister toelichten of ook de krimpende ruimte voor het maatschappelijk
middenveld, waar de leden van de GroenLinks-fractie grote zorgen over
hebben, onderwerp van gesprek wordt?
Antwoord van het kabinet
Het ministerieel besluit over de veiligheid van journalisten erkent dat
journalisten en hun familieleden door hun werk het risico lopen op
geweld en intimidatie en geeft daarmee extra gewicht aan het onderwerp
binnen het werk van de OVSE. Het besluit roept op om effectieve
maatregelen te nemen om de straffeloosheid voor misdaden tegen
journalisten te beëindigen, en geeft de OVSE Vertegenwoordiger voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

9

Mediavrijheid, ngo’s en OVSE-landen een handvat om het belang van
deze maatregelen onder de aandacht van betrokken landen te brengen.
Iets wat voorheen niet of onvoldoende gedaan kon worden. De veiligheid
van journalisten was in september 2019 ook een van de centrale onderwerpen tijdens de jaarlijkse bijeenkomst over de menselijke dimensie
(HDIM) in Warschau. Hiermee werden maatschappelijke organisaties in de
gelegenheid gesteld om misstanden aan de kaak te stellen, inclusief de
druk op de positie van het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers. Ook Nederland vraagt hier doorlopend aandacht voor en
nam bovendien het initiatief om met gelijkgezinden een side event te
organiseren over de veiligheid van vrouwelijke journalisten, met nadruk
op de intimidatie en bedreigingen die zij online ondergaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 47

10