Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 252

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 12 januari 2010

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik
(CDA), Vendrik (GroenLinks), Ten Hoopen
(CDA), Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van
Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA),
Samsom (PvdA), Timmer (PvdA), voorzitter,
Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop (CDA),
ondervoorzitter, Ortega-Martijn (ChristenUnie),
Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van der Burg
(VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink
(PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD),
Vos (PvdA), De Rouwe (CDA) en Elias (VVD).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Sap (GroenLinks), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van
Stiphout (CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt
(SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma
(PvdA), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Atsma (CDA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Bosma (PVV),
Meeuwis (VVD), Van Dam (PvdA), Gerkens
(SP), Thieme (PvdD), Heerts (PvdA), Algra
(CDA) en Weekers (VVD).
2
Samenstelling:
Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van der Staaij (SGP), Waalkens
(PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Van Velzen
(SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Blom
(PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Jonker
(CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA),

KST139714
0910tkkst21501-33-252
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Economische Zaken1, de vaste commissie voor
Europese Zaken2 en de algemene commissie voor Wonen, Wijken en
Integratie3 hebben op 1 december 2009 overleg gevoerd met minister Van
der Hoeven van Economische Zaken over:
– de brief van de minister van Economische Zaken d.d.
17 augustus 2009 met het verslag van de informele Energieraad en de informele Milieuraad, van respectievelijk 23 tot
24 juli en 24 tot 25 juli jl. te A
r re, Zweden (21 501-33, nr. 240);
– de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 30 juni
2009 met het verslag van de VTE-raad (telecommunicatie en
energie) van 12 juni 2009 te Luxemburg (21 501-33, nr. 234);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
31 augustus 2009 over het fiche Voorstel wet- en regelgeving
voor de energie-infrastructuur (22 112, nr. 910);

Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD),
Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) en Peters (GroenLinks).
Plv. leden: Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jager (CDA), De Wit (SP), Van der Vlies
(SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Van Heugten (CDA), Lempens (SP), Schermers
(CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom
(PvdA), Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies
(CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Nicolaï
(VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg
(VVD), Besselink (PvdA), Van Leeuwen (SP),
Ouwehand (PvdD), Voordewind (ChristenUnie)
en Vendrik (GroenLinks).
3
Samenstelling:
Leden: Van Gent (GroenLinks), voorzitter, Van
der Staaij (SGP), Arib (PvdA), Poppe (SP),
Weekers (VVD), ondervoorzitter, Dijsselbloem

(PvdA), Depla (PvdA), Van Bochove (CDA),
Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Vietsch
(CDA), Sterk (CDA), De Krom (VVD), Algra
(CDA), Verdonk (Verdonk), Jansen (SP),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Wolbert (PvdA),
Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA),
Bouchibti (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD) en Fritsma (PVV).
Plv. leden: Dibi (GroenLinks), Timmer (PvdA),
Kant (SP), Blok (VVD), Bouwmeester (PvdA),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Haverkamp
(CDA), Bilder (CDA), Pechtold (D66),
Willemse-van der Ploeg (CDA), Blanksma-van
der Heuvel (CDA), Meeuwis (VVD), Neppérus
(VVD), De Wit (SP), Voordewind (ChristenUnie), Heijnen (PvdA), Zijlstra (VVD), Van
Haersma Buma (CDA), Leerdam (PvdA), Ulenbelt (SP), Bosma (PVV) en Karabulut (SP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

1

–

de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
15 september 2009 over het fiche Verordening inzake gasvoorzieningszekerheid (22 112, nr. 924);
– de brief van de minister van Economische Zaken d.d.
24 november 2009 met de geannoteerde agenda voor de
VTE-raad (Energie) van 7 december 2009 (21 501-33, nr. 248);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
16 november 2009 over het fiche Mededeling investeren in de
ontwikkeling van koolstofarme technologieën (SET-Plan)
(22 112, nr. 966);
– de brief van de minister voor Wonen, Wijken en Integratie d.d.
30 november 2009 over het principeakkoord herziening Richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) (30 196, nr. 88).
Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag
uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Timmer
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Waalkens
De voorzitter van de algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie,
Van Gent
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

2

Voorzitter: Timmer
Griffier: De Veth
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Samsom, Spies, Van Gent
en Timmer,
en minister Van der Hoeven, die vergezeld is van enkele ambtenaren van
haar ministerie.
De voorzitter: Ik verwelkom de minister en degenen die haar ambtelijk
ondersteunen, alsmede de aanwezigen op de publieke tribune. Ik moet
melden dat wij afmeldingen hebben ontvangen van de fracties van de
VVD en de SP. Dit hangt samen met andere debatten. Je mag in dit land
nog steeds niet klonen en mensen kunnen niet op twee plekken tegelijkertijd aanwezig zijn.
De heer Samsom (PvdA): Voorzitter. Het is jammer dat wij, net nu het
Verdrag van Lissabon in werking treedt, een dergelijke voorbereiding
hebben van een Europese raad. Het is net alsof Nederland, dat het altijd
goed heeft gedaan, het nu opeens laat afweten. Ik denk dat de geringe
opkomst eenmalig is. Bovendien vertegenwoordigen wij aan deze kant
van de tafel bijna een meerderheid. Wij kunnen dan ook van start.
Ik wil twee onderwerpen aan de orde stellen, te beginnen bij het veelgewraakte en overigens over het algemeen met andere ministers veelbesproken EPBD-dossier. Eerlijk gezegd denk ik dat wij dit nu wel kunnen
afronden, maar laten wij dit dan wel officieel met elkaar vaststellen. Wij
hebben er lang genoeg over gepraat om het als een nachtkaars te laten
uitgaan. Mijn fractie heeft tijdens het vorige debat al aangegeven dat zij
bij de start van de onderhandelingen over de EPBD en de hele wording
van deze richtlijn voor energiebesparing in de gebouwde omgeving grote
vraagtekens had bij de proportionaliteit en de subsidiariteit. In gewone
mensentaal: wij vroegen ons af of wij zo’n richtlijn wel nodig hadden in
Nederland en of hij niet meer een last dan een lust was. Wij hebben het
dossier zich zien ontwikkelen in de goede richting, maar niet genoeg.
Hierbij telde voor ons zwaar – ik zei het al in het vorige debat – dat andere
landen er wel sterk aan hechten. In het kader van Europese samenwerking
moet je soms een veer willen laten. De regering heeft het daar niet bij
gelaten, maar op het laatste moment nog een paar kleine, maar niet onbelangrijke verbeteringen weten door te voeren. Ik hoop dat vooral andere
fracties dit zullen waarderen, want zij hadden nog grotere problemen
tijdens het vorige AO. Wat ons betreft kunnen wij doorgaan. Het zou ook
een beetje raar zijn als wij als enigen zouden tegenstemmen. Dat zou ook
niets uitmaken. Wij kunnen tegen het kabinet zeggen: gooi maar een euro
op en kijk maar of u voor of tegen wilt stemmen. Zo gemakkelijk willen wij
het echter niet maken. Wij willen de regering vragen om gewoon in te
stemmen, zoals zij ook voornemens was.
Het andere onderwerp neemt een heel andere wending. Dit betreft energielabels, die dingen die wij op apparaten hebben en die aangeven of iets
zuinig is of niet. Wij hebben al jaren aangehikt tegen al die A-koelkasten in
een witgoedzaak. Je zag alleen maar A. Dan had je nog A+ en A++. Het
logische voorstel van de regering – dit was overigens ingezet door fracties
in de Kamer, waaronder mijn fractie – was dan ook een nieuwe schaal.
Alles wat nu bestaat is dan C of D. Om weer A te worden, moet men weer
knokken. Dan kan de consument tenminste kiezen. Om onopgehelderde
redenen – de enige reden is dat men er onderzoek naar heeft gedaan –
blijkt dat men opeens blijft vasthouden aan de indeling A tot en met G,
waarbij nog wat plusjes toegekend worden. Mijn fractie kan zich niet aan
de indruk onttrekken dat dit het gevolg is van een industrielobby. Deze
lobby heeft geleid tot deze merkwaardige terug-naar-afsituatie. Dat is het
immers eigenlijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

3

Mijn fractie heeft niet zo’n goed zicht op de vraag wat wij hieraan kunnen
doen. Wij zouden eigenlijk willen vasthouden aan het oorspronkelijke
idee. Dat doe je altijd als je denkt dat je een goed idee hebt. In ieder geval
willen wij dat de regering in het energielabel de ruimte houdt om datgene
te doen waar wij een paar jaar geleden met de minister van VROM
afspraken over gemaakt hebben, namelijk het label aanvullen – desnoods
alleen in Nederland, dat kan ook – met de werkelijke prijs per jaar: wat
kost een koelkast u per jaar aan energieverbruik, wat een tv en wat een
lamp? Als je dat op een gloeilamp laat zien – ik geef maar een voorbeeld –
dan staat een aanschafprijs van € 0,40 opeens in schril contrast met € 8
aan energiekosten die je per jaar kwijt bent, terwijl de € 8 kostende lamp
maar € 1 per jaar aan energie kost. Ik weet dat witgoedketens in Nederland hier al mee werken, vrijwillig. Wij zouden dit graag breder uitrollen.
In ieder geval willen wij in het huidige energielabel en de afspraken hierover in Europa de ruimte krijgen om dit in Nederland te blijven doen. Het
liefst zouden wij het in heel Europa doen, maar laten wij het in ieder geval
afspreken voor Nederland. Op die manier kunnen wij enige voortgang
boeken. Wij zouden het zeer betreuren als de hele discussie over energielabels na jaren van prachtige voornemens over Japanse systemen en
doorschuivende labels opeens weer terug is bij waar zij ooit begonnen is.
Alle andere dossiers vertrouwen wij de regering helemaal toe. De geannoteerde agenda geeft voor ons geen aanleiding tot verdere opmerkingen.
Mevrouw Spies (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie juicht een stevig Europees bronbeleid zeer toe. Bronbeleid moet een bijdrage leveren aan energiebesparing en het vergroten van de efficiency. Het gaat ons op dat
gebied lang niet snel genoeg. Daar ligt bovendien de kracht van de Europese samenwerking. Juist vandaag, nu het Verdrag van Lissabon in
werking treedt, is het belangrijk om te benadrukken waar die kracht ligt.
Bij het bronbeleid moeten wij meters maken. Dat betekent naar ons
oordeel twee dingen: strenge eisen aan milieuprestaties van producten en
heldere informatie voor kopers en consumenten, opdat de energieprestatie van een product meegewogen kan worden bij de aankoop. In dat
opzicht zijn wij enthousiast over de labeling voor banden. Dat enthousiasme wordt al wat minder als wij praten over etikettering. Ik had het heel
vanzelfsprekend en logisch gevonden dat iets wat nu een A-label krijgt,
over tien jaar in de G-categorie zit. Kortom, ik deel de verbazing van
collega Samsom. Wij willen de industrie uitdagen om nog betere prestaties te leveren en dit bereiken via dit systeem. Dat moet dan optimaal tot
zijn recht komen en invulling krijgen. Eerder hebben wij gezamenlijk opgetrokken op het punt van voorlichting aan de consument. Laat de consument weten wat het gebruik van een product per jaar kost, dus niet alleen
de aanschafprijs, maar ook de kosten van energieverbruik.
Het enthousiasme wordt nog veel minder als wij praten over de Europese
Richtlijn energieprestatie van gebouwen, niet vanwege het feit dat een en
ander niet tot energiebesparing zou leiden, daarover gaat de discussie
niet. Ten principale gaat voor ons de discussie over de vraag waarin de
meerwaarde van Europese samenwerking zit. De Kamer heeft eerder, toen
nog unaniem, aangegeven dat deze richtlijn en de herziening ervan op het
gebied van subsidiariteit en proportionaliteit slecht scoort. Dat was de
principiële reden dat wij de richtlijn en de herziening ervan niet wilden.
Dat staat los van de ambities op het gebied van energiebesparing. In dat
opzicht vind ik de brief van het kabinet «hartverscheurend» in termen van
wat er gepresteerd is in het verbeteren van de richtlijn en het voorkomen
van een heleboel bureaucratische ballast. Complimenten daarvoor. Ik vind
wel dat de positie van de Kamer in de brief wordt onderschat. Hierin staat
namelijk alleen dat de Kamer steeds kritisch is geweest. Wij hebben echter
de gele kaart getrokken. Dat instrument hebben wij sinds kort, wij zetten
het buitengewoon selectief in. De regering moet dus met een beter
verhaal komen dan alleen maar de inhoud van de richtlijn. Inderdaad is hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

4

stukken verbeterd, maar het principiële punt dat op dit terrein niet de
kracht van de Europese samenwerking ligt, is voor ons overeind gebleven.
Wij houden dan ook vast aan een tegenstem bij de stemming over deze
richtlijn, vanwege het genoemde principiële punt.
Ik wil dit punt ook gebruiken om de wat meer algemene zorgen onder de
aandacht van de minister en het kabinet te brengen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Mevrouw Spies zegt dat zij wil vasthouden aan een tegenstem op basis van het principiële punt dat zij
noemt. Wil zij ook inhoudelijk tegenstemmen?
Mevrouw Spies (CDA): Wat administratieve lasten betreft, hebben wij nog
steeds niet het optimale bereikt. Ik vind dat Europa die dingen moet doen
waar het goed in is. Ten aanzien van zaken waar Europa niet zijn energie
op moet richten en geen prioriteiten aan moet stellen, moet het zich ook
niet bezighouden met een richtlijn. Laat Europa zijn energie stoppen in het
ambitieuze bronbeleid, laat het ervoor zorgen dat energievretende televisietoestellen, plasmaschermen et cetera een stuk energie-efficiënter
worden. Daar moet Europa prioriteit aan geven.
Mijn zorg is dat het, onder druk van wat voor lobby dan ook – meestal
gaat het om een lobby van de industrie – niet lukt om stappen te zetten op
het gebied van bronbeleid en dat de Europese Commissie misschien wat
te snel vlucht in het opleggen van verplichtingen aan individuele lidstaten.
Deze trend zie ik bij steeds meer richtlijnen. Ik vind dit een heel zorgelijke
trend. Wij moeten geen genoegen nemen met een next best oplossing,
wij moeten blijven werken aan het bronbeleid, ongeacht welke lobby
vanuit welke industrie dan ook, juist om de concurrentiekracht van Europa
op peil te houden en om innovatie af te blijven dwingen. Wij kunnen wel
steeds vluchten in next best scenario’s als rapportageverplichtingen en
monitoringsverplichtingen voor individuele lidstaten onder het mom van:
dan hebben wij in ieder geval iets. Dat is echter de weg van de minste
weerstand, wij zouden dat niet moeten doen. Je ziet dit bij geluid, bij
auto’s, bij luchtkwaliteit en bij het buitengewoon traag vullen van de
Richtlijn ecodesign, terwijl op dat terrein juist op volle kracht vooruit
gegaan zou moeten worden.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik zit ook niet te wachten op bureaucratische rompslomp, administratieve lasten et cetera. In de brief van
30 november staat: «Het kabinet ziet de herziening van de EPBD-richtlijn
als een voorwaarde voor realisatie van het nationale beleid voor energiebesparing in de gebouwde omgeving». Nederland is op dit punt koploper,
zoals in dezelfde alinea wordt aangegeven. Hierover wil ik de mening van
de CDA-fractie vernemen. Je hoeft namelijk niet het een te doen en het
ander te laten. Ik heb het dan over tv-toestellen.
Mevrouw Spies (CDA): Volgens mijn stelling hebben wij deze richtlijn niet
nodig om onze koploperspositie vast te houden. De gebouwde omgeving
is niet iets waar Nederland Europa bij nodig heeft om de energiebesparingdoelstellingen te realiseren. Ik ben het dan ook oneens met de stelling
dat de richtlijn een noodzakelijke voorwaarde is voor het halen van de
doelen op nationaal niveau.
De voorzitter: Mevrouw Spies, ik stel voor dat u verder gaat met uw
betoog.
Mevrouw Spies (CDA): Ik ben benieuwd of de minister zich herkent in het
wat algemene beeld van vluchtgedrag en het afschuiven op de afzonderlijke lidstaten in plaats van te kiezen voor bronbeleid. Nationaal beleid is
op een aantal punten minder effectief dan wat wij in Europees verband
zouden kunnen realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

5

De herziening van de verordening inzake investeringsprojecten met
betrekking tot energie-infrastructuur past in dit beeld. Ik kan mij dan ook
aansluiten bij de kritische houding van de regering op dat punt. Ik vraag
de minister om een inschatting van het krachtenveld in Europees verband.
Ziet zij mogelijkheden waardoor haar bezwaren weggenomen kunnen
worden? Welk tijdpad stelt de Commissie zich voor?
De ontwikkeling van koolstofarme technologie heeft onze warme belangstelling. Ook in dit geval kunnen krachten gebundeld worden en financiële
middelen samengebracht om slagen te maken. Immers, ook in dit geval
gaan bij uitstek duurzaamheid, innovatie en het versterken van concurrentiekrachten in de Europese Unie hand in hand. Tempo dus.
Tot slot een vraag over het economisch herstelplan. Naar ik begrepen heb,
wordt er gerapporteerd over de voortgang. Wanneer kan de subsidieovereenkomst met betrekking tot CCS op de Maasvlakte en de voorstellen van
TenneT voor versterking van de internationale infrastructuur getekend
worden? Zijn er wellicht nog andere kansrijke projecten die door Nederland onder dit plan gebracht kunnen worden? Ook deze kansen wil de
CDA-fractie graag verzilveren.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Wij hebben hierover eerder
gesproken. Voor ons geldt het adagium beter ten halve gekeerd dan ten
hele gedwaald. De fractie van GroenLinks kan instemmen met het principeakkoord. Ik bedoel dan het principeakkoord van de EPBD, maar ik neem
aan dat de minister dat wel begrepen had.
Minister Van der Hoeven: Er staat nog meer op de agenda, mevrouw
Van Gent.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik wil mijn betoog hierop concentreren.
Wij hebben maar een uur. Weliswaar zijn er weinig fracties aanwezig,
maar het lijkt mij goed om hier uitgebreid bij stil te staan. Voor de
zoveelste keer spreken wij over dit onderwerp. Het kabinet heeft diverse
keren onderhandeld. Het heeft dat overigens ook redelijk goed gedaan, als
ik de brief zo lees. Een aantal obstakels waar in de Kamer kritiek op was, is
weggenomen. Door de onderhandelingen van het kabinet is sprake van
minder administratieve lasten. Daarnaast hebben nationale lidstaten
zeggenschap over de invulling van de energiebesparing, zo heb ik
begrepen. Dat is ook goed nieuws. In feite is deze richtlijn voor Nederland
een steun in de rug en voor veel andere lidstaten een duw of een extra
zetje in de rug. Soms is een zet nodig om in actie te komen. Daar kan toch
niemand op tegen zijn?, vraag ik de CDA-fractie.
Deze richtlijn komt niet op een onbelangrijk moment. Wij zitten vlak voor
de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen. Dan is het goed om op een
dergelijk punt tot overeenstemming te komen. Het is goed dat de neuzen
in Europa dezelfde kant op staan met betrekking tot de EPBD. Ik noem dit
maar weer expliciet voor de minister, herhaling is immers de kracht van
reclame. Dit is een stap die je moet zetten ten aanzien van duurzame
energieproductie en het terugdringen van de CO2-uitstoot. De richtlijn is
volgens onze interpretatie een raamwerk dat door de nationale lidstaten
verder ingekleurd moet worden. Welke ruimte ziet de minister verder nog,
met name in het kader van de koploperspositie? Je moet zo’n positie niet
alleen vasthouden, maar ook uitbouwen. Wij vinden dat Nederland zich
ambitieus moet opstellen. Koploper zijn is iets om trots op te zijn. Ga hier
vooral mee door, zeg ik tegen het kabinet. Wij hebben het nu over
energieprestatie-eisen bij nieuwbouw. Een volgende stap – met de
minister voor WWI hebben wij hier al diverse keren over gediscussieerd –
in Europa en in Nederland zouden de energieprestatie-eisen voor
bestaande bouw moeten zijn. De heer Brinkman, de vertegenwoordiger
van de bouwers in Nederland, heeft hier ook al op aangedrongen in een
toespraak die hij heeft gehouden. Het is immers belangrijk om iets te doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

6

aan het klimaat, maar ook aan werkgelegenheid, zeker gezien de crisis.
Dat zijn twee geweldige vliegen die je in één klap kunt slaan. Je moet dan
wel de energieprestatie-eisen voor bestaande bouw willen vastleggen.
Nederland hoeft als koploper een en ander niet af te wachten. Wij zouden
alvast aan de slag kunnen gaan. De fractie van GroenLinks zou dat van
harte toejuichen. Dan wordt het bericht nog mooier dan het nu al is. Wij
hebben er niets op tegen als wij meer doen dan Europa. Of het nu gaat
om klimaat, energieprestatienormen of bronbeleid, het kan ons niet ver
genoeg gaan. Je hoeft niet het een te doen en het ander te laten. Ik proef
dat wel een beetje bij mevrouw Spies, maar ik kan het mis hebben. Ik zou
dat jammer vinden. Misschien kan de minister nog eens toelichten dat je,
als je instemt met deze richtlijn, de dingen die mevrouw Spies zo belangrijk vindt, niet in het ronde archief hoeft te gooien.
Minister Van der Hoeven: Voorzitter. Laat ik beginnen met hét dossier
van vandaag: de EPBD, ofwel de energieprestatie van gebouwen. Dit
dossier is hier inderdaad vaker aan de orde geweest. Van begin af aan
heeft de Kamer aangegeven dat zij erg kritisch stond tegenover de richtlijn. Hiervoor was een aantal argumenten, met name de administratieve
lasten, de regeldruk en alles wat daarmee samenhing. Ik had deze kritiek
ook. Van begin af aan hebben wij ervoor gekozen om een toename van
bijvoorbeeld administratieve lasten te voorkomen. In totaal hebben wij op
acht punten ingezet. In het uiteindelijke akkoord zijn alle voorstellen
verwerkt. Inhoudelijk kan ik er dan ook weinig op tegen hebben, laat ik dat
vooropstellen. Ik zal drie dingen noemen die veranderd zijn en die voor
Nederland erg belangrijk waren. Er komen aanbevelingen voor een
kosteneffectieve verbetering van de energieprestatie van gebouwen. Deze
informatie hoeft niet vermeld te worden op het label zelf. De informatie
over kosteneffectiviteit kan ook op een andere beschikbaar gemaakt
worden, waarmee hoge kosten voorkomen worden. Wij hebben verder
geregeld dat er geen apart systeem van verplichte inspecties van de
verwarmingssystemen opgezet moet worden. Dat kan vrijwillig, gecombineerd met een verplichte rapportage. Dat is dus ook geregeld. Hiermee
kunnen wij de bestaande werkwijze, dus de vrijwillige ketelinspectie,
behouden. Ten aanzien van renovatie van bestaande bouw kunnen
lidstaten energieprestatie-eisen stellen op het niveau van bouwcomponenten – denk aan daken of isolatieglas – in plaats van op het niveau van
het gehele gebouw. Op die manier voorkom je dat niet te renoveren
gebouwdelen moeten worden aangepakt. Ik vind dit een goede zaak. Dat
betekent overigens niet – ik zeg dit tegen mevrouw Van Gent – dat je niet
meer kunt doen, maar je doet dat dan wel vrijwillig. Als wij bij de implementatie van een richtlijn een wettelijke kop plaatsen, dan wordt deze
afgeschoten, zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer. Wij moeten dat
dus niet doen en ook niet willen. Volgens mij gooi je dan het goede weg
voor het betere.
Blijft er wat te wensen over? Ja, natuurlijk, met name hetgeen waar
mevrouw Spies het over had. Je kunt op principiële gronden bezwaar
hebben tegen de bemoeienis van de Commissie met de inzet van nationale financiële instrumenten. Zoals de tekst nu luidt, kan de Commissie
aanbevelingen doen en zal zij de passendheid van de instrumenten in
samenhang met het Europese instrumentarium analyseren. Mijn verzet
was hierop gericht. De inhoudelijke kwestie was geregeld en deze zaken
bleven over. Het is nu een kan-bepaling geworden. De adviezen en aanbevelingen van de Commissie kunnen geen verplichtingen voor lidstaten of
hun fiscale autoriteiten met zich meebrengen. Daar gaat het om: in
hoeverre heeft de Commissie een mogelijkheid voor zichzelf gecreëerd
om verplichtingen op te leggen aan lidstaten? Dat kan dus niet. De vraag
is wat wij nu gaan doen. Gaan wij voorstemmen met een stemverklaring
of gaan wij tegenstemmen met een stemverklaring? In het laatste geval
kan men zich afvragen wat de effectiviteit van een tegenstem is. Waar in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

7

eerste instantie lange tijd sprake was van een blokkerende minderheid, is
deze er niet meer. Zoals wij in de brief hebben verwoord, kiezen wij ervoor
om voor te stemmen, maar wel met een stemverklaring die met name
ingaat op dit aspect. Wat mij betreft wordt een en ander niet alleen voor
dit punt nog eens vastgelegd, maar in zijn algemeenheid. Deze instructie
is meegegeven aan degenen die in Brussel namens ons de feitelijke
onderhandelingen voeren.
Dat is de stand van zaken. Mevrouw Spies zegt: ik vind dat u moet tegenstemmen. Mijn antwoord is dat zij de Kamer moet vragen om zich hierover uit te spreken. Gelet op hetgeen binnengehaald is en op het feit dat
wij geen blokkerende minderheid georganiseerd kunnen krijgen, is het
voorstel: voorstemmen met een stemverklaring, waarin wij de aspecten
die mevrouw Spies terecht noemt, nog een keer helder verwoorden.
Mevrouw Spies (CDA): De Kameruitspraak is vrij gemakkelijk te krijgen. Ik
heb van tevoren even overleg gehad met de collega’s van de fracties van
de SP en de VVD. Wij kunnen met ons allen tellen. Ik zal dit nog even met
hen bespreken. Als de Kamer gebruikmaakt van een instrument als de
gele kaart, moet zij daar niet zo gemakkelijk weer van afstappen. Het moet
geen rode kaart worden, begrijp mij niet verkeerd. Als de Kamer op enig
moment unaniem tot de conclusie is gekomen dat deze herziening niet
past gelet op de proportionaliteit en subsidiariteit en de regering reageert
hierop slechts met de mededeling dat de Kamer kritisch is geweest, dan
denk ik: neem mij niet kwalijk, dit is wel een heel sterk signaal. De minister
gaat over de onderhandelingsstrategie, maar uiteindelijk bepaalt de
Kamer haar mandaat. Ik ben blij dat de minister een stemverklaring zal
afleggen waarin zij zal ingaan op het principiële punt dat dit, wat de
Tweede Kamer betreft, eigenlijk geen onderwerp is waarop de kracht van
de Europese samenwerking zich zou moeten richten. Ik zal dit meenemen
in mijn overwegingen. Wij weten allemaal dat een voor- of tegenstem met
of zonder stemverklaring uiteindelijk niet meer uitmaakt voor het in
werking treden van de herziening van deze richtlijn. Ik wil hier best wel
een beetje pragmatisch in zijn. Ik vind het nogal wat dat het kabinet ogenschijnlijk heel makkelijk langs zo’n zware Kameruitspraak scheert. Ik vind
dat niet kunnen.
Minister Van der Hoeven: Dat wil ik graag tegenspreken. De zwaarte van
de Kameruitspraak heeft er immers toe geleid dat de richtlijn op nagenoeg
alle punten is bijgesteld. Dat gaf ons voldoende wind in de rug om hiervoor met kracht van argument te pleiten. Misschien had een en ander
inderdaad krachtiger verwoord kunnen worden in de brief. Bij dezen wil ik
dat rechtzetten. De Kamer was niet alleen kritisch, de Kamer was zeer
kritisch en zei: wij willen het niet. De Kamer heeft ook gezegd: houd tot op
het laatste moment ruimte vrij om een blokkerende minderheid te organiseren. Hiervan is echter geen sprake meer. Die mogelijkheid heb ik dus
niet meer. Kijken wij naar wat er is binnengehaald. Ik ben het met
mevrouw Spies eens dat het principiële punt gemaakt moet worden. Ik zal
dat ook doen in de stemverklaring, zonder meer. Tegenstemmen of voorstemmen maakt in feite niet veel meer uit. Immers, de andere opdracht –
probeer tot op het laatste moment een blokkerende minderheid te organiseren – is niet gelukt, met name omdat tegemoet werd gekomen aan een
aantal bezwaren, ook van andere lidstaten. Het Zweedse voorzitterschap
heeft hier ongelooflijk veel energie in gestoken. Alleen dit punt blijft dus
over. De Kamer mag rustig met de gele kaart zwaaien, maar ik kan de gele
kaart in Europa niet meer effectueren dan ik gedaan heb.
Dan is er nog een vraag over bestaande gebouwen in het kader van de
EPBD. Wij hebben veel mogelijkheden ten aanzien van de gebouwde
omgeving. Op vrijwillige basis gaan wij eigenlijk al verder dan de richtlijn.
Ik vind het prima dat wij met deze nieuwe richtlijn voor de componenten
van bestaande gebouwen – ik noemde zo-even al isolatie-energiepres-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

8

tatienormen kunt vastleggen. Mevrouw Van Gent zegt: doe dit voor
bestaande gebouwen als geheel. Dat gaat mij echter te ver. Dit betekent
namelijk dat je veel verder gaat dan wat de richtlijn aan mogelijkheden
biedt. Ik zal dit dan ook niet doen vanwege de kans van slagen in zowel
deze als in de Eerste Kamer van dit soort koppen op Europese regelgeving. Dat neemt niet weg – ik weet dat mijn collega voor WWI hiermee
bezig is – dat wij blijven onderzoeken op welke manier wij op vrijwillige
basis via incentives ervoor kunnen zorgen dat ook in de bestaande
bebouwde omgeving, zowel de gebruiker als de eigenaar een aantal
stappen kunnen laten zetten.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Deze discussie hebben wij ook gevoerd
bij de behandeling van de Crisis- en herstelwet. Het mes snijdt immers
aan twee kanten. Door middel van incentives kun je energiebesparing
stimuleren en tegelijkertijd mensen aan het werk helpen. Bouwend Nederland – uit mijn mond komt dit uit onverdachte hoek – heeft er sterk op
aangedrongen om hier werk van te maken. Ik wil dit ook onder de
aandacht van de minister brengen. Misschien kan zij hiervoor nog iets
extra’s betekenen.
Minister Van der Hoeven: Wat wij kunnen doen, doen wij. Dan is het
echter wel op vrijwillige basis en niet op basis van een wettelijke voorschrift.
Dan ga ik over naar het punt van de etikettering. Dat heeft mij eerlijk
gezegd ook verbaasd. Op een gegeven moment moet je terug kunnen
vallen van A naar G als je in feite ingehaald wordt door de ontwikkelingen.
Wij hadden inderdaad een vernieuwing van het energie-etiket nodig. De
onderhandelingen hebben echter een geheel andere uitkomst opgeleverd.
Het Europees Parlement en de raad konden het niet eens worden met
elkaar over de vraag voor welke vorm gekozen moest worden. Men heeft
laten onderzoeken welke vormgeving de consumenten het beste
begrijpen. Nu blijkt dat men niet voor een indeling van A tot en met G
gaat, maar voor een A met plusjes. Ik heb mij hier ook over verwonderd,
maar ik denk dat het lastig is om te zeggen: wij willen dat niet. Wij moeten
de vinger aan de pols houden: blijft het energielabel wel onderscheidend
genoeg? Ik zet daar mijn vraagtekens bij. Dan krijgen wij dus A+, A++ en
A+++. Zoals het er nu naar uitziet, kunnen wij tot de evaluatie in 2014 wel
vooruit. De herijking is voorlopig niet nodig. Dat betekent dat de administratieve lasten beperkt zijn. Dat neemt niet weg dat ik nog moet zien hoe
een en ander in de praktijk gaat werken. Voor een heleboel mensen is A
gewoon A, of er nu een plusje bij staat of niet.
De heer Samsom zei dat wij ruimte moeten houden om het label nationaal
aan te scherpen met bijvoorbeeld de vermelding van de kosten van het
energiegebruik per jaar. De herziening van de kaderrichtlijn is een verbetering. Ik denk dat de aangepaste labels ook beter zullen zijn. Nogmaals, ik
moet nog zien of die plusjes werken. Wat een nationale kop betreft, het is
de vraag of je een en ander op verplichtende basis moet doen. Een gevolg
is dat je te maken hebt met administratieve lasten. Ik geef de heer
Samsom hetzelfde antwoord als ik aan mevrouw Van Gent heb gegeven:
zodra iets op vrijwillige basis kan, vind ik het prima – en waar wij dat in
woorden kunnen stimuleren, zullen wij dat zeker doen – maar dat wil niet
zeggen dat je een en ander verplichtend moet maken, want dan lukt het
ons niet, ben ik bang. Over drie jaar hebben wij de evaluatie. Ik denk dat
het goed is om het idee van het vermelden van de kosten van energieverbruik per jaar mee te nemen. Ik vind dit een heel aardig idee, want consumenten zullen dit meenemen in hun afwegingen. Ik zeg graag toe dat ik
dit punt de komende jaren meeneem in de onderhandelingen.
De heer Samsom (PvdA): Wij kunnen later nog een keer politiek steggelen over de vraag of wij het wel willen of niet, maar de technische vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

9

is als volgt: laat de kaderrichtlijn zoals deze nu wordt vastgesteld na de
onderhandelingen met die merkwaardige A+-uitkomst, ruimte aan een
regering om voortschrijdend beleid op nationaal niveau in te voeren? Een
land kan dan dus zeggen: wij willen de vermelding van de kosten van
energieverbruik per jaar erbij hebben. Deze vraag is puur technisch. Dan
weten wij in ieder geval of die ruimte er de komende jaren nog is. Ik zou
er nog een hobby van kunnen maken om deze in te vullen. Dan zien wij
vervolgens wel of een en ander politiek haalbaar blijkt.
Minister Van der Hoeven: Als je alleen te maken hebt met in Nederland
geproduceerd materiaal, is het iets gemakkelijker, maar daar is geen
sprake van. Door extra eisen te stellen kunnen wij in strijd komen met de
EU-richtlijnen op het terrein van vrij verkeer van goederen. Dan lopen wij
vast, zo simpel is het is. Vandaar mijn opmerking dat ik graag bereid ben
om dit punt in de toekomst mee te nemen. Mijns inziens kun je echter niet
hierdoor het vrije verkeer van goederen aan banden leggen. Je kunt niets
verplichten aan buitenlandse firma’s.
De heer Samsom (PvdA): Ik ken de algemene regel, maar ik wijs erop dat
men er in Engeland in slaagt om de fabrikanten van Duitse auto’s de hele
auto te laten spiegelen voordat hij überhaupt Engeland binnen mag
rijden. Het stuur moet immers toch echt aan de rechterkant. Wij vragen
alleen maar een etiketje. Er zou ruimte moeten zijn, maar ik stel alleen
maar een vraag. De minister kan er nu verrekte weinig aan veranderen.
Politiek hoeven wij dan ook niet over de inzet te gaan steggelen. Ik wil het
gewoon graag weten.
Minister Van der Hoeven: Ik zal dit punt expliciet meenemen in het
verslag van de raad, inclusief onze kansen en mogelijkheden.
Mevrouw Spies vroeg zich af of bronbeleid niet meer op Europees niveau
gevoerd moet worden. Ik vind ook dat bronbeleid op Europees niveau
moet plaatsvinden, daarover geen misverstand. Van de andere kant zie je
dat rapportageverplichtingen en dergelijke parallelle stromen zijn. Als je
nog niet het gewenste bronbeleid hebt, ga je kijken naar alternatieven.
Neem de Richtlijn ecodesign. Afgelopen zomer hebben wij de kaderrichtlijn uitgebreid van energieproducten naar energiegerelateerde producten,
wat in feite een enorme stap is. In het voorliggende pakket wordt energielabeling op eenzelfde manier uitgebreid. In geval van ecodesign
bestaan ten aanzien van negen producten eisen, zoals de huishoudelijke,
de openbare en de kantoorverlichting, eenvoudige set-top-boxen, de
stand-by-stand voor apparaten, batterij-opladers, koelkasten, vriezers en
televisies. Binnenkort zijn er eisen voor wasmachines en in 2010 voor
verwarmingsketels, warmteboilers en vaatwassers. Dat is niet niets. Ten
aanzien van rapportages en bureaucratie vind ik wel dat wij geen dubbelingen moeten hebben, maar dat was ook de inzet bij de energieprestatierichtlijn. Wij zijn er nog niet, maar ik vind wel dat wij op de goede weg
zijn. Er worden immers steeds weer nieuwe apparaten toegevoegd aan
het rijtje dat aan de eisen moet gaan voldoen.
Mevrouw Spies (CDA): In de verordening over investeringsprojecten met
betrekking tot energie-infrastructuur zie je deze lijn feitelijk terug. Ik vraag
mij af of men daar waar het met ambitieus bronbeleid niet lukt – kijk naar
de auto’s of naar andere dingen die wij graag sneller en scherper hadden
gewild – niet te gemakkelijk zijn toevlucht neemt tot het neerleggen van
een verplichting bij de lidstaten met de bijbehorende rapportageverplichtingen en dergelijke. Als deze trend manifest wordt, gaan wij de verkeerde
kant op. Deze waarschuwing wil ik in ieder geval kwijt.
Minister Van der Hoeven: Die is terecht. Met de grondgedachte en de
doelstelling van de verordening voor de energie-infrastructuur zijn wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

10

akkoord. Als je een effectief monitoringssysteem op Europees niveau
hebt, kun je transparantie vergroten en belemmeringen voor investeringen vroegtijdig blootleggen, dus dat is prima. Ik vind dat de informatie
die op deze manier verzameld wordt, een bijdrage kan leveren aan het
formuleren van zowel het Europese als het nationale beleid op het gebied
van energie-infrastructuur. Het is niet allemaal Europees, maar ook nationaal. Wij zijn wel kritisch: geen overlap van werkzaamheden, geen extra
administratieve lasten. Er bestaat immers al wetgeving op energiegebied
op basis waarvan wij moeten rapporteren aan de commissies. Dat soort
zaken moet niet dubbelop. Ik vind dat wij heel voorzichtig moeten omgaan
met commercieel gevoelige informatie. Niemand zit erop te wachten dat
dit soort dingen over straat gaan. Dat kan immers als gevolg hebben dat
er juist niet meer wordt geïnvesteerd en dat willen wij natuurlijk niet.
Voorts werd er gevraagd naar de Nederlandse inzet ten aanzien van deze
verordening over investeringsprojecten. Is er steun van andere landen? Er
is een eerste discussie geweest in de raadwerkgroep. Nederland was
kritisch, net als Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, België, Luxemburg, Slovenië, Estland en Tsjechië, met name over de overlap met
bestaande rapportageverplichtingen. Dit punt komt telkens weer terug.
Verder zijn er twijfels over de administratieve lasten, over de toegevoegde
waarde en over de vraag of de gevoelige informatie voldoende
beschermd is. Voorlopig is er dus voldoende steun voor onze zorgen. Er
kan dan ook voldoende massa georganiseerd worden om aan deze zorgpunten tegemoet te komen. Wij zitten echter pas in de beginfase.
Verder vroeg mevrouw Spies naar de energieprojecten in het herstelplan,
met name de subsidieovereenkomst over CCS op de Maasvlakte en de
voorstellen van TenneT. Ik verwacht dat deze overeenkomst in januari
getekend kan worden. Kunnen er andere kansrijke projecten uit Nederland
onder dit plan gebracht kunnen worden? Nee, in de verordening is precies
vastgelegd welke projecten kunnen meedingen naar subsidie. Er kan geen
nieuw project bijkomen. Wij wilden zo veel mogelijk Nederlandse
projecten op de lijst, maar wat op de lijst staat, staat erop, er kan niets
meer bij.
De voorzitter: Ik kijk even naar de Kamerleden.
Mevrouw Spies (CDA): Het lijkt mij goed om formeel te vermelden dat ik
mij even zal verstaan met een aantal andere collega’s en afhankelijk van
de uitkomst daarvan zal beoordelen of ik een VAO aanvraag. Ik realiseer
mij dat zo’n VAO dan uiterlijk donderdag zal moeten plaatsvinden, inclusief stemming. Ik heb goed gehoord dat de minister heeft aangegeven,
onder alle omstandigheden een stemverklaring te zullen afgeven
waarmee zij de bezwaren van de Kamer een plaats zal geven. Ik zal dit
betrekken in het contact met de andere collega’s.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik begrijp die stemverklaring best. Ik
wil twee dingen opmerken. Ten eerste is het voorstel aangepast en ten
tweede was de Kamer lopende het proces niet meer unaniem. Het lijkt mij
dat de minister dit ook wel weet.
Minister Van der Hoeven: Ik zal een stemverklaring afleggen die to the
point is. Op een aantal punten is zeer zeker tegemoetgekomen aan onze
bezwaren. Ik wil dit als positief formuleren. Dat neemt echter niet weg dat
een belangrijk principieel punt is blijven liggen. Dat punt speelt niet alleen
een rol bij deze richtlijn, het komt telkens weer terug en dat is de reden
dat ik het gemarkeerd hebben in de raad. Ik wil het namelijk vastgelegd
hebben. Het is iets wat ik in de gaten wil blijven houden, ook bij de andere
richtlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

11

Toezeggingen
De minister heeft toegezegd dat in het verslag over de VTE-raad expliciet
aandacht besteed zal worden aan de energielabels.
Minister Van der Hoeven: Het gaat erom of het mogelijk is om de kosten
van energieverbruik te vermelden op de labels en, zo nee, wat wij dan
kunnen doen om hier in de toekomst een punt van te kunnen maken.
De voorzitter: Ik sluit deze vergadering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-33, nr. 252

12