Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1039
Vragen van de leden Becker (VVD) en Jasper van Dijk (SP) aan de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de antwoorden op eerdere vragen
over het bericht «Jongerenreis naar radicale prediker» (ingezonden 16 oktober
2018).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 21 december 2018). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 620.
Vraag 1
Kunt u alsnog antwoord geven op de vraag of het waar is dat Milli Görüş
tientallen jongeren heeft meegenomen naar Turkije voor onderwijs door een
radicale imam en of u van dit feit op de hoogte was in plaats van te verwijzen
naar een persbericht van Milli Görüş zelf?1 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 1
Het is geen taak van de overheid om reizen van organisaties te monitoren.
Naar aanleiding van de schriftelijke vragen van Kamerleden Becker (VVD) op
20 augustus 2018 en Jasper van Dijk (SP) op 21 augustus 2018 heeft een
gesprek plaatsgevonden met Milli Görüş. Milli Görüş heeft aangegeven van
2014 tot 2016 reizen te hebben georganiseerd voor jongeren van 16 tot 22
jaar naar Turkije voor identiteitsontwikkeling en kennisvergaring. Inmiddels
vinden de studiereizen niet meer plaats. De reizen richtten zich zowel op de
stad Istanbul, waarbij o.a. culturele hoogtepunten en het stadsbestuur werden
bezocht. Ook werden meerdere geestelijken bezocht, waaronder dhr. Yildiz.
Vraag 2, 3, 4
Kunt u uitsluiten dat tijdens de reizen van Milli Görüş Nederlandse jongeren
geënthousiasmeerd zijn voor denkbeelden die haaks staan op de uitgangspunten van de rechtsstaat, de Nederlandse wetgeving en de waarden die in
Nederland worden gekoesterd? Zo nee, bent u bereid nader onderzoek te
doen, aangezien u stelt dat de overheid in voorkomende gevallen kan
optreden?
Welke mogelijkheden heeft u om na te gaan of jongeren doelbewust
geënthousiasmeerd worden voor dergelijke denkbeelden en op te treden
wanneer dat het geval is?

1

ah-tk-20182019-1039
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 180

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Geldt de vrijheid van maatschappelijke en religieuze organisaties om
buitenlandse reizen te organiseren – ook als het gaat om reizen met
minderjarige kinderen naar onvrije landen – of bent u bereid enige vorm van
toezicht te houden om de vrijheid van deze kinderen en de veiligheid van alle
Nederlanders te beschermen, ook nu is gebleken dat er is onderwezen door
een radicale imam?
Antwoord vraag 2, 3 en 4
Het staat maatschappelijke en religieuze organisaties vrij om buitenlandse
reizen te organiseren. Hierop wordt door de overheid geen toezicht gehouden. Het houden van preventief toezicht schuurt met de terughoudendheid
die de overheid betracht als het om de vrijheid van godsdienst gaat.
In het algemeen is het zo dat indien personen of organisaties door de doelen
die zij nastreven, dan wel door hun activiteiten aanleiding geven tot het
ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor de nationale veiligheid,
de AIVD daar onderzoek naar doet. Hierover kan geen informatie in het
openbaar gedeeld worden.
Tijdens de gesprekken die het Ministerie van SZW met Milli Görüş over de
georganiseerde jongerenreizen heeft gevoerd, heeft het Ministerie van SZW
aangegeven het onwenselijk te vinden wanneer Nederlandse jongeren
doelbewust in aanraking worden gebracht met denkbeelden die haaks staan
op de Nederlandse normen en waarden en de Nederlandse wetgeving. Milli
Görüş stelde hier alert op te zijn, en indien nodig tegen op te treden.
Vraag 5, 6
Hoe beoordeelt u het recente persbericht van Milli Görüş, waarin staat dat het
bezoek aan Nureddin Yildiz (die banden heeft met de jihadistische strijdgroep
Ahrar al-Sham) een onderdeel van het programma was en dat de uitspraak
van Yildiz, dat trouwen met een 6 jarig kind is toegestaan en dat mannen
vrouwen mogen slaan, volgens Milli Görüş al enkele jaren uit de context
worden gehaald?2
Deelt u de mening dat het zorgelijk is dat Milli Görüş geen afstand neemt van
Yildiz, noch van zijn uitspraken en de reizen alleen tijdelijk staakt vanwege
maatschappelijke commotie? Zo ja, hoe gaat u ervoor zorgen dat ook Milli
Görüş maatregelen neemt om te voorkomen dat jongeren onder invloed
komen van predikers met radicale boodschappen? Welke mogelijkheden heeft
u wanneer blijkt dat organisaties zelf onvoldoende maatregelen treffen om dit
te voorkomen, anders dan het voeren van een gesprek?
Antwoord 5, 6
Het is onwenselijk als jongeren worden blootgesteld aan radicale ideeën.
Bepaalde uitspraken en denkbeelden van dhr. Yildiz zijn aanstootgevend en
verwerpelijk. Milli Görüş heeft aangegeven afstand te nemen van alle
uitspraken en handelingen die in strijd zijn met de Nederlandse Grondwet.
Net zoals bij iedere andere organisatie, kan door de overheid actie ondernomen worden indien wettelijke grenzen worden overtreden.
Vraag 7
Kunt u onderzoeken of Milli Görüş vandaag de dag daadwerkelijk een
onafhankelijke organisatie is zonder stevige banden, beïnvloeding en
financiering vanuit Turkije? Bent u bereid daarbij samen te werken met uw
Belgische collega, nu ook de Belgische inlichtingendienst gaat uitzoeken
welke verenigingen en geldstromen schuilgaan achter de organisatie Milli
Görüş?3
Antwoord 7
In 2017 heeft RadarAdvies in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid als uitvoering van motie Karabulut/Potters onderzoek
gedaan naar Turkse organisaties en stromingen in Nederland (TRSO’s). Uit dit
onderzoek blijkt dat wat Milli Görüş in Nederland betreft, er geen sprake is
van aantoonbare beïnvloeding vanuit een Turkse Milli Görüş organisatie. Na

2
3

Persbericht van 20 augustus 2018, Amsterdam.
https://www.telegraaf.nl/telegraaf-i/7fj/NeDYt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

een breuk in 1996 tussen de Milli Görüş-beweging binnen en buiten Turkije,
heeft die laatste een hoofdkantoor geopend in het Duitse Kerpen, nabij
Keulen.
Milli Görüş Noord-Nederland heeft jaren geleden één keer een projectsubsidie gekregen van de Turkse overheid, ter waarde van € 15.000,-. Milli Görüş
Zuid-Nederland heeft nooit dergelijke subsidies gekregen. Er zijn volgens
eigen zeggen geen actuele inkomsten van de Turkse overheid. De onderzoekers van RadarAdvies achtten het aannemelijk dat de Turkse overheid de
twee Nederlandse federaties inderdaad niet financiert.
De onderzoekers van RadarAdvies stellen dat er geen aantoonbaar strakke
aansturing van de organisaties vanuit Turkije plaatsvindt.
Gezien dit recent uitgevoerde onderzoek ben ik van mening dat het niet
noodzakelijk is om over te gaan tot een nieuw onderzoek.
Vraag 8
Kent u het bericht in NRC dat gemeentebesturen, waar Milli Görüş actief is, in
hun maag zitten met de band tussen de moskeeorganisatie en de Turkse
prediker?4 Kunt u alsnog antwoord geven op de vraag of gemeenten op de
hoogte waren van deze reizen? Heeft u contact (gehad) met gemeenten waar
vanuit deze reizen zijn georganiseerd? Zo nee, waarom niet en bent u bereid
alsnog contact met hen te hebben over hun zorgen?
Antwoord 8
Uit mijn contacten met gemeenten blijkt niet dat gemeenten van de reizen op
de hoogte waren.
Vraag 9
Hoe en op welke termijn wordt de interdepartementale samenwerking
versterkt zodat lokale en landelijke informatie bijeen wordt gebracht om
gezamenlijk te kunnen acteren bij zorgelijke signalen?5
Antwoord 9
Op korte termijn wordt uw Kamer hierover geïnformeerd.
Vraag 10
Herinnert u zich dat u heeft aangeven dat als in de toekomst blijkt dat Milli
Görüş in haar imamopleiding wettelijke grenzen overtreedt, de overheid in
actie kan komen? Hoe komt u daar achter zonder toezicht? Zou u willen
overwegen om onderwijs, dat mede wordt aangeboden door organisaties
gefinancierd en/of gelieerd aan onvrije landen en/of waarvan bekend is dat in
het verleden onvoldoende is gedaan om te voorkomen dat jongeren worden
geënthousiasmeerd voor eerdergenoemde onwenselijke denkbeelden, onder
een vorm van toezicht te plaatsen?
Antwoord 10
Zoals gezegd is de opleiding van Milli Görüş geen erkende opleiding binnen
het hoger onderwijs bestel en houdt de overheid daar geen toezicht op.
Indien organisaties aanleiding geven tot vermoedens van ernstige overschrijding van wettelijke grenzen dan zullen daar de bevoegde overheden
onderzoek naar doen. Deze overheden zijn belast met toezicht houden en
optreden tegen strafbare feiten.
Vraag 11
Kan de Kamer de brief over de uitkomsten van uw gesprekken met moskeekoepelorganisaties, zoals toegezegd in het algemeen overleg Preventie
radicalisering van 20 juni 2018, spoedig tegemoet zien?
Antwoord 11
Er is tijdens het algemeen overleg Preventie radicalisering van 20 juni 2018
geen aparte brief toegezegd over uitkomsten van gesprekken met moskeekoepelorganisaties. We blijven met de koepels in gesprek over onderwerpen als
radicalisering, problematisch gedrag en de veiligheid rondom moskeeën.

4
5

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/08/17/jongerenreis-naar-radicale-prediker-a1613504
Motie Becker: Kamerstuk 29 614, nr. 86

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Daarover wordt uw Kamer doorlopend geïnformeerd in de daarvoor relevante
Kamerstukken.
Vraag 12
Bent u bereid deze vragen zo snel mogelijk te beantwoorden met het oog op
het in te plannen plenaire debat over Turkse beïnvloeding in Nederland?
Antwoord 12
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4