Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht dat zorgorganisatie Vierstroom familieleden
verplicht tot mantelzorg (ingezonden 20 augustus 2013).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 17 september 2013).
Vraag 1 en 2
Hoe oordeelt u over het bericht dat zorgorganisatie Vierstroom een morele
verplichting tot mantelzorg oplegt aan familieleden van bewoners? Kunt u uw
antwoord toelichten?1
Spoort deze morele verplichting tot mantelzorg met uw antwoorden op
eerdere Kamervragen dat er van een verplichtend karakter van mantelzorg
geen sprake mag zijn?2 Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 1 en 2
Mijn ambtsvoorganger gaf in antwoorden op uw eerdere Kamervragen over
dit onderwerp aan dat van een verplichting tot de inzet van mantelzorg geen
sprake kan en mag zijn. In mijn brief aan de Tweede Kamer «Versterken,
verlichten en verbinden» van 20 juli 2013 over informele zorg heb ik ook
nadrukkelijk aangegeven dat mantelzorg niet kan en moet worden verplicht.
Vierstroom zegt overigens in de berichtgeving zelf ook dat er geen sprake is
van een verplichting. Zij benadrukt dat het zorgkantoor en NZa niet akkoord
gaan met een verplichting.
Vraag 3
Hoever reikt deze morele verplichting die Vierstroom wil opleggen aan
familieleden? Welke taken worden precies opgelegd aan familieleden? Bent u
bereid dit uit te zoeken en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom
niet?

1

Trouw, 19 augustus 2013: «Zorginstelling maakt mantelzorg tot plicht» en «Als iedereen
meehelpt wordt het hier een feestje».
2
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 48

ah-tk-20132014-4
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ik ben zelf op bezoek geweest bij Vierstroom en ik vind de resultaten van het
experiment bemoedigend. Familie, cliënten en medewerkers zijn enthousiast.
Met gemiddeld meer dan 12 uur per maand netwerkparticipatie leverden de
mantelzorgers in het experiment veel meer ondersteuning dan 4 uur per
maand. Het welbevinden van bewoners lijkt tijdens het experiment gestegen.
Dat is de primaire winst van dit experiment. Ik merk tijdens werkbezoeken
hoe groot de rol is die mantelzorgers spelen in het welbevinden van hun
naasten. En dat geldt in een instelling evenzo als thuis.
Er is geen sprake van opleggen van taken. Vierstroom streeft naar ten minste
vier uur per maand netwerkparticipatie van cliënten. Zij geeft aan dat het bij
netwerkparticipatie gaat om het op enigerlei wijze geven van liefdevolle
aandacht die het betrokken familielid of vriend kan en wil geven. In de
praktijk gaat het om gezelschap houden van de groep, koken, wandelen of
een spelletje doen. Vierstroom geeft aan dat het in ieder geval nooit gaat om
zorgtaken aan het lijf van de cliënt.
Vraag 4 en 5
Deelt u de mening dat familieleden geen professionele zorgtaken mogen
overnemen van zorgverleners omdat dit niet verantwoord is voor de zorg van
bewoners? Kunt u uw antwoord toelichten?
Deelt u de mening dat er sprake is van verdringing van professionele zorg
doordat familieleden zorgtaken opgelegd krijgen? Zo ja, welke maatregelen
gaat u opleggen om dit per direct te stoppen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4 en 5
Vierstroom geeft aan dat het bij netwerkparticipatie in ieder geval nooit gaat
om professionele zorgtaken. Vierstroom geeft aan dat het stimuleren van
netwerkparticipatie wordt ingezet zonder dat er sprake is van afname van
zorgpersoneel. Zij stelt dat netwerkparticipatie de zorgprofessionals de
mogelijkheid biedt meer aandacht te geven aan de zorgtaken. In mijn brief
van 20 juli 2013 heb ik nadrukkelijk aangegeven dat het niet de bedoeling is
dat het beleid zo wordt vormgegeven dat mantelzorgers worden ingezet voor
lijfsgebonden zorg. Ik wil dat deze zorg ook na 2015 in handen blijft van
mensen die daarvoor zijn gekwalificeerd en die deze activiteiten kunnen
uitvoeren volgens professionele standaarden. Er zijn wel mantelzorgers die
professionele zorgtaken thuis uitgevoerd hebben voor hun naaste en dat
misschien ook wel in de instelling wil blijven doen. Omdat ze dat graag
willen, en goed weten hoe handelingen bij hun naaste het best gaan. Daarbij
is nooit sprake van een verplichting. Ik hoef dan ook aan Vierstroom geen
maatregelen op te leggen omdat er geen sprake is van verdringing van
professionele zorg. Het betreft hier het geven van liefdevolle aandacht gericht
op een groter welbevinden van bewoners en een prettig leefklimaat.
Vraag 6 en 7
Kunt u uitleggen hoe Vierstroom mantelzorg wil verplichten bij familieleden
van bewoners die geen mantelzorg kunnen of willen verlenen? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Hoe wil Vierstroom mantelzorg bieden aan bewoners die geen familieleden
hebben en/of geen sociaal netwerk? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 6 en 7
Vierstroom verplicht geen mantelzorg. Vierstroom heeft voor de situaties in
vraag 6 en 7 een buddysysteem ontwikkeld in samenwerking met vrijwilligers. In de praktijk van het experiment bleek het echter niet nodig het
buddysysteem in te schakelen omdat in alle situaties een netwerk rondom de
cliënt aanwezig was.
Vraag 8
Beseft u dat verplichte taken ook kunnen leiden tot het minder (kunnen) doen
van vrijwillige taken en dat iemand die een permanente en/of reguliere inzet
niet kan waarmaken ook afgeschrikt wordt om wel af en toe vrijwilligerswerk
te verrichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Ik verwijs naar mijn antwoorden op vraag 1, 2 en 3. Er is geen sprake van
opleggen van een verplichte taken.
Vraag 9
Kunt u uitleggen waarom het mantelzorgcompliment niet meer geldt wanneer
iemand aan de 24-uurszorg van een zorginstelling is overgedragen, maar dat
mantelzorgers wel verplicht worden om minimaal vier uur per maand aan
werkzaamheden te verrichten?
Antwoord 9
Om voor een compliment in aanmerking te komen, moet men beschikken
over een indicatie voor extramurale AWBZ-zorg. Over de criteria waaraan
moet worden voldaan om in aanmerking te kunnen komen voor een
mantelzorgcompliment is, mede in relatie tot de hoogte van het beschikbare
bedrag, meerdere keren met de Kamer van gedachten gewisseld.
In mijn brief van 20 juli 2013 kondigde ik aan dat het mantelzorgcompliment
in de huidige vorm gaat verdwijnen. De gemeenten worden verantwoordelijk
voor de waardering van mantelzorgers. De middelen voor het mantelzorgcompliment gaan ook naar de gemeenten en de VNG en Mezzo zullen samen
een handreiking maken over hoe een gemeente een dergelijke waardering
vorm zou kunnen geven.
Vraag 10 en 11
Welke maatregelen heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) getroffen tegen
het eerdere experiment van Vierstroom om familieleden te verplichten tot
mantelzorg en hierdoor ook tegen de verkapte vorm van bijbetalen voor zorg
door «verplicht» vrijwilligerswerk? Kunt u uw antwoord toelichten?
Herinnert u uw antwoorden op eerdere Kamervragen waarin u aangaf dat de
Nederlandse Zorgautoriteit contact zou opnemen met Vierstroom over zijn
eerdere experiment verplichte mantelzorg? Is dit inmiddels gebeurd en wat
zijn de uitkomsten hiervan? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 10 en 11
De NZa heeft conform de toezegging in de antwoorden op de Kamervragen
van mijn voorganger in oktober 2012 overleg gehad met de directie van
Vierstroom. De NZa heeft daarbij de kaders van de Wmg geschetst. De NZa
heeft laten weten dat Vierstroom een moreel appel kan doen op de leefomgeving van bewoners, maar dat dit niet zover kan gaan dat mantelzorgers
worden verplicht tot het leveren van zorg die valt onder de vergoeding van
de AWBZ. Vierstroom heeft aangegeven dat zij zich ervan bewust is dat
verplicht vrijwilligerswerk op grond
van de Wmg niet is toegestaan en dat zij enkel een moreel appel kan doen op
het sociale netwerk van de bewoner. Op basis van de toelichting op het
experiment door de Vierstroom heeft de NZa geconstateerd dat er geen
sprake is van een overtreding van de Wmg.
Vraag 12
Vindt u het ook onverantwoord dat Vierstroom, die een positief resultaat
heeft van € 4,5 miljoen over 2011, een bestuurder heeft die een salaris
opstrijkt van € 239.262 en een auto van de zaak krijgt van € 57.292, ondertussen familieleden verplicht vier uur in de maand mantelzorg te verlenen?3
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat een zorgorganisatie met goede
financiële cijfers deze verplichtende maatregel wil doorzetten? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 12
Ik verwijs kortheidshalve naar mijn antwoorden op vraag 1, 2 en 3. Er is geen
sprake van een verplichtende maatregel van Vierstroom.

3

Jaarrekening Stichting de Vierstroom, www.jaarverslagenzorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

Vraag 13
Welke concrete maatregelen gaat u treffen om te zorgen dat Vierstroom per
direct de «morele» verplichting tot mantelzorg schrapt? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 13
Vierstroom verplicht geen mantelzorg en daarom ga ik geen maatregelen
treffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4