Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 420

Voorstel van wet van het lid Van Nispen tot
wijziging van de Wet op het primair onderwijs,
de Wet op de expertisecentra en de Wet primair
onderwijs BES ter invoering van regels over de
kwalificatie van docenten en het vaststellen van
een minimum aantal uren voor wat betreft het
bewegingsonderwijs

Nr. 8 HERDRUK1

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 19 november 2018
Inleiding
Initiatiefnemer bedankt de leden van de verschillende fracties voor hun
vragen, opmerkingen en complimenten. Voordat initiatiefnemer hierop in
zal gaan zijn enkele ontwikkelingen omtrent het thema sporten en
bewegen op school, inclusief het vak bewegingsonderwijs, het vermelden
waard.
Op 10 september 2018 presenteerden de Nederlandse Sportraad, de
Onderwijsraad en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving het
advies «Plezier in bewegen. Een oproep tot dagelijks twee keer een half
uur sporten en bewegen in het onderwijs».2 De drie raden constateren dat
te veel kinderen te weinig bewegen, dat veel scholen een beperkt sporten beweegaanbod hebben en dat de verschillen tussen scholen in de
aandacht die zij geven aan sporten en bewegen tot kansenongelijkheid
leidt. Dagelijkse aandacht voor sport en bewegen in het onderwijs zou
veel meer vanzelfsprekend moeten zijn. Daarom zou op iedere school een
minimale basis aan sporten en bewegen moeten worden geboden,
conform de beweegrichtlijnen. De wettelijke opdracht hiertoe moet
worden versterkt en de Onderwijsinspectie (hierna: de inspectie) zou
hierop toe moeten zien. Verder merken de raden op dat er creatieve
oplossingen denkbaar zijn, bijvoorbeeld voor wat betreft de vakleerkrachten en de beschikbare accommodaties. Initiatiefnemer is blij met dit
advies. Als drie adviesraden gezamenlijk de urgentie van het probleem
benadrukken en oproepen tot acties en oplossingen, waaronder het in de
regels vastleggen van sporten en bewegen op school, dan moet dat ook
tot politieke daadkracht leiden. Initiatiefnemer is het ook eens met de
opmerking uit het advies dat de vrijheid van onderwijs niet moet leiden
tot vrijblijvendheid. De Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke
1
2

kst-34420-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Ivm een correctie in het opschrift.
«Plezier in bewegen. Een oproep tot dagelijks twee keer een half uur sporten en bewegen in het
onderwijs». De Nederlandse Sportraad, de Onderwijsraad en de Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving. September 2018. Online raadpleegbaar via: https://www.nederlandsesportraad.nl/plezier-in-bewegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

1

Opvoeding (hierna: KVLO) reageerde hierop ook verheugd, door te stellen
dat dit advies goede grond biedt om nu het aantal uren bewegingsonderwijs in het primair onderwijs wettelijk te waarborgen. De KVLO en ALO
Nederland pleiten bijvoorbeeld voor drie uur bewegingsonderwijs van
een vakleerkracht en daarnaast twee uur sport en bewegen in en om de
school, onder leiding van een beweegprofessional.
Eveneens op 10 september 2018 vond in de Tweede Kamer het rondetafelgesprek over bewegingsonderwijs plaats, waarbij verschillende sprekers
vanuit de wetenschap, het onderwijsveld, (sport)organisaties en andere
betrokkenen (zoals politie, defensie, gemeenten) aan het woord kwamen.3
Over de gevolgen van de slechter wordende bewegingsvaardigheden van
kinderen, het belang van goed bewegingsonderwijs en de effecten op
kinderen, het belang van de vakleerkracht, korte en lange termijn effecten
en de rol van scholen, sportverenigingen en gemeenten en de samenwerking daar tussen. Voor een exacte weergave van de inbreng van de
verschillende sprekers verwijst initiatiefnemer naar het verslag van dit
rondetafelgesprek.4
Tot slot in deze inleiding presenteert initiatiefnemer het onderzoek naar de
opbrengsten van meer en beter bewegingsonderwijzer. Naar aanleiding
van een vraag van de leden van GroenLinks heeft initiatiefnemer getracht
nader te onderbouwen welke besparingen of opbrengsten dit wetsvoorstel met zich mee zou brengen, als gevolg van mogelijke lagere zorgkosten en betere leerprestaties. Regioplan onderzocht in opdracht van de
SP of er wetenschappelijk onderbouwd bewijs bestaat voor de aanwezigheid van opbrengsten op het gebied van gezondheid, leerprestaties en
eventuele overige maatschappelijke baten. Regioplan concludeert in het
rapport «Effecten meer en beter bewegingsonderwijs. Een verkenning van
de opbrengsten van de initiatiefwet voor meer en beter bewegingsonderwijs»5 dat er overtuigend bewijs is voor de gezondheidsvoordelen van
sporten en bewegen en dat door meer gymlesminuten de fitheid van
kinderen kan verbeteren. De vakleerkracht heeft hierbij een toegevoegde
waarde. Een leven lang sporten en bewegen levert geld op door lagere
zorgkosten, lager ziekteverzuim, hogere arbeidsproductiviteit en positieve
sociale effecten zoals mogelijk betere leerprestaties. Als het voorstel voor
meer bewegingsonderwijs op school er toe leidt dat meer scholieren
(tussen de 12 en 37%) blijven sporten dan kunnen de investeringen van
275 miljoen euro per jaar worden gecompenseerd, berekende Regioplan.
Daarbij wordt benadrukt dat een aantal verwachte opbrengsten,
waaronder de baten van verbeterde leerprestaties die fors kunnen
oplopen, nog niet eens zijn meegerekend.6
Initiatiefnemer zal hierna ingaan op de opmerkingen van de leden van de
verschillende fracties en hun vragen zo goed mogelijk beantwoorden.
Voor de leesbaarheid zijn sommige vragen samengevoegd.
Inhoudsopgave
1.
2.

Algemeen
Terugblik en huidige stand van zaken

3
3

3

Zie voor sprekers en position papers: https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/
commissievergaderingen/details?id=2018A02535
4
Verslag van het rondetafelgesprek over het bewegingsonderwijs op 10 september 2018.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 20.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
«Effecten meer en beter bewegingsonderwijs. Een verkenning van de opbrengsten van de
initiatiefwet voor meer en beter bewegingsonderwijs.» Regioplan, 2018. Ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

2

2.1.
3.
4.
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
5.
5.1.
5.2.
6.
7.
8.

De plannen van de rijksoverheid om dit te verbeteren
Probleemschets en voorstel
Onderbouwing
Het recht van het kind om te leren bewegen en zich te
ontwikkelen
Het belang van een gezonde en sportieve samenleving
Het positieve effect op de leerprestaties
Overig (bijkomende argumenten)
Onderwijs en leraren en accommodaties
Onderwijs
Leraren
Financieel
Invoering
Artikelsgewijs

6
9
11
11
12
13
13
14
14
16
18
21
22

1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend initiatiefvoorstel. Zij danken de initiatiefnemer voor zijn
inzet. Op dit moment hebben zij hier geen vragen over.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel. Zij onderschrijven samen met de initiatiefnemer het belang
van bewegingsonderwijs, maar hebben nog wel enkele vragen over onder
meer de vaststelling van de urennorm, de proportionaliteit van het
wetsvoorstel en de financiering.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij zijn voorstander van goed bewegingsonderwijs op de basisschool
gegeven door een vakleerkracht. Het lesuur gym kan daarnaast werkdruk
verlagend werken voor leerkrachten, omdat zij dat uur kunnen besteden
aan het werk naast het lesgeven. Deze leden hebben echter wel een aantal
kritische vragen en opmerkingen over dit voorstel.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij vinden het belangrijk dat kinderen
voldoende bewegingsonderwijs krijgen, gegeven door vakleerkrachten.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het de afgelopen
regeringen niet is gelukt om afspraken over bewegingsonderwijs in de
praktijk uit te voeren. Zij vinden het teleurstellend dat deze regering geen
nieuwe afspraken in het regeerakkoord heeft staan. Ze complimenteren de
indiener van het wetsvoorstel met de geleverde inspanning en hebben
nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie spreken hun steun uit voor dit wetsvoorstel. Zij
hebben wel nog wat vragen aan de indiener.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel. Deze leden vinden het belangrijk dat de initiatiefnemer ook in het
basisonderwijs wil werken aan voldoende gymonderwijs, maar zij
plaatsen vraagtekens bij de voorgestelde wettelijke uitwerking.
2. Terugblik en huidige stand van zaken
De leden van de SP-fractie lezen dat er al jaren aandacht is voor meer
bewegingsonderwijs in het basisonderwijs. Het belang van sportlesuren
op school werd benadrukt in de regeerakkoorden van de laatste
regeringen, maar in de praktijk kwam hier niets van terecht. De leden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

3

de SP-fractie zijn dan ook verheugd dat er met dit wetsvoorstel wel een
minimum aantal uren voor bewegingsonderwijs in het primair onderwijs
zal worden vastgesteld, gegeven door een vakdocent. De leden van de
SP-fractie vragen de indiener wel wat de reden is dat hij nu met dit
voorstel komt.
De initiatiefnemer wijst op de lange geschiedenis die het bewegingsonderwijs kent. Opeenvolgende regeerakkoorden benadrukten het belang
van goed bewegingsonderwijs, maar daadwerkelijke stappen zijn in de
politiek niet gezet. Bijna driekwart van de scholen wil iets veranderen aan
de kwaliteit en kwantiteit van het onderwijs, maar zijn daartoe nog
onvoldoende in staat. Initiatiefnemer vindt het van belang dat er nu
stappen gezet gaan worden, nu er geconstateerd wordt dat scholen
gemiddeld gezien nog geen twee lesuren van drie kwartier inroosteren,
400.000 kinderen maar één lesuur bewegingsonderwijs krijgen en dat op
de helft van de basisscholen geen vakleerkrachten worden ingezet.7 Uit de
verschenen 1-meting «Bewegingsonderwijs en sport in het primair
onderwijs 2017»8 blijkt dat de situatie niet is verbeterd en op sommige
vlakken zelfs is verslechterd.
De leden van de SP-fractie refereren aan de petitie die de KNVB en
NOC*NSF op 26 juni jl. aanboden in de Kamer naar aanleiding van de
campagne «Ik beweeg mee». Zij vroegen hiermee aandacht voor de
groeiende bewegingsarmoede onder jonge kinderen in Nederland en
gaven direct oplossingen voor dit probleem. Twaalf sportambassadeurs,
onder wie een groot aantal bondscoaches, ondersteunden deze
boodschap. Eén van de oplossingsrichtingen is minimaal twee uur per
week gymles door een bevoegde leraar. Hoe verhoudt deze oproep, van
de bondscoaches, zich tot het wetsvoorstel van de indiener, zo vragen de
leden van de SP-fractie. Daarnaast pleiten de sportambassadeurs voor
een bewegingstoets. De leden van de SP-fractie zijn hier geen voorstander
van. Hoe kijkt de indiener naar een toets voor het bewegen?
Initiatiefnemer is zeer verheugd over de campagne «Ik beweeg mee» en
de oproep daarin van bondscoaches die pleiten voor tenminste twee uur
bewegingsonderwijs, gegeven door een bevoegde vakleerkracht. De
campagne bevestigt de problematiek die de initiatiefnemer aankaart met
het voorliggende initiatiefwetsvoorstel. Ook sporttrainers zien dat de
motorische ontwikkeling van kinderen stagneert, wat al begint op de
basisschoolleeftijd. Daarom vindt de initiatiefnemer het van extra belang
dat goed bewegingsonderwijs, gegeven door een vakleerkracht al begint
in het basisonderwijs, alsmede om kansenongelijkheid te voorkomen.
De initiatiefnemer is geen voorstander van een bewegingstoets, immers
een school is geen toetsfabriek. Initiatiefnemer gaat uit van de professionaliteit van de vakleerkracht en wil hem of haar daarin het vertrouwen
geven. Een extra toets draagt daar niet aan bij. Daarnaast kan een kind
minder goed getest en afgerekend worden op (bijvoorbeeld) de gelopen
afstand bij de coopertest, hoe netjes een koprol kan worden gemaakt en
of een kind in staat is binnen een bepaalde tijd in een touw te klimmen. De
motorische ontwikkeling is bij ieder kind verschillend. Om kinderen de
kans te geven zich allemaal op hun eigen manier te laten ontwikkelen,
maar hen wel allemaal het recht te geven om goed te leren bewegen, is
het voorliggende initiatiefwetsvoorstel ingediend. Overigens is de
7

Reijgersberg, N., H. van der Werff, J. Lucassen (2013). Nulmeting Bewegingsonderwijs.Onderzoek naar de organisatie van het bewegingsonderwijs in het primair onderwijs. Mulier
Instituut, Utrecht; bijlage bij Kamerstukken II 2013/14, 31 293, nr. 186.15 Reijgersberg
8
https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/22976/bewegingsonderwijs-en-sport-in-het-primaironderwijs-2017–1-meting/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

4

initiatiefnemer wel voor een leerlingvolgsysteem en regelmatige peilingen
door de inspectie. Initiatiefnemer zou graag zien dat het onderzoek van de
inspectie, zoals Peil.Bewegingsonderwijs9, eens in de drie jaar wordt
uitgevoerd, in plaats van eens in de tien jaar.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre het gegeven dat ten
aanzien van het bewegingsonderwijs in het voortgezet onderwijs reeds
een verdergaande wettelijke regeling bestaat dan in het basisonderwijs
zeggingskracht heeft voor het basisonderwijs. Deze leden merken
allereerst op dat de regeling voor het voortgezet onderwijs geplaatst moet
worden tegen de historische achtergrond van de voormalige urentabel en
de afschaffing daarvan. Eveneens wijzen zij op het verschil in schaalgrootte tussen de scholen in het basisonderwijs en het voortgezet
onderwijs, waardoor het voor scholen voor voortgezet onderwijs
gemakkelijker is om tot benoeming van vakleerkrachten over te gaan. Zij
vragen of de initiatiefnemers onderkennen dat daarom reden bestaat
terughoudender om te gaan met wettelijke verplichtingen ten aanzien van
het basisonderwijs.
De initiatiefnemer erkent de verschillen tussen het primair onderwijs en
het voortgezet onderwijs, maar vindt de parallel wel degelijk opgaan om
ook voor het basisonderwijs het aantal uren bewegingsonderwijs vast te
leggen. In het voortgezet onderwijs is er bewust voor gekozen om het
aantal uren gevat in minimumlessentabellen te regelen. Initiatiefnemer
wijst erop dat waar de lessentabel er niet is, wat meer autonomie voor
scholen tot gevolg heeft, het aantal uren bewegingsonderwijs onder druk
is komen te staan. In Nederland gelden kerndoelen voor de kwaliteit van
het onderwijs waaraan schoolbesturen moeten voldoen. De kerndoelen
voor het bewegingsonderwijs zijn vertaald naar twaalf concrete leerlijnen
waarin precies staat omschreven welke bewegingsvaardigheden aan de
orde moeten komen dus wat er geleerd moet worden.10 Om aan de
doelen te voldoen is een minimale norm verondersteld van twee uur. De
bekostigingsgrondslag voor de huur van gymlokalen is daar ook op
gebaseerd. De initiatiefnemer verwijst daarom naar artikel 117 van de Wet
op het primair onderwijs.
Bewegingsonderwijs is bij uitstek een vak waarbij de doelstellingen van
het leren bewegen en het gezonder maken van de samenleving pas
gerealiseerd kunnen worden bij een bepaalde omvang in aantal uren. Het
wettelijk vastleggen van een aantal uren bewegingsonderwijs kan worden
gezien als een noodzakelijke randvoorwaarde om de kerndoelen op dit
gebied te kunnen halen. Kinderen kunnen nu eenmaal niet verantwoord
en veilig met huiswerk thuis een salto oefenen of in hun eentje leren
basketballen, of zonder begeleiding op het schoolplein speerwerpen. De
initiatiefnemer wil expliciet benadrukken dat de motoriek van kinderen de
afgelopen jaren enorm verslechterd is. Daarom wordt voorgesteld om te
komen met tenminste drie uur bewegingsonderwijs, gegeven door een
vakleerkracht om verdere motorische achterstanden en kansenongelijkheid te voorkomen.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de ontwikkeling van het
bewegingsonderwijs volgens de initiatiefnemers sterk per locatie en regio
verschilt. Deze leden vragen waarom dit gegeven geen illustratie vormt
dat de huidige regeling juist optimaal ruimte laat voor maatwerk en dat de
intensiteit van het bewegingsonderwijs kan verschillen naar gelang de
behoefte. Waarom zien de initiatiefnemers niet allereerst een rol
9

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2018/04/20/peil-bewegingsonderwijseinde-basis-speciaal-basisonderwijs-2016–2017
10
http://tule.slo.nl/Bewegingsonderwijs/F-KDBewegingsonderwijs.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

5

weggelegd voor gemeenten om afhankelijk van de lokale omstandigheden extra inzet op bewegingsonderwijs te ondersteunen? Stimulerende
maatregelen kunnen leiden tot structurele veranderingen bij scholen, zelfs
wanneer bezuinigingen volgen. Ook gezien de in paragraaf 4.4 van de
memorie van toelichting genoemde wensen van ouders kan ervan
uitgegaan worden dat gymonderwijs een belangrijk profileringspunt voor
scholen is.
De initiatiefnemer deelt de constatering van de leden van de SGP-fractie
dat de ontwikkeling van bewegingsonderwijs per locatie en regio
verschilt. Dit blijkt ook uit de 0-meting Bewegingsonderwijs in het primair
onderwijs uit 2013 door het Mulier Instituut11 en het onderzoek
«Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten» uit 2017 van Regioplan12 die
dit gegeven bevestigen. Juist door de verschillen die geconstateerd zijn is
het belang van meer en beter bewegingsonderwijs zo groot. De
gemeenten kunnen een invloedrijke rol spelen in het bevorderen van het
bewegingsonderwijs. Zo vinden een aantal gemeenten de samenwerking
met scholen om – al dan niet projectmatig – bewegingsonderwijs te
stimuleren. De initiatiefnemer ondersteunt die gemeenten die zich extra
inzetten op bewegingsonderwijs, al is de initiatiefnemer van mening dat
stimulerende maatregelen moeten kunnen leiden tot structurele veranderingen bij scholen. Door de verschillen per locatie en per regio is het juist
van belang dat meer en beter bewegingsonderwijs een landelijke
discussie wordt en dat landelijke maatregelen volgen, omdat stimulerende maatregelen te weinig worden toegepast.
2.1. De plannen van de rijksoverheid om dit te verbeteren
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van bewegingsonderwijs als onderdeel van het curriculum van het onderwijs. In het
Bestuursakkoord Primair Onderwijs (PO) zijn hierover in 2014 dan ook
afspraken gemaakt over het minimaal aantal uren en bevoegde
leerkrachten. Scholen hebben met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (OCW) afgesproken dat zij zich committeren aan het geven
van minimaal twee lesuren bewegingsonderwijs per week en dat deze
voor de groepen drie tot en met acht worden gegeven door een bevoegde
leerkracht. Uit het onlangs geactualiseerde Bestuursakkoord PO bleek dat
scholen nog grote stappen moeten zetten om in 2020 de gemaakte
afspraken te kunnen halen op zowel het voldoen aan de minimale uren,
als aan de bevoegde leerkracht. In het geactualiseerde bestuursakkoord
worden dan ook aanvullende maatregelen aangekondigd, zoals het
openstellen van de lerarenbeurs voor bewegingsonderwijs om een brede
bevoegdheid gym te kunnen halen, zonder dat voor leraren hun recht op
vergoeding van een bachelor- of masteropleiding vervalt. Tevens wordt er
samen met de VNG een onderzoek gedaan naar de knelpunten waar
scholen tegenaan lopen om de doelstelling op het vlak van uren en
bevoegde docenten te halen. Met de Raad van State zetten de leden van
de CDA-fractie dan ook vraagtekens bij de opportuniteit van dit
wetsvoorstel en vragen de initiatiefnemer, aan te geven wat de noodzaak
is van dit wetsvoorstel ten opzichte van het geactualiseerde bestuursakkoord. Ook vragen deze leden waarom de initiatiefnemers het
wetsvoorstel nu al hebben ingediend, terwijl de termijn voor de gemaakte
afspraken in 2020 verloopt. Is het niet beter om meer te gaan sturen op
het halen van de afspraken en het analyseren van de oorzaken waarom
deze afspraken nog niet zijn gehaald en dan daar je inspanningen op
richten, in plaats van om het nu via dit wetsvoorstel wettelijk te willen
afdwingen? Deze leden vragen om een nadere toelichting.
11
12

https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/12635/nulmeting-bewegingsonderwijs-po/
https://www.regioplan.nl/publicaties/rapporten/bewegingsonderwijs_en_vakleerkrachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

6

De initiatiefnemer heeft begrip voor de vragen die de leden van de
CDA-fractie stellen, maar wijst op de historie waarin meerdere regeerakkoorden het belang van bewegingsonderwijs stelden, zonder dat dit in de
praktijk tot verbeteringen heeft geleid. Het bestuursakkoord regelt voorts
niet de wenselijke drie uur, maar twee uur bewegingsonderwijs.
Daarnaast waarborgt het bestuursakkoord niet dat bewegingsonderwijs
gegeven wordt door een ALO-opgeleide vakleerkracht. Het bestuursakkoord regelt ook niet dat, als scholen zich niet aan de gemaakte afspraken
houden, er door de inspectie wordt gehandhaafd en sancties opgelegd
kunnen worden. Dat wordt ook erkend door de voormalig Staatssecretaris
van Onderwijs.13 De initiatiefnemer wil ook aangeven dat de oorzaken
waarom de plannen uit het bestuursakkoord niet behaald zijn al zijn
geanalyseerd.
Daarom is het voorgestelde initiatiefwetsvoorstel nu echt nodig. Uit het
rapport «Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten» blijkt dat in het
schooljaar 2014–2015 slechts 73% van de scholen voldeed aan de
minimale norm van twee lesuren van 45 minuten. Ook blijkt uit de
verschenen 1-meting «Bewegingsonderwijs en sport in het primair
onderwijs 2017»14 dat de situatie niet is verbeterd en op sommige vlakken
zelfs is verslechterd. De ingeroosterde lestijd per week voor bewegingsonderwijs voor groepen 1 en 2 is afgenomen. Verder blijkt uit het Dashboard
bestuursakkoord po 201715 dat de doelstelling van minimaal twee lesuren
per week bewegingsonderwijs door bevoegde leerkrachten verder uit het
zicht raakt. Uit de Monitor Bestuursakkoord blijkt dat 65 procent van de
scholen in 2017 twee of meer lesuren bewegingsonderwijs geeft, dat
betreft een daling ten opzichte van 2016. Volgens de initiatiefnemer zijn de
gemaakte plannen en afspraken onvoldoende geweest om te bereiken dat
op scholen drie uur bewegingsonderwijs per week door een gekwalificeerd vakdocent zal worden gegeven en dat de noodzaak er nu ligt om dit
wettelijk te gaan borgen.
De leden van de D66-fractie constateren dat in 2014 in het bestuursakkoord tussen het Ministerie van OCW en de PO-Raad is afgesproken alle
leerlingen minimaal twee uur bewegingsonderwijs te geven. Recentelijk is
in de voortgangsrapportage van dit bestuursakkoord bekend geworden
dat deze doelstelling niet is gehaald. De leden van de D66-fractie vonden
deze uitkomst teleurstellend. In de actualisatie van het bestuursakkoord is
de doelstelling opnieuw opgenomen voor 2020. Blijkbaar achten de
opstellers van het bestuursakkoord de doelstelling relevant en realistisch.
De leden van D66-fractie willen in het debat over de actualisatie van het
bestuursakkoord spreken over een stringentere doelstelling met indicatoren wat betreft bewegingsonderwijs. Deze leden van de D66-fractie
vragen de indiener of het realistisch is om te verwachten dat scholen deze
wetgeving kunnen naleven en wat de gevolgen zullen zijn als zij dat niet
doen.
De initiatiefnemer is zich ervan bewust dat het geen eenvoudige opgave is
om op alle basisscholen minimaal drie uur per week bewegingsonderwijs
door een vakleerkracht te bewerkstelligen. De initiatiefnemer heeft
daarom een ruime overgangstermijn van tien jaar voorzien, zodat scholen
en leerkrachten genoeg tijd hebben om zich hierop voor te bereiden.
Daarnaast beoogt dit wetsvoorstel een extra investering in het primair
onderwijs voor extra vakleerkrachten van 275 miljoen euro. Als scholen na
13

Kamerstukken II 2014/15, 30 234, nr. 129
«Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten. Eindrapport», Regioplan / Mulier Instituut, 2017,
https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/22976/bewegingsonderwijs-en-sport-in-het-primaironderwijs-2017–1-meting/; Bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 34 398, nr. 8.
15
«Dashboard bestuursakkoord po 2017», bijlage bij Kamerstukken II, 2017–2018, 31 293, nr. 383.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

7

de overgangstermijn van tien jaar de wet niet naleven, kan de inspectie de
reguliere middelen inzetten. Dit kan een herstelopdracht zijn met
uiteindelijk een bekostigingssanctie indien de herstelopdracht niet wordt
uitgevoerd.16 Zoals eerder omschreven in reactie op een vraag van de
leden van de CDA-fractie, doet het bestuursakkoord niet wat de initiatiefnemer met dit wetsvoorstel beoogt. De initiatiefnemer wil daarom drie
uur bewegingsonderwijs, gegeven door een vakleerkracht, wettelijk
vastleggen.
Kan de indiener nader toelichten met recente cijfers of er in elke regio
voldoende vakleerkrachten bewegingsonderwijs zijn om alle kinderen drie
uur bewegingsonderwijs per week te bieden? Deze leden verwachten
zeker in krimpgebieden problemen in het aanbod van vakleerkrachten en
daardoor de mogelijkheid om de wet na te leven. Zij vragen de indiener of
er ook prognoses zijn voor het aantal ALO17-opgeleide docenten
aangezien de indiener de post-initiële leergang vakbekwaamheid
bewegingsonderwijs wil stoppen.
Initiatiefnemer wijst op de 0-meting Bewegingsonderwijs in het primair
onderwijs uit 2013 door het Mulier Instituut18 en het onderzoek
«Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten» uit 2017 van Regioplan19. Die
bevestigen dat er in krimpgebieden inderdaad op dit moment weinig
vakleerkrachten zijn. De initiatiefnemer is het eens dat dit zeker inspanningen zal vergen. Volgens het onderzoek van Regioplan is er op dit
moment een totale inzet van vakleerkrachten van circa 1.590 fte en zou er
in het scenario «drie gymlesuren 100% vakleerkracht» 5.750 fte nodig zijn.
Volgens de woordvoerder van de KVLO in het rondetafelgesprek over het
bewegingsonderwijs zou er met een jaarlijkse extra instroom van 100
studenten op iedere ALO na een periode van vijf jaar ongeveer het
gewenste aantal benodigde vakleerkrachten bereikt zijn. ALO Nederland
bevestigde dat een groeiende instroom van studenten mogelijk is.
De leden van de D66-fractie hebben de voorkeur om de invulling van het
bewegingsonderwijs uit te voeren via het bestuursakkoord in plaats van in
wetgeving, aangezien dit recht doet aan de vrijheid van het onderwijs. De
wet maakt inbreuk op de ruimte van scholen om de onderwijstijd over
vakken te verdelen. Deze leden vragen de indiener verder toe te lichten
waarom bij bewegingsonderwijs voor een bepaald aantal lesuren moet
worden gekozen in tegenstelling tot elk ander vak dat wordt gegeven op
het basisonderwijs. De redenering dat het er buiten lesuren niet kan
worden geoefend in beweging komt onwerkelijk over; kinderen zitten
immers op sportclubs, bewegen met hun ouders / verzorgers en spelen
buiten, ook tijdens de pauzes op school.
De initiatiefnemer heeft er begrip voor dat de leden van D66-fractie de
voorkeur hebben voor het bestuursakkoord dat er ligt in plaats van
wetgeving te introduceren. De initiatiefnemer wijst er echter op dat de
doelen uit het bestuursakkoord niet behaald zijn en de situatie juist
verslechterd is. Daarbij komt, bepaalde bewegingsvormen leer je nu juist
niet enkel door ze te doen of door buiten te spelen, het gaat erom goed te
leren bewegen, en daar heb je goede leraren voor nodig. De initiatiefnemer verwijst naar de uitgebreidere reactie in antwoord op de vragen
van de CDA-fractie en de SGP-fractie.

16

https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/onderzoekskaders/documenten/rapporten/
2018/07/13/onderzoekskader-2017-po-en-vve
ALO: academie voor lichamelijke opvoeding
18
https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/12635/nulmeting-bewegingsonderwijs-po/
19
https://www.regioplan.nl/publicaties/rapporten/bewegingsonderwijs_en_vakleerkrachten
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

8

De leden van de D66-fractie zien dat in het wetsvoorstel een aantal keer
wordt genoemd hoe belangrijk de rol van de gemeente is bij het bevorderen van beweging onder jongeren. Is de indiener het ermee eens dat
school op zich de beoogde doelen van minder overgewicht en meer
beweging voor kinderen niet kunnen waarmaken aangezien deze
levensstijl zich veelal buiten school vormt, zo vragen deze leden.
De initiatiefnemer is het eens met de leden van de D66-fractie die
aangeven dat de bestrijding van overgewicht niet helemaal opgelost kan
worden met enkel drie uur bewegingsonderwijs, maar dit zal wel
bevorderen dat kinderen fitter en gezonder worden. Onderzoek20 toont
aan dat bepaalde groepen mensen in Nederland minder vaak sporten en
bewegen. Dit zijn met name gezinnen met een laag inkomen en/of
bestaande uit laagopgeleiden, met een migratieachtergrond, ouderen,
chronisch zieken en mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke
beperking. Uit ander onderzoek21 blijkt dat overgewicht vaker voorkomt
bij kinderen van wie de ouders of verzorgers ook overgewicht hebben.
Ook blijkt dat kinderen die opgroeien in een gezin met een laag inkomen
vaker overgewicht hebben dan kinderen die opgroeien in een gezin met
een hoog inkomen.
Initiatiefnemer meent dat juist waar alle kinderen samenkomen, op
school, het belangrijk is om het leren sporten en bewegen daar te
bevorderen. Initiatiefnemer is het wel eens dat er een integrale aanpak
nodig is om overgewicht en obesitas te bestrijden. Overgewicht en
obesitas zijn met name een voedingsprobleem. Volwassenen en kinderen
moeten dan ook vooral minder en gezonder gaan eten. Verder wijst de
initiatiefnemer op de aangenomen motie van het lid van Nispen c.s.22
over het realiseren van een laagdrempelig beweegaanbod in buurten. De
aangenomen motie bewerkstelligt dat gemeenten afspraken gaan maken
over hoe overgewicht van kinderen en volwassenen teruggedrongen kan
worden en succesvolle maatregelen gedeeld gaan worden met andere
gemeenten. Betrokken zorgorganisaties gaan aan de slag met concrete
maatregelen gericht op preventie voor de gezondheid van kinderen en
volwassenen. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat
onderzoeken hoe mensen met lage inkomens kunnen sporten en bewegen
zonder financiële drempels. Tot slot bewerkstelligt de motie dat
gemeenten samen met de sportsector gaan kijken hoe maatregelen
ontwikkeld kunnen worden die gericht zijn op een laagdrempelig
beweegaanbod op lokaal niveau zodat ook groepen kinderen en volwassenen bereikt worden waarbij dat nu nog niet het geval is. De initiatiefnemer meent dat met deze maatregelen verdere stappen gezet gaan
worden om overgewicht tegen te gaan en dat dit hand in hand gaat met 3
uur bewegingsonderwijs gegeven door een vakleerkracht.
3. Probleemschets en voorstel
De indiener constateert dat overgewicht een groot maatschappelijk
probleem is en dat meer bewegingsonderwijs daarom belangrijk is. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre de indiener vindt dat
het de verantwoordelijkheid is van scholen om oplossingen te bieden
voor dergelijke maatschappelijke problemen. Is het mogelijk om dit
probleem met drie uren bewegingsonderwijs op te lossen? Deelt de
initiatiefnemer de mening van deze leden, dat ook juist buiten het
20

https://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2017/Maart/
Belemmeringen_en_drijfveren_voor_sport_en_bewegen_bij_ondervertegenwoordigde_groepen
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/32/overgewicht-ouders-en-kinderen-gaat-vaak-samen
22
34 775-XVI nr. 26 – Motie van het lid van Nispen c.s. over een laagdrempelig beweegaanbod in
buurten
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

9

onderwijs om de problemen rondom overgewicht moeten worden
aangepakt?
Als de leden van de GroenLinks-fractie bedoelen dat niet ieder maatschappelijk probleem op het bordje van het onderwijs moet worden geschoven,
dat het probleem van overgewicht niet slechts door middel van meer
bewegingsonderwijs kan worden opgelost en dat dit juist vooral ook
buiten schooltijd moet worden aangepakt, dan zijn de initiatiefnemer en
zij dat volledig eens. Als we het belangrijk vinden dat alle kinderen
voldoende leren bewegen, ongeacht hun (sociaaleconomische) achtergrond, dan ligt het voor de hand dit te organiseren op de plaats waar alle
kinderen samenkomen en veel tijd doorbrengen, namelijk op school.
Daarnaast hebben kinderen die op jonge leeftijd goed leren bewegen en
de kans krijgen te ervaren hoe leuk bewegen kan zijn, een grotere kans op
latere leeftijd door te blijven gaan met sporten. Dit leidt tot een gezondere
samenleving.
De leden van de SP-fractie merken op dat de indiener met het
wetsvoorstel wil realiseren dat ieder kind op de basisschool drie uur
bewegingsonderwijs krijgt door een gekwalificeerde vakdocent. De
onderwijsinspectie ziet hierop toe. Daarnaast wordt er een stap gezet in
het bestrijden van overgewicht en sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Hoe is er gereageerd op de inhoud van dit voorstel door
verschillende organisaties en gemeenten? Hoe kijken zij aan tegen dit
wetsvoorstel, zo vragen de leden van deze fractie.
De initiatiefnemer wijst erop dat er grotendeels positief is gereageerd op
het initiatiefwetsvoorstel door verschillende organisaties en gemeenten.
Echter hoort de initiatiefnemer bezorgde geluiden vanuit het onderwijs die
de initiatiefnemer goed begrijpt. Er wordt veel gevraagd van het onderwijs en daarom heeft de initiatiefnemer er dan ook voor gekozen extra te
investeren in vakleerkrachten. Vakleerkrachten die beschikbaar komen
voor het primair onderwijs verlagen de werkdruk van de groepsleerkrachten.
De initiatiefnemer verwijst ook naar de position papers die zijn toegevoegd bij de memorie van toelichting.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een nadere toelichting op
de diepzinnige stelling van de initiatiefnemer dat bewegen niet vanzelf
gaat en dat men het in gelijke mate als rekenen en schrijven zou moeten
leren. Juist bewegen lijkt immers een activiteit te zijn die, in tegenstelling
tot rekenen en schrijven, door kinderen natuurlijkerwijs op allerlei
manieren wordt ondernomen. Naar de inschatting van deze leden is het
ook ongeacht de sociaaleconomische achtergrond van burgers voor
iedereen in ruime mate mogelijk hard te lopen, een balletje te trappen of
te gooien dan wel een klimrek te gebruiken. Zij missen in de toelichting
een differentiatie tussen vormen van gymonderwijs waarvoor de school
verantwoordelijk zou moeten zijn en activiteiten waarop ouders en de
bredere lokale gemeenschap primair aanspreekbaar zijn.
De initiatiefnemer heeft begrip voor deze vraag. Kinderen die te weinig of
onvoldoende bewegingsonderwijs krijgen, hebben vaak een eenzijdige
bewegingsopvoeding, waardoor ze beperkt zijn in de keuze en ook meer
kans hebben op blessures en uitval; de kans op (blijvende) motorische
achterstanden is groot. De motorische verschillen zijn al behoorlijk tussen
leerlingen en met het passend onderwijs zijn deze alleen maar toegenomen. Kinderen met motorische achterstanden zijn minder bekwaam om
te kunnen deelnemen aan sport- en beweegsituaties. Het is daarom ook
noodzakelijk dat kinderen voldoende en goed bewegingsonderwijs
krijgen, zodat eventuele motorische achterstanden vroegtijdig kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

10

worden opgespoord. Uit het inspectierapport Peil.Bewegingsonderwijs23
uit 2018 blijkt dat de motorische vaardigheden behoorlijk verslechteren bij
een steeds groter wordende groep kinderen en dat de kansenongelijkheid
ook erg toeneemt. We zien op basis van dit onderzoek dat de betere
kinderen beter worden en de zwakkere kinderen zwakker. Uit dit recente
onderzoek blijkt des te meer dat «leren bewegen niet vanzelf gaat». Een
kind dat niet goed kan bewegen, gaat ook minder bewegen, doet (ook
later) niet meer mee en komt letterlijk en figuurlijk aan de kant te staan en
kan daardoor niet profiteren van de positieve effecten van bewegen, met
alle gevolgen van dien voor de geestelijke- en fysieke volksgezondheid. Er
is zeker ook een belangrijke rol weggelegd voor sporten en bewegen na
schooltijd, dit is ook een verantwoordelijkheid van ouders en van
gemeenten bij het realiseren van voldoende buitenspeelmogelijkheden.
Toch kijkt de initiatiefnemer juist ook naar de rol van het onderwijs.
Bepaalde vormen van beweging leer je immers niet vanzelf door buiten te
spelen. Bij bepaalde motorische beweegvaardigheden is het een kwestie
van het goed aangeleerd krijgen en het daarna te repeteren. De
motorische ontwikkeling is bij ieder kind verschillend. Een goed ontwikkelde coördinatie, spiersterkte en stabiliteit maakt dat kinderen voldoende
vaardigheden ontwikkelen om goed te kunnen bewegen. Bovendien, waar
kinderen samen sporten op school, zijn kinderen niet alleen bezig met hun
lichamelijke ontwikkeling, maar ook met hun sociale ontwikkeling. Het
leren winnen en verliezen en het leren samenwerken zorgen voor
zelfvertrouwen bij kinderen. Het is zeker van groot belang om kinderen
buiten de lessen bewegingsonderwijs en buiten schooltijd voldoende te
laten bewegen. Daarvoor verwijst initiatiefnemer naar het Sportakkoord
(«van jongs af aan vaardig in bewegen») en de inzet van de buurtsportcoach voor het creëren van een beweegvriendelijke leefomgeving en een
uitdagend beweeg- en sportprogramma op verschillende beweegniveaus.
Juist de ontwikkelingen die kinderen doormaken met leren sporten en
bewegen bewijzen waarom meer én beter bewegingsonderwijs zo
belangrijk is.
4. Onderbouwing
4.1. Het recht van het kind om te leren bewegen en zich te ontwikkelen
De leden van de SGP-fractie constateren dat de initiatiefnemer in zeer
algemene zin spreekt over een recht van kinderen om te leren bewegen.
Zo geformuleerd rijst bij deze leden de vraag of niet primair de verantwoordelijkheid van ouders benadrukt moet worden, waarbij gemeenten
een aanvullende verantwoordelijkheid kunnen hebben voor burgers die
onvoldoende mogelijkheden hebben.
De leden van deze fractie lezen dat kinderen in de leeftijd tot zeven jaar
een blijvende voorsprong ontwikkelen indien zij in voldoende mate
bewegingsonderwijs hebben gehad. Zij vragen waarom de initiatiefnemer
in dit licht niet veel gerichter inzet op versterking van het onderwijs aan
jonge kinderen.
De initiatiefnemer is het ermee eens dat er zeker een verantwoordelijkheid
ligt bij de ouders en aanvullend ook bij gemeenten. De initiatiefnemer
kiest er echter ook voor de rol van het onderwijs te betrekken bij het
maatschappelijke probleem van overgewicht bij kinderen en de
afnemende beweegvaardigheden bij kinderen. Met name bij jonge
kinderen is het leren bewegen erg belangrijk. Daarom is in het voorliggende initiatiefwetsvoorstel geen uitzondering voor kleuters opgenomen.
Juist voor deze groep is voldoende bewegingsonderwijs, gegeven door
23

https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2018/04/20/peilbewegingsonderwijs-einde-basis-speciaal-basisonderwijs-2016–2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

11

een vakleerkracht, van belang. De initiatiefnemer wijst erop dat voor het
huidige bewegingsonderwijs aan groep 1 en 2 geen bevoegdheid is
verplicht voor de leerkracht.24 De initiatiefnemer regelt dit wel met het
voorliggende initiatiefwetsvoorstel. Nu mag het bewegingsonderwijs in
de eerste twee leerjaren namelijk door de groepsleerkracht worden
gegeven. Dit wetsvoorstel beëindigt die praktijk. Ten aanzien van deze
wijziging is geen overgangsrecht opgenomen. Voorts wordt voorgesteld
dat ook in die leerjaren uiteindelijk een vakleerkracht voor de klas komt te
staan. Ten aanzien van deze wijziging is hetzelfde overgangsrecht
opgenomen als voor de hogere klassen.
4.2. Het belang van een gezonde en sportieve samenleving
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
initiatiefnemer ter onderbouwing van zijn voorstellen vaak het argument
gebruikt van het maatschappelijk belang van meer bewegen door
kinderen. Dat maatschappelijke belang onderschrijven de leden van deze
fractie, maar zij wijzen allereerst op de verantwoordelijkheid van ouders
om ervoor te zorgen dat kinderen voldoende bewegen en sporten. Is de
initiatiefnemer het op dit punt eens met deze leden? De leden van de
CDA-fractie vragen de initiatiefnemer voorts waarom hij zich met zijn
voorstel alleen op het onderwijs richt en niet op het stimuleren van
bewegen en sporten van kinderen buiten schooltijd als verantwoordelijkheid van ouders. Deze leden vragen om een nadere toelichting.
De initiatiefnemer is het eens dat ook de ouders een verantwoordelijkheid
hebben om hun kinderen te laten sporten en bewegen. De initiatiefnemer
verwijst hiervoor ook naar de reactie op de vragen van de leden van de
SGP-fractie hierover. Voorts is de initiatiefnemer het eens dat sporten en
bewegen na schooltijd zeker ook van groot belang is. Er moet zeker
gekeken worden hoe dit versterkt kan worden met bijvoorbeeld initiatieven zoals het jeugdsportfonds en met lokaal beleid van gemeenten.
Initiatiefnemer verwijst in dezen ook graag naar de aangenomen motie
van het lid van Nispen c.s25, die een laagdrempelig beweegaanbod in
buurten bewerkstelligt.
Echter meent de initiatiefnemer dat overgewicht en de afnemende
beweegvaardigheden van kinderen maatschappelijke problemen zijn, die
vragen om maatschappelijke landelijke oplossingen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de initiatiefnemer inzichtelijk kan
maken dat de voorgestelde maatregel effectief zal zijn om de door de
initiatiefnemer geschetste gezondheidsrisico’s te bestrijden. In hoeverre
weegt de extra belasting voor scholen op tegen de redelijkerwijs te
verwachten winst, zo vragen zij. Zou niet veel meer ingezet moeten
worden op het kweken van urgentiebesef in plaats van verplicht te
voorzien in een extra uur gymonderwijs?
Initiatiefnemer wijst erop dat het bekend is dat als op jonge leeftijd wordt
aangeleerd hoe leuk het kan zijn om te sporten en bewegen de kans groter
is dat kinderen op latere leeftijd blijven sporten. De maatschappelijke
opbrengsten zijn moeilijk in geld uit te drukken maar we moeten wel naar
-de gezondheidswinst op lange termijn durven kijken. Onderzoek26 wijst
uit dat de medische kosten als gevolg van onvoldoende beweging in
Nederland nu jaarlijks bijna € 800 miljoen bedragen. Initiatiefnemer wijst
24

https://www.allesoversport.nl/artikel/wettelijke-richtlijnen-voor-bewegingsonderwijs-vanbasisschool-tot-mbo/
34 775-XVI nr. 26 – Motie van het lid van Nispen c.s. over een laagdrempelig beweegaanbod in
buurten
26
TNO, 2015, «Trendrapport Bewegen en Gezondheid 2000/2014
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

12

ook op het onderzoek van Regioplan, waarin wetenschappelijke onderbouwing te vinden is van de maatschappelijke en financiële opbrengsten
van meer en beter bewegingsonderwijs. Doordat sportieve mensen
doorgaans gezonder zijn maken zij minder zorgkosten, ervaren zij vaak
een hogere kwaliteit van leven en is de levensverwachting hoger. De
economische waarde van de gezondheidsvoordelen van een leven lang
met regelmaat sporten en bewegen zijn groot.27
De extra belasting voor scholen valt mee, aangezien er extra middelen
worden vrijgemaakt om vakleerkrachten aan te stellen. Wel zal het een
uitdaging blijven voor het onderwijs.
Het nog verder laten toenemen van het urgentiebesef is goed, maar is niet
voldoende en kan niet in de plaats komen van de maatregelen zoals
omschreven in dit voorstel.
4.3. Het positieve effect op de leerprestaties
De leden van de SGP-fractie vragen of de mate waarin beweging wordt
ingezet ter verbetering van de leerprestaties niet bij uitstek een didactische overweging is, ter beoordeling van de scholen. Zij vragen in
hoeverre dat een zelfstandig hoofdargument kan zijn voor de onderbouwing van een wettelijke verplichting, mede in het licht van de
voorzichtige wetenschappelijke bevindingen. Eveneens vragen zij waarom
de inzet van lichaamsbeweging per definitie zou moeten passen binnen
het wettelijke stramien dat wordt voorgesteld. Zij wijzen erop dat het
bijvoorbeeld uitstekend mogelijk is om al springende de tafels van
vermenigvuldiging te stampen zonder dat deze activiteit onder verantwoordelijkheid van een vakleerkracht gebeurt.
Dat sporten en bewegen leidt tot betere leerprestaties is één van de
argumenten waarom meer en beter bewegingsonderwijs van groot
belang is. Dit is een belangrijk bijkomend voordeel dat nog wel eens over
het hoofd wordt gezien door critici die vooral wijzen op de belasting van
het onderwijs, terwijl betere leerprestaties en fittere en beter geconcentreerde kinderen in de klas juist een groot voordeel kunnen zijn. In ieder
geval is er onderzoek waaruit blijkt dat meer bewegingsonderwijs geen
negatieve effecten heeft op schoolprestaties. Ook wanneer er meer tijd
werd vrijgemaakt voor bewegingsonderwijs, met als gevolg minder tijd
voor andere leertaken, bleek dat kinderen minimaal even goed scoren op
schoolprestaties.28 29
De initiatiefnemer is bekend met initiatieven zoals springend leren
rekenen. Dat is ook heel goed omdat drie uur sporten en bewegen op
zichzelf nog niet genoeg is. Daarnaast is het van belang dat kinderen
kunnen buiten spelen. Maar de initiatiefnemer hecht eraan dat het
aanleren van beweegvaardigheden vooral onder leiding van een
vakleerkracht moet gebeuren. De initiatiefnemer wijst erop dat er
onderscheid is tussen laten bewegen en leren bewegen.
4.4. Overig (bijkomende argumenten)
De leden van de SGP-fractie steunen de keuze om zwemonderwijs
duidelijk onder bewegingsonderwijs te scharen. Zij vragen in hoeverre dat
uitgangspunt momenteel al toegepast wordt in de monitoring. Eveneens
27

«Effecten meer en beter bewegingsonderwijs. Een verkenning van de opbrengsten van de
initiatiefwet voor meer en beter bewegingsonderwijs.» Regioplan, 2018.
28
Zie hiervoor o.a. het position paper van Dorine Collard, pagina 4, ten behoeve van het
rondetafelgesprek over bewegingsonderwijs op 10 september 2018: https://
www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2018A02535
29
«Meer tijd voor bewegen op school gaat niet ten koste van leerprestaties», https://
www.mulierinstituut.nl/actueel/meer-tijd-voor-bewegen-op-school-gaat-niet-ten-koste-vanleerprestaties/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

13

vragen zij waarom het vereiste van voldoende scholing bij het zwemonderwijs juist buiten toepassing wordt verklaard. Is in de regelgeving reeds
gewaarborgd dat ook dit onderwijs door deskundigen wordt gegeven, zo
vragen zij.
De initiatiefnemer dankt de leden van de SGP-fractie voor hun steun om
zwemonderwijs te scharen onder bewegingsonderwijs. Als het gaat om
de monitoring is er het project NL Zwemveiligheid30, waarin zwemveiligheid en zwemvaardigheid gemonitord en onderzocht worden.
Het klopt dat conform het voorstel niet verplicht wordt dat zwemleraren
ook een ALO-opleiding hebben afgerond, omdat we het niet wenselijk
zouden vinden als scholen die op dit moment voor het schoolzwemmen
gebruikmaken van zweminstructeurs die aan het zwembad verbonden zijn
(die doorgaans geen ALO-opleiding hebben afgerond), het schoolzwemmen zullen schrappen als het niet meer door die zweminstructeurs
mag worden verzorgd. De Nationale Raad Zwemveiligheid geeft wel
licenties uit aan aanbieders die aan bepaalde criteria voldoen, om klanten
van dergelijke aanbieders de zekerheid te bieden dat bij die aanbieders de
veiligheid en kwaliteit geborgd zijn.
Als de leden van de SGP-fractie met hun vraag bedoelen dat ook
zwemonderwijs door deskundigen gegeven moet worden, dan is de
initiatiefnemer dat met hen eens. Dat is echter een net iets andere
discussie, die zeker de moeite waard is om te voeren, maar dit
wetsvoorstel brengt op dit punt geen verandering in de huidige eisen die
gesteld worden aan zwemonderwijzers.
5. Onderwijs, leraren en accommodaties
5.1. Onderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen een reactie van de initiatiefnemer op
de mening van de Raad van State dat het vastleggen van de urennorm
voor bewegingsonderwijs in strijd is met de wet. Is het niet zo dat je hier
wel afspraken over kan maken zoals in het bestuursakkoord ook is
gedaan, maar niet wettelijk kunt vastleggen, zo vragen deze leden. Ook
vragen de leden van deze fractie een nadere onderbouwing van de
initiatiefnemer wat de reden is dat hij van mening is dat het noodzakelijk
is wel voor bewegingsonderwijs een urennorm wettelijk vast te leggen,
terwijl dit niet hoeft voor andere vakken zoals taal en rekenen.
Zoals de indiener beschrijft, aldus de leden van de SP-fractie, hebben
basisscholen de vrijheid hun programma voor bewegingsonderwijs zelf
vorm te geven binnen de wettelijk vastgestelde kerndoelen. De leden
vragen de indiener wat de reden is dat minimaal drie uur bewegingsonderwijs, gegeven door een vakdocent, wettelijk moet worden vastgelegd
en niet geregeld kan worden door afspraken te maken met het onderwijs.
De initiatiefnemer wijst erop dat de Raad van State niet expliciet heeft
aangegeven dat de urennorm in strijd is met de wet. Wel heeft de Raad
van State verondersteld dat een wettelijke vastlegging van de urennorm
inbreuk maakt op de vrijheid van scholen om eigen professionele en
schoolspecifieke keuzes te maken, gericht op het bieden van maatwerk
aan hun leerlingen.
Initiatiefnemer bevestigt het advies van de Raad van State dat in
Nederland traditioneel gezien het onderwijs veel vrijheid heeft. De
initiatiefnemer is van mening dat er een erg minimale invulling van de
verantwoordelijkheid van de overheid is: de overheid stelt de kaders vast,
maar scholen gaan zelf over de invulling daarvan. Het aantal uren gevat in
30

https://www.nlzwemveilig.nl/over-nl-zwemveilig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

14

minimumlessentabellen zijn er echter altijd geweest. In het voortgezet
onderwijs geldt dat voor het vak lichamelijke opvoeding tot op de dag van
vandaag. Daar waar de lessentabel is verdwenen, wat meer autonomie
voor de scholen tot gevolg heeft gehad, is het aantal uren lichamelijke
opvoeding onder druk komen te staan. De initiatiefnemer vindt dat de
vermeende inbreuk op de vrijheid van scholen geen argument is om niet
over te gaat tot het wettelijk vastleggen van een urennorm. Dat is
gerechtvaardigd als geconstateerd wordt dat het niveau van bewegingsonderwijs onvoldoende is. De initiatiefnemer is van mening dat de ruimte
aan scholen over hoe het bewegingsonderwijs georganiseerd moet
worden, zo groot mogelijk moet blijven. Hierin zijn nog allerlei
methodisch-didactische keuzes denkbaar.
Bewegingsonderwijs is iets anders dan alleen bewegen, namelijk een
leervak met ernstige gevolgen voor de motorische- en sociale ontwikkeling als dat niet goed en voldoende wordt gegeven. De lessen
bewegingsonderwijs vertonen op enkele punten kenmerkende verschillen
met andere vakken, die het rechtvaardigen om hiervoor het aantal uren
met een vakleerkracht juist vast te leggen, omdat zonder die uren en die
vakleerkracht verantwoord en veilig oefenen simpelweg niet mogelijk is.
Het wettelijk vastleggen van een aantal uren bewegingsonderwijs kan
worden gezien als een noodzakelijke randvoorwaarde, omdat de doelen
die gesteld worden keer op keer niet worden gehaald. Het verbeteren van
het bewegingsonderwijs wordt al jaren gepropageerd, gelet op de
verschillende regeerakkoorden uit het verleden. Omdat de resultaten
verslechteren in plaats van verbeteren, kiest de initiatiefnemer voor een
wettelijke vastlegging van de urennorm en de inzet van vakleerkrachten.
In het voortgezet onderwijs worden ook urennormen worden gehanteerd.
De leden van de SGP-fractie willen weten hoe het voorstel van de
initiatiefnemer zich verhoudt tot de herziening van het curriculum van het
basisonderwijs en in hoeverre beide trajecten afzonderlijk kunnen worden
bezien. Ook vragen zij hoe de initiatiefnemer zich rekenschap geeft van
het feit dat de leergang bewegingsonderwijs juist in juni 2018 is herzien.
In hoeverre is het wenselijk de enorme investeringen in tijd en geld door
scholen en leraren grotendeels te laten verdampen door de voorgestelde
plannen?
Door de lange overgangstermijn van tien jaar is dit wetsvoorstel volgens
de initiatiefnemer geen belemmering voor de curriculumherziening die nu
gaande is. De trajecten hoeven niet afzonderlijk bezien te worden van
elkaar. De curriculumherziening gaat namelijk over het wat (de inhoud),
het wetsvoorstel gaat over de noodzakelijke randvoorwaarden voor goed
bewegingsonderwijs, namelijk de kwaliteit van de lesgever en voldoende
lestijd.
De herziening van de leergang bewegingsonderwijs was gepland, omdat
het na vijftien jaar nodig was om de inhoud te updaten mede aan de hand
van het nieuw beroepsprofiel uit 2017. In die zin is het een gevolg van een
reguliere evaluatie. De herziening hiervan staat los van de curriculumherziening en ook van dit wetsvoorstel.
De enorme investeringen in tijd en geld door scholen en leraren zullen
dan ook niet verdampen, maar eerder een goede opstap zijn naar
minimaal drie uur bewegingsonderwijs door een vakleerkracht. Met het
huidige beleid verdampt juist geld, omdat 21% van de leerkrachten met
een bevoegdheid geen gym geeft en 51% van de bevoegde leerkrachten
maar één of hooguit twee uur per week aan de eigen groep gymles geeft,
in plaats van aan meerdere groepen en minimaal voor 0.2 fte. Het is dan
ook juist goed om nu in te gaan zetten op vakleerkrachten, die kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

15

zorgen voor werkdrukvermindering voor de groepsleerkrachten en de
kans op meer mannelijke vakleerkrachten in het primair onderwijs wordt
hierdoor groter.
5.2. Leraren
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoeveel vakleerkrachten er
volgens dit wetsvoorstel extra nodig zouden zijn. Deze leden lezen in de
memorie van toelichting dat het mogelijk is dat alle gymlessen door
ALO-opgeleiden worden gegeven, «al zullen er wel inspanningen moeten
worden verricht die zijn gericht op de arbeidsmarkt». Aan welke inspanningen denkt de indiener, zo vragen deze leden.
Deelt de indiener de mening van de leden van deze fractie dat bewegingsonderwijs door vakleerkrachten moet worden gegeven? Een aantal
partijen, zoals de Algemene Onderwijsbond (AOb), geven aan dat zij
betwijfelen of er voldoende vakleerkrachten zullen zijn. Kan de indiener
een nadere analyse maken over het risico dat de situatie ontstaat dat de
leerlingen wel drie uur bewegingsonderwijs moeten volgen, maar dat er
niet voldoende vakleerkrachten zullen zijn om deze lessen te geven? Zijn
er risico’s dat het volgens dit voorstel mogelijk is dat kinderen tien jaar
lang bewegingsonderwijs krijgen van niet ALO-opgeleide docenten? Hoe
garanderen we dat de kwaliteit van het bewegingsonderwijs in die
periode van hoog niveau is, zo vragen deze leden.
De initiatiefnemer deelt de mening van de aan het woord zijnde leden dat
bewegingsonderwijs door vakleerkrachten moet worden gegeven. De
kwaliteit van het bewegingsonderwijs heeft zeker samenhang met de
kwaliteit, en het niveau van scholing, van de leerklacht. Op basisscholen
waar het bewegingsonderwijs door vakleerkrachten wordt verzorgd,
wordt de kwaliteit als hoger beschouwd dan op scholen waar dat gebeurt
met groepsleerkrachten. Basisschooldirecteuren die alleen vakleerkrachten inzetten, beoordelen de deskundigheid van de leraren voor dit
vak veel vaker als goed (84%) dan basisscholen die vakleerkrachten en
groepsleerkrachten inzetten (49%) en dan basisscholen die alleen
groepsleerkrachten inzetten (26%).31 Ook verwijst initiatiefnemer naar de
secundaire analyse naar de inzet en kwaliteit van vakleerkrachten en
groepsleerkrachten bewegingsonderwijs in het primair onderwijs.32
Daarbij komt dat de gymlessen op scholen met vakleerkracht veiliger zijn
dan gymlessen op scholen met groepsleerkrachten. Scholen met
vakleerkrachten geven significant vaker aan dan scholen met groepsleerkrachten dat er een veilige sport- en beweegomgeving wordt geboden,
dat er huis- en gedragsregels zijn om de veiligheid in het bewegingsonderwijs te bevorderen, dat gymtoestellen jaarlijks worden gecontroleerd,
dat de groepsomvang uit veiligheidsoverwegingen wordt aangepast en
dat een protocol aanwezig is over wat er gedaan moet worden bij een
ongeluk of blessure tijdens het bewegingsonderwijs.33
Voor de vraag over het aantal extra vakleerkrachten die als gevolg van dit
voorstel nodig zouden zijn verwijst initiatiefnemer naar het eerder
gegeven antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie.
31

Mulier Instituut, mei 2013, «Nulmeting bewegingsonderwijs.
Slot-Heijs, J. en Lucassen, J. (2018). Leerkrachten bewegingsonderwijs in het primair
onderwijs. De inzet en kwaliteit van vakleerkrachten en groepsleerkrachten voor bewegingsonderwijs – secundaire analyse. Utrecht: Mulier Instituut. (NB: rapport In opdracht van de
Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding) https://www.mulierinstituut.nl/
publicaties/24211/leerkrachten-bewegingsonderwijs-in-het-primair-onderwijs/
33
«Veiligheid in het bewegingsonderwijs», Brouwer, Slot-Heijs, Lucassen en Collard. Utrecht,
Mulier Instituut, 2018. https://www.mulierinstituut.nl/actueel/verbeteringen-mogelijk-inveiligheid-tijdens-bewegingsonderwijs/
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

16

Doordat gekozen is voor een overgangstermijn van tien jaar is er
voldoende tijd om zoveel mogelijk leraren op te leiden en/of bij te scholen
om tot het gewenste ALO-niveau te komen.
In deze periode kunnen de vakspecialisten die dat willen bijgeschoold
worden. Mogelijk kan een verkort ALO-traject worden opgezet en kunnen
PABO‘ers worden gestimuleerd om via dit traject de bevoegdheid
bewegingsonderwijs te halen. Ook leraren zonder aanvullende LObevoegdheid, die bevoegd zijn om bewegingsonderwijs te geven, zouden
in staat moeten worden gesteld de ALO-bevoegdheid te halen. De
initiatiefnemer vind het een terechte vraag hoe in die tien jaar tijd de
kwaliteit van bewegingsonderwijs wordt gewaarborgd. De initiatiefnemer
wijst erop dat het niveau van bewegingsonderwijs momenteel op een te
laag niveau zit en met deze voorstellen zal verbeteren. Toch is er voor een
ruime overgangstermijn gekozen om mensen in staat te stellen bij te
scholen en vanwege de inspanningen die nodig zullen zijn op de
arbeidsmarkt.
De leden van de SP-fractie refereren eraan dat leraren in het basisonderwijs het afgelopen jaar actie hebben gevoerd voor minder werkdruk en
hogere salarissen en mooie successen hebben behaald. Deze leden
hebben hen gesteund in hun strijd en zullen dat blijven doen. Zij horen
van leraren dat zij het onwenselijk vinden dat maatschappelijke
problemen op hun bordje terecht komen in het al volle onderwijsprogramma. Hoe gaat de indiener middels dit wetsvoorstel om met de
bezorgdheid van leraren hierover? Ook vragen deze leden hoe dit
wetsvoorstel bijdraagt aan de verlaging van de werkdruk van leraren.
De initiatiefnemer is zich zeer bewust van de bezorgdheid van leraren over
de hoge werkdruk in het onderwijs. Zoals in reactie op de vraag van de
GroenLinks-fractie vindt de initiatiefnemer het onwenselijk dat alle
maatschappelijke problemen op het bordje van leraren terecht komen en
horen kinderen ook te bewegen buiten schooltijd. Echter, de initiatiefnemer vindt het wel van belang om óók naar de rol van het onderwijs te
kijken, want daar komen immers alle kinderen samen en daar wordt veel
tijd doorgebracht. Juist door minimaal drie uur bewegingsonderwijs door
een vakleerkracht te realiseren, kan de groepsleerkracht behoorlijk ontlast
worden. Tijdens de gymles kan de groepsleerkracht wellicht ander
belangrijk werk doen, dat anders blijft liggen of nog na schooltijd gedaan
moet worden. En fittere kinderen zijn vaak ook slimmere kinderen,
kinderen die hebben bewogen kunnen zich daarna vaak beter concentreren. Dit lijkt de initiatiefnemer juist een voordeel voor in de klas.
Daarnaast beoogt dit wetsvoorstel 275 miljoen euro vrij te maken om
vakleerkrachten aan te stellen. Het is dus niet zo dat het onderwijs de
bekostiging zelf moet ophoesten via de huidige lumpsum.
De leden van de SGP-fractie missen in de toelichting een onderbouwing
van het ideaal van de initiatiefnemer waarin vakleerkrachten kennelijk als
kwalitatief beter beschouwd worden dan vakspecialisten. Het is deze
leden allereerst opgevallen dat in de toelichting en in onderzoeken naar
bewegingsonderwijs nauwelijks expliciete vergelijkingen gemaakt worden
tussen vakleerkrachten en vakspecialisten, maar dat vakleerkrachten
doorgaans worden afgezet tegen groepsleerkrachten. Zij wijzen erop dat
ook in de 1-meting van het Mulier Instituut uit 201734 het aantal leraren
dat een (nieuwe brede) bevoegdheid heeft buiten beschouwing blijft.
Eveneens vragen zij aandacht voor signalen uit de praktijk dat de
vakspecialist voor het basisonderwijs in pedagogisch-didactisch opzicht te
verkiezen zou zijn boven de vakspecialist en dat vakleerkrachten vanuit
hun opleiding te weinig affiniteit hebben met en onderdeel zijn van de
34

Bewegingsonderwijs en sport in het primair onderwijs 2017: 1-meting, Mulier Instituut, 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

17

praktijk binnen de basisschool. Zij verwijzen hierbij ook naar de evaluatie
van de leergang bewegingsonderwijs (paragraaf 3.5)35. Deze leden vragen
de initiatiefnemer zijn ideaal nader te onderbouwen en duidelijk te maken
waarom vakleerkrachten dusdanig veel voordelen hebben dat vakspecialisten uitgesloten worden.
De initiatiefnemer wijst erop dat op basisscholen waar het bewegingsonderwijs door vakleerkrachten wordt verzorgd, de kwaliteit als hoger wordt
beschouwd dan op scholen waar dat gebeurt met groepsleerkrachten.
Basisschooldirecteuren van basisscholen die alleen vakleerkrachten
inzetten, beoordelen de deskundigheid van de leraren voor dit vak veel
vaker als goed (84%) dan basisscholen die vakleerkrachten en groepsleerkrachten inzetten (49%) en dan basisscholen die alleen groepsleerkrachten
inzetten (26%).36
De bedoeling van de Leergang was om vakspecialisten op te leiden die
aan meerdere groepen/klassen zouden gaan lesgeven en zich zouden
inschrijven in het lerarenregister als leerkracht bewegingsonderwijs, zodat
professionalisering geborgd zou worden. Nu is gebleken dat de Leergang
uitsluitend wordt gebruikt om groepsleerkrachten formeel bevoegd te
maken, waarvan 21% helemaal geen bewegingsonderwijs geeft en 51%
van de leerkrachten slechts 1 of 2 uur aan de eigen groep onderwijst.37 De
initiatiefnemer is van mening dat we net zo goed vakleerkrachten kunnen
aanstellen, dat helpt ook nog eens om de werkdruk te verminderen.
Bovendien blijkt uit het inspectierapport Peil.Bewegingsonderwijs38 dat
vakleerkrachten die ALO-opgeleid zijn juist het verschil maken als het gaat
om het aanleren van de (meer complexere) bewegingsvaardigheden en
het aanbieden van een veelzijdig bewegingsaanbod vanuit de twaalf
leerlijnen.
Hier kan ook het onderzoek naar de inzet en kwaliteit van vakleerkrachten
en groepsleerkrachten voor bewegingsonderwijs worden genoemd.39
Daaruit blijkt onder andere «dat ondervraagde schoolleiders de gerealiseerde kwaliteit van het bewegingsonderwijs verschillend beoordelen
naar gelang de bevoegdheid van de betrokken leerkrachten: wanneer
alleen vakleerkrachten LO de lessen verzorgen beoordeelt men de
kwaliteit op een aantal punten als significant beter dan wanneer de lessen
door groepsleerkrachten worden gegeven of deze nu beschikken over een
oude brede bevoegdheid of een (nieuwe) bevoegdheid na afronding van
de Leergang vakbekwaamheid bewegingsonderwijs na de pabo die in
2001 is gestart.» Ook blijkt na een nadere vergelijkende analyse dat de
schoolleiders van scholen die alleen werken met vakleerkrachten de
gerealiseerde kwaliteit op veel punten als significant hoger beoordelen.
6. Financieel
De Raad van State is kritisch op het ontbreken van een financiële
onderbouwing voor de kosten die dit wetsvoorstel met zich meebrengt,
merken de leden van de CDA-fractie op. In de gewijzigde memorie van
toelichting geeft de initiatiefnemer aan dat het gaat om een bedrag van
275 miljoen euro. De leden van deze fractie vragen de initiatiefnemer om
dit bedrag te onderbouwen en aan te geven welk deel hiervan incidenteel
geld is en welk deel structureel.
35

Evaluatie Leergang Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs via Pabo, Mulier Instituut, 2012
Mulier Instituut, mei 2013, «Nulmeting bewegingsonderwijs
Arbeidsmarktmonitor Sport 2015, Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt 2016
38
https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2018/04/20/peilbewegingsonderwijs-einde-basis-speciaal-basisonderwijs-2016–2017
39
Slot-Heijs, J. en Lucassen, J. (2018). Leerkrachten bewegingsonderwijs in het primair
onderwijs. De inzet en kwaliteit van vakleerkrachten en groepsleerkrachten voor bewegingsonderwijs – secundaire analyse. Utrecht: Mulier Instituut. (NB: rapport In opdracht van de
Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding)
36
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

18

Ook vragen deze leden de initiatiefnemer een goede dekking voor dit
bedrag aan te geven. De initiatiefnemer wil dat dit bedrag uit de algemene
middelen wordt bijgepast vanwege het maatschappelijke belang en de
preventieve werking voor de gezondheid. Maar onze financiële spelregels
staan dit niet toe zoals de initiatiefnemer ook weet, aldus de leden van
deze fractie. De dekking voor het voorstel zal dan ook uit de begroting van
onderwijs moeten komen en specifieker zelfs uit de begroting voor
primair onderwijs. Deze leden vragen de initiatiefnemer dan ook de
dekking voor zijn voorstel binnen dit begrotingsartikel te zoeken en
desnoods aan te geven wat we dan niet meer zouden moeten doen.
Initiatiefnemer verwijst voor de financiële onderbouwing naar het
onderzoek «Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten» uit 2017 van
Regioplan.40 In dit onderzoek is berekend dat de structurele kosten voor
drie uur bewegingsonderwijs, gegeven door vakleerkrachten, 275 miljoen
euro zullen bedragen. In de aanlooptijd naar de eindsituatie zijn deze
kosten jaarlijks minder.41 De initiatiefnemer heeft incidentele kosten niet
meegenomen in het initiatiefvoorstel, omdat initiatiefnemer in antwoord
op eerdere vragen al heeft gewezen op de potentie van het effectiever
gebruik van accommodaties en buitenruimte. De wervingskosten zijn
relatief laag.
Initiatiefnemer wijst erop dat het voorliggende initiatiefwetsvoorstel
bijdraagt aan een gezondere en sportieve samenleving, wat op de langere
termijn leidt tot mogelijk lagere zorgkosten in de toekomst. Daarnaast kan
worden gesteld dat meer sporten en bewegen leidt tot fittere kinderen
met betere leerprestaties. Hogere leeropbrengsten leiden tot de maatschappelijke opbrengsten in de vorm van beter opgeleide beroepsbevolking en mogelijk hogere belastinginkomsten. Verder verlaagt de inzet
van vakleerkrachten de hoge werkdruk in het onderwijs. ALO Nederland
concludeert in haar position paper hierover: «Dus als voorkomen beter is
dan genezen, als werkdrukverlaging van groepsleerkrachten serieus wordt
genomen en de kwaliteit van bewegen écht telt, dan verdient een
vakleerkracht LO op basisscholen zichzelf en vanuit meerdere perspectieven, terug.»42
Het is niet juist dat er regels zijn die dwingend voor zouden schrijven dat
de dekking van dit voorstel enkel en alleen uit de onderwijsbegroting (of
zelfs het PO) zou moeten komen. Initiatiefnemer suggereert dat bijvoorbeeld gekeken kan worden naar de mogelijkheden om zorgverzekeraars
een financiële bijdrage te vragen om dit wetsvoorstel te realiseren, omdat
verzekeraars op termijn zullen profiteren van lagere zorgkosten. Als
concreet dekkingsvoorstel voor de korte termijn verwijst initiatiefnemer
naar de amendementen waarmee voor begrotingsjaar 2019 het
lage-inkomensvoordeel (LIV) wordt verlaagd waarmee investeringen in
het onderwijs worden bekostigd.43 Voor het eerste jaar gaat het om 32,2
miljoen euro,44 daarna loopt dit bedrag op.
De leden van D66-fractie vragen de indiener hoe de aanvullende kosten
worden gedekt die gemaakt worden door de scholen als zij drie uur
bewegingsonderwijs door een bevoegde leerkracht bieden. Wat moet er
40

https://www.regioplan.nl/publicaties/rapporten/bewegingsonderwijs_en_vakleerkrachten
https://www.regioplan.nl/publicaties/rapporten/bewegingsonderwijs_en_vakleerkrachten,
pagina 52, tabel 5.7
42
Position Paper ALO Nederland: https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/
commissievergaderingen/details?id=2018A02535
43
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Kamerstuknummer 35 000 VIII nr. 14 en 35000 XV nr.
8.
44
https://www.regioplan.nl/publicaties/rapporten/bewegingsonderwijs_en_vakleerkrachten,
pagina 52, tabel 5.7.
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

19

worden bespaard uit de algemene middelen om dit te bekostigen? Deze
leden vragen de indiener onderzoek te doen naar de werkelijke kosten,
omdat dit van groot belang is voor de uitvoering. Daarnaast vragen de
leden of de uren bewegingsonderwijs ook betekenen dat de algehele
onderwijstijd evenredig stijgt of dat dit lesuur ten koste gaat van andere
onderwijstijd.
Met dit wetsvoorstel zal de algehele onderwijstijd niet stijgen. Ook nu zijn
er al scholen die zonder problemen drie uur bewegingsonderwijs weten te
geven binnen de vaste onderwijstijd, zonder dat zij in de knel komen met
andere vakken. Voor het overige gedeelte van deze vraag verwijst de
initiatiefnemer naar het hiervoor gegeven antwoord op de vraag van de
leden van de CDA-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat een sluitende
financiële dekking ontbreekt. Zij delen de mening van de indiener dat dit
wetsvoorstel resulteert in verbetering van de volksgezondheid met lagere
zorgkosten op termijn en een beter opgeleide beroepsbevolking met
mogelijk hogere belastinginkomsten. Kan de indiener een inschatting
maken welk bedrag hiermee gemoeid gaat, zo vragen deze leden. De
leden vragen tevens of het lerarentekort ertoe leidt dat scholen middelen
voor personeel overhouden die kunnen worden ingezet voor vakleerkrachten?
De initiatiefnemer beoogt met dit wetsvoorstel een extra investering in het
onderwijs van 275 miljoen euro voor het aanstellen van vakleerkrachten
die minimaal drie uur per week bewegingsonderwijs verzorgen in het
primair onderwijs. Met dit wetsvoorstel wordt het geld dat scholen
(wellicht) over hebben vanwege het lerarentekort niet verschoven naar het
aanstellen van vakleerkrachten voor bewegingsonderwijs. De groepsleerkracht wordt namelijk niet vervangen door een vakleerkracht. Het
lerarentekort blijft een urgent probleem dat zo snel als mogelijk opgelost
moet worden, maar dat zal niet gebeuren door middel van dit
wetsvoorstel.
De inschatting van een concreet bedrag dat bespaard kan worden, zoals
de leden van de GroenLinks-fractie vragen, is moeilijk vast te stellen.
Omdat het wel een belangrijke vraag is heeft initiatiefnemer besloten dit
te laten onderzoeken. In opdracht van de SP heeft Regioplan onderzocht
en geconcludeerd dat er wetenschappelijk onderbouwd bewijs bestaat
voor de aanwezigheid van financiële opbrengsten als gevolg van het
voorstel voor meer en beter bewegingsonderwijs. Ook wordt geconcludeerd dat de gezondheidsvoordelen van sporten en bewegen kunnen
worden aangetoond en dat het bewegingsonderwijs een geschikt
instrument blijkt om kinderen motorische vaardigheden en bewegingsvaardigheden aan te leren. De fitheid van kinderen kan verbeteren
wanneer zij wekelijks meer minuten gymnastiekles krijgen aangeboden.
Bewegingsonderwijs is geschikt (en zelfs noodzakelijk) om kinderen op
verantwoorde wijze te leren sporten, mede met als doel dat zij ook buiten
schooltijd om, en op latere leeftijd, blijven sporten en bewegen. Het
leereffect is mogelijk groter wanneer zij meer kwalitatief goede gymlesuren krijgen. De vakleerkracht is meer bekwaam om gedegen invulling te
geven aan het bewegingsonderwijsprogramma dan groepsleerkrachten.
Het onderzoek stelt dat sportieve mensen doorgaans gezonder zijn,
waardoor zij minder zorgkosten maken, er sprake is van lager ziekteverzuim en hogere arbeidsproductiviteit. De economische contante
waarde van een leven lang met regelmaat sporten en bewegen voor
personen van 5–24 jaar worden vervolgens geschat tussen de 30.000 en
97.000 euro. Hieruit volgt dat de initiatiefwet «rendeert» wanner
voldoende kinderen op jonge leeftijd worden gestimuleerd te blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

20

sporten. Wanneer de jaarlijkse investeringen in salarislasten van
vakleerkrachten (275 miljoen euro) afgewogen worden tegen de jaarlijkse
opbrengsten van sport, dan dient maximaal 12 tot 37 procent van de
kinderen, na het verlaten van de basisschool, de rest van hun leven
regelmatig te blijven sporten om de investeringen in de initiatiefwet te
verzilveren. Dat lijkt misschien veel, maar is het volgens de initiatiefnemer
niet, gelet op het feit dat er nu zoveel jongeren en volwassenen zijn die
niet aan de beweegrichtlijnen voldoen. De aantallen jongeren en
volwassenen die potentieel meer kunnen gaan bewegen is dus relatief
groot waardoor er volop kansen zijn voor dit voorstel om hogere
opbrengsten te realiseren dan dat er investeringen tegenover staan.
Belangrijk is daarbij zeker nog dat in deze berekeningen nog geen
rekening is gehouden met de mogelijke geldwaarde van de posten die
nog niet berekend konden worden, zoals betere leerprestaties en meer
sportplezier. De opbrengsten van deze posten lopen volgens Regioplan in
potentie hoog op. Er zijn weliswaar (steeds meer) aanwijzingen dat (extra)
beweging op school de schoolprestaties kan begunstigen, maar vooralsnog is er onvoldoende wetenschappelijk bewijs waarmee een positieve
causale relatie kan worden bevestigd. Dit gebrek aan inzicht ligt echter
ook (en vooral) aan een tekort aan kwalitatief goed onderzoek. Wel is
duidelijk dat schoolprestaties bij meer bewegingsonderwijs in ieder geval
niet achteruit gaan, ook niet wanneer de extra gymlessen ten koste gaan
van de reguliere lestijd. Aldus Regioplan in het onderzoek.45
De leden van deze fractie constateren dat volgens de indiener meer moet
worden ingezet op het multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties
en het creatiever gebruik van de openbare (buiten-)ruimten. Daarom zou
dit wetsvoorstel wat betreft accommodaties niet tot substantiële
meerkosten leiden. Hoe verhoudt dit zich tot bijvoorbeeld de gemeente
Rotterdam, die laat weten dat bewegen in de daartoe geschikte buitenruimte en het inzetten van accommodaties voor multifunctioneel gebruik,
maar zeer beperkt een oplossing zijn voor het capaciteitsprobleem dat zij
zullen ervaren als gevolg van dit wetsvoorstel? Deze gemeente stelt dat
een financiële raming die gemeenten de ruimte geeft om voldoende
gymaccommodaties te realiseren, een essentieel onderdeel van het
wetsvoorstel moet zijn. Kan de indiener hierop nader reageren, zo vragen
deze leden.
De initiatiefnemer constateert dat er veel winst valt te behalen met beter
gebruik van buitenruimtes en het delen van sportaccommodaties. De
gemeente Rotterdam gaf in haar consultatie aan dat middelen voor
uitbreiding van gymzalen niet beschikbaar zijn en bewegen in de
buitenruimte en het multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties
zeer beperkt zijn. De initiatiefnemer vindt de zorgen van de gemeente
Rotterdam terecht. De initiatiefnemer wijst erop dat ook hier inspanningen
voor nodig zijn, aangezien er een wisselend beeld bestaat over verschillende steden. De tien jaar aanlooptijd van dit wetsvoorstel moet ingezet
worden om te bezien hoe gemeenten hier een goede invulling aan kunnen
geven, o.a. op termijn in financiële zin, maar ook in het delen van goede
voorbeelden onder gemeenten.
7. Invoering
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de initiatiefnemer er niet
voor heeft gekozen om bij een geleidelijke invoering te beginnen met
leraren die nu in principe zonder scholing op het gebied van gymonderwijs actief kunnen zijn en stapsgewijs toe te werken naar een situatie
45

«Effecten meer en beter bewegingsonderwijs. Een verkenning van de opbrengsten van de
initiatiefwet voor meer en beter bewegingsonderwijs.» Regioplan, 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

21

waarin alleen voldoende geschoolde leraren verantwoordelijkheid voor dit
onderwijs mogen dragen.
Zodra dit wetsvoorstel in werking treedt stopt de post-initiële leergang
Vakbekwaamheid Bewegingsonderwijs (de LO-bevoegdheid voor
PABO-ers). Dit betekent dat er in een periode van tien jaar toegewerkt gaat
worden naar het inzetten van enkel vakleerkrachten. Er is juist gekozen
voor een overgangstermijn van tien jaar om er voor te zorgen dat
leerkrachten zich kunnen bijscholen tot het gewenste ALO-niveau, zodat
binnen tien jaar bewegingsonderwijs gegeven wordt door enkel vakleerkrachten.
Er zijn nu scholen die leerkrachten inzetten die niet geschoold zijn in
bewegingsonderwijs. Initiatiefnemer beëindigt die situatie, in de eerste
leerjaren zijn groepsleerkrachten zonder LO-bevoegdheid na inwerkingtreding niet langer bevoegd. Voor alle leerjaren geldt dan dat gedurende
de overgangstermijn zowel vakspecialisten als vakleerkrachten bevoegd
zijn. Na de overgangstermijn zijn uitsluitend vakleerkrachten bevoegd.
8. Artikelsgewijs
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de initiatiefnemer het wel
redelijk vindt om bij inwerkingtreding van de wet meteen vakleerkrachten
te verplichten in de eerste leerjaren, terwijl voor de hogere groepen
gedurende langere tijd volstaan kan worden met vakspecialisten.
Initiatiefnemer wijst in deze naar het onderzoek Peil.Bewegingsonderwijs
dat de inspectie recent publiceerde en waarin wederom aangetoond
wordt dat kinderen slechter bewegen. Tevens sluit de initiatiefnemer aan
bij de oproep van de campagne «ik beweeg mee» en de oproep van
bondscoaches die aangeven dat de motorische ontwikkeling stagneert bij
jongere kinderen in de basisschoolleeftijd. Daarom is de initiatiefnemer
van mening dat niet vroeg genoeg begonnen kan worden met het
aanleren van motorische vaardigheden tijdens het sporten en bewegen.
Daarom heeft de initiatiefnemer ervoor gekozen niet langer een uitzondering te maken voor de bevoegdheid in de eerste leerjaren, zoals nu het
geval is. Op dit moment mag het bewegingsonderwijs in de eerste twee
leerjaren door de groepsleerkracht worden gegeven. Dit wetsvoorstel
beëindigt die praktijk. Ten aanzien van deze wijziging is geen overgangsrecht opgenomen, groepsleerkrachten zijn dus per direct niet meer
bevoegd. Voorts wordt voorgesteld dat ook in die leerjaren een vakleerkracht voor de klas komt te staan. Ten aanzien van deze wijziging is
hetzelfde overgangsrecht opgenomen als voor de hogere leerjaren.
Van Nispen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 420, nr. 8

22