Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 344

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en de Wet op de
loonbelasting 1964 in verband met invoering
van een variabele uitkering (Wet variabele
pensioenuitkering)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 1 maart 2016
De regering is de fracties die inbreng hebben geleverd voor het nader
verslag, erkentelijk voor de gestelde vragen.
De leden van de fractie van D66 vragen of dit wetsvoorstel kan worden
gecombineerd met het initiatiefvoorstel van het lid Lodders1. In de eerste
termijn van de plenaire behandeling van dat initiatiefvoorstel hebben –
naast de D66-fractie – ook andere fracties verzocht te onderzoeken of en
hoe dat voorstel kan worden samengevoegd met onderhavig
wetsvoorstel. Met mijn brief van 19 februari jl. heb ik u geïnformeerd over
de uitkomst van mijn overleg met het lid Lodders over de samenvoeging
van de twee wetsvoorstellen2. Deze vindt plaats via een nota van wijziging
op het initiatiefvoorstel, die het lid Lodders u vóór de procedurevergadering van 1 maart a.s. zal doen toekomen. Ik ben voornemens uw Kamer
te verzoeken de plenaire behandeling van onderhavig wetsvoorstel aan te
houden tot de behandeling van het gewijzigde initiatiefvoorstel is
afgerond. Indien dat voorstel wordt aanvaard, zal onderhavig
wetsvoorstel worden ingetrokken.
Met deze nota worden de vragen beantwoord die zijn gesteld in het nader
verslag over onderhavig wetsvoorstel. Nu dit wetsvoorstel wordt
samengevoegd met het initiatiefvoorstel, kunnen de antwoorden bij de
verdere behandeling van het gewijzigde initiatiefvoorstel worden
betrokken. Het (gewijzigde) initiatiefvoorstel komt tegemoet aan bezwaren
die in het nader verslag ten aanzien van onderhavig wetsvoorstel naar
voren zijn gebracht. De regering gaat ervan uit dat de plenaire behandeling van het initiatiefvoorstel door de samenvoeging kan worden
bespoedigd. Zoals in voornoemde brief is vermeld achten de indiener van
dat voorstel en de regering het van belang dat aan deelnemers met een
premie- of kapitaalovereenkomst zo snel mogelijk een keuze wordt
geboden tussen een vast, gegarandeerd pensioen en een variabel,
risicodragend pensioen.

1
2

kst-34344-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Voorstel van wet uitbetaling pensioen in pensioeneenheden (34 255)
Kamerstukken II 2015/16, 34 255, nr. 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

1

Inhoudsopgave
Algemeen

2

1.

2

2.
3.
a.
b.
c.
d.
4.
5.

Vragen en opmerkingen naar aanleiding van de nota van
wijziging.
Knelpunten en oplossingsrichtingen
Het nieuwe kader voor premieovereenkomsten
Risicofactoren waarmee uitkeringen kunnen meebewegen
Spreiding van schokken in de tijd
Collectief toedelingsmechanisme
Randvoorwaarden ten aanzien van de projectierente
Commentaren op voorgestelde maatregelen en
toezichttoetsen
Overig

3
6
6
8
8
10
14
16

ALGEMEEN
1. Vragen en opmerkingen naar aanleiding van de nota van
wijziging
De leden van de fractie van de VVD en het CDA vragen een nadere
duiding van de beperking van het shoprecht in de nota van wijziging. De
CDA-fractie vraagt of het voorgestelde shoprecht niet ten koste gaat van
de solidariteit. Welke gevolgen heeft dit voor de solidariteitskringen met
een vast pensioen, nu het variabel pensioen nog niet bestaat, vragen deze
leden.
De leden van de D66-fractie vragen wat de aanleiding was voor de nota
van wijziging.
In het voorontwerp van dit wetsvoorstel was een shoprecht opgenomen
voor deelnemers bij een pensioenfonds dat uitsluitend een variabel
pensioen uitvoert. Deze deelnemers kregen in het voorontwerp het recht
om voor een vast pensioen te shoppen naar een andere pensioenuitvoerder. Dit voorstel was ontleend aan de hoofdlijnennota Optimalisering
wettelijk kader premieovereenkomsten van december 2014, die – zoals de
leden van de VVD-fractie terecht constateren – is opgesteld na overleg
met sociale partners, marktpartijen en toezichthouders. Tijdens de
internetconsultatie is in veel reacties naar voren gebracht dat het
voorontwerp aan deelnemers bij een pensioenfonds dat uitsluitend een
vast pensioen uitvoert, niet de mogelijkheid bood voor een variabel
pensioen te kiezen. Om alle deelnemers bij een pensioenfonds met een
premie- of kapitaalovereenkomst de keuze te bieden tussen een vast of
een variabel pensioen is daarom in het wetsvoorstel een ruimer shoprecht
opgenomen. Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag al is
verwoord, was deze regeling ruimer dan voor dat doel nodig is. De kritiek
die veel fracties in het verslag hebben geuit op dit ruime shoprecht was
aanleiding voor een heroverweging die heeft geleid tot het voorstel dat nu
voorligt. Dit beperkte shoprecht, dat door de Pensioenfederatie is
verwelkomd, biedt alle deelnemers met een premie- of kapitaalovereenkomst nog steeds een keuzemogelijkheid voor een variabel pensioen of
voor een vast pensioen, zonder de aan een shoprecht verbonden
potentiële nadelen voor de collectiviteit en de solidariteit binnen
pensioenfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

2

De leden van de fractie van D66 vragen of de invoering van een variabele
pensioenuitkering ten koste gaat van de bescherming van de rechten van
deelnemers. Hoe wordt wanprestatie in het nieuwe kader gedefinieerd,
vragen deze leden. Welke acties zijn daartegen mogelijk?
De invoering van een variabele pensioenuitkering maakt het mogelijk om
het pensioenkapitaal na de ingangsdatum van het pensioen voor risico
van de pensioengerechtigde te beleggen. Als de deelnemer kiest voor een
variabel pensioen, staat de pensioenuitvoerder in de uitkeringsfase niet
langer «garant» voor een vast pensioen. Let wel, deelnemers kunnen op
pensioendatum altijd opteren voor een vast pensioen.
Naast het administreren van de pensioenaanspraken en -rechten en de
communicatie is het beheer van het pensioenvermogen de belangrijkste
«prestatie» van de pensioenuitvoerder. Dit is overigens niet nieuw.
Immers, op dit moment belegt de pensioenuitvoerder het kapitaal van de
deelnemer met een premieovereenkomst in de opbouwfase ook al voor
diens risico. Bij de vaststelling en de uitvoering van het beleggingsplan
dient de pensioenuitvoerder zijn zorgplicht jegens de pensioengerechtigde met een variabel pensioen na te komen en zich te houden aan de
wettelijke eisen aan het beleggingsbeleid (prudent person-beginsel).
Hierop wordt toegezien door AFM (zorgplicht) en DNB (beleggingen).
Een pensioengerechtigde die schade ondervindt als gevolg van wanprestatie van de pensioenuitvoerder, bijvoorbeeld bij onvoldoende prudent
beleggen, kan bij die uitvoerder vergoeding van zijn schade eisen.
2. Knelpunten en oplossingsrichtingen
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering mogelijkheden ziet om
deelnemers, die geen gebruik hebben kunnen maken van de pensioenknip
of een variabel pensioen, op enig moment eenmalig de mogelijkheid te
bieden hun vaste uitkering om te zetten in een variabele uitkering. Het lid
van de fractie van 50PLUS vraagt of de regering bereid is om zich samen
en in overleg met de verzekeraars in te zetten voor een beter perspectief
voor deze groep gepensioneerden.
Zoals deze leden opmerken betreft dit reeds aangegane contracten
waarbij het opgebouwde kapitaal al is aangewend voor de aankoop van
een levenslange uitkering. Om mensen alsnog de mogelijkheid van een
variabele pensioenuitkering te bieden, zullen deze contracten moeten
worden opengebroken. De beoogde verruiming van het wettelijke kader
voor premieovereenkomsten neemt de wettelijke belemmeringen
hiervoor weg. Vervolgens is het aan de betrokken contractspartijen om te
bezien hoe een aanpassing van het ingegane vaste pensioen financieel
uitpakt en of dit wenselijk is. De regering is niet voornemens om
verzekeraars te verplichten om vaste pensioenen om te zetten in
variabele. Het Verbond van Verzekeraars laat op dit moment analyses
uitvoeren om inzicht te krijgen in de gevolgen van het openbreken van het
huidige contract en het aangaan van een nieuw contract voor een
variabele pensioenuitkering. Onderdeel van deze analyses is onder welke
omstandigheden en met welke kans dit voordelig of nadelig is voor de
betrokken gepensioneerden. De analyses hebben betrekking op de
periode 1 januari 2014 – 8 juli 2015, waarin de pensioenknip niet mogelijk
was. De uitkomsten van de analyses zal ik binnenkort bespreken met het
Verbond van Verzekeraars.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het jaarlijkse pensioenoverzicht
er na onderhavig wetsvoorstel uit gaat zien en of deelnemers dat
overzicht nog wel zullen begrijpen. Kan de regering een voorbeeld geven
van de bijstelling van het pensioen in het pensioenoverzicht na aanname

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

3

van onderhavig wetsvoorstel, vragen deze leden. Kan de deelnemer
narekenen hoe zijn pensioen wijzigt als gevolg het verwerken van het
beleggings- en het sterfteresultaat?
Artikel 44 Pensioenwet inzake het (vernieuwde) UPO voor pensioengerechtigden is ook van toepassing bij een variabele pensioenuitkering. Een
dergelijke uitkering is in ieder geval altijd variabel op de beleggingsopbrengsten of -verliezen in enig jaar. Afhankelijk van de pensioenovereenkomst kan tevens sprake zijn van een jaarlijkse spreiding van beleggingsopbrengsten en -verliezen over maximaal 5 jaar. Daarnaast kan worden
afgesproken dat de ontwikkeling van de levensverwachting en het
sterfteresultaat binnen de collectiviteitskring in de hoogte van de
pensioenuitkering wordt verwerkt, maar daar dwingt het wetsvoorstel niet
toe. Ook bij een variabele pensioenuitkering vindt de regering het van
belang dat op het UPO een korte, begrijpelijke uitleg wordt gegeven.
Zeker als een pensioenuitkering variabel is op alle door de leden van de
CDA-fractie genoemde elementen is dat een stevige uitdaging. Om tot een
werkbaar model te komen, vindt de regering de betrokkenheid en ervaring
van de pensioensector bij dit onderwerp dan ook van cruciaal belang.
Daarom zal aan de uitvoeringspraktijk worden gevraagd een voorstel te
doen voor het UPO-model voor pensioengerechtigden met een variabele
pensioenuitkering.
De leden van de D66-fractie vragen wie de drie scenario’s bepalen, en hoe
wordt vastgesteld dat deze scenario’s het risico voor de deelnemer
voldoende inzichtelijk maken.
Het betreft de scenarioset die DNB beschikbaar stelt op grond van artikel
23b van het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen. De
deelnemer ontvangt een weergave van het te bereiken pensioen in een
optimistisch, een pessimistisch en een verwacht scenario. Dit is al eerder
geregeld in de Wet Pensioencommunicatie. Het verschil tussen de hoogte
van het pensioen in het verwachte scenario, het pessimistische en het
optimistische scenario biedt de deelnemer inzicht in het negatieve en
positieve risico van een variabele pensioenuitkering. De deelnemer krijgt
dus voorafgaand aan zijn keuze voor een vast of variabel pensioen inzicht
in de concrete gevolgen.
Op dit moment wordt in samenwerking met DNB, AFM en de pensioensector een uniforme rekenmethodiek vastgesteld voor de toepassing van
deze scenario’s. Deze rekenmethodiek wordt in de loop van 2017
vastgesteld. Voor de periode voorafgaand aan de inwerkingtreding van de
uniforme rekenmethodiek wordt een vereenvoudigde rekenmethodiek
vastgesteld.
Ook vragen de leden van de fractie van D66 zich af of er studies zijn
gedaan naar die keuzes die mensen maken, afhankelijk van hoe de
scenario’s gedefinieerd zijn. Welke gedragseconomische effecten
verwacht de regering, op basis van deze studies, vragen deze leden.
Ten behoeve van onderhavig wetsvoorstel zijn geen gedragseconomische
studies gedaan. Aangenomen wordt dat deelnemers een verantwoorde
keuze voor een vast of variabel pensioen kunnen maken door hen
adequaat te informeren over de aan die keuze verbonden consequenties
en risico’s voor de hoogte van het pensioen. Daarom dient de pensioenuitvoerder – naast de verwachte hoogte van de pensioenuitkering – ook de
uitkomsten van een pessimistisch en een optimistisch scenario voor te
leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

4

De leden van de fractie van D66 vragen of de rentestand in de
opbouwfase altijd van invloed is op de hoogte van de pensioenuitkering,
ongeacht de aard van de uitkering. Kan het risico van een lage rentestand
worden gereduceerd door dit geleidelijk af te dekken, vragen deze leden.
In ieder kapitaalgedekt pensioensysteem heeft de rentestand invloed op
de hoogte van het pensioen. Bij een lage rentestand is de vergoeding op
vastrentende beleggingen nu eenmaal lager. Het voordeel van een
premieovereenkomst, waarbij een individueel pensioenkapitaal wordt
opgebouwd, is wel dat jongeren meer aandelenrisico kunnen nemen. Dit
voordeel komt voort uit het feit dat in een premieovereenkomst iedere
deelnemer een eigen pensioenkapitaal opbouwt, waarbij een leeftijdsafhankelijke beleggingsmix kan worden gehanteerd (life-cycle beleggen).
Naarmate een deelnemer ouder wordt kan op enig moment het aandeel
zakelijke beleggingen worden afgebouwd en kan het aandeel vastrentende beleggingen worden uitgebreid. Door de looptijd van de obligaties
af te stemmen op de verwachte uitkeringsduur van pensioen in de
uitkeringsfase, kan het effect van een rentedaling op het toekomstige
pensioen inderdaad kleiner worden gemaakt. Immers bij een rentedaling
nemen dan ook de rentedragende activa in waarde toe resulterend in een
hoger pensioenkapitaal. Dat neemt niet weg dat een lage rente nadelig is
voor de kostprijs van het pensioen op de pensioendatum. In de
opbouwfase geleidelijk het renterisico afdekken heeft dus als effect dat
weliswaar bij een dalende rente pensioeninkoop duurder is, maar dat ook
een hoger pensioenkapitaal kan worden bereikt. Het effect op de uitkering
hangt af van de gekozen life-cycle.
Het afdekken van het renterisico, waar de D66-fractie op doelt, is met
name van betekenis bij contracten waarbij aan de deelnemer een
pensioenaanspraak is toegezegd, zoals bij een uitkeringsovereenkomst.
De leden van de D66-fractie vragen of pensioenuitvoerders aan
deelnemers een hogere pensioenuitkering kunnen voorspiegelen door de
informatieasymmetrie die er tussen hen en deelnemers bestaat, te
benutten. Welke waarborgen zijn er tegen misbruik van onderschatting
van de aan een variabel verbonden risico’s door de deelnemers.
Om de mogelijke gevolgen van informatieasymmetrie tussen pensioenuitvoerders en deelnemers te beperken, zijn in het onderhavige wetsvoorstel
verschillende informatieverplichtingen voor pensioenuitvoerders
opgenomen. Daarbij moet ook informatie worden verstrekt over de voor
de deelnemer relevante gevolgen en risico’s van een variabele pensioenuitkering. De opgave van de hoogte van vaste en variabele uitkeringen
dient te worden weergegeven op basis van drie scenario’s, die op basis
van een uniforme rekenmethodiek worden vastgesteld. De basisprincipes
van de uniforme rekenmethodiek worden in de regelgeving vastgelegd.
Pensioenuitvoerders kunnen daar niet van afwijken.
De informatie die de deelnemer zal ontvangen over de mogelijke uitkomst
op de pensioendatum zal altijd een pessimistisch, verwacht en optimistisch scenario bevatten. Deze scenario’s zijn gebaseerd op een uniforme
rekenmethodiek die alle pensioenuitvoerders moeten gebruiken. Bij de
keuze tussen een vaste en een variabele uitkering is dan ook met name de
informatie over de hoogte van de verwachte uitkering in combinatie met
de risico’s (pessimistisch en optimistisch scenario) van belang om een
goede afweging te maken. De vaste uitkering zal dan vermoedelijk een
lagere uitkering tonen dan bij de variabele uitkering die bepaald is met
een verwacht rendement. De variabele uitkering met een hogere
verwachte uitkering heeft daarbij een grotere risicobandbreedte, o.a.
afhankelijk van het gevoerde beleggingsbeleid en de marktomstandigheden. De pensioenuitvoerder zal de deelnemer bij de keuze tussen een
vaste en variabele uitkering moeten wijzen op deze verschillen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

5

Daarnaast bevat de Wet Pensioencommunicatie de algemene bepaling dat
de informatie die de pensioenuitvoerder verstrekt evenwichtig moet zijn.
De leden van de fractie van D66 vragen of de regering hun standpunt
deelt dat het zowel voor de deelnemers als de pensioenuitvoerder
handiger zou zijn als de deelnemer aan het begin van het ingroeipad kan
aangeven of hij een vaste dan wel een variabele pensioenuitkering
prefereert.
De regering deelt dit standpunt van de D66-fractie. In de memorie van
toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag bij onderhavig
wetsvoorstel is daarom aangegeven dat uit de zorgplicht voortvloeit dat
pensioenuitvoerders deelnemers een keuze moeten voorleggen op het
moment dat het beleggingsbeleid gericht op een vaste dan wel een
variabele uitkering uiteen gaat lopen3. In de collectieve variant van een
variabele uitkering is dit in ieder geval op het eerste moment van
geleidelijke deelname aan de collectieve toedelingskring (ingroeipad) op
basis van het uniforme beleggingsbeleid, maar mogelijk al eerder. Bij
andere premieovereenkomsten is dit het moment in de opbouwfase
waarop het leeftijdsafhankelijke beleggingsbeleid gericht op een vaste
uitkering gaat afwijken van het leeftijdsafhankelijke beleggingsbeleid
gericht op een variabele uitkering. Hiervoor valt niet één vast moment in
de opbouwfase te bepalen, omdat pensioenuitvoerders zelf invulling
kunnen geven aan het life-cycle beleggingsbeleid, met inachtneming van
de prudent person-regel en de zorgplicht, en pensioenuitvoerders
bovendien vaak verschillende beleggingsprofielen zullen aanbieden. In de
lagere regelgeving wordt de zorgplicht van pensioenuitvoerders op dit
punt nader ingevuld.
Het lid van de fractie van 50PLUS vraagt of het klopt dat een variabel
nabestaandenpensioen niet mogelijk is, als dat pensioen op risicobasis is
gefinancierd.
Een variabel pensioen is alleen mogelijk als daarvoor een kapitaal
beschikbaar is dat gedurende de uitkeringsfase risicodragend kan worden
belegd. Bij een nabestaandenpensioen op risicobasis is dat in het
algemeen niet het geval.
3. Het nieuwe kader voor premieovereenkomsten
a. Risicofactoren waarmee uitkeringen kunnen bewegen
De leden van de fractie van het CDA vragen de regering om er alsnog zorg
voor te dragen dat deelnemers altijd kunnen terugvallen op de standaard
van een vaste uitkering. Pensioenuitvoerders moeten altijd een keuze
tussen een vaste of variabele uitkering aanbieden.
De regering begrijpt de wens van de leden van de CDA-fractie om
deelnemers die geen keuze tussen een vaste of een variabele uitkering
maken als standaard een vaste uitkering aan te bieden. Op deze wijze is er
in ieder geval zekerheid over de hoogte van de uitkeringen na pensioendatum, zij het dat deze uitkeringen naar verwachting lager uitvallen over
de gehele uitkeringsduur dan een variabele uitkering. Omdat niet alle
pensioenuitvoerders zelf een vaste uitkering zullen uitvoeren, zullen
pensioenuitvoerders in de opbouwfase in ieder geval twee typen
beleggingsbeleid moeten aanbieden, één gericht op een vaste uitkering
en één gericht op een variabele uitkering, waaruit de deelnemers op enig
moment in de opbouwfase een keuze moeten maken. Dat moment is het
3

Kamerstukken II, 2015–2016, 34 344, nr. 3 en nr. 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

6

tijdstip waarop de beleggingprofielen gericht op een vaste dan wel
variabele uitkering uiteen gaan lopen. Als deelnemers daarin geen keuze
maken, moet de pensioenuitvoerder een beleggingsbeleid gaan volgen
dat is gericht op een vaste uitkering. Als de pensioenuitvoerder zelf geen
vaste uitkering uitvoert, moet de deelnemer het shoprecht hebben om op
de pensioendatum een vaste uitkering bij een andere pensioenuitvoerder
aan te kopen. Voor deze uitkeringsvorm is in de opbouwfase dan een
passend beleggingsbeleid gevolgd. De hierboven geschetste beleidslijn
zal in nota van wijziging op het initiatiefwetsvoorstel van het lid Lodders,
die in de brief aan uw Kamer van 19 februari jongstleden is aangekondigd4, worden opgenomen en daarmee een onderdeel gaan vormen
van het initiatiefwetsvoorstel.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet kan bevestigen
dat de voorgenomen wijziging van artikel 18d van de Wet op de loonbelasting 1964 (Wet LB 1964) zowel geldt voor premieovereenkomsten als
voor kapitaalovereenkomsten.
In de Wet LB 1964 wordt een onderscheid gemaakt tussen pensioenregelingen gebaseerd op een eindloonstelsel, een middelloonstelsel of
een beschikbare premiestelsel. De kapitaalovereenkomst wordt op grond
van artikel 4.3 van de Uitvoeringsregeling loonbelasting 2011 aangemerkt
als een pensioenregeling op basis van een van deze stelsels. In de praktijk
komt dit erop neer dat alle kapitaalovereenkomsten die geen eindloon- of
middelloonaanspraken bevatten, worden aangemerkt als een beschikbare
premieregeling. Een dergelijke kapitaalovereenkomst wordt dus fiscaal
beschouwd als een beschikbare premieregeling en daarmee is ook de
voorgenomen wijziging van artikel 18d van de Wet LB 1964 van
toepassing op dergelijke kapitaalovereenkomsten.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke niveau de verzekeringstechnische risico’s zich bij een PPI niet mogen en bij een verzekeraar juist
moeten voordoen en hoe groot deze risico’s bij verzekeraars moeten zijn.
Deze leden vragen in te gaan op de consequenties van de definitie van het
begrip «levensverzekering» voor de mogelijkheden tot uitvoering van het
variabele pensioen door PPI’s en Verzekeraars.
Een PPI mag geen verzekeringstechnische risico’s, dus onder meer geen
biometrisch risico als het langlevenrisico, op zich nemen. Dat wil zeggen
dat een PPI geen contracten en derhalve ook geen portefeuilles (van
contracten) kan accepteren die inhouden dat verzekeringstechnisch risico
door de PPI zal worden gedragen. Voor de volledigheid: een PPI kan
dergelijke contracten of portefeuilles niet alsnog accepteren door een
herverzekering van het verzekeringstechnisch risico aan te gaan.
Herverzekering veronderstelt immers dat een pensioenuitvoerder een
risico eerst in dekking heeft kunnen nemen en dat mag een PPI niet. Een
PPI kan alleen contracten uitvoeren die inhouden dat verzekeringstechnische risico’s worden gedragen door deelnemers onderling of waarbij
het verzekeringstechnisch risico direct door een derde partij, zoals een
verzekeraar wordt gedragen.
Indien verzekeraars variabele pensioenuitkeringen uitvoeren vanuit de
branche levensverzekering is inderdaad de uitleg van het begrip «levensverzekering» zoals dat in 1994 is geformuleerd door de Verzekeringskamer
relevant5. Indien een verzekeraar die de variabele uitkering uitvoert het
micro langlevenrisico draagt, voldoet deze in principe aan de invulling van
het begrip levensverzekering zoals dat destijds door de PVK is
beschreven.
4
5

Kamerstukken II 2015–2016, 34 255, nr. 10
Verzekeringskamer, «Overeenkomsten van levensverzekering», rapport van de werkgroep
levensverzekeringen Wtv-Wet lb, Amersfoort: 1 juni 1993

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

7

b. Spreiden van schokken in de tijd
De leden van de fractie van het CDA vragen een toelichting op de stelling
dat de verplichtingen van verzekeraars en andere pensioenuitvoerders ten
allen tijde gedekt zijn door mee- en tegenvallers direct en onvoorwaardelijk in te boeken. Zij verwijzen daarbij naar de tabel uit de nota naar
aanleiding van het verslag over het spreiden van schokken in de tijd. Kan
de regering aan de hand van genoemde tabel uitleggen waarom de
verplichting volledig door waarden is gedekt, vragen deze leden.
Het lid van de fractie van 50Plus vraagt of het communiceren van één
verlaging of verhoging per jaar bij toepassing van een spreidingsperiode
van maximaal 5 jaar, waarbij de verlaging of verhoging van voorgaande
jaren wordt verwerkt in de nieuwe verlaging of verhoging van het laatste
jaar, de eenvoud en transparantie ten goede kan komen.
De regering onderschrijft het standpunt van het lid van de fractie van
50Plus dat één keer per jaar communiceren over een verhoging of
verlaging – en niet vaker – de eenvoud en transparantie ten goede komt.
Op basis van het wetsvoorstel moeten ook pensioenuitvoerders die een
spreidingsmechanisme toepassen, één keer per jaar communiceren over
een verhoging of verlaging van het pensioenkapitaal of van de pensioenuitkering. Dat neemt niet weg dat bij toepassing van een spreidingsmechanisme een verhoging of verlaging in enig jaar deels de resultante zal
zijn van gespreide verhogingen of verlagingen uit voorgaande jaren. Dat
is inherent aan het toepassen van een spreidingsmechanisme. De
deelnemer zal dus altijd uitgelegd moeten worden dat een verhoging of
verlaging van de pensioenuitkering deels een gevolg is van schokken die
reeds in voorgaande jaren hebben plaatsgevonden.
c. Collectief toedelingsmechanisme
De leden van de fractie van de VVD vragen of mensen elk jaar kunnen
toetreden tot of uittreden uit de toedelingskring. Leidt de mogelijkheid dat
een deelnemer het collectief kan verlaten tijdens het spreiden van een
financiële tegenvaller, niet tot (averechtse) selectie, vragen deze leden.
Voorts vragen zij hoe volledige verrekening van de opgetreden risico’s te
rijmen valt met de eventuele uitsmeerperiode.
Pensioengerechtigden maken deel uit van de toedelingskring vanaf de
pensioendatum. Deelnemers en gewezen deelnemers kunnen deel
uitmaken van een toedelingskring in de laatste tien jaar voor de pensioenrichtleeftijd. Afhankelijk van waar de pensioenregeling in voorziet kan
toetreden dus vanaf dat moment. Of uittreden voor of op de pensioendatum kan hangt eveneens af van de pensioenregeling en de uitvoerder.
Bij pensioenfondsen is er geen shoprecht op de pensioendatum indien het
fonds uitsluitend variabele uitkeringen uitvoert én de deelnemer of
gewezen deelnemer in een eerder stadium is toegetreden tot de toedelingskring voor het beleggingsrisico.
Het gegeven dat aan het eind van iedere periode opgetreden risico’s
volledig verrekend worden betekent dat deze op dat moment in de
individuele pensioenen of pensioenkapitalen zijn verwerkt. Los daarvan is
het mogelijk om het verlies uit te smeren over maximaal vijf jaar in de
uitkering. Het verlaten van het collectief is alleen mogelijk voor actieve
deelnemers die vanwege baanwisseling naar een andere pensioenuitvoerder gaan. In dat geval worden eerder in de spreidingsperiode
opgetreden verliezen volledig verwerkt in de pensioenrechten van deze
deelnemer en het kapitaal dat hij meekrijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

8

De leden van de fractie van D66 vragen naar het effect van het verhogen
van de AOW-leeftijd op de geleidelijke toetreding tot de collectieve
toedelingskring gedurende maximaal tien jaar vóór de pensioendatum bij
een collectieve uitvoering van het beleggingsbeleid.
In het wetsvoorstel variabele pensioenuitkering is deze termijn van
maximaal tien jaar gekoppeld aan de pensioenrichtleeftijd in het Witteveenkader en niet aan de AOW-leeftijd. Dat neemt niet weg dat bij een
stijging van de levensverwachting ook de pensioenrichtleeftijd zal stijgen,
zij het steeds in stappen van een jaar, waar bij de verhoging van de
AOW-leeftijd vooralsnog kleinere stappen worden gehanteerd. Bij het
effect van een stijging van de pensioenrichtleeftijd op het ingroeipad
moeten twee situaties worden onderscheiden.
De eerste situatie ziet op de deelnemer die nog niet tot de collectieve
toedelingskring is toegetreden. Als de pensioenrichtleeftijd wordt
verhoogd naar bijvoorbeeld 68 jaar zal de deelnemer pas op 58-jarige
leeftijd mogen toetreden tot de collectieve toedelingskring.
In de tweede situatie wordt de pensioenrichtleeftijd verhoogd, terwijl de
deelnemer al eerder is toegetreden tot de collectieve toedelingskring. Als
de deelnemer in dat geval op de inmiddels hogere pensioenrichtleeftijd
met pensioen wil gaan, zal hij zich een jaar langer in het ingroeipad
bevinden. Dat pad gaat vanaf het moment van de verhoging van de
pensioenrichtleeftijd dan geleidelijker verlopen dan in de situatie dat de
pensioenrichtleeftijd nog niet was verhoogd. Concreet betekent dit dat het
deel van het individuele pensioenkapitaal van een deelnemer dat op het
moment van de verhoging van de pensioenrichtleeftijd nog niet op basis
van het collectief spreidingsmechanisme is belegd, in de komende
periode geleidelijker via dat mechanisme belegd zal worden dan voordat
de pensioenrichtleeftijd werd verhoogd. Het duurt immers een jaar langer
voordat het totale individuele pensioenkapitaal volledig op basis van het
collectieve spreidingsmechanisme wordt belegd. De keerzijde hiervan is
dat een deel van het individuele pensioenkapitaal dus nog een jaar langer
via het life-cycle beginsel wordt belegd. Met de tijdsevenredige ingroei
wordt geleidelijke overgang bewerkstelligd van een life-cycle belegging
van het pensioenkapitaal naar een belegging van dat kapitaal op basis van
een collectief toedelingsmechanisme. Het effect van een iets geleidelijkere
overgang, als gevolg van een wijziging van de pensioenrichtleeftijd, is
beperkt en leidt niet tot suboptimale uitkomsten.
De leden van de D66-fractie vragen zich ook af, wat er gebeurd als de
deelnemer er voor kiest in deeltijd te gaan werken, en al een deel van zijn
pensioenvermogen wil aanspreken. Kan de regering hierop reflecteren?
In de door de D66-fractie geschetste situatie laat de deelnemer vóór de
pensioenrichtleeftijd al een deel van zijn kapitaal omzetten in pensioen. In
dat geval zal – net als in het hierboven beschreven geval – de overgang
van de life-cycle belegging naar het beleggen op basis van een collectief
toedelingsmechanisme niet volledig tijdsevenredig plaatsvinden.
Berekeningen van ORTEC Finance laten zien dat contractopties op basis
van individuele beleggingen op basis van life-cycle beginsel of collectieve
beleggingen met spreiding van financiële schokken tot een vergelijkbare
verhouding van verwachte pensioenen en risico’s rondom het pensioen
leiden6. Om die reden verwacht de regering dat het eerder dan op de
pensioenrichtleeftijd (gedeeltelijk) aanspreken van het pensioenvermogen
uittreden, ook in een systeem met een collectief toedelingsmechanisme,
geen significante effecten op het pensioenresultaat van de deelnemer
heeft.

6

Onderzoek naar mogelijkheden van collectieve risicodeling binnen beschikbare premieregelingen, KATOCO, 25 november 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

9

d. Randvoorwaarden ten aanzien van de projectierente
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe onder de huidige wet- en
regelgeving de 100%-toets is geregeld.
Onder de huidige wet- en regelgeving vindt toetsing aan 100% van het
laatstverdiende pensioengevend loon bij – de in het kader van dit
wetsvoorstel relevante – beschikbare premieregelingen plaats op het
tijdstip waarop voor het eerst aanspraak op ouderdomspensioen ontstaat
en op het tijdstip onmiddellijk voorafgaand aan de pensioeningangsdatum.7 Op laatstgenoemd moment dient uiterlijk op de pensioeningangsdatum een vaste uitkering te worden aangekocht, waardoor de pensioenuitkering na de pensioeningangsdatum niet boven 100% van het
laatstverdiende pensioengevend loon uit kan komen.8 Met het onderhavige wetsvoorstel wordt het mogelijk gemaakt om variabele pensioenuitkeringen aan te kopen. De hoogte van de pensioenuitkering kan na de
pensioeningangsdatum fluctueren, voor zover deze fluctuaties het gevolg
zijn van de omstandigheid dat de opgetreden ontwikkeling van de
levensverwachting, de behaalde sterfteresultaten of de behaalde
beleggingsresultaten deze fluctuaties hebben veroorzaakt. In dat kader
wordt tevens geregeld dat de uit de hiervoor genoemde fluctuaties
voortvloeiende pensioenuitkeringen na de pensioeningangsdatum niet
hoeven te worden getoetst aan de 100%-toets.
De leden van de fractie van de VVD en het lid van de fractie van 50Plus
vragen om een reactie op de conclusie van deze leden dat voor premieovereenkomsten zonder beleggingsvrijheid in de opbouwfase niet
vanzelfsprekend het life-cycle beginsel geldt, terwijl de regering dit wel in
de nota naar aanleiding van het verslag heeft aangegeven.
In de huidige wetgeving is beoogd dat ook voor regelingen zonder
beleggingsvrijheid het life-cycle beginsel moet worden toegepast. Voor
premieovereenkomsten met beleggingsvrijheid voor de deelnemer is in
artikel 52 lid 2 en 3 van de Pensioenwet vastgelegd dat het life-cycle
beginsel geldt bij advisering van de uitvoerder aan de deelnemer. Dit
beginsel geldt ook voor het beleggingsbeleid dat de pensioenuitvoerder
hanteert als de deelnemer geen keuze maakt voor een bepaald beleggingsbeleid en geen gebruik maakt van de geboden beleggingsvrijheid in
de opbouwfase. Ten aanzien van premieovereenkomsten zonder
beleggingsvrijheid is bij de parlementaire behandeling van de Pensioenwet in de Eerste Kamer door de regering toegelicht dat bij regelingen
waar geen beleggingsvrijheid voor de individuele deelnemer geldt, de
prudent person-regel op basis van artikel 135 Pensioenwet geldt.9 Daarbij
is aangegeven dat deze regel tot vergelijkbare uitkomsten leidt als die bij
de advisering in het kader van de zorgplicht. Bij beide geldt dat naarmate
de pensioendatum dichterbij komt, de beleggingsmix minder risicovol
moet zijn. Toepassing van het life-cycle beginsel dus. Bovendien is bij de
behandeling van de Pensioenwet in de Tweede Kamer een amendement
van VVD en PvdA aangenomen waarin in de toelichting bij dit
amendement is opgenomen dat deelnemers die niet kunnen of willen
beslissen over de beleggingsmix in de opbouwfase het life-cycle beginsel
moet worden toegepast (life-cycling by default).10

7

Artikel 18a, negende lid, van de Wet op de loonbelasting 1964.
In dit antwoord wordt geabstraheerd van de mogelijkheid tot hoog-laagconstructies binnen de
thans geldende bandbreedte van 100:75 en de inkoop van indexatie.
9
Kamerstukken I, 2006–2007, 30 413, nr. C, blz. 26/27
10
Kamerstukken II, 2006–2007, 30 413, nr. 61
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

10

De leden van de fractie van de VVD vragen of de verschillende projectierendementen wel tot een gelijk speelveld leiden. Ontstaat geen prikkel om
een zo hoog mogelijke rente te bieden, vragen deze leden. Daarnaast
vragen deze leden of de regering onderzoek heeft gedaan naar gedragseffecten.
Het bestaan van twee verschillende projectierentes in de markt zal niet tot
een ongelijk speelveld leiden, omdat binnen zowel de collectieve variant
en individuele variant dezelfde uitkeringsvorm met nagenoeg dezelfde
risicospreiding verkregen kan worden. Een deelnemer hoeft dus niet de
individuele variant te verkiezen boven de collectieve variant om initieel
een hogere uitkering te verkrijgen. In hoofdstuk 4 van deze nota is dit
nader uiteengezet, in reactie op vragen van de CDA-fractie.
Een risicovrije projectierente voor de collectieve variant is nodig om geen
leeftijdsgroepen te bevoordelen ten nadele van andere leeftijdsgroepen.
Voor de deelnemer is de onderliggende rekenmethodiek (welke projectierente er gehanteerd wordt) onder de motorkap niet relevant als boven de
motorkap onafhankelijk van de individuele of collectieve variant eenzelfde
uitkeringsvorm verkregen kan worden. Er bestaat dus geen prikkel om
voor een variant met een hogere projectierente te kiezen, omdat dit niet
hoeft te betekenen dat de initiële uitkering hoger zal liggen. Een
onderzoek naar gedragseffecten is volgens de regering dan ook niet
nodig.
De prikkel om een zo hoog mogelijke projectierente te hanteren wordt
substantieel beperkt doordat de opslag op de risicovrije rente in de
individuele variant niet meer mag bedragen dan 35% van het verschil
tussen de risicovrije rente en de rendementsparameter voor aandelen. De
rendementsparameter voor aandelen is hooguit gelijk aan de maximumgrens voor aandelen conform het advies van Commissie Parameters. Deze
opslag mag tevens niet meer bedragen dan het op grond van het feitelijk
beleggingsprofiel en de rendementsparameters verwachte rendement op
het pensioenkapitaal.
De leden van de fractie van de PvdA hebben nog vragen over de
consequenties voor het kiezen van het prudent verwachte rendement. Hoe
wordt het prudent verwachte rendement berekend, vragen zij. Daarnaast
vragen zij een nadere toelichting op de verschillen tussen de berekeningen van het prudent verwachte rendement en de projectierentes in de
individuele en de collectieve variant. Welk oordeel heeft de regering over
de gedachte om het prudent verwachte rendement te gebruiken als
uniforme projectierente.
De projectierente gebaseerd op het prudent verwacht rendement wordt
op de volgende manier vastgesteld. De opslag op de risicovrije projectierente in de individuele variant mag niet meer bedragen dan 35% van het
verschil tussen de risicovrije rente en de rendementsparameter voor
aandelen in het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen. De
opslag mag tevens niet meer bedragen dan het op grond van de
rendementsparameters verwachte rendement op het pensioenkapitaal.
Een dergelijke projectierente is toegestaan in de individuele variant.
De risicovrije projectie rente die wordt gehanteerd in de collectieve variant
is gelijk aan de rentetermijnstructuur van DNB voor pensioenfondsen. Het
is in deze variant niet wenselijk het prudent verwacht rendement als
projectierente toe te passen. Deze projectierente zou binnen de collectieve
variant leiden tot het bevoordelen van oudere gepensioneerden ten koste
van de deelnemers en jong gepensioneerden (ex-ante herverdeling). Het
gebruik van een risicovrije projectierente is noodzakelijk om te voorkomen
dat een bepaalde groep op voorhand bevoordeeld zal worden ten koste
van een andere groep. De verschillende rekenvoorschriften hoeven voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

11

deelnemers in de collectieve variant niet te leiden tot lagere initiële
pensioenuitkeringen. Het wetsvoorstel maakt het mogelijk in de collectieve variant eenzelfde uitkeringspatroon met nagenoeg dezelfde
risicospreiding te realiseren (via een vaste daling) als in de individuele
variant.
Dit wordt in onderstaande figuur geïllustreerd.

Bron: [ORTEC Finance rapport (07-09-2015), Variabele beschikbare premieregeling, risicovrij plus
daling]

De leden van de fractie van de PvdA willen meer onderbouwing bij het
punt dat een projectierendement anders dan de risicovrije leidt tot «ex
ante herverdeling». Deze leden vragen aan de regering om te verklaren
hoe het mogelijk is dat de rekening naar de volgende generatie wordt
verschoven, terwijl er maximaal 5 jaar geschoven kan worden met
diezelfde rekening.
Financiële mee- of tegenvallers kunnen worden gespreid binnen het
collectief van de toedelingskring (deelnemers van minimaal 57 jaar of
ouder) over een periode van maximaal 5 jaar. Spreiding binnen de
collectieve variant tezamen met het gebruik van het verwacht rendement
als projectierente heeft ex-ante herverdeling binnen de toedelingskring tot
gevolg:
1) Het gebruik van het verwacht rendement als projectierente resulteert
in een uitkeringspatroon dat het beleggingsrendement in de
toekomst al meeneemt in de hoogte van de pensioenuitkeringen van
nu zonder dat het rendement al daadwerkelijk gerealiseerd is. De
consequentie is dat de pensioenuitkeringen initieel hoger zijn en
alleen hoog zullen blijven als de uitvoerder het al veronderstelde
verwachte rendement in de toekomst ook daadwerkelijk zal realiseren. Gepensioneerden ontvangen in de geprojecteerde pensioenuitkering al een extra stukje risicopremie dat slechts gebaseerd is op de
verwachting dat het rendement in de toekomst gelijk zal zijn aan het
rendement dat men vooraf verwacht.
2) Een hogere projectierente vertaalt zich direct in hogere pensioenuitkeringen, terwijl het risico door spreiding van financiële schokken
naar de toekomst wordt verschoven. Meer risicodragende beleggingen leiden tot een hoger pensioen, zonder het aan die beleggingen
verbonden (volledige) risico. Een financiële schok wordt immers
slechts voor 1/5e deel in de pensioenuitkering van dat jaar verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

12

Het restant van de schok (4/5e deel) komt pas in de daarop volgende
jaren tot uitdrukking in de pensioenuitkeringen.
Het resultaat is dat pensioenuitkeringen op korte termijn te hoog zijn voor
het risico dat deze uitkeringen dragen. Pensioenuitkeringen in de
toekomst dragen juist teveel risico dragen zonder daarvoor «beloond» te
worden in de hoogte van de pensioenuitkering. De regering beoogt
ex-ante herverdeling door oneerlijke verschuiving van risico’s tussen
groepen deelnemers te voorkomen.
De leden van de fracties van de PvdA en 50PLUS vragen of de deelnemer
zal begrijpen dat het bij contracten met een collectief toedelingsmechanisme nodig is om een dalende uitkering in te kopen om op pensioendatum een hogere uitkering te ontvangen. Zullen deelnemers het verschil
in projectierentes begrijpen? De noodzaak om voor een initieel hogere
pensioenuitkering in de collectieve variant een dalende uitkering in te
kopen, komt het lid van de fractie van 50PLUS gekunsteld over.
Hierboven is uiteengezet dat – om ex ante herverdeling tussen groepen
deelnemers te voorkomen – de projectierente bij contracten met een
collectief toedelingsmechanisme risicovrij dient te zijn. Bij individuele
risicotoedeling is dit niet nodig, herverdeling is daar immers uitgesloten.
De optie om het beschikbare kapitaal anders over de uitkeringsfase te
verdelen (de dalende uitkering) is in het leven geroepen om in beide
varianten dezelfde uitkeringshoogten en -patronen mogelijk te maken. De
deelnemer zal door de pensioenuitvoerder worden geïnformeerd over de
hoogte en de ontwikkeling van zijn pensioenuitkering in een verwacht,
een pessimistisch en een optimistisch scenario. Bij een gelijk kapitaal op
pensioendatum en gelijke beleggingsrendementen in de uitkeringsfase
zijn de uitkomsten van deze scenario’s (de pensioenuitkeringen) in de
collectieve variant vergelijkbaar met de uitkeringen voor deelnemers in de
individuele variant. Dit lijkt voor deelnemers intuïtief goed te begrijpen,
ook zonder kennis van de onderliggende techniek.
Premie- en kapitaalovereenkomsten onderscheiden zich van een uitkeringsovereenkomst doordat de deelnemers over individueel potjes
kapitaal beschikken. Verschuiving van waarde en risico tussen groepen
deelnemers en tussen generaties vindt bij deze overeenkomsten niet
plaats. Wanneer in de collectieve variant ook zou worden gerekend met
een projectierente gebaseerd op rendementsverwachtingen, zou alsnog
ex ante herverdeling optreden. Juist dat zou naar het oordeel van de
regering niet uitlegbaar zijn en ten koste gaan van transparantie.
De leden van de D66-fractie verzoeken toe te lichten waarom in de
individuele variant is gekozen voor een hoger dan risicovrije projectierente, nu dit de kans op indexeren verkleint en de kans op een korting
vergroot.
De regering acht het in de individuele variant niet noodzakelijk om een
risicovrije projectierente voor te schrijven. In deze variant kan geen sprake
zijn van herverdeling. Het is juist dat een hogere uitkering op pensioendatum ten koste gaat van de ontwikkeling van het pensioen gedurende de
uitkeringsfase. Dit weegt naar het oordeel van de regering niet op tegen
het voordeel dat de deelnemer in staat wordt gesteld hierover zelf een
afweging te maken. Voor de doelstelling van een levenslang adequaat
pensioen, zonder grote schommelingen, volstaat de in het wetsvoorstel
opgenomen begrenzing van het verwachte rendement.
De leden van de fractie van D66 vragen of de regering de werking van de
zogenoemde bovenmatigheidstoets rechtvaardig acht en welke mogelijkheden zij ziet om mogelijke problemen op te lossen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

13

Het kabinet acht deze bovenmatigheidstoets rechtvaardig en ziet geen
problemen bij deze toets, aangezien deze toets tracht een meer gelijk
speelveld te bieden aan beschikbare premieregelingen enerzijds en
uitkeringsovereenkomsten anderzijds. Deze toets is opgenomen zodat bij
beschikbare premieregelingen in afwijking van de wettelijke rekenrente
gebruik kan worden gemaakt van een lagere rekenrente (waardoor meer
premie-inleg mogelijk is), zonder dat hiermee de fiscale grenzen van
hoofdstuk IIB van de Wet LB 1964 worden overschreden. Het is immers
niet de bedoeling dat daarmee beschikbare premieregelingen meer fiscaal
gefaciliteerde opbouwruimte krijgen dan uitkeringsovereenkomsten. De
bovenmatigheidstoets vindt alleen plaats op het moment waarop het
gespaarde pensioenkapitaal het regime van de afwijkende beschikbare
premieregelingen geheel of gedeeltelijk verlaat. Op dat moment wordt de
in de afwijkende beschikbare premieregeling opgebouwde waarde
vergeleken met de maximale omvang van een fiscaal zuivere middelloonof eindloontoezegging (inclusief indexatieruimte). Over- en onderrendementen tot aan het toetsmoment vallen dus tegen elkaar weg en
bovendien mag voor de bovenmatigheidstoets rekening worden
gehouden met de toekomstige indexatie van de pensioenuitkeringen. Per
saldo mag een afwijkende beschikbare premieregeling ook na het
toepassen van de bovenmatigheidstoets voorzien in een pensioen dat
gelijk is aan het volgens de fiscale regels in een uitkeringsovereenkomst
maximaal op te bouwen pensioen. Door het onderhavige wetsvoorstel
kan op de pensioeningangsdatum worden gekozen voor een vaste of een
variabele pensioenuitkering. De initiële uitkering wordt daarbij getoetst
aan de pensioenuitkering van een fiscaal maximale middelloon- of
eindloontoezegging. Vervolgens kan de hoogte van de variabele pensioenuitkering gaan stijgen of dalen. Daarna zal er dan in de uitkeringsfase
geen sprake meer zijn van een bovenmatigheidstoets.
4. Commentaren op de voorgestelde maatregelen
De leden van de CDA-fractie vragen waarom bij de collectieve variant een
risicovrije rente wordt voorgeschreven, nu het variabele pensioen niet tot
een zekere uitkering leidt. Wordt de individuele variant hiermee niet
bevoordeeld, vragen deze leden. Ook het lid van de fractie van 50PLUS
vraagt nader toe te lichten waarom in de collectieve variant niet kan
worden gerekend met een prudent verwacht rendement.
De fracties van het CDA en 50PLUS lijken in deze vragen te veronderstellen dat DNB voor de collectieve variant dezelfde projectierente
adviseert als voor individuele varianten.
Dit is een misvatting. In zijn toezichttoets adviseert DNB om ook voor
individuele varianten een risicovrije projectierente voor te schrijven.
De leden van de CDA-fractie vragen welke aanbiedingen een deelnemer
met een pensioenvermogen van € 100.000 op pensioneringsdatum kan
verwachten van een verzekeraar (individuele variant) en van een
pensioenfonds (collectieve variant). Hoe ontwikkelingen beide uitkeringen
zich vervolgens als over het pensioenkapitaal het rendement van de
afgelopen 20 jaar op de MSCI wereldindex wordt behaald, vragen deze
leden.
De aanbiedingen die een deelnemer tegemoet kan zien, zijn van een groot
aantal factoren afhankelijk, zoals de rekenrente van het moment, de
gehanteerde (sterfte)grondslagen en afslagen voor kosten. Bij een
gelijkblijvend pensioenvermogen zal een pensioenuitkering in euro’s
derhalve per uitvoerder en in de tijd variëren afhankelijk van bovengenoemde factoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

14

Een gestileerd voorbeeld laat zien dat de initiële hoogte van de variabele
uitkering bij een collectief toedelingsmechanisme (waarbij de projectierente de risicovrije rente is) vergelijkbaar kan zijn met de initiële hoogte
van de individuele variabele uitkering (waarbij de projectierente de
risicovrije rente plus een opslag kan zijn) door het gebruik van een vooraf
ingekochte periodiek vaste daling in de collectieve variant.
Scenario 1: hierin wordt jaarlijks een rendement van 3% gerealiseerd
Scenario 2: hierin wordt jaarlijks het risicovrije rendement van 1%
gerealiseerd
Scenario 3: Hierin wordt jaarlijks 0% rendement gerealiseerd.

In de linker grafiek is verondersteld dat elk jaar hetzelfde rendement wordt
gehaald. De rechter grafiek laat het uitkeringen verloop zien als het
gemiddeld rendement gelijk is aan het projectierendement, echter per jaar
kan het resultaat verschillen. De lichtgrijze lijn komt overeen met
bovenstaande figuur en laat het uitkeringen verloop zien als elk jaar het
projectierendement behaald wordt. De donkergrijze laat het uitkeringenverloop zien bij een elk jaar schommelend rendement dat gemiddeld over
20 jaar gelijk is aan het projectierendement. Vervolgens zijn deze
schommelende rendementen gesorteerd van hoog naar laag. Dit is de
lichtblauwe lijn. De donkerblauwe lijn laat zien als de slechte rendement
eerst worden behaald en goede later, kortom rendementen van laag naar
hoog.
De grafieken illustreren dus dat er een grote range aan uitkomsten
mogelijk is voor het uitkeringen verloop. De behaalde rendementen an
sich maar ook de volgorde waarin ze behaald worden hebben aanzienlijk
impact op het verloop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

15

5. Overig
De leden van de VVD-fractie vragen een overzicht van alle verwijzingen
naar lagere regelgeving met daarachter de planning wanneer deze
regelgeving gereed is. Komt deze regelgeving naar de Kamer, vragen deze
leden?
Een concepttekst voor de lagere regelgeving is bijgevoegd bij deze nota11.
Hierin zijn bepalingen opgenomen over:
– de informatieverstrekking (met als grondslag de artikelen 44, derde lid,
44a, tweede lid, en 63b, vijfde lid, van de Pensioenwet en de artikelen
55, derde lid, 55a, tweede lid, en 75b, vijfde lid, van de Wet verplichte
beroepspensioenregeling (Wvb);
11

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

16

–

–

–
–

–

beleggingen en zorgplicht (met als grondslag de artikelen 52, zevende
lid, en 52a, zesde lid, van de Pensioenwet en 63, zevende lid, en 63a,
zesde lid, van de Wvb);
de risicohouding (met als grondslag 52a, zevende lid, en 102a, vierde
lid, van de Pensioenwet en artikel 63a, zevende lid, en 109a, tweede lid,
van de Wvb);
variabele uitkeringen (met als grondslag artikel 63a, negende lid en
artikel 75a, negende lid, van de Wvb);
verdeling toezichttaken DNB en AFM (met als grondslag artikel 151,
zevende lid, van de Pensioenwet en artikel 146, zevende lid, van de
Wvb) en
boetecategorieën (met als grondslag artikel 179, eerste lid, van de
Pensioenwet en artikel 171, eerste lid, van de Wvb).

In de voorgestelde tekst van artikel 18d van de Wet LB 1964 is een
delegatiebepaling opgenomen om nadere regels te kunnen stellen met
betrekking tot de toepassing van dat artikel. Deze delegatiebepaling is in
de voorgestelde tekst opgenomen om nadere (administratieve) regels te
kunnen stellen voor uitkeringen waarvan de hoogte niet voor de gehele
uitkeringsfase in euro’s is vastgesteld (uitkering in beleggingseenheden/
pensioeneenheden). Vooralsnog is er geen aanleiding om gebruik te
maken van de delegatiebevoegdheid.
Verder zal de regeling voor uitvoering van nettopensioen door pensioenfondsen (artikel 41 van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet
verplichte beroepspensioenregeling) worden aangepast. Voor dit besluit
geldt op grond van artikel 117a, tweede lid, van de Pensioenwet en artikel
115a, tweede lid, van de Wvb, een voorhangprocedure. Dit conceptbesluit
kan naar verwachting medio maart worden voorgehangen.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 9

17