Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 XVIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van Wonen
en Rijksdienst (XVIII) voor het jaar 2017

Nr. 5

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 oktober 2016
De vaste commissie voor Wonen en Rijksdienst, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 29 september 2016 voorgelegd aan de Minister voor
Wonen en Rijksdienst. Bij brief van 6 oktober zijn ze door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Geurts
Griffier van de commissie,
Van der Leeden

kst-34550-XVIII-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

1

1
Waar komt de exacte dekking van de extra 150 miljoen euro op de
huurtoeslag vandaan?
Antwoord: In de uiteindelijke keuzes in de begroting heeft het kabinet de
balans gezocht tussen de drie pijlers uit het regeerakkoord. Met het
perspectief op een overschot op de Rijksbegroting binnen enkele jaren en
een overheidsschuld die op dezelfde termijn onder de grens van 60
procent van het bbp zal komen, acht het kabinet het verantwoord extra
middelen beschikbaar te stellen voor maatschappelijke prioriteiten en
koopkrachtmaatregelen, waaronder de huurtoeslag (zie ook paragraaf 3.2
van de Miljoenennota 2017). De budgettaire ruimte hiervoor heeft het
kabinet gevonden door aanpassing van het uitgavenkader en het
inkomstenkader.
2
Is in de 600 miljoen euro, die in 2017 extra naar de huurtoeslag gaat, ook
de 200 miljoen euro opgenomen die in het regeerakkoord is afgesproken?
Zo nee, waar is dit bedrag terug te vinden?
Antwoord: In het regeerakkoord is opgenomen dat extra geld naar de
huurtoeslag gaat omdat de huren naar een meer marktconform niveau
gebracht worden. Om de laagste inkomensgroep te ontzien is het budget
voor de huurtoeslag verhoogd, oplopend tot 420 miljoen euro in 2017. De
568 miljoen euro in 2017 komt bovenop dit bedrag.
3
Klopt het dat de voorgenomen bezuiniging van 215 miljoen euro op de
huurtoeslag, zoals was aangekondigd in het begin van deze kabinetsperiode, is verrekend met 600 miljoen zoals die in miljoenennota?
Antwoord: In de Voorjaarsnota 2012 is gemeld dat de huurtoeslag een
tegenvaller liet zien die opliep van 114 miljoen euro in 2013 tot 214
miljoen euro in 2017. Deze tegenvaller is voor een deel (60 miljoen euro)
gedekt door een bezuiniging op de huurtoeslag vanaf 2013. Voor het
resterende deel is destijds dekking gevonden buiten de begroting van
Wonen en Rijksdienst. De toevoeging van 568 miljoen euro staat hier los
van.
4
Kunt u uitleggen hoe de ca. 570 miljoen euro investering in de
huurtoeslag is opgebouwd?
Antwoord: De 568 miljoen euro bestaat uit een bedrag van ca. 418 miljoen
euro, ter dekking van de tekorten op de huurtoeslag, en een bedrag van
150 miljoen euro, een structurele verhoging van het huurtoeslagbudget
(als onderdeel van het koopkrachtpakket van het kabinet, gericht op een
evenwichtig koopkrachtbeeld).
5
Hoeveel huurtoeslaggerechtigden worden verwacht in 2017?
Antwoord: In de raming die ten grondslag ligt aan de begroting wordt
uitgegaan van circa 1,4 miljoen huurtoeslaggerechtigden.
6
Wat is de ontwikkeling van de huurtoeslag in relatie tot de stijging van de
huurprijzen in de afgelopen zes jaar?
Antwoord: Aangezien de bedragen huurtoeslag van 2015 en 2016 door de
belastingdienst voor minder dan 90% definitief zijn vastgesteld zijn de
bedragen nog onvoldoende betrouwbaar. In onderstaande tabel zijn dan
ook beide ontwikkelingen voor de periode 2009 tot en met 2014 weergegeven. Het kan voorkomen dat eerder verstrekte cijfer over de huurtoeslag
afwijken van onderstaande cijfers, omdat in de laatste 10% van het proces

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

2

definitief toekennen nog wijzigingen plaatsvinden op de vaststelling van
de huurtoeslag.
De vermelde huurontwikkeling is exclusief harmonisatie. Door de
inkomens afhankelijk huurontwikkeling is vanaf 2013 de huurontwikkeling
vermeld van de laagste inkomensgroep, omdat deze beter aansluit op de
huurtoeslag populatie. De negatieve ontwikkeling van de huurtoeslag in
2012 is toe te schrijven aan de bezuinigingen (verhoging van de kwaliteitskortingen) in dat jaar. De positieve ontwikkeling is deels toe te schrijven
aan de toepassing van de Kan-bepaling op de normhuur in de
huurtoeslag.

7
In hoeverre stijgt de huurtoeslag mee met de huurverhogingen?
Antwoord: In beginsel worden de verschillende berekeningsvariabelen in
de huurtoeslag jaarlijks zodanig aangepast dat voor een zittende huurder
de procentuele stijging van de huurtoeslag gelijke tred houdt met de
procentuele stijging van de huur.
Zo wordt bij de jaarlijkse vaststelling van de berekeningsvariabelen van de
huurtoeslag rekening gehouden met de huurverhogingen. Het bepalen
van de huurgrenzen, zijnde de kwaliteitskortingsgrens en de aftoppingsgrenzen, wordt gedaan op basis van de huurontwikkeling (exclusief
harmonisatie).
Bij de indexering van de normhuur (het huurbedrag wat de ontvanger
gezien zijn inkomen zelf moet kunnen betalen) wordt uitgegaan van de
bijstands- of huurontwikkeling; de laagste waarde geldt. Dit geeft een
extra voordeel aan de huurtoeslagontvangers, omdat de ontwikkeling van
de minimaal te betalen eigen bijdrage dan lager kan zijn dan de huurontwikkeling en dus over een groter deel van de huur huurtoeslag wordt
verstrekt.
8
Klopt het dat de subsidieregeling huisvesting vergunninghouders nu
volledig gedekt wordt uit het huurtoeslagbudget? En dat dit via de huidige
begrotingsregels zal leiden tot minder beschikbare huurtoeslag voor
andere doelgroepen? Waarom heeft u hier geen middelen voor vrijgemaakt?
Antwoord: De subsidie voor de huisvestingsvoorziening van vergunninghouders wordt gefinancierd uit de daarmee samenhangende besparingen
op de huurtoeslag. De voorwaarden in de subsidie voor de huisvestingsvoorziening van vergunninghouders zijn zodanig gesteld dat er binnen
deze huisvestingsvoorziening geen recht zal bestaan op huurtoeslag.
Hiermee is de huisvestingsvoorziening een alternatief voor huisvesting in
reguliere woonruimte met gebruik van huurtoeslag, en zal, in de mate dat
gebruik wordt gemaakt van de huisvestingsvoorziening sprake zijn van
een besparing op de huurtoeslaguitgaven. Er is dus geen sprake van dat
dit leidt tot minder beschikbare huurtoeslag voor andere doelgroepen.
9
Kunt u uitleggen hoe u met meer dan 1,45 miljoen huurtoeslagontvangers
(zie jaarverslag Wet op de huurtoeslag) en 10,50 euro per maand uitkomt
op een jaarbedrag van «slechts» 150 miljoen euro? Zou dat niet 200
miljoen euro moeten zijn?
Antwoord: Bij de berekening van het jaarbedrag van 150 miljoen euro in
de huurtoeslag is, naast het aantal van circa 1,4 miljoen huurtoeslagontvangers, rekening gehouden met het feit dat niet alle huurtoeslagontvangers het volledige jaar huurtoeslag ontvangen. Het gemiddelde aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

3

maanden huurtoeslag per jaar ligt op 10,5 maand. Het in het jaarverslag
genoemde aantal huurtoeslagontvangers voor het jaar 2015 dat op ruim
1,45 miljoen ligt kan nog dalen als gevolg van het definitief toekennen.
10
Hoeveel huurprijzen zijn gedaald op basis van de inkomensafhankelijke
huurverhoging? Kunt u dit uitsplitsen in de jaren 2013, 2014, 2015 en 2016,
alsmede de verwachting voor 2017?
Antwoord: Ik beschik niet over de gevraagde cijfers. In het AO Woononderwerpen van 25 mei 2016 heb ik toegezegd bij de corporaties te
informeren in welke mate in de praktijk gebruikgemaakt wordt van de in
de wet geboden mogelijkheid van huurverlaging wegens inkomensdaling
na een of meer inkomensafhankelijke huurverhogingen. Ik zal de Kamer
daarover conform mijn toezegging voor het einde van het jaar informeren.
Over huurpijsdaling in meer algemene zin kan ik erop wijzen dat in 2016
de huur in 4 procent van de gevallen daalde (Bron: Huurenquête 2016).
Dat betreft circa 120.000 woningen. Deze huurdaling komt zowel voor bij
een bewonerswisseling als bij zittende huurders. Huurdaling bij een
bewonerswisseling is waarschijnlijk het gevolg van passend toewijzen,
bijvoorbeeld als een huurder met een hoog inkomen vertrekt en een
huurder met een lager inkomen de woning betrekt. Huurdaling bij zittende
huurders kan het gevolg zijn geweest van een inkomensdaling van de
huurder na inkomensafhankelijke hogere huurverhoging(en), van de
wijziging van het Woningwaarderingsstelsel per 1 oktober 2015 (WOZ als
onderdeel van het Woningwaarderingsstelsel), van tijdelijke huurverlaging
wegens onderhoudsgebreken of van verlaging van de streefhuren door
woningcorporaties. Enkele voorbeelden van eigenstandige huurverlaging
voor zittende huurders zijn woningcorporaties WOONopMAAT, Talis,
Bergopwaarts en Actium1. Zoals aangegeven zal de mate waarin
huurverlaging wegens inkomensdaling na een of meer inkomensafhankelijke hogere huurverhogingen is toegepast beter worden geduid met
behulp van de toegezegde informatie van corporaties.
11
Welke gemiddelde huurprijs van sociale huurwoningen wordt verwacht
voor 2017? En welke huurverhogingen horen daarbij?
Antwoord: De kale huur van een corporatiewoning bedraagt, na de
jaarlijkse huurverhoging, per 1 juli 2016 gemiddeld 524 euro per maand
(bron: Huurenquête 2016). Uitgaande van het huurbeleid kan de huursomstijging over alle zelfstandige woningen bij corporaties in 2017 inclusief
harmonisatie maximaal inflatie+1% zijn. Voor individuele woningen is de
maximaal toegestane huurverhoging inflatie+2,5% voor huishoudens met
een inkomen tot ongeveer 39.000 euro. De hogere maximaal toegestane
huurverhoging van inflatie+4% voor huishoudens met een inkomen boven
ca. 39.000 euro blijft buiten de berekening van de huursomstijging indien
in de prestatieafspraken afspraken zijn gemaakt over de investering van
de extra opbrengsten van die hogere huurverhoging en mits de extra
opbrengsten van die hogere huurverhoging niet hoger zijn dan de
afgesproken investeringsbedragen. Ook huurverhogingen na renovatie
blijven buiten de berekening van de huursomstijging, mits de renovatie
maximaal een jaar voor de huurverhoging is gerealiseerd.
Elke corporatie zal binnen deze grenzen zijn huurbeleid bepalen. Het is
niet de verwachting dat alle corporaties de maximale ruimte volledig
zullen benutten. Zo is er in 2016, vergeleken met de voorgaande jaren, al
meer sprake van huurmatiging en huurverlaging (bron: Huurenquête
2016). Er valt geen goede schatting te geven van de ontwikkeling van de
gemiddelde kale huur van een sociale huurwoning in 2017, omdat dit
1

Bijvoorbeeld http://www.gelderlander.nl/regio/nijmegen-e-o/nijmegen/woningcorporatie-talisverlaagt-huur-voor-lage-inkomens-1.4825357

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

4

teveel afhankelijk is van het door de individuele woningcorporaties te
voeren huurprijsbeleid en hun afspraken hierover met hun huurdersorganisaties. Ook kunnen corporaties eigenstandig huren verlagen.
12
Hoeveel woningen van particuliere verhuurders en hoeveel woningen van
woningcorporaties hanteren een huurniveau boven de 80% van de
maximale vraagbare huur?
Antwoord: Het aantal gereguleerde huurwoningen van particuliere
verhuurders met een kale huur per 1-1-2016 boven de 80% van de
maximale huur bedraagt circa 164.000.
Het aantal gereguleerde huurwoningen van woningcorporaties met een
feitelijke huur per 1-1-2016 boven de 80% van de maximale huur bedraagt
circa 443.000.
Deze resultaten zijn afkomstig uit de CBS huurenquête 2016. De cijfers
over de huurontwikkeling op basis van de CBS huurenquête 2016 worden
opgenomen in de Staat van de Woningmarkt 2016, die eind oktober naar
uw Kamer wordt gestuurd.
13
Hoeveel sociale huurwoningen zijn geliberaliseerd sinds 2010? Hoeveel
sociale huurwoningen zullen naar verwachting worden geliberaliseerd in
2017?
Antwoord: Het is niet exact bekend hoeveel sociale huurwoningen er
sinds 2010 zijn geliberaliseerd. Op basis van de CBS huurenquête kan dit
aantal wel worden geschat. Per 1-7-2016 zijn er bijna 68.000 huurwoningen van woningcorporaties met een geliberaliseerd huurcontract. Per
saldo is de voorraad geliberaliseerde huurwoningen van woningcorporaties sinds 1-7-2010 naar schatting met circa 32.000 woningen toegenomen.
Deze resultaten zijn afkomstig uit de CBS huurenquête 2011 t/m 2016. De
cijfers over de huurontwikkeling op basis van de CBS huurenquête 2016
worden opgenomen in de Staat van de Woningmarkt 2016, die eind
oktober naar uw Kamer wordt gestuurd.
Het is niet bekend hoeveel reguliere huurwoningen van woningcorporaties er in 2017 zullen worden geliberaliseerd.
14
Hoe heeft de huurprijs van sociale huurwoningen zich ontwikkeld in de
afgelopen 10 jaar?
Antwoord: Met behulp van het Woningbehoefteonderzoek is voor de
periode 2006–2015 de ontwikkeling van de gemiddelde huurprijs per
maand vermeld voor gereguleerde huurwoningen in de corporatiesector
en particuliere huursector en apart voor de vrije sectorwoningen (van
zowel corporaties als particuliere verhuurders).
Gereguleerde huurwoningen zijn woningen met een huur onder de
liberalisatiegrens.

Bron: WoON2015, WBO 2016

15
Hoe heeft de huurprijs van particuliere huurwoningen zich ontwikkeld in
de afgelopen 10 jaar?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

5

16
Hoe heeft de huurprijs van huurwoningen in de vrije sector zich
ontwikkeld in de afgelopen 10 jaar?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 14.
17
Hoeveel sociale huurwoningen zijn verkocht sinds 2010? Hoeveel sociale
huurwoningen zullen naar verwachting worden verkocht in 2017? Kunt u
de aantallen uitsplitsen in verkopen tussen woningcorporaties onderling
en in verkopen aan derden, zoals beleggers?
Antwoord: In onderstaande tabel zijn de aantallen verkochte corporatiewoningen per jaar vermeld, onderverdeeld naar verkopen aan toekomstige bewoners, andere toegelaten instellingen en beleggers/ andere
particuliere verhuurders.
Voor 2015 en de periode 2016–2020 betreft het aantal verkopen aan
andere corporaties en beleggers tezamen.
De totalen in de tabel kunnen afwijken door afrondingsverschillen.

Bron: Volkshuisvestelijke prestaties corporaties, december 2015.
Volkshuisvestelijke voornemens woningcorporaties juni 2016
* Voorlopige realisatie 2015.
** Voornemens corporaties, vijfjaarsperiode.

18
Hoeveel sociale huurwoningen worden gebouwd in 2017? En wat is de
ontwikkeling van de bouw van sociale huurwoningen, zowel in concrete
aantallen en als in afgegeven bouwvergunningen, sinds 2010?
Antwoord: Nieuwbouw van sociale huurwoningen (huurwoningen met
een huur tot de huurtoeslaggrens) wordt vrijwel uitsluitend door
woningcorporaties gerealiseerd. Over nieuwbouw van sociale huurwoningen door gemeenten en marktpartijen, die incidenteel voorkomt, zijn
geen cijfers beschikbaar.
Onderstaande tabel toont de productie van sociale huurwoningen, de
sloop van huurwoongelegenheden en de bouwvergunningen aan
woningcorporaties afgegeven. Over sloopvergunningen zijn geen cijfers
beschikbaar.

2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016

Nieuwbouw
sociale
huurwoongelegenheden
corporaties
(Bron: DPI,
DVI)

Sloop
huurwoongelegenheden
corporaties
(Bron: DPI,
DVI)

Bouwvergunningen
huurwoningen
corporaties en
overheid
(Bron: CBS)

21.900
20.600
20.500
25.400
15.000
14.0001
23.5002

13.100
12.300
10.500
9.800
9.700
10.2001
12.9002

10.500
10.300
8.800
5.200
5.800
5.900
–3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

6

2017
1
2
3

Nieuwbouw
sociale
huurwoongelegenheden
corporaties
(Bron: DPI,
DVI)

Sloop
huurwoongelegenheden
corporaties
(Bron: DPI,
DVI)

Bouwvergunningen
huurwoningen
corporaties en
overheid
(Bron: CBS)

20.9002

12.7002

–3

voorlopig cijfer DVI 2015.
prognosecijfers DPI 2016
Het aantal bouwvergunningen voor de jaren 2016 en 2017 is nog niet beschikbaar.

19
Hoeveel sociale huurwoningen worden gebouwd in 2017 door woningcorporaties? En wat is de ontwikkeling van de bouw van sociale huurwoningen door woningcorporaties, zowel in concrete aantallen als in
afgegeven bouwvergunningen, sinds 2010?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 18.
20
Hoeveel sociale huurwoningen worden gesloopt in 2017? En wat is de
ontwikkeling van de sloop van sociale huurwoningen, zowel in concrete
aantallen als in afgegeven sloopvergunningen, sinds 2010?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 18.
21
Hoeveel huurwoningen voor arbeidsmigranten zijn gebouwd sinds 2010?
Kunt u dit uitsplitsen per jaar?
Antwoord: Sinds de ondertekening van de Nationale Verklaring
Huisvesting Arbeidsmigranten in 2012 is aangestuurd op het maken van
bestuurlijke afspraken op regionaal/lokaal niveau die in convenanten zijn
vastgelegd. Sinds eind 2014 hebben 7 van de 9 regio’s bestuurlijke
afspraken gemaakt die in totaal optellen tot een opgave van 31.000 extra
eenheden.
In de voortgangsbrief huisvesting EU-arbeidsmigranten 2016 van 11 mei
2016 heb ik aangegeven dat er sinds de ondertekening van de nationale
verklaring en het opstellen van regionale convenanten er de afgelopen
periode ruim 22.000 eenheden zijn bijgekomen ten opzichte van de
oorspronkelijke opgave van 31.000. Ik heb afgesproken dat ik de algehele
voortgang zal blijven monitoren met de regio’s.
22
Wat is de verwachtte ontwikkeling van de hoogte van de NHG-grens?
Antwoord: Het Waarborgfonds Eigen Woningen (de uitvoerder van de
Nationale Hypotheekgarantie) zal voor 1 november de kostengrens per
1 januari 2017 bekendmaken. De kostengrens wordt gekoppeld aan de
gemiddelde woningprijs. Deze laat op dit moment een stijgende ontwikkeling zien.
23
Hoeveel geld wordt er in 2017 uitgegeven aan hypotheekrenteaftrek?
Antwoord: In 2017 gaat het om een bedrag van 10,3 miljard euro aan
gederfde belastinginkomsten door hypotheekrenteaftrek. Daarnaast is er
sprake van een derving van 665 miljoen euro als gevolg van de Hillenregeling, voor huishoudens met geen of een geringe eigenwoningschuld.
Hier tegenover staat 3,3 miljard euro aan belastingontvangsten door het
eigenwoningforfait.
Alle genoemde bedragen zijn ramingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

7

24
Hoeveel woningen, uitgesplitst per jaar en per huishouden, staan «onder
water» sinds 2008 en wat is de verdere ontwikkeling?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 46.
25
In welke wet of besluit is opgenomen dat de LTV (loan to value) wordt
verlaagd? En zijn afspraken met hypotheekverstrekkers in besluiten/
wetten geregeld?
Antwoord: In het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen is
opgenomen dat bij ministeriële regeling de maximale hoogte van het
hypothecair krediet in verhouding tot de waarde van de woning wordt
vastgesteld. In de Tijdelijke regeling hypothecair krediet is opgenomen dat
de LTV-limiet wordt verlaagd.
In de Wet financieel toezicht (Wft) en lagere regelgeving zijn de
voorwaarden opgenomen waaraan hypotheekverstrekkers moeten
voldoen. Deze zijn veelal tot stand gekomen na overleg met de sector.
Daarnaast hebben hypotheekverstrekkers onderling afspraken gemaakt
over normen ter invulling van een verantwoord hypotheekverstrekkingsbeleid. Deze zijn vastgelegd in de gedragscode hypothecaire financieringen.
26
Hoe is de verdere verlaging van de LTV geregeld? Waarom is hiervoor
gekozen?
Antwoord: In de Tijdelijke regeling hypothecair krediet is opgenomen dat
de LTV jaarlijks met één procentpunt verder wordt verlaagd van 102% in
2016 tot 100% in 2018. De LTV wordt verlaagd om het risico voor
consumenten op restschulden te verminderen en draagt bovendien bij
aan de financiële stabiliteit.
27
Hoe verhoudt de opbrengst van de verhuurderheffing zich tot de
ramingen ten tijde van de Wet maatregelen woningmarkt II?
Antwoord: In onderstaande tabel wordt de bij invoering van de wet
geraamde opbrengst van de verhuurderheffing vergeleken met de
gerealiseerde opbrengst zoals ook vermeld in de opeenvolgende
Financiële Jaarverslagen van het Rijk:
Opbrengst verhuurderheffing 2013–2015 op EMU-basis (in € mln.)2

Beoogde opbrengst
Gerealiseerde opbrengst

2013

2014

2015

50
48

1.165
1.224

1.355
1.346

Het jaar 2016 is nog niet gerealiseerd. In bijlage 2 van de Miljoenennota
2017 zijn de inkomsten verhuurderheffing voor het jaar 2016 geraamd op
1,496 miljard euro. De bij invoering van de wet geraamde opbrengst voor
het jaar 2016 lag op 1,520 miljard euro.

2

De hier opgenomen realisatiecijfers wijken iets af van de cijfers zoals opgenomen in de
evaluatie van de verhuurderheffing die bij brief van 20 juni 2016 (TK 32 847 nr. 248) aan Uw
Kamer is gezonden is. De daar opgenomen cijfers betreffen de opbrengsten die met betrekking
tot een belastingjaar geheven zijn. Dit wijkt licht af van de in de begrotingsstukken opgenomen
opbrengsten, welke namelijk de inkomsten betreffen die in een begrotingsjaar zijn binnengekomen. Omdat een beperkt deel van de opbrengsten over een jaar in een navolgend jaar pas
daadwerkelijk binnenkomen kunnen hier verschillen in zitten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

8

28
Hoe verhouden de (gemiddelde) WOZ-waardes (voor de jaren 2015, 2016,
2017 en 2018) zich tot de ramingen hiervan ten tijde van de Wet maatregelen woningmarkt II?
Antwoord: Op basis van de aangiften verhuurderheffing is bekend wat de
gemiddelde WOZ-waarde van de betreffende woningen is voor de jaren
2013 tot en met 2015. Voor latere jaren zijn nog geen realisaties bekend.
In onderstaande tabel worden de gemiddelde WOZ-waarden getoond
zoals deze bij invoering van de verhuurderheffing werden verwacht,
vergeleken met de WOZ-waarden zoals die uiteindelijk uit de aangiften
zijn gebleken.
Gemiddelde WOZ-waarde onder de verhuurderheffing vallende woningen (in € 1.000)

Raming
Realisatie

2013

2014

2015

150
141

142
138

139
132

29
Hoe verhouden de opbrengsten van de heffing onder woningcorporaties
zich tot de ramingen ten tijde van de Wet maatregelen woningmarkt II?
Antwoord: In de evaluatie van de verhuurderheffing die bij brief van
20 juni 2016 (TK 32 847 nr. 248) aan uw Kamer is gezonden is voor de
jaren 2013 tot en met 2015 de gerealiseerde opbrengst verhuurderheffing
getoond, uitgesplitst naar woningcorporaties (toegelaten instellingen)
enerzijds en overige verhuurders anderzijds. Daaruit bleek dat toegelaten
instellingen voor ongeveer 90% aan de heffingsopbrengst bijdragen. In de
ramingen die ten tijde van de invoering van de Wet maatregelen
woningmarkt zijn gemaakt werd uitgegaan van een bijdrage van toegelaten instellingen van ongeveer 85%.
30
Kunt u aangeven hoe de ontwikkeling van het aantal heffingsplichtige
woningen onder andere verhuurders dan woningcorporaties zich
verhoudt tot de ramingen ten tijde van de Wet maatregelen woningmarkt
II?
Antwoord: In de evaluatie van de verhuurderheffing die bij brief van
20 juni 2016 (TK 32 847 nr. 248) aan Uw Kamer is gezonden is voor de
jaren 2013 tot en met 2015 aangegeven over hoeveel woningen van
overige verhuurders verhuurderheffing is geheven. Het gaat om 315
duizend woningen in 2013, 254 duizend woningen in 2014 en 200 duizend
woningen in 2015. In de ramingen die ten tijde van de invoering van de
Wet maatregelen woningmarkt zijn gemaakt werd uitgegaan van een
gelijkblijvend aantal van 278 duizend woningen.
31
Hoe heeft de grondprijs zich ontwikkeld tussen 2010 en nu, en in hoeverre
houdt dit gelijke tred met de huizenprijzen? Waarderen gemeenten grond
voldoende af?
Antwoord: Met de brief van 25 november 2015 (Kamerstuk 27 581, nr 53)
over grondbeleid heeft de Minister van Infrastructuur en Milieu uw Kamer
het onderzoek «Grondprijsontwikkeling woningbouw: verkenning met
rekenprijzen, RIGO Research en Advies BV, augustus 2015» toegezonden.
Conclusie van het onderzoek is dat het op basis van gemeentelijke
grondprijzennota’s met rekenprijzen niet mogelijk is om een betrouwbaar
beeld te schetsen van de grondprijsontwikkeling.
Conclusie is ook dat gemeenten gekozen hebben om hun grondprijzen te
verlagen, maar in welke mate verschilt per gemeente.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

9

Uit een recente analyse van Deloitte (Grondposities bij gemeenten eind
2015 Augustus, 2016) op basis van openbare gemeentelijke (concept)jaarrekeningen van 70 gemeenten blijkt dat het geïnvesteerd vermogen van
gemeenten in grondposities eind 2015 verder is gedaald. Deloitte
concludeert dat de meeste afwaarderingen in grondposities achter de rug
lijken te zijn. Er is overigens geen directe relatie tussen de afwaardering
op grondposities en de grondprijs die gemeenten in rekening brengen.
Afwaardering heeft betrekken tot het boekhoudkundig op orde brengen
van de financiële positie van een gemeente.
32
Hoeveel middelen komen in 2017 beschikbaar voor de wijkenaanpak?
Hoeveel was dit sinds 2010?
Antwoord: In de begroting 2017 is onder het beleidsprogramma woonomgeving een budget geraamd van 2,297 miljoen euro. In 2016 was dit 2,155
miljoen euro. Deze bedragen zijn onder andere bedoeld voor de
Wijkaanpak, maar ook voor het programma bevolkingsdaling en het
Nationaal Programma Rotterdam Zuid. In de jaren 2011–2015 zijn voor het
beleidsprogramma woonomgeving de volgende bedragen uitgegeven,
waarbij het dalend verloop vanaf 2014 het gevolg is van in eerdere
begrotingen verwerkte taakstellingen.
2011
2012
2013
2014
2015

€ 5,470 mln.
€ 6,150 mln.
€ 6,042 mln.
€ 3,551 mln.
€ 2,530 mln.

33
Hoeveel extra banen in de bouw zijn er bijgekomen en wat is de
verwachting voor 2017? Om wat voor soort banen gaat het?
Antwoord: Het aantal banen in de bouwsector is in 2016 met 9.000
gestegen. Het UWV verwacht dat in 2017 het aantal banen in de
bouwsector met 7.000 toeneemt. Dat is een stijging van ruim 2%. Deze
banengroei geldt zowel voor werknemers als voor zelfstandigen. Het UWV
verwacht dat het aantal werknemers in 2017 harder zal groeien dan het
aantal zelfstandigen, vanwege het effect van de wet Deregulering
beoordeling arbeidsrelatie (DBA).
34
Hoeveel definitieve energielabels zijn er verstrekt in 2016? En wat is de
verwachting voor 2017?
Antwoord: In 2016 zijn tot ultimo september in totaal 384.472
energielabels definitief geregistreerd. Dat valt onder te verdelen in
176.922 digitaal aangevraagde en verstrekte zogenaamde vereenvoudigde
labels (VEL) voor de koopsector, en 207.550 labels via de uitgebreidere
Energie-Index (EI) methode die voornamelijk voor de huursector wordt
gebruikt.
In 2015 was het totaal 477.340 (284.021 VEL en 193.319 EI).
Voor 2017 kan ik geen concrete verwachting uitspreken. Het aantal
geregistreerde labels in de koopsector hangt namelijk sterk af van het
aantal woningverkopen, waar bij de transactie een definitief geregistreerd
label aanwezig dient te zijn.
35
Hoeveel zzp’ers werken er in de bouw?
Antwoord: In 2015 (het meest recente jaar waarover het CBS beschikt)
werkten er 103.000 zzp-ers in de bouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

10

36
Hoe heeft het aantal zzp’ers in de bouw zich in de afgelopen 10 jaar
ontwikkeld?
Antwoord: Het aantal zzp-ers is ten opzichte van 10 jaar geleden gestegen
maar lijkt zich de laatste paar jaren te stabiliseren.
Tabel: Aantal ZZP-ers werkzaam in de bouwsector (x1.000)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

73

76

87

96

99

99

97

103

104

103

103

Bron CBS, EIB

37
Wanneer komt het interdepartementaal beleidsonderzoek huurtoeslag uit?
Antwoord: Op dit moment legt de IBO-werkgroep sociale huur de laatste
hand aan het eindrapport. Zodra het rapport gereed is, zal ik het rapport
met een kabinetsreactie aan uw Kamer aanbieden. Dit zal voor het einde
van dit jaar zijn.
38
Hoeveel mensen ontvangen huurtoeslag en hoe groot is het totale beslag
hiervan in 2017? Hoeveel mensen ontvangen hypotheekrenteaftrek?
Antwoord: In de raming die ten grondslag ligt aan de begroting wordt
uitgegaan van circa 1,4 miljoen huurtoeslaggerechtigden. Het bedrag over
2017 dat hiermee gemoeid is, is 3,611 miljard euro. Dit bedrag betreft het
saldo van uitgaven en ontvangsten. Verder hebben in 2017 naar
verwachting circa 4,4 miljoen huishoudens recht op hypotheekrenteaftrek.
39
Hoeveel huur- en koopwoningen zijn er in Nederland?
Antwoord: Op 1 januari 2015 telde Nederland 7.278.000 (bewoonde)
woningen: 4.328.000 (59%) koopwoningen en 2.950.000 huurwoningen
(41%). (Bron: WoON 2015, BZK/CBS).
40
Hoeveel sociale huurwoningen zijn er in Nederland? Hoeveel woningen
van woningcorporaties zijn er? Hoeveel woningen zitten onder de
liberalisatiegrens? Met welk percentage maakt het aantal sociale
huurwoningen deel uit van de totale woningvoorraad? Hoe liggen die
percentages in andere EU-lidstaten?
Antwoord: Op 1 januari 2015 telde Nederland 2.481.000 (bewoonde)
woningen met een huur onder de liberalisatiegrens. Dat is 34 procent van
de totale woningvoorraad. Deze woningen zijn vooral in bezit van
woningcorporaties.De woningcorporaties bezitten in totaal 2.207.000
woningen, waarvan 91 procent een huur heeft onder de liberalisatiegrens.
(Bron: WoON 2015, BZK/CBS). Door grote verschillen in definities en de
structuur van de woningmarkten is het niet goed mogelijk het aandeel
sociale huur in Europees perspectief te plaatsen. Wel is duidelijk dat
Nederland binnen de EU een hoog aandeel sociale huur kent. In een
ranglijst voor 2012 opgesteld door het Europese Parlement staat
Nederland met ruim 30 procent op de eerste plaats. Tweede en derde in
de lijst zijn Oostenrijk en Denemarken met respectievelijk 23 en 19
procent. Het EU-gemiddelde bedraagt 8,3 procent. (bron: CECODHAS,
2012) http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/note/join/2013/
492469/IPOL-EMPL_NT(2013)492469_EN.pdf)
41
Hoe groot is het totale vermogen van alle woningcorporaties in
Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

11

Antwoord: Het eigen vermogen van de gezamenlijke woningcorporaties is
afhankelijk van de wijze waarop de woningen worden gewaardeerd.
De volkshuisvestelijke exploitatiewaarde is gebaseerd op de contante
waarde van toekomstige kasstromen uit de verhuurexploitatie van het
bezit, op basis van het beleid van de corporatie en uitgaande van de
continuering van de verhuur van het vastgoed tot het einde van de
(economische) levensduur.
De marktwaarde in verhuurde staat is het geschatte bedrag, waarvoor een
object op de taxatiedatum zou kunnen worden overgedragen door een
bereidwillige verkoper aan een bereidwillige koper (niet zijnde de
huurder). Hierbij wordt uitgegaan van een marktconforme en zakelijke
transactie, waarbij de partijen geïnformeerd, zorgvuldig en zonder dwang
handelen.
Ultimo 2014 bedroeg volgens berekeningen van de Autoriteit woningcorporaties (Aw) het eigen vermogen bij een waardering tegen volkshuisvestelijke exploitatiewaarde ca. 47 miljard euro en bij een waardering tegen
marktwaarde in verhuurde staat ca. 142 miljard euro.
De waarde van de woningen in exploitatie is daarbij respectievelijk ca. 122
miljard euro (volkshuisvestelijke exploitatiewaarde) en ca. 224 miljard
euro (marktwaarde verhuurde staat). De nominale lange schuld is ca. 87
miljard euro.
Cijfers over 2015 komen eind 2016 beschikbaar.
Verder kan voor de financiële positie van de corporatiesector worden
verwezen naar de brief aan de Tweede Kamer van 22 juni 2016 over de
indicatieve bestedingsruimte woningcorporaties (IBW). Daaruit blijkt
onder meer dat woningcorporaties in 2017 additioneel op al geplande
investeringen een bedrag van 37 miljard euro kunnen investeren in de
nieuwbouw van woningen.
42
Wat is de totale waarde van het aantal hypotheken?
Antwoord: De totale waarde van het aantal hypotheken bedroeg in de
eerste helft van 2016 650 miljard euro volgens DNB.
43
Hoeveel mensen gaan gebruik maken van de nieuwe schenkingsregeling
voor de eigen woning per 1 januari 2017? Wat is de verwachting?
Antwoord: De verwachting is dat er in 2017 20.000 schenkingen worden
gedaan die vallen onder de vrijstelling voor de eigen woning. Hiervan zijn
15.000 schenkingen van ouders aan kinderen, 2.000 van grootouders aan
kleinkinderen en 3.000 aan overige verkrijgers.
44
Wat is de gemiddelde WOZ-waarde per woning in Nederland? Wat is de
gemiddelde WOZ-waarde per koopwoning?
Antwoord: Op basis van het Woononderzoek 2015 kan een uitsplitsing
naar huur en koopwoningen worden gemaakt. In dit bestand bedraagt de
WOZ-waarde per 1 januari 2014 gemiddeld 210.000 euro. Voor koopwoningen lag deze waarde op 251.000 euro en voor huurwoningen op
149.000 euro.
45
Wat is de gemiddelde hypotheekrente op dit moment?
Antwoord: De gemiddelde hypotheekrente van alle lopende hypotheken is
op dit moment 3,8%. Voor nieuwe hypotheken is dat 2,6%3.
46

3

Bron: DNB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

12

Hoeveel mensen hebben op dit moment een restschuld of een onderwaarde op hun huis? Kan er een grafiek worden gegeven van hoe hoog de
gemiddelde restschuld sinds 2008 is? Kan in een grafiek worden aangegeven hoeveel mensen een restschuld of onderwaarde op hun huis
hebben sinds 2008?
Antwoord: Uit de Loan Level Data van DNB blijkt dat in het eerste kwartaal
van 2016 22,5% van de huishoudens een hypotheekschuld heeft die hoger
is dan de (markt)waarde van de eigen woning (onderwaarde), dit komt
neer op circa 800.000 huishoudens. Het aantal huishoudens met een
onderwaarde neemt sinds 2013 af. Zie grafiek 1. In de grafiek zijn ook
gegevens van het CBS opgenomen die teruggaan tot 2008. Ook uit de CBS
data blijkt een afname. Het CBS houdt echter geen rekening met tegoeden
bij spaar- en beleggingshypotheken. Daardoor komt het CBS uit op een
hogere percentage dan DNB, die wel rekening houden met tegoeden bij
spaarhypotheek.
Uit de Loan Level Data van DNB blijkt eveneens dat de gemiddelde
onderwaarde is afgenomen. Zie grafiek 2.
Het feit dat de hypotheekschuld hoger is dan de waarde van de woning
hoeft voor de consument geen probleem te zijn zo lang deze de
hypotheeklasten kan betalen en geen plannen heeft om te verhuizen. Het
aantal huishoudens met een gematerialiseerde restschuld als gevolg van
verkoop van de woning ligt dus aanzienlijk lager dan het aantal
huishoudens met een onderwaarde.
Grafiek 1: Percentage huishoudens met een hypotheek met onderwaarde (LTV>100%)

Bron: Loan Level Data van DNB & CBS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

13

Grafiek 2: Gemiddelde onderwaarde

Bron: Loan Level Data van DNB & CBS

47
Hoeveel huizen worden er per jaar verkocht en wat is de gemiddelde
verkoopprijs? Kan hiervan een grafiek worden gegeven vanaf 2008?
Antwoord: Hieronder vindt u twee grafieken over het aantal verkochte
woningen in de jaren 2008–2015 en de gemiddelde verkoopprijs in deze
jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

14

48
Hoeveel euro is er deze kabinetsperiode (2012–2017) voor energiebesparende maatregelen op de woningmarkt? Hoeveel euro daarvan is nog
beschikbaar?
Antwoord: Voor energiebesparende maatregelen zijn de volgende
instrumenten beschikbaar:
– Nationaal Energiebespaarfonds. Het Nationaal Energiebespaarfonds
(NEF) had bij de start op 21 januari 2014 in totaal 300 miljoen euro
beschikbaar voor leningen voor energiebesparing in koopwoningen;
van het Rijk (75 miljoen euro), de Rabobank (175 miljoen euro) en de
ASN Bank (50 miljoen euro). Het fonds loopt steeds beter. Er is tussen
21 januari 2014 en augustus 2016 bij het NEF in totaal voor ruim 92
miljoen euro aan leningen door woningeigenaren en verenigingen van
eigenaren aangevraagd en voor ruim 46 miljoen euro aan leningen
verstrekt. Een deel van de aanvragen zit op dit moment nog in de
procedure.
– Subsidie energiebesparing eigen huis. Deze regeling heeft een budget
van in totaal 61 miljoen euro in 2016–2018 voor eigenaar-bewoners en
verenigingen van eigenaren met koopwoningen. De regeling is op
15 september 2016 opengesteld. Op 28 september 2016 waren 700
aanvragen gedaan voor 2,4 miljoen euro.
Deze subsidieregeling maakt onderdeel uit van de door het kabinet
beschikbaar gestelde 100 miljoen euro voor energiebesparing
koopwoningen. Onderdeel van deze 100 miljoen euro is ook 9 miljoen
voor een driejarige voorlichtingscampagne en de uitvoering van deze
subsidie, 20 miljoen euro voor innovatievoorstellen van bedrijven,
gemeenten en andere partijen om woningeigenaren te stimuleren tot
energiebesparing. Ten slotte is 10 miljoen euro beschikbaar gesteld
voor een rentesubsidie en een campagne voor de naamsbekendheid
van het NEF.
– Fonds Energiebesparing Huursector (FEH). Voor FEH is een budget van
75 miljoen euro beschikbaar, waarvan 2,2 miljoen euro is geraamd
voor uitvoeringskosten. Er zijn nog geen aanvragen voor leningen uit
het Fonds Energiebesparing Huursector gehonoreerd.
– De Stimuleringsregeling Energieprestatie huursector. Voor STEP is een
budget van 400 miljoen euro beschikbaar, waarvan 5 miljoen euro voor
uitvoeringskosten. Op dit moment zijn ruim 900 aanvragen in het kader
van de Stimuleringsregeling Energieprestatie huursector (STEP)
ingediend voor een bedrag van 87 miljoen euro (stand 1 september
2016).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

15

49
Hoeveel vrije sector huurwoningen zijn er op dit moment? Wat is het
percentage daarvan op de totale woningvoorraad? Hoeveel vrije sector
woningen zijn er deze kabinetsperiode bijgekomen?
Antwoord: Op 1 januari 2015 telde Nederland 469.000 woningen met een
huur boven de liberalisatiegrens, ofwel 6,4 procent van de totale
woningvoorraad. Het is niet bekend hoeveel er dat precies waren bij
aanvang van het kabinet Rutte-Asscher in november 2012. Op 1 januari
2012 waren er 335.000 woningen met een huur boven de liberalisatiegrens. In deze drie jaren is dit aantal dus toegenomen met 134.000
woningen. (Bron: WoON 2012, 2015, BZK/CBS)
50
Wat zijn de grootste verschillen in bouwleges tussen gemeenten en per
type vergunning?
Antwoord: Het vaststellen van de tarieven is een lokale bevoegdheid. Het
college van burgemeester en wethouders doet een voorstel en dat wordt
vastgesteld door een democratisch gekozen gemeenteraad. Uitputtende
statistieken zijn niet beschikbaar voor elk type vergunning. Volgens
onderzoek van Vereniging eigen huis brengt de gemeente Leiden voor een
vergunning met bouwsom 10.000 euro het laagste legestarief van 38,35
euro in rekening en de gemeente Son en Breugel het hoogste legestarief
van 868,32 euro. Voor een vergunning met bouwsom 130.000 euro brengt
gemeente Tytsjerksteradiel het laagste legestarief van 1.846,84 euro in
rekening en gemeente Eindhoven het hoogste legestarief van 7.740,00
euro. De leges mogen ten hoogste kostendekkend zijn op het niveau van
de verordening. Dat wil zeggen dat de totale geraamde opbrengsten de
totale geraamde kosten op het niveau van de verordening niet mogen
overstijgen. Belangrijk daarbij is dat het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten in 2016 is gewijzigd. Vanaf de
begroting 2017 dienen gemeenten cijfermatig inzicht te geven in de
kostenonderbouwing van de leges, de eventuele onderlinge kruissubsidiëring en de daarbij gehanteerde beleidsuitgangspunten. Het wordt voor
de gemeenteraad eenvoudiger om te controleren wie de kosten van de
vergunningverlening betaalt. Ook onderling vergelijk tussen gemeenten
kan zo eenvoudiger worden.
51
Hoeveel gemeenten hebben een huisvestigingsverordening?
Antwoord: Van de 390 gemeenten in Nederland hebben er 187 een
huisvestingsverordening met toewijzingsregels. Dit blijkt uit het
onderzoek van het RIGO, «Wachten, zoeken en vinden» (9 mei 2016, aan
de Tweede Kamer gezonden bij brief van 24 mei 2016, TK 2015–2016, 32
847, nr, 229).
52
Wordt het budget Revolverend Fonds Energiebesparing Verhuurders ten
volle gebruikt, en kunt u het verloop laten zien?
Antwoord: Tot op heden zijn er geen aanvragen voor leningen uit het
Fonds Energiebesparing Huursector (FEH) gehonoreerd. Op dit moment
zijn 2 aanvragen nog in behandeling.
Er zijn tot nu toe voor bijna 10 miljoen aan aanvragen gekomen, waarvan
de grootste is ingetrokken na de oproep van mij en Aedes om aanvragen
in te trekken naar aanleiding van de geconstateerde onregelmatigheden
bij aanvragen van onder meer het FEH (Kamerstuk 17 050, nr. 506). Een
andere belangrijke reden voor het geringe gebruik van het FEH lijkt te
liggen in de tot nu toe bescheiden aantallen zeer energiezuinige
renovaties die voor de laagrentende FEH-financiering in aanmerking
komen. De verwachting is dat corporaties door de inwerkingtreding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

16

de energieprestatievergoeding meer gaan investeren in nul-op-de-meter
renovaties en hierbij mogelijk gebruik gaan maken van het FEH. Het
budget voor FEH is naar verwachting volledig benut indien voor zo’n
5.000 woningrenovaties naar nul-op-de-meter een laagrentende lening uit
het FEH wordt verstrekt. In het voorjaar van 2017 zal opnieuw worden
bezien hoe de FEH-regeling loopt. Dan zal duidelijk worden of het aantal
aanvragen is toegenomen.
53
Wat is de stand van zaken van uw ambitie dat in 2020 alle woningen
gemiddeld beschikken over een energielabel B?
Antwoord: In de Nationale Energieverkenning (NEV) 2016 wordt ingegaan
op de voortgang van de uitvoering van het Energieakkoord. De NEV 2016
zal naar verwachting half oktober naar de Tweede Kamer worden
gestuurd.
54
Hoe vaak is er in 2016 een beroep gedaan op de Nationale Hypotheekgarantie?
Antwoord: In het eerste halfjaar van 2016 zijn er 1.873 verliesdeclaraties
ingediend bij het Waarborgfonds Eigen Woningen. Dit is een kwart minder
dan in het eerste halfjaar van 2015, toen werden er namelijk 2.394
verliesdeclaraties ingediend.
55
Waarom wordt de hoogte van de Nationale Hypotheekgarantie weer
gekoppeld aan de gemiddelde woningwaarde, en hoe wordt deze
woningwaarde bepaald? Antwoord: Als onderdeel van de crisismaatregelen is in 2009 de NHG-kostengrens tijdelijk verhoogd. In 2013 is
besloten om de kostengrens geleidelijk af te bouwen om deze vervolgens
na 2016, net als in de periode vóór de tijdelijke verhoging, te koppelen aan
de gemiddelde woningprijs (Kamerstuk 32 847 nr. 96).
Bij de berekening van de gemiddelde woningwaarde wordt gekeken naar
de gemiddelde koopsom gepubliceerd door het Kadaster over de
maanden juni, juli en augustus van het jaar voorafgaand aan het jaar van
de normenwijziging.
56
Hoe verloopt de dialoog met de Europese Commissie over de aanbevelingen voor de Nederlandse woningmarkt?
Antwoord: Het kabinet heeft in mei gereageerd op de landenspecifieke
aanbevelingen voor 2016 van de Europese Commissie. Op het punt van
de woningmarkt is de strekking van de reactie dat het kabinet al diverse
maatregelen heeft genomen en geen aanvullende maatregelen zal nemen
omdat rust op de woningmarkt van belang is. De Ecofin Raad heeft in juli
2016 de landenspecifieke aanbevelingen goedgekeurd, waaronder die
voor de Nederlandse woningmarkt. Sinds die tijd zijn er de reguliere
contacten op ambtelijk niveau geweest met de Commissie over ontwikkelingen op de woningmarkt. In november van dit jaar start het Europees
Semester voor het jaar 2017, waarin mogelijk de woningmarkt weer aan
de orde zal komen, en gaat de dialoog met de Europese Commissie
verder.
57
Op welke manier wordt het gebruik van regionale staffels voor het beter
aan laten sluiten van de huur op de maximale huur geregistreerd en hoe
wordt de Kamer hierover geïnformeerd?
Antwoord: Zoals ik ook in mijn brief met nadere informatie over evaluatie
en nul- en tussenmetingen ten behoeve van de Wet doorstroming
huurmarkt 2015 (Kamerstukken II 2015/2016, 34 373 nr. 52) heb aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

17

geven kunnen uit de Staat van de Woningmarkt, die elk najaar verschijnt
en de Staat van de Volkshuisvesting, die in het voorjaar verschijnt,
gegevens worden gedestilleerd over de mutatiegraad, kwaliteit (maximale
huurprijs), huurprijsontwikkeling en huurharmonisatie in de (sociale)
huursector.
Daarmee wordt ondermeer duidelijk welke huurstijgingspercentages
verhuurders hebben gehanteerd, hoe de hoogte van de huurverhoging
gerelateerd is aan de afstand van de feitelijke tot de maximale huur en of
het dus aannemelijk is dat daarbij een staffel is gehanteerd.
Ook uit een analyse van de lokale prestatieafspraken kan worden
opgemaakt of verhuurders in overleg met gemeenten en huurdersorganisaties lokaal afspraken hebben gemaakt voor het toepassen van een
staffel. Deze analyse wordt jaarlijks gemaakt en hierover wordt separaat
gerapporteerd.
58
Hoe heeft het aanbod van huurwoningen in het middensegment zich
ontwikkeld ten opzichte van de groeiende vraag? Welke regionale
gevolgen heeft dit, bijvoorbeeld op de doorstroom uit de sociale
huursector?
Antwoord: Het aandeel huurwoningen boven de liberalisatiegrens in het
totaal van de huurvoorraad is in de afgelopen periode verdubbeld, van 8%
in 2009 tot 16% in 2015 (bron: Woononderzoek 2015). Over deze periode
steeg de vraag naar vrije sectorhuurwoningen van 5% naar 12% (Woononderzoek; op basis van enquête onder huishoudens).
Binnen de verhuizingen naar een huurwoning nam het aandeel dat naar
een vrije sectorwoning verhuisde aanzienlijk toe, van 8% in 2009 naar 18%
in 2015. Het aandeel verhuizingen naar de gereguleerde huursector bleef
in deze periode ongeveer gelijk. Een regionale uitsplitsing is op dit punt
niet beschikbaar.
59
Hoeveel gaat er bezuinigd worden op de Huurcommissie? En wat betekent
dit voor de onafhankelijkheid van de Huurcommissie?
Antwoord: De bijdrage aan de Huurcommissie ten laste van de begroting
van Wonen en Rijksdienst loopt terug van 12,646 miljoen euro in 2016
naar 6,641 miljoen euro in 2019 en verder. Zoals uiteengezet in mijn brief
aan de Tweede Kamer van 6 juli jl. over de financiering van de Huurcommissie (TK 2015–2016, 32 847, nr. 258), ben ik van plan om de verhuurders
een bijdrage te laten betalen voor het functioneren van de Huurcommissie. De onafhankelijkheid van de Huurcommissie komt hiermee niet in
het geding. De Huurcommissie blijft een zelfstandig bestuursorgaan van
het Rijk, voorzien van alle waarborgen die daarbij horen.
60
Hoeveel moeten verhuurders betalen voor de diensten van de Huurcommissie? Op welke berekening is deze «premie» gebaseerd? Hoe zal dit
worden vormgegeven en wordt dit de Kamer voorgelegd middels een
wetswijziging?
Antwoord: De door mij voorgestelde verhuurdersbijdrage wordt niet
vormgegeven als een premie voor afgenomen diensten van de Huurcommissie, maar als bijdrage voor het functioneren van de Huurcommissie.
Zoals is vermeld in de begroting van de Dienst van de Huurcommissie
voor het jaar 2017 (TK 2015–2016, 34 550-XVIII, nr. 2, blz. 90–95), is als
baten uit «Omzet derden» een bedrag van € 4,91 mln. geraamd. Deze
baten betreffen de legesopbrengsten die gebaseerd zijn op de veroordeling door de Huurcommissie van geschilpartijen tot vergoeding aan de
Staat. Deze vergoeding is verschuldigd door de partij die naar het oordeel
van de Huurcommissie geheel of voor het grootste deel de in het ongelijk
gestelde partij is; hiervoor is voor 2017 ca. 0,9 miljoen euro geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

18

Daarnaast betreffen deze baten de verhuurdersbijdragen; hiervoor is voor
2017 ca. 4,0 miljoen euro geraamd. De vormgeving van deze verhuurdersbijdrage zal vermeld worden in een wetsvoorstel tot wijziging van de
Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte. Het wetsvoorstel zal eind dit jaar
aan uw Kamer worden aangeboden.
61
Wat is de voortgang van toegelaten instellingen bij het scheiden van hun
DAEB- en niet-DAEB-activiteiten? Welke knelpunten ziet u hier nog in en is
de datum van 1 januari 2018 haalbaar?
Antwoord: Momenteel zijn toegelaten instellingen bezig met het opstellen
van hun ontwerpvoorstel. Zij doen dit op basis van het door de Autoriteit
woningcorporaties gepubliceerde format van de Prospectieve informatie
(dPi) voor 2016. Daarnaast hebben veel toegelaten instellingen de
uitgangspunten voor hun scheiding voorgelegd aan gemeenten en
huurdersorganisaties. Op grond van de regelgeving mogen zij een
zienswijze geven op het ontwerpvoorstel voor scheiding.
Om toegelaten instellingen, gemeenten en huurdersorganisaties te
ondersteunen bij het opstellen van het ontwerpvoorstel en de zienswijzen,
heeft afgelopen maand een reeks voorlichtingsbijeenkomsten plaatsgevonden georganiseerd door het Ministerie van BZK in samenwerking met
de Autoriteit woningcorporaties, WSW en de koepelorganisaties VNG,
Woonbond, Aedes en VTW. De ontwerpvoorstellen worden beoordeeld op
basis van het door de Autoriteit in mei jl. gepubliceerde beoordelingskader. De Autoriteit verwerkt de vragen die bij haar binnenkomen en
werken aan een vorm van bekendmaking, die ook in zal gaan op procedures en zienswijzen. Zoals ook in het beoordelingskader staat zullen
gemeenten en huurdersorganisaties die een zienswijze hebben ingediend
een afschrift krijgen van het (voorlopig)oordeel van de Autoriteit. Om alle
partijen voldoende gelegenheid te geven om te komen tot het definitieve
voorstel, is de datum waarop de zienswijze dient te worden ingediend
verschoven van 1 mei 2017 naar 1 juli 2017. De Autoriteit heeft voorzien in
extra capaciteit om de ontwerpvoorstellen te kunnen beoordelen.
Eventuele knelpunten in het proces zullen door de Autoriteit, in nauw
overleg met het ministerie, worden opgevangen. De datum van 1 januari
2018 voor het doorvoeren van de scheidingen en splitsingen, zoals
voorzien in de wet, wordt haalbaar geacht.
62
Kunt u aangeven in welke mate verdringing plaats heeft gevonden en wat
de verwachtingen voor de komende jaren zijn?
Antwoord: Indien meer mensen een beroep doen op de sociale huurmarkt
zal er, afhankelijk van de krapte op de lokale woningmarkt, tijdelijk sprake
kunnen zijn van verdringing. Aedes heeft aangegeven dat woningcorporaties momenteel gemiddeld 14 procent van hun sociale huurwoningen
toewijzen aan vergunninghouders.
Als er sprake is van verdringing, is het aan gemeenten om afspraken te
maken met onder meer de woningcorporaties en oplossingen te zoeken,
ook buiten de reguliere sociale woningvoorraad om. In het Bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom uit november 2015 zijn verschillende
maatregelen getroffen om gemeenten hierbij te ondersteunen, waaronder
de tijdelijke subsidieregeling voor de huisvesting van vergunninghouders
en de aanpassing van wet- en regelgeving waardoor ook voor de
huisvesting in panden van derden een beroep kan worden gedaan op
woningcorporaties voor verhuur-, verbouw-, administratie- en onderhoudswerkzaamheden.
De asielinstroom is momenteel lager dan de voorgaande jaren. Dit zal zich
ook vertalen naar de huisvestingsopgave van vergunninghouders. De
taakstelling voor de eerste helft 2017 is 13.000, de prognose voor de
tweede helft is 19.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

19

63
Op welke aannames is de verwachting gebaseerd dat er tot 2040 1 miljoen
woningen nodig zijn? Rekent u centrale voorraadplanning tot uw taken?
Antwoord: Centrale voorraadplanning zie ik niet als rijkstaak. De verantwoordelijkheid voor de bouwproductie is gedecentraliseerd naar
gemeenten, provincies, marktpartijen en corporaties. Over de rijksbetrokkenheid bij de ruimtelijke ontwikkeling van de noordvleugel van de
Randstad zijn specifieke afspraken gemaakt in Structuurvisie AmsterdamAlmere-Markemeer (RRAAM) verband.
Vanuit de verantwoordelijkheid van het kabinet voor het wonen laat ik
ontwikkelingen op de woningmarkt monitoren en laat ik woningbehoefteprognoses opstellen. Deze prognoses ondersteunen marktpartijen en
medeoverheden in de uitvoering van hun taken.
In opdracht van mij is de tussenrapportage woningbehoefteprognose op
basis van het Primos model opgesteld door ABF-Research. Deze is op
7 april jl. aan de Tweede Kamer aangeboden als bijlage bij de rapportage
Wonen in beweging, waarin de uitkomsten van het WoON-onderzoek 2015
zijn beschreven.
Het aantal van 1 miljoen woningen in 2040 betreft de uitbreidingsvraag
volgens de studie Investeren in Nederland, opgesteld door het EIB (juni
2015). Daarin worden voor de woningmarkt drie scenario’s beschreven.
Het scenario «Evenwichtige groei» baseert zich op de vorige nationale
bevolkingsprognose van het CBS. In dit scenario voorziet het EIB net zoals
de Primos-prognose 2016 voor de periode tot 2040 een groei van de
woningvoorraad met circa 1 miljoen woningen.
64
Welke aanpassingen voorziet u in het energielabel? Hoe wordt voorkomen
dat de bureaucratie hierdoor sterk toeneemt? Wanneer krijgt de Kamer
hiervoor een uitgewerkt plan?
Antwoord: Ik voorzie vooralsnog geen aanpassingen in de systematiek
van het energielabel. Wel blijf ik het energielabel monitoren, zodat in de
toekomst eventueel benodigde aanpassingen kunnen worden doorgevoerd. Ook zijn de Europese ontwikkelingen met betrekking tot de richtlijn
energieprestatie van gebouwen (EPBD, 2010/31/EU) voor het label
relevant, omdat hierin de Europese verplichtingen voor het label zijn
vastgelegd. De verwachting is dat de Europese Commissie eind 2016 komt
met een voorstel tot herziening van de EPBD. Mocht er een voorstel tot
herziening komen, dan wordt uw Kamer op gebruikelijke wijze betrokken.
Inzet van het kabinet bij deze herziening is dat onnodige bureaucratie
zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Daarnaast heb ik u geïnformeerd over de ingebrekestelling die Nederland op de EPBD heeft
ontvangen, waarop Nederland op 23 september jl. een reactie heeft
gestuurd aan de Europese Commissie. Op basis van deze reactie zal de
Europese Commissie besluiten de ingebrekestelling verder voort te zetten
of te beëindigen. Op eventuele gevolgen van deze ingebrekestelling loop
ik nu niet vooruit.
65
Wat is het huidige gebruik van het Nationaal Energiebespaarfonds en hoe
heeft dit zich ontwikkeld? Welke invloed verwacht u van de extra
stimulans van 10 miljoen euro?
Antwoord: Op dit moment zijn de cijfers van januari 2014 tot en met
september 2016 bekend. Het fonds begon bescheiden met ongeveer 6
miljoen euro aan uitgezette leningen in 2014. Daarna heeft het fonds een
stijgende lijn getoond. Over heel 2015 is een bedrag van 16 miljoen euro
aan leningen uitgezet en in 2016 is dit bedrag tot op heden 27 miljoen
euro. In totaal zijn bijna 4.000 aanvragen omgezet in ruim 49 miljoen euro
aan leningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

20

Sinds de openstelling van het fonds halverwege 2015 voor leningen aan
VvE’s zijn in totaal 37 aanvragen van VvE’s ontvangen voor een bedrag
van ruim 15 miljoen euro.
De extra stimulans van 10 miljoen euro voor een rentesubsidie en de
synergie met de activerende voorlichtingscampagne en de Subsidie
energiebesparing eigen huis zullen naar verwachting tot een verdere
verbetering leiden. Die is op voorhand niet te kwantificeren.
66
Welke extra inspanning is nodig in 2017 om te zorgen dat in 2020 alle
huurwoningen een energielabel B hebben? Welke kosten zijn hiermee
gemoeid?
Antwoord: In de Nationale Energieverkenning 2016 wordt ingegaan op de
voortgang van de uitvoering van het Energieakkoord. Daarin zal ook
worden ingegaan op het doel van de corporaties om in 2020 de sociale
huurwoningen in Nederland gemiddeld naar label B te brengen. De NEV
2016 zal naar verwachting half oktober naar de Tweede Kamer worden
gestuurd.
67
Hoeveel sociale huurwoningen, vrije sector huurwoningen en koopwoningen hebben een energielabel B?
Antwoord: In de Nationale Energieverkenning (NEV) 2016 wordt ingegaan
op de voortgang van de uitvoering van het Energieakkoord. Daarin zal dus
ook worden ingegaan op het doel van de corporaties om in 2020 de
sociale huurwoningen in Nederland gemiddeld naar label B te brengen.
Daarbij merk ik op dat voor de koopsector geen doelstelling geldt om in
2020 de woningen gemiddeld naar label B te brengen.
Voor het totaal van de definitief geregistreerde labels, heeft 17% van de
huursector in 2015 een label B (en 7% overigens een label A). Daarbinnen
heeft de gereguleerde sector van corporaties eveneens 17% een label B.
Dit percentage is 10% voor de particuliere huurwoningen in de gereguleerde sector en 23% voor de niet-gereguleerde vrije sector huurwoningen.
Van de definitief geregistreerde labels voor het totaal van de koopsector
heeft overigens 15% een label B in 2015.
68
Wat wordt bedoeld met de passage dat banen voor arbeidsbeperkten
worden gerealiseerd via de inkoop van diensten?
Antwoord: De Werkkamer bereidt op dit moment een advies over het
meetellen van inkoop van diensten bij de banenafspraak voor, zoals de
Staatssecretaris van SZW de Tweede Kamer heeft meegedeeld.
Binnenkort komt de Werkkamer met dat advies.
De passage op pagina 11 van de begroting onder kopje van arbeidsbeperkten «({) en het realiseren van banen via de inkoop van de diensten
doelt niet op deze vorm van meetellen van inkoop van diensten.
De bewuste passage refereert aan de aanbesteding en in het bijzonder het
gunningproces van de inkoop van diensten. Om de 3–4 jaar vindt een
openbare aanbesteding plaats van een bepaalde dienst zoals catering, of
schoonmaak. Een leverancier van diensten kan alleen meedingen in de
aanbesteding als hij voldoet aan de volgende gunningseis: hij verplicht
zich om mensen met een arbeidsbeperking in dienst bij het Rijk of
ingeleend door het Rijk, in zijn dienstverlening en onder zijn begeleiding,
op te nemen. Bijvoorbeeld een arbeidsbeperkte in dienst van het Rijk,
komt te werken in een functie bij de cateraar van een ministerie. Verklaart
hij dat, dan kan hij omdat hij voldoet aan die eis, meedoen met de
aanbesteding.
69

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

21

Worden naast ICT-trainees ook nog ICT’ers op expert-niveau aangetrokken? Zo ja, hoeveel en per wanneer?
Antwoord: Het kabinet heeft in zijn reactie op het Eindrapport van de
Tijdelijke commissie ICT-projecten aangekondigd dat de formatie van
I-Interim Rijk wordt verdubbeld van 100 naar 200 fte. I-Interim Rijk is de
interne pool van flexibel inzetbare en ervaren professionals op het gebied
van informatiemanagement en ICT.
In 2015 is de formatie van I-Interim Rijk uitgebreid met 30 fte. De voor dit
jaar geplande verdere uitbreiding met 40 fte is inmiddels gerealiseerd;
daarmee beschikt I-Interim Rijk nu over 170 fte. De laatste uitbreiding, met
30 fte, zal in 2017 plaatsvinden. Daarnaast werven individuele rijksorganisaties, zoals bijvoorbeeld Belastingdienst, Rijkswaterstaat en SSC-ICT ook
zelf personeel voor de vervulling van hun eigen taken (bijvoorbeeld door
verambtelijking).
70
In hoeveel gevallen was er sprake van afstoting van kantoren tegen
marktconforme tarieven? In hoeveel gevallen en in welke gevallen ging
het om afstoting tegen niet-marktconforme tarieven?
Dit jaar zijn er in de periode van januari tot en met augustus negen
kantoorpanden verkocht. Naast transparantie en openbaarheid is
marktconformiteit een randvoorwaarde bij de verkopen van het RVB. De
negen kantoorpanden dit jaar zijn dus ook tegen marktconforme prijzen
verkocht.
71
Op welke manier wordt de motie De Vries uitgevoerd ten opzichte van
keuzes in de kantoorhuisvesting van het Rijk in 2017?
Antwoord: Voor wat betreft de uitvoering van de motie De Vries uit juli
2013 (waarbij de Kamer de regering verzoekt zich in te spannen dat in de
provincies Friesland, Drenthe, Zeeland en Limburg de rijkswerkgelegenheid niet onevenredig daalt), bevestig ik dat deze oproep wordt
meegenomen bij huisvestingsbesluiten van de rijksoverheid. In de
besluitvorming wordt met meerdere belangen rekening gehouden. Naast
het primair proces van de rijksorganisatie, wordt ook het financieeleconomisch belang voor het concern, het vastgoedbelang en de politiekbestuurlijke afstemming met provincies en gemeenten in ogenschouw
genomen.
In mijn Kamerbrief van 4 maart 2016 (Kamerstuk 31 490, nr. 197) heb ik u
een overzicht verstrekt van de geprognosticeerde ontwikkeling van de
rijkswerkgelegenheid per provincie tot 2020. De brief is met uw Kamer
besproken in het Algemeen overleg Krimp en bevolkingsdaling op
14 september 2016. In dit overleg heb ik uw Kamer toegezegd in de loop
van 2017 met een nieuw overzicht van de ontwikkeling van de rijkswerkgelegenheid per provincie te komen. Daaraan vooraf gaat een inventarisatie van de kantoorhuisvestingsbehoefte van de departementen. Ik zie op
dit moment geen aanleiding om tot bijsturing van rijkshuisvestingsprojecten voor een of meer provincies uit de motie De Vries over te gaan,
maar zal deze overweging opnieuw maken op basis van de inzichten die
in de loop van 2017 bij departementen ontstaan inzake hun huisvestingsbehoefte.
72
Kunt u uiteenzetten hoe de 1,1 miljard euro van het pakket aan
koopkrachtreparatie ten aanzien van de huurtoeslag is onderverdeeld?
Welk deel van die «extra» 1,1 miljard euro voor koopkracht is in feite het
repareren van door dit kabinet zelf veroorzaakte tekorten? Is de
koopkrachtreparatie inclusief de volledige ophoging van de huurtoeslag
(ca. 570 miljoen euro)? Klopt het dat 420 miljoen euro hiervan het niet
door laten gaan van de aan het begin van de kabinetsperiode aangekon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

22

digde bezuiniging (215 miljoen euro) en de al eerder voorziene (en bij de
Voorjaarsnota al toegegeven) «tegenvaller» van 205 miljoen euro betreft?
Als dat zo is kan het dan wel als extra geld worden bestempeld?
Antwoord: Van het pakket van 1,1 miljard euro voor koopkrachtmaatregelen, wordt 150 miljoen euro gebruikt om het budget voor de
huurtoeslag te verhogen en 418 miljoen euro om de bij Voorjaarsnota
gemelde tekorten van te dekken, tezamen ca. 570 miljoen euro structureel
(zie ook paragraaf 3.2 van de Miljoenennota 2017). Deze 418 miljoen euro
betreft niet de bij Voorjaarsnota 2012 gemelde tegenvaller bij de
huurtoeslag, oplopend tot 214 miljoen euro in 2017. Deze tegenvaller is
destijds grotendeels gedekt buiten de begroting van WenR. Zie verder ook
antwoord op vraag 3.
73
Kan uiteengezet worden wat wordt bedoeld met «De resterende middelen
(60 miljoen euro) zijn vanuit de aanvullende post aan de begroting van
Wonen en Rijksdienst in de jaren 2016 tot 2018 toegevoegd»? Betreft dit
een kasschuif? Zo ja, hoe dan?
Antwoord: In het kader van het Belastingplan 2016 heeft het kabinet 100
miljoen euro vrijgemaakt voor o.a. een subsidieregeling om huiseigenaren (eigenaar-bewoners) te stimuleren energiebesparende maatregelen
te nemen. Deze middelen zijn in 2016 t/m 2018 aan de begroting toegevoegd.
Vervolgens is een deel van de middelen voor 2016 met een kasschuif
verschoven van 2016 naar 2017 en 2018.
*€ miljoen
VJN
Waarvan op Aanvullende Post
Waarvan op begroting W&R
Kasschuif
Begroting WenR 2017

2016

2017

2018

Totaal

45
5
40
-12,6
32,4

35
35

20
20

3,8
38,8

8,8
28,8

100
60
40
0
100

74
Ontvangen alle huurtoeslagrechtigden 10,50 euro per maand, of zijn er
uitzonderingen en zo ja, waar zijn deze op gebaseerd?
Antwoord: De verlaging van het bedrag waarmee de normhuur wordt
verhoogd tot de basishuur is van invloed op alle huishoudens met
huurtoeslag; het positieve inkomenseffect is nagenoeg in alle gevallen
10,50 euro per maand.
75
Hoe hoog zijn de opgelopen tekorten op de huurtoeslag van de afgelopen
jaren en voor welk bedrag is in deze begroting dekking gevonden? Welk
deel van de dekking is gevonden binnen de begroting van Wonen en
Rijksdienst en welk deel daarbuiten?
Antwoord: De tekorten van afgelopen jaren hebben geleid tot een te
dekken bedrag van gemiddeld 418 miljoen euro per jaar vanaf 2017. Voor
deze tekorten is volledig dekking gevonden buiten de begroting van
Wonen en Rijksdienst.
76
Bij de Voorjaarsnota 2015 werd het totale ramingstekort op de
huurtoeslag over de periode 2015–2020 op 889 miljoen euro gezet.
Hoeveel van dit tekort staat nog open en voor hoeveel is structurele
dekking gevonden?
Antwoord: Voor de genoemde problematiek, die in de Begroting 2016 niet
structureel gedekt was, is nu door het kabinet structureel dekking
gevonden. Het volledige tekort is hiermee gedekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

23

77
Kunt u aangeven waar de dekking «buiten» de huurtoeslagbegroting voor
toekomstige jaren gevonden is?
Antwoord: In de uiteindelijke keuzes in de begroting heeft het kabinet de
balans gezocht tussen de drie pijlers uit het regeerakkoord. Met het
perspectief op een overschot op de Rijksbegroting binnen enkele jaren en
een overheidsschuld die op dezelfde termijn onder de grens van 60
procent van het bbp zal komen, acht het kabinet het verantwoord extra
middelen beschikbaar te stellen voor maatschappelijke prioriteiten en
koopkrachtmaatregelen, waaronder de huurtoeslag (zie ook paragraaf 3.2
van de Miljoenennota 2017). De budgettaire ruimte hiervoor heeft het
kabinet gevonden door aanpassing van het uitgavenkader en het
inkomstenkader.
78
Wat is de exacte dekking van het tekort op de huurtoeslag van 418 miljoen
euro waar bij de Voorjaarsnota over wordt gesproken?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 77.
79
Klopt het dat 418 miljoen euro het terugdraaien van eerder aangekondigde bezuinigingen en het ophogen van het budget om bezuinigingen te
voorkomen betreft? Kan dan ook verklaard worden waarom deze 418
miljoen euro door het kabinet als koopkrachtimpuls wordt aangekondigd?
Graag een toelichting.
Antwoord: Voor de bij Voorjaarsnota gemelde tekorten op de huurtoeslag
van gemiddeld 418 miljoen per jaar is buiten de huurtoeslag dekking
gevonden. Daarnaast worden de uitgaven voor de huurtoeslag vanaf 2017
structureel met 150 miljoen euro verhoogd. Beide bedragen zijn onderdeel
van het koopkrachtpakket van het kabinet, gericht op een evenwichtig
koopkrachtbeeld.
80
Kunt u een meerjarig overzicht geven van woningcorporaties met veel
vermogen en een kleine bouwopgave en van woningcorporaties met een
klein investeringsvermogen en een grote bouwopgave?
Antwoord: Gemeenten formuleren de woonopgave zowel voor de markt
als voor de corporaties en stemmen dit in veel gevallen regionaal af.
Ongeveer 160 gemeenten hebben recent (vanaf 2014) hun woonbeleid
geformuleerd. Op basis van woonvisies maken gemeenten, huurders en
corporaties prestatieafspraken. In december dienen alle corporaties de
investeringsvoornemens (de dPi) voor de komende jaren in. Dat geeft
meer inzicht in de bouwprognose voor de komende jaren van de
corporaties op lokaal en regionaal niveau. Daarbij zal er op regionaal
niveau ook een relatie worden gelegd tussen deze corporatievoornemens
en de financiële ruimte voor extra investeringen zoals bepaald op basis
van de indicatieve bestedingsruimte woningcorporaties (IBW). De
woonvisies als ook de prestatieafspraken die uiterlijk december met de
dPi worden aangeleverd, worden (waar mogelijk ook regionaal) geanalyseerd. De resultaten daarvan zullen worden opgenomen in de Staat van
de Volkshuisvesting. Deze rapportage stuur ik in het voorjaar van 2017
naar uw Kamer.
81
Op welke manier houdt het stelsel van gereguleerde huur rekening met
regionale verschillen, naast het experiment met een aanpassing van het
woningwaarderingsstelsel voor schaarstegebieden? Ziet u de mogelijkheid en wenselijkheid van meer aanpassingen aan de regionale situatie?
Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

24

Antwoord: Het per 1 oktober 2015 gewijzigd woningwaarderingsstelsel
(WWS) betekent dat de WOZ-waarde onderdeel is geworden. Het stelsel
houdt hierdoor rekening met regionale verschillen doordat woningen die
weliswaar fysiek identiek zijn maar zich bevinden op verschillende
locaties, zoals een andere regio, een verschillende maximale huurprijs
zullen hebben.
Er zijn meer mogelijkheden om in het WWS rekening te houden met
regionale verschillen, zoals ondermeer blijkt uit de per 1 oktober 2016 in
werking getreden wijziging van het WWS voor kleine nieuwbouwwoningen in de COROP-gebieden Amsterdam en Utrecht. De wenselijkheid
van meer wijzigingen in het WWS is te bezien na de toegezegde evaluatie.
Het landelijk stelsel van gereguleerde huur houdt voorts rekening met
regionale verschillen doordat het ruimte biedt voor lokale prestatieafspraken, zoals het toepassen van een staffel (zie het antwoord op vraag
57).
82
Kunt u aangeven aan welke andere «samenwerkende kennisinstellingen»
dan Platform 31 de 1.926.000 euro in 2017 naartoe gaat?
Antwoord: In de begrotingspost van 1,925 miljoen euro is voorzien een
subsidie van 1,7 miljoen euro voor Platform 31, een subsidie van 125.000
euro voor SURF (Smart Urban Regions of the Future, Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Tevens is er een bedrag
gereserveerd van 100.000 euro voor andere kennisinstellingen die in 2017
met een subsidieverzoek komen.
83
Kunt u aangeven aan welk ander basisonderzoek en verkenningen
(«opdrachten») dan het Woningbehoefteonderzoek (WoON) de 2.386.000
euro in 2017 naartoe gaat?
Antwoord: Het budget voor basisonderzoek en verkenningen (opdrachten)
wordt onder meer besteed aan:
– monitoringactiviteiten ten behoeve van de jaarlijkse Staat van de
Woningmarkt en de Staat van de Volkshuisvesting,
– de aanschaf van CBS-statistieken,
– corporatiebestanden (corpodata),
– de aankoop van bestanden zoals van het Kadaster en NVM,
– de actualisering van modellen op het terrein van het wonen,
– Het Woningbehoefteonderzoek WoON valt niet onder dit budget maar
wordt betaald uit de begrotingspost Bijdragen aan ZBO’s en RWT’s
(basisonderzoek en verkenningen).
84
Kunt u aangeven aan welk basisonderzoek en verkenningen («bijdrage
aan ZBO’s / RWT’s») de 2.850.000 euro exact naartoe gaat, aangezien dit
niet nader gespecificeerd wordt in de toelichting?
Antwoord: In de Ontwerpbegroting 2017 (pagina 22) is het onderzoek dat
wordt uitbesteed bij ZBO’s/RWT’s apart zichtbaar gemaakt. Onder post
Bijdrage aan ZBO’s/RWT’s (Basisonderzoek en Verkenningen) vallen de
werkzaamheden die door het CBS worden uitgevoerd. Voor 2017 zijn dat
de voorbereiding en uitvoering van het WoON2018 en de bijdrage voor de
Huurenquête 2017.
85
Kan aangegeven worden waarom de afgelopen jaren de huurtoeslag
structureel te laag is geraamd en dit telkens slechts incidenteel is
opgelost? Kunt u concreet aangeven in welke mate dit door statushouders
zou komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

25

Antwoord: Afgelopen jaren is de instroom van aanvragers huurtoeslag
lager geraamd dan zich daadwerkelijk heeft voorgedaan. Dit blijkt uit
realisatiecijfers van de Belastingdienst.
Uit deze realisatiecijfers over afgelopen jaren komt naar voren dat de
gevolgen van de economische crisis en de afname van het niet-gebruik
een grotere impact hadden (veel meer instroom dan verwacht) dan was
geraamd. Vanwege de systematiek van de Algemene Wet Inkomensafhankelijke Regelingen (AWIR), waarbij tot twee jaar na afloop van het
toeslagjaar nog wijzigingen in de toekenningen kunnen plaatsvinden is
een betrouwbaar uitgangspunt voor de raming per definitie enkele jaren
oud. De informatie over de groter dan geraamde stijging van het aantal
rechthebbenden was daarom pas met vertraging beschikbaar (waardoor
hier dus niet snel op geanticipeerd kon worden).
Uit de beschikbare administratieve bestanden inzake de huurtoeslag is
niet af te leiden welk deel van de overschrijding is veroorzaakt door
instroom van vergunninghouders. In de ramingen van de huurtoeslaguitgaven wordt wel rekening gehouden met toegenomen migratie. Hiervoor
is voor het jaar 2016 een bedrag opgenomen van 23,1 miljoen euro
oplopend naar 125,7 miljoen euro in 2021. Hierbij is rekening gehouden
met een dempend effect van de nieuwe regeling stimulering huisvesting
vergunninghouders.
Er is afgelopen jaren gekozen om de tekorten incidenteel te dekken, omdat
er onvoldoende ruimte was om de tekorten structureel te dekken. Door de
extra middelen voor (maatschappelijke prioriteiten en) koopkracht zijn de
tekorten nu wel structureel gedekt.
86
Kunt u over de afgelopen jaren aangeven welk aandeel het lager
niet-gebruik van huurtoeslag heeft op de toename van de huurtoeslaguitgaven?
Antwoord: De hoogte van het niet-gebruik is niet exact bekend, omdat
deze huishoudens niet in beeld zijn. Derhalve kan geen harde uitspraak
worden gedaan over het aandeel van het lager niet-gebruik op de
huurtoeslaguitgaven.
Indien op basis van nadere analyses op het WoOn2006 en WoOn2012 een
schatting wordt gedaan en daarbij wordt aangenomen dat het
niet-gebruik op hetzelfde niveau was gebleven, dan zouden de uitgaven
huurtoeslag in 2012 tussen 100 en 150 miljoen euro lager hadden kunnen
liggen.
87
U legt uit dat er door de subsidieregeling huisvesting vergunninghouders
ook – middels de kostendelersnorm – de druk op het bijstandsbudget
wordt verlaagd. Wordt er aan deze subsidieregeling daarom ook een
bijdrage gedaan vanuit het bijstandsbudget?
Antwoord: Nee, vanuit het bijstandsbudget wordt geen bijdrage gedaan
aan de tijdelijke subsidieregeling voor de huisvesting van vergunninghouders. De besparingen vanwege de subsidieregeling op het budget van
de huurtoeslag zijn voldoende om de kosten van deze subsidieregeling te
dekken. Zie ook het antwoord op vraag 8.
88
Waardoor wordt de fluctuatie verklaard in de bijdrage aan woonconsumentenorganisaties in de afgelopen en komende jaren?
Antwoord: De (lichte) afname van de subsidies voor woonconsumentenorganisaties vanaf 2015 is verwerkt in de 1e suppletoire Begroting 2014 van
Wonen en Rijksdienst en houdt verband met de geleidelijke afbouw van
de subsidie aan VAC-punt Wonen.
89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

26

Op welke wijze wordt rekening gehouden met de meest kwetsbare
groepen (volgens NIBUD de huishoudens met een laag inkomen, met
name rond bijstandsniveau/minimumloon)?
Antwoord: De huurtoeslag richt zich met name op huishoudens met een
lager inkomen.
Als onderdeel van het koopkrachtpakket wordt de opslag op de normhuur,
die leidt tot de basishuur, met 10,50 euro per maand verlaagd. De
huurtoeslagontvangers, waaronder ook de huishoudens met een
minimuminkomen, ontvangen hierdoor maandelijks meer huurtoeslag.
90
Betekent een verschil tussen de raming van de kosten voor de Autoriteit
woningcorporaties (Aw) en de heffing aan de toegelaten instellingen dat
de heffing in de komende jaren zal stijgen? Wat is de verwachtte
ontwikkeling van de kosten van de Aw na 2017?
Antwoord: Het verschil tussen de raming van de kosten voor de Autoriteit
woningcorporaties en de heffing komt voort uit het feit dat bepaalde
kosten die de Autoriteit woningcorporaties maakt (zoals toezicht op Wet
Normering Topinkomens voor de corporatiesector en Corpodata) niet
door de corporaties maar door het Ministerie van BZK en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (mede) worden gefinancierd. Het verschil is
dus geen indicatie dat de heffing zal stijgen.
De begroting en heffing van de Autoriteit woningcorporaties laten in 2017
een eenmalige stijging zien. In dat jaar dienen de scheidingsvoorstellen
daeb/niet-daeb van alle corporaties beoordeeld te worden, waarvoor
tijdelijk externe inhuur zal plaatsvinden. De ramingen van de kosten in de
jaren 2018 en verder laten een daling zien naar een niveau van zo’n 15
miljoen euro per jaar.
91
Wat zouden de gevolgen zijn indien een verhoging van de heffingsvrije
voet van tien naar vijfentwintig woningen nog verder wordt verhoogd
naar 50 woningen? Om hoeveel woningcorporaties gaat het? Wat is de
omvang van het bedrag dat dan door de andere woningcorporaties moet
worden opgebracht?
Antwoord: In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel «Wijziging
van de Wet maatregelen woningmarkt 2014 II naar aanleiding van de
evaluatie van de verhuurderheffing» is aangegeven dat bij de verhoging
van de heffingsvrije voet van 10 naar 25 woningen het aantal heffingsplichtige verhuurders halveert van ongeveer 3.200 naar ongeveer 1.600.
Bij een verdere verhoging van de heffingsvrije voet naar 50 woningen
daalt het aantal heffingsplichtige verhuurders met nog eens ongeveer 650
verhuurders. Er zijn maar enkele woningcorporaties met tussen 25 en 50
woningen. De verhoging van de heffingsvrije voet zal dus vooral er toe
leiden dat minder overige verhuurders heffingsplichtig worden. Bij
gelijkblijvend tarief zal een verhoging van 25 naar 50 woningen, op basis
van het tarief 2017 leiden tot een derving van de opbrengst met ongeveer
23 miljoen euro. Dit betreft voor ongeveer € 11 miljoen een derving van
de opbrengst bij verhuurders met minder dan 50 woningen. De rest
betreft het effect van de verhoging van de heffingsvrije voet bij
verhuurders die nog wel heffing blijven betalen omdat zij in het bezit zijn
van meer dan 50 woningen. De budgettaire derving van ongeveer 23
miljoen euro zal, uitgaande van budgettaire neutraliteit, door een
compenserende verhoging van het tarief door de resterende heffingsplichtige verhuurders moeten worden opgebracht.
92
Waarom wordt bij de indexering van de eigen bijdrage in de huurtoeslag
geen rekening gehouden met het effect van huurharmonisatie waardoor
de indexering lager is dan de gemiddelde brutohuurontwikkeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

27

Antwoord: Door de eigen bijdrage te indexeren met de verwachte
huurprijsontwikkeling (exclusief huurharmonisatie) volgt de huurlastenstijging van zittende huurders met huurtoeslag de huurstijgingen van
overige zittende huurders. Indien in de indexering rekening wordt
gehouden met het effect van huurharmonisatie stijgt de eigen bijdrage
van huurtoeslagontvangers harder dan de huur en ondervinden zij een
negatief effect. Overigens wordt indien de netto-bijstandsontwikkeling
lager ligt dan de huurontwikkeling de eigen bijdrage geïndexeerd met
deze lagere bijstandsontwikkeling. Als gerekend wordt met de huurontwikkeling inclusief huurharmonisatie zal er vaker geïndexeerd worden met
de bijstandsontwikkeling.
93
Waarom wordt de eigen bijdrage in de huurtoeslag geïndexeerd met de
netto-bijstandsontwikkeling wanneer deze lager is dan de huurontwikkeling exclusief harmonisatie? Kunt u de indexering uitgebreider worden
uitgelegd?
Antwoord: Op grond van de Wet op de huurtoeslag vindt jaarlijks
indexering van de normhuren plaats. Met ingang van 1 januari van elk
jaar worden de normhuren geïndexeerd met het percentage van de
verwachte gemiddelde huurprijsontwikkeling, maar in afwijking daarvan
wordt met het percentage van de netto bijstandsontwikkeling
geïndexeerd, als dat laatste percentage lager is dan de huurprijsontwikkeling. Hiermee wordt bereikt dat de eigen bijdrage van de huurtoeslag
als aandeel van het inkomen niet stijgt voor de laagste inkomensgroepen,
als de bijstandsontwikkeling achterblijft bij de huurontwikkeling.
Voor 2010 was er sprake van een keuze, waarbij gekozen kon worden voor
indexatie van de normhuren met huurprijsontwikkeling of met bijstandsontwikkeling. Sinds 2010 is vastgelegd dat altijd geïndexeerd wordt met
de laagste van de twee percentages, waardoor de meest gunstige variant
voor de huurtoeslagontvanger geldt.
94
Wat betekent het voor de uitkering van huurtoeslag per maand wanneer
bij de indexering van de eigen bijdrage in de huurtoeslag wel rekening
gehouden wordt met huurharmonisatie?
Antwoord: Indien afgelopen jaren rekening was gehouden met huurharmonisatie bij indexatie van de eigen bijdrage, had dit niet geleid tot een
aanpassing van de hoogte van de huurtoeslag. De afgelopen jaren is de
huurtoeslag geïndexeerd met de bijstandsontwikkeling. De bijstandsontwikkeling lag lager dan de huurprijsontwikkeling.
In de toekomst zal rekening houden met huurharmonisatie bij indexatie
van de eigen bijdrage er toe leiden dat de eigen bijdrage vaker wordt
geïndexeerd met de bijstandsontwikkeling. De huurharmonisatie zorg
immers voor een hogere huurprijsontwikkeling. Alleen als de bijstandsontwikkeling hoger is dan de huurprijsontwikkeling, dan zal de andere
indexering leiden tot een hogere stijging van de eigen bijdrage.
In de huurtoeslag worden ook de kwaliteitskortingsgrens en aftoppingsgrenzen geïndexeerd met de verwachte huurprijsontwikkeling. Indien er
voor wordt gekozen om bij de indexatie van de eigen bijdrage rekening te
houden met huurharmonisatie, zal het in de rede liggen om dit ook bij de
indexatie van de kwaliteitskorting en aftoppingsgrenzen toe te passen. Dit
zal er toe leiden dat de zogenaamde kwaliteitskortingen pas bij een
hogere huur gelden, zodat over een groter deel van de huur 100%
subsidie geldt. Rekening houden met huurharmonisatie in de indexatie zal
dus budgettaire consequenties hebben.
95
Hoeveel geschillen zijn er behandeld bij de Huurcommissie inzake de
inkomensafhankelijke invoering sinds de invoering ervan? Kunt u dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

28

uitsplitsen in de jaren 2013, 2014, 2015 en 2016, alsmede de verwachting
voor 2017?
Antwoord: In de volgende tabel zijn de aantallen behandelde verzoeken
om geschilbeslechting over inkomensafhankelijke huurverhogingen
vermeld voor de jaren 2013, 2014, 2015 en 2016 (tot en met september).
Voor 2017 is nog geen raming opgesteld.
Verzoeken om geschilbeslechting over
inkomensafhankelijke huurverhoging

2013

2014

2015

2016

Behandelde verzoeken

4.553

3.540

2.176

1.1601

1

behandelde en nog in behandeling zijnde verzoeken per ultimo september.

Bron: 2013–2015: Jaarverslag 2015 Huurcommissie; 2016: administratie Huurcommissie

96
Hoeveel zaken bij de Huurcommissie betreffen onduidelijkheid over de
regelgeving?
Antwoord: De Huurcommissie houdt niet bij hoeveel zaken betrekking
hebben op onduidelijkheid over regelgeving omdat dit geen objectief vast
te stellen geschilgrond vormt.
97
Hoeveel zaken bij de Huurcommissie hebben betrekking op een geschil
tussen huurder en particuliere verhuurder? En hoeveel tussen huurder en
institutionele verhuurders? En hoeveel tussen huurder en woningcorporaties?
Antwoord: In 2015 zijn in totaal 9.697 verzoeken om geschilbeslechting
ontvangen. In de volgende tabel is vermeld hoeveel verzoeken betrekking
hadden op de drie onderscheiden categorieën verhuurders:
Instroom van geschilverzoeken in 2015: betrokkenheid van verhuurders bij huurprijsen servicekostengeschillen
Categorie verhuurders

Aantal

Natuurlijke personen
Woningbouwcorporaties
Overige verhuurders
Totaal

2.706
5.034
1.957
9.697

98
Heeft u op basis van uw verantwoordelijkheid voor een voldoende
omvang van de woningvoorraad ook een verantwoordelijkheid voor de
ondersteuning van de lokale plancapaciteit op die plekken waar schaarste
ontstaat en opgelost zou kunnen worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord: Zoals ik heb geantwoord op Kamervragen van het lid Albert de
Vries (PvdA) op 15 september 2016 over het droog koken van de nieuwbouwmarkt (aanhangsel van de handelingen vergaderjaar 2015–2016, nr.
3526) ligt de verantwoordelijkheid om de lokale vraag en woningaanbod
in evenwicht te brengen bij decentraal niveau. Dat geldt ook voor de
ontwikkeling voldoende plancapaciteit.
Vanuit het Rijk worden gemeenten daarbij wel middels diverse maatregelen ondersteund, onder andere door jaarlijkse gesprekken van het
kabinet in het kader van het MIRT met bestuurders van de Noord- en
Zuidvleugel over de beschikbaarheid van voldoende plancapaciteit. Ook is
een wijziging van het Besluit ruimtelijke ordening voorzien dat gemeenten
de mogelijkheid moet bieden in bestemmingsplannen ook vrijesectorhuur
op te nemen, zoals ik u in mijn brief van 16 september 2016 heb meegedeeld (TK 32 847/27 926, nr. 279).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

29

99
Mag uit de opstelling onder 2.4 worden afgeleid dat de uitvoeringskosten
van het revolverend fonds voor elk jaar 403.000 euro bedragen?
Antwoord: Het genoemde bedrag van 403.000 euro betreft de jaarlijkse
geraamde uitvoeringskosten voor het Fonds Energiebesparing
Huursector.
100
Waaruit bestaat het «stimuleren van het gebruik van het Nationaal
Energiebespaarfonds door bekendheid van het fonds», waarvoor 10
miljoen euro wordt uitgetrokken?
Antwoord: Met de genoemde 10 miljoen euro is de rente van het
Nationaal Energiebespaarfonds verder verlaagd. Daarnaast organiseert
het Nationaal Energiebespaarfonds vanuit dit bedrag extra communicatieactiviteiten om de bekendheid van het fonds verder te vergroten. Dit
gebeurt onder andere door de inzet van een accountmanager voor
contacten met en begeleiding van VvE’s, bedrijven en gemeenten
alsmede met een campagne over de Energiebespaarlening van het fonds.
101
Waarom vindt vrijwel de volledige besteding van de subsidie voor
energiebesparing verhuurders plaats in 2018 en 2019? Is het realistisch
dat dit in zo’n korte tijd doelmatig besteed kan worden aan kwalitatief
goede plannen en hoe worden deze plannen nu voorbereid?
Antwoord: De Stimuleringsregeling Energieprestatie huursector (STEP) is
op 1 juli 2014 voor aanvragen opengesteld. De uitbetaling van de
subsidies vindt in de jaren 2018 en 2019 plaats. Dit is conform de afspraak
in het Energieakkoord. Aanvragen kunnen vanaf moment van openstelling
worden ingediend en subsidies worden verleend. Uitbetaling van de
verleende subsidies vindt plaats na vaststelling van de subsidie en niet
eerder dan 2018. Tot nu toe is voor zo’n 87 miljoen euro aan aanvragen
ingediend (stand 1 september 2016). Op 1 juli 2016 is de STEP-regeling
aangepast en aantrekkelijker gemaakt voor verhuurders (Kamerstuk
30 196, nr. 457).
102
Welke andere bronnen voor inkomsten zien uw ministerie en de Landelijk
Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) zelf voor de LSA?
Antwoord: LSA ontvangt van BZK jaarlijks subsidie voor projecten gericht
op versterken van de lokale democratie. Deze projecten draaien nagenoeg
geheel op deze subsidie. BZK streeft ernaar dat LSA ook andere inkomstenbronnen vindt voor deze projecten. Zie hierover de brief aan TK dd
12 december 2014 KS 34 000XVIII 2014–2015, nr 21.
LSA ontwikkelt daarnaast andere projecten waarvoor de organisatie
inkomsten zoekt via fondsen als de Nationale Postcodeloterij, VSBfonds,
Oranjefonds en Stichting Doen. Ook het Ministerie van VWS subsidieert
projecten. Voorts genereert LSA eigen inkomsten via lidmaatschappen en
deelname aan bijeenkomsten.
103
Wordt de kennis van het expertiseteam versnellen enkel vraaggestuurd of
ook actief aangeboden als men knelpunten ziet?
Antwoord: De inzet van het Expertteam Versnellen is vraaggestuurd. Dat
neemt niet weg dat als in contacten met gemeenten knelpunten worden
gesignaleerd een mogelijke inzet van het expertteam onder de aandacht
wordt gebracht. De gemeente beslist echter zelf of zij daarvan gebruik wil
maken.
104

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

30

Welk bedrag is er jaarlijks beschikbaar voor het programma bevolkingsdaling, van 2015 t/m 2020?
Antwoord: Jaarlijks heeft het programma bevolkingsdaling het volgende
budget beschikbaar: in 2015 en 2016 respectievelijk 607.000 euro
(realisatie) en 780.000 euro; voor 2017 t/m 2020 jaarlijks 766.000 euro.
105
Wat is de reden dat de post Opdrachten Bedrijfsvoering Rijk in 2017 met
30% daalt?
Antwoord: De daling van 30% wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de
uitgaven (en ontvangsten) met betrekking tot de vernieuwing van de
Rijnstraat 8 nog niet in de post Opdrachten Bedrijfsvoering Rijk in de
begroting zijn verwerkt. Dit zal eerst bij eerste suppletoire begroting 2017
gebeuren op basis van een vastgesteld bestedingsplan namens de
gebruikers van de Rijnstraat.
106
Zijn er nog plannen om beheer en onderhoud van monumenten die naar
hun aard niet geschikt zijn voor huisvesting van rijksdiensten af te stoten,
c.q. over te dragen aan organisaties zoals de Nationale Monumenten
Organisatie?
In de portefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf zit een aantal monumenten
dat op de nominatie staat te worden vervreemd. Dit betreft een aantal
rijksmonumenten uit de kantorenportefeuille en onder andere koepelgevangenissen, rijksmonumenten Veenhuizen en een aantal gerechtsgebouwen. Ook voor Paleis Soestdijk wordt een passende bestemming
buiten het Rijk gezocht. Overigens gaat het hierbij om normale afstoot en
geen overdracht aan de Nationale Monumenten Organisatie of soortgelijke organisaties. Met de betrokken provincie en gemeente wordt ten
aanzien van Veenhuizen naar alternatieven gekeken op welke wijze tot
vervreemding kan worden gekomen.
107
De omzet is in voorgaande jaren beperkt door ontoereikende budgetten
bij opdrachtgevers. Is het werk dan toch gewoon uitgevoerd? Zo ja, op
welk budget drukte dat dan?
Antwoord: Tot 2015 is het beheer op GDI-voorzieningen uitgevoerd,
waarbij maatregelen zijn getroffen om binnen de beschikbare budgetten
bij de opdrachtgevers te blijven. Budget kwam tot 2015 van de opdrachtgevers. Daarna is binnen de GDI governcance geld bijeen gebracht om de
bestaande tekorten op te lossen.
108
Bij de bestedingen van de Generieke Digitale Infrastructuurvoorzieningen
is de lijn aangehouden van de Digicommissaris. Gaat het daarbij om het
bedrag dat beschikbaar is, of om het bedrag dat volgens de digicommissaris benodigd is?
Antwoord: Bij de lijn van de Digicommissaris gaat het om het bedrag dat
beschikbaar is.
109
Er wordt rekening gehouden met een stijging van het aantal DigiD
authenticaties. Hoe zit het met het aantal eID authenticaties? Welke
budgettaire gevolgen heeft dit?
Antwoord: Tot in 2018 vinden authenticaties met private eID middelen
alleen binnen pilots plaats en zal het dus gaan om een beperkte stijging.
Hierin is reeds in de begroting voorzien. Op dit moment loopt nog nader
onderzoek naar de toename van authenticaties en de bekostiging hiervan
in de definitieve situatie, die in de loop van 2018 zal gaan starten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

31

110
Waarom zijn de kosten voor externe inhuur bij P-direkt de komende jaren
structureel relatief hoog?
De externe inhuur bij P-Direkt loopt terug van 29,9% in 2015 naar 15,8% in
2018, waarvan 10% wordt ingezet voor (technisch) beheer en ontwikkeling
en innovatie. Het meerdere boven de rijksbrede afgesproken 10% norm
wordt gebruikt voor uitzendkrachten op het Contact Center. Met een
flexibele schil kan P-Direkt pieken en dalen in het werkaanbod opvangen
en anticiperen op een daling aan personele behoefte, als gevolg van het
effectueren van efficiencydoelstellingen.
P-Direkt realiseert deze daling van extern ingevulde ICT-capaciteit door het
aantrekken van extra ICT-personeel in de loop van 2016 en 2017.
111
Wat is de reden van de stijging van de materiële kosten?
De stijging van de materiële kosten wordt grotendeels veroorzaakt
doordat in 2017 de beveiliging van (vrijwel) het gehele Rijk, inclusief de
uitbesteding aan de markt, wordt georganiseerd via de Rijksbeveiligingsorganisatie (RBO; onderdeel van DGVBR|UBR). De primaire kosten van de
uitbesteding van particuliere beveiliging ten behoeve van het Rijk zijn
derhalve verplaatst van de afzonderlijke Rijksonderdelen naar de RBO.
112
Bestaat het voornemen om het renovatieproject van het Binnenhof met
een DBFMO (design, build, finance, maintain, operate)-contract te
regelen? Zo ja, op welke wijze wordt dan met mogelijke risico’s
omgegaan? Zo nee, welke contractvorm en aanbesteding wordt dan
voorgestaan?
Het is regeringsbeleid om bij investeringen in rijkshuisvestingsprojecten
met een omvang van meer dan 25 miljoen euro af te wegen of er
meerwaarde kan worden behaald door te kiezen voor een DBFMOcontract in plaats van een «traditionele» contractvorm. Die afweging vindt
plaats door het opstellen of verkennen van een Public Private Comparator
(PPC). In 2013 zijn de gebruikers van het Binnenhof, het Ministerie van
Financiën en het Rijksvastgoedbedrijf gezamenlijk tot de conclusie
gekomen dat DBFMO niet de meest geëigende contractvorm is voor de
renovatie van het Binnenhof. Op dit moment wordt bezien welk
contractvorm het best passend is.
113
Waarop is de daling van de lasten voor de Dienst van de Huurcommissie
(DHC) gebaseerd? Waarom is dit realistisch en wat gebeurt er als er een
groter beroep op de huurcommissie wordt gedaan?
Antwoord: Het is de verwachting dat de personele en materiële kosten in
2017 lager zullen zijn dan is verondersteld bij de begroting 2016, onder
meer in verband met een lager aantal verzoeken om geschilbeslechting.
Indien een groter beroep op de Huurcommissie wordt gedaan dan is
verondersteld, zal ik in overleg met de Huurcommissie maatregelen
nemen opdat de Huurcommissie dat groter beroep adequaat kan
behandelen.
114
Welk deel van de werkzaamheden van de Huurcommissie zullen
verhuurders gaan bekostigen als gevolg van het wetsvoorstel dat hierover
zal worden ingediend?
Antwoord: Zie het antwoord op vraag 60.
115
Kan naast de kasschuif van de Hoge Colleges van Staat van alle toegepaste kasschuiven een inzichtelijk overzicht worden verstrekt, zodat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

32

concreet beeld ontstaat van welke bedragen zijn en in welke jaarschijven
is verschoven?
Naast de kasschuif van de huisvesting van de Hoge Colleges van Staat zijn
er nog twee kasschuiven in de begroting 2017 van WenR opgenomen:
– Versnelling afdracht ontvangst van Rijksvastgoedbedrijf aan WenR.
Deze aflopende reeks was als ontvangst ingeboekt tot 2019 bij W&R
om de departementale budgettaire effecten van de invoering van het
rijkshuisvestingstelsel te nivelleren. Door deze kasschuif kan het RVB
vanaf 2017 reeds werken met een geschoond tarief.
– Meerjarige dekking renovatie Binnenhof. Deze kasschuif loopt door na
de begrotingshorizon.
Bedragen * € 1.000
a. Versnelling afdracht
b. Renovatie Binnenhof

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Na 2021

22.695
– 9.351

-16.094
– 8.035

– 5.262
– 7.347

– 1.339
– 7.563

0
– 6.707

0
– 8.060

0
47.063

116
Indachtig de adviezen van de tijdelijke commissie Huizenprijzen, wanneer
en onder welke criteria zou de toename van de huizenprijzen geremd
moeten worden en op welke wijze?
Antwoord: In 2013 heeft de tijdelijke commissie Huizenprijzen in haar
eindrapport «kosten koper» aanbevelingen gedaan op basis van
onderzoek naar twintig jaar stijgende huizenprijzen. Sinds 2013 zijn er
diverse beleidsmatige ontwikkelingen geweest (die in lijn zijn met de
aanbevelingen uit het rapport) zoals:
Met betrekking tot de kredietverlening is de leencapaciteit op basis van
inkomen (LTI) beter gereguleerd.
De maximale hypotheek in verhouding tot de waarde van de woning (de
Loan-to-value-ratio) wordt teruggebracht naar 100% in 2018.
De grens van de Nationale Hypotheekgarantie wordt gekoppeld per
1-1-2017 aan de gemiddelde waarde van de woning.
De hypotheekrenteaftrek wordt stapsgewijs afgebouwd en op nieuwe
hypotheken wordt veel annuïtair afgelost.
Er zijn diverse maatregelen genomen om de ontwikkeling van een
betaalbare vrije huursector te bevorderen, zodat huishoudens een
alternatief hebben voor het kopen van een woning.
De genomen maatregelen, met name maatregelen rond verantwoorde
kredietverlening en de hypotheekrenteaftrek, dragen bij aan het
voorkomen van te volatiele marktontwikkelingen zoals we in het verleden
gezien hebben.
117
Hoe groot is de kans dat er in de komende jaren alsnog een saneringsbijdrage naar woningcorporatie WSG gaat?
Antwoord: In het saneringsbesluit van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (Steunbesluit nr. 81 d.d. 24 juli 2013) is opgenomen dat de
saneringsperiode afloopt per 1 juli 2018, en dat vóór die datum wordt
bezien of een nieuw besluit tot saneringssteuntoekenning aan WSG
noodzakelijk is om uiterlijk in een termijn van vijf jaar aan de WSW
kredietwaardigheidseisen te voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 XVIII, nr. 5

33