Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3291

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 februari 2022
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
3 september 2021 over het Fiche: Herziening richtlijn consumentenkrediet
(Kamerstuk 22 112, nr. 3175).
De vragen en opmerkingen zijn op 4 oktober 2021 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 23 februari 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Lips

kst-22112-3291
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie constateren dat Nederland reeds relatief
strenge regels kent en dat het voorstel van de Europese Commissie
bijdraagt aan zowel een gelijker speelveld voor Nederlandse kredietverstrekkers op de Europese markt als aan een betere consumentenbescherming. Beide zaken vinden deze leden een goede ontwikkeling.
Deze leden constateren dat het kabinet positief is over het voorstel om het
huren of leasen van een object onder de reikwijdte van de richtlijn te
brengen. Wat zijn de gevolgen hiervan voor consumenten?
Deze leden wijzen erop dat risico’s voor consumenten uiteraard beperkt
moeten worden, zeker bij overeenkomsten met een lange looptijd en
significante maandbedragen.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat niet elk huur- of
leasecontract per definitie problematisch is. Hoe maakt het kabinet dit
onderscheid? Kijkt het kabinet daarbij alleen naar de voorwaarden voor
afsluiting van dergelijke overeenkomsten of ook naar de voorwaarden
voor ontbinding, bijvoorbeeld in het geval van het verlies van inkomen
door ontslag?
Deze leden constateren dat de Europese Commissie tevens voorstelt om
lidstaten te verplichten een kostenplafond voor krediet vast te stellen. Hoe
kan worden voorkomen dat plafonds door kredietverstrekkers zijn te
omzeilen door bijvoorbeeld extra, separate kosten in rekening te brengen
die buiten het rentetarief vallen?
Voorts lezen deze leden dat de Europese Commissie voorstelt om
lidstaten te verplichten schuldadviesdiensten beschikbaar te stellen voor
mensen met financiële problemen. Geeft het kabinet met de Wet
gemeentelijke schuldhulpverlening hieraan in voldoende mate invulling?
Op basis van het voorstel van de Europese Commissie is het mogelijk dat
er budgettaire gevolgen zijn voor de toezichthouder, de Autoriteit
Financiële Markten (AFM).
De kosten die de AFM maakt voor het toezicht worden verdeeld tussen de
onder toezicht staande instellingen.
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet hoe hoog deze kosten zijn.
Hoe verhouden de totale doorbelaste kosten van het financiële toezicht
zich tot de totale (doorbelaste) toezichtlasten in andere lidstaten? Wat zijn
de gevolgen van deze verschillen voor het concurrentievermogen van
kredietverstrekkers die in Nederland zijn gevestigd?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de financiële gevolgen en gevolgen
voor regeldruk voor kredietverstrekkers omvangrijk zijn. Deze leden
steunen de inzet van het kabinet om deze gevolgen zoveel mogelijk te
beperken waar extra regels niet of beperkt leiden tot verbeterde consumentenbescherming. Hoeveel kan hiermee worden bespaard?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
herziening van de richtlijn consumentenkrediet en het BNC-fiche daarover
van het kabinet. Deze leden hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie lezen dat consumenten op dit moment
leningen kunnen afsluiten die schadelijk voor hen zijn. De herziening van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

2

de richtlijn beoogt dit met goede beschermingsmaatregelen te
voorkomen. Deze leden onderschrijven het belang van de bescherming
van consumenten tegen ongewenste of schadelijke kredieten.
De leden van de D66-fractie zien echter dat er ook veel consumenten zijn
die bewust leningen afsluiten. Een voorbeeld is een lening voor de
aanschaf van een telefoontoestel gekoppeld aan een telefoonabonnement. Een dergelijke lening is niet per definitie ongewenst of schadelijk
voor hen. Deze leden vragen het kabinet daarom hoe met het voorstel
wordt voorkomen dat ook niet-schadelijke consumentenkredieten worden
voorkomen.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Europese Commissie
beoogt om de uitzondering voor huur- en leasingovereenkomsten zonder
verplichting tot aankoop van het object te schrappen. Dit om de risico’s
voor consumenten te verkleinen vanwege ondoorzichtige kostenstructuren en onvoldoende informatieverstrekking. Deze leden zetten daar
vraagtekens bij. Is het niet eerder nodig om deze problemen aan te pakken
in plaats van het beëindigen van deze gehele markt, omdat er een
probleem is met ondoorzichtige kostenstructuren en onvoldoende
informatieverstrekking? Hoe weegt de regering proportionaliteit van deze
maatregel af in het licht van de afweging tussen de bescherming en de
vrijheid van consumenten?
De leden van de D66-fractie lezen daarnaast dat de Europese Commissie
de zogenaamde «Buy now, pay later»-diensten wil beëindigen omdat er
ook hier risico’s bestaan voor slechte informatievoorziening. Deze leden
erkennen dat dit risico bestaat en zijn positief over de bestrijding ervan
door de Europese Commissie. Deze leden zien echter ook het risico dat
deze diensten voor goed geïnformeerde consumenten niet langer
beschikbaar zijn. Ziet het kabinet dit risico ook?
De leden van de D66-fractie zijn verheugd over het voorstel van de
Europese Commissie voor een kostenplafond voor kredieten. Deze leden
zien in het beperken van de hoogte van het consumentenkrediet op
bijvoorbeeld creditcards en postorderkredieten als een belangrijke stap
om consumenten te beschermen tegen oplopende kosten. Wat zijn de
ervaringen met de tijdelijke verlaging van maximale kredietvergoeding?
Wat is het oordeel van het kabinet over de twee andere opties die door de
Europese Commissie worden voorgesteld?
De leden van de D66-fractie ondersteunen het kabinet in het vragen om
aandacht bij de Europese Commissie voor de afbakening van de richtlijn
aangaande huren en leasen. Deze leden onderschrijven het belang van het
tegengaan van excessen in deze markt, maar hebben eerder vragen
gesteld over de toegang tot deze dienstverlening voor goed geïnformeerde consumenten. Deze leden vragen het kabinet aan te geven welke
afbakening aan de Europese Commissie wordt overgebracht.
De leden van de D66-fractie zijn positief over het informatiedocument
waarmee consumenten in één oogopslag de essentiële informatie kunnen
zien. Deze leden zien de juiste informatievoorziening als een belangrijke
eerste stap, voordat andere maatregelen worden genomen. Is het kabinet
met deze leden van mening dat er eerst moet worden gezorgd voor een
adequate informatievoorziening voordat elementen op de kredietmarkt
worden verboden?
De leden van de D66-fractie onderstrepen het belang van een gelijk
Europees speelveld en het voorkomen van schulden voor mensen die
daardoor ernstig in de problemen komen. Tegelijkertijd hebben deze leden
zorgen over de proportionaliteit van de voorgestelde regel om ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

3

kredieten van onder de 200 euro onder de reikwijdte van de richtlijn te
brengen. Kan het kabinet gekwantificeerd aangeven wat het effect zal zijn
op het terugdringen van schulden? Kan het kabinet daarnaast gekwantificeerd aangeven wat de kosten van deze maatregel voor de uitvoerders?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het fiche over de herziening van de richtlijn consumentenkrediet.
Hoewel consumptief krediet een nuttige rol kan spelen in de samenleving,
zien de leden van de CDA-fractie dat de schuldenindustrie met name
slachtoffers maakt aan de onderkant van de samenleving. De leden van de
CDA-fractie zijn van mening dat de overheid hier een schild dient te
vormen om hen te beschermen tegen de verlokking van snel, maar duur,
geld.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet zich uitspreekt als
voorstander van de maatregelen die worden voorgesteld in de herziene
richtlijn, maar dat er tegelijkertijd telkens ook wordt gesproken over het
gevaar dat de herziene richtlijn tot onnodige belemmeringen kan leiden.
Wat bedoelt het kabinet met «onnodig» wanneer er wordt gesproken over
onnodige belemmeringen? Kan het kabinet aangeven wat nodige
belemmeringen (kunnen) zijn? Welk belang weegt wanneer het erop
aankomt voor het kabinet het zwaarst in de afweging tussen enerzijds de
bescherming van de consument en anderzijds het vermijden van het
opwerpen van belemmeringen?
De leden van de CDA-fractie vragen welke regels en verplichtingen er van
toepassing worden verklaard op crowdfundingdiensten indien de richtlijn
in haar huidige vorm wordt aangenomen. Deze leden vragen of het
kabinet daaraan nog regels en/of verplichtingen toe wil voegen.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet waarom er niet in één
keer wordt gekozen voor de meest effectieve beleidsoptie zoals bedoeld in
het impact assessment dat is opgesteld door de Europese Commissie.
Hoe worden kosten en baten vastgesteld bij het maken van een dergelijke
belangenafweging? Zou het belang van mensen niet in de schulden
werken niet altijd zwaarder moeten wegen dan het belang van consumenten om via consumptief krediet sneller of gemakkelijker producten te
kopen?
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of de ontwikkelingen
rondom spaarrentes en de daaruit voortvloeiende ontmoediging van
sparen bijdragen aan de toename van de vraag naar consumentenkrediet.
Deze leden achten het voorstelbaar dat gebrek aan liquide middelen bij
mensen onder meer veroorzaakt kan worden doordat men niet meer
ervaart dat sparen loont. Hoe ziet het kabinet deze ontwikkeling?
De leden van de CDA-fractie delen de analyse van het kabinet dat
maatregelen gericht op bewustwording, zoals informatieverstrekking, een
beperkt effect hebben op consumenten. Deze leden zijn van mening dat
naast het kijken of bestaande informatieverplichtingen kunnen worden
beperkt er ook gekeken dient te worden naar op welke wijze kredieten
überhaupt worden aangeboden. De leden van de CDA-fractie vragen het
kabinet dan ook om in te zetten op regels voor de wijze waarop consumentenkredieten worden aangeboden die verder strekken dan enkel een
goede informatievoorziening.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of koppelverkoop en
ongevraagde verkoop van krediet, zoals bedoeld in de herziene richtlijn, al
verboden zijn in Nederland en zo nee, waarom niet. De leden van de
CDA-fractie achten het zeer onwenselijk dat de nu voorgestelde uitzondering dat bij een langdurige relatie tussen kredietverstrekker en klant
krediet verstrekt mag worden ondanks een negatieve beoordeling van de
kredietwaardigheid van de consument, daadwerkelijk zal worden
ingevoerd. Deze leden vragen naar het standpunt van andere EU-lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

4

op dit punt en of het kabinet mogelijkheden ziet om met andere
EU-lidstaten gezamenlijk op te trekken om deze uitzondering te laten
schrappen uit de definitieve richtlijn.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de verschillende manieren om
een verplicht kostenplafond voor krediet in te voeren. Kan het kabinet
aangeven welk plafond het meest effectief blijkt in de praktijk? Deze leden
vragen voorts wat de beweegredenen zijn om EU-lidstaten verschillende
plafonds te laten hanteren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Hage hebben kennisgenomen van het fiche
over de herziening richtlijn consumentenkrediet en hebben hierover
enkele vragen en opmerkingen.
Ten aanzien van de financiële consequenties, de gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten merken de leden van de
Groep Van Haga op dat kredietverstrekkers nu al bezwijken onder de druk
op de compliance afdelingen. Deze leden constateren dat consumentenkredieten vaak kleine leningen met de daarbij behorende vaste kosten zijn
De leden van de Groep Van Haga zien het risico dat kredietverstrekkers
liever geen kleine bedragen zullen uitlenen, zoals ook terug te zien is bij
de gevestigde banken die liever geen kleine leningen meer verstrekken
aan ondernemers. De potentiële kosten voor deze banken zijn namelijk
veel hoger dan de verdiensten uit de rente. Kan de regering aangeven wat
de gevolgen zijn voor de markt van consumentenkredieten als dit
fenomeen zich ook in deze markt voltrekt?
De leden van de Groep Van Haga lezen dat de voordelen voor de
consument en samenleving groter zijn dan de negatieve gevolgen van
regeldruk voor kredietverstrekkers. Deze leden wijzen erop dat regeldruk
zich uiteindelijk vertaalt in meer kosten. Deze kosten worden verwerkt in
de kredietverstrekking. In het geval dat de kredietwaardigheidstoets
strenger wordt, betekent dat in de ogen van deze leden dat de groep
mensen die overblijft en in aanmerking komt voor een krediet steeds
kleiner wordt. Deze groep moet zowel de kosten dragen voor zichzelf als
de kosten van de afgewezen personen. Dit leidt in de visie van deze leden
alleen maar tot duurdere en moeilijkere kredietverstrekking voor
consumenten.
De groep die dan nog wel door de kredietwaardigheidstoets komt kan in
de ogen van de leden van de Groep Van Haga minder lenen of hetzelfde
bedrag lenen tegen hogere kosten. Heeft het kabinet goed onderzocht wat
de precieze kostenverhogingen zijn voor een gemiddelde consumentenkredietbedrag?
II Reactie van de Minister
Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de fracties van de VVD, D66, CDA en de groep Van Haga
inzake het BNC-fiche Herziening richtlijn consumentenkrediet. Bij de
volgorde van de beantwoording is de volgorde van de inbreng van het
schriftelijk overleg aangehouden, waarbij indien gepast vragen
gezamenlijk zijn beantwoord.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie constateren dat Nederland reeds relatief
strenge regels kent en dat het voorstel van de Europese Commissie
bijdraagt aan zowel een gelijker speelveld voor Nederlandse kredietverstrekkers op de Europese markt als aan een betere consumentenbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

5

scherming. Beide zaken vinden deze leden een goede ontwikkeling. Deze
leden constateren dat het kabinet positief is over het voorstel om het
huren of leasen van een object onder de reikwijdte van de richtlijn te
brengen. Wat zijn de gevolgen hiervan voor consumenten?
Huur en lease vallen niet onder de huidige reikwijdte van de Europese
richtlijn voor consumentenkrediet 2008/48/EG. Ook in Nederlandse
wetgeving is lease en huur uitgezonderd van de toepassing van de Wet op
het financieel toezicht (Wft) en de regels met betrekking tot consumptief
krediet in het Burgerlijk Wetboek (titel 2a van Boek 7). Wettelijk gezien
gelden nu de regels omtrent de huurovereenkomst uit Boek 7 (art. 7:201
Burgerlijk Wetboek). Naast specifieke regels voor huurovereenkomsten,
zijn ook de algemene regels van het overeenkomstenrecht van
toepassing. Zo wordt de consument beschermd als de algemene
voorwaarden onredelijk bezwarend zijn en mag een aanbieder zich niet
schuldig maken aan agressieve of misleidende handelspraktijken. De
Europese Commissie heeft voorgesteld om de uitzondering van huur en
lease te schrappen. Private lease komt dan onder de reikwijdte van de
Europese richtlijn consumentenkrediet («de richtlijn») te vallen. Dit zou tot
gevolg hebben dat de wettelijke waarborgen zoals die nu al gelden voor
consumptief krediet ook voor privateleasecontracten gaan gelden.
Aanbieders van zulke producten zullen zich dan moeten houden aan
onder meer informatieverplichtingen en zich moeten inzetten om
overkreditering bij consumenten te voorkomen door middel van het
uitvoeren van een kredietwaardigheidstoets. Het gevolg van het onder de
reikwijdte brengen van huren of leasen van een object is dat consumenten
meer bescherming genieten, zodat zij een huur- of leaseovereenkomst op
verantwoorde wijze af kunnen sluiten.
Deze leden wijzen erop dat risico’s voor consumenten uiteraard beperkt
moeten worden, zeker bij overeenkomsten met een lange looptijd en
significante maandbedragen. De leden van de VVD-fractie zijn van mening
dat niet elk huur- of leasecontract per definitie problematisch is. Hoe
maakt het kabinet dit onderscheid? Kijkt het kabinet daarbij alleen naar de
voorwaarden voor afsluiting van dergelijke overeenkomsten of ook naar
de voorwaarden voor ontbinding, bijvoorbeeld in het geval van het verlies
van inkomen door ontslag?
Met het richtlijnvoorstel plaatst de Europese Commissie alle vormen van
leaseovereenkomsten onder de reikwijdte van de richtlijn. Het kabinet is in
beginsel positief om huren en leasen onder de reikwijdte van de richtlijn
te plaatsen. Wel vindt het kabinet het belangrijk dat er een op risico’s
gebaseerde afbakening is met oog voor consumentenbescherming
enerzijds en proportionaliteit en toegankelijkheid tot leasing anderzijds.
Dat betekent dat het kabinet ernaar streeft om leasecontracten met weinig
risico’s niet onder het regime van de richtlijn te brengen en leasecontracten met hoge risico’s voor consumenten onder het regime te laten
vallen. De risico’s zien daarbij op het «vast komen te zitten» van de
consument, door bijvoorbeeld een lange opzegtermijn, een forse
beëindigingsboete of een ontstane mate van afhankelijkheid bij de
consument aan de aanbieder. Aan de andere kant is een leaseovereenkomst waarbij het de consument vrij staat om, met inachtneming van een
korte opzegtermijn, vrijwel kosteloos en gedurende de looptijd de
overeenkomst te kunnen ontbinden, minder risicovol. Ik ben daarom van
mening dat zowel naar de voorwaarden voor afsluiting van dergelijke
overeenkomsten alsmede naar de voorwaarden voor ontbinding kan
worden gekeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

6

Uit de eerste raadsonderhandelingen blijkt dat een meerderheid van de
lidstaten geen voorstander is om leaseovereenkomsten onder de
reikwijdte van de richtlijn te plaatsen omdat zij huren en leasen niet zien
als een kredietvorm en de richtlijn consumentenkrediet dus ook niet als
een geschikt instrument zien om eventuele risico’s voor consumenten te
mitigeren. Verder is er nog geen eenduidige Europese definitie van
leaseovereenkomsten, wat het vraagstuk complex maakt.
Deze leden constateren dat de Europese Commissie tevens voorstelt om
lidstaten te verplichten een kostenplafond voor krediet vast te stellen. Hoe
kan worden voorkomen dat plafonds door kredietverstrekkers zijn te
omzeilen door bijvoorbeeld extra, separate kosten in rekening te brengen
die buiten het rentetarief vallen?
In het richtlijnvoorstel zijn in artikel 31 drie typen plafonds opgenomen
voor de kosten van krediet: een plafond voor de rentevoet, een plafond
voor het jaarlijks kostenpercentage (JKP) en een plafond voor de totale
kosten van krediet. Het voorstel schrijft de lidstaten voor om een van deze
plafonds in te voeren, voor zover een lidstaat nog geen wettelijk plafond
heeft. Bij de twee laatstgenoemde plafonds bestaat er geen risico dat het
plafond door kredietverstrekkers wordt omzeild omdat voorgeschreven is
dat alle kosten voor de consument binnen het plafond moeten vallen. Dat
risico bestaat wel bij een renteplafond; een kredietverstrekker zou – naast
de rente – (eenmalig) extra kosten in rekening kunnen brengen. Het
kabinet zal er daarom tijdens de onderhandeling voor pleiten dat een
plafond voor de rentevoet niet een toereikende optie is.
Voorts lezen deze leden dat de Europese Commissie voorstelt om
lidstaten te verplichten schuldadviesdiensten beschikbaar te stellen voor
mensen met financiële problemen. Geeft het kabinet met de Wet
gemeentelijke schuldhulpverlening hieraan in voldoende mate invulling?
Ja, dat is hoe ik de voorgestelde tekst interpreteer.
Op basis van het voorstel van de Europese Commissie is het mogelijk dat
er budgettaire gevolgen zijn voor de toezichthouder, de Autoriteit
Financiële Markten (AFM). De kosten die de AFM maakt voor het toezicht
worden verdeeld tussen de onder toezicht staande instellingen. De leden
van de VVD-fractie vragen het kabinet hoe hoog deze kosten zijn. Hoe
verhouden de totale doorbelaste kosten van het financiële toezicht zich tot
de totale (doorbelaste) toezichtlasten in andere lidstaten? Wat zijn de
gevolgen van deze verschillen voor het concurrentievermogen van
kredietverstrekkers die in Nederland zijn gevestigd?
Op dit moment kan er nog geen inschatting worden gemaakt van de
precieze omvang van de budgettaire gevolgen voor de AFM. De kosten
die de AFM maakt voor het toezicht worden middels de bestaande
systematiek verdeeld tussen de onder toezicht staande instellingen.
Hierbij hoort een goede afweging van de risico’s gecombineerd met de
daarbij horende inspanningen. Een dergelijke afweging moet leiden tot
proportionele toezichtkosten.
De toezichtkosten van de AFM in 2020 waren 97 miljoen euro waarbij de
toezichtkosten voor de categorie aanbieders van krediet, 4,4 miljoen euro
bedroegen. De bekostigingssystematiek verschilt per lidstaat. Zo is de
wijze van financiering per lidstaat anders en worden toezichtinspanningen
niet altijd op eenzelfde manier toegerekend. Daarnaast speelt ook de aard
en omvang van de financiële sector in de lidstaten een rol. Afhankelijk
daarvan verschilt het per land op welk gebied bijvoorbeeld sneller
efficiëntieslagen gemaakt kunnen worden in het toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

7

Een goed Nederlands vestigingsklimaat met een gelijk speelveld en
innovatie is belangrijk. Bij de afweging in welk land een financiële
instelling zich vestigt, spelen veel verschillende factoren een rol. Hierbij
kan gedacht worden aan infrastructuur, gekwalificeerd personeel, vraag
naar het product, etc. Toezichtkosten zijn hierbij ook een factor. Het is mij
niet bekend in hoeverre de toezichtkosten een doorslaggevende rol spelen
bij de keuze van kredietverstrekkers om zich wel of niet te vestigen in
Nederland.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de financiële gevolgen en gevolgen
voor regeldruk voor kredietverstrekkers omvangrijk zijn. Deze leden
steunen de inzet van het kabinet om deze gevolgen zoveel mogelijk te
beperken waar extra regels niet of beperkt leiden tot verbeterde consumentenbescherming. Hoeveel kan hiermee worden bespaard?
Het richtlijnvoorstel bevat diverse nieuwe bepalingen om consumenten
beter te beschermen. Ook wordt het toepassingsbereik ten opzichte van
de huidige richtlijn sterk verruimd, om zo consumenten te beschermen bij
kredietvormen die nu nog buiten het toepassingsbereik vallen. Het kabinet
vindt dit een positieve ontwikkeling, maar bekijkt per kredietvorm of het
wenselijk en proportioneel is om deze geheel of gedeeltelijk onder het
toepassingsbereik te laten vallen. Het kabinet zal aandacht vragen voor
een duidelijke afbakening in de richtlijn; het is bijvoorbeeld zaak dat de
richtlijn geen onnodige belemmeringen met zich meebrengt voor
consumenten om producten bij (web)winkels achteraf te betalen met een
korte termijn, voor zover de risico’s hiervan voor consumenten beperkt
zijn. Een andere manier waarop het kabinet een toename in de regeldruk
beoogt te voorkomen is door informatieverplichtingen uit het voorstel te
beperken en te stroomlijnen. Op dit moment kan geen inschatting worden
gemaakt van de precieze besparing van het op deze manier beperken van
de regeldruk.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
herziening van de richtlijn consumentenkrediet en het BNC-fiche daarover
van het kabinet. Deze leden hebben daarover nog enkele vragen. De leden
van de D66-fractie lezen dat consumenten op dit moment leningen
kunnen afsluiten die schadelijk voor hen zijn. De herziening van de
richtlijn beoogt dit met goede beschermingsmaatregelen te voorkomen.
Deze leden onderschrijven het belang van de bescherming van consumenten tegen ongewenste of schadelijke kredieten. De leden van de
D66-fractie zien echter dat er ook veel consumenten zijn die bewust
leningen afsluiten. Een voorbeeld is een lening voor de aanschaf van een
telefoontoestel gekoppeld aan een telefoonabonnement. Een dergelijke
lening is niet per definitie ongewenst of schadelijk voor hen. Deze leden
vragen het kabinet daarom hoe met het voorstel wordt voorkomen dat
ook niet-schadelijke consumentenkredieten worden voorkomen.
Het richtlijnvoorstel beoogt goede randvoorwaarden te scheppen zodat
consumenten op verantwoorde wijze krediet kunnen afsluiten. Het kabinet
streeft naar een balans tussen enerzijds adequate regelgeving voor
relatief risicovolle kredietvormen omwille van verantwoorde kredietverlening, en anderzijds het voorkomen van onnodig belemmerende
regelgeving voor relatief minder risicovolle kredietvormen. Dit laatste zou
tot een onevenredig grote belasting van de sector kunnen leiden en
daarmee ook de toegang van consumenten tot krediet kunnen beperken.
Ook voor de telecomsector neemt het kabinet het proportionaliteitsbeginsel in acht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

8

Het uitgangspunt van de herziening van de richtlijn is niet zozeer dat er
universeel schadelijke en niet-schadelijke kredieten bestaan. Eén
consument zou bijvoorbeeld de lasten van een betrekkelijk risicovol
krediet door bijvoorbeeld een hoge rente goed kunnen dragen, terwijl een
andere consument door het afsluiten van (een opeenstapeling van) een
ogenschijnlijk niet-schadelijke (rentevrij) krediet financieel in de
problemen zou kunnen komen. Een krediettoets is een voorbeeld van een
goed instrument om te voorkomen dat consumenten door het afsluiten
van krediet in de problemen komen (overkreditering); kredietwaardige
consumenten die de lasten van het krediet goed kunnen dragen kunnen
het krediet bewust en verantwoord afsluiten, terwijl de toets voorkomt dat
niet-kredietwaardige consumenten die waarschijnlijk te maken krijgen met
een betalingsachterstand het krediet niet kunnen afsluiten. Het Bureau
Krediet Registratie (BKR) ziet dat betalingsachterstanden vaker voorkomen
bij kredieten kleiner dan 1.000 euro dan bij kredieten groter dan
1.000 euro. Dit is opmerkelijk, want juist bij deze kleine kredieten is het
maandbedrag laag; je zou juist verwachten dat mensen vaker in de
problemen komen bij grotere kredieten met hogere maandbedragen.1
De leden van de D66-fractie constateren dat de Europese Commissie
beoogt om de uitzondering voor huur- en leasingovereenkomsten zonder
verplichting tot aankoop van het object te schrappen. Dit om de risico’s
voor consumenten te verkleinen vanwege ondoorzichtige kostenstructuren en onvoldoende informatieverstrekking. Deze leden zetten daar
vraagtekens bij. Is het niet eerder nodig om deze problemen aan te pakken
in plaats van het beëindigen van deze gehele markt, omdat er een
probleem is met ondoorzichtige kostenstructuren en onvoldoende
informatieverstrekking? Hoe weegt de regering proportionaliteit van deze
maatregel af in het licht van de afweging tussen de bescherming en de
vrijheid van consumenten?
Consumenten die op dit moment producten willen huren of leasen
worden niet beschermd door de wettelijke regels zoals deze gelden voor
het aanbieden van consumptief krediet. Met het richtlijnvoorstel beoogt
de Commissie niet om de markt voor leasing te beëindigen, maar om de
randvoorwaarden voor consumenten om op verantwoorde wijze een
leaseovereenkomst af kunnen sluiten te verbeteren. Als leaseovereenkomsten onder het toepassingsbereik van de richtlijn vallen dan zijn
aanbieders bijvoorbeeld verplicht om informatie te verstrekken die aan
bepaalde eisen voldoet en een kredietwaardigheidstoets uit te voeren.
Zoals ik in het antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie
schrijf, is het kabinet in beginsel positief om huren en leasen onder de
reikwijdte van de richtlijn te plaatsen, maar wel op basis van een op
risico’s gebaseerde afbakening.
De leden van de D66-fractie lezen daarnaast dat de Europese Commissie
de zogenaamde «Buy now, pay later»-diensten wil beëindigen omdat er
ook hier risico’s bestaan voor slechte informatievoorziening. Deze leden
erkennen dat dit risico bestaat en zijn positief over de bestrijding ervan
door de Europese Commissie. Deze leden zien echter ook het risico dat
deze diensten voor goed geïnformeerde consumenten niet langer
beschikbaar zijn. Ziet het kabinet dit risico ook?
Met het richtlijnvoorstel streeft de Commissie er niet naar om Buy now,
pay later diensten te beëindigen, maar om de juiste randvoorwaarden te
scheppen zodat consumenten op verantwoorde wijze van deze diensten
gebruik kunnen maken. Deze diensten vallen op grond van een uitzondering nu buiten de reikwijdte van de bestaande richtlijn en de Wet
1

Kamerstuk 24 515, nr. 579.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

9

financieel toezicht (Wft). Het kabinet steunt het voorstel van de Commissie
om Buy now, pay later dienstverleners onder het toepassingsbereik van
de richtlijn te laten vallen. Deze dienstverlening kan volgens de
Commissie risico’s en hoge kosten voor kwetsbare consumenten met zich
meebrengen. Het kabinet kijkt daarbij wel of het noodzakelijk en proportioneel is om alle bepalingen uit het richtlijnvoorstel van toepassing te
verklaren op deze dienstverlening. Het kabinet deelt de zorg niet dat
toegang tot Buy now, pay later verdwijnt. Ondanks dat in Nederland reeds
relatief strenge regels gelden ten aanzien van verantwoorde kredietverlening, blijft deze vorm van dienstverlening toegankelijk voor kredietwaardige huishoudens.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd over het voorstel van de
Europese Commissie voor een kostenplafond voor kredieten. Deze leden
zien in het beperken van de hoogte van het consumentenkrediet op
bijvoorbeeld creditcards en postorderkredieten als een belangrijke stap
om consumenten te beschermen tegen oplopende kosten. Wat zijn de
ervaringen met de tijdelijke verlaging van maximale kredietvergoeding?
Wat is het oordeel van het kabinet over de twee andere opties die door de
Europese Commissie worden voorgesteld?
Per 10 augustus 2020 is de opslag op de wettelijke rente tijdelijk verlaagd
naar 8 procentpunten. De maximale kredietvergoeding wijzigde daarmee
van 14 naar 10 procent op jaarbasis. De tijdelijke verlaging is eenmalig
verlengd tot 1 juli 2022. Doel van deze aanpassing is te zorgen dat
consumenten tegen lagere maandlasten geld kunnen lenen voor
consumptieve uitgaven vanwege de economische gevolgen van de
coronacrisis.
In het kader van een mogelijke structurele verlaging van de maximale
kredietvergoeding heb ik een onderzoek laten uitvoeren door SEO
Economisch Onderzoek naar de effecten van een verlaging van de
maximale kredietvergoeding. Hierin werd benadrukt dat verlaging van de
maximale kredietvergoeding ook ongewenste negatieve effecten kan
veroorzaken. Gesteld werd dat voor een deel van het aanbod van klein
consumptief krediet de winst waarschijnlijk licht negatief is bij een
maximale kredietvergoeding van 10 procent. Dit zou er toe kunnen leiden
dat een deel van het aanbod wegvalt, wat volgens het onderzoek
vervolgens potentieel enkele (negatieve) neveneffecten tot gevolg kan
hebben. Hierbij kan gedacht worden aan verschuiving naar kredietvormen
waarmee de consument uiteindelijk duurder uit is, zoals Buy now, pay
later en leasen. Monitoring van de markt voor consumptief krediet wijst
uit dat inderdaad enkele aanbieders van klein consumptief krediet hun
aanbod hebben gestaakt, en er sprake lijkt van een toename van mogelijkheden tot uitgesteld betalen. Deze verschuiving was echter al gaande
voorafgaand aan het inwerkingtreden van de tijdelijke verlaging. Een
directe koppeling tussen de verlaging en deze trend is daarom lastig te
leggen. Ik zal de gevolgen van de tijdelijke verlaging van maximale
kredietvergoeding nauw blijven monitoren, en neem op korte termijn een
besluit over het eventueel structureel verlagen van de maximale kredietvergoeding.
Een kostenplafond is een effectief instrument om relatief hoge rentes te
voorkomen die er voor zorgen dat consumenten in de problemen kunnen
komen. Het kabinet is dan ook positief over het voorstel voor een verplicht
kostenplafond voor krediet in alle lidstaten. Bij een kostenplanfond voor
de rentevoet bestaat de mogelijk dat het kostenplafond omzeild kan
worden door additionele kosten in rekening te brengen. Het kabinet zal er
daarom tijdens de onderhandelingen voor pleiten dat deze optie ontoereikend is. Een JKP-plafond en een plafond voor de totale kosten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

10

krediet zijn beide wel effectief om de kosten voor het afnemen van krediet
te beperken, waarmee de consumentenbescherming gewaarborgd wordt.
De leden van de D66-fractie ondersteunen het kabinet in het vragen om
aandacht bij de Europese Commissie voor de afbakening van de richtlijn
aangaande huren en leasen. Deze leden onderschrijven het belang van het
tegengaan van excessen in deze markt, maar hebben eerder vragen
gesteld over de toegang tot deze dienstverlening voor goed geïnformeerde consumenten. Deze leden vragen het kabinet aan te geven welke
afbakening aan de Europese Commissie wordt overgebracht.
In de reactie op het Marktonderzoek Private Lease door onderzoeksbureau
Decisio heeft mijn voorganger aan uw kamer geschreven het zorgelijk te
vinden dat een groep consumenten uit financiële noodzaak een leasecontract afsluit.2 Tegelijkertijd heeft het kabinet er ook oog voor dat deze
groeiende markt invulling geeft aan de behoeften van consumenten zoals
flexibiliteit en ontzorging. Daarom streeft het kabinet, zoals ook in de
beantwoording op de vragen van de VVD-fractie omtrent dit onderwerp
staat, naar een duidelijke op risico gebaseerde afbakening van huur- en
leaseovereenkomsten in de richtlijn.
De leden van de D66-fractie zijn positief over het informatiedocument
waarmee consumenten in één oogopslag de essentiële informatie kunnen
zien. Deze leden zien de juiste informatievoorziening als een belangrijke
eerste stap, voordat andere maatregelen worden genomen. Is het kabinet
met deze leden van mening dat er eerst moet worden gezorgd voor een
adequate informatievoorziening voordat elementen op de kredietmarkt
worden verboden?
Het kabinet vindt goede informatievoorziening belangrijk, maar meer
informatie is niet altijd beter. Uit gedragswetenschappelijk onderzoek
blijkt dat informatieverstrekking een beperkt effect heeft omdat consumenten vaak intuïtief keuzes maken door een gebrek aan tijd, motivatie of
parate kennis.3 Betere informatievoorziening is niet altijd de oplossing om
consumenten beter te beschermen tegen de risico’s van het afsluiten van
een krediet. Andere instrumenten, zoals een kredietwaardigheidstoets,
kunnen in veel gevallen voor betere bescherming zorgen. Het voorstel van
de Commissie beoogt niet om kredietvormen of elementen op de
kredietmarkt te verbieden, maar om goede randvoorwaarden te scheppen
zodat consumenten op verantwoorde wijze krediet kunnen afsluiten.
De leden van de D66-fractie onderstrepen het belang van een gelijk
Europees speelveld en het voorkomen van schulden voor mensen die
daardoor ernstig in de problemen komen. Tegelijkertijd hebben deze leden
zorgen over de proportionaliteit van de voorgestelde regel om ook
kredieten van onder de 200 euro onder de reikwijdte van de richtlijn te
brengen. Kan het kabinet gekwantificeerd aangeven wat het effect zal zijn
op het terugdringen van schulden? Kan het kabinet daarnaast gekwantificeerd aangeven wat de kosten van deze maatregel voor de uitvoerders?
De huidige richtlijn biedt lidstaten de mogelijkheid om ook kredieten van
onder de 200 euro onder de reikwijdte van wetgeving te laten vallen. In
Nederland vallen kredieten van onder de 200 euro reeds onder de Wft.
Voor Nederlandse kredietverstrekkers heeft dit voorstel dan ook geen
impact, terwijl het voorstel wel bijdraagt aan een gelijk Europees
speelveld.

2
3

Zoals blijkt uit het recente onderzoek naar privatelease. Zie Kamerstuk 32 013, nr. 249.
WRR-rapport nr. 97: Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

11

Uit de impact assessment van de Commissie volgt dat het schrappen van
de minimale grens (200 euro) en maximale grens (75.000 euro) voor
276 miljoen euro aan directe voordelen oplevert, waaronder het terugdringen van voor de consument schadelijke kredieten.4 De eenmalige
kosten voor kredietverstrekkers bedragen volgens de Commissie
23 miljoen euro en de vaste kosten 123 miljoen euro per jaar.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het fiche over de herziening van de richtlijn consumentenkrediet.
Hoewel consumptief krediet een nuttige rol kan spelen in de samenleving,
zien de leden van de CDA-fractie dat de schuldenindustrie met name
slachtoffers maakt aan de onderkant van de samenleving. De leden van de
CDA-fractie zijn van mening dat de overheid hier een schild dient te
vormen om hen te beschermen tegen de verlokking van snel, maar duur,
geld. De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet zich
uitspreekt als voorstander van de maatregelen die worden voorgesteld in
de herziene richtlijn, maar dat er tegelijkertijd telkens ook wordt
gesproken over het gevaar dat de herziene richtlijn tot onnodige belemmeringen kan leiden. Wat bedoelt het kabinet met «onnodig» wanneer er
wordt gesproken over onnodige belemmeringen? Kan het kabinet
aangeven wat nodige belemmeringen (kunnen) zijn? Welk belang weegt
wanneer het erop aankomt voor het kabinet het zwaarst in de afweging
tussen enerzijds de bescherming van de consument en anderzijds het
vermijden van het opwerpen van belemmeringen?
De Commissie heeft een omvangrijk voorstel gedaan, onder andere door
diverse kredietvormen onder het toepassingsbereik van de richtlijn te
laten vallen. Het kabinet staat in beginsel positief tegenover dit voorstel,
maar wil ook voorkomen dat kredietvormen met een relatief laag risico
onder dezelfde regels vallen als kredietvormen met een relatief hoog
risico. Het is bijvoorbeeld zaak dat de richtlijn geen onnodige belemmeringen met zich meebrengt voor consumenten om producten bij
(web)winkels achteraf te betalen met een korte termijn, voor zover de
risico’s hiervan voor de consument beperkt zijn. Het kabinet vindt dat
achteraf betalen een lager risico kent dan bijvoorbeeld kleine kortlopende
kredieten, en dat het voor «onnodige belemmeringen» zou zorgen als
voor beide kredietvormen dezelfde regels gelden. Onder «nodige
belemmering» verstaat het kabinet regelgeving die wordt toegepast op
relatief risicovolle kredietvormen om daarmee te voorkomen dat
consumenten in de problemen komen.
Het kabinet streeft naar een balans tussen enerzijds adequate regelgeving
om consumenten te beschermen tegen risico’s, en anderzijds het
voorkomen van bovenmatige regelgeving voor relatief minder risicovolle
kredietvormen. Per geval bekijkt het kabinet welk belang hierin het
zwaarst weegt. In welke mate (kwetsbare) consumenten in de problemen
kunnen komen door de kredietvorm in kwestie speelt altijd een belangrijke
rol bij deze afweging.
De leden van de CDA-fractie vragen welke regels en verplichtingen er van
toepassing worden verklaard op crowdfundingdiensten indien de richtlijn
in haar huidige vorm wordt aangenomen. Deze leden vragen of het
kabinet daaraan nog regels en/of verplichtingen toe wil voegen.

4

Zie «Impact assessment report accompanying the proposal for a directive of the European
Parliament and of the Council on consumer credits».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

12

Bij peer-to-peer lending, een vorm van crowdfunding, faciliteert een
digitaal platform kredietverlening tussen consumenten. Hiervoor bestaat
(Europees) nog geen duidelijk en passend juridisch kader. Het commissievoorstel bepaalt dat de verlener van zogenoemde crowdfundingkredietdiensten zich aan nagenoeg alle bepalingen moet houden die gelden voor
aanbieders van krediet. Het gaat hierbij om onder meer de eisen omtrent
reclame, informatieverstrekking, koppelverkoop, aanbieden van nevendiensten, verlenen van adviesdiensten, bepalen kredietwaardigheid,
inhoud overeenkomst en herroeping. Deze vereisten hebben tot doel de
consument-kredietnemer te beschermen. Bij crowdfunding in de zin van
onderhavig voorstel is de kredietgever echter ook een consument. Het
voorstel bevat echter geen maatregelen ter bescherming van de
consument-kredietgever, in tegenstelling tot de verordening betreffende
Europese crowdfundingdienstverleners voor bedrijven die wel voorziet in
regels wat betreft onder meer informatievoorziening en het in kaart
brengen van kennis en ervaring ten aanzien van de consumentkredietgever.5 Het kabinet is van mening dat er geen redenen zijn om bij
crowdfundingkredietdiensten de rol van de consument-kredietgever te
veronachtzamen. Het kabinet pleit er daarom ook voor om ten aanzien van
voornoemde groep consumenten bepaalde waarborgen in te bouwen.
Op dit moment ziet het er naar uit dat het voorstel van de Commissie bij
veel lidstaten niet op steun kan rekenen. Regulering van peer-to-peer
lending is juridisch uiterst complex omdat – in tegenstelling tot kredietverlening waarbij een consument krediet afneemt bij een onder toezicht
staande kredietverstrekker – kredietverlening plaatsvindt tussen consumenten. Op dit moment wordt door het voorzitterschap onderzocht of
regels voor crowdfundingkredietdiensten in een separaat hoofdstuk van
de richtlijn belegd kunnen worden.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet waarom er niet in één
keer wordt gekozen voor de meest effectieve beleidsoptie zoals bedoeld in
het impact assessment dat is opgesteld door de Europese Commissie.
Hoe worden kosten en baten vastgesteld bij het maken van een dergelijke
belangenafweging? Zou het belang van mensen niet in de schulden
werken niet altijd zwaarder moeten wegen dan het belang van consumenten om via consumptief krediet sneller of gemakkelijker producten te
kopen?
De Commissie weegt verschillende factoren bij het bepalen van de meest
geschikte beleidsoptie.6 De mate van effectiviteit om de doelstellingen van
de beleidsoptie te bereiken is één van deze factoren. Daarnaast wordt ook
de impact op bedrijven en consumenten meegewogen (mate van
efficiëntie) en de samenhang met bestaande EU-wetgeving (mate van
coherentie). De leden van de CDA-fractie verwijzen met «meest effectieve
beleidsoptie» naar beleidsoptie 3b in de impact assessment: een
ingrijpende herziening waarbij bepalingen worden opgenomen die verder
gaan dan het bestaande EU-recht. Uiteindelijk is door de Commissie
gekozen voor beleidsoptie 3a: een ingrijpende herziening waarbij de
nieuwe bepalingen in lijn zijn met het bestaande EU-recht. Ondanks het
feit dat optie 3b het hoogst scoort op effectiviteit, scoort deze beduidend
lager dan optie 3a op het gebied van efficiëntie en coherentie. Zo leidt
optie 3b ook tot relatief hoge nalevingskosten voor de industrie.

5

Verordening (EU) 2020/1503 van het Europees Parlement en de Raad van 7 oktober 2020
betreffende Europese crowdfundingdienstverleners voor bedrijven en tot wijziging van
Verordening (EU) 2017/1129 en Richtlijn (EU) 2019/1937 (PbEU 2020, L 347).
6
Zie «Impact assessment report accompanying the proposal for a directive of the European
Parliament and of the Council on consumer credits».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

13

De Commissie rangschikt de verschillende beleidsopties op basis van
effectiviteit, efficiëntie en coherentie. Voornamelijk bij het evalueren van
de mate van efficiëntie worden kosten en baten tegen elkaar afgewogen.
Onder kosten vallen onder andere kosten voor de industrie, en voor
Europese en nationale overheden. De baten zijn onderverdeeld in
consumentenbescherming, consumentenvertrouwen en een gelijk
speelveld. De totale baten hebben eenzelfde weging gekregen als de
totale kosten. Ook worden de nalevingskosten voor bedrijven even zwaar
gewogen als de baten voor consumenten (beiden 80% van respectievelijk
de kosten en de baten).
De leden van de CDA-fractie vragen of het beschermen van consumenten
tegen problematische schulden niet altijd zwaarder moet wegen dan het
belang van consumenten om via consumptief krediet gemakkelijker
producten te kopen. Het kabinet is zich continu bewust van deze afweging
maar hecht ook veel waarde aan het proportionaliteitsbeginsel. Dit
beginsel schrijft voor dat de Europese Unie niet verder dient te gaan dan
nodig is bij het uitvoeren van nieuwe regelgeving. Ook leidt een toename
in de regeldruk voor kredietverstrekkers tot kosten die, zoals blijkt uit de
impact assessment van de Commissie, waarschijnlijk (grotendeels) aan
consumenten worden doorberekend.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of de ontwikkelingen
rondom spaarrentes en de daaruit voortvloeiende ontmoediging van
sparen bijdragen aan de toename van de vraag naar consumentenkrediet.
Deze leden achten het voorstelbaar dat gebrek aan liquide middelen bij
mensen onder meer veroorzaakt kan worden doordat men niet meer
ervaart dat sparen loont. Hoe ziet het kabinet deze ontwikkeling?
Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat de vraag naar consumptief
krediet naar aanleiding van de gedaalde spaarrentes is toegenomen.
Recentelijk stuurde mijn ambtsvoorganger uw Kamer een brief over het
onderwerp negatieve spaarrente, met in de bijlage een geactualiseerde
analyse van de Nederlandsche Bank (DNB) over het lage renteklimaat.7
DNB geeft aan in haar analyse dat de ervaringen tot nu toe suggereren dat
de impact van negatieve spaarrente op de stabiliteit van deposito’s
beperkt is: de geaggregeerde besparingen zijn toegenomen, ondanks de
daling van rentes.8 Daarnaast schrijft DNB dat het leeuwendeel van de
spaarders op dit moment niet met een negatieve rente geconfronteerd
wordt: op ruim 97% van de spaarrekeningen bij Nederlandse banken staat
een saldo van minder dan 100.000 euro, terwijl veel banken vanaf dit
saldo een negatieve rente rekenen. De negatieve spaarrente raakt
vooralsnog vooral (middel)grote bedrijven en relatief vermogende
particuliere klanten.
Alhoewel de data uitwijzen dat spaarbuffers niet zijn afgenomen, kan ik
mij de zorgen van gewone spaarders over de dalende rente goed
voorstellen. Voldoende spaarbuffers vormen een belangrijke basis voor
huishoudens om financiële zorgen te vermijden. En sparen is nog steeds
een goede manier om met weinig risico een reservepotje op te bouwen. In
lijn met eerdere toezeggingen van mijn ambtsvoorganger zal ik de situatie
zorgvuldig blijven monitoren.
De leden van de CDA-fractie delen de analyse van het kabinet dat
maatregelen gericht op bewustwording, zoals informatieverstrekking, een
beperkt effect hebben op consumenten. Deze leden zijn van mening dat
naast het kijken of bestaande informatieverplichtingen kunnen worden
7
8

Kamerstuk 32 013, nr. 251.
https://www.dnb.nl/statistieken/dashboards/spaargeld-huishoudens/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

14

beperkt er ook gekeken dient te worden naar op welke wijze kredieten
überhaupt worden aangeboden. De leden van de CDA-fractie vragen het
kabinet dan ook om in te zetten op regels voor de wijze waarop consumentenkredieten worden aangeboden die verder strekken dan enkel een
goede informatievoorziening.
Het kabinet is het eens met de opmerking van de leden van de CDA-fractie
dat ook gekeken dient te worden naar de manier waarop krediet wordt
aangeboden aan consumenten. Onder aanbieden verstaat het kabinet
zowel reclame-uitingen over krediet als de wijze waarop een consument
– vaak in een online omgeving – een keuze maakt voor bijvoorbeeld
betalen met krediet, kredietbedrag en looptijd. Het kabinet is bekend met
inzichten uit de gedragswetenschappen waaruit blijkt dat dit gebruikt kan
worden om consumenten bewuster keuzes te laten maken en zet zich er
toe in dat kredieten worden aangeboden op een wijze die niet schadelijk is
voor de consument.9
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of koppelverkoop en
ongevraagde verkoop van krediet, zoals bedoeld in de herziene richtlijn, al
verboden zijn in Nederland en zo nee, waarom niet.
Ja, koppelverkoop is in Nederland reeds verboden op grond van
artikel 7:77 lid 1 en 7:121 lid 1 BW, en consumenten worden al beschermd
tegen ongevraagde verkoop van krediet op grond van artikel 7:7 BW en
6:193i onderdeel f jo. 6:193b BW.
De leden van de CDA-fractie achten het zeer onwenselijk dat de nu
voorgestelde uitzondering dat bij een langdurige relatie tussen kredietverstrekker en klant krediet verstrekt mag worden ondanks een negatieve
beoordeling van de kredietwaardigheid van de consument, daadwerkelijk
zal worden ingevoerd. Deze leden vragen naar het standpunt van andere
EU-lidstaten op dit punt en of het kabinet mogelijkheden ziet om met
andere EU-lidstaten gezamenlijk op te trekken om deze uitzondering te
laten schrappen uit de definitieve richtlijn.
Het voorstel van de Commissie is om in specifieke en gerechtvaardigde
omstandigheden, zoals bij een langdurige relatie tussen kredietverstrekker
en klant, krediet te verstrekken ondanks een negatieve beoordeling van de
kredietwaardigheid van de consument. Het kabinet pleit in de onderhandelingen voor het niet invoeren van deze uitzondering omdat het kabinet
het niet wenselijk vindt dat juist deze kwetsbare mensen (nog meer)
krediet afsluiten. Op dit moment steunt een kleine groep lidstaten de door
de Commissie voorgestelde uitzondering. De grote meerderheid van de
lidstaten wil de uitzondering duidelijker definiëren en op een potentieel
kleinere groep van toepassing verklaren om te voorkomen dat consumenten door deze uitzondering in de problemen komen, of wil de
uitzondering schrappen. Het kabinet is op dit moment in contact met
andere lidstaten om te verkennen op welke onderwerpen samen
opgetrokken kan worden.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de verschillende manieren om
een verplicht kostenplafond voor krediet in te voeren. Kan het kabinet
aangeven welk plafond het meest effectief blijkt in de praktijk? Deze leden
vragen voorts wat de beweegredenen zijn om EU-lidstaten verschillende
plafonds te laten hanteren.

9

Kamerstuk 32 013, nr. 224.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

15

In antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie heb ik reeds
geschreven dat in het richtlijnvoorstel drie typen plafonds zijn opgenomen
en dat aan elk van deze drie plafonds voor- en nadelen kleven. Naast
Nederland kennen ook diverse andere lidstaten al een vorm van een
(wettelijk) plafond. Dat kan een van de drie voorgestelde plafonds zijn of
een plafond vastgesteld door middels van jurisprudentie. De Commissie
heeft de mogelijkheid voor lidstaten gecreëerd om diverse typen plafonds
vast te stellen zodat lidstaten een reeds bestaand wettelijk plafond kunnen
behouden. Zo hoeft Nederland op basis van het richtlijnvoorstel de
maximale kredietvergoeding niet te wijzigen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga hebben kennisgenomen van het fiche
over de herziening richtlijn consumentenkrediet en hebben hierover
enkele vragen en opmerkingen. Ten aanzien van de financiële consequenties, de gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke
aspecten merken de leden van de Groep Van Haga op dat kredietverstrekkers nu al bezwijken onder de druk op de compliance afdelingen.
Deze leden constateren dat consumentenkredieten vaak kleine leningen
met de daarbij behorende vaste kosten zijn. De leden van de Groep Van
Haga zien het risico dat kredietverstrekkers liever geen kleine bedragen
zullen uitlenen, zoals ook terug te zien is bij de gevestigde banken die
liever geen kleine leningen meer verstrekken aan ondernemers. De
potentiële kosten voor deze banken zijn namelijk veel hoger dan de
verdiensten uit de rente. Kan de regering aangeven wat de gevolgen zijn
voor de markt van consumentenkredieten als dit fenomeen zich ook in
deze markt voltrekt?
Voor diverse lidstaten zal het richtlijnvoorstel zorgen voor een significante
toename van regeldruk, zoals ook blijkt uit het impact assessment van de
Commissie.10 De baten van het voorstel wegen volgens het impact
assessment wel ruimschoots op tegen de kosten. Kredietverstrekkers
zullen deze kosten naar verwachting (deels) doorbereken aan de
consument. Omdat Nederland al een relatief hoge mate van consumentenbescherming kent met strengere regels ten opzichte van de minimale
vereisten die voortvloeien uit de huidige richtlijn consumentenkrediet,
verwacht het kabinet dat de impact van het voorstel op Nederlandse
kredietverstrekkers die reeds onder toezicht staan relatief beperkt zijn.
Ondanks het feit dat de Nederlandse regels op dit moment relatief
uitgebreid zijn, ziet het kabinet nog steeds voldoende aanbod van
consumentenkrediet op de markt, ook voor relatief kleine kredieten. Het
kabinet deelt daarom niet de zorg van de Groep Van Haga dat de richtlijn
zou kunnen zorgen voor het opdrogen van het aanbod van kleine
kredieten voor consumenten.
De leden van de Groep Van Haga lezen dat de voordelen voor de
consument en samenleving groter zijn dan de negatieve gevolgen van
regeldruk voor kredietverstrekkers. Deze leden wijzen erop dat regeldruk
zich uiteindelijk vertaalt in meer kosten. Deze kosten worden verwerkt in
de kredietverstrekking. In het geval dat de kredietwaardigheidstoets
strenger wordt, betekent dat in de ogen van deze leden dat de groep
mensen die overblijft en in aanmerking komt voor een krediet steeds
kleiner wordt. Deze groep moet zowel de kosten dragen voor zichzelf als
de kosten van de afgewezen personen. Dit leidt in de visie van deze leden
alleen maar tot duurdere en moeilijkere kredietverstrekking voor
consumenten. De groep die dan nog wel door de kredietwaardigheids10

Zie «Impact assessment report accompanying the proposal for a directive of the European
Parliament and of the Council on consumer credits».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

16

toets komt, kan in de ogen van de leden van de Groep Van Haga minder
lenen of hetzelfde bedrag lenen tegen hogere kosten. Heeft het kabinet
goed onderzocht wat de precieze kostenverhogingen zijn voor een
gemiddelde consumentenkredietbedrag?
De Commissie heeft een uitvoerige impact assessment uitgevoerd.
Daaruit volgt dat de kosten van de gekwantificeerde maatregelen voor
kredietverstrekkers in de Europese Unie in de periode 2021–2030 worden
geraamd op 1,4 à 1,5 miljard euro. Deze kosten zullen inderdaad naar
verwachting (deels) worden doorberekend aan de consument, maar niet
beoordeeld kon worden in welke mate. Daar staat tegenover dat de
gekwantificeerde maatregelen in de voorkeursoptie de benadeling van
consumenten in de Europese Unie met ongeveer 2 miljard euro inperken
over dezelfde periode. Daar komen de voordelen van het instellen van
kostenplafonds voor krediet nog bij, omdat die niet gekwantificeerd
konden worden. Deze plafonds worden bijzonder gunstig geacht voor
consumenten en voor de samenleving. Ook het indirecte effect op de
samenleving wordt bijzonder positief geacht, dankzij maatregelen om
overmatige schuldenlasten te voorkomen en aan te pakken.
Het klopt dat in algemene zin een strengere kredietbeoordeling een
opwaarts effect heeft op de kosten van krediet omdat een kredietverstrekker de vaste kosten verdeelt over een kleinere populatie. Tegelijk
heeft een strengere kredietbeoordeling ook een neerwaarts effect op de
kosten van krediet omdat de kans kleiner is dat een consument een krediet
niet terug kan betalen. De risico-opslagen die kredietverstrekkers hanteren
kunnen zodoende omlaag. Deze beide krachten werken tegen elkaar in en
maken het ingewikkeld om vast te stellen hoe de totale kosten zich
vertalen naar de precieze kostenverhogingen voor een gemiddeld
kredietbedrag. Dit is voor het kabinet dan ook niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3291

17