Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 B

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2013

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 25 oktober 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidende onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden. Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de
openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

kst-33400-B-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

1

Nr
1

2

3

Vraag
Klopt het dat het voornemen tot vermindering van het aantal
politieke ambtsdragers niet meer opgenomen is in de begroting,
waar dit in de begroting van 2012 nog wel het geval was en een
besparing opleverde van € 120 mln.? Zo ja, is deze besparing op
het gemeentefonds ongedaan gemaakt ?
Antwoord
In de Ontwerpbegroting 2013 treft u de mutaties aan vanaf
Ontwerpbegroting 2012. De mutaties in de Ontwerpbegroting
2012 worden niet herhaald in de Ontwerpbegroting 2013. De
korting in het kader van de vermindering van de politieke
ambtsdragers (€ 110 miljoen gemeentefonds en € 10 miljoen
provinciefonds) vanaf 2015 is opgenomen in de Ontwerpbegroting
van 2012 en is niet teruggedraaid.
Sluit een conjunctuurgevoelig instrument als de «trap-op-trapafsystematiek» voldoende aan op de aan gemeenten toegewezen
structurele zorg- en begeleidingstaken voor kwetsbaren? Zo ja,
waarom?
Antwoord
De normeringssystematiek is zo vormgegeven dat gemeenten en
provincies evenredig meedelen in de welvaartsontwikkeling.
Uitgaven die relatief gevoelig zijn voor macro-economische
ontwikkelingen en waarop het Rijk geen invloed heeft, bijvoorbeeld de afdrachten aan de EU, tellen niet mee in de grondslag
van de normeringssystematiek. Dat maakt de normeringssystematiek relatief ongevoelig voor conjuncturele ontwikkelingen, wat de
stabiliteit van de accresontwikkeling ten goede komt. Bij de
evaluatie van de normeringssystematiek in 2010 hebben het Rijk
en de decentrale overheden geconstateerd dat een evenredige
ontwikkeling van de rijksbegroting en het gemeentefonds en
provinciefonds via de trap op trap af-systematiek een groot goed
is.
De zorguitgaven door gemeenten worden vanuit het Rijk
bekostigd via twee verschillende kanalen binnen het gemeentefonds: de integratie-uitkering WMO en de algemene uitkering
(cluster maatschappelijke zorg). Eerstgenoemde kent een eigen
indexatie waarbij de gerealiseerde uitgaven van jaar t-1 worden
geïndexeerd met een volume- en een prijscomponent. Deze vorm
van indexatie is derhalve niet conjunctuurgevoelig. Op
de algemene uitkering is wel de trap op trap af-systematiek van
toepassing. Ook dit instrument is relatief ongevoelig voor
conjunctuur en heeft primair als doel gemeenten en provincies
evenredig te laten delen in de welvaartsontwikkeling. Uit het
Periodiek onderhoudsrapport gemeentefonds blijkt dat gemeenten minder geld uitgeven aan uitgaven maatschappelijke zorg dan
er (fictief) binnen dit cluster beschikbaar is.
Op welke wijze wordt de hoeveelheid sturing van het Rijk op de
gemeenten gemonitord?
Antwoord
De hoeveelheid sturing van het Rijk op de gemeenten wordt niet
gemonitord. Wel is het streven van het Rijk om de beleidsvrijheid
van de gemeente zo groot als mogelijk te houden. Zo is het
uitgangspunt om de(nieuwe) geldstromen zo veel als mogelijk via
het gemeentefonds te laten lopen en niet via specifieke uitkeringen. Daarnaast wordt ook in het kader van Interbestuurlijke
informatie en Sisa ingezet op vergroting van de beleidsruimte
door vermindering van informatiestromen en verantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

2

4

5

6

Waarom wordt het eigen belastinggebied van gemeenten niet
vergroot?
Antwoord
In de bestuursafspraken met de VNG is afgesproken dat er deze
kabinetsperiode geen grote wijzigingen van het gemeentelijk
belastinggebied plaats vinden. Het is aan een nieuw kabinet om
op dit terrein al dan niet stappen te nemen.
Worden belastinginkomsten op lokaal niveau door het Rijk
gemonitord of zelfs genormeerd? Zo ja, op welke wijze kunt u de
ontwikkeling van de lokale lasten concreet sturen? Zo nee, hoe
voorkomt u dat lokale overheden (nationale) beleidsmaatregelen
via belastingverhoging afwentelen op de burger, of -andersommogelijkheden onbenut laten die bijdragen aan door het kabinet
gewenste saldo- en schuldreductie?
Antwoord
De belastinginkomsten worden met ingang van 2013 gemonitord,
samen met VNG, IPO en Unie van Waterschappen is een
instrument ontwikkeld waarmee alle tarieven en opbrengsten op
een uniforme manier en op basis van definitieve begrotingscijfers
in kaart worden gebracht. Deze monitor verschijnt voor het eerst
in maart 2013. Verschillende lokale heffingen zijn gemaximeerd op
maximale kostendekkendheid ( zoals o.a. de leges, afvalstoffenheffing en rioolheffing). De OZB kent een bestuurlijke macronorm
waardoor de totale jaarlijkse opbrengst van de OZB is gemaximeerd. Binnen dat kader blijven decentrale overheden vrij om
naar eigen inzicht de hoogte van hun tarieven te bepalen. Alleen
in geval van een artikel 12-aanvraag komt een gemeente onder
verscherpt toezicht van het Rijk en wordt in dat kader expliciet
naar de hoogte van de OZB gekeken.
Welke stappen onderneemt u om het verlies van € 2 mrd. dat,
volgens het onderzoek van Deloitte uit 2011, grondbedrijven
moeten gaan verwerken, in goede banen te leiden? Verwacht u
dat de 35 gemeenten die hierdoor hun financiële reserves
verliezen de artikel 12-status aan zullen vragen? Zo nee, waarop
baseert u die verwachting?
Antwoord
Ik verwijs U voor een antwoord op deze vraag naar de brief aan
Uw Kamer bij de aanbieding van de actualisatie van het Deloitte
onderzoek naar «financiële effecten van de vastgoedcrisis bij
gemeentelijke grondbedrijven» d.d. 3 oktober 2011, (27 581, 41). Ik
benadruk nogmaals dat cijfers vanuit mijn ministerie niet laten
zien dat het aantal artikel 12 gemeenten oploopt. In 2011 hebben 3
gemeenten een aanvullende uitkering artikel 12 aangevraagd. Bij
geen van deze gemeenten was het gevoerde grondbeleid de
(hoofd-)oorzaak. Voor 2012 zijn er geen nieuwe gemeenten die
een beroep hebben gedaan op een aanvullende uitkering.
Om de financiële situatie bij de gemeentelijke grondbedrijven
goed in beeld te houden, zal Deloitte ook dit jaar een rapportage
uitbrengen (in opdracht van VNG en ministeries I&M en BZK). Dit
onderzoek is in een ver gevorderd stadium. Zodra het is afgerond
zal de minister van I&M mede namens mij Uw Kamer hierover
informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

3

7

8

9

10

Op welke wijze wordt de hoogte van de deposito- en inleentarieven vastgesteld? Voor hoe lang worden deze tarieven vastgesteld?
Antwoord
Omdat op de financiële markten gedurende de hele dag de prijzen
en rentetarieven van Nederlands schuldpapier fluctueren, worden
de tarieven die relevant zijn voor het schatkistbankieren eenmaal
per dag vastgesteld. De tarieven worden vastgesteld door een
onafhankelijke autoriteit en zijn niet te beïnvloeden door de
Nederlandse Staat. De depositotarieven zijn gelijk aan de
rentepercentages die dagelijks om 11 uur door een elektronisch
platform waarop Nederlandse schuldtitels worden verhandeld
worden vastgesteld (op dit moment is dat MTS1).
Het EONIA-tarief dat vergoed wordt over het saldo van de
rekening-courant wordt dagelijks vastgesteld door de European
Banking Federation (EBF), via www.euribor-ebf.eu. De dagelijkse
schatkistbankierentarieven zijn te vinden op de website www.schatkistbankieren.nl. Ook de historische tarieven zijn daar te
raadplegen.
Welk bedrag zal met schatkistbankieren gemoeid zijn? Waarom is
dat niet vermeld op deze begroting?
Antwoord
In de begroting 2013 van BZK (hoofdstuk VII) en in de Miljoenennota 2013 is voor 2013 een EMU-schuldverlaging als gevolg van
schatkistbankieren geraamd van € 6 miljard. De meerjarige
effecten van schatkistbankieren worden op dit moment in kaart
gebracht. De instroom in de schatkist van overtollige middelen
van decentrale overheden raakt niet aan de fondsen en heeft
daarom geen gevolgen voor de betreffende begrotingen.
Wat beschouwt u als «succesfactoren van beleid»?
Antwoord
«Succesfactoren van beleid» heeft te maken met het feit dat
ondanks dat de gelden uit het gemeentefonds voor de gemeente
vrij besteedbaar zijn van tijd tot tijd vragen kunnen opkomen of de
gemeenten als collectiviteit geen andere prioriteiten zouden
moeten stellen, bijvoorbeeld ter ondersteuning van gezamenlijk
onderschreven prioriteiten van het Rijk. In een dergelijk geval
kunnen het Rijk en de gemeenten bestuurlijke afspraken maken
over de accenten in de bestedingsrichting van de gemeenten. De
desbetreffende vakministers spelen hier naast de fondsbeheerders
een belangrijke rol. De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor het
«succes van het beleid» blijft bij de gemeenten.
Kunt u een globaal inzicht geven in de ontwikkeling van de hoogte
van de OZB-opbrengsten in 2012?
Antwoord
De totale verwachtte feitelijke OZB-opbrengst is 3,2 miljard euro in
2012. Dit is 1,4 procent van de landelijke belasting- en premieopbrengst. De macronorm onroerende zaakbelasting (OZB) voor
2012 is vastgesteld op 3,75%. Het Coelo berekende dat de
opbrengst van de OZB voor 2012 landelijk gemiddeld 4% bedraagt
na correctie voor kwijtschelding. Dit is een overschrijding van
0,25%. De ontwikkeling van de lokale lasten en de overschrijding
van de macronorm OZB is besproken tijdens het bestuurlijk
overleg financiële verhoudingen (Bofv) op 10 mei 2012. De
overschrijding van € 7,7 miljoen wordt in mindering gebracht op
de macronorm OZB voor 2013.

1
Zie www.mtsdata.com/content/data/public/
nld/fixing/fixing_nld.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

4

11

12

13

Welke gemeenten komen mogelijk op korte termijn in aanmerking
voor onder curatele stelling op basis van artikel 12 Financiëleverhoudingswet?
Antwoord
Tegen het eind van het jaar heb ik een actueel beeld over het
aantal onder preventief toezicht gestelde gemeenten en de
mogelijke nieuwe gemeenten die een beroep doen op artikel 12.
Verwacht u dat de huidige vier artikel 12 gemeenten op korte
termijn zich kunnen ontdoen van deze status? Zo ja, om welke
gemeenten gaat het en op welke termijn verwacht u deze
ontwikkeling?
Antwoord
De gemeenten met een «reguliere» artikel 12 uitkering zijn
Loppersum (laatste jaar van de uitkering is 2013) en Boarnsterhim
en Millingen aan de Rijn.
Een aanvullende uitkering komt tot stand op basis van een door
mij in te stellen onderzoek, dat veelal een doorlooptijd heeft van 1
tot 3 jaar, afhankelijk van de problematiek. De aanvullende
uitkering heeft meestal een doorlooptijd van 3 tot 5 jaar.
In het geval van Boarnsterhim is het de bedoeling dat de
aanvullende uitkering over de jaren tot en met 2014 in 2012 en
2013 tot uitkering komt, mede in verband met de beoogde
herindeling per 1-1-2014 met de gemeenten Leeuwarden en
Heerenveen aangevuld met de enkele grenscorrecties.
Het artikel 12-onderzoek in Millingen aan de Rijn verkeert in een
eindfase. De aanvullende uitkering zal naar verwachting doorlopen tot aan 2014.
De vierde gemeente die op basis van artikel 12 een aanvullende
uitkering ontvangt is de gemeente Lelystad. Die uitkering heeft
echter een aparte ontstaansgeschiedenis, gelegen in de oorspronkelijke ruime opzet van de gemeente en de daarbij achterblijvende
groei qua inwoneraantal. Om die reden ontvangt de gemeente al
sinds eind jaren ’80 van de vorige eeuw de zogenaamde Interdepartementale commissie Lelystad (ICL-)uitkering.
In lijn met de indertijd daarbij gemaakte afspraken heb ik onlangs
aangegeven aan de gemeente dat ik in 2015 de ICL-uitkering wil
evalueren.
Heeft de in het Financieel overzicht gemeenten (FOG) geconstateerde noodzaak voor gemeenten om zich te bezinnen op hun
budgettair beleid voor de komende jaren, gezien de verwachte
daling van de financiële ruimte, gevolgen voor het aantal artikel
12 gemeenten in de komende jaren? Zo nee, waarop baseert de
minister dat inzicht?
Antwoord
Tot nu toe is gebleken dat gemeenten overwegend goed in staat
zijn in te spelen op de gevolgen van de financieel-economische
crisis voor de financiële ruimte.
Dit is onder andere gebleken uit de conceptrapportage van
Deloitte naar de financiële effecten van de crisis op de grondexploitatie over het jaar 2011, die inmiddels beschikbaar is. Ik zal uw
Kamer separaat zo spoedig mogelijk daarover informeren. Tevens
blijkt daaruit dat gemeenten op tijd reageren en diverse oplossingen vinden om de begroting sluitend te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

5

14

15

16

17

18

Welke problemen voorziet u als gevolg van de stand van het
accres tranche 2013? Zijn er gemeenten die hebben aangegeven
als gevolg van deze verlaging van het gemeentefonds in de
problemen te komen?
Antwoord
In de septembercirculaire is de tranche 2012 opwaarts bijgesteld
en de tranche 2013 neerwaarts bijgesteld ten opzichte van de
stand die aan gemeenten is gemeld in het voorjaar. Gemeenten
weten dat het accres vanwege de koppeling van het gemeentefonds aan de rijksbegroting aan fluctuaties onderhevig is. Vanuit
gemeenten zijn geen signalen ontvangen dat financiële problemen dreigen te ontstaan als gevolg van de mutaties in de
septembercirculaire.
Hoe verklaart u de schommelingen in de uitgavenclusters
Maatschappelijke zorg, Fysiek milieu en bevolkingszaken?
Antwoord
De schommelingen in de uitgavenclusters Maatschappelijke Zorg,
Fysiek milieu en Bevolkingszaken in het Financieel Overzicht
Gemeenten (FOG) komen naar voren uit de uitgavenbedragen van
gemeentelijke begrotingen 2013, welke worden gecorrigeerd voor
taakmutaties, areaal en prijsontwikkeling. In de periode 2008 -2012
zien we met name bij deze clusters schommelingen in de
taakmutaties en het areaal.
Hoe verklaart u de grote schommelingen in het inkomstencluster
Overige eigen middelen?
Antwoord
De schommelingen in de inkomstencluster Overige Eigen
Middelen (OEM) komt naar voren uit de bedragen in gemeentelijke begrotingen 2013, welke worden gecorrigeerd voor taakmutaties, areaal en prijsontwikkeling. In de periode 2008 -2012 zien we
bij dit cluster schommelingen in de taakmutaties, het areaal en de
prijzen.
Wat is uw reactie op de sterke stijging van de OZB in het
inkomstencluster?
Antwoord
Voor de opbrengsten OZB geldt de zogenaamde macronorm waar
gemeenten in totaliteit niet overheen mogen gaan. De macronorm
voor het begrotingsjaar 2013 is 3,0% over € 3,237 miljard (de
OZB-opbrengst op basis van de gemeentelijke begrotingen 2012).
Het percentage van 3,0% is opgebouwd uit een reële trendmatige
groei van het Bruto Binnenlandse Product (BBP) van 1,25% en een
inflatiepercentage van 1,75% (prijsontwikkeling Nationale
Bestedingen op basis van het Centraal Economisch Plan 2012). In
het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen van 10 mei 2012 is
aangekondigd dat de overschrijding van de macronorm over 2012
ter grootte van € 7,7 miljoen in mindering wordt gebracht op de
ruimte voor 2013. Op grond van deze bestuurlijke afspraak en de
macronorm van 3,0% zal de totale OZB-opbrengst in 2013 niet
hoger mogen zijn dan € 3,3264 miljard.
Waarom is geen ontwikkeling van de vermogenspositie na 2010
opgenomen ?
Antwoord
De ontwikkeling van de vermogenspositie is gebaseerd op de
jaarrekeningen van de gemeenten. Ten tijde van het opstellen van
de Ontwerpbegroting waren de cijfers tot en met de jaarrekening
2010 beschikbaar. De cijfers uit de jaarrekening 2011 waren nog
niet beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

6

19

20

Hoe verklaart u de stijging van het niveau vreemd vermogen na
2008? Hoe beoordeelt u deze stijging?
Antwoord
In het kader van de Ontwerpbegroting is geen uitgebreide analyse
gedaan naar de achtergronden van de stijging en daling van de
bedragen. Een mogelijke oorzaak kan zijn dat gemeenten meer
zijn gaan lenen omdat de inkomsten uit de Overige Eigen
Middelen (OEM) met name door de grondexploitatie teruglopen.
Waarom zijn geen kwantitatieve doelstellingen verbonden aan het
terugdringen van het aantal specifieke uitkeringen?
Antwoord
In het Regeerakkoord van het nu demissionaire kabinet is
overeengekomen het aantal specifieke uitkeringen verder te
verminderen. Hieraan zijn geen kwantitatieve doelstellingen
verbonden. In lijn met het principe «Je gaat erover of niet»
beperken Rijk en medeoverheden zich tot hun kerntaken. Daarbij
ligt bekostiging via de fondsen of eigen inkomsten voor de hand.
In beginsel geldt dat alleen bij een verantwoordelijkheid van het
Rijk of de provincie voor de rechtmatige uitvoering door een
individuele provincie of gemeente een specifieke uitkering past.
Door toepassing van dit uitgangspunt zal het aantal specifieke
uitkeringen verder afnemen, ook zonder kwantitatieve
doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 B, nr. 3

7