Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 763

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 14 september 2016
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 6 juli
2016 overleg gevoerd met de heer Van Rijn, Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over:
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 1 februari 2016 met het verslag van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van het
werkbezoek aan Japan en China van 22 tot met 28 oktober
2015 (Kamerstuk 34 300 XVI, nr. 154);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 9 mei 2016 inzake het advies van de werkgroep
«Vanuit dementie bekeken» en het programma «Samen
dementievriendelijk» (Kamerstuk 25 424, nr. 313);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 29 maart 2016 met de reactie op het artikel in de
NRC inzake wachtlijsten casemanagers dementie en over de
voortgang van de uitvoering van de motie-Bruins Slot c.s.
(Kamerstuk 34 104, nr. 97) over het opnemen van de casemanager dementie als aparte aanspraak in de Zorgverzekeringswet (Kamerstuk 29 689, nr. 694);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 9 juni 2016 inzake het onderzoek en de stand
van zaken inzake casemanagement bij dementie (Kamerstuk
29 689, nr. 722);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 28 juni 2016 inzake terugkoppeling van de
bijeenkomst over casemanagement bij dementie (Kamerstuk
29 689, nr. 728);
− de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport d.d. 4 juli 2016 inzake het actieplan casemanagement
bij dementie (Kamerstuk 29 689, nr. 759).

kst-29689-763
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De griffier van de commissie,
Teunissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

2

Voorzitter: Lodders
Griffier: Sjerp
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Agema, Bergkamp,
Bruins Slot, Dik-Faber, Krol, De Lange, Leijten, Lodders en Wolbert,
en de heer Van Rijn, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.
Aanvang 14.38 uur.
De voorzitter:
Ik heet de Staatssecretaris en zijn ambtelijke ondersteuning van harte
welkom, net als de vele aanwezige Kamerleden, de mensen op de
publieke tribune en de mensen die het debat op een andere manier
volgen. We hebben de tijd tot uiterlijk 17.00 uur en het overleg zal even
worden onderbroken vanwege stemmingen. Zodra de stemmingsbel gaat,
zal ik het debat schorsen zodat we naar de plenaire zaal kunnen. Ik zeg
tegen de leden dat ik zal proberen om ze streng te houden aan de
afgesproken drie minuten spreektijd. Het aantal interrupties is maximaal
twee en het helpt als ze kort en bondig zijn, dus ook daar wil ik de leden
aan houden.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. 15 juni lijkt een keerpunt te zijn voor de dementiezorg in ons
land. Eindelijk zaten alle partijen met elkaar om de tafel om te spreken
over de problemen die de Tweede Kamer al anderhalf jaar aan de orde
stelt. Eindelijk erkenning dat de dementiezorg in Nederland niet goed
geregeld is. Het is jammer dat het zo lang heeft moeten duren.
Opgebouwde kennis en specialistische zorg zijn verloren gegaan, ketens
in de dementiezorg zijn uit elkaar gevallen en er ontstonden wachtlijsten.
Maar goed, nu ligt er dan eindelijk een actieplan met de gezamenlijke
ambitie om de problemen aan te pakken. Daar wil ik even op inzoomen.
Het is nu eerst en vooral belangrijk dat patiënten en hun mantelzorgers
die wachten op een casemanager, zo snel mogelijk goede zorg krijgen en
dat de wachtlijsten verdwijnen. Welk tijdpad heeft de Staatssecretaris
daarbij voor ogen? Veel casemanagers zijn hun baan kwijtgeraakt. Ziet de
Staatssecretaris mogelijkheden om deze mensen terug te krijgen?
Dementiezorg vraagt specialistische kennis en hun kennis is dan ook
broodnodig nu het aantal dementerenden de komende jaren alleen maar
zal stijgen.
Met het actieplan wordt uitgesproken dat de Zorgstandaard Dementie
leidend is. Volgens deze zorgstandaard heb je recht op casemanagement
dementie vanaf de eerste diagnose. Wordt iedereen die de diagnose
dementie krijgt, hierop gewezen? Wordt hierover gesproken met
zorgprofessionals, zodat zij het in hun richtlijnen kunnen opnemen? Een
belangrijk punt is de inkoop van casemanagement. De motie-Bruins Slot
c.s. (34 104, nr. 97) is duidelijk. Casemanagement moet een aparte
aanspraak worden in de Zorgverzekeringswet. In het veld is hier veel
discussie over. Het is een goede zaak dat de feiten nu objectief op een rij
worden gezet, met als uitgangspunt dat de cliënt centraal staat. Ik hoop
dat de diverse partijen het snel met elkaar eens worden. Ik zie op dit
moment geen andere route dan die van de motie, maar we wachten het
af.
Wat opvalt in het actieplan, is dat het niet smart (specifiek, meetbaar,
acceptabel, realistisch en tijdgebonden) geformuleerd is. Concrete
termijnen en meetpunten ontbreken. Eigenlijk zou het verder geconcretiseerd moeten worden. Wil de Staatssecretaris hier de komende dagen en
weken aan werken, zodat de Kamer in september een nieuw, smartgeformuleerd actieplan kan bespreken? In het AO Wijkverpleging wees ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

3

al op de situatie in Friesland. De zorgverzekeraar wil geen casemanagement dementie financieren als er niet ook een indicatie voor
thuiszorg is. De verzekeraar wijst naar de gemeenten, maar die vinden
het, volgens mij terecht, een taak van de zorgverzekeraars. Ondertussen
zijn de patiënten de dupe. Wanneer wordt dit opgelost? Kijkt de Staatssecretaris naar experimenten met financiële ontschotting? Ik zie namelijk dat
ook gemeenten een taak hebben.
Een dementievriendelijke samenleving vraagt om een andere kijk op
dementie. De ChristenUnie is erg gecharmeerd van de sociale benadering
zoals onlangs uiteengezet door Anne-Mei The. Het gaat bij dementie
nadrukkelijk niet alleen om medische zorg, maar vooral om kwaliteit van
leven. Ik vraag de Staatssecretaris om dat bij al zijn beleid voor ogen te
houden.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik merk nog op dat mevrouw Dik-Faber heeft aangegeven dat
zij tijdens dit debat naar de plenaire zaal zal gaan, vanwege een debat dat
daar gaande is.
De heer Krol (50PLUS):
Voorzitter. In de afgelopen periode is het casemanagement feitelijk
afgebroken. Betrokken partijen werkten slecht samen en verzekeraars
trokken in toenemende mate hun handen ervan af. Hierdoor zijn wachtlijsten ontstaan en is er in bepaalde regio’s helemaal geen casemanagement meer beschikbaar. Bij de reguliere wijkverpleging is er vaak te
weinig tijd of expertise. Na vele alarmsignalen is de Staatssecretaris met
betrokken partijen om de tafel gegaan en deze week kwam er een eerste
aanzet van een oplossing. Het was natuurlijk te verwachten dat er op deze
korte termijn geen uitgewerkt en doortimmerd plan zou liggen. Vanuit dat
perspectief stelt 50PLUS dat het jammer is er dat ondanks de vele
signalen niet eerder actie is ondernomen en dat er zo veel kostbare tijd
verloren is gegaan. «Jammer» is dan zelfs mild uitgedrukt. Mensen
hebben er last van, hun mantelzorgers hebben er last van en het is zo
onnodig en zo triest.
Wat bij de Staatssecretaris steeds terugkeert, is dat problemen te lang niet
serieus worden genomen, totdat het echt niet langer gaat en dan moet er
toch weer puin worden geruimd. Waarom toch die aanpak? 50PLUS
steunt het Deltaplan Dementie in zijn verbindende en aanjagende rol en
vraagt de Staatssecretaris om dit in samenspraak nauwgezet te volgen.
Daarnaast vragen wij om een nader gespecificeerde ambitieuze planning.
Nu is niet geheel duidelijk wat wanneer bereikt moet zijn. Kan de
Staatssecretaris garanderen dat de wachtlijsten uiterlijk 1 december zijn
weggewerkt?
In de brief en in het plan staat dat er nu rust en herstel nodig zijn. Mensen
die casemanagement ontvangen en hun mantelzorgers raken deze niet
meer kwijt. Graag horen wij van de Staatssecretaris of hij hier daadwerkelijk garant voor staat. Na rust en herstel volgt opbouw; wederopbouw,
zou ik haast willen zeggen. De Staatssecretaris vindt het onverstandig om
vanuit de regering een blauwdruk op te leggen. Wij vragen hem hier
nogmaals om wel de regie te nemen als systeemverantwoordelijke,
gezien het grote belang en de urgentie.
50PLUS is er blij mee dat er aandacht is voor dementiezorg, over de
wetten heen. Wij hebben de aangenomen motie van mevrouw Bruins Slot
over het opnemen van een aparte aanspraak casemanagement dementie
in de Zorgverzekeringswet van harte medeondertekend. Het is namelijk
van levensbelang om casemanagement zowel financieel als organisatorisch goed in de steigers te zetten, zodat op geen enkel moment wetten of
systemen een beletsel vormen. De mensen en hun mantelzorgers
verdienen het dat dit snel wordt gerealiseerd. Ik hoor hier graag een
reactie op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

4

De heer De Lange (VVD):
Voorzitter. Voor personen die dement worden en zeker ook voor mensen
in hun omgeving is de diagnose dementie soms moeilijk verteerbaar.
Mensen veranderen, soms onherkenbaar. Dementie is een diagnose die
meer dan 10.000 mensen per jaar te horen krijgen en de aantallen nemen
toe. De komende jaren zal de bevolking van Nederland vergrijzen. Dat
effect zal ook zijn weerslag krijgen op dementie. Na het 65ste levensjaar
verdubbelt de kans op het krijgen van dementie namelijk iedere vijf jaar.
De zorg in Nederland voor mensen met dementie staat relatief op een
hoog niveau. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat in Nederland ontwikkelde zorgconcepten veel in het buitenland worden toegepast. Het kan en
moet echter, waar het gaat om een dementievriendelijke samenleving,
nog beter. Besef, acceptatie en daadkracht moeten en kunnen worden
verbeterd.
Het werken naar een dementievriendelijke samenleving is een zaak van de
lange termijn. Ondersteuning van cliënten moet echter vandaag wel op
orde zijn. De uitkomsten van een onderzoek naar casemanagement
dementie baren daarom zorgen. Op korte termijn is er een tekort aan
casemanagers, een helpende hand die naast de mensen met dementie en
hun naasten staat om ze te ondersteunen.
Mevrouw Leijten (SP):
De VVD pleit voor een dementievriendelijke samenleving, terwijl er
enorme wachtlijsten ontstaan voor casemanagement dementie. Hoe
beoordeelt de VVD dat?
De heer De Lange (VVD):
Het oordeel is dat er geen wachtlijsten zouden moeten zijn. Daarom pleit
ik er ook voor om te werken vanuit hetgeen volgens mij volstrekt helder
is, namelijk dat er een zorgplicht is. In de Zorgstandaard Dementie staat
klip-en-klaar beschreven dat er een casemanager bij hoort. Aan die twee
basisprincipes moeten we ons gewoon houden en dat moet worden
georganiseerd.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, afrondend.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat klinkt mooi. Ik ga ook een oproep doen aan de Staatssecretaris om via
de zorgplicht de zorgverzekeraars maar eens te toetsen op hun dementievriendelijke beleid. Ik was echter op zoek naar iets anders. Er is een
tegenstelling. Er was sprake van een zorgvuldige opbouw van het
casemanagement dementie. Dat is nog redelijk jong, daar wordt aan
gebouwd en er wordt hard gewerkt door heel veel casemanagers om
kwaliteit te krijgen. Vervolgens zijn er heel veel bezuinigingen en opeens
is het helemaal weg. Dan komt er een plan over een dementievriendelijke
samenleving. Ik zou toch denken dat de VVD daar iets in ziet. Is dat een
spelletje? Is dat het verbloemen van de gevolgen van beleid? Of is het wat
de VVD betreft allemaal gedane zaken nemen geen keer en moeten we er
maar blij zijn dat er wel wat populair beleid wordt gemaakt, terwijl
uiteindelijk het casemanagement dementie wel verloren is gegaan?
De heer De Lange (VVD):
Ik zie in het onderzoek dat hieronder ligt, vooral de constatering dat er
heel veel partijen zijn die op allerlei verschillende manieren met elkaar
samenwerken, waarbij in elk geval niet het eindresultaat is dat het
casemanagement op een goede manier wordt ingevuld. Het is volgens mij
veel meer een praktisch en organisatorisch probleem, dus we moeten niet
aan de bekende bel gaan trekken van het geld. Het gaat hier om de vraag
hoe je partijen die verantwoordelijk zijn, goed met elkaar samen laat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

5

werken. Ik ben het ermee eens dat er één partij is die de zorgplicht moet
invullen, namelijk de zorgverzekeraar. Dat moeten we nu op een goede
manier organiseren. Ik ben daarom zeer groot voorstander van de rust
waarom wordt gevraagd, maar vooral van een praktische aanpak om tot
een oplossing voor deze zaken te komen. Daar gaat het immers om.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
De heer De Lange zegt dat de partijen in het veld elkaar niet kunnen
vinden en dat we daardoor nu te maken hebben met wachtlijsten. Hoe kan
het dan dat we twee jaar geleden eigenlijk geen problemen hadden, dat
het allemaal goed geregeld was met het casemanagement dementie en
dat er geen wachtlijsten waren? Hoe verklaart de heer De Lange dat de
afgelopen twee jaar met dit kabinetsbeleid zo ontzettend veel wachtlijsten
zijn ontstaan en het gewoon niet goed gaat?
De heer De Lange (VVD):
Het is niet aan mij om een verklaring te vinden voor die situatie. Het gaat
mij erom dat waar een probleem wordt geconstateerd, wordt geprobeerd
om daadwerkelijk een oplossing te vinden. Volgens mij moeten we daar
de schouders onder zetten. In mijn verdere betoog zal ik een aantal ideeën
noemen waarmee dat volgens mij een tandje beter zou kunnen.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
De heer De Lange zegt dat het niet aan hem is om een verklaring voor dit
probleem te vinden. Wat we hier allemaal willen, het CDA voorop, is een
oplossing voor dit probleem. Er is de afgelopen jaren heel veel veranderd
in de zorg en nu zien we plotseling dat de casemanager dementie ten
onder dreigt te gaan. Goedopgeleide casemanagers verdwijnen. Mensen
met dementie staan op een wachtlijst. Mijn vraag aan de heer De Lange is
of het dan niet noodzakelijk is dat we eens een keer een scherpe analyse
krijgen van de reden waarom het misging. Was dat misschien omdat we
te veel te snel allerlei veranderingen hebben doorgevoerd? Of komt het
doordat we nu het casemanagement onder de wijkverpleging hebben
geschoven, zodat de zorgverzekeraars het niet meer zien?
De heer De Lange (VVD):
Ik constateer dat we het er in elk geval over eens zijn dat we naar een
oplossing toe moeten. Volgens mij is het niet goed om nu terug te gaan
kijken in allerlei typen analyses, maar is het veel verstandiger om vooruit
te kijken. Volgens mij is dat nu gedaan door de partijen, die allemaal
dezelfde verantwoordelijkheid voelen, aan tafel te brengen en daadwerkelijk tot actie over te gaan. Aan het eind van de dag hebben alle mensen
die goede dementiezorg nodig hebben en hun naasten daar veruit het
meeste aan.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog, mijnheer De Lange.
De heer De Lange (VVD):
Tijdens het recente overleg tussen de verschillende partijen en de
Staatssecretaris is men tot de conclusie gekomen dat men gezamenlijk tot
actie moet overgaan om de achteruitgang van het casemanagement tegen
te gaan. Mensen met dementie en hun naasten hebben recht op een
casemanager, dus dan moet dat ook geregeld worden. Graag hoor ik van
de Staatssecretaris op welke termijn we resultaten mogen verwachten van
het actieplan. De verzekeraars hebben een zorgplicht en moeten dus
voldoende casemanagement dementie inkopen. Daarom zou dit probleem
zonder nieuwe regelgeving op te lossen moeten zijn. Ik heb nog wel een
vraag, namelijk wat dit gaat betekenen voor de zorginkoop van de
verzekeraars voor het jaar 2017. Is daar een beeld bij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

6

Mensen hebben weinig aan een zorgplicht als de verzekeraar of de
aanbieder in gebreke blijft. Volgens de VVD moet er dus aandacht zijn
voor de positie van de mantelzorgers in zo’n geval. Die moeten zonder
drempels en snel kunnen opschalen, zodat er alsnog een oplossing komt.
Ziet de Staatssecretaris dit ook zo en, zo ja, neemt hij dat mee in de
oplossing? Ik hoor graag een concrete reactie.
Waar mensen vastlopen, waar die zorgplicht in de knel komt, kan er
worden gemeld bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Op welke manier
gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat daar verder bekendheid aan
wordt gegeven, zodat dit op een goede manier kan worden gemonitord?
Voorzitter, ik sluit af. Ook bij de zorg voor mensen met dementie en hun
naasten gaat het om de kwaliteit van leven. Laat dat de kern zijn bij het
werken aan een goede dementiezorg in Nederland.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Voorzitter. Er bestaat volgens mij geen twijfel over nut en noodzaak van
casemanagement dementie. Daar gaat dit algemeen overleg ook niet over.
Dat gaat over de inzet ervan, de capaciteit en de kwaliteit. Daarover zou
eigenlijk ook geen discussie moeten zijn, want de Zorgstandaard
Dementie ligt er al even. Toch zijn er zorgen ontstaan in het afgelopen jaar
over onvoldoende inkoop en wachtlijsten. Ik hoef die niet te herhalen. Er
is ook discussie over de kwaliteit van het casemanagement. Ik heb af en
toe wel gedacht: het lijkt wel alsof we in een soort discussie zijn beland
over wie nu de echte casemanager is. Dat heeft de zaak in elk geval geen
goed gedaan. Gelukkig is er nu een goed gesprek geweest. Ik vind dat een
heel mooi voorbeeld van wat er gebeurt als de mensen die het werk doen
en die er direct bij betrokken zijn, elkaar vinden en een tegenmacht
vormen, langs de inhoud, voor de macht die bij de zorgverzekeraars ligt
en op die manier een weerwoord bieden ten aanzien van de onderlinge
concurrentie en de belangenstrijd die er zijn. Je ziet dan dat je, als je
elkaar op inhoud vindt, toch stappen kunt zetten. Ik vind dat de mensen
die daarmee bezig zijn, daar een compliment voor verdienen.
Er ligt een mooie aanzet voor een actieplan. Het is een aanzet. Er staat
uitdrukkelijk bij dat het uitwerking behoeft. Ik vind het in zijn contouren
veelbelovend. Het gaat ook terug naar de kern, naar waar het om gaat,
namelijk vanuit de cliënt blijven redeneren en langs de weg van de inhoud
stappen zetten. Ik vind het mooi. Ik heb er twee vragen over. Ik heb
allereerst een vraag over de registratiewens. Er staat ergens een zin als:
we weten eigenlijk niet wat we aan het doen zijn. Daar krijg ik het dan wel
weer een beetje benauwd van. We proberen op alle vlakken de registratiedruk en de administratieve druk terug te brengen. Natuurlijk, dit komt
van onderop, maar ik zou de Staatssecretaris toch willen vragen om iets
meer beeld en geluid over waarover het hier gaat en hoe we voorkomen
dat we langs een andere weg weer allerlei registraties gaan invoeren. Dat
geldt wat mij betreft ook voor de bekostigingsvragen die in het actieplan
staan. Hoe sporen die nu met het beleid van de Staatssecretaris rond de
financiering en de tarifering van de wijkverpleegkundigen?
In zijn algemeenheid ben ik ontzettend blij met dit actieplan. Het was hoog
tijd dat het er kwam, of in elk geval dat het tij gekeerd wordt. Ik zie in het
plan een belangrijke aanzet daartoe. Ik geloof dat Alzheimer Nederland in
een van zijn brieven schreef: dit is nog maar het begin, we staan op een
lange weg. Dit is een ontzettend belangrijk element van een dementievriendelijke samenleving. Ik zou willen dat de Staatssecretaris dit aan alle
kanten incorporeert in alle andere plannen die hij nog heeft voor zo’n
samenleving.
De voorzitter:
De bel die we net hoorden, was volgens mij het signaal dat moties
beoordeeld worden door de bewindspersoon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

7

Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Het begint met wat vergeetachtigheid. Maar ja, dat hoort erbij
als je ouder wordt. Langzaamaan wordt het erger. Je kunt je niet meer
herinneren wat je kortgeleden hebt gedaan en je kunt je moeilijker
oriënteren. Aanpassen aan nieuwe omstandigheden wordt moeilijker.
Steeds vaker weet je de juiste woorden niet te vinden. Na een lange tijd
van aanmodderen is daar dan de genadeslag van de arts: u hebt
alzheimer. Meestal gevolgd door de mededeling: we kunnen niet veel
meer voor u betekenen. Dan volgt er een zwart gat. Steeds vaker gaat het
niet om hoogbejaarden. Steeds vaker gaat het ook om mensen van 50 of
60. Dat is ontzettend ontgoochelend voor de patiënten zelf en ook voor
hun omgeving.
Wat dan niet kan, is het gesteggel over een casemanager, die niet wordt
ingekocht of waarvoor wachtlijsten worden opgeworpen. Wat dan moet,
is dat er een casemanager komt die direct de ondersteuning biedt die
noodzakelijk is en die ook de familie en de mantelzorgers ondersteunt.
Wat dan moet, is dat de Staatssecretaris niet alleen roept dat de casemanager belangrijk is en voor iedereen beschikbaar moet zijn, maar hij dat
ook regelt. Wat hij dan ook moet doen, is toegeven dat er casemanagers
zijn ontslagen en er nu een tekort is door zijn bezuinigingen. Wat nu moet,
is dat er naast het actieplan, dat voornamelijk over inhoud en kwaliteit van
de functie gaat, gezorgd wordt voor een goede financiering.
Een dementievriendelijke samenleving is niet alleen de medewerker van
de Albert Heijn die een cursus krijgt over hoe moet worden omgegaan
met mensen met dementie. Een dementievriendelijke samenleving is een
samenleving die het casemanagement goed regelt, waardoor de patiënt,
zijn mantelzorgers en zijn familie de rust en regelmaat krijgen die zo nodig
zijn. Een dementievriendelijke samenleving is een samenleving die zorgt
voor voldoende plekken voor de o zo belangrijke dagbesteding voor
mensen met dementie. Een dementievriendelijke samenleving zorgt
ervoor dat de zorg in het laatste stadium van deze vreselijke ziekte,
wanneer opname in een instelling onontkoombaar is, van goede kwaliteit
is, waar nu in 35% van de instellingen de kennis over dementie onder de
maat is. Een dementievriendelijke samenleving is een samenleving waarin
de zorg voor mensen met dementie gewoon goed geregeld is en niet
kapot wordt bezuinigd. Tien actieplannen veranderen daar niets aan.
Iedereen die in zorg werkt met mensen met dementie, wil alleen maar de
allerbeste zorg leveren. Daar moeten ze dan wel de ruimte voor krijgen.
Pas dan kan er sprake zijn van een dementievriendelijke samenleving.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Dementie is niet alleen iets medisch. Het is iets psychologisch
en iets sociaals. Om met de woorden van Anne-Mei The, bijzonder
hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, te spreken: «Als je focust
op de strijd tegen de ziekte en streeft naar genezing, leidt dat af van waar
het eigenlijk om gaat: hoe kun je leven met dementie?» Daar moeten alle
inspanningen op gericht zijn. Een zorgonderwerp wordt in onze debatten
al vrij snel technisch, maar het draait natuurlijk uiteindelijk om de kwaliteit
van het leven van de patiënt en de betrokkenen. Dat is heel persoonlijk en
soms ook heel erg lastig uit te drukken.
De casemanager dementie, die er gewoon moet zijn om mensen te helpen
en te ondersteunen, valt nu onder de Zorgverzekeringswet en dat –
collega’s hebben dat al uitvoerig aangegeven – gaat niet zonder horten en
stoten. Toch relativeerde de Staatssecretaris dit in veel overleggen. Hoe
kan het dat hij dit zo heeft onderschat? Het actieplan casemanagement
dementie dat maandag in onze mailboxen verscheen, bevat een aantal
mooie doelstellingen en stappen. Het bevat echter ook heel veel discussie.
De uitwerking ervan moet nog plaatsvinden. Daar kijk ik naar uit.
Er moet echter ook nu iets gebeuren. De uitkomsten van het onderzoek
van Bureau HHM baren mij namelijk zorgen. Hoewel alle betrokkenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

8

willen zorgen voor de beste kwaliteit van leven, zijn zij het niet eens. Er is
geen consensus over de vraag wie wanneer een goede casemanager is,
wie de regie mag en kan nemen, wat precies de reden is van het ontstaan
van een wachtlijst, hoe omgegaan moet worden met de schotten in de
uitvoering en ga zo maar door. Dan heb ik het nog niet over de motie van
mevrouw Bruins Slot, waar veel fracties, ook de mijne, voor waren. Die
wordt niet uitgevoerd. Men gaat erover praten. Dat verbaast me eerlijk
gezegd, want die motie is gewoon aangenomen.
Ik vind het belangrijk dat we vandaag een aantal antwoorden krijgen van
de Staatssecretaris en een aantal besluiten horen. Mensen hebben recht
op een casemanager dementie conform de zorgstandaard en toch hoor ik
dat steeds meer mensen zonder zitten en dat er wachtlijsten zijn. Ik heb
eerder ook een motie ingediend met het verzoek om voldoende casemanagement in te kopen. Ik wil graag horen van de Staatssecretaris dat hij
ook vindt dat het niet mag en niet kan en dat hij de zorgverzekeraars
daarop zal aanspreken.
Goede zorg voor mensen met dementie lukt niet alleen met goede
casemanagers. Daarvoor zijn ook familie, vrienden en zeer gewaardeerde
mantelzorgers nodig. Hoe sluiten de casemanagers, die nu onder de
Zorgverzekeringswet vallen, aan op de mantelzorgers, die weer onder de
gemeente vallen? Ik hoor dat dat soms leidt tot onduidelijkheid in de
communicatie en de afstemming.
Ik wil ook aandacht vragen voor een toch wat vergeten groep, namelijk de
jonge mensen met dementie. Op welke manier is er speciale aandacht in
het actieplan van de Staatssecretaris voor hen? Ik las een heel mooie brief
over de innovaties in Azië, naar aanleiding van een werkbezoek van de
Staatssecretaris. Ik ben heel benieuwd hoe het nu staat met de innovatie
in Nederland. In de brief van de Staatssecretaris worden mooie
voorbeelden genoemd.
In de voorbereiding van dit debat bleef bij mij nog één vraag hangen,
namelijk wat er nu allemaal loopt. Er is een actieplan, een Deltaplan
Dementie en de campagne Samen Dementievriendelijk. Wat hebben we
nog meer? Of valt het allemaal onder die drie koepels? Het is belangrijk
dat er vandaag een oplossing komt voor de casemanager dementie, want
anders krijgen die plannen een andere uitstraling en een uitwerking.
De voorzitter:
We gaan om 15.15 uur stemmen. Er is dus nog gelegenheid voor de
laatste twee woordvoerders om hun inbreng te leveren.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Voorzitter. Dementie grijpt diep in in het leven van dementerende mensen
en hun dierbaren. Mensen met dementie en hun mantelzorgers hebben
goede zorg en ondersteuning nodig, zeker als je wilt dat mensen langer
thuis blijven wonen. Het moet voor de Staatssecretaris dan ook echt een
opdracht zijn om juist deze zorg voor kwetsbare mensen goed te regelen.
Dat gaat bij de dementiezorg dus niet goed. De conclusies van het
onderzoek van Bureau HHM zijn gewoon echt kei- en keihard. Het is alle
hens aan dek voor de casemanager en het casemanagement dementie.
Ik vind het goed dat partijen om de tafel zijn gaan zitten. Dat heeft tot een
reddingsplan geleid. Ik maak me er echter wel zorgen over of deze
reddingsboei wel stevig en groot genoeg is en of die er eigenlijk wel op
tijd is. Slaat het schip van de dementiezorg niet eigenlijk al bijna op de
klippen? De Staatssecretaris heeft de dementiezorg heel bewust bij de
wijkverpleging ondergebracht. Dat levert gelijk een knelpunt op. Een
heleboel mensen die beginnend dementerend zijn – mevrouw Agema
sprak daar ook al over – komen niet direct bij de wijkverpleging terecht.
Die maken een hele worsteling door. Hoe verhoudt zich dat eigenlijk tot
elkaar als je wilt dat ook vroegdementerenden recht hebben op zorg
conform de Zorgstandaard Dementie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

9

Het CDA vindt het heel erg jammer dat de Staatssecretaris er niet voor
kiest om de motie die ik samen met de gehele oppositie heb ingediend, uit
te voeren. Daarin staat namelijk het concrete voorstel om te komen tot
een aparte aanspraak voor casemanagement dementie. Waarom voert hij
deze motie eigenlijk niet uit? Dit is wat hij zelf kan doen. Misschien zijn de
partijen er onderling niet over uit, maar de Staatssecretaris kan toch zelf
ook iets vinden en toch zelf ook iets uitvoeren? Hij heeft het oordeel over
de motie aan de Kamer overgelaten.
De Staatssecretaris schrijft in de brief dat hij de verschillende wijzen van
bekostiging nu gaat onderzoeken. Dat is het weer op de lange baan
schuiven. Wanneer verwacht hij dit onderzoek afgerond te hebben? Als hij
dit onderzoek daadwerkelijk gaat doen, weet ik nu al dat de resultaten
ervan er echt niet voor 2017 zijn. Vindt de Staatssecretaris dat het
casemanagement tot de zorgplicht van de zorgverzekeraar behoort en dat
dus elke zorgverzekeraar ervoor moet zorgen dat er een casemanager is?
Moet elke zorgverzekeraar dit dus ook inkopen? Kan de Staatssecretaris
ervoor zorgen dat dit expliciet in het inkoopbeleid van de zorgverzekeraar
komt te staan? Daar is nog tijd genoeg voor. De deadline is immers
1 september 2016. Ik hoor hier graag een reactie op.
Ik sluit af met een aantal vragen over het actieplan dementie. Laat ik
vooropstellen dat het goed is dat de partijen samen tot dit actieplan zijn
gekomen. De Staatssecretaris belooft in de brief om, zoals ook in het
actieplan staat, de wachtlijsten weg te werken. In 20 van de 32 ketens zijn
er wachtlijsten. In welke gebieden zijn er wachtlijsten en wanneer heeft hij
ze opgelost? De Staatssecretaris belooft ook dat mensen hun casemanagement dementie niet kwijtraken. Ik volg de heer Krol in zijn vraag bij
wie mensen kunnen aankloppen als zij hun casemanagement wel
kwijtraken. Is dat bij de Staatssecretaris? Hoe gaat over dit recht – het is
nu een recht voor alle mensen die casemanagement hebben – gecommuniceerd worden met de mensen die het betreft?
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Ik kan het me nog goed herinneren dat wij de uitkomst kregen
van een pilot die door VGZ in de Kop van Noord-Holland was gedaan.
VGZ had iedereen om de tafel gezet en gewoon gevraagd: wat doen we
met mensen die na een onderzoek de diagnose dementie of alzheimer
krijgen? Die mensen zien eigenlijk al hun ankers weggeslagen: wat
betekent dat voor mijn toekomst, wat betekent dat voor samenleven, wat
betekent dat voor mijn financiële situatie en hoe zorg ik ervoor dat als ik
zelf geen beslissingen meer kan nemen toch voor mij de juiste beslissingen worden genomen? Zulke wezenlijke vragen werden door een
casemanager ter hand genomen, samen met de mensen, onafhankelijk
van een zorginstelling en onafhankelijk van hun zorgbehoefte. We raakten
er allemaal van overtuigd dat we dit moesten doen.
In 2010 en in 2012 – hoe bijzonder is dat in een tijd van grote bezuinigingen? – hadden alle politieke partijen in hun verkiezingsprogramma
staan dat zij wilden dat het casemanagement dementie zou blijven. Het
kwam er. En toen kwam deze Staatssecretaris en die husselde de hele
zorg door elkaar, zei dat de mensen centraal zouden komen te staan en
ineens stonden alle mensen op de wachtlijst. De casemanagers zijn
ontslagen en in hele regio’s is geen casemanagement ingekocht. Nu
opeens hebben we een rapport nodig en een actieplan. We hebben allerlei
dingen nodig, terwijl er één schuldige is van het wegvallen van het
casemanagement dementie en die zit aan de overkant van de tafel,
gesteund door Partij van de Arbeid, VVD, ChristenUnie, D66 en SGP. Die
hebben het namelijk allemaal voor elkaar gekregen. En nu is het weg.
Je mag niet terugkijken, maar het is wel goed om het te duiden. Als je
weet waar het fout ging, weet je ook wat je moet doen om het goed te
laten zijn. We hebben de aanspraak casemanagement dementie nodig,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

10

maar de Staatssecretaris wil dat niet. Ik begrijp dat niet, want er is een
aangenomen motie.
Ik wil wel graag iets voor elkaar krijgen vandaag, want ik wil deze groep
niet vergeten. Ik wil graag dat deze mensen langer thuis kunnen blijven
wonen. Dat hebben we allemaal gewild in onze verkiezingsprogramma’s.
Dus laten we het als volgt vragen. Die zorgstandaard wordt de kern. Ik
denk dat dat een goede aanvliegroute is. Casemanagement dementie is
ook echt een professie geworden. Daarmee erkennen we dat ook. Nu gaan
we de zorgverzekeraars erop aanspreken dat ze het in moeten kopen.
Geen gezeur over dat dit een gemeentelijke taak is of dat het bij de
zorgverzekeraar hoort. Als vastgesteld is dat iemand dement is, dementie
heeft – vroeggevorderd of laatgevorderd, jong of oud, dat maakt niet uit –
dan hoort dat erbij. Of iemand het wel of niet wil gebruiken, is vraag twee.
Het hoort dus gewoon tot de zorgplicht van de zorgverzekeraars.
Ik heb een concrete vraag aan de Staatssecretaris, met al zijn mooie
plannenmakerij over een dementievriendelijke samenleving. Dat moeten
we zeker worden. We moeten een mensvriendelijke samenleving zijn, dus
ook voor mensen met dementie. Mijn vraag is of Staatssecretaris met het
actieplan vooral tegen de zorgverzekeraars wil zeggen: beste hoge heren,
ik ga straks kijken hoe u dat doet met de zorginkoop en als dat niet goed
is, dan krijgt u gewoon een aanwijzing en als die aanwijzing nodig is, dan
maken we er gewoon weer een aanspraak van in de Zorgverzekeringswet.
Zorgplicht, zorgverzekeraars, handhaven. Dat kan deze Staatssecretaris
volgens mij vandaag toezeggen en dan zijn we een hele stap verder met
het weer terugbrengen van de casemanager dementie. Overigens wil ik
hier gezegd hebben dat ik nooit zo enthousiast ben geweest over
managers. Dit is eigenlijk een beetje een verkeerde term voor deze
bijzondere beroepsgroep, maar het heet nu eenmaal zo.
De voorzitter:
Hiermee zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde
van de Kamer. Ik kijk naar de klok. Het is 15.10 uur. De stemmingen zijn
om 15.15 uur. Ik stel voor om de Staatssecretaris te vragen om te
beginnen met zijn inleiding en dan tijdens de stemmingen wellicht zijn
antwoorden verder voor te bereiden. Dan hebben we die vijf minuten in
elk geval te pakken. Ik hoor dat niet iedereen het daarmee eens is. We
hebben tot 17.00 uur. Dan doe ik dus echt een uitdrukkelijk beroep op de
commissie voor daarna.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Voorzitter, die vijf minuten gaan het verschil niet maken.
De voorzitter:
We weten ook allemaal dat het soms net iets langer kan duren in de
plenaire zaal. Als de leden willen schorsen, doen we dat.
Mevrouw Leijten (SP):
We hoeven geen inleiding, we willen gewoon antwoord op de vragen. Dat
is wat wij vragen namelijk.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Dat is wat de SP vraagt.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot na de stemmingen in de plenaire zaal.
De vergadering wordt van 15.11 uur tot 15.24 uur geschorst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

11

De voorzitter:
Ik geef de Staatssecretaris het woord voor zijn beantwoording, maar niet
voordat ik met de leden heb afgesproken dat ik twee interrupties toesta.
Kort en bondig. Ik vraag ook aan de Staatssecretaris om dat te zijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ik denk dat ook in dit debat de doelstellingen die wij hebben
rond dementiezorg, zeer gelijkluidend zijn. Ieder jaar begint voor
duizenden mensen een nieuwe en ingrijpende levensfase waarin zij en
hun naasten meer en meer geconfronteerd zullen worden met de
gevolgen van dementie. Ik vind – dat heb ik ook bij de leden geproefd –
dat we mensen met dementie en hun naasten niet alleen mogen laten in
die confrontatie. Dat is precies de reden waarom we via drie fronten
proberen te bewerkstelligen dat mensen worden gesteund in die
confrontatie. De eerste lijn is het onderzoek naar de diagnose van en
eventuele behandelingsmethoden voor dementie. Via het Deltaplan
Dementie en Memorabel steunen wij een programma waarin 43 onderzoeksprojecten lopen die een scala van dementieonderzoek behelzen. Dat
staat overigens internationaal hoog aangeschreven en dat voeren wij uit
met internationale partners. De tweede lijn is het dementievriendelijker
maken van de maatschappij. Daarbij kijken we niet alleen naar wat
overheidsbeleid kan zijn, maar ook naar wat lagen uit de samenleving
kunnen bijdragen aan een groter bewustzijn van dementie. We willen
ervoor zorgen dat overheid en bedrijfsleven samenwerken om dementie
eerder te herkennen, zodat mensen gesteund en begeleid kunnen worden
daar waar dat nodig is. De derde lijn is de discussie over casemanagement. Het debat van vandaag gaat vooral over dat laatste punt. In
reactie op mevrouw Bergkamp zeg ik dat we deze drie lijnen de komende
periode met kracht zullen doorzetten. Ik denk dat wij daar nog regelmatig
over komen te spreken.
Mevrouw Dik-Faber, de heer Krol en mevrouw Bruins Slot vroegen hoe
het nu zit met de aparte aanspraak voor casemanagement. Daar is een
motie over aangenomen. We hebben met partijen gesproken over de
vraag of dat een oplossing zou zijn. Als dat een oplossing is, moeten we
het gewoon doen. Casemanagement is nu al een aanspraak die in de
Zorgverzekeringswet staat. Het is een aanspraak die onder de aanspraak
wijkverpleging valt. De vraag is of het van betekenis is om dat nog een
keer apart op te schrijven. Alle partijen hebben gezegd: er is een zorgstandaard – daar kom ik straks nog even op terug – en we kunnen ervoor
zorgen dat iedereen gewoon casemanagement krijgt, dus we zullen dat
heel goed gaan doen. Dat is eigenlijk een praktischere en slagvaardigere
interventie dan de wet te wijzigen en die aparte aanspraak casemanagement erin op te nemen. We zouden dan immers ook moeten
afwachten of dat zou werken. Als het helpt, moeten we het zeker doen. De
partijen kiezen nu voor een praktische insteek. We hebben de Zorgautoriteit gevraagd te bekijken wat de voor- en nadelen zijn en of het een
bijdrage levert of niet. De reactie van de Zorgautoriteit hoop ik in oktober
te hebben. Dan kunnen we kijken of dat nog een verdere bijdrage kan
leveren. Ik denk dat het heel belangrijk is om nu te beginnen op basis van
de zorgstandaard en te bekijken of dit verder iets toevoegt. Ik kom straks
nog uitgebreid te spreken hoe we met de zorgverzekeraars het nakomen
van de zorgplicht zullen volgen.
We hebben nu een plan van aanpak, dat inderdaad nog verder uitgewerkt
moet worden. Ik kom straks op het precieze tijdschema daarvoor. Als dat
plan van aanpak wordt uitgewerkt, hoop ik inderdaad dat er geen
wachtlijsten meer zullen zijn dan wel dat ze zullen verdwijnen. Dat kunnen
we hier aan de Haagse tafel natuurlijk niet allemaal zien. Ik constateer op
grond van het rapport van Bureau HHM dat er heel veel discussie is over
de vraag hoe dat nu gezien moet worden en hoe het precies wordt
geregistreerd. Daar wordt verschillend over gedacht. In het kader van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

12

plan van aanpak zullen we bekijken of we daar betere cijfers van kunnen
krijgen, zonder dat dat weer tot extra administratieve lasten leidt. Dat is
een heel terecht punt. Het actieplan moet concreet gemaakt worden en
dat moet in augustus klaar zijn. Begin oktober komen we dan weer met
alle partijen bij elkaar om de stand van zaken door te spreken. Dan kan
wat mij betreft eind oktober een voortgangsbrief worden gemaakt over
alle afspraken. Daar zal ik de Kamer over informeren. We vragen de
Zorgautoriteit om de inkoop 2017 te monitoren. Die monitor zal in februari
gereed zijn, dus dan kan de Zorgautoriteit meekijken. We zorgen er dus
voor dat we op alle fronten heel goed volgen of dit actieplan geconcretiseerd wordt, met toezicht van de Zorgautoriteit erop.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Die wachtlijsten zijn natuurlijk echt heel naar. Het zijn allemaal mensen die
direct zorg nodig hebben. Die wachtlijsten hebben we eerder nooit gehad.
Het betekent gewoon dat er te weinig zorg is ingekocht. Er zijn immers
wel voldoende casemanagers beschikbaar – helaas zijn er zelfs casemanagers ontslagen – die dat werk kunnen doen. De Nederlandse Zorgautoriteit houdt de wachtlijsten bij voor bijvoorbeeld de geestelijke gezondheidszorg en een aantal andere deelgebieden. Ik wil concreet inzicht
krijgen per periode in de stand van zaken ten aanzien van de wachtlijsten.
Als we per halfjaar of drie kwart jaar een update krijgen, vissen we
namelijk steeds achter het net.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het behoort gewoon tot de zorgplicht van zorgverzekeraars dat er
casemanagement dementie is volgens de zorgstandaard en dat dat ook
geleverd wordt. Die zorgplicht moet natuurlijk ingevuld worden. De
Zorgautoriteit moet erop toezien dat er niet zodanige wachtlijsten zijn dat
de zorg van de mensen in het gedrang kan komen. Ik ben bereid om in de
monitor van de Zorgautoriteit de vraag mee te nemen of er sprake is van
wachtlijsten en, zo ja, wat daaraan gedaan moet worden. Ik wil echter
eigenlijk niet dat ze er zijn.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Het CDA wil ook niet dat ze er zijn en vindt het heel erg dat ze er zijn. Ze
moeten zo snel mogelijk weg. Er wordt met een groot aantal ketens
gewerkt. We zien bij die wachtlijsten heel vaak gemiddelden. Ik wil
eigenlijk straks gewoon per regio zien wat de wachtlijsten zijn. Het is
immers vaak ook regionale problematiek. Daar komen we steeds meer
achter. Ik zou graag de concretisering willen zien dat we per regio een
overzicht van de Nederlandse Zorgautoriteit krijgen van de wachtlijsten.
Dat kan zij bij de geestelijke gezondheidszorg inmiddels doen, dus dat kan
zij vast en zeker ook bij de casemanagement dementie doen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het korte antwoord is dat ik het daarmee eens ben. In het actieplan staat
dat de lokale en regionale aanpak zeer van belang is. Je moet dan dus
regionaal bekijken hoe het met die wachtlijsten zit. Dat zullen we
toevoegen aan het actieplan en de monitor van de Zorgautoriteit.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Mijn vraag ligt eigenlijk in het verlengde hiervan. Ik vind ook dat die
wachtlijsten er niet moeten zijn. Dat betekent dat je moet zoeken naar de
snelste manier om te voorkomen dat ze ontstaan en – dat is waar we nu
voor staan – om ze weg te werken. Dan kunnen we wel weer bezig gaan
met registratie en allemaal andere zaken, maar dat zijn eigenlijk
omwegen. Ik wil eigenlijk helemaal geen registraties van wachtlijsten zien.
Ik vraag de Staatssecretaris om er met de zorgverzekeraars voor te zorgen
dat er geleverd wordt en dat de productie – ik vind het een naar woord –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

13

gewoon vergoed wordt. Dan moet je elkaar wel kunnen vertrouwen.
Niemand krijgt echter zomaar de diagnose alzheimer. Daar zit altijd een
specialist tussen. Ik zou dus niet weten waar dan overproductie zou
kunnen plaatsvinden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nee, maar we willen ook onderproductie voorkomen. Het kan zijn dat de
zorgverzekeraar denkt dat hij voldoende zorg heeft ingekocht en geen
signalen krijgt dat dat niet het geval is, terwijl er toch wachtlijsten
ontstaan bij de zorgaanbieder. Ik wil graag dat de zorgverzekeraar die
signalen krijgt, zodat die vanuit de zorgplicht kan zeggen dat ervoor
gezorgd moet worden dat er voldoende casemanagement wordt geleverd.
Er zijn soms wachtlijsten. Soms is er echter ook druk van de zorgverzekeraar op zorgaanbieders nodig om ervoor te zorgen dat er voldoende
wordt geleverd. Dat hoort bij de zorgplicht die zorgverzekeraars hebben. Ik
begrijp mevrouw Wolbert echter goed. Zij vraagt mij om te proberen om
te voorkomen dat er weer allerlei registraties nodig zijn om erachter te
komen dat zaken niet lopen zoals zij horen, dus om dat meer aan de
voorkant te regelen. Dat is ook mijn intentie. Er is echter gevraagd hoe in
de gaten wordt gehouden of het allemaal goed loopt. Je moet ervoor
zorgen dat de zorginkoop goed is en dat zorgverzekeraars worden
gewezen op de zorgplicht als dat nodig is. Ik wil natuurlijk signalen uit het
veld horen over hoe het loopt. Dat willen we natuurlijk ook met elkaar in
de gaten houden. Mevrouw Wolbert heeft er echter gelijk in dat we
moeten oppassen dat we niet weer allerlei ingewikkelde registraties en
systemen opzetten. Daar zijn we het volgens mij allemaal over eens.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Ik ben helemaal niet bang voor overproductie. Over de onderproductie
moet je volgens mij heel overzichtelijke afspraken kunnen maken via de
netwerken. Ik denk dat we een veel eenvoudigere en overzichtelijkere
structuur zouden kunnen hanteren. Laten we niet nu weer allerlei nieuwe
registraties gaan bijhouden. Iedereen die wil registreren, moet dat vooral
zelf doen. Voor het de vinger aan de pols houden hier in de Kamer, zou ik
echter niet die enorme omweg willen maken.
De voorzitter:
Ik heb niet echt een vraag gehoord. Ik zie dat mevrouw Bergkamp ook nog
een vraag heeft op dit punt.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik sluit me aan bij de opmerkingen die zijn gemaakt door mevrouw Bruins
Slot en mevrouw Wolbert. Ik probeer het nog wat meer te concretiseren.
Er zijn nu wachtlijsten en we vinden allemaal dat die weg moeten. Wat
gaat de Staatssecretaris nu doen om ervoor te zorgen dat de zorgverzekeraars gewoon inkopen? Mevrouw Bruins Slot zei net informeel, buiten de
microfoon, tegen mij dat je natuurlijk ook nacalculatie hebt. Wij willen
gewoon dat die zorg wordt ingekocht.
Staatssecretaris Van Rijn:
Volgens mij zijn we het eens. Dat vinden we allemaal. Die zorgplicht moet
werken en zo nodig moeten de zorgverzekeraars daarop gewezen worden.
Als er signalen over wachtlijsten zijn, moeten we daar natuurlijk op
acteren. Die signalen komen nu helaas binnen bij bijvoorbeeld Alzheimer
Nederland. Ook de ketenregisseurs geven daar signalen over af. Daar
kunnen we prima op reageren en actie op ondernemen. Daar hoef je niet
allerlei aparte registraties voor te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

14

Mevrouw Bergkamp (D66):
Het lijkt alsof we het met elkaar eens zijn, maar dit gaat me toch te snel.
De Staatssecretaris zegt «als er wachtlijsten zijn». Die zijn er. Dat blijkt uit
de rapportages en uit de signalen die we krijgen. Mijn vraag is wat hij nu
gaat doen, richting de zorgverzekeraars, om die wachtlijsten zo snel
mogelijk weg te werken.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is nu precies een onderdeel van het actieplan. De wachtlijsten die er
nu zijn, moeten worden aangepakt. Volgens de zorgstandaard heeft
iedereen na de diagnose immers recht op casemanagement dementie.
Dat is een onderdeel van het actieplan. We willen niet alleen dat er iets
gebeurt aan de bestaande wachtlijsten, maar ook dat zij niet ontstaan. Er
is met alle zorgverzekeraars afgesproken dat de wachtlijsten worden
aangepakt en worden weggewerkt. Dat is echt bijna punt één van het
actieplan.
De voorzitter:
Uw tweede interruptie, mevrouw Bergkamp.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Zonde van mijn tweede interruptie. Maar goed, volgens mij is het een heel
belangrijk punt voor ons allemaal. De Staatssecretaris verwijst naar het
actieplan. In het actieplan staan echter heel veel discussies en het moet
nog nader worden uitgewerkt. Ik wil weten van de Staatssecretaris wat hij
gaat doen om nu de wachtlijsten weg te werken. Ik kan het volgens mij
niet concreter vragen dat dit. Als de voorzitter mij kan helpen om een
antwoord te krijgen, graag.
Staatssecretaris Van Rijn:
Vastgesteld is dat casemanagement voor iedereen die daar recht op heeft
volgens de normen van de Zorgstandaard Dementie, geregeld gaat
worden. Dat is in het actieplan afgesproken. Dat betekent dat elke
zorgverzekeraar daaraan gehouden kan worden. Dat is de zorgplicht. Wie
gaat daarop toezien? Dat is de Zorgautoriteit. Dat is punt één van het
actieplan. Daarmee moeten we regelen dat de wachtlijsten verleden tijd
zijn en dat de wachtlijsten die er zijn, worden weggewerkt. Dat is de kern
van het actieplan. Vervolgens wil ik dat die wachtlijsten in de toekomst
niet meer voorkomen. Het wegwerken van de wachtlijsten en het ervoor
zorgen dat de zorgplicht wordt nagekomen zodat er in de toekomst geen
wachtlijsten meer ontstaan, zijn precies de doelen die we met elkaar voor
ogen hebben. Dat is ook precies de afspraak die we met partijen hebben
gemaakt.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik hoor de Staatssecretaris spreken over het actieplan en de Zorgautoriteit.
Ik hoor niet wat hij zelf doet. Ik ben ervan op de hoogte hoe het stelsel in
elkaar zit en wat de afspraken zijn. Ik vind dat een Staatssecretaris soms
ook moet zeggen: ik ben hier niet tevreden over, die wachtlijsten zijn geen
onderdeel van het beleid en ik ga zelf met de Zorgautoriteit of de
zorgverzekeraars aan tafel zitten om deze wens, die breed wordt gedeeld
in de Kamer, voor het voetlicht te brengen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Misschien heb ik me net niet duidelijk uitgedrukt. We gaan dit via een paar
stappen doen. De eerste is het concretiseren van het actieplan, zoals
mevrouw Bergkamp al zei. Dat is in augustus klaar. De tweede is dat ik
begin oktober met alle partijen bij elkaar zit om te spreken over de stand
van zaken. Dat gaat niet alleen over het actieplan, maar ook over de vraag
hoe het wegwerken van de wachtlijsten loopt. De derde is dat ik eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

15

oktober een voortgangsbrief wil schrijven aan de Kamer over de stand
van zaken. De vierde is dat we regelen dat de Zorgautoriteit monitort hoe
het met de zorgplicht en de zorginkoop gaat. Dat is wat ik concreet doe
om ervoor te zorgen dat die wachtlijsten worden weggewerkt en ook niet
meer zullen ontstaan.
Mevrouw Agema (PVV):
Het is mij ook allemaal wat te eenvoudig en te simpel. Niet alles is
eenvoudig helaas. We hebben de casemanager dementie, waarvoor
Kamerbreed enorme waardering is. Die mensen zijn aan het werk en
ineens zit er een soort plop. Verzekeraars besluiten in hun hoogmoed om
die mensen niet meer te contracteren, ze worden her en der ontslagen, er
vallen gaten in het systeem en in de regio’s, mensen zitten thuis en er
komen wachtlijsten. Vervolgens komt de Staatssecretaris met een
actieplan en de mededeling dat we het aan de voorkant moeten regelen.
Ik vraag me dan af of die gaten in het systeem nu wel voldoende zijn
afgedicht.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik denk het wel. Volgens mij is er een goed resultaat. Je moet natuurlijk
altijd kijken hoe de samenwerking tussen partijen loopt, zeker als je
allerlei ketens aan elkaar moet knopen en dat soort ingewikkelde dingen.
Er zijn ook een paar dingen die in de huidige wet- en regelgeving heel
helder zijn geformuleerd. Er is een Zorgstandaard Dementie. Er is een
aanspraak wijkverpleging waar het casemanagement gewoon in zit. De
zorgverzekeraars hebben een zorgplicht en we hebben een toezichthouder
die daarop toe moet zien.
Laten we ook de zegeningen tellen. Laten we terugkijken naar hoe het
was. De ontwikkeling van casemanagement is een groot goed. Ik heb heel
veel waardering en ook bewondering voor Alzheimer Nederland, die dat
op de agenda heeft gezet en dat verder heeft ontwikkeld. Tot nu toe werd
dat gefinancierd via een aparte beleidsregel voor ketenmanagement. Er is
weleens uitgezocht dat er wel 40 verschillende potjes waren waaruit de
financiering kwam. Die kwam uit alle hoeken en gaten. Vanaf 1 januari
2015 zit het in de Zorgverzekeringwet. Dat betekent dat er een recht is
voor iedereen en dat er ook zorgplicht is. Dat vereist een vervolgstap,
namelijk het regelen daarvan. Waar zijn casemanagers en waar kan de
wijkverpleging dingen doen? Neem de gemeente Zoetermeer, waar
partijen er bewust voor hebben gekozen om de casemanager dementie,
de wijkverpleegkundige en de praktijkondersteuner ouderenzorg op
verschillende manieren te combineren. Dat is hartstikke mooi. Pas op met
het maken van een blauwdruk. Het moet regionaal plaatsvinden. Wat als
een paal boven water moet staan, is dat er een recht is, dat er een
zorgplicht is, dat daarop wordt toegezien en dat er voldoende moet
worden ingekocht. Alle partijen hebben nu gezegd dat dat klopt, dat dat
waar is, dat ze het gaan doen en dat ze die wachtlijsten gaan wegwerken.
Ik denk dat dat een groot goed is.
Mevrouw Agema (PVV):
De Staatssecretaris begon zijn antwoord met vertellen hoe het nu
geregeld is, dat het gewoon op wetsniveau geregeld is. Toch zitten we
met de praktijk, namelijk dat mensen niet gecontracteerd worden, dat er
mensen ontslagen worden en dat er wachtlijsten zijn. Er zit dus een
discrepantie tussen wat de wetgever bedoeld heeft en de uitvoering in de
praktijk. De Staatssecretaris kan nu met een actieplan komen. Mijn vraag
is of daarin voldoende ondervangen is wat er in de praktijk gewoon niet
wordt gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

16

Staatssecretaris Van Rijn:
Dat denk ik wel. We zijn met alle relevante partijen om de tafel gaan zitten
en hebben daar met al die partijen afspraken gemaakt. We hebben
discussies gehad over de vraag wie nu precies wat moet doen. Als de
zorgverzekeraar denkt dat hij voldoende heeft ingekocht omdat het in de
aanspraak wijkverpleging zit en het wordt onvoldoende uitgevoerd, moet
hij signalen krijgen. Misschien wordt er wel te algemeen gecontracteerd.
Alle partijen hebben nu gezegd dat zij het actieplan in goede samenwerking gaan uitvoeren. Er moet goed en voldoende worden ingekocht.
Als er signalen zijn dat het onvoldoende is, moeten die worden doorgegeven. Daar wordt op toegezien. We constateren dat in de praktijk een
aantal dingen niet goed liep, deels door discussies over wie wat doet,
deels door de samenwerking en deels door te algemeen inkoopbeleid. Het
was van alles wat. Vandaar dat alle partijen nu bij elkaar zijn gehaald en
afspraken hebben gemaakt. Laten we dat omarmen. Alle partijen zeggen
dat via deze weg de resultaten het snelst kunnen worden bereikt.
Mevrouw Dik-Faber vroeg of ook moet worden gekeken naar experimenteren over de domeinen heen. Ik heb eerder geschreven, in mijn brief van
juli 2015, dat ik experimenten met oplossingen voor knelpunten in
domeinoverstijgende zorg wil stimuleren. Waar dat tegen wettelijke
beperkingen aan zou lopen, kan het experimenteerartikel in de Wet
langdurige zorg worden gebruikt. Ik heb de regionale netwerken dementie
uitgenodigd om met ideeën voor experimenten te komen. We hebben van
8 van de 84 netwerken voorstellen gekregen. Die netwerken zijn begeleid
bij de uitwerking van daarvan. Overigens bleek dat het overgrote deel van
de voorstellen mogelijk was binnen de huidige regels. Voor veel plannen
is het helemaal niet nodig om de regels buiten werking te stellen. Aan de
hand van de informatie die is uitgewisseld, werden nieuwe voorstellen
gedaan. Voor 1 oktober maken we een nieuwe ronde langs acht initiatieven om te bekijken of er een beroep op het experimenteerartikel nodig
is of dat ze op een andere manier moeten worden voortgezet. De
bereidheid om daar waar dat nodig is het experimenteerartikel in te
zetten, blijft onverkort overeind.
Mevrouw Dik-Faber en mevrouw Bergkamp spraken over de inzichten van
mevrouw Anne-Mei The. Ik ben het zeer eens met Anne-Mei The dat er
meer aandacht nodig is voor de problemen, de behoeften, de verlangens
en de wensen van mensen met dementie en zij die nog thuis wonen. Die
sociale benadering is zeer zinvol en zoals bekend steunen wij die aanpak.
Dat geldt niet alleen voor de samenlevingsopdracht. Heel breed geldt dat
de samenleving gevoeliger moet zijn voor de sociale problematiek van
mensen met dementie en ook hun mantelzorgers. De werkgroep Vanuit
dementie bekeken, waarvan ook mevrouw The deel uitmaakt, pleit hier
ook voor in zijn advies. Die inzichten worden meegenomen bij de verdere
uitwerking van het programma Samen dementievriendelijk voor een
dementievriendelijke samenleving.
Mevrouw Dik-Faber had een specifieke vraag over de dementieketen in
Friesland. Er was onvrede over de wijze waarop die georganiseerd was.
Zorgverzekeraar De Friesland heeft besloten om het anders te organiseren, omdat iedereen ontevreden was. In het actieplan dat we nu aan het
maken zijn, staat dat per regio de zorgverzekeraar en de zorgaanbieder in
gesprek moeten gaan om die goede dementiezorg te organiseren. Dat De
Friesland nu een regisseursrol op zich neemt en dat gaat doen, vind ik op
zich positief. Het moet echter inhoudelijk natuurlijk wel leiden tot betere
dementiezorg. De Friesland heeft binnenkort een gesprek met Alzheimer
Nederland om te bezien of de zorg voldoet aan hetgeen wij met zijn allen
willen. Ik blijf die ontwikkelingen volgen. Het feit dat De Friesland hier de
regie neemt om ervoor te zorgen dat het goed georganiseerd wordt en
een antwoord wordt gegeven op de ontevredenheid, wil ik echter positief
duiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

17

Ik denk dat ik voldoende ben ingegaan op de vraag of het casemanagement nu stabiel is en er verder aan gebouwd kan worden. Dat zijn
precies de afspraken die we in het kader van het actieplan hebben
gemaakt.
De heer De Lange zei dat dit punt gewoon bij de inkoop 2017 een rol moet
spelen en dat dit bij de zorgplicht en de zorginkoop hoort. Daar heeft hij
groot gelijk in. Mevrouw Leijten heeft op dit punt ook vragen gesteld en
opmerkingen gemaakt. Ik maak het expres een beetje simpel: het is een
aanspraak in de Zorgverzekeringswet. Dat betekent dat zorgverzekeraars
dat dienen in te kopen. Zij hebben een zorgplicht op dit punt. Dat betekent
dat de Zorgautoriteit daarop toeziet. We hebben een zorgstandaard
waarvan iedereen vindt dat die eigenlijk goed is. Die moet nu dus gewoon
heel goed worden uitgevoerd. Er moet op gelet worden dat het op deze
wijze gebeurt. Het is inderdaad gewoon onderdeel van de zorgplicht. Feit
is ook dat alle partijen om de tafel hebben gezeten en hebben gezegd dat
zij gezamenlijk een actieplan gaan maken, omdat zij allemaal vinden dat
het geregeld moet worden. Dat geeft mij er vertrouwen in dat het gebeurt.
Ik zal er ook bovenop blijven zitten om ervoor te zorgen dat dat gewaarborgd blijft.
De heer De Lange vroeg nog specifiek naar de positie van de mantelzorger. Mantelzorgondersteuning ligt inderdaad vooral bij de gemeente.
Samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Mezzo
wordt een kader ontwikkeld voor actieve ondersteuning van mantelzorgers door gemeenten, ook in een situatie van dementie. Ook
respijtzorg kan voor partners van mensen met dementie een heel
belangrijke rol spelen. Samen met de VNG is Mezzo bezig om de
gemeenten daar verder in te faciliteren.
De heer De Lange (VVD):
Ik wil toch nog een spade dieper ten aanzien van die mantelzorgers. Het
loopt nu toch vast doordat het casemanagement niet van de grond komt.
Daar kwam mijn vraag uit voort. Wat voor type oplossingen zouden er nu
kunnen zijn – ik benader het maar even heel praktisch – om ervoor te
zorgen dat een mantelzorger aan de bel kan trekken? Is voor zo’n
mantelzorger helder bij wie hij zou moeten zijn om uiteindelijk het proces
op gang te krijgen en een casemanager toegewezen te krijgen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Het is inderdaad ongelooflijk belangrijk dat voor iedereen die een
diagnose dementie krijgt en eventueel zijn partner vanaf het eerste
moment duidelijk is dat er casemanagement geregeld kan worden en dat
daarop gewezen wordt. Die casemanager kan je vaak door de moeilijke en
soms verdrietige zoektocht door de systemen en instituties helpen.
Daarom is het zo ongelooflijk van belang. Ik denk dat het goed is om nog
eens met de VNG te bespreken dat daar waar mantelzorgondersteuning
aan de orde is, ook daar nog eens op wordt gewezen. Hier is het actieplan
natuurlijk ook van belang. Als dat casemanagement is toegewezen, kan
dat ervoor zorgen dat er contact is met de gemeente of met andere
instituties als dat nodig is. Daarom is het zo van belang dat dat casemanagement van de grond komt. Anders moet je immers zelf die moeilijke
zoektocht in, terwijl je daar nu juist ondersteuning bij nodig hebt.
De heer De Lange (VVD):
Ik begrijp dat hier de concrete actie uit voortkomt dat bij de VNG nog een
keer aandacht wordt gevraagd voor de ondersteuning van mensen in de
beginfase na de diagnose dementie om uiteindelijk tot het casemanagement te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

18

Staatssecretaris Van Rijn:
Ja, en omgekeerd. We willen eigenlijk dat er van het begin af aan een
casemanager is zodat hij of zij zelf die rol kan spelen, ook richting de
gemeente. Dat is natuurlijk de allerbeste manier om het te doen.
Dan kom ik bij de inbreng van mevrouw Wolbert. Ik denk dat we
voldoende hebben gesproken over haar terechte wens om niet te komen
tot weer allerlei moeilijke registraties van zaken die je eigenlijk niet wilt.
De boodschap dat we zo veel mogelijk moeten uitgaan van bestaande
signalen en bronnen en niet allerlei nieuwe registraties moeten opzetten,
hebben we voldoende besproken. Ik geloof dat dat met name haar punt
was.
Dan de gevolgen van de nieuwe bekostiging voor het casemanagement.
De vraag was of we bezig zijn om tot een nieuwe bekostiging te komen.
We hebben afgesproken als norm dat verzekeraars voor de inkoop van
wijkverpleging voor 2017 zo veel mogelijk een één integraal tarief zullen
hanteren. Daarmee wordt het onderscheid tussen verpleging en
verzorging losgelaten, dat niet altijd parallel loopt en liep met de praktijk
van de zorgverlening. Dat sluit volgens mij heel goed aan bij het actieplan.
Zorgverzekeraars en -aanbieders worden opgeroepen om per regio
afspraken te maken over de manier waarop het casemanagement volgens
de zorgstandaard georganiseerd moet worden. De veranderingen in de
tariefstelling bieden voldoende ruimte voor maatwerk. Als je daar weer
allerlei aparte postjes voor gaat maken, krijg je daar weer een volgend
probleem. Ik denk zelf dat dat ene integrale tarief juist voldoende ruimte
biedt om regionaal goede afspraken te kunnen maken over de invulling
van het casemanagement. Dat zullen we overigens heel nauwgezet in de
gaten houden. Het moet natuurlijk niet alleen in theorie het geval zijn,
maar ook in de praktijk goed landen.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Ik ga toch maar even zeggen wat ik net al een paar keer dacht. De
Staatssecretaris heeft gelijk als hij zegt dat we het in dit land zo geregeld
hebben dat we een zorgstandaard hebben, dat er een aanspraak is in de
Zorgverzekeringswet en dat mensen er recht op hebben dat ze zodra ze
een diagnose alzheimer hebben, een casemanager toegewezen kunnen
krijgen. Ik constateer echter wel dat de Staatssecretaris zelf nodig was om
met de inzet van alle betrokken partijen zover te komen. Ondanks al die
afspraken is er toch van alles gebeurd waarvan wij allemaal heel erg
ongelukkig zijn geworden, in de eerste plaats de mensen die het betreft.
De Staatssecretaris zegt dat hij denkt dat het helpt dat er een integraal
tarief komt. Dat denk ik ook. Ik heb er echter niet op voorhand vertrouwen
in dat Zorgverzekeraars Nederland dat gewoon allemaal helemaal tot op
bot goed gaat uitvoeren.
De voorzitter:
Wat is uw vraag aan de Staatssecretaris?
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Mijn vraag is wat de Staatssecretaris doet om te voorkomen dat zo
meteen die tariefswijzigingen de volgende aanleiding zullen zijn om dit
hele verhaal weer van voren af aan langs te zien komen. Ik wil dat we niet
pas aan het eind acteren, als het misgaat, maar gewoon aan het begin. Ik
wil ook zeker weten dat de zorgverzekeraars het integrale tarief niet weer
gaan aangrijpen om niet te doen wat ze wettelijk verplicht zijn om te doen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik ben een optimistisch mens, misschien af en toe te optimistisch. Ik wil
optimistisch zijn, omdat mij in dat overleg dat we met alle partijen hebben
gevoerd, is gebleken dat er niet zo veel discussie is – dat hoort ook niet –
over wat we met zijn allen willen bereiken. Het gaat inderdaad soms

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

19

moeizaam in de samenwerking. Regionaal moeten partijen elkaar zoeken
en soms ook vinden. Er is niet zo veel discussie – die dient er ook niet te
zijn – over de vraag wat de zorgplicht van de verzekeraars is en hun rol in
het actieplan. Dat ene tarief kan behulpzaam zijn. Daar ben ik het zeer mee
eens. We moeten dat echter wel in de praktijk volgen. De partijen hebben
met elkaar afgesproken dat iedereen recht heeft op casemanagement, dat
dat ook geregeld moet zijn en dat zij dat doen. Bovendien hebben we de
Zorgautoriteit gevraagd om te volgen of verzekeraars voldoende inkopen
en om dat regionaal te bekijken. Als er signalen zijn dat het niet goed
loopt, moeten we daar tijdig op inspringen. We moeten geen ingewikkelde
registraties achteraf opzetten. Ik denk dat we met de wettelijke
waarborgen, het commitment van alle partijen, de signalen die we kunnen
opvangen en het toezicht van de Zorgautoriteit voldoende waarborgen
hebben. We houden het in elk geval heel goed in de gaten, zodat we er op
tijd bij zijn als het mis dreigt te lopen. Ik ben het zeer met mevrouw
Wolbert eens dat we het aan de voorkant moeten regelen en het niet aan
de achterkant moeten bijsturen.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Toch is het lastig om het aan de voorkant goed te regelen, juist omdat we
op zo veel cruciale elementen dingen aan het wijzigen zijn. Als de
persoonlijke inzet van de Staatssecretaris nu heeft geholpen om mensen
aan tafel te krijgen om afspraken te maken die allang uitgevoerd hadden
moeten worden, wil ik ook weten wat zijn persoonlijke inzet is ten aanzien
van de zorgverzekeraars. Kennelijk doet zijn gewicht, in figuurlijke zin,
ertoe.
Staatssecretaris Van Rijn:
Helaas soms ook een beetje te veel in letterlijke zin. Mijn commitment om
dit heel goed te regelen, is zeer groot. Je moet er niet alleen voor zorgen
dat er wettelijke waarborgen zijn. Je moet ook bekijken op welke
momenten je partijen bij elkaar roept en partijen aanspreekt. Je moet
ervoor zorgen dat dat gebeurt. We hebben dus waarborgen, waaronder de
waarborg die we hebben gemaakt ten aanzien van dat ene tarief. We
hebben de Zorgautoriteit gevraagd om voor ons te volgen hoe het zit met
de toepassing van dat ene tarief. Ik denk dat daarmee die combinatie
gemaakt kan worden. Mevrouw Wolbert kan ervan verzekerd zijn dat dit
ook mijn grote persoonlijke aandacht heeft.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
We zijn het hier met elkaar eens dat mensen met dementie en hun
mantelzorgers goede zorg nodig hebben en dat daarvoor het casemanagement dementie er is. Ik hoor de Staatssecretaris zeggen dat die zorg
er moet zijn en dat die wettelijk geregeld is, dat de zorgverzekeraars die
moeten bieden. De Kamer zegt hier op één rij – dat moet hij ook koesteren
– dat dit moet gebeuren. De Staatssecretaris heeft de afgelopen jaren
steeds de koninklijke weg bewandeld. Dat is een prima startpunt. Praten,
commitment, waarborgen. Mijn vraag aan hem is met welke stok hij nu
gaat slaan als eind dit jaar blijkt dat zorgverzekeraars toch niet hebben
gedaan wat ze moesten doen. Welke stok gaat de Staatssecretaris
gebruiken?
Staatssecretaris Van Rijn:
De stok die we daar met zijn allen voor hebben gemaakt. Er is een
zorgplicht, daar is toezicht op en zo nodig kan er een aanwijzing worden
gegeven.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Dat wordt mooi concreet. We zien hier dat de Staatssecretaris ook een
vervolgstap zet. We hebben een zorgplicht. Bij de ambulancezorg hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

20

we bijvoorbeeld net gezien dat die zorgplicht jaar op jaar niet is ingevuld.
De Nederlandse Zorgautoriteit heeft daar een keihard rapport over
geschreven. De Staatssecretaris zegt nu eigenlijk: als we dat straks ook
zien bij casemanagement dementie, geef ik als Staatssecretaris een
aanwijzing. Mijn vraag is wat hij dan in die aanwijzing gaat zetten.
Staatssecretaris Van Rijn:
Zoals mevrouw Bruins Slot heel erg bekend is, is de Zorgautoriteit de
toezichthouder en zal die eventueel op grond van haar eigen onafhankelijke afwegingen tot een aanwijzing komen. De opdracht aan de Zorgautoriteit is dat zij erop moet toezien dat de zorgplicht wordt nageleefd. Als zij
van mening zou zijn dat dat onvoldoende gebeurt, heeft zij het instrumentarium dat haar daarvoor ter beschikking staat.
Mevrouw Bergkamp vroeg of er ook aandacht is voor jonge mensen met
dementie. Het actieplan is gericht op casemanagement in het algemeen.
Iedereen heeft daar recht op, ongeacht de leeftijd van degene met
dementie. We hebben het Deltaplan Dementie specifiek aandacht gegeven
aan jonge mensen met dementie in voorbereiding op het verbeterplan
dementiezorg. Ik wijs erop dat ook in het programma Waardigheid en
trots zorg en ondersteuning voor jonge mensen met dementie een apart
punt is.
Er is gevraagd of er voldoende geld beschikbaar is voor casemanagement
dementie in de toekomst. Ook bij de wijkverpleging was een financiële
taakstelling van 400 miljoen. Zoals bekend, hebben partijen in 2015 met
elkaar afgesproken om die taakstelling te realiseren. Dat is grotendeels
gelukt. Er was een kleine overschrijding, maar die heeft niet geleid tot
nadere maatregelen. Daarbij is de zorgplicht van de zorgverzekeraars
gehandhaafd. Dat geldt ook voor de dementiezorg. Laten we even
vooruitkijken naar het beschikbare geld voor wijkverpleging en dus ook
voor casemanagement dementie. De regeerakkoordimpuls, die in 2017
120 miljoen bedraagt, zal leiden tot een groei van het budgettaire kader. In
2017 gaat het om 3,6 miljard en dat is 400 miljoen meer dan in 2015. We
zullen altijd moeten blijven kijken naar hoe zich dat verhoudt tot de
behoefte die er is. Ik denk echter dat het budget vooralsnog voldoende
mogelijkheden biedt om te komen tot goede wijkverpleging, inclusief
casemanagement.
Mevrouw Bergkamp vroeg wat er nu allemaal loopt op het gebied van
dementiezorg. Ik denk dat ik daar voldoende op ben ingegaan. Ik zie dat zij
knikt.
Mevrouw Bruins Slot vroeg of casemanagement onder de zorgplicht valt.
Het antwoord is dus ja. Het is dus ook onderdeel van het zorginkoopbeleid
dat verzekeraars zullen moeten uitvoeren en waar de Zorgautoriteit op
toeziet. Mevrouw Bruins Slot had nog een specifieke vraag over de
bekostiging, namelijk of een aparte aanspraak nog iets zou bijdragen.
Daar laten we de Zorgautoriteit naar kijken en die is daar in oktober mee
klaar.
Mevrouw Leijten vroeg of we niet gewoon de zorgstandaard moeten
pakken, moeten zeggen dat dit tot de zorgplicht van zorgverzekeraars
behoort en dat daar gewoon toezicht op moet worden gehouden. Dat
klopt.
De heer De Lange (VVD):
Er staat nog één vraag open, namelijk die over de rol van de NZa in het
toezicht. De NZa kan natuurlijk ook gevoed worden met signalen uit de
praktijk. In hoeverre gaat de NZa daar nog meer bekendheid aan geven,
zodat mensen weten dat je met signalen ook bij haar terechtkan? Gaat de
Staatssecretaris aan de NZa vragen om dit nader onder de aandacht te
brengen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

21

Staatssecretaris Van Rijn:
Ik ben bereid om met de Zorgautoriteit te bekijken of er voldoende
bekendheid aan wordt gegeven. Het klopt inderdaad dat er ook individuele signalen aan de Zorgautoriteit kunnen worden afgegeven.
De voorzitter:
Dan zijn we daarmee gekomen aan het einde van de eerste termijn. Ik
neem aan dat er behoefte is aan een tweede termijn. Ik geef daartoe graag
het woord aan mevrouw Dik-Faber, die net op tijd terug is.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Mijn oprechte excuses voor deze beroerde situatie. Er is ook
een debat over de Mijnbouwwet aan de gang in de plenaire zaal en dat
gaat onder andere over de gaswinning in het Waddengebied. Daarbij was
ik dus aanwezig. Een medewerker heeft meegeluisterd met dit debat. Wat
ik heb teruggekregen, is dat de Staatssecretaris veel vragen heeft
beantwoord en dat dat tot tevredenheid leidt, maar dat wel heel veel
wordt verwezen naar het actieplan. We zullen moeten afwachten hoe dat
er uiteindelijk uit zal zien.
Laat ik mij bescheiden opstellen in deze termijn. Ik heb nog één concrete
vraag, namelijk over de situatie in Friesland. Ik heb die in het AO
Wijkverpleging aan de orde gesteld en ik heb er net ook weer naar
gevraagd. Mijn medewerker zei mij dat de Staatssecretaris wel heeft
gezegd de vinger aan de pols te houden. Er worden echter nu mensen
ontslagen. Het gaat om zorg voor mensen met dementie, vaak jonge
mensen, die geen thuiszorg hebben. De verzekeraar zegt: als je casemanagement dementie nodig hebt en je geen thuiszorg hebt, krijg je het niet.
Ik vind eigenlijk niet dat we dat kunnen doorschuiven, maar dat er
gewoon nu actie moet worden ondernomen. Als dat niet klip-en-klaar is,
wil ik daar graag een motie over indienen.
De heer Krol (50PLUS):
Voorzitter. Ik heb heel goed geluisterd naar de antwoorden van de
Staatssecretaris over het wegwerken van de wachtlijsten. Ik had echter zo
graag gewoon een datum gehoord. Ik had verschrikkelijk graag gehoord:
op die datum zijn er gewoon geen wachtlijsten meer. Dat er heel hard aan
wordt gewerkt om die wachtlijsten weg te krijgen, geloof ik en neem ik
ogenblikkelijk aan. Het zou echter een stuk makkelijker zijn als de
Staatssecretaris zich zou vastpinnen op een datum waarop ze er gewoon
niet meer zijn.
Mensen die casemanagement ontvangen, raken dat niet meer kwijt. Staat
de Staatssecretaris daar garant voor? Hij wijst naar De Friesland en zegt
dat het fantastisch is dat die de regiefunctie neemt, dat dat gunstig en
positief is. Hij zegt dat hij er zelf bovenop zal zitten. Hij is systeemverantwoordelijk en ik wil gewoon weten of hij de regie neemt.
De heer De Lange (VVD):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris en zijn ondersteuning voor de
antwoorden. De uitkomst van dit debat is er dat er niet zo veel verschillen
van mening zijn. Het is ook helder geworden dat met het bestaande
instrumentarium rond de zorgplicht, de zorgstandaard en het toezicht van
de NZa van alles en nog wat mogelijk is. Waar het nu om gaat, is de vraag
of het in de praktijk gaat werken.
De VVD is er zeer groot voorstander van om nu vooral naar de praktische
uitwerking te gaan kijken, maar om ook heel nadrukkelijk signalen te
geven aan de betrokken partijen. Het is goed om de NZa daarvoor in te
zetten. Ik ben blij met de toezegging dat specifiek aan de NZa wordt
gevraagd om nog eens te kijken naar de bekendheid van de mogelijkheid
om te melden. Ik denk dat dat heel erg helpt voor de monitoring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

22

Ik wil nog de belangrijke rol van mantelzorgers in het traject rondom
dementie benadrukken. Het is goed om naar nog eens via de VNG met de
lokale overheden naar te kijken. Het doel was uiteindelijk dat er casemanagement aanwezig is vanaf de start van dit bijzondere traject. Dat kan
alleen maar bijdragen aan een goede kwaliteit van leven en daar gaat het
uiteindelijk om.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn antwoorden in eerste
termijn. Ik constateer dat er hard gewerkt wordt, niet alleen om de
wachtlijsten weg te werken – althans, ik hoop dat dat binnenkort het geval
is – maar ook om te bekijken hoe de samenwerking, de stroomlijning en
de kwaliteitsstandaarden die daarbij horen, kunnen worden gehandhaafd
en verbeterd. Ik ben niet zo’n fan van deadlines voor het wegwerken van
wachtlijsten, omdat ik eerder heb gezien dat er dan weer allerlei
concessies worden gedaan aan de kwaliteit van het aanbod. Ik vraag de
Staatssecretaris om zowel de kwaliteit van de geboden zorg en de
continuïteit daarvan – ik denk namelijk dat dat een van de belangrijkste
dingen is in casemanagement – als het wegwerken van de wachtlijsten
goed in de gaten te houden.
Ik heb nog één vraag. Mevrouw Bergkamp vroeg daar al naar, maar ik ben
daar ook heel erg benieuwd naar. Het gaat om de innovatie. Ik heb ooit
voorgesteld in de vaste Kamercommissie om naar Japan te gaan, met de
hele commissie. Dat vond de griffier toen niet zo’n goed idee, want dat
was te duur. Nu is de Staatssecretaris daar geweest, ook een beetje
namens ons. Ik ben benieuwd wat hij gaat doen met wat hij daar heeft
gezien aan innovaties. Ik hoor daar graag nog een reactie op.
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Ik zei al even dat ik dit eigenlijk gewoon een heel raar debat
vind. Het is een heel vreemde eend in de bijt. We vinden de casemanager
dementie Kamerbreed heel erg belangrijk. We regelen dat op wetsniveau
en dan zijn er gewoon zorgverzekeraars die dat her en der niet contracteren. Mensen worden ontslagen en er ontstaan wachtlijsten. De
Staatssecretaris gaat dan een actieplan maken en met iedereen om de
tafel zitten. Ik vraag me eigenlijk af wat de doorzettingsmacht is van de
systeemverantwoordelijke Staatssecretaris op het moment dat zorgverzekeraars gewoon niet doen wat wettelijk wel hun taak is. Wat zijn nu de
tools die de Staatssecretaris heeft als de zorgverzekeraar gewoon zijn
werk niet doet, de wet niet uitvoert? Kan hij alleen maar een actieplan
gaan schrijven en om de tafel gaan zitten of heeft hij ook nog gereedschap
en, zo ja, wat is dat dan voor gereedschap?
Mevrouw Bergkamp (D66):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn reactie. Ik sluit me aan bij
de verwondering van mevrouw Agema. Ik ben benieuwd naar de
antwoorden op haar vragen.
We hebben geconcludeerd dat er helaas nog steeds problemen zijn met
het casemanagement. Mensen zitten zonder en er zijn wachtlijsten. Ik vind
dat de heer Krol het heel mooi formuleerde. De Staatssecretaris gaat half
oktober met alle partijen om tafel zitten. Hij zei echter ook, naar aanleiding
van een vraag van mevrouw Bruins Slot, dat hij ook nog altijd een
aanwijzing kan geven. Kan hij dat zelf doen of moet dat via de NZa? Ik heb
een voorstel, gehoord alle partijen. Zo’n aanwijzing start altijd met een
brief. Het lijkt mij goed om in elk geval te beginnen met die brief deze
zomer, zodat alle zorgverzekeraars weten hoe de Kamer erover denkt. Ik
hoor graag de toezegging dat er in de zomer een brief wordt gestuurd aan
alle zorgverzekeraars.
Ik heb inderdaad nog een vraag gesteld over de innovatie, naar aanleiding
van het werkbezoek van de Staatssecretaris. Ik dacht dat hij dat vast een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

23

heel leuke vraag zou vinden en dat hij daar heel uitgebreid op zou
reageren. Hij is de vraag echter vergeten.
Ik hoor graag nog iets concreter hoe de afstemming met de mantelzorger
wordt geregeld. Mantelzorg loopt via de Wet maatschappelijke ondersteuning en het andere via de Zorgverzekeringswet. Ik zie dat het in de
afstemming en de communicatie niet altijd goed gaat en dat vind ik heel
erg zonde.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Voorzitter. Casemanagement dementie moet gewoon goed geregeld zijn.
Het betreft kwetsbare mensen met dementie en hun mantelzorgers die
dag in, dag uit voor hen klaarstaan. Zij hebben die casemanager nodig om
hun hoofd boven water te houden. Het is dus eigenlijk echt schrikbarend
dat het de afgelopen jaren steeds slechter is gegaan met deze zorg en
ondersteuning, terwijl steeds meer mensen thuis wonen. Het is goed om
te horen dat de Staatssecretaris zegt dat hij er echt voor wil zorgen dat
deze zorg er is voor die mensen en dat er ook voldoende zorg is. Ik heb
hem horen zeggen dat hij de zorgverzekeraars daarop aanspreekt, dat de
Nederlandse Zorgautoriteit toezicht houdt en dat in oktober een reactie zal
komen op mijn motie, die breed door alle oppositiepartijen is gesteund. Ik
help het de Staatssecretaris hopen dat dat ook gebeurt en dat dit eigenlijk
de laatste keer is dat we hier apart over dementie praten in deze setting.
De Staatssecretaris zegt dat als het in oktober/november niet geregeld is,
de Nederlandse zorgautoriteit zal ingrijpen. Gebeurt dat dan en, zo ja, hoe
snel? Of is de situatie straks dat het schip eigenlijk allang gestrand is en
we niets meer kunnen repareren? Zou de Staatssecretaris op dat punt nog
een keer willen ingaan?
Ik heb nog twee vragen waarop ik nog geen duidelijk antwoord heb
gehoord, maar misschien is het wel gegeven. Mensen mogen op dit
moment hun casemanagement niet kwijtraken. Als zij dat wel kwijtraken,
bij wie moeten ze dan aankloppen? Mogen ze bij de Staatssecretaris
aankloppen? Hoe worden alle mensen met dementie en vooral hun
mantelzorgers erover geïnformeerd dat zij hun casemanagement gewoon
houden? Er bestaat namelijk grote onzekerheid bij deze groep mensen. Ik
hoor daar graag nog een helder antwoord op.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Ik heb ook meegeluisterd, buiten deze zaal. Het is druk, zo aan
het einde van het vergaderjaar. Laten we dat maar rustig zeggen.
De theorie van de Zorgverzekeringswet is natuurlijk dat je op het moment
dat jouw zorgverzekeraar het niet goed doet, je biezen pakt en overstapt
naar een andere zorgverzekeraar. Laat dat nu juist voor mensen die
aangewezen zijn op deze structurele zorg, op casemanagement dementie,
niet zo’n uitgelezen optie zijn. Dan komen we toch ook een beetje bij de
vraag van mevrouw Agema: welke machtsmiddelen hebben we nu? Dat
zijn er eigenlijk maar bar weinig. We kunnen het eens een keer lief
verzoeken aan de zorgverzekeraars. Is de Staatssecretaris bereid om in
voorbereiding op die aanwijzing in beeld te brengen, in de brief die wordt
gevraagd door D66, welke zorgverzekeraars er nu gewoon met de pet naar
gooien? Ik hoor namelijk echt van huisartsen, ondersteuners en wijkverpleegkundigen concrete namen van zorgverzekeraars die er een potje van
maken. Gemeenten zullen daar ook wel ervaringen mee hebben, doordat
zij zien dat mensen naar hen worden doorgeschoven nadat ze tevergeefs
hebben aangeklopt bij de zorgverzekeraar. Als wij nu vragen om een
aanwijzing en om die alvast voor te bereiden, is het volgens mij goed om
in elk geval te weten waar het nu niet goed loopt. Anders zie ik het al
gebeuren: dan mogen we straks een onderzoek tegemoet zien. Dat duurt
dan een halfjaar. Na een halfjaar is de contracteerperiode allang weer
verstreken. Dan staan de mensen die het werk doen op straat en staan de
mensen die een casemanager nodig hebben met lege handen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

24

Laten we nu simpelweg constateren dat hier Kamerbreed geen verschil
van mening is. Dat komt bijna nooit voor, Kamerbreed. Er is een motie
aangenomen en die wordt niet uitgevoerd. Er wordt nu een beroep
gedaan om op die zorgverzekeraars te drukken, Kamerbreed. Dan moet de
Staatssecretaris zich toch gesteund voelen om de koppen tegen elkaar te
rammen en te zeggen: nu regelen we het gewoon!
De voorzitter:
Voor het verslag kom ik even terug op de opmerking van mevrouw
Wolbert over een werkbezoek. De griffier bepaalt nooit of een werkbezoek
te duur is. Dat doet de Kamer. Ik vind het belangrijk om dat op te merken.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Ik kreeg gelijk al een bijzonder mailtje van de griffier met de vraag waar ik
dat vandaan had. Het was inderdaad een commissiebeslissing in tijden –
dat kan ik er nog wel bij vertellen – dat we tot de nek toe in de crisis zaten.
Ik geloof dat we het allemaal heel erg eens waren.
De voorzitter:
Het was waarschijnlijk een heel wijs besluit.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
We waren daar heel erg eensgezind in.
De voorzitter:
Er werd gesuggereerd dat een griffier dat gezegd had, maar de Kamer
bepaalt. Voor het verslag is het goed om dat op te merken.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Daar ben ik het helemaal mee eens. Laten we dat voor het verslag even
herstellen. Het was onze eigen beslissing om niet te gaan.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de tweede termijn van de
zijde van de Kamer. Ik geef graag het woord aan de Staatssecretaris voor
zijn beantwoording in tweede termijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Mevrouw Dik-Faber vroeg nog specifiek naar de situatie in
Friesland. Ik heb daar al een paar dingen over gezegd. Ik heb gezegd dat
het goed is dat als er ontevredenheid is over hoe het nu gaat, de
zorgverzekeraar de regie neemt om het anders te organiseren. Dat zal wel
consequenties hebben. Ik duid dat in zijn algemeenheid als positief. Er
komt nog een nader gesprek tussen De Friesland en Alzheimer Nederland.
De Friesland heeft mij overigens desgevraagd laten weten dat het voor
2016 blijft zoals het nu is, los van de wijzigingen in het aanbod die nu
worden voorbereid. Ik denk dat het goed is om dat gesprek even af te
wachten en te bekijken of de problemen tot wederzijdse tevredenheid
worden opgelost. Het is goed dat De Friesland nadenkt over een goede
organisatie van de dementiezorg, ook al zouden dat veranderingen
kunnen inhouden ten opzichte van de huidige situatie. Dat moet je nooit
onderschatten.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik heb een korte vraag om een motie te voorkomen. Volgens mij is in de
Zorgstandaard Dementie afgesproken dat je bij een indicatie alzheimer
recht hebt op casemanagement dementie en dat daar nooit de
voorwaarde aan verbonden kan zijn dat je ook thuiszorg nodig hebt. Ik
hoor terug van de casemanagers dementie uit de gemeenten in Friesland
dat die voorwaarde wordt gesteld door de zorgverzekeraar De Friesland,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

25

dus dat er een koppeling wordt aangebracht. Volgens mij mag dat
gewoon niet. De zorgverzekeraar moet daar gewoon nu op worden
aangesproken. Dat moet opgelost worden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Die voorwaarde staat inderdaad niet in de wet. Ik zal mij verstaan met De
Friesland over dit signaal. Het staat niet in de wet. Er zitten geen
voorwaarden bij.
De voorzitter:
Koppelt de Staatssecretaris dat terug?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zal ik doen.
De voorzitter:
Wanneer?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik heb een voortgangsbrief beloofd in oktober. Daarin zal ik het
meenemen.
Mevrouw Leijten (SP):
Mensen die dit overkomt, moeten zich toch ook gewoon melden bij de
geschillencommissie voor zorgverzekeringen, de SKGZ (Stichting
Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen)? Die krijgt volgens mij op dit
moment veel meldingen over de wijkverpleging en pgb’s. Laat ze dit maar
meenemen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is inderdaad ook een route.
Dan kom ik op de inbreng van de heer Krol. Vanuit de Haagse stoel kan ik
niet garanderen dat er geen wachtlijsten zullen zijn. Ik kan wel garanderen
dat ik partijen bij elkaar roep. Ik kan ze zo nodig met enige druk bij elkaar
zetten om afspraken te maken over wat er gedaan moet worden om
ervoor te zorgen dat de wachtlijsten worden opgeruimd en er geen
wachtlijsten ontstaan. Ik kan ook toezicht organiseren op het naleven van
de zorgplicht. Dat is wat ik kan doen, wat ik heb gedaan en wat ik zal
blijven doen. Partijen moeten ervoor zorgen dat de wet zodanig wordt
uitgevoerd dat iedereen die recht heeft op casemanagement dementie,
dat ook krijgt. Die afspraken hebben we met elkaar gemaakt.
De vraag van de heer De Lange over de mantelzorg heb ik al voor een deel
beantwoord. Het is goed er nog eens naar te kijken en misschien een
andere koppeling te leggen. Ik meen dat ik de Kamer al had beloofd dat ik
na de zomer met een nadere brief zou komen over cliëntenondersteuning
in het algemeen. Misschien kan ik de heer De Lange toezeggen dat ik
daarin inga op de manier waarop de koppeling tussen dementiezorg en
mantelzorgondersteuning gelegd kan worden.
Ik ben het eens met mevrouw Wolbert dat alles erop gericht moet zijn dat
er een goede waarborg voor kwaliteit en continuïteit van het casemanagement is. Dat moet op orde zijn. Dat lijkt me heel erg belangrijk, nog
belangrijker dan weer allerlei registraties achteraf. Daar wil ik me
inderdaad nu op richten, in de vaste overtuiging dat we voldoende
signalen kunnen en zullen krijgen als het niet goed gaat. Daarom hebben
we een pad afgesproken, samen met alle partijen en de Zorgautoriteit, om
dat heel nauwgezet te volgen. Dat zullen we blijven doen.
Mevrouw Bergkamp en inmiddels ook mevrouw Wolbert hebben
gevraagd naar innovatie. Ik zou er uren over kunnen praten. Laten we
kijken naar wat we in andere landen zien, die al iets verder zijn in de
vergrijzing. Specifiek voor landen als Japan is dat er veel meer aandacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

26

is voor robotisering. Sommige onderdelen daarvan vind ik heel mooi en
van andere denk ik dat ze bij ons niet gaan werken. In termen van
signalering, bewaking en ervoor zorgen dat je tijdig signalen krijgt op het
moment dat er iets misgaat, is er heel veel meer mogelijk dan we nu
denken. Ik zie heel aardige voorbeelden, overigens ook al in Nederland,
waarin dementerenden zelf meer vrijheid kunnen krijgen en je toch kunt
weten waar iemand is met GPS-trackers. Ik zie beeldschermzorg
toenemen, waarbij er 24/7 iemand beschikbaar is om te raadplegen als dat
nodig is.
Daarnaast is er de meer maatschappelijke kant: hoe kunnen we ervoor
zorgen dat meer mensen meekijken en zich meer bewust zijn van
dementie? Ik wijs op programma’s die bijvoorbeeld Albert Heijn nu
ontwikkelt. Die zegt: als wij meer klanten krijgen in de winkel van wie we
weten dat ze verward zijn, trainen wij ons personeel om met die mensen
te kunnen omgaan. Ik vond het heel mooi dat Connexxion als groot bedrijf
zei: wij krijgen veel mensen, zowel in de taxi als in de bus, van wie we ons
afvragen waardoor ze verward zijn. Ook training van de mensen die daar
werken, leidt ertoe dat er een betere begeleiding is van en een beter
begrip kan ontstaan voor mensen met dementie.
Ik denk dat innovatie in de zorg, eHealth, een grote bijdrage kan leveren
om de ondersteuning van mensen nog beter te krijgen. We kunnen
daarmee mensen meer vrijheid bieden. Als we het combineren, ontstaat
daardoor voldoende tijd of misschien wel meer tijd voor persoonlijke
aandacht van zorgverleners voor mensen met dementie. De Kamer heeft
mijn rapportage over eHealth en de eHealth Week kunnen zien. Ik zal daar
de komende periode samen met Minister Schippers nog veel verdere
ontwikkelingen in stimuleren.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Het grootste probleem in Nederland is vaak dat we ontzettend enthousiast
zijn over allerlei innovaties en ze zelf vaak ontwerpen en ontwikkelen,
maar dat de implementatie ervan heel ver achterblijft. Dat is altijd zo, niet
alleen in de zorg, maar over de volle breedte. Wat doet de Staatssecretaris
specifiek met de Minister samen? Is dit beleid niet goed te koppelen aan
alle dingen die Nederland doet ten aanzien van start-ups en implementatie van innovaties? Kunnen we daar niet ook een slag in economische
zin maken?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is zeer waar. Dat stond ook in de brieven die ik samen met de Minister
aan de vooravond van de eHealth Week heb geschreven. Ook in de
rapportage daarover zullen we daar nog op terugkomen. Er liggen tal van
mogelijkheden, op nationaal vlak en soms zelfs op internationaal vlak. We
zien het aantal contacten tussen bedrijven onderling gericht op gezondheidszorg en meer tijd voor mensen groeien. Ook de grotere bedrijven,
zoals Philips, Apple en Google, zijn hier samen met zorgverleners
ongelooflijk mee bezig. We zien dat daar veel kansen zijn en dat zullen wij
van onze kant stimuleren. In de follow-up van de eHealth Week zullen we
ervoor zorgen dat we regelmatig met de Kamer spreken over de kansen
die we op dat punt kunnen benutten. Ik ben het zeer met mevrouw
Wolbert eens dat hier gouden kansen liggen. Die kunnen er ook toe leiden
dat de persoonlijke zorg geen droom is, maar steeds dichterbij komt. Daar
ben ik het zeer mee eens.
De voorzitter:
Kort afrondend, mevrouw Wolbert.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
We zijn het heel erg met elkaar eens dat er gouden kansen zijn, dat er veel
kan en dat er nog veel meer mogelijk is. Ik wil natuurlijk graag weten wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

27

de Staatssecretaris nu specifiek gaat doen. Je hebt vaak een soort volume
nodig om de kanteling te maken en de vernieuwingen breed uit te kunnen
zetten. Precies dat stuk maken we niet in Nederland. De Rekenkamer heeft
daar een paar jaar geleden al eens onderzoek naar gedaan en geconstateerd dat de overheid op dat punt een heel belangrijke taak heeft. Wat
doet de overheid precies op dat punt, het meer massa maken en het
verbreden van vernieuwingen in de zorg?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zijn eigenlijk twee zaken. We hebben enige tijd geleden een brief
geschreven over wat de overheid kan doen om te stimuleren dat dit een
grotere vlucht krijgt, gebaseerd op allerlei analyses. Dat viel uiteen in
drieën. Het eerste was het formuleren van concrete doelstellingen over
wat we willen bereiken, bijvoorbeeld hoeveel procent van de mensen over
enige tijd in staat moet zijn om zelf metingen te kunnen doen en daarover
in contact te zijn met een zorgverlener in bijvoorbeeld het ziekenhuis. De
tweede is de vraag hoe ervoor gezorgd kan worden dat 24 uursbeeldschermzorg echt een doorbraak krijgt in Nederland als dat nodig is. Het
derde is de vraag hoe we kunnen komen tot verdere standaardisering van
allerlei eHealthstandaarden die ertoe leiden dat die opschaling verder kan
plaatsvinden.
We zijn ook aan het kijken naar de bekostigingskant. Vaak zie je dat er nog
heel veel misverstanden zijn over de wijze waarop de bekostiging is
georganiseerd, bijvoorbeeld voor een bepaalde manier van inzet of
behandeling. Als je naar uitkomstbehandeling gaat, kun je misschien met
inzet van IT of dHealth veel grotere slagen maken. We bekijken of er
belemmeringen zijn in de bekostiging dan wel of die belemmeringen
gevoeld worden, maar er eigenlijk niet zijn. In de eHealth Week is
gebleken dat er met name op dit punt een aantal afspraken is gemaakt
tussen kleinere en grotere zorgaanbieders en bedrijven. Toen bleek dat er
eigenlijk veel minder bekostigingsbelemmeringen zijn dan we misschien
denken. In het huidige bekostigingsstelsel is veel mogelijk. We zijn ook
aan het bekijken of er knelpunten zijn en, zo ja, of die die kunnen
opruimen, juist om die opschaling een slag verder te krijgen. Dat zijn we
dus aan het doen.
Mevrouw Bergkamp en mevrouw Agema vroegen hoe het nu eigenlijk zit
met het instrumentarium. De brief waar zij om vragen, is er eigenlijk al.
Die bevoegdheid hebben we bij wet toegekend aan de Zorgautoriteit. Als
de Zorgautoriteit constateert dat zorgverzekeraars hun zorgplicht niet
nakomen, kan zij een aanwijzing geven en, als die niet wordt nagekomen,
een dwangsom opleggen. We moeten de Zorgautoriteit daar dus niet een
aparte opdracht voor geven. Die opdracht ligt er al. Zij moet erop letten.
Zij moet toezicht houden op de zorgplicht en op grond daarvan tot
maatregelen komen. Dat is het systeem waarvoor we hebben gekozen in
de Zorgverzekeringswet. De Zorgautoriteit heeft dus nu al de opdracht om
dat gewoon te doen.
Mevrouw Agema (PVV):
Het instrumentarium is dus dat Zorgautoriteit een aanwijzing kan geven of
een dwangsom kan opleggen. Die heeft dat dus niet gedaan. Die
casemanagers vlogen eruit. Die hoogopgeleide mensen zitten gewoon
thuis, omdat ze zijn ontslagen terwijl er wachtlijsten zijn en blah-die-blah.
We kennen het allemaal. Hoe kan het nu dat het systeem niet werkt?
Staatssecretaris Van Rijn:
Omdat het niet altijd alleen aan de invulling van de zorgplicht ligt. Er is
bijvoorbeeld heel veel discussie geweest, deels ten onrechte, over de
vraag hoe het met de zorgstandaard zit. Iedereen kan natuurlijk zeggen
dat er geen nieuwe richtlijnen gemaakt hoeven te worden, omdat er een
zorgstandaard is. Er is discussie geweest in het veld – die is er af en toe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

28

misschien nog wel – over de vraag of de wijkverpleegkundige het kan
doen of dat er een aparte casemanager moet komen en, zo ja, hoe dat dan
geregeld moet worden. Het was mogelijk dat een zorgverzekeraar
wijkverpleegkundige zorg had ingekocht, inclusief aanspraak casemanagement, en dat de zorgaanbieder die op een zodanige wijze invulde dat
er onvoldoende casemanagement was, terwijl de zorgverzekeraar daar
niets van wist. Het lag dus niet alleen aan de invulling van de zorgplicht,
maar ook aan de samenwerking tussen alle partijen. Er moeten misverstanden worden opgeruimd. Men is bij elkaar gaan zitten om regionaal en
lokaal knelpunten op te lossen. Dat moet allemaal gebeuren. Dat is precies
de reden waarom ik de koppen bij elkaar heb gehaald en heb gezegd: dit
gaan we nu gewoon goed regelen. Ik constateer dat dat in elk geval in
deze fase heeft geholpen. Het heeft geleid tot een actieplan, dat nu moet
worden uitgewerkt. Dat gaan we doen, daar houden we toezicht op en we
gaan daarover rapporteren. Dat is de manier waarop we het doen. Dat laat
onverlet dat het formele instrumentarium er is en blijft, namelijk toezicht
en maatregelen als de toezichthouder constateert dat er iets aan de hand
is.
Mevrouw Agema (PVV):
Dus ondanks dat we een Zorgautoriteit hebben die een aanwijzing of een
boete kan geven, zijn er gewoon zorgverzekeraars geweest die de
casemanagers, hoewel wij het recht daarop in de wet hebben vastgelegd,
gewoon niet hebben gecontracteerd. Ze hebben gewoon niets gedaan. Er
is geen boete uitgedeeld en er is geen aanwijzing gegeven. Dat is toch
heel erg raar? Volgens mij hebben wij dus geen goed systeem en de
Staatssecretaris is daar wel de systeemverantwoordelijke voor.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het kan toch ook zijn dat er allerlei misverstanden en voetangels en
klemmen waren in de communicatie tussen allerlei partijen en dat dus
niet zozeer de zorgplicht het probleem vormde, maar dat dat het gevolg
was van allerlei andere problemen? Dat is precies de reden waarom de
partijen bij elkaar zijn gaan zitten om, samen met VWS, om afspraken te
maken voor de toekomst. Dat is gebeurd.
De voorzitter:
Ik heb niet gezien wie er eerste was, mevrouw Bergkamp of mevrouw
Leijten. Ik zie dat het mevrouw Bergkamp was. Dan geef ik haar het
woord.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Ik heb toch nog een vraag over die aanwijzing. Een aanwijzing begint
altijd met het versturen van een brief. De Staatssecretaris zegt dat de
opdracht bij de Zorgautoriteit ligt. We stellen vast dat die geen brief heeft
gestuurd naar de zorgverzekeraars. Het is misschien te pragmatisch
gedacht, maar kan de Staatssecretaris niet aan de Zorgautoriteit vragen
om alsnog brieven naar de zorgverzekeraars te sturen, om in elk geval aan
te kondigen dat het in oktober geregeld moet zijn en er anders een ... aan
komt? Dan zou dit algemeen overleg in elk geval een actie hebben
opgeleverd vanuit de Staatssecretaris, via de formele autoriteit, de
Zorgautoriteit, richting de zorgverzekeraars. Dat is volgens mij wat we
allemaal willen.
Staatssecretaris Van Rijn:
De Zorgautoriteit is natuurlijk formeel onafhankelijk. Daarover zijn in
andere zin allerlei discussies gevoerd in de Kamer, onder andere over de
juiste scheiding van de verantwoordelijkheden. Los daarvan is nu juist in
het actieplan afgesproken wat de rechten van mensen zijn, wat dat
betekent voor de zorgplicht en op welke wijze de Zorgautoriteit daarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

29

toezicht uitoefent. Ik begrijp wat mevrouw Bergkamp zoekt. Ze zegt: je
maakt wel afspraken over de zorgplicht, maar zorg ervoor dat erop wordt
toegezien en dat wordt ingegrepen op het moment dat het niet goed gaat.
Met het actieplan, inclusief de specifieke toezichtactiviteiten van de
Zorgautoriteit, zijn we feitelijk dat stadium al voorbij. Iedereen weet wat
de afspraken zijn en iedereen weet waar hij zich aan moet houden. De
Zorgautoriteit heeft gezegd dat zij daar specifiek toezicht op gaat
uitoefenen. Dat lijkt mij voor deze fase voldoende.
Mevrouw Bergkamp (D66):
Als in oktober blijkt dat er nog wachtlijsten zijn, dat er onvoldoende zorg
is ingekocht en dat mensen hun casemanager niet hebben, gaat de
Zorgautoriteit dus ingrijpen. Ik hoop dat we dat wel kunnen concluderen
vandaag. Ik denk namelijk dat we anders eigenlijk machteloos zijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Als de Zorgautoriteit zou concluderen dat de zorgverzekeraars hun
zorgplicht niet waarmaken, geldt het instrumentarium van de Zorgautoriteit. Dat geldt nu overigens ook al. Gelet op de specifieke afspraken die
zijn gemaakt, is er met name op dit onderdeel extra alertheid.
Mevrouw Leijten (SP):
De Zorgautoriteit is heel erg goed in het schrijven van rapporten; die
blijven vervolgens liggen en dan is de patiënt overleden. Nou ja, nog net
niet. De mensen staan op straat en de mensen hebben geen zorg. Het is
toch een drama? In 2015 ging die aanspraak wijkverpleging in en dat zou
alles beter maken. En nu staan we hier. Mevrouw Bruins Slot had het over
een schip dat gestrand is. We staan bijna bij het failliet van dat waar echt
Kamerbreed vanaf 2008/2009 tegen wordt geduwd om het te gaan
invoeren. Echt Kamerbreed. Dan komt het in handen van de zorgverzekeraars en in twee jaar is het weg. Wat is het oordeel daar nu over van de
Staatssecretaris? Wat is het oordeel daar nu over?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik denk dat het echt een slagje anders ligt. Laten we eens kijken waar we
vandaan komen. Casemanagement is gegroeid en is een ongelooflijk
goede ontwikkeling geweest om ervoor te zorgen dat mensen ondersteund worden wanneer er sprake is van dementie. Dat werd uit heel veel
verschillende bronnen gefinancierd. Er was geen recht op. Er was een
aparte beleidsregel voor. Het werd uit 40 verschillende potjes gefinancierd. Eerdere onderzoeken wezen daar ook op. Wat we nu hebben
gedaan, is er een recht voor mensen van maken door een aanspraak in
het kader van de Zorgverzekeringswet. Dat betekent dat partijen elkaar
opnieuw moesten vinden. Er vonden discussies plaats over wie nu wat
moest doen, of er voldoende was ingekocht en of dat voldoende
gedetailleerd was gebeurd. Dat is allemaal gebeurd. Naast alle moeilijkheden die er zijn rond de implementatie ervan, is dat winst. Er is nu
immers een recht op dementiezorg. Er is een zorgplicht voor de zorgverzekeraars en daarop wordt toegezien.
Inderdaad, bij de aanvang moesten er betere afspraken worden gemaakt
om ervoor te zorgen dat het overleg en de samenwerking tussen alle
partijen goed liep. Dat is nu gebeurd. Dat is nu ook vastgelegd. Daar is
commitment van alle partijen voor, met de afspraken over het toezicht
daarop. Ik denk dat we van een situatie waarin het helemaal niet zo goed
was georganiseerd, zijn gegaan naar een situatie waarin er rechten zijn
gecreëerd en waarin nu afspraken worden gemaakt over een goede
invulling ervan door alle partijen. Dat lijkt mij op zich een goede
ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

30

De voorzitter:
Mevrouw Leijten, afrondend.
Mevrouw Leijten (SP):
De Staatssecretaris zegt dat het eigenlijk niet goed georganiseerd was, op
papier. In de werkelijkheid wisten de organisaties elkaar echter te vinden
en hadden we gewoon een werkend systeem van casemanagement. Toen
ging de Staatssecretaris opeens alles veranderen en het goed op papier
zetten en nu is de werkelijkheid dat er geen casemanagement meer is.
Dan vraag je je toch af wat daar mis is gegaan? Daar is misgegaan dat het
de verantwoordelijkheid is geworden van de zorgverzekeraars en dat die
simpelweg niet zitten te wachten op mensen die een hoge schadelast
hebben. Die denken dan: nou, dan organiseren we dat gewoon niet zo
goed. Dat is net zoals we dat zien bij het pgb. Dat is wel een van de
analyses die eronder ligt. Daarom is het zo zorgelijk dat onze Zorgautoriteit niet doet wat zij moet doen. Wij nemen hier Kamerbreed moties aan
en vragen debatten aan. Wij hameren al bijna anderhalf jaar op dat
casemanagement. Ondertussen zijn er wachtlijsten, is niet duidelijk hoe
het zit en nu gaat er een beetje gehandhaafd worden. Dan moet de
analyse gewoon zijn – dat is een conclusie die wij allemaal trekken – dat
de zorgplicht van de zorgverzekeraars niet goed wordt gehandhaafd. Er
moet dus direct een telefoontje gaan naar de heer Rouvoet van Zorgverzekeraars Nederland: regelen, organiseren die handel, want anders moet ik
ingrijpen. Dat kan gewoon. Die netwerken liggen er. Die mensen zijn daar
allemaal voor in functie en die zijn altijd bereid om overal op te reageren
met een verhaal over hoe geweldig ons zorgstelsel is. Regel dat nou
gewoon, Staatssecretaris. Dat is onze hartenkreet.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is toch precies wat ik gedaan heb? Het zou ook fout zijn om te zeggen
dat het alleen maar aan de Zorgautoriteit ligt, omdat die niet goed heeft
opgelet of omdat de zorgverzekeraars hun zorgplicht niet hebben
waargemaakt. In dat onderzoek staan tal van oorzaken die ertoe geleid
hebben dat het niet optimaal geregeld was. Dat lag soms aan de
zorgverzekeraars, soms aan de zorgaanbieders en soms aan het feit dat
die ketens nog helemaal niet zo sterk waren en juist broos waren. Het is
helemaal niet zo dat het casemanagement voor die tijd overal in
Nederland pico bello geregeld was. Dat is echt niet zo. Er was een wirwar
aan financieringsstructuren en er waren geen rechten voor mensen. Nu
zijn er wel een recht en een zorgplicht. Er is ook toezicht. Dat was er
allemaal niet. Dat wil niet zeggen dat er geen problemen zijn die opgelost
moeten worden. Als het nodig is om partijen bij elkaar te halen om die
problemen op te lossen, doen we dat. Sterker nog, dat is gebeurd en het
heeft geleid tot dit plan van aanpak inclusief de afspraken die zijn gemaakt
over het toezicht. Dat lijken mij voldoende waarborgen voor de toekomst.
We zullen dit heel nauwgezet blijven volgen.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Het zou natuurlijk echt enorm gênant zijn, na alles wat er de afgelopen tijd
is gebeurd om dit schip weer vlot te trekken, als de Nederlandse Zorgautoriteit straks zou moeten ingrijpen als partijen zich niet aan de afspraken
houden, maar ik ben er wel bang voor. We hebben namelijk in de
afgelopen twee jaar gezien hoe snel het slechter is gegaan met dat
casemanagement. De Nederlandse Zorgautoriteit heeft meerdere keren
ten aanzien van de zorgplicht gezegd: we kunnen wel toezicht houden,
maar dan moeten we wel voldoende concrete normen hebben waarop we
toezicht kunnen houden. Heeft de Staatssecretaris van de Nederlandse
Zorgautoriteit te horen gekregen dat zij met betrekking tot de dementiezorg voldoende concrete normen heeft om op te kunnen handhaven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

31

Staatssecretaris Van Rijn:
Ja. Alle partijen hebben geconstateerd dat er een goede Zorgstandaard
Dementie ligt. Daar kan iedereen mee werken. We hebben ook
afgesproken om op basis daarvan, wellicht ten overvloede, nadere
handreikingen te maken, zodat iedere partij weet waar zij aan toe is. De
zorgstandaard ligt er gewoon. Er is ook een zorgplicht. Dat betekent dat
alle elementen op tafel liggen om ervoor te zorgen dat er afspraken
gemaakt kunnen worden, dat er voldoende commitment is en dat de
Zorgautoriteit voldoende materiaal heeft om te kunnen toezien.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Dat is een geruststelling. Ik kijk even of ik de Staatssecretaris goed
begrepen heb. Hij zegt nu dat in elk geval de Nederlandse Zorgautoriteit
geen belemmeringen ziet om concreet toezicht te kunnen houden en te
kunnen handhaven.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat klopt.
De voorzitter:
Daarmee is de Staatssecretaris aan het eind van zijn beantwoording van
tweede termijn gekomen. Ik zie echter dat mevrouw Bruins Slot nog een
vraag heeft.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Eigenlijk twee. De Staatssecretaris zei dat mensen hun casemanagement
nu niet kwijt mogen raken. Bij wie mogen ze aankloppen? Hoe worden
mensen hierover geïnformeerd?
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat kan bij de zorgverzekeraar en zo nodig bij de geschillencommissie,
zoals mevrouw Keijzer al zei.
De voorzitter:
Het was mevrouw Bruins Slot.
Staatssecretaris Van Rijn:
Het was naar aanleiding van een vraag van mevrouw Leijten, mijn
excuses. De leden zeggen af en toe zo veel dezelfde dingen dat ik ze af en
toe een beetje door elkaar haal.
Mevrouw Leijten (SP):
Het is niet erg als u dat door elkaar haalt, Staatssecretaris. Als dezelfde
dingen vaker worden gezegd, is het soms ook goed om daar goed naar te
luisteren.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, de Staatssecretaris is aan woord.
Staatssecretaris Van Rijn:
Soms is het verband tussen de frequentie waarmee iets wordt gezegd en
de waarheid niet eenduidig.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Dat kan voor mevrouw Keijzer en mevrouw Leijten echt niet gelden.
De voorzitter:
Zullen we eerst de Staatssecretaris even vragen om de vragen te
beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

32

Staatssecretaris Van Rijn:
Mevrouw Bruins Slot vroeg of voldoende bekend is dat dit recht er is. In
de uitwerking van het actieplan zal ik meenemen dat voor iedereen
voldoende bekend moet zijn dat er een recht is op die dementiezorg als
dat nodig is. Het staat in de polissen, bij wijze van spreken. We moeten
even kijken of dat voldoende bekend is. Het is gewoon onderdeel van de
zorgplicht.
De voorzitter:
Hiermee zijn we dan aan het einde gekomen van de beantwoording van
de Staatssecretaris in de tweede termijn. Ik wil graag even de toezeggingen op hoofdlijnen doornemen.
– In oktober ontvangt de Kamer een voortgangsbrief over de dementiezorg en casemanagement dementie.
– De Kamer ontvangt in oktober een schriftelijke terugkoppeling van het
gesprek over de casuïstiek in Friesland.
– Na de zomer ontvangt de Kamer een brief over cliëntenondersteuning,
inclusief een koppeling mantelzorgers en dementiezorg.
Mevrouw Bruins Slot (CDA):
Graag nog iets specifieker over de motie-Bruins Slot c.s., die door de
meeste collega’s hier ondertekend is, namelijk dat in oktober in de
terugkoppeling de Nederlandse Zorgautoriteit gaat aangeven of er een
aparte aanspraak moet komen.
De voorzitter:
Dat wordt meegenomen in de voorgangsbrief die ik als eerste noemde.
Mevrouw Dik-Faber had aangegeven dat zij eventueel een motie wilde
indienen. Bij het verlaten van deze zaal heeft zij laten weten dat ze
daarvan afziet. Is er behoefte aan het indienen van moties, dus aan een
VAO? Ik zie dat dat niet het geval is. Dan ronden we hiermee dit algemeen
overleg af. Ik dank de Staatssecretaris en zijn ondersteuning voor hun
inbreng in dit debat. Ik dank de Kamerleden voor het constructieve en
snelle debat van vanmiddag. Ik dank de mensen die het debat op de
publieke tribune of op een andere manier hebben gevolgd voor hun
belangstelling.
Sluiting 16.39 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 763

33