Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 477

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 februari 2020
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat, het verslag aan van de informele Raad voor Concurrentievermogen die op 3 en 4 februari 2020 plaatsvond in Zagreb, Kroatië.
Tijdens deze informele Raad is gesproken over de toekomst van de
Europese onderzoeksruimte (ERA), met daarbij specifiek aandacht voor
brain circulation.
Vanwege het informele karakter van deze Raad vond er een vrije gedachtewisseling plaats, zonder besluitvorming.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

kst-21501-30-477
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 477

1

Verslag informele Raad voor Concurrentievermogen van
3 en 4 februari 2020
De Toekomst van de Europese Onderzoeksruimte (ERA)
Gedachtewisseling
Tijdens deze informele Raad is gesproken over de toekomst van de
Europese Onderzoeksruimte (ERA) met een focus op brain circulation, één
van de prioriteiten van het Kroatische voorzitterschap. Eurocommissaris
Gabriel benadrukte het belang van het revitaliseren van de ERA om een
economische transitie te kunnen realiseren die uitdagingen als klimaat,
energie en digitalisering in acht neemt. In de toekomst is een ambitieuze
ERA nodig, waarbij er naast investeringen in excellentie oog is voor
gelijke kansen voor alle onderzoekers; iedereen moet de vruchten kunnen
plukken van investeringen in onderzoek en innovatie. Om dat laatste te
bereiken zal op verschillende niveaus geopereerd moeten worden:
nationale systemen dienen te zorgen voor een attractieve woon- en
werkomgeving voor (jonge) onderzoekers. Ook spelen Europese en
nationale budgetten, salaris en carrièrekansen een rol, hierbij rekening
houdend met nationale competenties. Volgens Gabriel dragen
programma’s als Horizon 2020 en de Europese Structuur- en Investeringsfondsen (ESIF) bij aan een betere samenwerking tussen onderzoekers. Tot
slot gaf Eurocommissaris Gabriel aan dat voor het competitief vermogen
van Europa het belangrijk is om het beste talent aan te trekken en te
behouden.
Het Kroatische voorzitterschap had twee sprekers uitgenodigd om hun
visie en ervaringen op de ERA te delen. Voormalig Eurocommissaris
Philippe Busquin benadrukte de vooruitgang die is gemaakt sinds de start
van de ERA in 2000. Hij benadrukte het belang van investeringen in
excellent onderzoek en innovatie binnen de mondiale context, openheid
naar de wereld en het nut van meer gestructureerde samenwerking onder
andere via het European Strategy Forum on Research Infrastructures
(ESFRI)1. Ook benadrukte Busquin dat de ERA een gedeelde competentie
is van Europa en de lidstaten. CEO Mate Rimac, oprichter van elektrisch
autobedrijf Rimac Automobili, onderstreepte de noodzaak van een
gedeelde Europese strategie voor onderzoek en innovatie, regelgeving en
attractieve werkomgeving zodat talent aangetrokken wordt. Enkel zo
bereiken innovatieoplossingen uit Europa de markt.
Er bestond consensus onder de lidstaten dat er veel bereikt is in de ERA
en specifiek op het gebied van het bevorderen van mobiliteit van
onderzoekers. Het Europese kaderprogramma voor onderzoek en
innovatie geldt als een belangrijk instrument voor de ERA. Instrumenten
als COST, EURAXESS, Marie Sklodowska-Curie acties2 en ook de ESIF
hebben (in)direct aan de ERA bijgedragen. Tegelijkertijd werd geconstateerd dat de lidstaten wel dezelfde doelen voor ogen hebben en het
Europese kaderprogramma een goede aanjager is van de ERA maar dat
de brain circulation niet evenwichtig verdeeld is en actie daarom nog
steeds nodig is. Een aantal lidstaten wees hierbij op de gevolgen van de
innovatiekloof en het belang van het gelijktrekken van salarissen. Een
andere groep lidstaten stelde dat de salariskwestie niet enkel de oplossing

1

het European Strategy Forum on Research Infrastructures (ESFRI), is een strategisch
instrument gericht op de wetenschappelijke integratie in Europa door samenwerking op het
gebied van onderzoeksinfrastructuren.
2
COST, EURAXESS en Marie Sklodowska-Curie acties zijn Europese programma’s, gericht op
mobiliteit van onderzoekers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 477

2

is voor brain drain; werkomstandigheden, prestige, carrièreperspectieven
en excellente competitieve financiering leggen een groter gewicht in de
schaal.
Nederland onderstreepte onder meer het belang van kenniscirculatie in de
ERA ten gunste van excellentie en impact in Europa. Hierbij is het
essentieel dat Europa als geheel een attractieve werk- en leefomgeving
blijft voor talentvolle onderzoekers en innovators. Evenwichtige mobiliteit
is van belang om de positieve effecten van brain circulation te benutten.
Het versterken van internationale netwerken, innovatieve ecosystemen op
nationaal niveau en open science ten behoeve van het delen van kennis
en informatie zijn belangrijk om tegenwicht te bieden aan brain drain.
Hierbij spelen vraagstukken als het belonen en waarderen van onderzoekers. Tot slot vraagt de internationale dimensie van de ERA om een
strategische aanpak ten aanzien van internationalisering, bijvoorbeeld in
de context van veiligheid en klimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 477

3