Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 605

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2021
De Kamer heeft in de afgelopen kabinetsperiode drie moties aangenomen
ten aanzien van de vermogensnorm bij kwijtschelding van de lokale
belastingen. Meest recentelijk de motie van de leden Peters (CDA) en
Bruins (ChristenUnie), die de regering verzoekt de Nadere regels
kwijtschelding gemeentelijke en waterschapsbelastingen voor 1 mei 2021
aan te passen en daarin te bepalen dat de vermogensnorm voor kwijtschelding verruimd kan worden tot maximaal de vermogensnorm in de
Participatiewet (Kamerstuk 24 515, nr. 590, hierna: motie van de leden
Peters en Bruins). Daarnaast heeft de Kamer twee moties van het lid Krol
aangenomen over de kwijtschelding van lokale belastingen bij
AOW-gerechtigden. In de eerste motie verzoekt het lid Krol te onderzoeken hoe gemeenten kwijtschelding van gemeentelijke belastingen
toepassen bij de groep AOW’ers zonder of met een beperkt aanvullend
pensioen, en of een standaard wettelijke regeling voor kwijtschelding voor
deze groep wenselijk is (Kamerstuk 35 300 VII, nr. 34, hierna: eerste motie
van het lid Krol). In de tweede nader gewijzigde motie verzoekt het lid Krol
c.s. met een voorstel te komen hoe de Nadere regels bij kwijtschelding
spoedig aangepast kunnen worden, zodat AOW’ers die qua inkomen recht
zouden hebben op kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, dit recht
niet verspelen door het hebben van een (kleine) buffer (Kamerstuk 24 515,
nr. 524, hierna: tweede motie van het lid Krol). Tot slot gaat deze brief in
op een vraag van het lid Van den Brenk (50 Plus) waarom mensen die op
bijstandsniveau leven vanwege een inschrijving bij de Kamer van
Koophandel geen kwijtschelding krijgen van lokale belastingen. De
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft toegezegd
tijdens het AO Armoede- en schuldenbeleid van 10 december 2020
(Kamerstuk 24 515, nr. 578) de Kamer hierover te informeren.
Mede namens de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris van

kst-24515-605
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 515, nr. 605

1

Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, zal ik op de voorgaande moties
en toezegging reageren.
Uw moties komen voort uit de aandacht die u heeft voor het in het oog
houden van de menselijke maat op terreinen zoals het armoedebeleid en
de schuldpreventie. Het kabinet vindt het van belang om te voorkomen
dat mensen schulden opbouwen en dat indien sprake is van problematische schulden zij geholpen worden om er weer zo spoedig mogelijk uit
te komen. Het kabinet zet dan ook met urgentie in op het voorkomen en
terugdringen van problematische schulden en effectievere dienstverlening
aan mensen met schulden via het Actieplan Brede Schuldenaanpak
(Bijlage bij Kamerstuk 24 515, nr. 431).
Motie Peters en Bruins en tweede motie Krol – Verhoging van de
vermogensnorm
Deze moties stellen beiden voor de vermogensnorm voor kwijtschelding
te verhogen, omdat het van belang is dat mensen een kleine financiële
buffer hebben. De tweede nader gewijzigde motie van het lid Krol ziet op
een afgebakende groep (AOW-gerechtigden) waarvoor een beperkte
ophoging van de vermogensgrens mogelijk zou moeten worden gemaakt.
De motie van de leden Peters en Bruins gaat verder door het kabinet te
verzoeken om de Nadere regels zo aan te passen dat de vermogensnorm
in algemene zin – dus niet voor een specifieke groep – door gemeenten en
waterschappen kán worden verhoogd tot maximaal de vermogensnorm in
de Participatiewet (€ 6.295 voor een alleenstaande en € 12.590 voor
gehuwden).
Met betrekking tot het gelijk trekken van de vermogensnorm voor
kwijtschelding van lokale heffingen met de vermogensnorm in de
Participatiewet wil het kabinet allereerst toelichten dat bijstand en lokale
belastingen qua aard beduidend van elkaar verschillen. Bijstand is een
vangnet bedoeld om in het basale levensonderhoud te kunnen voorzien.
De hier geldende vermogensnorm is ingericht vanuit de vraag vanaf welk
vermogen van iemand mag worden verwacht dat hij dit te gelde maakt
om in zijn levensonderhoud te voorzien. Lokale belastingen worden door
eenieder betaald voor het gebruik of het profijt hebben van overheidsvoorzieningen. Bij de hier gehanteerde vermogensnorm is veeleer de
vraag vanaf welk tegoed van iemand mag worden verwacht dat hij ook dit
tegoed aanspreekt om deze kosten te betalen. Aan beide normen liggen
met andere woorden andere vragen ten grondslag. De huidige kwijtscheldingsregels en bijbehorende vermogensnormen zijn in lijn met de
regelgeving van de rijksoverheid voor de kwijtschelding van Rijksbelastingen.
De huidige vermogensnormen voor kwijtschelding en bijstand zijn
bovendien op verschillende uitgangspunten gebaseerd. Zo telt vermogen
gebonden in de woning (verschil economische waarde woning en de
hypotheekschuld) volledig mee bij de kwijtschelding en slechts beperkt
mee bij de bijstand. Dit maakt het ingewikkeld om de vermogensnormen
dichter bij elkaar te brengen. Verder geldt in meer algemene zin dat een
stijging van het aantal kwijtscheldingen negatieve gevolgen heeft voor de
belastingdruk voor de groep die niet voor kwijtschelding in aanmerking
komt.
Dat laat onverlet dat het verstandig is dat mensen met een klein inkomen
een financiële buffer hebben om een plotselinge tegenvaller te kunnen
opvangen. Echter, werken moet daarbij wel lonend blijven. Bij een
algemene ophoging van de vermogensgrens, zal voor meer burgers
zonder werk gaan gelden dat aan het werk gaan inhoudt dat zij weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 515, nr. 605

2

lokale belastingen moeten gaan betalen, waardoor werken minder lonend
wordt (armoedeval). Dit is onwenselijk.
Gelet op bovenstaande punten acht het huidige demissionaire kabinet het
niet opportuun nu over de uitvoering van de motie van de leden Peters en
Bruins te besluiten en laat zij het daarom aan een nieuw kabinet om te
wegen hoe zij hieraan uitvoering wenst te geven.
Echter – zoals de tweede gewijzigde motie van het lid Krol ook naar voren
brengt – is het risico op deze armoedeval bij AOW-gerechtigden en in
aanvulling daarop ook bij duurzaam gehandicapten vrijwel afwezig,
aangezien het perspectief van (hernieuwde) deelname aan het arbeidsproces zo goed als ontbreekt. Daarom heeft het kabinet besloten voor
gemeenten en waterschappen voor de groep AOW-gerechtigden en
volledig arbeidsongeschikten per 1 januari 2022 de mogelijkheid te
creëren de vermogensnorm met maximaal € 2.000 op te hogen. Hiertoe
zullen de Nadere regels kwijtschelding gemeentelijke- en waterschapsbelastingen worden aangepast. Het bedrag van de ophoging is conform het
advies van het rapport Knellende schuldenwetgeving1.
Eerste motie Krol – toepassing kwijtschelding bij AOW-gerechtigden en
standaard kwijtscheldingsregeling
Deze motie vraagt hoe gemeenten kwijtschelding van gemeentelijke
belastingen toepassen bij de groep AOW’ers zonder of met een beperkt
aanvullend pensioen, en of een standaard wettelijke regeling voor
kwijtschelding voor deze groep wenselijk is.
Allereerst kan worden opgemerkt dat de toepassing van de kwijtschelding
van de gemeentelijke belasting voor AOW-gerechtigden nauwelijks
verschilt ten opzichte van de toepassing bij niet AOW-gerechtigden. In
beginsel zijn gemeenten gehouden aan de regels voor de kwijtschelding
van de Rijksbelastingen en de daaruit voortvloeiende inkomens- en
vermogensnormen. De Nadere regels kwijtschelding gemeentelijke- en
waterschapsbelastingen geven gemeenten en waterschappen echter de
mogelijkheid om voor het bepalen van de inkomensnorm en vermogensnorm niet uit te gaan van 90% van de bijstandsnorm (zoals die geldt
voor de Rijksbelastingen), maar om voor alle belastingplichtigen uit te
gaan van maximaal 100% van de bijstandsnorm. Voor AOW-gerechtigden
kan aanvullend nog gekozen worden uit te gaan van 100% van het netto
AOW-bedrag. Als gemeenten en waterschappen kiezen voor 100% van het
netto AOW-bedrag in plaats van 100% van de bijstandsnorm, komen de
inkomens- en vermogensnorm voor AOW-gerechtigden ongeveer € 100
hoger uit2.
Daarnaast wordt gevraagd of een standaard wettelijke regeling wenselijk
is. Juist in het kader van het belang om bij kwijtschelding oog te hebben
voor lokale keuzes, acht het kabinet het niet wenselijk om via wettelijke
regelgeving tot verdere standaardisering over te gaan. Dit zou immers tot
een nog verdere inperking leiden van de nu al beperkte autonomie die
gemeenten en waterschappen hebben ten aanzien van kwijtschelding. Het
kabinet zal om deze redenen dan ook geen uitvoering geven aan de eerste
motie Krol.

1

Jungmann, N., Madern, T., van Geuns, R. C., & Moerman, A. (2018). Knellende schuldenwetgeving. Hogeschool van Amsterdam, in opdracht van de vaste Kamercommissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.
2
Voor een indicatie van de betreffende normbedragen verwijs ik naar de overzichten van de
normbedragen zoals de VNG, waterschappen en inlichtingenbureau die berekenen: https://
vng.nl/nieuws/nieuwe-normbedragen-geautomatiseerde-kwijtscheldingstoets-5 en
https://vng.nl/nieuws/normbedragen-kwijtschelding-belastingen-per-1-januari-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 515, nr. 605

3

Kamer van Koophandel
Tot slot heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
toegezegd tijdens het AO Armoede- en schuldenbeleid van 10 december
2020 (Kamerstuk 24 515, nr. 578) om terug te komen op de vraag van het
lid Van den Brenk (50 Plus) en de Kamer te informeren waarom mensen
die op bijstandsniveau leven vanwege een inschrijving bij de Kamer van
Koophandel geen kwijtschelding krijgen van lokale belastingen.
De inschrijving bij de Kamer van Koophandel duidt aan dat degene die
kwijtschelding vraagt een ondernemer is. Ondernemers vallen onder de
kwijtscheldingsregels voor ondernemers, die strenger zijn dan de
kwijtscheldingsregels voor particulieren. Alleen als sprake is van een
crediteurenakkoord met alle schuldeisers kan kwijtschelding van de
belastingen plaatsvinden. Dit geldt voor zowel de Rijksbelastingen als de
lokale belastingen. Dit geldt ook voor ex-ondernemers. Als zij gestopt zijn
met hun bedrijf of zelfstandige beroepsuitoefening, kunnen de kwijtscheldingsregels voor particulieren pas worden toegepast als het aannemelijk
is dat ze niet in de toekomst weer beginnen met ondernemen. Het nog
ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel maakt het minder
aannemelijk dat zij definitief gestopt zijn.
Echter, met het oog op de mens achter de onderneming kunnen
gemeenten en waterschappen ervoor kiezen om kleine ondernemers of
zelfstandigen voor de kwijtschelding gelijk te behandelen als particulieren3. De gelijke behandeling met particulieren geldt alleen voor
kwijtschelding van de privébelastingen die geen relatie hebben met hun
onderneming of zelfstandige beroep.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

3

Artikel 28, lid 1, sub b, Uitvoeringregeling Invorderingswet 1990

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 24 515, nr. 605

4