9
Afscheid van de Griffier
Aan de orde is het afscheid van de Griffier.
De voorzitter:
Dit is een bijzonder deel van de Kamervergadering. We
nemen afscheid van onze Griffier, mevrouw Jacqueline
Biesheuvel-Vermeijden, in verband met het bereiken van
de pensioengerechtigde leeftijd.
Ik heet iedereen in de zaal van harte welkom: Kamerleden,
medewerkers, de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken, de oud-Kamervoorzitters Jeltje van
Nieuwenhoven, Frans Weisglas, Gerdi Verbeet, en de
voorganger van de huidige Griffier, Willem-Hendrik de
Beaufort. Jacqueline, in het bijzonder heet ik jou natuurlijk
welkom, net als je familie en je vrienden.
Het woord is aan de Griffier van de Eerste Kamer en van
de Verenigde Vergadering, de heer Geert Jan Hamilton.
Daarna zal ikzelf de Griffier toespreken namens ons allemaal. De Griffier heeft voor de eerste keer, denk ik, maar
zeker voor het laatst, het laatste woord.
De heer Hamilton:
Mevrouw de voorzitter. Dank u zeer. Het is mij een bijzonder
voorrecht bij gelegenheid van het afscheid van mijn
gewaardeerde en dierbare naaste collega Jacqueline Biesheuvel-Vermeijden in uw Kamer het woord te mogen voeren.
Op 22 juli 1581 besloten de Staten-Generaal van de Verenigde Provinciën de Spaanse Koning Filips II af te zweren
als hun soeverein vorst. Zij vroegen hun Griffier, Jan van
Asseliers, daar op basis van de beraadslagingen iets over
op te schrijven. Asseliers nam de ganzenveer ter hand en
kwam vier dagen later terug met een manuscript dat als
Plakkaat van Verlatinghe, en onafhankelijksheidsverklaring
van Nederland, de geschiedenis is ingegaan. Na voorlezing
kreeg hij onmiddellijk mandaat het document namens de
Staten-Generaal te ondertekenen. In de eerste eeuwen
werden aan Griffiers twee eisen gesteld, die toen nog niet
golden voor afgevaardigden: kunnen lezen en schrijven.
(Hilariteit)
De heer Hamilton:
Sinds 1815 bepaalt de Grondwet — thans in artikel 61,
tweede lid — dat elk der Kamers een Griffier benoemt.
Hiermee zijn de Griffiers van de Kamers, anders dan bijvoorbeeld ambtelijke topfunctionarissen van ministeries, expliciet genoemde constitutionele ambtsdragers.

daarom zal ze blijvend een bijzondere positie in de staatkundige geschiedenis van ons land innemen. Haar naam zal
voorkomen in het lijstje eerste vrouwelijke constitutionele
ambtsdragers, van wie ik, naast natuurlijk koningin Wilhelmina, hier noem: Suze Groeneweg, Carry Pothuis-Smit,
Marga Klompé, Liesbeth Ribbius Peletier, Jeltje van Nieuwenhoven en Yvonne Timmerman-Buck. Wij wachten, zoals
bekend, nog op de eerste vrouwelijke minister-president.
(Applaus)
De heer Hamilton:
Als Griffier heeft Jacqueline, naar mijn mening, altijd volstrekt politiek neutraal gehandeld. Het valt moeilijk te ontkennen dat ze voortkomt uit een van de zuilen die de
Nederlandse samenleving in de vorige eeuw krachtig hebben geschraagd, de levensbeschouwelijke stroming waar
het beginsel van "de soevereiniteit in eigen kring" van
Abraham Kuyper hoog in het vaandel stond. Jacqueline
Biesheuvel-Vermeijden, bekende namen uit die kring, is
van protestante huize en ontmoette in haar jeugd veel
vooraanstaande leden van de vroegere Anti-Revolutionaire
Partij. Niettemin bracht ze haar kinderjaren deels in het
katholieke zuiden door. In de jaren vijftig moeten zij en ik
elkaar op de Berg en Dalseweg in Nijmegen veelvuldig op
de step en met de fiets zijn gepasseerd.
In eigen kring gaat Jacqueline naar het Gereformeerd
Gymnasium in Amsterdam, studeert ze rechten aan de Vrije
Universiteit van Amsterdam en wordt ze wetenschappelijk
medewerker bij professor Job de Ruiter. Ze ontmoet de
man van haar leven, Pieter Jan Biesheuvel, met wie ze 42
jaar geleden in het huwelijk trad. In christelijke kring vervult
ze tal van bestuurlijke functies: woningbouw, voortgezet
speciaal onderwijs, plattelandsvrouwen, vakbeweging,
wetenschappelijk onderwijs, zorg. Waar haar moeder eerder
bestuurlijk actief was in de Nederlandse Christen Vrouwen
Bond, een belangrijke emancipatorische beweging voor
christelijke vrouwen, wordt Jacqueline in 1989 lid en later
vicevoorzitter van de Emancipatieraad, een seculiere organisatie. Net als haar man wordt ze politiek actief. Ik zal de
naam van haar partij niet noemen, want ze laat de actieve
politiek achter zich als ze in 2000 overstapt naar de Tweede
Kamer, waar ze in 2004 Griffier wordt.
De ambtelijke organisatie — in de Eerste Kamer noemen
we het geheel de Griffie — vormt de backoffice van het
parlement. De kerntaken van de griffie zijn door de eeuwen
heen niet wezenlijk veranderd. De Instructie voor de Griffier
uit 1842, die ik bij mijn aantreden nog kreeg uitgereikt, is
van een opmerkelijke actualiteit, al zou artikel 5, dat van de
Griffier verlangt dat hij alle stukken aan de Kamer ingezonden ter vergadering voorleest, thans niet goed meer in de
werkwijze passen.

Onder de Republiek der Verenigde Nederlanden hebben
de Staten-Generaal elf Griffiers gekend, onder wie gedurende 125 jaar in quasi-erfopvolging vijf leden van het
geslacht Fagel. De Tweede Kamer heeft onlangs haar
veertiende Griffier benoemd. De veertiende Griffier van de
Eerste Kamer staat voor u. De dertiende Griffier van de
Tweede Kamer, Jacqueline Biesheuvel-Vermeijden, is de
eerste vrouw in de lange reeks van Griffiers en reeds

Wat in de laatste vijftien jaar alleen maar verder is toegenomen, is de media-aandacht waaronder het parlement zijn
werk doet. Talloze televisiezenders, nieuwssites en social
media volgen wat er gebeurt. Ook de internationale en
Europese dimensie is enorm verbreed. Het scharnierpunt
tussen 150 politieke principalen en de ondersteunende
ambtelijke organisatie is de Griffier. Als er ergens in de
opvatting van een of meer mensen iets is misgegaan, zijn
de ogen — logisch — intern vaak op de Griffier gericht voor
een verklaring en een oplossing. Soms is onontkoombaar

Tweede Kamer

30 juni 2015
TK 102

Afscheid van de Griffier

102-9-1

dat de Griffier met de emotie van een vis in koud water
uiteenzet hoe de procedures die het parlement zelf heeft
vastgesteld, in elkaar zitten. Vanuit de flank heb ik Jacqueline in de krachten- en spanningsvelden waarin zij zich
bevond, vaak met bewondering zien opereren: nuchter,
zelfbewust, laconiek, dienstbaar, rust brengend, oplossingsgericht en vaak effectief. Ik meen dat Jacqueline heeft laten
zien over de sthenische inborst te beschikken die het ambt
vergt.
Jacqueline en ik zijn elkaar veelvuldig tegengekomen, als
het om het raakvlak van het werk van beide Kamers ging,
de gemeenschappelijke activiteiten, met de noodzakelijke
afstemming: ontvangsten, bezoeken, herdenkingen, evenementen en reizen, en de werkzaamheden van de Verenigde
Vergadering der Staten-Generaal.
Nederland heeft het op een na oudste bicamerale parlementaire stelsel van Europa. De grondwetgever heeft gemeend
dat de wetgevingskwaliteit is gebaat bij een behandeling
van wetsvoorstellen door twee kamers. Kwaliteit kost tijd
en tijd is schaars. In de strijd om tijd en bij de planning van
het vele werk dat moet gebeuren, lopen de belangen van
beide Kamers niet altijd parallel. Op de bres voor onze eigen
Kamer moesten Jacqueline en ik soms even functioneel
boos op elkaar worden. Maar die boosheid duurde nooit
lang, zeker niet als we snel een praktische oplossing vonden, en het heeft de persoonlijke verhouding nooit verstoord.
Juist omdat Nederland zo'n lange parlementaire traditie
heeft, zijn veel parlementen in jonge democratieën geïnteresseerd hoe het parlementaire werk in ons land georganiseerd is en verloopt. Een belangrijke staatsrechtelijke leerschool en platform voor uitwisseling van best practices is
de Association of Secretaries General of Parliaments
(ASGP), een organisatie die in de marge van de Inter-Parliamentary Union opereert, maar met de ongeveer 120 Griffiers die participeren, vaak veel dieper op zaken kan ingaan
dan de grote interparlementaire vergadering. Jacqueline
was in die kring zonder meer gezaghebbend en heeft door
haar vele bijdragen de reputatie van de Tweede Kamer in
de wereld eer aangedaan. Samen hebben we, met filmbeelden ondersteund, een keer een presentatie over "the King
in Parliament" gegeven. Bij de laatste vergadering kon
Jacqueline door omstandigheden helaas niet aanwezig zijn.
Ik heb toen haar toespraak mogen overnemen, die ging
over de nieuwe, inmiddels geëvalueerde, procedure van
kabinetsformatie in ons land. Buiten de tekst kon ik nog wat
uitweiden over de positie van de Eerste Kamer in dat geheel,
en vooral kon ik benadrukken dat de vroegere Voorzitter
van de Tweede Kamer, Gerdi Verbeet, en Jacqueline Biesheuvel voor de organisatie en uitwerking van het nieuwe
proces van kabinetsformatie in 2013 samen een prestigieuze
prijs hebben gekregen: de Prinsjesprijs. Veel collega's
hebben mij gevraagd de hartelijke groeten en beste wensen
aan Jacqueline over te brengen.

onzichtbare as op het Binnenhof hebben gevormd. We
hebben achter de schermen vaak snel problemen kunnen
oplossen en soms aan "damagecontrol" kunnen doen. Onze
ambtelijke organisaties hebben op veel vlakken prima
samengewerkt en de Eerste Kamer heeft als kleine werkorganisatie graag gebruikgemaakt van diensten van de
Tweede Kamer zoals beveiliging, technische ICT-ondersteuning, Verslag en Redactie en Interparlementaire Betrekkingen. Die samenwerking verliep ook prima bij de voorbereiding van het grote project Inhuldiging van de Koning in de
Staten-Generaal in 2013. Het was een prachtige ervaring
en een groot feest.
Je komt in een nieuwe fase van je leven. Je gezin en kleinkinderen zullen je meer in het echt en minder op de televisie
zien. Er komt meer tijd voor muziek en cultuur, grote passies
van je. Van mijn vrouw Ineke, die sommige dingen in het
leven eerder hoort dan ik, begreep ik dat je onder meer het
voornemen hebt een groot poppenhuis te gaan bouwen.
Ongetwijfeld zal dat geïnspireerd worden door de politieke
omgeving waarin je met zo veel plezier en zo succesvol
hebt gewerkt.
Ik wens je veel goeds toe!
(Applaus)
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Hamilton, voor uw warme woorden!
Jacqueline, ik draai mijn stoel een beetje, zodat ik je kan
aankijken.
Ik neem u allen mee terug naar 2004, naar een zaaltje in het
Novotel aan de overkant van de straat, waar de sollicitatiecommissie onder voorzitterschap van oud-Kamervoorzitter
Frans Weisglas wachtte op de volgende sollicitant. De
commissie wachtte, wachtte en wachtte. Uiteindelijk pakte
een van de adjunct-griffiers, ook lid van de sollicitatiecommissie, de telefoon. "Jacqueline", zei hij — u vermoedde
het al: deze anekdote gaat over haar — "waar blíjf je nou?"
Om een lang verhaal kort te maken: Jacqueline, die in de
veronderstelling was dat het gesprek een dag later zou
plaatsvinden, haastte zich naar de overkant en maakte een
verpletterende indruk. De rest is geschiedenis.
Het kan de beste overkomen: een afspraak verkeerd in de
agenda zetten. Waarom ik het nu opbreng, is omdat het
haaks staat op hoe wij jou, Jacqueline, hebben leren kennen. Het woord "griffier" komt uit het Latijn en betekent
"schrijver". In die zin is jouw baan je op het lijf geschreven.
We zien je nooit zonder je notitieboekje, waarin je heel
precies vastlegt wat je ziet, hoort en bespreekt. Je bent een
van de meest nauwkeurige, punctuele mensen die ik ken.

Nu aan je griffierschap van de Tweede Kamer een einde
komt, wil ik je enorm danken voor je hartelijkheid, hulpvaardigheid en collegialiteit in een reeks van jaren. De lijn tussen
ons was kort, we wisten elkaar snel te vinden, als het nodig
was. Weinig woorden volstonden. Het vertrouwen in elkaar
was groot. Ik denk dat we door de jaren een vrij stevige

Ook al was je een beetje buiten adem toen je aanschoof
tijdens dat sollicitatiegesprek, het is niet verwonderlijk dat
jij de baan kreeg. Je voelt je van oudsher en van huis uit
betrokken bij het parlementaire werk. Je grootvader, Jan
Terpstra, was Kamerlid, ondervoorzitter én minister, en ook
je man, Pieter Jan, was jarenlang volksvertegenwoordiger.
Zelf startte je op 1 maart 2000 in de Kamer, als directeur
Constitutioneel Proces. Het sollicitatiegesprek waar je in
2004 naartoe rende, was een logische vervolgstap. Je hebt
de Tweede Kamer in je hart gesloten. En zoals wij jóú node

Tweede Kamer

30 juni 2015
TK 102

Waarde collega, lieve Jacqueline,

Afscheid van de Griffier

102-9-2

gaan missen, zo zal het voor jou moeilijk zijn om straks niet
meer iedere dag, door weer en wind, naar de Kamer te
fietsen.

Voorzitter en Griffier een extra bijzondere is. Je was méér
dan alleen een rechterhand. Ik zou bijna zeggen: een hele
rechterarm.

Bij ons in dit huis, bij ons allemaal, is "de Griffier" een
begrip, maar naar buiten toe heeft het soms wat uitleg
nodig. "Wat dóét die vrouw die naast je zit in de vergadering?" Het is een vraag die ik vaak krijg. Dan kan ik mooi
uitleggen dat de Griffier drie rollen heeft.

Ik heb je leren kennen als iemand met een groot hart, niet
alleen voor je directe omgeving, je gezin, maar ook voor
de samenleving als geheel. Je zet je actief in voor de wereld
om je heen. Zo was je lid van het Nationaal Comité 4 en 5
mei, bestuurslid van de Stichting Zorgverlening 's Heeren
Loo en de Hogeschool Leiden, en lid van de raad van toezicht van de Anne Frank Stichting. Het is opvallend dat jij,
als je bij een clubje gaat, binnen no time bestuurslid bent.
Maar het past mooi bij die andere ambitie van je, om
vrouwen op de kaart te zetten. Met oog op jouw rol in het
CDA Vrouwenberaad en vooral de Emancipatieraad is het
bijzonder dat jij een van de weinige vrouwelijke Griffiers
ter wereld bent. En hoewel het voor jou geen onderwerp
is, denk ik dat je het stiekem erg leuk vindt dat die traditie
wordt voortgezet en dat jouw opvolger opnieuw een vrouw
is.

Allereerst ben je het hoofd van de ambtelijke organisatie
en geef je leiding aan de 600 medewerkers van de Tweede
Kamer. Ik denk dat je ze bijna allemaal met naam en toenaam kent. In de loop der jaren ben je aanwezig geweest
bij talloze griffiers- en or-vergaderingen, leidde je reorganisaties en transities, gaf je cursussen over staatsrecht en
sprak je met alle nieuwe medewerkers. Het leukst vind je
toch wel de personeelsuitjes, als jouw hele club bij elkaar
is en jij vrolijk meedanst. Op zulke momenten straal je en
spat de trots ervan af. Jij laat zien dat zakelijkheid en warmte
niet op gespannen voet staan. Als leidinggevende kun je
én boven de organisatie staan én er onderdeel van zijn. Er
zijn heel veel mensen met wie je intensief hebt samengewerkt, met name bij de Griffie Plenair en de Griffie Commissies. Maar de mensen die écht alles van je weten, zijn de
medewerkers van je secretariaat. Zij hebben de pukcodes
van je telefoon, kennen de inloggegevens van je computer
en iPad en — dat is niet onbelangrijk — weten precies wat
ze moeten doen wanneer er een technische crisis uitbreekt.
"Mandy, Suzanne, help, mijn scherm ziet weer blauw!" Ik
hoor het regelmatig door de gangen schallen. Zij weten het
altijd snel op te lossen.
De Griffier heeft ook een representatieve rol. Je vertegenwoordigt de Kamer in binnen- en in buitenland, tijdens
werkbezoeken, congressen, feesten en herdenkingen.
Fractievoorzittersreizen brachten je op de eilanden in het
Caribisch deel van het Koninkrijk, in Tanzania en in Suriname, en als deelnemer aan de tweejaarlijkse griffiersconferenties reisde je van Manilla tot Quito. Je houdt er niet
van om tijdens zulke reizen op je handen te zitten. Je bent
nieuwsgierig naar alles wat je ziet en bent een actieve
gesprekspartner. Waar het kan, vertel je met trots over de
werkwijze van jouw parlement. Je weet ook precies met
welke delegaties je het leukst kunt tafelen — de Scandinaviërs scoren hoog — en op jouw eigen diplomatieke wijze
weet je te wheelen en dealen met al die buitenlandse collega's. Vaak werd je vergezeld door de Griffier van de Eerste
Kamer, die daar mooie herinneringen aan heeft.
Last but not least ben je als Griffier de eerste adviseur van
de Voorzitter, van het Presidium en eigenlijk van de hele
Kamer. Bij het afscheid van de vorige Griffier werd gerefereerd aan de uitspraak van de politicus Groen van Prinsterer
dat je pas onpartijdig kunt zijn als je partij hebt gekozen.
Dat geldt ook voor jou. Iedereen kent jouw politieke kleur
— je was tenslotte gemeenteraadslid en zelfs fractievoorzitter van het CDA hier in Den Haag — maar we hebben daar
nooit iets van gemerkt. Jouw politieke sensitiviteit komt
voornamelijk tot uitdrukking in het níét politiek zijn. Jij denkt
en redeneert zuiver vanuit onze constitutie, vanuit
bestaande wet- en regelgeving en afspraken die we met
elkaar hebben gemaakt. Dat zie je duidelijk terug in de vele
Presidiumnotities die je schreef en in de manier waarop je
tijdens debatten adviseert. Ik denk dat ik ook namens de
oud-Kamervoorzitters spreek als ik zeg dat de band tussen

Tweede Kamer

Afscheid van de Griffier

Meer dan tien jaar was je Griffier. Het voert te ver om stil
te staan bij al jouw successen vanuit de verschillende rollen
die ik net opnoemde. Maar ik wil er wel drie uitlichten, te
beginnen met het proces van parlementaire zelfreflectie
naar aanleiding van de motie-Schinkelshoek c.s. uit 2008.
Je was griffier van een zware politieke stuurgroep, die de
opdracht had om de positie, reputatie en werkwijze van de
Kamer tegen het licht te houden; een kolfje naar jouw hand.
Het ging om de kern van onze parlementaire democratie,
om de balans tussen onze medewetgevende en controlerende taak. Je hebt je intensief bemoeid met de implementatie van de aanbevelingen van de stuurgroep. Tot op de
dag van vandaag klinkt dat door in het Kamerwerk, bijvoorbeeld met de Staat van de Kamer of in de toekomst- en
onderzoeksagenda.
Daarnaast was er de kabinetsformatie van 2012. Niet lang
daarvoor, in maart 2012, besloot de Tweede Kamer om
artikel 139a van het Reglement van Orde te wijzigen en de
regie in de formatie naar zich toe te halen. Als Griffier was
je een constante factor en had je een sleutelrol in de uitwerking van die motie. Tot in detail dacht je alles uit. Jouw
stappenplan zorgde ervoor dat de Kamer precies wist wat
er op welk moment moest gebeuren, en als er al een gaatje
viel, knoopte jij de eindjes snel aan elkaar. Het grootste
compliment is dat het de Kamer gelukt is om die kabinetsformatie zelf tot een goed einde te brengen. Een wetenschappelijke commissie onder leiding van professor Bovend'Eert
heeft onlangs nog bevestigd dat het dankzij jouw zorgvuldigheid in het proces is, en natuurlijk ook dankzij de Kamer,
dat deze motie met succes is uitgevoerd. Daar zijn we trots
op en we zijn je er dankbaar voor. Met deze kabinetsformatie heb jij meegewerkt aan parlementaire geschiedenis.
En dan was er natuurlijk de troonswisseling. Samen met
Geert Jan, die we eerder hoorden, was je verantwoordelijk
voor de constitutionele kant, de organisatie van de verenigde vergadering. Je zorgde er met hem voor dat alles
geregeld was, tot aan het busvervoer toe. En wat zag je er
mooi uit die dag. En wat was het een cadeau om zo'n
gebeurtenis van zo dichtbij te mogen meemaken. Jij realiseerde je dat ten volle, zoals jij je altijd realiseert hoe uniek
het is om onderdeel te zijn van deze wereld.
Jacqueline,

30 juni 2015
TK 102

102-9-3

Je vertrekt aan de vooravond van een grote verandering.
Vanaf januari 2016 hebben we te maken met een heel nieuw
managementteam. De topstructuur verandert en er komt
opnieuw een directeur Constitutioneel Proces. Het laat
vooral zien dat het werk van een Griffier nooit af is. Met jou
geloof ik stellig in onze parlementaire democratie, in de
kracht van dit instituut, en ook dat verandering soms nodig
is om het parlement eigentijds te houden. Er liggen twee
eeuwen achter ons, en we gaan nog minstens zo lang door.
Al die jaren was er een Griffier, en dat zal zo blijven: als
hoofd van de ambtelijke organisatie, als ambassadeur en
als adviseur. Jouw naam gaat de boeken in, als de persoon
wier ogen gaan glimmen op het moment dat er een complex staatsrechtelijk of juridisch probleem op haar pad komt,
die in moeilijke situaties nuchter zegt dat het vanzelf weer
avond wordt en die iedere keer zo leuk terugrent naar haar
plekje nadat ze een nieuw Kamerlid de zaal in heeft begeleid
om te worden beëdigd.
Als jij niet in de Kamer bent, heb je nog een passie: muziek.
Ik heb er zelf helaas nooit van mogen genieten, maar ik heb
gehoord dat er mensen zijn die voor jouw huis stilstaan als
jij pianospeelt, en soms zelfs aanbellen om te vertellen dat
ze het zo mooi vinden. En nu komt er tijd vrij: tijd voor
muziek, om zelf te spelen en om te luisteren. Daarom krijg
je namens de Kamer een abonnement op het Concertgebouw, of eigenlijk twee abonnementen, want Pieter Jan
moet natuurlijk mee.
Maar ik ben nog niet klaar. Want je gaat niet alleen ónze
geschiedenisboeken in, je wordt ook opgenomen in de
boeken van het Nederlandse Kapittel voor de Civiele Orden.
Het is met veel trots en genoegen dat ik je mag vertellen
dat het Zijne Majesteit de Koning heeft behaagd om jou,
voor al je verdiensten in de Kamer en daarbuiten, te
benoemen tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Mag
ik je verzoeken om voor het rostrum te gaan staan, zodat
ik je de versierselen kan opspelden die horen bij deze
benoeming?
(Applaus)
De Griffier krijgt de versierselen opgespeld.
(Staande ovatie)
De voorzitter:
Na al deze emotie geef ik het laatste woord in dit bijzondere
deel van de vergadering aan onze Griffier, Jacqueline
Biesheuvel-Vermeijden.
Mevrouw Biesheuvel-Vermeijden:
Voorzitter. Dat was een verrassing. Dit stukje had ik niet
voorbereid. Ik begin met Zijne Majesteit de Koning hartelijk
te danken voor deze eervolle onderscheiding. Uiteraard
dank ik ook degenen die hem hierop hebben geattendeerd.
Nu kom ik aan het voorbereide deel.

studeerkamer van mijn opa, mr. Jan Terpstra, op het
Sweelinckplein in Den Haag. Hij was lid van de Tweede
Kamer voor de fractie van de Anti-Revolutionaire Partij
(ARP) van 9 mei 1933 tot 13 december 1952, de dag van
zijn overlijden. Voor zijn Kamerlidmaatschap was Jan
Terpstra minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen in het derde kabinet-Ruijs de Beerenbrouck van 1929
tot 1933. In de hal van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap hangt een levensgroot geschilderd portret
van mijn opa. Hij is niet alleen herkenbaar aan het zeer
fraaie, op maat gemaakte ministerskostuum, maar vooral
aan het flesje schoolmelk dat vlak voor zijn voeten staat.
Hij had immers de schoolmelk ingevoerd. Hoewel ik zeer
gefascineerd was door de foto's op het Sweelinckplein, had
ik 60 jaar geleden niet kunnen bevroeden dat ik het spoor
van mijn opa in Den Haag zou volgen van de Sweelinckstraat tot aan het Binnenhof.
In de Kamer ontvangen wij regelmatig scholieren die een
maatschappelijke stage lopen. Aan het eind van de stage
reik ik de certificaten uit aan deze nieuwe ambassadeurs
van de Tweede Kamer. Zoals de voorzitter net al zei, stellen
zij mij dan vragen. Waarom bent u Griffier geworden? Wat
doet een Griffier eigenlijk? Tja, waarom ben ik Griffier
geworden? Ik heb er in ieder geval nooit van gedroomd,
niet tijdens mijn middelbareschooltijd en ook niet tijdens
mijn studententijd, een tijd waar ik met heel veel plezier
aan terugdenk. Nee, terugkijkend heeft de keuze voor het
Griffierschap te maken met mijn wortels, mijn gereformeerde opvoeding: het gebruiken van de talenten die je
gekregen hebt en het opkomen voor de zwakkeren in de
samenleving. Zo is mijn interesse voor het publieke belang
en voor de politiek ontstaan, met name tijdens mijn studententijd in Amsterdam. Zo heb ik in de doctoraalfase van
mijn rechtenstudie puur uit nieuwsgierigheid en belangstelling de keuze laten vallen op staatsrecht, administratief
recht en parlementaire geschiedenis.
Mijn afstudeerscriptie ging over de Wet op de parlementaire
enquête. Dit prachtige instrument van de Kamer was in
onbruik geraakt. De docent die mij begeleidde, raadde mij
ten zeerste af om hierover een scriptie te schrijven. Maar
dat heeft mij niet weerhouden. Wel haalde ik het instituut
van de Ombudsman erbij. Dat bestond toen al in Zweden,
maar nog niet in Nederland.
Na mijn afstuderen heb ik mij, naast bepaalde juridische
activiteiten, steeds meer gericht op het publieke en politieke
domein en zo belandde ik in 2000 bij de Tweede Kamer als
directeur Constitutioneel Proces. In feite was het de vorige
Griffier, Willem-Hendrik de Beaufort, die voor mij de doorslag heeft gegeven om voor dit mooie ambt te kiezen en
dan met name de wijze waarop hij invulling gaf aan zijn
taak als adviseur: rustig, wijs en altijd vriendelijk.

Geachte voorzitter, geachte leden, geachte minister-president, geachte minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, lieve familieleden en vrienden, dames
en heren. 60 jaar geleden maakte ik voor het eerst kennis
met de Tweede Kamer en het Binnenhof. Dat was in de

Wat doet een Griffier eigenlijk? Het zal u niet verbazen dat
heel veel mensen denken en zeggen dat ik veel schrijf en
dat ik alle verslagen van alle vergaderingen maak. Gelukkig
wordt dat gedaan door anderen, door heel deskundige
medewerkers. Van wat ik als Griffier wel doe, wil ik een
aspect extra benadrukken. Het Griffierschap is een grondwettelijke functie. Dat is niet alleen zeer bijzonder — want
hoeveel mensen kunnen zeggen dat hun functie is vastgelegd in de Grondwet? — maar dit schept ook verplichtingen.
De Griffier bewaakt namelijk de grondwettelijke kaders en
adviseert de Kamer daarover.

Tweede Kamer

30 juni 2015
TK 102

Afscheid van de Griffier

102-9-4

Een mooi voorbeeld hiervan is de wijziging van het Reglement van Orde in 2012 die ertoe leidde dat de Tweede
Kamer het voortouw nam bij de formatie. Ik moet u eerlijk
bekennen dat ik na het aannemen van deze wijziging door
de Kamer weleens slapeloze nachten heb gehad. Het ging
immers niet alleen om een praktische uitwerking van deze
reglementswijziging binnen de Kamer, ook buiten de Kamer
diende het een en ander te veranderen tot op het hoogste
niveau. Samen met de toenmalige Voorzitter, Gerdi Verbeet,
zijn we de kwestie gaan afpellen en hebben we een soort
stappenplan ontwikkeld voor de praktijk. Ik vond het eervol
om de eerste Griffier te zijn die betrokken was bij deze
nieuwe werkwijze. Morgen, na de stemmingen, is de evaluatie van de formatie in 2012 door de Kamer afgerond. Dan
rest mij nog de taak om van het eerder genoemde stappenplan een praktisch draaiboek te maken. Ik neem die taak
graag op mij, maar wel met deze aantekening: aan in het
verleden behaalde resultaten kunnen geen rechten worden
ontleend.
Een ander mooi voorbeeld, het is al genoemd, was de
inhuldiging van het nieuwe staatshoofd op 30 april 2013.
De Griffier van de Eerste Kamer en ik zijn vanuit onze
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de verenigde vergadering vanaf de aankondiging van het voorgenomen
aftreden tot de inhuldiging in nauw overleg geweest met
alle andere betrokkenen. Het behoeft geen betoog dat wij
daarbij voortdurend de staatsrechtelijke verhoudingen
scherp hebben bewaakt.
Mijn werk bestaat echter niet alleen uit het geven van
adviezen. De Griffier is ook dé schakel tussen het politieke
deel van de Kamer en het ambtelijk apparaat. Zo is in het
Reglement van Orde van de Tweede Kamer vastgelegd dat
de Griffier de leiding heeft van de ambtelijke organisatie,
bestaande uit zo'n 600 toegewijde vrouwen en mannen,
die het een eer vinden om voor de Kamer te mogen werken
of, liever gezegd, voor Kamerleden: 150 vrouwen en mannen, niet alleen met verschillende opvattingen, maar ook
met verschillende wensen, ook als het de werkorganisatie
betreft. Dat is niet altijd eenvoudig. Kamerleden zijn van
nature, als controleur van de regering, op zoek naar zaken
die niet in orde zijn. Dat vertaalt zich ook weleens naar onze
organisatie. Als Kamerambtenaar moet je tegen kritiek
kunnen, maar de kritiek is niet altijd terecht. Als Griffier heb
je als het ware hierin een dubbele taak: voorkomen dat
mensen tussen hamer en aambeeld raken en ervoor zorgen
dat de zaak weer rond komt, dat er een oplossing komt die
praktisch en uitvoerbaar is.
Gelukkig voorziet het Reglement van Orde ook in twee
directeuren om deze zaak te verlichten. Terugkijkend ben
ik dankbaar voor de goede samenwerking met oud-Griffier
Willem-Hendrik de Beaufort en met de directeuren Henk
Bakker, Peter Branger en sinds kort Frank Ossewaarde.
Ook buiten de Tweede Kamer is samenwerken en netwerken
het credo. Zo heeft de Griffier van de Eerste Kamer letterlijk
een streepje voor, niet alleen in protocollair opzicht maar
vooral vanwege het gemeenschappelijke belang om het
parlement te dienen met op elkaar afgestemde adviezen
en oplossingen voor ieder denkbaar probleem. Ik dank Chris
Baljé, Leendert Klaassen en Geert Jan Hamilton voor de
goede samenwerking.

Tweede Kamer

Afscheid van de Griffier

Behalve met de Eerste Kamer zijn er veel contacten geweest
met de andere Hoge Colleges van Staat, niet alleen om in
tijden van bezuiniging één lijn met elkaar te kunnen trekken,
maar vooral om samen te werken waar dat kan. ICT,
beveiliging en mobiliteit van onze medewerkers zijn daar
goede voorbeelden van.
De Tweede Kamerorganisatie is een prachtige organisatie,
waar mensen werken die gaan voor de Kamer. Dienstbaarheid en flexibiliteit staan hoog in het vaandel. Alles wordt
in het werk gesteld om de leden zo goed mogelijk te
ondersteunen, om de leden in staat te stellen om de kerntaken van de Kamer, controle en medewetgeving, zo goed
mogelijk uit te voeren, om ervoor te zorgen dat de Kamer
een ware volksvertegenwoordiging is. Dat betekent ook
steeds meebewegen met de ontwikkelingen in de samenleving, niet in de laatste plaats in technisch opzicht. Zo herinner ik mij nog dat ik vlak na mijn aantreden in 2000 als
directeur Constitutioneel Proces een bezoek bracht aan de
zolder van het gebouw Justitie. Daar was de afdeling Persen tijdschriftendocumentatie gevestigd. Aan een heuse gele
tafel — die noemden ze ook "de gele tafel" — werden elke
dag de kranten en tijdschriften nageplozen op artikelen die
voor de leden van belang konden zijn. Met wat knip- en
plakwerk werden daar de knipselkrant en Parlementaria in
elkaar gezet. Met name het blad Parlementaria, met de
nieuwste weetjes en kleine schandaaltjes, vond gretig aftrek
bij de Kamerbewoners, helaas. De afdeling Pers- en tijdschriftendocumentatie is niet lang daarna opgegaan in de
Dienst Informatievoorziening, met een front- en een backoffice. Die organisatiewijziging is exemplarisch voor de
vele, vele organisatiewijzigingen die de Kamer de afgelopen
jaren heeft doorgemaakt.
Ook de komende jaren zal dit het geval zijn. Op dit moment
is het rapport van ABDTOPConsult hiervoor de leidraad. Ik
juich dit soort veranderingen toe. Ik vind namelijk dat een
professionele organisatie steeds in beweging moet blijven
en zich voortdurend moet afvragen: doen wij de dingen die
wij moeten doen, en doen wij die goed? Soms is je eigen
spiegel voldoende om het antwoord op deze vragen te
weten. Soms is daar een ander voor nodig. Juist het inzetten
van de ander getuigt van moed en professionaliteit.
Ik kom tot een afronding. Allereerst wil ik de nieuwe Griffier,
mevrouw Renata Voss, heel veel succes wensen in haar
nieuwe functie. Het is een bijzondere functie waarin geen
dag hetzelfde is, een functie die soms veel van je vraagt
maar die ook heel veel energie geeft, een eervolle functie
in het hart van onze democratie.
Graag wil ik de Tweede Kamer bedanken voor het vertrouwen dat ze in mij gesteld heeft. Ik heb het altijd als een zeer
groot voorrecht ervaren om in uw midden deze functie te
mogen uitoefenen en zo een kleine bijdrage te leveren aan
de geschiedenis van onze parlementaire democratie, al was
het maar omdat, zoals ook mijn collega zei, ik de eerste
vrouwelijke Griffier ben.
Ik heb intensief mogen samenwerken met de Voorzitters
Van Nieuwenhoven, Weisglas, Verbeet en Van Miltenburg.
Zij hebben ongetwijfeld een grote stempel gedrukt op de
manier waarop ik mijn functie heb uitgeoefend. Ik wil hen
daarvoor allen bedanken. Zij hebben mij mede gevormd
en geïnspireerd, waardoor ik de dingen gedaan heb zoals
ik ze heb gedaan.

30 juni 2015
TK 102

102-9-5

Graag wil ik tot slot alle medewerkers van de Kamer in het
zonnetje zetten. Ik wil hen bedanken voor hun loyaliteit en
toewijding, met name degenen die niet direct in de politieke
frontlinie werken. Zoals ik al aanstipte, is de functie van
Griffier niet gemakkelijk maar tegelijkertijd boeiend en stimulerend. Samen hebben we immers maar één doel: professioneel en betrokken de Kamerleden ondersteunen bij
alle Kameractiviteiten.
Tot slot een welgemeend woord van dank aan mijn naasten,
familie en vrienden. Zij zijn en blijven mijn deelgenoten in
liefde, leed en vreugd.
Voorzitter. Ik zal het directe contact met de Kamer zeker
missen, maar ik denk ook met vreugde en dankbaarheid
terug aan de ruim vijftien jaar dat ik in deze Kamer mijn
talenten heb mogen inzetten ten behoeve van onze parlementaire democratie.
Het ga u allen goed. Ik dank u voor uw aandacht.
(Applaus)
De voorzitter:
Dank je wel, lieve Jacqueline, voor deze mooie en wijze
woorden.
Ik nodig alle leden, familie en vrienden van de Griffier uit
om mee te komen naar de Rooksalon. Daar kunt u persoonlijk afscheid nemen van Jacqueline.
De vergadering wordt van 16.44 uur tot 17.04 uur geschorst.

Tweede Kamer

Afscheid van de Griffier

30 juni 2015
TK 102

102-9-6