Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2009

Nr. 95

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES, EN VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2009
Inleiding
Het kabinet heeft in een brief van 18 juli 2008 aan de Tweede Kamer
meegedeeld dat het besloten heeft om in Nederland een Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens (NIRM) op te richten1. Door de oprichting van het instituut kan de mensenrechtenbescherming verder worden
versterkt en kan een overlap tussen bestaande instellingen worden voorkomen. Er kan gevolg worden gegeven aan de oproep van de Verenigde
Naties en de Raad van Europa aan hun lidstaten tot oprichting van een
NIRM conform de zogenoemde Paris Principles (1993). Bovendien komt
het kabinet internationale toezeggingen na en geeft het gehoor aan
verzoeken vanuit de Tweede Kamer en vanuit niet-gouvernementele
instellingen.
In het kabinetsstandpunt zijn randvoorwaarden voor het instituut opgenomen. Een belangrijke randvoorwaarde is dat voldaan moet worden aan
internationale eisen. Een andere randvoorwaarde die het kabinet in juli
2008 heeft gesteld is dat het NIRM wordt verbonden aan het bureau van
de Nationale ombudsman (No), op basis van een twinning of shared
services model.
Aangekondigd is dat het kabinet gecoördineerd door het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een interdepartementale stuurgroep zal inrichten die, in overleg met de Nationale ombudsman (No), de
voorzitter van het College bescherming persoonsgegevens (Cbp), de
voorzitter van de Commissie gelijke behandeling (Cgb) en de directeur
van het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten (SIM), de concrete
consequenties van de inrichtingseisen uitwerkt en de realisatie van het
mensenrechteninstituut voorbereidt.

1
2

Tweede Kamer, 2007–2008, 31 200 VII, nr. 75.
Tweede Kamer, 2008–2009, 31 700 VII, nr. 55.

KST133722
0809tkkst31700VII-95
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tijdens het Algemeen Overleg van de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties met de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties op 2 december 20082 heeft de minister toegezegd een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VII, nr. 95

1

analyse te maken wat er nu gebeurt op het terrein van de bescherming
van mensenrechten en wat de toegevoegde waarde is van het NIRM.
Tijdens het Voortgezet Algemeen Overleg op 18 december 2008 is de
motie van het Kamerlid Schinkelshoek1 aanvaard. De motie roept op om
te onderzoeken of de taken van het NIRM ondergebracht kunnen worden
bij bestaande instellingen en organisaties. In reactie hierop heeft het
kabinet laten weten2 te streven naar het verkrijgen van de A-status in
VN-verband. Hiertoe wordt getoetst of het aanvragende land voldoet aan
de Paris Principles. In deze beginselen worden de taken en functie van het
NIRM beschreven. Voorts wordt in de reactie opgemerkt dat een interdepartementale stuurgroep de consequenties van de inrichtingseisen
uitwerkt en de realisatie voorbereidt.

Integratie van NIRM en Cgb
Onder aansturing van de stuurgroep NIRM3 is een verkenning uitgevoerd
van opties voor de vormgeving van het NIRM. Op aanreiken van de stuurgroep is niet alleen gekeken naar de optie om het NIRM op facilitair
gebied te laten samenwerken met het bureau van de No, maar is ook
gekeken naar de optie om het NIRM op facilitair gebied te laten samenwerken met de Cgb. De stuurgroep zag ook mogelijkheden in die optie,
gelet op de verwantschap tussen NIRM en Cgb. In tweede instantie is op
instigatie van de stuurgroep een extra optie verkend, namelijk de optie om
het NIRM te integreren4 met ofwel de Cgb, ofwel het bureau van de No.
Op basis van de verkenning heeft de stuurgroep twee visies op het NIRM
aangereikt. In de eerste visie blijft het NIRM als afzonderlijke organisatie
bestaan en wordt op facilitair gebied samengewerkt met een «host»organisatie5. Indien wordt uitgegaan van deze visie valt de keus van de
stuurgroep op het bureau van de No als «host», wegens de robuustheid
van deze organisatie.
In de tweede, nieuwe visie wordt het NIRM samengevoegd met een
bestaande organisatie zodat één nieuwe organisatie ontstaat, waarbij de
keus valt op samenvoeging met de Cgb.

1

Tweede Kamer, 2008–2009, 31 700 VII, nr. 52.
Tweede Kamer, 2008–2009, 31 700 VII, nr. 60.
In de stuurgroep NIRM hebben zitting de No,
voorzitter Cbp, voorzitter Cgb, directeur SIM
en vertegenwoordigers van ministerie van
BZK, Justitie, Buitenlandse Zaken, Jeugd en
Gezin en Volkshuisvesting, Welzijn en Sport.
4
Integratie is in dit verband synoniem met
het begrip samengaan, waarmee wordt
bedoeld dat er één nieuwe organisatie wordt
gevormd.
5
De host-organisatie treedt bij wijze van
spreken op als gastheer voor het NIRM,
waarbij de host-organisatie diverse facilitaire
voorzieningen treft voor het NIRM.
6
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
3

Er zijn diverse aspecten in beeld gebracht die een rol spelen bij de keus
voor een van de twee visies. Zie hiervoor bijlage A.6 De stuurgroep NIRM
heeft geen voorkeur uitgesproken voor één van de visies. Ook het Breed
Mensenrechtenoverleg Nederland (een overleg van diverse niet-gouvernementele organisaties) heeft laten weten geen voorkeur te hebben.
De No heeft ook aangegeven open te staan voor het samengaan tussen
NIRM en No. Deze variant is echter strijdig met het uitgangspunt van het
kabinet, zoals opgenomen in het kabinetsstandpunt NIRM, dat geen
verschuiving van taken naar de No zou moeten plaatsvinden.
Voor het kabinet zijn belangrijke overwegingen dat integratie past binnen
het kabinetsbeleid om het aantal overheidsorganisaties niet uit te breiden
en dat het bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties
voor mensenrechten aanbeveelt om het NIRM te integreren met de Cgb.
Hoewel het afwijkt van de eerdere keuze van het kabinet om het NIRM te
verbinden aan het bureau van de No, kiest het kabinet, alle belangen
afwegende en gelet op de motie Schinkelshoek, nu voor integratie van
NIRM en Cgb.

Bestuursmodel voor NIRM-Cgb
In genoemde verkenning zijn drie bestuursmodellen uitgewerkt en afgezet
tegen de eisen van pluriformiteit en onafhankelijkheid uit de Paris Principles. Daarbij is echter nog uitgegaan van een zelfstandig NIRM dat op
facilitair gebied samenwerkt met een host-organisatie, ingegeven door de
aanvankelijke visie van het kabinet op het NIRM.
Integratie van NIRM en Cgb werpt een nieuw licht op het vraagstuk van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VII, nr. 95

2

het bestuursmodel, omdat al een bestuursvorm bestaat, namelijk die van
de Cgb. De Cgb is een zelfstandig bestuursorgaan en bestaat uit een
college, bestaande uit negen leden. In de Algemene wet gelijke behandeling is de onafhankelijkheid van de Cgb geregeld.
Tegen deze achtergrond zal het bestuursmodel van het geïntegreerde
NIRM-Cgb tijdens het vervolgtraject nader worden uitgewerkt, waarbij de
eisen van pluriformiteit en onafhankelijkheid in acht worden genomen.

Taken NIRM-Cgb
De wettelijke taken die nu zijn toegekend aan de Cgb gaan over naar het
geïntegreerde NIRM-Cgb en NIRM taken worden daar in een logisch
verband aan toegevoegd. In navolging van genoemde toezegging van de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 2 december
2008 is onder aansturing van de stuurgroep NIRM een analyse opgesteld
van de taken van het NIRM. De NIRM taken zijn hier als waren zij taken
van een afzonderlijke organisatie onder de loep genomen en afgebakend
ten opzichte van andere spelers op het terrein van mensenrechten, opdat
dubbelop uitvoering van werkzaamheden vermeden wordt. Zie bijlage B.1
Voor de taken van het NIRM is de opsomming van het minimum takenpakket van de Paris Principles leidend, omdat deze maatgevend zijn voor
het verkrijgen van de A-status in VN-verband. Een breder takenpakket is
denkbaar, een beperkter takenpakket heeft een afwijzing van het verzoek
om een A-status tot gevolg.
Belangrijke conclusie van de stuurgroep NIRM is dat, uitgaande van het
minimumtakenpakket conform de Paris Principles, het NIRM meerwaarde
kan hebben, lacunes kan opvullen, zonder dat werkzaamheden dubbelop
worden uitgevoerd.
De kernfuncties van het NIRM zijn adviseren, rapporteren en fungeren als
loket inzake het brede terrein van mensenrechten. Zie bijlage C voor een
uitgebreidere opsomming.1 Deze functies in de Nederlandse context
komen overeen met de functies, zoals die worden gezien door het Breed
Mensenrechtenoverleg NL en het Nederlands Juristen Comité voor de
Mensenrechten. In de brief van het Breed Mensenrechtenoverleg NL2 en
in de brief van het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten3
wordt de bijzondere functie van het NIRM benadrukt.
In de analyse van de NIRM-taken is op onderdelen overlap vastgesteld
tussen formele taken van het NIRM en taken van bestaande mensenrechtenorganisaties. Dubbelop uitvoering van werkzaamheden kan echter
worden voorkomen door juiste beleidsmatige keuzes voor het NIRM, op te
nemen in het beleids- dan wel uitvoeringsplan van het NIRM.
Taken van Cbp, No, SIM, Huis voor Democratie en Rechtsstaat, Bureau
Nationaal Rapporteur Mensenhandel kunnen ongemoeid blijven. Het
NIRM kan zich in zijn werkzaamheden concentreren op kwesties waar
meerdere mensenrechten in het geding zijn.
Overheidsorganisaties die subsidie verlenen aan mensenrechtenorganisaties kunnen – als het NIRM taken in uitvoering neemt die in opdracht
van subsidieverleners ook door anderen worden vervuld – besluiten om
subsidies om te buigen of te beëindigen.
Afbakening tussen het NIRM en niet-gesubsidieerde, niet-gouvernementele mensenrechtenorganisaties kan uiteraard alleen op basis van vrijwilligheid plaatsvinden.

Bevoegdheden NIRM-Cgb

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Brief van 5 maart 2009.
3
Brief van 10 maart 2009.

In de Algemene wet gelijke behandeling zijn bevoegdheden toegekend
aan de Cgb, zoals het kunnen vorderen van inlichtingen die voor de
vervulling van de taak redelijkerwijs nodig zijn.
Er bestaat een wettelijke verplichting voor een ieder de gevorderde inlich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VII, nr. 95

3

tingen volledig en naar waarheid te verstrekken, behoudens uitzonderingen, zoals verschoning wegens beroepsgeheim.
In het kabinetsstandpunt NIRM van juli 2008 zijn enkele bevoegdheden
van het NIRM genoemd, namelijk het horen van personen en verkrijgen
van toegang tot gegevens. Deze komen nagenoeg overeen met die van de
Cgb.
Om alle taken van het geïntegreerde NIRM-Cgb naar behoren uit te
kunnen voeren, zal de organisatie in beginsel wettelijke bevoegdheden
krijgen, zoals die nu gelden voor de Cgb, inclusief de verplichting voor
een ieder om gevolg te geven aan vorderingen van het instituut.

Beheersdepartement
De minister van Justitie heeft de verantwoordelijkheid voor rechtsstatelijke vraagstukken en is van daaruit ook verantwoordelijk voor het beheer
van de Cgb. Gelet op de keus om het NIRM te integreren met de Cgb ligt
het voor de hand dat de minister van Justititie ook de beheersverantwoordelijkheid voor de nieuw te vormen organisatie NIRM-Cgb op
zich neemt. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
blijft eerste ondertekenaar van de Algemene wet gelijke behandeling en
van de op te stellen wet (of wetswijziging) die verband houdt met het
toedelen van de NIRM-taken.

Interdepartementale cofinanciering
In het kabinetsstandpunt NIRM van juli 2008 is opgenomen dat het kabinet
ernaar streeft de vorming van het NIRM budgettair neutraal te laten
plaatsvinden. Er zijn nu sluitende afspraken gemaakt over de financiering.
De minister van Justitie is verantwoordelijk voor de oprichtingskosten van
het NIRM. Uitgangspunt is een degelijke en sobere uitvoering van de
NIRM-taken. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
draagt jaarlijks € 300 000,– bij. De ministers van Justitie, van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
dragen elk € 100 000,– per jaar structureel bij. De ministers van Buitenlandse Zalen en Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de minister voor
Wonen, Wijken en Integratie dragen de komende drie jaar elk € 100 000,–
bij.
Een aantal ministeries kan wellicht in de toekomst besparen op subsidieverlening aan mensenrechtenorganisaties als het NIRM die werkzaamheden op zich neemt waar het desbetreffende ministerie subsidie voor
verleent.

Vervolgtraject
Nadat dit kabinetsstandpunt kenbaar is gemaakt, zal gestart worden met
het wetgevingstraject en de aanpassing van bestaande wetgeving (Algemene wet gelijke behandeling). Het kabinet streeft ernaar om de nieuwe
wetgeving op 1 januari 2011 in werking te laten treden. Al tijdens het
wetgevingstraject wordt gestart met de voorbereiding van de oprichting
van het NIRM, echter zonder dat – gelet op het wetgevingsproces – onomkeerbare stappen worden gezet.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VII, nr. 95

4