Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 664

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 september 2019
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van 28 juli
2017 over de nieuwe strategische samenwerking van Air France-KLM
(Kamerstuk 31 936, nr. 392).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 september 2017 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 24 september 2019 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De griffier van de commissie,
Weeber

kst-31936-664
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 936, nr. 664

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
28 juli 2017 over de nieuwe strategische samenwerking van Air
France-KLM (Kamerstuk 31 936, nr. 392). Zij hebben hierover een aantal
vragen.
De leden van de VVD-fractie vernemen graag wat de gevolgen zijn van de
nieuwe strategische samenwerking Air France-KLM voor het onderdeel
KLM. Tevens willen deze leden weten wat de gevolgen zijn voor Schiphol
en Nederland en in het bijzonder de gevolgen voor de netwerkkwaliteit
van KLM en Schiphol. Op welke wijze draagt deze samenwerking bij aan
het verbeteren van de netwerkkwaliteit? Welke afspraken zijn hierover
gemaakt? Op welke wijze draagt het bij aan de versterking van de
concurrentiepositie?
Welke invloed heeft de nieuwe strategische samenwerking Air
France-KLM op de eerder gemaakte afspraken tussen de Nederlandse
regering en Air France-KLM? Kunt u hierbij ingaan op de gevolgen voor
de Nederlandse governance-structuur en cultuur? De leden van de
VVD-fractie hechten zeer aan het in stand houden van de eerdere
afspraken over zeggenschap en zelfstandigheid van de KLM in de holding.
Kunt u bevestigen dat door deze samenwerking hieraan niet zal worden
getornd? Zo nee, waarom niet? Zijn er consequenties voor het
zogenoemde two-tier model? Zo ja, welke?
Kan het gevolgen hebben voor de bestaande afspraken qua werkgelegenheid, landingsrechten, centralisatie van activiteiten, zelfstandigheid en
de zogenoemde productiebalans binnen de holding tussen de onderdelen
Air France en KLM? Zo ja, welke?
Hoe moet de nieuwe strategische samenwerking die Air France-KLM is
aangegaan gezien worden in relatie tot het bericht, dat de integratie
tussen Air France en KLM mislukt zou zijn door onoverbrugbare cultuurverschillen, hetgeen zou blijken uit een intern onderzoek dat gedaan is
door de organisatiedeskundigen Philippe d’Iribarne van het Franse
Instituut voor wetenschappen en Niels Noorderhaven van de Universiteit
van Tilburg onder werknemers van Air France en KLM?
Welke gevolgen heeft de nieuwe strategische samenwerking voor het
aantal Nederlandse boardleden van Air France-KLM en hun zeggenschap
c.q. voor de directie en Raad van Commissarissen (RvC) van KLM? Welke
afspraken zijn hierover gemaakt?
Welke gevolgen heeft de nieuwe strategische samenwerking voor
Nederland als aandeelhouder van KLM qua zeggenschap c.q. welke
invloed heeft het daarop? In uw brief d.d. 28 juli 2017 wordt gesteld dat
het kabinet op basis van de huidige informatie positief is over de plannen.
Bent u dat nog steeds en zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Heeft u inmiddels meer informatie ontvangen van Air France-KLM over de
verdere uitwerking en de consequenties voor KLM? Zo ja, wilt u dit met de
Kamer delen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister en hebben nog enkele vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 936, nr. 664

2

Klopt het dat de afspraken zoals gemaakt in oktober 2016 met de nieuwe
CEO van Air France-KLM nog steeds staan als een huis, te weten: geen
verdere centralisatie van KLM activiteiten en bedrijfsonderdelen naar de
Air France-KLM holding in Parijs, geen banen overhevelen van het KLM
hoofdkantoor naar de hoofdvestiging van Air France-KLM in Parijs, het
zelfstandig financieel beheer voor KLM en de Nederlandse stichtingen
Stichting Administratiekantoor I en Stichting Administratiekantoor II en de
in 2010 verlengde staatsgaranties blijven in stand?
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of u de eerdere uitspraak
nogmaals kunt bevestigen, gedaan in het algemeen overleg Luchtvaart
van 23 februari jl. (Kamerstuk 31 936, nr. 387), waarin werd gezegd dat het
kabinet geen voorstander ervan is dat de bestuursvoorzitter van Air
France-KLM in de RvC van KLM komt. Het citaat in het algemeen overleg
was destijds als volgt: «Zoals bekend – de heer Dijsselbloem heeft het
hierover in een debat met mij en de Kamer eerder gesproken – is het
kabinet er geen voorstander van dat bijvoorbeeld de CEO (chief executive
officer) van Air France-KLM weer in de RvC van KLM komt te zitten. Dit
standpunt is al eerder overgedragen en dat blijft zo.»
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister over de nieuwe strategische samenwerking Air
France-KLM en nemen nota van het feit dat de Nederlandse Staat geen
aandeelhouder is in Air France-KLM en op dit punt geen zeggenschap
heeft. Desalniettemin vragen de voorgenoemde leden of de Minister kan
reageren op een aantal vragen.
Kan de Minister bevestigen dat Air France-KLM door het toetreden van
Virgin sterker staat in de strijd tegen opkomende concurrenten tussen
Europa en de VS en budgetvliegers als Norwegian, WOW Air en Level. Zo
nee, waarom niet?
Betekent deze nieuwe strategische samenwerking daarnaast dat Air
France-KLM een deel van de schuld kan aflossen, wat de groep beter
positioneert voor toekomstige groei? Zo nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister een appreciatie kan
geven van de mogelijk veranderende machtsverhoudingen in de RvC, nu
er twee zetels bezet worden door vertegenwoordigers van Delta en China
Eastern. Deze leden vragen of dit reden geeft tot zorgen. Zo nee, waarom
niet?
II Reactie van de Minister
De vaste commissie voor Financiën heeft op 28 september 2017 in een
schriftelijke overleg een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de
toenmalig Minister van Financiën over zijn brief van 28 juli 2017 over de
nieuwe strategische samenwerking die Air France-KLM in de zomer van
2017 is aangegaan (Kamerstuk 31 936, nr. 392). Na vragen door derden
heb ik recent geconstateerd dat de Kamer nooit een beantwoording is
toegestuurd. Middels deze brief wil ik u daarvoor mijn excuses aanbieden
en, hoewel veel vragen inmiddels mogelijk al beantwoord zijn middels de
Kamerbrief van 26 februari 2019 betreffende de aandelenaankoop in Air
France – KLM (Kamerstuk 31 936, nr. 579), wil ik met de huidige kennis van
zaken alsnog ingaan op uw vragen uit het schriftelijk overleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 936, nr. 664

3

Zoals in de Kamerbrief van 28 juli 2017 is aangegeven, is het doel van de
samenwerking om de Trans-Atlantische alliantie en de positie naar het
Verre Oosten te versterken en zo de concurrentiepositie te verbeteren. In
de praktijk betekent dit een verdere afstemming van het routenetwerk van
de verschillende partijen. Dit komt het marktaandeel en de winstgevendheid op deze routes ten goede, waardoor de positie ten opzichte van
concurrenten verbetert. Dit heeft dus een positief effect op het netwerk
van KLM op deze gebieden en is daarmee goed voor de netwerkkwaliteit
van Schiphol en de bereikbaarheid van Nederland.
Onderdeel van de strategische samenwerking was dat Delta Airlines en
China Eastern een aandelenbelang van 10% hebben genomen in Air
France – KLM (inmiddels is dit verwaterd tot 8,8%). Met Delta Airlines en
China Eastern is afgesproken dat zij ieder één lid in de one-tier board van
Air France-KLM voordragen. Verder heeft de strategische samenwerking
geen invloed op de governance van Air France – KLM of op bestaande
afspraken die de onderneming intern, met KLM of met de Nederlandse
staat heeft. Zoals ook in de Kamerbrief van 26 februari jl. betreffende de
aandelenaankoop genoemd staat, was het de verwachting van het kabinet
dat met de toetreding van Delta Airlines en China Eastern Airlines de
strategie en de besluiten over KLM en het Nederlands publieke belang
steeds meer op holdingniveau gecentreerd zouden worden. Zoals u weet
is dit een van de redenen geweest dat het kabinet besloten heeft zelf ook
een belang te verwerven in de holding Air France – KLM.
In augustus 2019 heeft ook de Amerikaanse autoriteit de strategische
samenwerking met Delta Airlines goedgekeurd, nadat eerder al
goedkeuring was verleend door de autoriteiten van de EU. Zowel vanuit
Air France – KLM als de partners krijg ik positieve signalen over de
samenwerking. Daarnaast heeft de samenwerking een positieve impact op
de financiële positie van de onderneming gehad, wat eraan bij heeft
gedragen dat Air France – KLM de netto schuld de afgelopen twee jaar
heeft kunnen verlagen van 8,8 miljard euro (31/12/2016) naar 5,7 miljard
euro (31/06/2019).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 936, nr. 664

4