Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 445

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2018
Tijdens het AO Brede schuldenaanpak en Armoede van 14 juni jongstleden heb ik toegezegd u een uitgebreidere reactie te doen toekomen op
het voorstel van onder meer lid Peters (CDA) om te komen tot een
«omgekeerde bewijslast» bij buitengerechtelijke schuldregelingen.
Het voorstel komt er – naar ik heb begrepen – feitelijk op neer dat als de
gemeente ten behoeve van een schuldenaar een schuldregeling (ook wel:
akkoord) voorstelt, er in principe van wordt uitgegaan dat alle schuldeisers daarmee zullen instemmen. Een expliciete instemming van alle
schuldeisers met de schuldregeling is niet langer nodig. In plaats daarvan
krijgen de schuldeisers – nadat zij in kennis zijn gesteld van het plan om
een schuldregeling tot stand te brengen – de gelegenheid om eventuele
bezwaren daartegen tijdig kenbaar te maken. Doen de schuldeisers dit niet
of niet op tijd, dan zijn zij in beginsel aan de schuldregeling gebonden.
Door deze omkering zou – aldus het voorstel – de snelheid waarmee
problematische schulden kunnen worden opgelost, worden verhoogd.
Tevens zou een groep schuldeisers die vrijwel standaard geen
medewerking aan een schuldregeling verleent tot een meer beargumenteerde houding worden gedwongen. Een snel schuldhulpverleningstraject
komt de participatie van de schuldenaar ten goede. Ideeën om dit traject
te versnellen hebben dan ook mijn volle aandacht.
De voortvarendheid waarmee een minnelijk schuldhulpverleningtraject
doorlopen kan worden, is afhankelijk van een groot aantal spelers. Ik denk
daarbij aan de schuldenaar zelf, de gemeente, de schuldhulpverlener en
de verschillende schuldeisers. Als specifiek wordt gekeken naar de
schuldeisers die geen dan wel onvoldoende medewerking verlenen bij de
totstandkoming van een schuldregeling als oplossing voor problematische schulden, zijn verschillende groepen te onderscheiden:

kst-24515-445
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 515, nr. 445

1

•

•

•

De schuldeiser die (te) traag of niet reageert: tijdens het AO heb ik
toegezegd de mogelijkheden om tot een maximale reactietermijn te
komen te willen onderzoeken. Ik zal hierover op korte termijn met de
NVVK en de VNG in overleg treden.
De schuldeiser die wel reageert maar op basis van wet- en regelgeving
voor de desbetreffende schuld geen medewerking kan verlenen: het
gaat dan om bepaalde boetes en om vorderingen als gevolg van door
de schuldenaar gepleegde fraude/overtredingen waarvan wettelijk is
bepaald dat zij niet ter finale kwijting mee kunnen worden genomen in
een schuldregeling.
De schuldeiser die wel reageert maar geen medewerking wenst te
verlenen. Deze laatste groep is onder te verdelen in:
– De schuldeiser die dit doet op basis van een individuele afweging –
schuldeiser weigert bijvoorbeeld (a) omdat hij of zij zelf financieel
disproportioneel hard getroffen wordt indien de schuld goeddeels
onbetaald blijft, (b) omdat de schuldenaar zich jegens de schuldeiser anders heeft voorgedaan dan feitelijk het geval was waardoor
hij of zij nu met een moeilijk inbare vordering zit of (c) omdat de
schuldeiser van mening is dat de schuldenaar in staat mag worden
geacht om op middellange termijn voldoende inkomen te genereren om zijn schulden weer te kunnen voldoen.
– De schuldeiser die min of meer structureel weigert: in meer
algemene zin merk ik hierbij op dat een schuldeiser het recht
toekomt om van de schuldenaar de algehele betaling van zijn
vordering te verlangen en in die zin ook het recht heeft om een
verzoek tot gedeeltelijke kwijtschelding te weigeren.

Het voorstel agendeert met name de structurele weigeraars, maar raakt
evenzo de andere twee groepen die geen medewerking (kunnen)
verlenen. Ook van hen wordt verwacht dat zij hun bezwaren op tijd
kenbaar maken om te voorkomen dat zij automatisch gebonden zijn aan
de regeling. Cijfers over de mate waarin deze groepen binnen een traject
om tot een schuldregeling te komen vertegenwoordigd zijn ontbreken
grotendeels. Op basis van de jaarcijfers van de NVVK is enkel met
betrekking tot de schuldeisers die op basis van wet- en regelgeving geen
medewerking kunnen verlenen bekend dat zij gemiddeld genomen binnen
iets meer dan 10.000 aanvragen schuldhulpverlening voorkomen.1 Dit
komt neer op ca. een kwart van alle pogingen om tot een schuldregeling
te komen.2
Tijdens het AO gaf ik aan mijn bedenkingen te hebben. Die bedenkingen
zijn – op basis van het voorgaande – allereerst gelegen in het feit dat ik
twijfels heb bij de vraag of dit het meest toegespitste instrument is om het
aanwezige probleem aan te pakken. Zoals hierboven aangegeven is
onbekend hoe vaak zich de situatie van een structureel weigerende
schuldeiser binnen een poging om te komen tot een schuldregeling
voordoet. Daartegenover staat dat het voorstel ook een significante
impact zal hebben op vooral gemeenten.
Mijn tweede bedenking is gelegen in de rol van de gemeente als
bestuursorgaan enerzijds en als schuldeiser anderzijds. Het besluit tot het
opleggen van een schuldenregeling treft immers niet uitsluitend civielrechtelijk overeengekomen betalingsverplichtingen. Die betalingsverplichtingen vervallen meestal (groten)deels. De gemeente is zelf echter ook
1

2

Dit betreft het gemiddelde niet regelbare schulden over de jaren 2012–2016. In het jaarverslag
over 2017 wordt hierover niet meer gerapporteerd.
Bij de bepaling van dit percentage is uitgegaan van ca. 37.000 pogingen om tot een schuldregeling te komen. Deze schatting is afkomstig uit het in 2017 door Kwiz in opdracht van het
Ministerie van SZW uitgevoerde onderzoek: Schuldhulpverlening in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 515, nr. 445

2

vaak schuldeiser in verband met bijvoorbeeld een nog niet betaalde
aanslag lokale belastingen of een bijstandsschuld. Een regelmatig
voorkomende dubbelrol nu de gemeente, na de Belastingdienst en de
Zorgverzekeraar, als derde partij het vaakst in een schuldenpakket binnen
een schuldhulpverleningtraject voorkomt.3 Mede om deze vorm van
belangenverstrengelingen te voorkomen, is binnen het huidige stelsel de
beslissing of een partij gedwongen afstand dient te doen van zijn recht op
algehele afbetaling bij een onafhankelijke rechter belegd. Ik hecht daar –
ook gezien het door de maatschappij in de rechter gestelde vertrouwen –
zwaar aan.
Mijn derde bedenking is tenslotte van praktische aard. Wat we willen is
dat een burger met problematische schulden uit de problemen kan komen
en met een schone lei een nieuwe start kan maken. Het is van belang dat
hij of zij zo snel mogelijk in een traject terecht komt dat daartoe leidt. Of
de schone lei er dan uiteindelijk komt via een minnelijk dan wel een
wettelijk traject, zou geen rol moeten spelen. Het huidige stelsel kent al
instrumenten voor situaties waarin onwillige schuldeisers een schuldregeling willen tegenhouden in de vorm van het door de rechter aan deze
schuldeisers op te leggen dwangakkoord en de wettelijke schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen (artikelen 284 e.v. Faillissementswet).
Om de met uw voorstel aangekaarte problematiek ter hand te nemen, wil
ik dan ook allereerst inzetten op het tijdens het AO aan u toegezegde
onderzoek naar mogelijkheden voor een maximale reactietermijn voor
een buitengerechtelijke schuldregeling binnen het schuldhulpverleningtraject. Daarnaast wil ik in het kader van de Brede Schuldenaanpak kijken
naar de mogelijkheden van een effectieve inzet van de bestaande
wettelijke instrumenten, om zo de negatieve invloed van structureel
onwillige schuldeisers op de voortvarendheid van een schuldhulpverleningtraject weg te nemen.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

3

Jaarcijfers NVVK 2017. Een situatie die zou inhouden dat de gemeente zo nodig zelf bezwaar
dan wel beroep moet aantekenen tegen het door haar eigen college genomen besluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 515, nr. 445

3