Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 127

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 11 september 2018
De vaste commissies voor Justitie en Veiligheid en voor Buitenlandse
Zaken hebben een aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Justitie
en Veiligheid over de brief van 5 juni 2018 inzake een mogelijk aandeel
van Oekraïne in het neerhalen van vlucht MH17 (Kamerstuk 33 997,
nr. 123).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 10 september
2018. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Van Meenen
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-33997-127
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

1

1
Kent u het pleidooi van nabestaanden voor een kennis- en archieffunctie,
en ondersteuning daarbij, zodat het niet slechts op de schouders van
vrijwilligers rust?
2
Wat is de stand van zaken rondom de gesprekken over mogelijke
financiële ondersteuning en vertegenwoordiging van verenigde
nabestaanden, zoals de Stichting vliegramp MH17 en de Werkgroep
waarheidsvinding? Welke mogelijkheden zijn er om hen, financieel en
anderszins, te blijven ondersteunen de komende jaren tot de juridische
procedures zijn afgerond?
Antwoord op de vragen 1 en 2
De Stichting nabestaanden vliegramp MH17 heeft een belangrijke taak om
de grote groep nabestaanden te vertegenwoordigen en hun belangen te
behartigen.
Zowel bij de oprichting van de stichting als de voortzetting van hun werk
heeft de overheid financiële middelen en praktische ondersteuning
beschikbaar gesteld.
Er vindt structureel overleg met het bestuur van de stichting plaats en
daarnaast is er regelmatig op ad hoc basis contact. De inzagesessie in de
camerabeelden van Schiphol is bijvoorbeeld in goed overleg met de
stichting vormgegeven. Daarnaast is met de stichting over hun
beleidsplan gesproken waarin ook de kennis-en archieffunctie wordt
benoemd.
De groep nabestaanden is omvangrijk en divers. De rol van de stichting
als vertegenwoordiging van een grote achterban is belangrijk voor het
kabinet. Bij zaken die de nabestaanden direct raken wordt met het bestuur
van de stichting afgestemd.
Het kabinet heeft ook toegezegd de belangenbehartigingstaak van de
stichting, evenals de activiteiten die de stichting in het kader van het
herdenken van de slachtoffers ontplooit, de komende jaren financieel te
ondersteunen.
3
Kent u de zorgen die er zijn over het tijdsbeslag dat de procedure van
identificatie bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) met zich
meebrengt zodra stoffelijke resten moeten worden geïdentificeerd? Hoe
lang duurt dit gemiddeld? Zijn er mogelijkheden deze procedure te
verkorten en nabestaanden hierover actiever te informeren?
Antwoord
Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) identificeert kleine aantallen
stoffelijke resten die van goede kwaliteit zijn binnen enkele dagen tot een
week. Veel van de botfragmenten die recentelijk zijn overgedragen, zijn
echter van slechte kwaliteit. Deze botfragmenten zijn zeer klein en
beschadigd. Hierdoor is het ontzettend moeilijk om een bruikbaar
DNA-profiel te verkrijgen. Vanwege het grote aantal botfragmenten en de
complexiteit van het onderzoek kan het enkele maanden duren voordat
duidelijk is of de botfragmenten toebehoren aan slachtoffers van vlucht
MH17.
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is verantwoordelijk voor het
proces van repatriëring. Communicatie hierover verloopt via de IVC-site.
De IVC-site is een besloten website die wordt gebruikt om met
nabestaanden te communiceren. Bij een match worden betrokken
nabestaanden altijd als eerste door het Landelijk Team Forensische
Opsporing (LTFO) persoonlijk op de hoogte gebracht. Alleen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

2

nabestaanden worden geïnformeerd die eerder hebben aangegeven
hiervan op de hoogte te willen worden gesteld.
De procedure om stoffelijke resten van MH17-slachtoffers naar Nederland
te halen en te onderzoeken is lastig en tijdrovend. Om een beter beeld te
krijgen van wat hierbij komt kijken, zal ik uw Kamer in een separate brief
nader toelichting geven op het proces rondom de repatriëring.
4
Op welke wijze zou nader onderzocht kunnen worden of er gronden zijn
Oekraïne staatsaansprakelijk te stellen, op grond van het verwijt van het
niet (volledig) sluiten van het luchtruim zoals door de Onderzoeksraad
voor Veiligheid (OVV) is vastgesteld? Welke onderzoekshandelingen
zouden verricht kunnen worden teneinde vast te stellen of er eventueel
gronden aanwezig zijn voor deze procedure, nog los van de vraag wat
daarvoor een geschikt moment zou zijn?
Antwoord:
Om een staat aansprakelijk te stellen moet vastgesteld worden of er
sprake is van een schending van een op die staat rustende rechtsplicht
onder internationaal recht die toe te rekenen is aan die staat. Zoals ik uw
Kamer in de brief van 5 juni 2018 heb laten weten is er op basis van het
rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), de presentaties van
het JIT, informatie uit openbare bronnen en eigen, voortdurend,
onderzoek, waaronder juridisch onderzoek, naar het oordeel van het
kabinet op dit moment geen juridisch overtuigend bewijs voor succesvolle
aansprakelijkstelling van Oekraïne (Kamerstuk 33 997, nr. 123). De OVV
heeft onderzoek verricht naar het sluiten van het luchtruim door Oekraïne
en de resultaten daarvan zijn openbaar gemaakt in het rapport van de
OVV. Nader feitelijk of juridisch onderzoek zou kunnen worden verricht
door een andere onafhankelijke instantie, maar een dergelijk onderzoek
heeft volgens het kabinet geen meerwaarde.
5
Wanneer zou het moment kunnen zijn nader onderzoek te laten verrichten
naar de mogelijke staatsaansprakelijkheid van Oekraïne? Moet daarvoor
eerst het onderzoek van het Joint Investigation Team (JIT) volledig zijn
afgerond? Zo nee, wanneer dan wel?
Antwoord
Zie ook het antwoord op vraag 4. Op basis van een weging van alle
beschikbare informatie ziet het kabinet op dit moment geen aanleiding om
nader onderzoek te laten verrichten naar de mogelijke staatsaansprakelijkheid van Oekraïne.
6
Weet u dat het besluit om het strafproces MH17 te behandelen door de
rechtbank Den Haag en plaats te laten vinden in het Justitieel Complex
Schiphol (JCS) niet bij alle nabestaanden goed is gevallen, omdat
Schiphol de plek is waar nabestaanden hun familie en vrienden voor het
laatst hebben gezien, maar ook omdat het Justitieel Complex Schiphol op
een bedrijventerrein ingeklemd ligt tussen de start- en landingsbanen?
Antwoord
Bij het zoeken naar een geschikte locatie hebben verschillende aspecten
een rol gespeeld. Het internationale karakter van een MH17-strafproces
maakt dat er veel eisen worden gesteld aan de zittingslocatie. Het
openbaar ministerie (OM) en de rechtspraak hebben een programma van
eisen opgesteld waaraan een zittingslocatie zou moeten voldoen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

3

positie van nabestaanden is een belangrijk element dat nadrukkelijk in dit
programma van eisen is opgenomen.
Alle nabestaanden, die afkomstig zijn uit 17 verschillende landen, dienen
een plek te krijgen binnen het strafproces. Daarnaast valt te denken aan
tijdige beschikbaarheid, voldoende ruimte voor de media, de mate waarin
veiligheidsrisico’s kunnen worden ondervangen en voldoende kantoorruimte.
Het JCS beschikt over de benodigde faciliteiten voor een proces van dit
karakter en deze omvang en voldoet daarmee het meest als geschikte
locatie voor een strafrechtelijk MH17-proces.
Bij het JCS zijn voldoende mogelijkheden om ook tijdelijke voorzieningen
te realiseren.
Het JCS ligt net als het nationaal MH17-monument in de gemeente
Haarlemmermeer. Tijdens de laatste herdenking heeft de voorzitter van
het bestuur van de stichting eraan gerefereerd dat daardoor de herinnering aan de slachtoffers dichtbij de locatie is waar recht zal worden
gesproken.
7
Waarom beschikt de stad Den Haag, als stad van vrede en recht, zelf niet
over beveiligde zittingscapaciteit?
Antwoord
In Den Haag, de stad van vrede en recht, zijn veel internationale tribunalen
en hoven gevestigd. Deze beschikken allen over eigen zittingslocaties die
voldoen aan de specifieke eisen van het betreffende hof of tribunaal.
Een MH17-strafproces is een Nederlandse strafzaak die bij de rechtbank
Den Haag zal worden aangebracht. De rechtbank is gehuisvest in het
Paleis van Justitie in Den Haag. Daar worden geregeld zaken met een
veiligheidsrisico, waaronder bijvoorbeeld zaken op grond van de Wet
internationale misdrijven (WIM-zaken), behandeld. Indien de veiligheidsrisico’s bijzonder groot zijn of er sprake is van andere zwaarwegende
omstandigheden kan ertoe besloten worden een risicovolle zitting te
verplaatsen naar een van de drie locaties met extra beveiligde zittingszalen.
De zittingslocatie van de rechtbank in Den Haag voldoet niet aan het
programma van eisen voor een MH17-strafproces. Daarom is naar een
geschikte locatie elders gezocht. Zoals in het antwoord op vraag 6 al
genoemd, beschikt het JCS over de benodigde faciliteiten en voldoet
daarmee het meest als geschikte locatie voor een strafrechtelijk
MH17-proces.
8
Kent u de verwachting van de Raad voor de rechtspraak dat de landelijke
vraag naar beveiligde zittingscapaciteit stijgt gezien de toename van het
aantal risicozaken?
9
Zou de realisatie van een permanente zittingslocatie voor risico-zaken in
Den Haag niet voor de hand liggen, vanwege de op grond van de
prognoses noodzakelijke verruiming in capaciteit voor risicovolle
zittingen, de zaken die op grond van de Wet Internationale Misdrijven in
Den Haag kunnen worden gevoerd, en zodra deze veilige zittingszaal
gereed zou zijn het vervolg van de MH17-processen in Den Haag plaats
zouden kunnen vinden?
Antwoord op de vragen 8 en 9
Ik ben bekend met de verwachting van de Raad voor de Rechtspraak. De
Raad onderzoekt momenteel samen met het OM welke aanvullende
capaciteit in de toekomst mogelijk nodig zal zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

4

De eventuele behoefte aan een additionele extra beveiligde zittingslocatie
in Nederland staat echter los van de keuze voor een geschikte zittingslocatie voor een MH17-strafproces.Een MH17-strafproces is een Nederlandse strafzaak die bij de rechtbank Den Haag zal worden aangebracht.
Het uitgangspunt bij de keuze voor een nationale vervolging in Nederland
volgens Nederlands procesrecht is dat daarbij zoveel mogelijk wordt
uitgegaan van bestaande structuren. De keuze voor JCS past hierin.
Bij het zoeken naar een geschikte locatie hebben verschillende aspecten
een rol gespeeld. Een van de essentiële aspecten is de tijdige beschikbaarheid. Het JCS beschikt over de benodigde faciliteiten voor een proces
van dit karakter en deze omvang en is tijdig beschikbaar.
10
Is het besluit het JCS als zittingslocatie voor het MH17-strafproces te
gebruiken afgestemd met de nabestaanden? Zo ja, hoe staan zij tegenover
deze keuze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 6.
11
Is bij de besluitvorming rondom de zittingslocatie voor het
MH17-strafproces de emotionele connotatie van nabestaanden met
Schiphol, zijnde de laatste plek waar zij hun dierbaren hebben gezien,
meegenomen? Zo ja, hoe heeft deze afweging dan toch tot de locatie op
Schiphol geleid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De belangen van nabestaanden zijn uitdrukkelijk in de afweging voor een
geschikte zittingslocatie voor een MH17-strafproces mee genomen. Bij het
besluit om het JCS aan te wijzen als zittingslocatie zijn nabestaanden niet
betrokken. Zoals in het antwoord op vraag 6 is uiteengezet, is het JCS de
meest geschikte locatie.
12
Klopt het dat de extra beveiligde rechtbank in het JCS momenteel kampt
met capaciteitsgebrek?
Antwoord
Het JCS kampt momenteel niet met een capaciteitsgebrek. Wel heeft de
Raad voor de rechtspraak aangegeven dat de extra beveiligde zittingslocatie in Amsterdam-Osdorp («de Bunker») de vraag naar zittingscapaciteit
niet aankan en dat daarom voor risicovolle zittingen geregeld moet
worden uitgeweken naar het JCS. De Raad voor de rechtspraak verwacht
dat vanaf het moment dat er MH17-zittingen in het JCS plaatsvinden
vanuit Amsterdam-Osdorp niet of veel minder naar het JCS kan worden
uitgeweken.
Aan de Raad voor de rechtspraak is toegezegd dat in een oplossing zal
worden voorzien in het geval er extra kosten moeten worden gemaakt die
direct gerelateerd zijn aan een strafrechtelijke MH17-procedure.
13
Klopt het dat het JCS zich feitelijk op een bedrijventerrein bevindt?
Antwoord
Ja. Volgens het bestemmingsplan bevindt JCS zich op een bedrijventerrein. Bij het JCS zijn voldoende mogelijkheden om ook tijdelijke
voorzieningen te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

5

14
Klopt het dat de Nederlandse rechterlijke macht gebaat zou zijn bij nog
een extra beveiligde zittingslocatie, om de locatie in het JCS te ontlasten?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 8 en 9.
15
Klopt het dat in de begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid
20 mln. euro is gereserveerd voor het realiseren van een zittingslocatie
voor het MH17-strafproces?
Antwoord
Op de begroting van JenV (artikel 33.4) is voor 2018 en verder 9 miljoen
euro per jaar gereserveerd voor de kosten voor de strafrechtelijke MH17
procedure. Hieronder vallen ook de kosten voor de zittingslocatie.
16
Hoeveel dragen de «grieving nations» momenteel bij aan de totstandkoming van een passende zittingslocatie voor het MH17-strafproces?
Hoeveel zijn de «grieving nations» bereid hier in totaal bij te dragen?
Antwoord
Nederland draagt sowieso zorg voor de kosten van OM, zittende magistratuur en getuigenbescherming. Externe financiering van de rechtspraak
en het OM is niet wenselijk omdat iedere schijn van beïnvloeding van de
rechtsgang moet worden vermeden. Locatiekosten vallen onder de kosten
van OM en ZM, de kosten voor de zittingslocatie worden om die reden
door Nederland gedragen.
Zodra definitieve afspraken zijn gemaakt met de JIT-landen over
co-financiering van de overige kosten die gemoeid zijn met het internationale karakter van het proces zullen de overige grieving nations worden
gevraagd om een vrijwillige bijdrage.
17
Wat zijn de kosten van het houden van het MH17-strafproces in het JCS?
18
Wat zouden de kosten bedragen om in de gemeente Den Haag een
nieuwe extra beveiligde zittingslocatie te realiseren, dan wel nieuwbouw
dan wel in een bestaande locatie?
Antwoord op de vragen 17 en 18
De kosten voor een MH17-strafproces zijn sterk afhankelijk van het feit of
er (bedreigde) getuigen en/of verdachten aanwezig zullen zijn en daarmee
samenhangend het aantal benodigde zittingsdagen.
Een van de essentiële aspecten waaraan een locatie moet voldoen is
tijdige beschikbaarheid. Een locatie die verbouwd moet worden of nieuw
moet worden gerealiseerd zou daar niet aan voldoen. Daarnaast worden
de extra kosten voor een dergelijke locatie op minimaal 2 miljoen euro per
jaar geschat. Dat is een veelvoud van de kosten die zijn gemoeid met de
relatief beperkte aanpassingen die in JCS nodig zijn.
19
Ben u bereid, in acht nemend de mening van de nabestaanden van de
ramp met MH17, te onderzoeken of het opportuun is een nieuwe, extra
beveiligde locatie voor strafzaken in Den Haag te realiseren en hier het
MH17-strafproces te laten plaatsvinden? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

6

Antwoord
De eventuele behoefte aan een additionele extra beveiligde zittingslocatie
in Nederland staat los van de keuze voor een geschikte zittingslocatie voor
een MH17-strafproces.
Een van de essentiële aspecten waaraan een locatie voor een
MH17-strafproces moet voldoen is tijdige beschikbaarheid. Het JCS
beschikt over de benodigde faciliteiten voor een proces van dit karakter en
deze omvang en is tijdig beschikbaar. Voor het overige verwijs ik naar het
antwoord op vraag 6.
20
Kunt u een overzicht geven van de stand van zaken van alle lopende
rechtszaken, waaronder voor het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens, zaken met behulp van Amerikaanse advocaten, zaken tegen
Malaysia Airlines en eventuele overige zaken die nabestaanden hebben
aangespannen naar aanleiding van het neerhalen van vlucht MH17?
Antwoord
Met betrekking tot zaken aangespannen door nabestaanden van de
slachtoffers van het neerhalen van vlucht MH17 kan ik u mededelen dat er
op dit moment met betrekking tot het neerhalen van MH17 één procedure
in behandeling is genomen. Dit zijn klachten van Duitse nabestaanden
Ioppa, Lauschet en Kenke (2x) tegen Oekraïne (zaaknummers 73776/14,
973/15, 4407/15, 4412/15). Voorts is bekend dat, met behulp van een
Amerikaanse advocaat, een grote groep nabestaanden klachten heeft
ingediend tegen Rusland. In mei 2016 zijn klachten ingediend door
nabestaanden uit Australië, Maleisië en Nieuw Zeeland. Een maand
geleden is deze groep aangevuld met een groep Nederlandse
nabestaanden. Deze klachten zijn nog niet in behandeling genomen door
het EHRM. Het is onbekend op welke termijn de behandeling van deze
klachten kan worden verwacht. Tenslotte zijn op 23 april 2018 klachten
ingediend namens de NOS, RTL en de Volkskrant over de weigering van
Nederland om gegevens met betrekking tot MH17 openbaar te maken.
Daarnaast zou het neerhalen van MH17 ook een rol kunnen spelen bij de
interstatelijke klachten van Oekraïne tegen Rusland (zaaknummers
42410/15, 8019/16 of 70856/16). De inhoud van deze klachten is echter niet
openbaar.
Met betrekking tot de overige zaken heb ik uit de media vernomen dat
civiele claims tegen vermeende betrokken personen en bedrijven worden
voorbereid. Aangezien de staat bij deze zaken geen procespartij is en er,
anders dan bij procedures bij internationale hoven en tribunalen, geen
persverklaringen door de betrokken juridische instanties uitgegeven
worden, kan ik geen uitspraken doen over de precieze stand van zaken.
Wel is bekend dat een groep nabestaanden in de VS een zaak heeft
gewonnen tegen Igor Girkin, een voormalige separatistenleider ten tijde
van het neerhalen van MH17.
21
Wat is de stand van zaken van het onderzoek van het Internationaal
Strafhof naar het neerhalen van vlucht MH17?
Antwoord
In het rapport van de aanklager (Report on Preliminary Examination
Activities 2015) wordt gesteld dat er feitelijk en juridisch onderzoek wordt
gedaan naar mogelijke misdaden in Oekraïne (inclusief de Krim en
Donbass) na 20 februari 2014 om te bepalen of wordt voldaan aan de
criteria van het Statuut van Rome voor het openen van een onderzoek. In
deze context wordt ook de voortgang met het strafrechtelijk onderzoek
(van het JIT) naar het neerhalen van MH17 nauwlettend gevolgd. Het
vooronderzoek inzake Oekraïne is nog niet afgesloten. Hangende dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

7

onderzoek doet de aanklager geen mededelingen over haar afweging om
al dan niet over te gaan tot een opsporingsonderzoek ten aanzien van
bepaalde misdrijven in Oekraïne.
22
Wat is de stand van zaken van de aansprakelijkstelling van de Russische
Federatie door Oekraïne bij het Internationaal Gerechtshof?
Antwoord
Deze zaak is op 16 januari 2017 aanhangig gemaakt door Oekraïne. Hierbij
heeft Oekraïne om voorlopige maatregelen verzocht. In zijn uitspraak van
19 april 2017 heeft het Internationaal Gerechtshof bepaald dat de partijen
bij het geschil zich moeten onthouden van handelingen die het geschil
zouden kunnen verergeren. Daarnaast moet de Russische Federatie
ervoor zorgen dat de instituties die de Krim Tataren vertegenwoordigen in
stand blijven en dat onderwijs in de Oekraïense taal verzekerd blijft.
Vervolgens was de deadline voor het indienen van de Memorie van
Oekraïne 12 juni van dit jaar en heeft de Russische Federatie tot 12 juli
2019 om zijn Memorie in te dienen.
23
Welke rol ziet het kabinet voor zichzelf bij de ondersteuning van de
Stichting Vliegramp MH17?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 1 en 2.
24
Kunt u aangeven in hoeverre de rechtbank Den Haag voldoende is
toegerust zaken op grond van de Wet internationale misdrijven
(WIM-zaken) of andere zaken met een hoog risicogehalte te kunnen
behandelen? Zijn er plannen een extra beveiligde zittingslocatie in Den
Haag te ontwikkelen? Zo ja, wat is daarvan de stand van zaken?
Antwoord
De rechtbank Den Haag is exclusief bevoegd om zaken te behandelen
betreffende de misdrijven die zijn omschreven in de Wet internationale
misdrijven (WIM). De rechtbank beschikt over de daarvoor benodigde
expertise en ervaring. De rechtbank is gehuisvest in het Paleis van Justitie
in Den Haag. Daar worden geregeld zaken met een veiligheidsrisico,
waaronder ook WIM-zaken, behandeld. Indien de veiligheidsrisico’s
bijzonder groot zijn of sprake is van andere zwaarwegende omstandigheden, kan ik op grond van artikel 21b lid 3 van de Wet op de rechterlijke
organisatie bepalen, na overleg met de Raad voor de rechtspraak en het
College van procureurs-generaal, dat in een zaak de zitting zal worden
gehouden op een in de aanwijzing nader bepaalde locatie in of buiten het
rechtsgebied, waarin het gerecht is gelegen, zoals in een extra beveiligde
zittingszaal. De rechtbank Den Haag heeft de afgelopen jaren diverse
zaken in het JCS behandeld. Zie verder het antwoord op vragen 8 en 9.
25
In hoeverre zijn nabestaanden betrokken bij het maken van een keuze
voor de zittingslocatie?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 6 en 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

8

26
In hoeverre is bij het kiezen van het JCS rekening gehouden met
gevoelens van nabestaanden, in die zin dat een herhaalde gang naar de
locatie Schiphol voor hen een extra belasting kan betekenen?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 6 en 11.
27
Kunt u aangeven waarom er in de gemeente Den Haag geen geschikte
locatie is gevonden?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 7.
28
Is gekozen voor de locatie JCS uit financiële overwegingen, namelijk om
te kunnen bezuinigen op het reeds ingeplande huisvestingskosten á 9
mln. euro op jaarbasis?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 17 en 18.
29
Wat vindt het openbaar ministerie (OM) van de keuze voor het JCS, met
name vanuit het perspectief wat inhoudelijk goed is voor de strafzaak?
Antwoord
Het OM is betrokken geweest bij de totstandkoming van het programma
van eisen voor een zittingslocatie en kan zich vinden in de conclusie dat
het JCS aan deze eisen voldoet.
30
Klopt het dat de extra beveiligde zittingslocatie «de Bunker» aan het einde
van de technische levensduur is en zou in dat verband het zoeken van een
nieuwe extra beveiligde zittingslocatie niet te combineren zijn met het
vinden van een geschikte zittingslocatie voor het MH17-proces?
Antwoord
Het klopt dat de extra beveiligde zittingslocatie in Amsterdam-Osdorp
(«de Bunker») aan het einde van de technische levensduur is. Het in stand
houden van de functionaliteit van het gebouw zal volgens de Raad voor
de rechtspraak de eerstkomende tijd aanzienlijke investeringen vergen.
Zie verder het antwoord op vragen 8 en 9.
31
Is de conclusie gerechtvaardigd dat de regering feitelijk nu al concludeert
dat Oekraïne niet staatsaansprakelijk zal worden gesteld voor het in
onvoldoende mate afsluiten van het luchtruim, indien er op dit moment
geen juridisch overtuigend bewijs is voor succesvolle aansprakelijkstelling
van Oekraïne én indien de regering aanvullend onderzoek op dit moment
niet nodig acht?
Antwoord
Het kabinet heeft steeds gesteld dat het – ook na de aansprakelijkstelling
van Rusland voor zijn aandeel in het neerhalen van vlucht MH17 – geen
andere juridische opties uitsluit. Zoals ik uw Kamer in de brief van 5 juni
2018 heb laten weten is er op basis van het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, de uitkomsten van het strafrechtelijk onderzoek
van het JIT, informatie uit openbare bronnen en eigen, voortdurend,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

9

onderzoek, waaronder juridisch onderzoek, naar het oordeel van het
kabinet op dit moment geen juridisch overtuigend bewijs voor succesvolle
aansprakelijkstelling van Oekraïne (Kamerstuk 33 997, nr. 123). Het kabinet
acht aanvullend onderzoek op dit moment niet nodig. Zie verder het
antwoord op vraag 4.
32
Welke rol hebben de bevindingen van de OVV gespeeld, in het bijzonder
Deel B van het OVV-rapport over «vliegen over het conflictgebied in
Oost-Oekraïne», inzake het oordeel dat Oekraïne op dit moment niet
aansprakelijk kan worden gesteld?
Antwoord
De bevindingen van de OVV hebben een feitelijke onderbouwing gevormd
voor de conclusie die het kabinet heeft getrokken in de Kamerbrief van
5 juni 2018.
33
Zijn de conclusies van de OVV inzake de verantwoordelijkheid die een
land heeft ten aanzien van het sluiten van het luchtruim in geval dreigend
gevaar of onheil op zich al niet sterk genoeg om tot aansprakelijkstelling
van Oekraïne te komen?
Antwoord
Nee. Het onderzoek van de OVV was gericht op de toedracht van de crash
van vlucht MH17, niet op de vraag naar de verantwoordelijkheid hiervoor.
Uit het rapport van de OVV kan dus ook niet afgeleid worden waar deze
verantwoordelijkheid zou moeten liggen.
34
Zijn de betrokken Oekraïense luchtverkeersleiders ooit door enige
instantie gehoord in het kader van MH17 en hebben die verhoren enige
rol gespeeld bij het huidige (tussen)oordeel van de regering dat Oekraïne
thans (nog) niet staatsaansprakelijk kan worden gesteld?
Antwoord
Het strafrechtelijk onderzoek van het JIT is nog gaande. De vraag of in dat
kader luchtverkeersleiders, of welke personen dan ook, zijn gehoord, kan
ik dan ook niet beantwoorden. Voor wat betreft het onderzoek van de OVV,
verwijs ik naar de antwoorden op de vragen van de leden Omtzigt (CDA)
en Sjoerdsma (D66) van 27 januari 2016, Aanhangsel Handelingen II
2015/16, nr. 1441.
35
Is er nog sprake van een lopend (strafrechtelijk) onderzoek naar de
verantwoordelijken voor het niet sluiten van het Oekraïense luchtruim
voorafgaand aan het ramp met MH17?
Antwoord
Nee, het niet sluiten van het Oekraïense luchtruim is nooit onderwerp van
strafrechtelijk onderzoek door het JIT geweest. Het strafrechtelijk
onderzoek van het JIT richt zich op de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van degenen betrokken bij het neerhalen van MH17.
36
Gaat niet – net zoals bij de beoordeling van de staatsaansprakelijkheid van
de Russische Federatie – aan de vraag of Oekraïne staatsaansprakelijk kan
worden gesteld in verband met het niet adequaat sluiten van het
luchtruim, de vraag vooraf of Oekraïne dan wel (rechts)personen in de
Oekraïne in strafrechtelijke zin zich schuldig hebben gemaakt aan enig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

10

strafbaar feit? Ziet het verdrag waarin rechtsmacht door Oekraïne aan
Nederland wordt overgedragen niet op een brede waaier aan gedragingen
die een rol hebben gespeeld bij het neerhalen van vlucht MH17, inclusief
aspecten samenhangend met het sluiten van het luchtruim? Welke rol
speelt het OM bij de strafrechtelijke afweging in deze?
Antwoord
Staatsaansprakelijkheid ziet op aansprakelijkheid van staten op grond van
internationaal recht, strafrechtelijke aansprakelijkheid ziet op aansprakelijkheid van individuen op grond van nationaal recht. Deze aansprakelijkheden worden onafhankelijk van elkaar beoordeeld. De beoordeling van
de aansprakelijkheid van Oekraïne dan wel (rechts)personen in de
Oekraïne in strafrechtelijke zin gaat dus niet noodzakelijkerwijs vooraf aan
een beoordeling van de vraag of Oekraïne aansprakelijk kan worden
gesteld op grond van internationaal recht.
Het verdrag tussen Nederland en Oekraïne ziet op het mogelijk maken van
vervolging en berechting in Nederland van personen die verdacht worden
van betrokkenheid bij strafrechtelijke feiten met betrekking tot het
neerhalen van vlucht MH17. Niet het verdrag, maar het OM bepaalt in dat
kader voor welke feiten het vervolgt.
37
Welke instantie zal – net zoals dat is gebeurd rond de aansprakelijkheidstelling van de Russische Federatie – een (onafhankelijk) oordeel vellen in
hoeverre de onderzochte feiten voldoende grond vormen om Oekraïne al
dan niet staatsaansprakelijk te stellen?
Antwoord
Net als bij het aansprakelijk stellen van de Russische Federatie door
Nederland, zal het aan het kabinet zijn om te besluiten al dan niet over te
gaan tot aansprakelijkstelling van Oekraïne.
38
Hoe staat het met de steun van de overige JIT landen aan het JIT c.q.
standpunten van het JIT? Delen alle partijen nog steeds de overtuiging dat
het bewaren van eenheid cruciaal is voor de succesvolle afsluiting van het
proces? Kunt u in dit opzicht de uitlatingen duiden die de Maleisische
Minister van transport eind mei deed?
Antwoord
De JIT-landen zijn unaniem in hun steun aan het onderzoek van het JIT en
de conclusies die het tot nu toe heeft gepresenteerd. Er is een goede
samenwerking tussen de regeringen van de JIT-landen en ze zijn verenigd
in het doel om waarheidsvinding en gerechtigheid te bewerkstelligen.
Daartoe hebben de JIT-landen ook een MoU over politieke samenwerking
getekend in september 2017. Maleisië heeft met verklaringen op 6 juni en
17 juli jongstleden alle onduidelijkheid, die was ontstaan na de uitspraken
van de nieuwe Maleisische Minister van Transport, weggenomen. Ook
Maleisië is volledig gecommitteerd aan het JIT en de resultaten van het
onderzoek tot nog toe.
39
Hoe staat het met de aansluiting van het Verenigd Koninkrijk en België en
eventuele andere landen bij de aansprakelijkheidstelling, nu het kabinet
de regering heeft aangegeven dat met het Verenigd Koninkrijk en België
werd bekeken of het zich kon aansluiten bij de aansprakelijkheidstelling?
Antwoord
Het Verenigd Koninkrijk en België alsmede andere Grieving Nations zijn
welkom zich aan te sluiten bij de aansprakelijkstelling van de Russische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

11

Federatie voor het neerhalen van vlucht MH17. Het is aan deze en andere
Grieving Nations hierover zelfstandig een beslissing te nemen op een
door deze landen zelfstandig vast te stellen tijdstip.
40
Bent u, achteraf gezien, van mening dat het beter zou zijn geweest als er
wel een informatiebijeenkomst zou zijn belegd door het JIT en/of het
kabinet inzake de aansprakelijkheidsstelling van de Russische Federatie?
Antwoord:
Het kabinet heeft de Nederlandse nabestaanden, onmiddellijk na haar
beluit tot aansprakelijkstelling van de Russische Federatie, via bestaande
kanalen op de hoogte gebracht. Diplomatieke vertegenwoordigers van de
Grieving Nations zijn ook dezelfde dag geïnformeerd. Een algemene
informatiebijeenkomst zou weinig hebben toegevoegd aan de informatievoorziening via deze kanalen. Het kabinet blijft de nabestaanden en
Grieving Nations informeren over belangrijke ontwikkelingen. Mochten de
specifieke ontwikkelingen daartoe aanleiding geven, dan zal een informatiebijeenkomst voor alle nabestaanden tot de mogelijkheden behoren.
41
Bent u bereid een tot twee keer per jaar een informatiebijeenkomst voor
nabestaanden te organiseren teneinde nabestaanden te voorzien van
aanvullende informatie rondom het vervolgproces?
Antwoord
Het informeren van nabestaanden blijft een van de hoogste prioriteiten
binnen het MH17-dossier.
Wanneer er belangrijke ontwikkelingen zijn worden nabestaanden door de
overheid via de bestaande kanalen (IVC-site en/of mail) geïnformeerd. Dat
laat zich niet beperken door van te voren reguliere informatiebijeenkomsten af te spreken. Mochten de specifieke ontwikkelingen daartoe
aanleiding geven, dan zal een informatiebijeenkomst voor alle
nabestaanden ook tot de mogelijkheden behoren.
42
Kunt u aangeven of en hoe nabestaanden worden betrokken bij het
vaststellen van de schade als gevolg van het neerhalen van vlucht MH17,
met name als het gaat om compensatie en genoegdoening?
Antwoord
Nabestaanden zullen worden geconsulteerd over de hoogte van de
schadeclaim en een eventueel schikkingsvoorstel.
43
Bent u bereid de Stichting vliegramp MH17 jaarlijks financieel te ondersteunen teneinde deze stichting in staat te stellen een zelfstandige
informatierol in de richting van haar leden en in de richting van andere
nabestaanden te vervullen? Zo ja, waar zou dat uit bestaan? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 1 en 2.
44
Zijn er op enig moment afspraken gemaakt met Oekraïne over het (niet)
aansprakelijk stellen van Oekraïne, bijvoorbeeld bij onderhandelingen
over het JIT-verdrag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

12

Antwoord
Nee, er zijn op geen enkel moment – ook niet rond het inrichten van het
JIT – afspraken met Oekraïne gemaakt over het al dan niet aansprakelijk
stellen van Oekraïne.
45
Kunt u nader duiden welke positie Maleisië inneemt bij het aansprakelijk
stellen van Rusland? Is Maleisië het daarmee eens?
Antwoord
De nieuw aangetreden regering van Maleisië is vooraf geïnformeerd over
het aansprakelijk stellen van Rusland. Maleisië heeft op 25 mei, 6 juni en
nogmaals op 17 juli zijn volledige steun en betrokkenheid bij het
JIT-onderzoek uitgesproken. Nederland en Australië zijn bereid om met
Maleisië nadere gesprekken te voeren over de vraag of, hoe en wanneer
zij zich zou kunnen aansluiten bij een aansprakelijkheidszaak tegen
Rusland. Zie ook het antwoord op vraag 39.
46
Is het MH17-archief toegankelijk voor nabestaanden? Zo ja, op welke wijze
kunnen zij toegang krijgen?
47
Welk deel van het MH17-archief is nu open voor het publiek?
Antwoord op de vragen 46 en 47
Zoals onder andere aangegeven in de Kamerbrieven van 21 december
2016 en van 22 februari 2018 is er geen fysiek MH17-Archief ingericht
(Kamerstuk 33 987, nrs. 89 en 112). Wel is er op de website van het
Nationaal Archief een overzicht gepubliceerd van de relevante informatie
die bij de organisaties aanwezig is, op dossier- of deelcollectieniveau,
inclusief contextinformatie.
Omdat er nog gewerkt wordt aan het dossier MH17, wordt de informatie
gebruikt in het primair proces. Zolang het MH17-dossier nog niet is
afgesloten moeten de betrokken overheidsorganisaties in staat zijn om
hier een beroep op te doen en verantwoording af te leggen over het
bestuurlijk handelen. Dit vereist dat zij de zeggenschap kunnen voeren
over hun informatiehuishouding. De betrokken departementen en
onderliggende archiefvormers hebben een eigen archief. Zij zijn daarmee
zorgdrager in de zin van de Archiefwet en daarom verantwoordelijk voor
het in goede, geordende en toegankelijke staat houden van deze
informatie onder hun eigen zorgplicht.
De Archiefwet stelt algemene eisen aan het beheer van alle archiefbescheiden van de overheid, daarmee valt de informatie over MH17 onder
de Archiefwet. Er zijn echter verschillen in de wijze van opvragen van de
informatie: dit geschiedt voor het moment van overbrenging naar het
Nationaal Archief conform de Wet openbaar bestuur en andere geldende
wet- en regelgeving. Pas na het moment van overbrenging naar het
Nationaal Archief is de informatie openbaar toegankelijk, tenzij op grond
van artikelen 15, 16 en 17 van de Archiefwet 1995 beperkingen aan de
openbaarheid zijn gesteld.
48
Bevatte de concept rapportages (0.1 tot en met 0.6) van de evaluatie
politie inzet passages over het afluisteren door Oekraïne?
49
Waarom stond er in de evaluatie van de politie inzet niets over het feit dat
Oekraïne de Nederlandse missie heeft afgeluisterd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

13

Antwoord op vragen 48 en 49
De evaluatie van de politie was gericht op drie thema’s: de rol van de
politie binnen de Rijkscrisisstructuur, de interne organisatiestructuur en
operationele processen als repatriëring en identificatie van slachtoffers en
persoonlijke bezittingen. Het doel was om te leren van de inzet rond het
neerhalen van de MH17 en de lessen borgen in de (crisis)organisatie. In
dit rapport en in eerdere conceptversies wordt geen melding gemaakt van
afluisteren door Oekraïense autoriteiten.
Bij elke buitenlandse missie van enige omvang worden politiemedewerkers bewust gemaakt van de algemeen bekende risico’s, dus ook bij
deze missie. Aan deze bewustwording is in de evaluatie ook aandacht
besteed.
50
Kunt u aangeven wanneer en hoe Oekraïne de Nederlandse missie heeft
afgeluisterd en wat Nederland gedaan heeft toen dat ontdekt werd?
Antwoord
In algemene zin kan ik mededelen dat er rond de bergingsmissie
preventief verschillende veiligheidsmaatregelen zijn genomen om
spionage te voorkomen. Zo werden politiemensen er voortdurend alert op
gemaakt dat iemand kon meeluisteren of meekijken en dat hun gedrag
hierop aangepast diende te zijn.
Ook als andere overheidsfunctionarissen afreizen naar hoog-risico landen
worden specifieke instructies meegegeven op het gebied van informatiebeveiliging, bijvoorbeeld vanwege vertrouwelijke informatie. Daarbij moet
gedacht worden aan het beveiligen van de mobiele telefoon, het
uitschakelen van apparatuur tijdens vertrouwelijke gesprekken en een
verhoogd bewustzijn op sociale media.
51
Heeft Rusland ooit nog de radar van het tweede radarstation geleverd aan
de onderzoekers?
Antwoord
In maart 2017 verzocht het OM de autoriteiten van de Russische Federatie
de radarbeelden van de radarstations Ust-Donetsk en Buturinskoe, of
andere radarstations die de omgeving van Lugansk en Donetsk binnen
hun bereik hadden. In reactie op dit laatste verzoek heeft de Russische
Federatie in augustus 2017 een dataset verstrekt van radarstation
Ust-Donetsk. Van het radarstation Buturinskoe zijn geen data verstrekt.
52
Kan de claim van het Russische Ministerie van Defensie, dat de BUK-raket
waarmee vlucht MH17 is neergeschoten sinds 2011 niet meer in gebruik is
bij het Russische leger, juridisch worden weerlegd?
Antwoord
Het JIT heeft van deze claim kennisgenomen. Het JIT heeft in mei haar
conclusie gedeeld dat de BUK- installatie die gebruikt is om vlucht MH17
neer te halen afkomstig is van de 53ste Brigade.
Vanzelfsprekend wordt door het JIT ook onderzoek verricht naar de raket
waarmee MH17 is neergehaald. Tijdens de presentatie in mei heeft het JIT
ook in dit verband een getuigenoproep gedaan. Bij het onderzoek naar de
raket wordt ook deze claim van het Russische Ministerie van Defensie
betrokken.
In het belang van het onderzoek kan op dit moment hierover geen verdere
mededeling worden gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

14

53
Hebben de verantwoordelijke Oekraïense autoriteiten al eens een
verklaring gegeven voor het feit dat zij in die periode in juli 2014 hun
luchtruim niet hebben gesloten? Zo ja, wat is die verklaring?
54
Zijn de verantwoordelijke Oekraïense autoriteiten gevraagd naar een
verklaring voor het feit dat hun luchtruim in die periode in juli 2014 niet
gesloten was? Zo ja, door wie?
Antwoord op de vragen 53 en 54
De OVV heeft uitvoerig onderzoek hier naar gedaan en in dit kader de
Oekraïense autoriteiten bevraagd naar het beheer van het luchtruim in
aanloop naar en op 17 juli 2014. Minister van Buitenlandse Zaken Klimkin
heeft in april 2015 daarnaast verklaard dat Oekraïne voorafgaand aan
17 juli 2014 geen informatie had over de aanwezigheid van dergelijke
moderne wapensystemen in deze periode.
55
Kunt u aangeven of bewijsstukken zoals tapverslagen die mogelijk
relevant zijn bij een aansprakelijkstelling van Oekraïne door het JIT
worden bewaard, en met nabestaanden of andere belanghebbenden
worden gedeeld, indien zij besluiten om Oekraïne (mede) aansprakelijk te
stellen en op de desbetreffende bewijsstukken een beroep willen doen?
Antwoord
Gegevens die relevant zijn in het kader van het strafrechtelijk onderzoek,
worden toegevoegd aan het strafdossier en worden bewaard overeenkomstig de wettelijke termijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 997, nr. 127

15