Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-28

Defensieraad

Nr. 216

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 december 2020
Inleiding
Hierbij bied ik u het verslag aan van de videoteleconferentie (VTC) Raad
Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie van 20 november jongstleden. Tijdens deze vergadering is gesproken over actualiteiten,
waaronder operatie Irini en de EU trainingsmissie (EUTM) in Mali.
Daarnaast is gesproken over de strategische evaluatie van de permanent
gestructureerde samenwerking (PESCO), alsmede over het Strategisch
Kompas. Op uitnodiging van de Hoge Vertegenwoordiger (HV), dhr. Josep
Borrell Fontelles, heb ik tijdens de VTC RBZ Defensie de Defensievisie
2035 kort toegelicht (Kamerstuk 34 919, nr. 71).
Tegen het einde van de VTC RBZ Defensie kon een journalist van RTL
nieuws in de videoconferentie komen doordat er door mijn ministerie een
foto op Twitter was geplaatst waarop de URL van de vergadering en een
deel van de inlogcode was te zien. Op dat moment is de vergadering
beëindigd. Dit is op 24 november jl. tijdens het vragenuurtje met uw
Kamer aan bod gekomen.
Actualia
Onder het agendapunt current affairs gaf de HV een stand van zaken met
betrekking tot Libië en Operatie EUNAVFOR MED Irini, Mali en de Sahel,
het Military Planning and Conduct Capability (MPCC) en de Europese
vredesfaciliteit (EPF) en volgde een interventieronde van de Ministers van
Defensie.
Libië en operatie Irini
De HV gaf aan optimistisch te zijn over de wapenstilstand die sinds
23 oktober jl. in Libië dankzij bemiddeling van de VN van kracht is. Hij
verklaarde dat de EU klaar moet staan om het monitoren van de wapenstilstand te steunen, indien dat gewenst wordt door de VN en de

kst-21501-28-216
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 216

1

conflicterende partijen. De HV was eveneens tevreden over de vergrote
effectiviteit betreffende Operatie Irini. Verschillende lidstaten toonden
bereidheid om personeel en middelen, waaronder experts op het gebied
van wapens en munitie, aan te bieden als de operatie daarom vraagt.
EU Trainingsmissie Mali
Betreffende EU trainingsmissie (EUTM) Mali en de Sahel spraken de
Ministers steun uit voor de transitie in Mali. De ontwikkelingen hebben de
weg geopend om weer in overleg te treden met de Malinese autoriteiten
en de GVDB-activiteiten in Mali zijn hervat.
Military Planning and Conduct Capacity (MPCC)
De HV gaf aan dat de evaluatie naar het MPCC nog gaande is.
De eerste bevindingen wijzen erop dat de doelen uit 2018 nog niet zijn
behaald en dat het MPCC nog niet volledig operationeel is. Het MPCC mist
met name nog 20% van het door de lidstaten te leveren personeel en de
noodzakelijke systemen en infrastructuur. Het uiteindelijke evaluatierapport van de HV als afronding van de strategische review van MPCC
wordt voor de zomer van 2021 verwacht. Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, ondersteunden de oproep van de HV om het MPCC te
versterken, en stelden tevens dat het MPCC eerst volledig operationeel
moet zijn voordat vervolgstappen kunnen worden gezet.
Europese Vredesfaciliteit (EPF)
De Hoge Vertegenwoordiger verwees kort naar de lopende onderhandelingen omtrent de Europese Vredesfaciliteit. De onderhandelingen over
het EPF-Raadsbesluit zijn inmiddels ver gevorderd. Het Duitse voorzitterschap beoogt om nog voor het eind van dit jaar een politiek compromis te
bereiken. De HV riep de lidstaten op om hieraan mee te werken. De
onderhandelingen richten zich momenteel op de gevolgen en modaliteiten van een constructieve onthouding (door een of meerdere lidstaten),
met name voor de financiering van de EPF.
Nederland sprak steun uit voor de ambitie van het Duitse EU-voorzitterschap om de onderhandelingen over de EPF voor het eind van dit jaar af
te ronden. Betreffende de financiering van de EPF steunt Nederland het
compromis zoals voorgesteld door het Duitse EU-voorzitterschap, waarin
de verdeelsleutel op basis van het bruto nationaal inkomen (BNI) leidend
blijft, ook in het geval van constructieve onthouding. Het is van belang dat
de mogelijkheid tot constructieve onthouding gewaarborgd wordt, maar
dat deze niet financieel wordt aangemoedigd of tot een verhoogde
bijdrage van de andere lidstaten leidt.
Om de risico’s die gepaard gaan met capaciteitsopbouw van en materiële
steun aan derde landen in te perken, heeft Nederland consequent ingezet
op een geïntegreerd methodologisch raamwerk, gebaseerd op een
coherente strategie, conflictanalyses, flankeringsmaatregelen, rapporteringsverplichtingen, en waarborgen voor het verlenen van materiële
steun. Wat Nederland betreft vormen het EPF-raadsbesluit, de onderliggende EPF-strategie, alsook de methodologische onderbouwing en
waarborgen één geheel en wordt hier ook in samenhang over besloten.
Dit is door Nederland tijdens de VTC RBZ Defensie nogmaals benadrukt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 216

2

Strategische evaluatie PESCO
De HV sprak waardering uit voor de gestelde ambitieuze doelstellingen
voor de tweede PESCO fase (2021–2025) en benadrukte dat concrete
resultaten moeten worden geboekt. De HV vroeg aandacht voor de
operationele commitments en stelde dat lidstaten zich moeten richten op
meer operationele projecten, in het bijzonder projecten die kunnen
bijdragen aan het mogelijk maken van gezamenlijk inzetbare eenheden.
Ook stelde de HV tevreden te zijn met het bereikte compromis op PESCO
derde landen.
Veel lidstaten, waaronder Nederland, spraken steun uit voor de uitkomst
van de strategische evaluatie van PESCO en de ambitieuze inzet voor de
volgende fase. Ook onderstreepten de lidstaten de noodzaak om de
gemaakte afspraken in PESCO verband na te komen. Enkele lidstaten
stelden dat PESCO tijd nodig heeft om tot wasdom te komen.
De EU lidstaten lieten zich, net als de HV, positief uit over het bereikte
compromis over de voorwaarden waaronder derde landen kunnen
deelnemen aan PESCO projecten. Nederland heeft aangegeven er aan te
hechten dat we dit de komende periode ook snel in de praktijk gaan
brengen, en wees daarbij op het PESCO project militaire mobiliteit.
Strategisch Kompas
De HV benadrukte bij het agendapunt Strategisch Kompas dat de lidstaten
aan het roer staan bij de ontwikkeling van het Kompas en moedigde
lidstaten daarbij aan zo veel mogelijk samen te werken. Lidstaten
verwelkomden de door de Single Intelligence Analysis Capacity
opgestelde gemeenschappelijke dreigingsanalyse, die een belangrijke
eerste stap en vertrekpunt vormt voor het op te stellen Strategisch
Kompas.
Nederland heeft onderstreept dat het Strategisch Kompas richting zou
moeten geven aan de ontwikkeling en implementatie van verschillende
EU Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) initiatieven
die sinds 2016 zijn gestart. Specifiek heeft Nederland hierbij uitgesproken
belang te hechten aan de geïntegreerde benadering, waarbij het GVDB als
onderdeel van het bredere EU-instrumentarium wordt gezien. Nederland
heeft daarnaast het belang van civiel-militaire samenwerking benoemd.
Ook heeft Nederland benadrukt dat nauwe betrokkenheid van de militaire
lijn bij de ontwikkeling van het Strategisch Kompas van belang is, opdat
de te formuleren ambities ook uitvoerbaar zullen zijn. EDEO zal begin 2021
een scoping paper presenteren waarin een eerste schets op hoofdlijnen
van de belangrijkste onderwerpen die in het Strategisch Kompas zullen
worden geadresseerd, gepresenteerd zal worden. Hierbij zal EDEO
waarschijnlijk specifieker ingaan op elementen die het Strategisch
Kompas zou moeten omvatten ten aanzien van de vier hoofdstukken:
crisismanagement, weerbaarheid, capaciteitsontwikkeling en partnerschappen. Uw Kamer zal voorafgaand aan de volgende Raad Buitenlandse
Zaken met de Ministers van Defensie nader geïnformeerd worden over de
Nederlandse inzet hieromtrent.
Ministeriële Bestuursraad Europees Defensieagentschap
Tijdens de ministeriële bestuursraad van het EDA is het EDA budget voor
2021 vastgesteld, evenals het bijbehorende Staff Establishment Plan en
het Three Year Planning Framework.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 216

3

Zowel de HV, als de directeur van het EDA Šedivý, benadrukten tijdens de
bestuursraad dat de EU een sterkere, meer autonome en geloofwaardige
security provider moet worden. De aanbevelingen van het Coordinated
Annual Review on Defence (CARD) rapport zullen hier aan bijdragen.
De HV gaf toelichting op het CARD rapport en onderstreepte het belang
van een adequaat defensiebudget en -investeringen. Ook wees de HV op
de noodzaak om in de nationale defensieplanning het Europese perspectief en de verschillende defensie-instrumenten beter te reflecteren,
zodat meer coherentie ontstaat tussen de krijgsmachten. Lidstaten
moeten in dat kader ook gebruik maken van de samenwerkingsmogelijkheden die zijn geïdentificeerd in het CARD rapport.
De lidstaten verwelkomden het CARD rapport en spraken brede steun uit
voor de aanbevelingen in het rapport. Veel van de lidstaten onderstreepten het belang van meer coherentie tussen de EU defensieinitiatieven en betere inbedding daarvan in de nationale planningsprocessen. Ook legden lidstaten een duidelijke link tussen het CARD rapport
en de uitwerking van het strategisch kompas en werd het belang van
synergie met de NAVO processen benadrukt.
Nederland stelde dat, gezien de meerwaarde van het CARD rapport, de
aanlevering van de benodigde informatie door de lidstaten ten behoeve
van het CARD rapport verplicht moet worden gesteld. Andere lidstaten
pleitten juist voor het behoud van het vrijwillige karakter.
Stand van zaken EU-defensiesamenwerking
Hieronder treft u nadere informatie aan over de stand van zaken op de
verschillende EU-defensie dossiers. Er wordt kort ingegaan op de laatste
relevante ontwikkelingen.
Europees Defensiefonds (EDF)
In de expertgroep EDF wordt momenteel gesproken over het EDF
werkprogramma voor 2021. De lidstaten, waaronder Nederland, hebben
begin november 2020 prioriteiten voorgesteld voor het EDF werkprogramma 2021. De Europese Commissie komt op basis van deze
voorstellen op korte termijn met een eerste concept werkprogramma.
Op 30 september jl. werd in de Raad overeenstemming bereikt over het
onderhandelingsmandaat van Raad inzake de EDF-verordening, op basis
waarvan de onderhandelingen met het Europees Parlement moeten
worden afgerond.
European defence industrial development programme (EDIDP)
Voor EDIDP 2020 geldt dat consortia tot 1 december 2020 kunnen
reageren op de call for proposals, die eind maart jl. is gepubliceerd.
Daarnaast sprak het EDIDP programma comité begin november jl. met de
Europese Commissie over de geleerde lessen van EDIDP 2019 en hoe deze
kunnen worden meegenomen in de implementatie van het EDF. In dit
kader werd onder andere gesproken over de totstandkoming van het
werkprogramma, de betrokkenheid van het MKB en de wijze waarop de
evaluatie van de projectvoorstellen en de uiteindelijke goedkeuring door
het programma comité plaatsvindt.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-28, nr. 216

4