Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1466
Vragen van het lid Hijink (SP) aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over de tekorten aan budgetten in de Wmo en de jeugdzorg
(ingezonden 26 november 2020).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen
27 januari 2021).
Vraag 1 en 2
Wat vindt u van de oproep van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) die gemeenten oproept zelf maatregelen te nemen om de gevolgen
van het Wmo-abonnementstarief te beheersen, waarbij de VNG de gemeenten al dan niet kan ondersteunen bij eventuele rechtszaken?1
Wat vindt u ervan dat gemeenten opgeroepen worden om maatregelen te
nemen die leiden tot bezwaar- en beroepsprocedures en rechtszaken? Deelt u
de mening dat dit onwenselijk is omdat hierdoor straks zorgbehoevende
mensen de dupe worden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 1 en 2
Binnen de wettelijke kaders kunnen gemeenten beheersmaatregelen nemen
en ik vind het ook goed dat gemeenten dit doen als het nodig is. Echter,
voorstellen waarbij gemeenten wachtlijsten laten ontstaan en budgetplafonds
instellen waardoor mensen geen gebruik meer kunnen maken van de Wmo
2015 zijn niet toegestaan. Ook mag een gemeente een cliënt de toegang tot
Wmo-ondersteuning niet weigeren op basis van zijn financiële draagkracht.
Hiervoor biedt de wet de nodige waarborgen. Omdat evident is dat de
voorgestelde maatregelen deels niet binnen het juridisch kader van de Wmo
2015 passen, vind ik het onverstandig dat de VNG hiertoe oproept. Ik heb dit
ook reeds benadrukt in het Algemeen Overleg van 18 november jl. Indien
blijkt dat gemeenten zich niet aan de wettelijke kaders van de Wmo 2015
houden zal ik gemeenten vanuit mijn rol als interbestuurlijk toezichthouder
hierop aanspreken.
Er kunnen ook beheersmaatregelen door gemeenten worden uitgewerkt
waarvan vooraf niet duidelijk is of dit binnen de wettelijke kaders past. In dat
1

ah-tk-20202021-1466
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Skipr, 24 november 2020, «VNG stuurt aan op proefproces over Wmo-abonnementstarief’
https://www.skipr.nl/nieuws/vng-stuurt-aan-op-proefproces-over-wmo-abonnementstarief/
?daily=1&utm_medium=email&utm_source=20201125%20skipr%20daily%20nieuwsbrief%20%20&utm_campaign=NB_SKIPR&tid=TIDP677975X1B4C7F0BC4864E68812A8ED45F007024YI4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

geval heb ik er geen bezwaar tegen dat de VNG gemeenten ondersteunt bij
eventuele rechtszaken en laat ik het oordeel aan de rechter.
Vraag 3
Hoe denkt u het draagvlak voor het abonnementstarief Wmo te kunnen
behouden als gemeenten niet voldoende gecompenseerd worden en nu
aangemoedigd worden tot het nemen van inkomensmaatregelen, het
instellen van budgetplafonds en het laten oplopen van de wachtlijsten? Kunt
u uw antwoord toelichten?
Antwoord 3
Zoals toegelicht in mijn brief van 23 oktober jl.2 blijkt uit de monitor
abonnementstarief dat de geschatte kosten van het abonnementstarief ruim
binnen de bij het regeerakkoord verwachte kosten blijven.
Bij het Regeerakkoord in 2017 zijn de totale kosten voor het abonnementstarief geraamd op structureel € 290 mln. Hiervan is structureel € 145 mln
toegevoegd aan het Gemeentefonds en voor het overige deel is in het kader
van het Interbestuurlijke Programma (IBP) afgesproken dat dit gefinancierd
zou worden uit het accres van het Gemeentefonds, dat via het regeerakkoord
een bredere grondslag heeft gekregen3. Gemeenten zijn dus voldoende
gecompenseerd voor deze maatregel.
Ik zie onder cliënten juist veel draagvlak voor het abonnementstarief. Niet
alleen via de financiële voordelen, maar ook vanwege de eenvoud van het
systeem en de voorspelbaarheid van de eigen bijdrage. Daarnaast heb ik oog
voor de zorgen over de gemeentelijke financiën. Mede op verzoek van (en
samen met) de VNG wil ik daarom de komende periode, ten behoeve van een
volgend kabinet, gezamenlijk maatregelen verkennen die bijdragen aan een
betere sturing op de brede uitgaven in de Wmo.
Vraag 4
Wat vindt u ervan dat de VNG ertoe oproept dat gemeenten zorgbehoevende
mensen maar moeten helpen om meer op eigen kracht te doen, terwijl
onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uitwijst dat veel
kwetsbare mensen veel minder zelfredzaam zijn dan eerder gedacht?4
Antwoord 4
Zie het antwoord bij vraag 1 en 2.
Vraag 5
Wanneer gaat u de conclusie trekken dat gemeenten onvoldoende gecompenseerd zijn voor het abonnementstarief Wmo en dat het noodzakelijk is dat
gemeenten zo snel mogelijk voldoende budget krijgen voor de uitvoering van
de Wmo 2015 en van de Jeugdwet?
Antwoord 5
Zoals toegelicht in de beantwoording van vraag 3 zijn gemeenten voor het
abonnementstarief voldoende gecompenseerd.
Vraag 6
Bent u bereid om uw onderzoeken te versnellen en nog voor de aankomende
Tweede Kamerverkiezingen te komen met extra budget voor gemeenten,
zodat zij niet meer in de knel komen met hun budgetten voor de Wmo en de
jeugdzorg? Zo neen, waarom bent u daar niet toe bereid?
Antwoord 6
Zoals toegelicht in mijn brief van 23 oktober jl. heb ik met de VNG afgesproken dat we doorgaan met de monitor abonnementstarief in zijn huidige opzet.
Een versnelling van de onderzoeksopzet zou afbreuk doen aan de zorgvuldigheid van het onderzoek en dat acht ik niet wenselijk. In mijn brief van
23 oktober jl. heb ik ook toegelicht dat ik met betrekking tot het abonnement2

Kamerstuk 29 538, nr. 322.
maartcirculaire gemeentefonds 2018, p.4
4
Volkskrant, 16 november 2020, «SCP: Verschuiven van zorg naar de gemeenten blijkt een
misrekening van het Rijk» https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/scp-verschuiven-vanzorg-naar-de-gemeenten-blijkt-een-misrekening-van-het-rijk~b7bf5303/
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

starief op dit moment geen aanleiding zie om aanvullende maatregelen te
nemen of extra budget toe te voegen. Wel blijf ik met de VNG in gesprek
over een goede uitvoering van de Wmo, en over hoe om te gaan met de
stijging van de Wmo-uitgaven in bredere zin.
Bij voorjaarsnotabesluitvorming 2019 heeft het kabinet extra financiële
middelen voor de jeugdzorg beschikbaar gesteld aan gemeenten voor de
jaren 2019, 2020 en 2021. Dit betreft respectievelijk € 420 miljoen, € 300
miljoen en € 300 miljoen.
Ondertussen is bij Miljoenennota 2021 besloten om de tijdelijke extra
middelen voor Jeugdzorg ad € 300 miljoen op jaarbasis te verlengen tot en
met 2022.
Daarnaast is afgesproken om onderzoek te doen naar de noodzaak van
structureel extra middelen voor Jeugd. Dit onderzoek is op 18 december 2020
aan uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 31 839, nr. 760). Het onderzoek is,
zoals in mei 2019 bestuurlijk afgesproken, inbreng voor het nieuwe kabinet.
Ter voorbereiding op de komende kabinetsformatie gaat het kabinet met de
VNG in gesprek over de uitkomsten van het onderzoek. De uitkomsten van
het onderzoek maken inzichtelijk dat de ontwikkeling van de uitgaven niet
houdbaar is. Het is daarom noodzakelijk om de effectiviteit en beheersbaarheid te vergroten, zowel door aanpassingen aan het stelsel als door
effectievere sturing. Daarom is in onderling overleg tussen VNG en Rijk
besloten om aanvullend op de afspraak over de bestuurlijke weging van het
onderzoek een stuurgroep maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet
in te richten. Deze stuurgroep zal, onder leiding van een onafhankelijk
voorzitter, maatregelen uitwerken die moeten bijdragen aan de financiële
beheersbaarheid van de Jeugdwet.
In de bestuurlijke weging worden de uitkomsten van het onderzoek gezamenlijk besproken en gewogen. De maatregelen uit de stuurgroep maatregelen
financiële beheersbaarheid Jeugdwet worden bij de bestuurlijke weging
betrokken.
De bestuurlijke weging moet op basis van het onderzoek een antwoord geven
op de vraag hoe de omvang van het tekort via een combinatie van middelen
en maatregelen het hoofd kan worden geboden. Dit is het gezamenlijke
voorwerk met de VNG voor de keuzes die in de kabinetsformatie gemaakt
moeten worden. De bestuurlijke weging is een zwaarwegende inbreng ten
behoeve van een nieuw kabinet om een integrale afweging te maken over (1)
financiën en (2) noodzakelijke aanpassingen aan het jeugdhulpstelsel, zowel
beleidsmatig als in de uitvoering. Met deze inbreng wordt het nieuwe kabinet
in staat gesteld een integrale afweging te maken.
Het onderzoek van AEF bevestigt de zorgen over de financiële gegevens van
de gemeenten. Het kabinet spreekt daarom in februari 2021 bestuurlijk met
gemeenten over thema’s die de gemeentefinanciën raken en de mogelijkheden om tekorten terug te dringen, waaronder de jeugdzorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3