Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 563

Initiatiefnota van het lid Sienot over «De
ruggengraat voor goedkope en schone stroom,
het elektriciteitsnet van de toekomst»

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
De initiatiefnemer wil het Nederlandse stroomnet snel klaar maken voor
een toekomst met schone energie. Waarin ook huizen en kantoren
energiecentrales zijn. Waarin elektrische auto’s het stroomnet ontlasten
met hun batterijen. En waarin we nieuwe mogelijkheden voor opslag,
buffering en vraagsturing benutten. Daarmee dragen we eraan bij dat
schone energie makkelijk en goedkoop is voor iedereen.
Het net is nu nog niet voorbereid op de enorme toename van schone
elektriciteit die we willen opwekken. Sterker nog, we zien nu al krapte
waardoor zonnepanelen en windmolens niet kunnen worden aangesloten
en energie kunnen leveren. Bovendien worden ondernemers of bewoners
niet beloond als ze het stroomnet ontlasten. Een gemiste kans, want door
slimme keuzes te maken versterken we het stroomnet en kunnen schone
energiebronnen voluit worden benut, en de energierekening omlaag.
Daarom komt de initiatiefnemer in deze initiatiefnota met voorstellen om
van het stroomnet een betrouwbare ruggengraat te maken van het
energiesysteem van de toekomst. Iedereen moet hiervan kunnen
profiteren, waarbij we een eerlijke verdeling van kosten en baten willen.
In de komende decennia gaan we veel meer stroom gebruiken, zeker het
dubbele van nu. Dat is nodig om de doelen te halen waarmee Nederland
bijdraagt aan het klimaatakkoord van Parijs. Bovendien kiezen mensen
steeds vaker voor warmtepompen en elektrische auto’s, omdat deze
technieken snel goedkoper worden.
Daar komt nog bij dat elektriciteit uit zonnepanelen en windmolens nu al
goedkoper is dan die uit nieuwekolen- en gascentrales. En die prijs blijft
verder dalen. Hierdoor zullen ook bedrijven stroom als belangrijkste
energiebron kiezen, bijvoorbeeld schone stroom van windmolens op de
Noordzee.
Daarnaast zullen we onze stroom niet langer voornamelijk centraal
opwekken, in centrales aangedreven met fossiele energie zoals gas en
kolen. Energie wordt steeds meer decentraal via zonnepanelen op het dak
of windmolens in de wei opgewekt.

kst-35563-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

1

Veel wind- en zonneparken worden ontwikkeld in dunbevolkte provincies,
waar genoeg ruimte is. Denk aan Groningen, Drenthe en natuurlijk
Flevoland. Maar door een relatief lagere stroomvraag is de netcapaciteit
hier juist minder groot. Dat zorgt voor een grote krapte op het stroomnet,
waardoor nieuwe zonnepanelen op grote daken van boerderijen niet
kunnen worden aangesloten. Naar schatting van de duurzame energiebranche kan er op dit moment 700 MW niet het net op. Dit vermogen is
goed voor de stroomvraag van 250.000 huishoudens.
We zien dus nu al dat ons stroomnet de veranderingen niet kan bijbenen.
Mensen en bedrijven willen veel meer schone energie opwekken, maar
kunnen de stroom niet kwijt. Dat wordt alleen maar erger als we niet snel
ingrijpen. Want we weten nu ook al dat het aantal laadpalen in buurten
snel zal groeien. Net als het aantal huishoudens dat elektrisch kookt, of
het aantal bedrijven dat zijn processen elektrificeert. Bovendien wil de
initiatiefnemer zorgen dat iedereen kan profiteren van goedkope, schone
stroom.
Het lijkt voor de hand te liggen om het stroomnet simpelweg te verzwaren
om de capaciteit te vergroten. Maar daarmee lossen we slechts een deel
van de problemen op en we maken de kosten voor de samenleving
onnodig hoog. Die rekening zullen we vervolgens samen moeten
ophoesten via onze stroomrekening.
Naast het net verzwaren waar het nodig is, wil de initiatiefnemer daarom
bevorderen dat we ook op een andere manier met het elektriciteitsnet
omgaan. Dat betekent afstappen van het idee dat het een «koperen plaat»
is, een oneindig web van koperen leidingen waar alle elektriciteit in kan
worden gevoed en weer afgetapt. In plaats daarvan willen wij mensen
juist stimuleren om gebruik te maken van nieuwe mogelijkheden om het
stroomnet te ontlasten, door middel van flexibele nettarieven. Zo kunnen
we mensen belonen als ze zelf opgewekte stroom eerst opslaan in een
thuisbatterij, of in de accu van hun elektrische auto, of eerst leveren aan
mensen of bedrijven in de buurt via een slim stroomnet («smart grid»).
Belangrijk is ook om wind- en zonne-energie te combineren, want het
aantal zonne-uren zon is beperkt en wind kan dit bijna altijd opvangen. In
de winter is er bijvoorbeeld weinig zon, maar juist meer wind.
Aan de hand van deze initiatiefnota wil de initiatiefnemer daarom
maatregelen bespreken in de Tweede Kamer waarmee we de knelpunten
in het stroomnet aanpakken. Voor nu en straks. Met onze voorstellen
verbeteren we de regie op het net vanuit het Rijk zodat er tijdig geïnvesteerd wordt in verzwaring op de juiste plekken. We wijzigen knellende
wet- en regelgeving zodat netbeheerders het net kunnen uitbreiden en
initiatiefnemers voor energieprojecten hun stroom kwijt kunnen. En we
stimuleren het benutten van technologische innovaties waarmee beter
kan worden ingespeeld op pieken in vraag en aanbod, zoals opslag,
buffering en slimme meet- en regeltechniek.
1. Meer sturing op lokaal en landelijk niveau
Beter voorspellen van drukte op het net
Een belangrijke oorzaak voor de ontstane netkrapte ligt in het gebrek aan
planbaarheid voor netbeheerders. De realisatietermijn van windenergieprojecten zijn redelijk gelijk aan de realisatietermijnen van netbeheerders.
Echter, dat geldt niet voor zonne-energieprojecten en datacenters.
Deze projecten zijn gerealiseerd voordat de netbeheerder het net heeft
kunnen verzwaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

2

Door barrières in de huidige regulering worden netbeheerder ontmoedigd
om vóór de start van de bouw van duurzame energieprojecten of
datacenters te beginnen met de nodige investeringen in het net. D66 vindt
het belangrijk dat de duurzame energieprojecten tijdig worden gepland
door lokale en regionale overheden, waarna een onafhankelijke en
apolitieke Rijksarchitect de gevolgen voor het elektriciteitsnet in beeld
brengt. Zo kunnen knelpunten in de netcapaciteit worden blootgelegd en
overheden uitgedaagd worden om de meest kosteneffectieve oplossing te
kiezen.
In 2021 leveren dertig Nederlandse regio’s hun Regionale Energiestrategieën (RES’en) op. In deze RES’en wordt de opgave aan duurzame
opwekking en bijbehorende nodige elektriciteitsinfrastructuur en opslag
voor de komende tien jaar beschreven. Dit is een afspraak uit het
Klimaatakkoord en daagt de regio’s uit om de energietransitie beter te
plannen en te voorspellen.
Daarnaast levert elke provincie een systeemstudie voor de energieinfrastructuur.
Deze systeemstudies bieden inzicht in de ontwikkeling van vraag en
aanbod van energie, de mogelijkheden (wat betreft locatie, opwekcapaciteit en verschillende energiemixen) om deze ontwikkeling te faciliteren
en de knelpunten in het elektriciteitsnet tijdig te voorspellen.
Breng de keuzes in kaart door een Rijksarchitect
De initiatiefnemer stelt voor dat een Rijksarchitect, een toekomstig,
duurzaam en betrouwbaar energiesysteem op nationaal niveau schetst.
Dat doet hij op basis van de plannen van lokale en regionale overheden,
zoals de RES’en, Cluster Energie Strategieën (CES), de Nationale Agenda
Laadinfrastructuur (NAL) en de provinciale systeemstudies. Dit zijn de
plannen die tot stand zijn gekomen in democratische processen en
gevolgen hebben voor het stroomnet. De Rijksarchitect brengt de
systeemgevolgen van de regionale klimaatplannen in kaart en zorgt
ervoor dat de keuzes die in de plannen worden gemaakt ook echt
gerealiseerd kunnen worden door een goed werkend elektriciteitsnet.
Zo wordt bijvoorbeeld in de reeds gepubliceerde concept-RES’en veel
ingezet op zonne-energie en minder op windenergie. Dat zal gevolgen
hebben voor de netcapaciteit, wat door de Rijksarchitect in beeld wordt
gebracht en input biedt voor een goed geïnformeerde discussie in
gemeenteraden en provinciale staten. De politieke besluiten blijven altijd
de verantwoordelijkheid van de volksvertegenwoordiging. Zo worden alle
systeemstudies en de RES’en vertaald naar een integraal overzicht van de
benodigde investeringen in de transport- en distributie-infrastructuur voor
energie.
Omdat integratie van energiesystemen steeds belangrijker wordt, zal de
Rijksarchitect niet alleen kijken naar de nieuwe hoofdinfrastructuur van de
hoog- en middenspanningsnetten voor elektriciteit maar ook naar de
samenhang van het elektriciteitsnet met de infrastructuur voor warmte en
gas.
Van belang is hierbij dat de Rijksarchitect kijkt hoe vraag en aanbod van
energie goed op elkaar aan kunnen aansluiten, bijvoorbeeld door het
plaatsen van waterstofproductie bij aanlandingstracés van windmolenparken op zee. In het Programma Energiehoofdinfrastructuur is al de
ontwikkeling van zogenaamde energy hubs voorgesteld: gebieden waar
grote veranderingen plaatsvinden in vraag en aanbod van energie. De
Rijksarchitect komt met voorstellen hoe deze energy hubs kunnen worden
ingetekend in de RES’en.
De Rijksarchitect functioneert landelijk en politiek-onafhankelijk en biedt
de politiek inzicht in de samenhang van ruimtelijke keuzes en technische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

3

inrichting van duurzame energieprojecten met de verzwaring van het
stroomnet en in het tijdspad van de benodigde investeringen. Zo kunnen
publieke investeringen in distributie en transport van energie worden
geoptimaliseerd en de kosten gedrukt worden. Op deze manier zorgt de
Rijksarchitect er bijvoorbeeld voor dat vergunningstrajecten op tijd in
gang gezet kunnen worden zodat het elektriciteitsnet voorbereid is op
problemen als die optreden.
De initiatiefnemer stelt voor:
1. Stel een onafhankelijke Rijksarchitect aan die een ontwerp van een
toekomstig, duurzaam en betrouwbaar energiesysteem op nationaal
niveau schetst waarin vraag en aanbod van energie goed op elkaar
aansluiten. De Rijksarchitect geeft zo een integraal overzicht van de
benodigde investeringen in de energie-infrastructuur.
2. Laat de Rijksarchitect elke twee jaar een verslag publiceren met
daarin het volgende opgenomen:
– Geïdentificeerde (nieuwe) knelpunten
– Wijzigingsvoorstellen op basis van (technologische) ontwikkelingen
– Voortgang van de afspraken uit de Regionale Energie Strategieën
– Samenhang met politiek-bestuurlijke besluitvorming
2. Tijdig investeren op die plekken waar het nodig is
Investeer vandaag, voor het klimaatdoel van 2030
Eén van de belangrijkste oorzaken van de huidige krapte op het stroomnet
heeft te maken met de exponentiële stijging van duurzame elektriciteitsopwekking. De groei van wind- en zonne-energiecapaciteit begon met het
Energieakkoord van 2013, dat een aandeel van 14% duurzame energie als
doel stelde voor 2020. Om de groei van duurzame energieprojecten te
ondersteunen is de Subsidie Duurzame Energie (SDE en later SDE+) in het
leven geroepen, waarmee projectontwikkelaars middels subsidie de
onrendabele top van bijvoorbeeld wind- en zonne-energieprojecten
kunnen financieren. De SDE+ subsidies zijn van cruciale waarde geweest
voor het slagen van duurzame energieprojecten en heeft een sterke
stijging van zonne- en windstroom met dalende prijzen tot gevolg gehad.
Veel duurzame energieprojecten, met name zonnepanelen op dak en op
land, zijn in dunbevolkte gebieden terechtgekomen. Echter, deze stijging is
niet parallel gelopen aan de nodige gerichte investeringen in het
elektriciteitsnet. Dit heeft tot gevolg dat duurzame energieprojecten in
dunbevolkte gebieden op dit moment niet (tijdig) aangesloten kunnen
worden.1
Blijf investeren, maar doe het slim
De netbeheerders beschrijven de situatie als volgt: vandaag is het 2030,
overmorgen is het 2050. Daarmee zeggend dat er «vandaag» geïnvesteerd
moet worden in het net, om gereed te zijn voor de elektriciteitsvraag en
-aanbod van 2030.
Verzwaren van bestaande elektriciteitsnetten is prijzig en kent lange
realisatietermijnen van soms wel tien jaar.2. Verzwaring is in gebieden met
een significante en structurele verwachte stijging van vraag en aanbod
van elektriciteit noodzakelijk. Er zijn ook gebieden waar het toevoegen van
1

https://www.destentor.nl/salland/investering-van-300-miljoen-in-energienet-maakt-nu-nieuwewindmolens-en-zonneparken-mogelijk-in-oost-nederland-br~a876fa25a/?referrer=https://
www.google.com/
2
https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/
Position_Paper_Elektriciteit_tbv_rondetafel_3_april_2019_145.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

4

opslagcapaciteit of een lokaal elektriciteitsnet in de vorm van een smart
grid de krapte op het net al kan opvangen. Een smart grid is een slim
energiesysteem waarmee vraag en aanbod van energie beter op elkaar
afgestemd kan worden. Zo kan met behulp van een lokaal smart grid en
optimaal elektriciteitsmanagement op korte termijn toch een energieproject voorzien worden van een aansluiting op het net.
Continu dient er, op basis van de RES’en, een slimme afweging gemaakt
te worden tussen snel noodzakelijk verzwaren of het plaatsen van
opslagcapaciteit of een smart grid. De initiatiefnemer wil ervoor zorgen
dat er eerst een goed plan is voor hoe het elektriciteitsnet er op langere
termijn uitziet voordat we het elektriciteitsnet verzwaren. Met marktconsultaties bij congestie kunnen netbeheerders de inventieve oplossingen
van innovatieve bedrijven benutten. In 2019 heeft TenneT samen met
regionale netbeheerders reeds GOPACS opgezet, een marktplaats om
congestie te verplaatsen met behulp van commerciële partijen.3 Zo
kunnen netcapaciteitsproblemen via marktoplossingen als opslag en
lokale flexibele vraag worden opgelost in plaats van via netverzwaringen.
Natuurlijk moet op sommige plekken het net snel verzwaard worden,
maar op de langere termijn moeten we zo veel mogelijk voorkomen dat er
telkens weer nieuwe aanpassingen moeten gebeuren op dezelfde
plaatsen.
De initiatiefnemer stelt voor:
1. Geef de netbeheerders meer (wettelijke) ruimte om tijdig te investeren in de infrastructuur, op basis van de schetsen van de Rijksarchitect. Dit zorgt er in ieder geval voor dat vergunningstrajecten op tijd
in gang worden gezet, tevens kan het betekenen dat een investeringsbesluit wordt genomen in een gebied waar nog geen vergunning is
verstrekt voor een projectontwikkelaar.
2. Versnel de planologische procedures voor netbeheerders om te
verzwaren, waarbij er vanzelfsprekend wel voldoende aandacht blijft
voor planologische inpassing en inspraak van de omwonenden.
3. Onderzoek de mogelijkheid om netbeheerders te kunnen dwingen tot
een marktconsultatie bij congestie (krapte op het elektriciteitsnet) om
zo een beter beeld te krijgen van welke innovatieve technologieën
toegepast kunnen worden.4
3. Kijk verder dan het elektriciteitsnet als koperen plaat
Met innovatieve technieken kan verzwaring van het net voorkomen
worden.
Van oudsher wordt het elektriciteitsnet gezien als een grote koperen plaat
waar alle vraag naar en aanbod van elektriciteit op wordt getransporteerd,
zonder verlies.
Bij een hogere vraag naar of een hoger aanbod van elektriciteit werd de
plaat snel uitgebreid (nieuwe leidingen) of dikker gemaakt (dikkere
leidingen). Echter, met de huidige snelle veranderingen in ons energiesysteem werkt deze reactieve aanpak te traag.
Om het elektriciteitsnet toekomstbestendig te maken is het van belang dat
we vooruitkijken en noodzakelijke verzwaringen in de hoog- en middenspanningsnetten beter plannen. De Rijksarchitect kan hieraan een
belangrijke bijdrage leveren.

3

https://www.stedin.net/over-stedin/pers-en-media/persberichten/stedin-start-met-anderenetbeheerders-uniek-initiatief-met-gopacs
4
Motie Sienot c.s. Kamerstuk II 2019/2020, 35 283, nr. 19 https://www.tweedekamer.nl/
kamerstukken/moties/detail?id=2020Z02701&did=2020D05733

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

5

Maar er is meer nodig. Naast netverzwaringen moeten we ook toe naar
slimmer gebruik van het net. Door de elektriciteitsvraag- en aanbod te
sturen kunnen we de belasting van het net gelijkmatiger over de tijd
verdelen en hoge pieken voorkomen. Dat kan door energie meer
gelijkmatig over de dag op te wekken. Zo bieden zonnepanelen opgesteld
in oost-west richting een kans om op een meer gelijkmatige manier
groene stroom op te wekken. Een flexibel nettarief en energieopslag zijn
twee andere oplossingen.
Verken de kansen van een oost-westplaatsing van zonnepanelen
De meeste zonnepanelen worden op het zuiden geplaatst. Zulk soort
zonnepanelen hebben een hoge opbrengstpiek rond het middaguur en
een lagere opbrengst in de ochtend- en avonduren, wanneer huishoudens
juist de meeste stroom verbruiken. Met een systeem dat deels op het
oosten gerichte en deels op het westen gerichte zonnepanelen heeft, een
oost-west-systeem, ziet deze verdeling er anders uit. In de ochtenduren
leveren de op het oosten gerichte zonnepanelen veel stroom en in de
avonduren juist de op het westen gerichte. Tijdens het middaguur is de
stroompiek lager dan bij een zuid-systeem. Op deze manier zorgen
oost-west-systemen dus voor een gelijkmatigere stroomopbrengst. Wel
leveren ze in totaal minder energie op dan zuid-systemen voor hetzelfde
zonnepaneeloppervlak. De initiatiefnemer wil dat de mogelijkheden van
oost-west-systemen onderzocht worden.
Biedt meer flexibiliteit in het nettarief
De initiatiefnemer wil het afvlakken van pieken aantrekkelijk maken door
middel van een flexibel nettarief. De netbeheerders en hun klanten krijgen
hiermee de mogelijkheid om contracten aan te gaan die klanten belonen
als zij de pieken af weten te vlakken. Daarmee ontstaat er een markt voor
opslag en flexibiliteit. Dit betekent dat de tarieven voor invoeding stijgen
als er teveel aanbod van energie is, tegelijkertijd dalen dan de tarieven
voor afname, en vice versa. Dit geldt zowel voor energieproducenten als
voor gebruikers, inclusief kleingebruikers, die directe prikkels krijgen om
hun gebruik aan te passen op de belasting van het netwerk. Bezitters van
elektrische auto’s worden zo bijvoorbeeld gestimuleerd op dalmomenten
op te laden: ’s nachts, als er veel wind is en weinig vraag naar elektriciteit,
of juist midden op de dag, als er een overaanbod is aan zonne-energie.
Flexibele nettarieven stimuleren gebruikers, zowel bedrijven als
huishoudens, om te investeren in opslag. Zo ontstaat er een verdienmodel
voor commerciële partijen, die batterijen kunnen gaan plaatsen die
zichzelf terugverdienen door op probleempunten de pieken af te vlakken.
Dit draagt ook bij aan het terugverdienen van thuisbatterijen, waarmee
het voor huishoudens gaat lonen om deze aan te schaffen of wordt
geplaatst door een netwerk- of energiebedrijf dat de opbrengsten deelt.
Verder stimuleren flexibele nettarieven innovatieve oplossingen zoals
bidirectioneel laden, waarmee accu’s van elektrische auto’s niet alleen
elektriciteit aan het net onttrekken maar ook elektriciteit kunnen terugleveren.
Stimuleer en investeer in innovatieve opslagtechnieken
Nieuwe technieken in de vorm van elektriciteitsopslag komen op de
markt, maar hebben nog geen standaard plek veroverd in het denken over
de benodigde netverzwaring. Het opslaan van energie in bijvoorbeeld een
batterijpakket of in een andere energievorm zoals waterstof is een manier
om energie niet direct in het net in te voeden, maar op te slaan voor later

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

6

verbruik of teruglevering in het net. Met opslagtechnieken kunnen
piekmomenten van zowel vraag (het huishouden aan het begin van de
avond) als aanbod (de zonnepanelen op een zonnige middag) ondervangen worden. Dit verlaagt de druk op het elektriciteitsnet structureel.
Deze technologieën zijn nog niet breed verkrijgbaar in de markt en zijn nu
nog kostbaar, met tot gevolg dat ze nog onvoldoende worden ingezet.
Daarnaast wordt door de huidige vormgeving van de energiebelasting
opgeslagen energie dubbel belast: bij de batterij en vervolgens bij de
afnemende klant. Om energieopslag te stimuleren in plaats van te
ontmoedigen wil de initiatiefnemer dat energieopslagsystemen worden
vrijgesteld van energiebelasting.
Tegenover de belofte van opslag staat wel dat opslagtechnieken nog
volop in ontwikkeling zijn. Naar verwachting dalen ze de komende tien
jaar met 10% per jaar in prijs. Echter, netbeheerders hebben slechts
beperkte mogelijkheden volgens de wet om opslagtechnieken te
gebruiken voor netbalancering van vraag en aanbod. Terwijl de netbeheerders een partij kunnen zijn die in Nederland de potentie van opslagtechnieken verder kan benutten.
De initiatiefnemer stelt voor:
1. Verken met de Vereniging Nederlandse Gemeenten hoe het mogelijk
is om oost-westplaatsing van zonnepanelen op land en dak te
bevorderen om piekbelasting van het net te voorkomen.
2. Geef netbeheerders de mogelijkheid een flexibel nettarief toe te
passen, waarmee ze contracten kunnen sluiten die klanten belonen
als zij de pieken af weten te vlakken of lokaal de productie kunnen
afzetten middels bijvoorbeeld flexibele vraag in de regio.
3. Verduidelijk de rol van de netbeheerder in de ontwikkeling van
energie-opslagsystemen. Maak bijvoorbeeld duidelijk of ze commercieel mogen inkopen of opslagsystemen bij een derde partij kunnen
neerleggen ter verlaging van de benodigde netverzwaring.
4. Pas de nettarieven voor energieopslagsystemen zo aan dat deze niet
meer gebaseerd zijn op de hoogte van pieken in de opslag of afname.
Opslagsystemen kunnen juist het net ontlasten door opslag en
afname op elkaar af te stemmen.
5. Stel energieopslagsystemen vrij van energiebelasting. Nu wordt
tijdelijk opgeslagen energie dubbel belast: bij de batterij en daarna bij
de afnemende klant (zie ook hoofdstuk 6). Het afschaffen van de
dubbele energiebelasting is ook afgesproken in het Klimaatakkoord. 5
4. Zorg dat de netbeheerkosten voor energiegebruikers
betaalbaar blijven
Beloon efficiënt gebruik van het net
De netbeheerder is wettelijk verplicht om energieaanbieders, of deze nu
grijze stroom of groene stroom opwekken, aan te sluiten op het elektriciteitsnet. De kosten van onderhoud en verzwaring van het elektriciteitsnet
worden eenzijdig neergelegd bij de netbeheerder. Deze transportkosten
worden via de netbeheerkosten afgewenteld op huishoudens en energiebedrijven. Hier ziet ACM op toe. De initiatiefnemer wil met verschillende
maatregelen voorkomen dat de kosten van het versterken van het
stroomnet onnodig oplopen.

5

Afspraak Klimaatakkoord bladzijde 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

7

Curtailment en opslag achter de meter
Een kortetermijnoplossing om de rekening voor de transportkosten beter
te verdelen is de inzet van curtailment of opslag achter de meter. Bij
curtailment wordt tijdelijk een deel van de energieproductie van wind- en
zonneparken beperkt, om zo overbelasting van het net te voorkomen. Dit
kan tijdens piekmomenten betekenen dat energieopwekkingsinstallaties
slechts 70% van de productiecapaciteit mogen invoeden. Dit lijkt
aanzienlijk maar zulke pieken komen slechts enkele keren in het jaar voor,
waardoor curtailment op jaarbasis resulteert in slechts 2% tot 3%
verminderde opwekking per project. Echter, naarmate de geïnstalleerde
productiecapaciteit van duurzame energie toeneemt gaat er natuurlijk in
absolute hoeveelheden steeds meer duurzame stroom verloren. In
voorkomende gevallen kan curtailment een oplossing bieden, maar de
initiatiefnemer wil het liefst van alle opgewekte schone stroom profiteren.
Een betere oplossing kan zijn om slimme meet- en regeltechnieken in te
zetten, maar ook door de juiste prikkels op te nemen in de subsidieregeling.
Prikkels in de subsidieregeling die efficiënt gebruik van het net
belonen
Door het succes van de SDE+-regeling zijn in korte tijd veel duurzameenergieprojecten gerealiseerd. In het huidig ontwerp van de
SDE+-regeling wordt er gestuurd op een lage kostprijs voor duurzame
energie, wat ertoe heeft geleid dat duurzame energie een stuk betaalbaarder is geworden de afgelopen jaren. Echter, de subsidieregeling
houdt geen rekening met bijbehorende energietransportkosten. Hierdoor
is er voor duurzame-energieproducenten geen prikkel om zich te vestigen
op plaatsen waar dat gunstig zou zijn gezien de netcapaciteit. Op deze
manier is het mogelijk dat duurzame energieprojecten worden ontwikkeld
die grote verzwaringen van het net vergen, terwijl de kosten hiervoor
worden afgewenteld op de gebruikers. Op de lange termijn is het van
belang dat het ontstaan van netkrapte ná aanleg van een duurzaam
energieproject zo veel mogelijk wordt voorkomen. De SDE++-regeling
dient zo ingericht te worden dat efficiënt gebruik van het net wordt
beloond
Sinds 2019 dienen projectontwikkelaars in de subsidieaanvraag een
verklaring van de netbeheerder aan te leveren waarin staat beschreven of
hun energieproject aangesloten kan worden op het elektriciteitsnet.
Bovenop deze «transportindicatie» vindt de initiatiefnemer dat projectontwikkelaars ook zelf moeten bijdragen aan het verlagen van de belasting
van zijn energieproject op het elektriciteitsnet door het gebruik van
opslag- en buffertechnieken. Zo kunnen projectontwikkelaars in de
toekomst zelf piekdruktes voorkomen en toch een aansluiting op het net
verkrijgen. In de SDE++-regeling zou een deel van het subsidiebudget
gereserveerd kunnen worden voor het financieel realiseren van deze
opslagtechnieken of voor het creëren van vraag dichtbij het aanbod. Zo
wordt voor projectontwikkelaars de onrendabele top van de technieken
gedekt en wordt de vraag naar opslagtechnieken vergroot. Hiermee wordt
de markt gestimuleerd om ook het aanbod aan opslagtechnieken te
vergroten.
Fiscale prikkels
Daarnaast zijn er fiscale prikkels mogelijk die het aantrekkelijk maken om
te investeren in veelbelovende opslagtechnieken die het net kunnen
ontlasten. In andere Europese landen zoals Duitsland en Zweden wordt
gebruik gemaakt van prijsprikkels: zo is de aansluiting van elektriciteits-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

8

productie duurder in gebieden waar er sprake is van grote krapte op het
net en is de aansluiting van elektriciteitsvragers goedkoper als er veel
elektriciteitsproductie in de buurt plaatsvindt. Dit is te overwegen voor de
Nederlandse situatie, omdat op deze manier elektriciteitstransport een
marktconforme prijs krijgt die efficiënt gebruik van het net bevordert.
Voor de initiatiefnemer geldt het volgende uitgangspunt: «gelijke
monniken, gelijke kappen». Dit betekent dat energieprojecten, of deze nu
groene of grijze stroom aanbieden, in dezelfde gebieden met dezelfde
prijsprikkel te maken krijgt.
Betalen naar gebruik
Daarnaast wil de initiatiefnemer verschillende nettarieven gaan hanteren
voor huishoudens op basis van netbelasting, zowel bij afname als
teruglevering aan het net. Huishoudens die veel elektriciteit gebruiken
hebben door de flexibele nettarieven namelijk baat bij bijvoorbeeld het
terugleveren van stroom aan het net middels bidirectioneel laden. Ook
worden zij door flexibele nettarieven geprikkeld een thuisbatterij aan te
schaffen. Echter, huishoudens die heel weinig elektriciteit gebruiken,
hebben deze mogelijkheden vaak niet. Wat de initiatiefnemer betreft gaan
deze huishoudens dan minder netbeheerkosten betalen. Bij huishoudens
met een hoog elektriciteitsverbruik kunnen flexibele nettarieven (zie
hoofdstuk 3) de standaard worden. Zo blijven huishoudens geprikkeld om
hun elektriciteitsvraag slim te spreiden.
De initiatiefnemer stelt voor:
1. Onderzoek in de SDE++-regeling hoe de financiële dekking van de
onrendabele top van opslag- en buffertechnieken meegewogen kan
worden in de subsidietoekenning.
2. Verken met de energiesector en de projectontwikkelaars de mogelijkheden in voorkomende gevallen piekbelasting te voorkomen door te
leveren op maximaal 70% van het geïnstalleerde piekvermogen. Dit
kan tegen een vergoeding, bijvoorbeeld in ruil voor een extra jaar in
de SDE++.
3. Onderzoek de mogelijkheden van prijszones in Nederland voor
aansluiting van projecten op het elektriciteitsnet en de bijbehorende
effecten op de voortgang van de energietransitie.
4. Hanteer verschillende nettarieven voor huishoudens met een lage en
een hoge netbelasting. Laat huishoudens met een laag elektriciteitsverbruik minder netbeheerkosten betalen. Laat voor huishoudens met
een hoog elektriciteitsverbruik flexibele nettarieven gelden (hoofdstuk
3).
5. Beloon technieken met een lage netbelasting in de SDE++. Zonnethermie is bijvoorbeeld een techniek die geen netbelasting oplevert.
Dit maatschappelijke voordeel komt nu niet tot uiting in de rankschikking van technieken in de SDE++.
5. Er is meer ruimte op het net
Pak de kans van gelijkstroom en maak meer ruimte op het net.
Na de ontdekking van elektriciteit in de negentiende eeuw ontstond er een
ware strijd tussen uitvinders Thomas Edison en Nikolas Tesla. Tesla was
een voorstander van wisselstroom (AC) terwijl Edison veel meer
voordelen zag in gelijkstroom (DC). In Amerika won Tesla de strijd:
wisselstroom was makkelijker te transporteren over lange afstanden door
de stroom met behulp van transformatoren op hoge spanning te krijgen.
Gelijkstroom heeft een inhaalslag gemaakt, maar houdt een achterstand.
Tegenwoordig is het met moderne vermogenselektronica mogelijk om
ook gelijkstroom op hoogspanning te krijgen voor transport over grotere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

9

afstanden en met grote vermogens. Zo zal een deel van de windparken op
de Noordzee worden aangesloten met gelijkspanningskabels en kan de
gelijkstroom van de windmolens -zonder omzetting naar wisselstroomdirect aan land worden gebracht. Ons landelijk en Europees elektriciteitsnetwerk is echter gemaakt voor wisselstroom, dus aan land dient de
gelijkstroom toch als wisselstroom in het elektriciteitsnet gevoed te
worden.
Op meer plekken zien we gelijkstroom oprukken, zoals in het huishouden
waar veel apparaten intern werken op gelijkspanning. Denk aan
computers, LED-lampen en de televisie. De batterij van een elektrische
auto kan ook enkel met gelijkspanning opgeladen worden. Voor al deze
toepassingen moet de wisselstroom van het stroomnet en van de lader
omgezet worden tot gelijkspanning, terwijl ook de zonnepanelen op het
dak gelijkstroom leveren. Dat lijkt omslachtig, zeker gezien transport van
gelijkstroom voordelen kent. Zo heeft het vervoeren van gelijkstroom
minder dikke kabels nodig dan wisselstroom en vraagt daarom minder
van schaarse grondstoffen zoals koper. Nog een voordeel is dat gelijkstroom de storingen in het elektriciteitsnet lokaal beter kan opvangen.
Praktijkervaring door pilots
De voordelen van gelijkstroom ten opzichte van wisselstroom zijn in de
glastuinbouw in de praktijk getoetst. Een pilot (met steun van de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) toonde aan dat de inzet van
gelijkstroom in de glastuinbouw een positieve businesscase oplevert. Het
heeft een besparing van energie en materiaal en een langere levensduur
tot gevolg. Daarbij zijn de positieve effecten nog groter in combinatie met
LED-lampen en zonnepaneleninstallaties. 6 Het is tijd om de verdere
voordelen en kansen van gelijkstroom in Nederland en over de grens te
verkennen. Sommigen noemen gelijkstroom nog verre toekomstmuziek,
maar het staat vast dat de kansen en mogelijkheden het onderzoeken
waard zijn.
De initiatiefnemer stelt daarom voor:
1. Onderzoek samen met wetenschapsinstellingen, energiebedrijven en
netbeheerders de kansen en mogelijkheden van gelijkstroom voor
ons elektriciteitsnet.
2. Verken de mogelijkheden van een systeem van certificering en ijking
van slimme gelijkstroommeters, zoals dat nu voor slimme wisselstroommeters al voorhanden is.
3. Ondersteun (pilot)projecten met financiële ondersteuning.
6. Wees voorbereid op toekomstige ontwikkelingen in de
gebouwde omgeving
Benut huizen als lokale energiecentrales
In Nederland stappen we in de komende jaren van het Gronings aardgas
af. Sinds 2018 geldt er een verbod op een gasaansluiting in nieuwbouwwijken, waardoor projectontwikkelaars op een andere duurzame wijze de
nieuw te bouwen huizen moeten verwarmen. Dit kan middels een
warmtenet of groen gas, maar er zijn ook elektrische oplossingen waar
regelmatig voor gekozen wordt. Zoals een combinatie van zonnepanelen
op het dak en een warmtepomp voor de warmtevoorziening. Een
elektrische oplossing leidt tot een hogere elektriciteitsvraag dan een
woning verwarmd met gas. Dit zet druk op het elektriciteitsnet in
6

Juni 2018: https://www.onderglas.nl/toepassing-gelijkstroom-in-de-tuinbouw-blijkt-zeerkansrijk/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

10

woonwijken, die niet gebouwd zijn op deze grotere vraag naar elektriciteit.
Door slimme combinaties van technieken kan de elektriciteitsvraag- en
aanbod gestuurd worden en piekdrukte vermeden. Bijvoorbeeld door het
koppelen van een thuisbatterij aan een woning met zonnepanelen. Of een
slimme laadpaal aan huis, dat tijdens piekdrukte ook stroom kan
teruggeven. Verder is zonnethermie en het opvangen van warmte uit
zonlicht met zonnecollectoren, ook goede oplossingen als bron voor
lage-temperatuurwarmte en warm kraanwater. De warmtevraag kan ook
beperkt worden door slim ontwerpen rekening houdend met de zon en
door goed te isoleren. Deze technieken leveren bovendien beperkte
netbelasting op.
Maak slimme combinaties in huis
Met de toevoeging van een thuisbatterij aan een woning, kan een
huishouden 60–80% van de zelf-opgewekte energie in eigen huis
gebruiken.7 Dat scheelt na de afschaffing van de salderingsregeling, per
jaar bijna 500 euro aan energiekosten. Met de huidige elektriciteitsprijzen
en de huidige aanschafprijs van thuisbatterijen is de terugverdientijd
tussen de 10 en 15 jaar, bij lagere marktprijzen voor batterijen zal de
terugverdientijd snel teruglopen. In België bestaan er goede voorbeelden
van prikkels voor particuliere huishoudens: zo is er een terugleverbelasting voor zonnepanelen en krijgen particulieren subsidie bij de aankoop
van een thuisbatterij. Een goed geïsoleerd huis met zonnepanelen op het
dak, een thuisbatterij en een warmtepomp, kunnen zo kleine energiecentrales worden met een beperkte druk op het energienet. Hier is ook
aandacht voor in het Klimaatakkoord.
Om dit werkelijkheid te laten worden moet er wel een juist financieel
systeem ingericht zijn. De dubbele energiebelasting verhindert dat nog.
Achter de meter, bijvoorbeeld in het geval van een thuisbatterij, wordt
opgeslagen energie niet dubbel belast. Echter, vóór de meter wordt
energie wel dubbel belast. Als huishoudens energie willen opslaan samen
met de buurt of een VVE in een buurtbatterij, energie opslaan en die
vervolgens willen verkopen of de accu van hun elektrische auto’s willen
aanwenden voor bidirectioneel laden (hoofdstuk 7), moeten zij daar twee
keer belasting over betalen: één keer voor het opslaan en één keer voor
het gebruiken. Dit moet aangepast worden zoals voorgesteld in hoofdstuk
3.
De initiatiefnemer stelt daarom voor:
1. Onderzoek met de sector hoe duurzame warmte-oplossingen met een
beperkte capaciteitsvraag van het net in bestaande gebouwen en
nieuwbouw gestimuleerd kan worden.
2. Stimuleer (fiscaal) de inzet van opslagcapaciteit in een woning, om
piekbelasting te voorkomen. Stimulering van een thuisbatterij is
nodig.
3. Onderzoek de mogelijkheden van vraagsturing, zoals de mogelijkheid
om warmtepompen collectief aan te sturen om piekmomenten te
voorkomen. Bijvoorbeeld middels een Smart Demand & Response
Principe.
4. Ontwikkel snel een open (Europese) standaard voor het sturen van
apparaten en systemen als zonnepanelen en laadpalen zodat deze
kunnen worden ingezet voor flexibiliteit.8

7

https://www.hln.be/geld/consument/een-thuisbatterij-de-oplossing-tegen-die-hogeenergiefactuur~af569f90/
8
Afspraak Klimaatakkoord, blz. 171

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

11

7. Wees voorbereid op toekomstige ontwikkelingen in mobiliteit
De elektrische auto als rijdende batterij
De elektrische auto maakt een snelle opmars. Het beleid van de regering
is erop gericht dat in 2030 elke nieuwverkochte auto CO2-uitstootvrij is. Dit
levert een belangrijke bijdrage aan minder CO2-uitstoot en minder fijnstof
in de lucht. Goed voor het klimaat en voor onze gezondheid.
Om al deze elektrische auto’s van stroom te kunnen voorzien, zullen er in
de komende jaren nog honderdduizenden laadpalen geïnstalleerd moeten
worden. In de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) rekent het
kabinet voor dat er tot 2030 wel 1,7 miljoen laadpunten gerealiseerd
moeten zijn om 1,9 miljoen elektrische voertuigen van stroom te
voorzien9. Dit vraagt om een enorme investering in laadpalen maar ook in
het landelijke elektriciteitsnetwerk. Netbeheerders waarschuwen voor de
grote belasting die elektrische auto’s zullen betekenen voor het elektriciteitsnet, met name op piekmomenten in de avond.10 Hoe maken we deze
energietransitie haalbaar en betaalbaar? Met slimme laadsystemen, zo
kunnen we het stroomnet juist ontlasten.
De auto als rijdende batterij
Elektrische auto’s hebben een batterij waarin de stroom wordt
opgeslagen. Een elektrische auto is daarmee simpel gezegd een rijdende
batterij. «Domme laadpalen», die alleen maar elektriciteit van het net
onttrekken en in de autobatterij stoppen, maken geen gebruik van de
potentie die een batterij heeft. Een elektrische auto kan namelijk de
elektriciteit in haar batterij opslaan en die er ook weer aan onttrekken.
Daarom zijn slimme laadpalen een enorme uitkomst. Slimme laadpalen
-smart charging genoemd- kunnen niet alleen elektriciteit laden in de auto,
maar ook elektriciteit onttrekken uit de batterij van de auto. Tevens kunnen
ze door slim te laden op momenten met (lokaal) hoog aanbod aan
elektriciteit inspelen op pieken in de productie van zonne- en windenergie.
Wanneer de auto bij thuisaankomst niet gelijkt laadt, maar juist elektriciteit levert aan het net en aan huishoudens kan een elektrische auto juist
bijdragen om de piekdrukte voor het elektriciteitsnet op te vangen. Bij het
inzetten van de opslagcapaciteit van autobatterijen, dient wel het effect
van ontladen en opladen op de capaciteit van de accu’s in de auto
opgenomen worden in de tarieven voor levering vanuit auto-accu’s.
Alleen nog maar slimme laadpalen
De initiatiefnemer stelt voor om smart charging en bidirectioneel laden tot
standaard te verheffen voor alle nieuwe laadpalen. Slimme laadpalen
kunnen aanbodgestuurd laden, er zijn ook slimme laadpalen die bidirectioneel kunnen laden: de elektrische auto kan stroom van het netwerk
ontvangen, maar kan ook aan het net terugleveren.
In Amsterdam is een derde van de laadpalen al «slim». Tussen 18:00 en
21:00 uur, als mensen thuiskomen van hun werk en de elektriciteitsvraag
hoog is, leveren deze laadpalen minder stroom om het net te ontlasten.
Maar door een hogere capaciteit kunnen ook juist méér stroom leveren als
er meer aanbod aan energie is, bijvoorbeeld bij zonnig weer. 11, 12
9

Nationale Agenda Laadinfrastructuur, oktober 2019. Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat.
10
https://eenvandaag.avrotros.nl/item/leuk-die-elektrische-autos-maar-als-iedereen-tegelijkoplaadt-is-binnenkort-onze-stroom-op/
11
https://fleet-mobility.nl/mobility/infrastructuur/20911-amsterdam-installeert-slimme-laadpalen,
website geraadpleegd op 28 mei 2020
12
https://www.nhnieuws.nl/nieuws/245376/flexibele-laadpalen, website geraadpleegd op 28 mei
2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

12

Een elektrische auto gekoppeld aan een slimme bidirectionele laadpaal in
combinatie met een huis, kan zo functioneren als een lokale energiecentrale: elektriciteit die rondom het huis wordt opgewekt, door bijvoorbeeld
zonnepanelen, kan zo direct in de auto geladen worden. Bovendien
kunnen de slimme laadpalen met smart charging ervoor zorgen dat er
geladen wordt wanneer het rustig is op het net, en juist stoppen met
laden als er een piekvraag is. Met een flexibel nettarief (punt 3) wordt dit
aantrekkelijk.
Daarnaast wil de initiatiefnemer dat standaarden en protocollen voor slim
en bidirectioneel laden verplicht worden bij toekomstige publieke
aanbestedingen om smart charging de stimulans te geven die nodig is.
Echter, om smart charging en bidirectioneel laden mogelijk te maken is
het ook van belang dat alle elektrische auto’s zich hiervoor lenen. Op dit
moment worden (elektrische) voertuigen door de RDW met name gekeurd
op veiligheid. Daarnaast wordt er op vrijwillige basis getest op of
elektrische voertuigen ook smart charging en bidirectioneel laden
ondersteunen. De initiatiefnemer wil dat elektrische voertuigen hierop
getoetst gaan worden.
De initiatiefnemer stelt daarom voor:
1. Ga een samenwerking aan met gemeenten om slimme laadpalen
makkelijker aan te besteden en daarbij zowel te kijken naar het
maatschappelijk als het economisch rendement. Het eerdere initiatief
van Staatssecretaris van Veldhoven om 5 miljoen te investeren in
slimme laadpalen van 21 gemeenten kan vanwege het succes een
vervolg krijgen. 13
2. Maak standaarden en protocollen voor slim en bidirectioneel laden
(zoals OCPP, OCPI, ISO15118) verplicht bij toekomstige publieke
aanbestedingen.
3. Zorg dat alle elektrische voertuigen niet alleen getoetst worden op
veiligheid maar ook in hoeverre zij in het nieuwe energiesysteem
passen. Hiervoor moeten elektrische voertuigen zich lenen voor
smart charging en bidirectioneel laden, waarbij de dubbele energiebelasting is opgelost.
Sloop grijze muren
In Nederland zien steeds meer ondernemers kansen in elektrisch rijden in
combinatie met duurzame energieopwekking. Er zijn al verschillende
initiatieven waarbij duurzame energieopwekking door middel van
zonnepanelen op bedrijfs- of schooldaken direct via slimme laadpalen
ingevoed wordt in batterijen van (deel)auto’s. Door deze deelauto’s met
een slimme laadpaal tijdens daluren te laden (dit zijn vaak kantooruren) is
de eigenaar van de zonnepanelen ook in de daluren gegarandeerd van
afname. De investeringen verdienen zich zo sneller terug. De initiatiefnemer wil dat de rijksoverheid deze initiatieven omarmt en zoveel
mogelijk faciliteert. Helaas lopen de initiatiefnemers regelmatig nog tegen
beperkingen in de wet- en regelgeving aan. Bijvoorbeeld bij het succesvolle project DeelDeZon in Venlo.14 De woningcorporatie wilde met haar
zonnepanelen ook aangesloten worden op de deelauto’s, maar dit staat de
Woningwet niet toe. Op verzoek van de initiatiefnemer onderzoekt het
Ministerie van BZK naar de mogelijkheden om toch ruimte te bieden aan
dergelijke projecten.

13

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2019/09/02/5-miljoen-voor-laadpalen-van-detoekomst
14
https://www.deeldezon.eu/wp-content/uploads/2019/09/Deelautoproject-botst-op-taaieWoningwet_DeeldeZon.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

13

De initiatiefnemer stelt daarom voor:
1. Inventariseer samen met initiatiefnemers die duurzame energieopwekking koppelen aan deelautoprojecten op welke manier wet- en
regelgeving verbeterd kan worden.
2. Biedt experimenteerruimte in de regelgeving waar nodig. Zo kan er
gekozen worden om een derde partij te machtigen die optreedt als
exploitant van de duurzame energieopwekking op het vastgoedbezit
va de woningcorporaties.
Ontlast de piekmomenten met kennis
Data zijn een bron voor kennis. Kennis van de piek- en dalmomenten is
geld waard. Wanneer het zowel voor netbeheerders als voor gebruikers
inzichtelijk wordt wanneer piek- en dalmomenten zich voordoen, kan daar
slim op ingespeeld worden met een prijsprikkel. Zo kan er voor laders een
gereduceerd tarief aangeboden worden tijdens daltarieven. Dan kunnen
autobezitters zo voordelig mogelijk laden en kan het elektriciteitsnet
ontzien worden tijdens piekuren.
De initiatiefnemer stelt daarom voor:
1. Geef de ruimte aan laadpaalbeheerders om variabele laadtarieven aan
te bieden waarmee autogebruikers zoveel mogelijk worden gestimuleerd om buiten piektijden te laden.
2. Breng in beeld waar het knelt. Samen met de netbeheerders en de
gemeenten wordt in beeld gebracht in welke wijken netkrapte ontstaat
door een verwachte significante groei aan elektrische auto’s. Deze
inventarisatie aan knelpunten zal leiden tot een plan van aanpak met
een bijbehorend prioriteitenlijstje van wijken waar de netkrapte het
meest nijpend is.
3. Ontwikkel en ondersteun het verbeteren van technieken die dal- en
piekmomenten kunnen voorspellen.
8. Er is voldoende technisch vakpersoneel nodig
Met vakkennis het elektriciteitsprobleem oplossen.
Er is een groot tekort aan technisch personeel, met name in de bouw en
installatiebranche. Dit tekort speelt al enkele jaren en onderzoeksbureaus
rekenen voor dat dit tekort in de komende jaren alleen maar groter zal
worden. Zo concludeert het economisch bureau van ING in 2018 dat tegen
2030 120 duizend nieuwe medewerkers nodig zijn in de gehele technologische industrie. De 70 duizend benodigde werknemers ontstaat door
pensionering, waarbij nog eens 50 duizend werknemers nodig zijn door
de groei van de sector. Waarbij het gaat om zowel als praktisch als
theoretisch opgeleide technici15. Het is van groot belang voor het slagen
van de energietransitie dat de technici van de schone toekomst goed
opgeleid zijn.
Ondersteun arbeidsmigranten en zij-instromers
In 2018 is netbeheerder Alliander gestart met het opleiden van een groep
statushouders tot elektriciteitsnetmonteur. In 2019 heeft deze groep hun
diploma’s ontvangen uit handen van Minister Wouter Koolmees, voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Deze pilot heeft aangetoond dat het
opleiden van arbeidsmigranten op korte termijn de tekorten aan technisch
geschoold personeel deels kan opvangen.16
15

https://www.volkskrant.nl/economie/tekort-aan-technisch-personeel-staat-ambitieusenergietransitieplan-in-de-weg~bfb3cd8a/
16
https://www.baminfra.nl/nieuws/minister-koolmees-reikt-statushouders-monteursdiploma-uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

14

Middels omscholingsprogramma’s is het ook mogelijk om technisch
personeel uit andere sectoren, goed opgeleid in te zetten voor de
energietransitie.
De initiatiefnemer stelt voor:
1. Onderzoek samen met de sector de mogelijkheden om statushouders, arbeidsmigranten en zij-instromers technisch op te leiden.
2. Stimuleer de samenwerking tussen MBO-instellingen, hogescholen
en universiteiten en de netbeheerders en onderzoek of duurzaamheid
een eindexamenvak kan worden.
3. Waar op korte termijn een nijpend tekort blijft, onderzoek en
stimuleer robotisering, bijvoorbeeld bij de aanleg van zonnepanelen
op daken of het detecteren van storingen in het stroomnet.
9. Voldoende netcapaciteit voor een groene industrie
Tijdig voorbereid zijn op schone Nederlandse industrieclusters.
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er 14,3 megaton CO2-reductie
plaats zal vinden in de Nederlandse industriesector. Een belangrijke
afspraak waarmee een significante bijdrage aan de klimaatdoelen wordt
geleverd. Met elektrificatie van de productieprocessen in de industrie zal
een significante bijdrage geleverd worden aan de benodigde
CO2-reductie. Het is de ambitie om in de komende jaren technieken als de
elektrische boiler, inzet van groene waterstof en warmtepompen te
implementeren in de industrie.
Een positief neveneffect van de elektrificatie van de industrie is dat het
een energievraag van groene stroom van bijvoorbeeld windmolens op zee
kan vergroten, wat het verdienmodel van windenergie op zee ten goede
komt.
Voor een succesvolle elektrificatie van de industrie is een elektriciteitsnet
met voldoende capaciteit onontbeerlijk. De opgewekte groene stroom van
windmolens op zee moet getransporteerd kunnen worden naar bijvoorbeeld de waterstofelektrolyse.
Op 15 mei 2020 heeft het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
haar visie op de verduurzaming van de basisindustrie in 2050 gepresenteerd.17 Het ministerie concludeert in haar visie dat er investeringen nodig
zijn in het elektriciteitsnetwerk om het elektrificatiepotentieel van de
basisindustrie optimaal te kunnen benutten.
De initiatiefnemer stelt voor:
1. Onderzoek de benodigde infrastructuurcapaciteit om voorbereid te
zijn op de afspraken uit het Klimaatakkoord voor 2030.
2. Organiseer een werkgroep met daarin vertegenwoordigers van de
rijksoverheid, netbeheerders en industriepartijen om structureel de
ontwikkeling van de nodige infrastructuur te monitoren.
10. Stand van Zaken en Wettelijk kader
Het probleem van krapte op het elektriciteitsnet staat hoog op de politieke
agenda. Zo is er al een aantal zaken in gang gezet die bijdragen aan het
vlottrekken van de capaciteit van het Nederlandse elektriciteitsnet.

17

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/15/kamerbrief-met-visiekabinet-op-verduurzaming-basisindustrie-2050

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

15

In juni 2019 heeft de Minister van Economische Zaken en Klimaat een
brief naar de Tweede Kamer gestuurd met daarin tien maatregelen om het
netcapaciteitsprobleem op te lossen.18 Zoals het voornemen tot een
AMvB n-1, het inzetten van congestiemanagement door netbeheerders en
de aanpassing van de SDE+.
Op verzoek van de initiatiefnemer heeft een Ronde Tafelgesprek plaatsgevonden op 28 november 2019. Tijdens dit gesprek hebben wetenschappers, netbeheerders en energiebedrijven hun visie op het aanpakken
van het netcapaciteitsprobleem gedeeld met Tweede Kamerleden. De
ingezonden position papers voor dit rondetafelgesprek zijn van bijzondere
waarde geweest voor de totstandkoming van deze initiatiefnota.
Aanpassing van de huidige wet- en regelgeving is noodzakelijk. De
huidige wet- en regelgeving is op dit moment verouderd en geeft
onvoldoende ruimte aan netbeheerders en energiebedrijven om te
investeren. Zo geeft de huidige wet- en regelgeving te weinig ruimte om
te investeren in gebieden waar de vraag naar elektriciteit laag is. Om de
voorstellen te kunnen realiseren, zal wet- en regelgeving aangepast
moeten worden. In dit verband kan onder meer gedacht worden aan de
Elektriciteitswet 1998, waarin regels met betrekking tot productie, het
transport en de levering van elektriciteit zijn gesteld, de Crisis- en
herstelwet en de Woningwet.
11. Financiële consequenties
Gemeenten, provincies en het Rijk zijn gestart met het denken over een
toekomstbestendig elektriciteitsnet. Overheden, energiebedrijven en
netbeheerders zien de problemen van krapte op het net steeds groter
worden, er moet een oplossing gevonden worden. Dat moeten we samen
doen. Voor een deel betekent dit dat bestaande financiële middelen van
de netbeheerders beter moeten worden benut. Dit kan met behulp van
een integraal beeld van de energietransitie, met de regionale energiestrategieën als fundament. In de regionale energiestrategieën (RES’en), die
gereed moeten zijn voor 2021, geven overheden samen met maatschappelijke organisaties vorm aan de uitvoering van het Klimaatakkoord in
regionaal verband. In deze strategieën zullen keuzes gemaakt worden die
ook invloed zullen hebben op de lokale en landelijke netcapaciteit. Deze
keuzes bepalen waar de netbeheerders de komende jaren in zullen
investeren. De keuzes betreffen de volgende drie thema’s:
C de opwekking van duurzame elektriciteit
C de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en
C de daarvoor benodigde opslag en energie infrastructuur.
Effecten op belastingen
In deze initiatiefnota doen we een aantal voorstellen tot verschuivingen in
belastingen en nettarieven. Door middel van flexibelere nettarieven wordt
een eerlijkere prijs op elektriciteitstransport gezet en wordt tegelijkertijd
innovatieve oplossingen op het gebied van bufferen en opslag financieel
aantrekkelijker. Voor een versnelde ontwikkeling van opslagsystemen is
het belangrijk dat de afspraak uit het Klimaatakkoord om de dubbele
energiebelasting af te schaffen zo snel mogelijk uit te voeren.

18

Kamerstukken II 2018/19, 30 196, 669.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

16

Investeren in elektriciteitsinfrastructuur, juist nu
Slimmer omgaan met ons elektriciteitsnet door middel van slimme
systemen en opslagtechnieken zal een belangrijke stap zijn richting het
oplossen van de problematiek op het elektriciteitsnet. Tegelijkertijd blijft
verzwaring van ons elektriciteitsnet nodig, om de verwachte decentrale
groei aan vraag en aanbod van energie aan te kunnen.
Mede dankzij D66 zijn er budgetten vrijgemaakt om Nederland klaar te
maken voor de energietransitie. Het is nu belangrijk dat er ook financiële
middelen beschikbaar zijn om te investeren in onze elektriciteitsnet. We
hebben nu de unieke kans om geld te lenen tegen een zeer lage rente. Een
investering in onze energie-infrastructuur draagt bij aan het groene
herstel en tegelijkertijd werken we aan het fundament voor het schone
energiesysteem wordt gebouwd.
12. Beslispunten
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen om de Minister van Economische Zaken en Klimaat te verzoeken de volgende acties te ondernemen:
1. Stel een onafhankelijke Rijksarchitect aan die een ontwerp van een
toekomstig, duurzaam en betrouwbaar energiesysteem op nationaal
niveau schetst waarin vraag en aanbod van energie goed op elkaar
aansluiten. De Rijksarchitect geeft zo een integraal overzicht van de
benodigde investeringen in de energie-infrastructuur.
2. Laat de Rijksarchitect elke twee jaar een verslag publiceren met
daarin het volgende opgenomen:
a. Geïdentificeerde (nieuwe) knelpunten
b. Wijzigingsvoorstellen op basis van (technologische) ontwikkelingen
c. Voortgang van de afspraken uit de Regionale Energie Strategieën
d. Samenhang met politiek-bestuurlijke besluitvorming
3. Geef de netbeheerders meer (wettelijke) ruimte om tijdig te investeren in de infrastructuur, op basis van de schetsen van de Rijksarchitect. Dit zorgt er in ieder geval voor dat vergunningstrajecten op tijd
in gang worden gezet, tevens kan het betekenen dat een investeringsbesluit wordt genomen in een gebied waar nog geen vergunning is
verstrekt voor een projectontwikkelaar.
4. Versnel de planologische procedures voor netbeheerders om te
verzwaren, waarbij er vanzelfsprekend wel voldoende aandacht blijft
voor planologische inpassing en inspraak van de omwonenden.
5. Onderzoek de mogelijkheid om netbeheerders te kunnen dwingen tot
een marktconsultatie bij congestie (krapte op het elektriciteitsnet) om
zo een beter beeld te krijgen van welke innovatieve technologieën
toegepast kunnen worden»
6. Verken met de Vereniging Nederlandse Gemeenten hoe het mogelijk
is om oost-westplaatsing van zonnepanelen op land en dak te
bevorderen om piekbelasting van het net te voorkomen.
7. Geef netbeheerders de mogelijkheid een flexibel nettarief toe te
passen, waarmee ze contracten kunnen sluiten die klanten belonen
als zij de pieken af weten te vlakken of lokaal de productie kunnen
afzetten middels bijvoorbeeld flexibele vraag in de regio.
8. Verduidelijk de rol van de netbeheerder in de ontwikkeling van
energie-opslagsystemen. Maak bijvoorbeeld duidelijk of ze commercieel mogen inkopen of opslagsystemen bij een derde partij kunnen
neerleggen ter verlaging van de benodigde netverzwaring.
9. Pas de nettarieven voor energieopslagsystemen zo aan dat deze niet
meer gebaseerd zijn op de hoogte van pieken in de opslag of afname.
Opslagsystemen kunnen juist het net ontlasten door opslag en
afname op elkaar af te stemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

17

10. Stel energieopslagsystemen vrij van energiebelasting. Nu wordt
tijdelijk opgeslagen energie dubbel belast: bij de batterij en daarna bij
de afnemende klant (zie ook hoofdstuk 6). Het afschaffen van de
dubbele energiebelasting is ook afgesproken in het Klimaatakkoord.
11. Onderzoek in de SDE++-regeling hoe de financiële dekking van de
onrendabele top van opslag- en buffertechnieken meegewogen kan
worden in de subsidietoekenning.
12. Verken met de energiesector en de projectontwikkelaars de mogelijkheden in voorkomende gevallen piekbelasting te voorkomen door te
leveren op maximaal 70% van het geïnstalleerde piekvermogen. Dit
kan tegen een vergoeding, bijvoorbeeld in ruil voor een extra jaar in
de SDE++.
13. Onderzoek de mogelijkheden van prijszones in Nederland voor
aansluiting van projecten op het elektriciteitsnet en de bijbehorende
effecten op de voortgang van de energietransitie.
14. Hanteer verschillende nettarieven voor huishoudens met een lage en
een hoge netbelasting. Laat huishoudens met een laag elektriciteitsverbruik minder netbeheerkosten betalen. Laat voor huishoudens met
een hoog elektriciteitsverbruik flexibele nettarieven gelden (hoofdstuk
3).
15. Beloon technieken met een lage netbelasting in de SDE++. Zonnethermie is bijvoorbeeld een techniek die geen netbelasting oplevert.
Dit maatschappelijke voordeel komt nu niet tot uiting in de rankschikking van technieken in de SDE++.
16. Onderzoek samen met wetenschapsinstellingen, energiebedrijven en
netbeheerders de kansen en mogelijkheden van gelijkstroom voor
ons elektriciteitsnet.
17. Verken de mogelijkheden van een systeem van certificering en ijking
van slimme gelijkstroommeters, zoals dat nu voor slimme wisselstroommeters al voorhanden is.
18. Ondersteun (pilot)projecten op het gebied van gelijkstroom met
financiële ondersteuning.
19. Onderzoek met de sector hoe duurzame warmte-oplossingen met een
beperkte capaciteitsvraag van het net in bestaande gebouwen en
nieuwbouw gestimuleerd kan worden.
20. Stimuleer (fiscaal) de inzet van opslagcapaciteit in een woning, om
piekbelasting te voorkomen. Stimulering van een thuisbatterij is
nodig.
21. Onderzoek de mogelijkheden van vraagsturing, zoals de mogelijkheid
om warmtepompen collectief aan te sturen om piekmomenten te
voorkomen. Bijvoorbeeld middels een Smart Demand & Response
Principe.
22. Ontwikkel snel een open (Europese) standaard voor het sturen van
apparaten en systemen als zonnepanelen en laadpalen zodat deze
kunnen worden ingezet voor flexibiliteit.
23. Ga een samenwerking aan met gemeenten om slimme laadpalen
makkelijker aan te besteden en daarbij zowel te kijken naar het
maatschappelijk als het economisch rendement. Het eerdere initiatief
van Staatssecretaris Van Veldhoven om 5 miljoen te investeren in
slimme laadpalen van 21 gemeenten kan vanwege het succes een
vervolg krijgen.
24. Maak standaarden en protocollen voor slim en bidirectioneel laden
(zoals OCPP, OCPI, ISO15118) verplicht bij toekomstige publieke
aanbestedingen.
25. Zorg dat alle elektrische voertuigen niet alleen getoetst worden op
veiligheid maar ook in hoeverre zij in het nieuwe energiesysteem
passen. Hiervoor moeten elektrische voertuigen zich lenen voor
smart charging en bidirectioneel laden, waarbij de dubbele energiebelasting is opgelost.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

18

26. Inventariseer samen met initiatiefnemers die duurzame energieopwekking koppelen aan deelautoprojecten op welke manier wet- en
regelgeving verbeterd kan worden.
27. Bied experimenteerruimte in de regelgeving waar nodig. Zo kan er
gekozen worden om een derde partij te machtigen die optreedt als
exploitant van de duurzame energieopwekking op het vastgoedbezit
va de woningcorporaties.
28. Geef de ruimte aan laadpaalbeheerders om variabele laadtarieven
aan te bieden waarmee autogebruikers zoveel mogelijk worden
gestimuleerd om buiten piektijden te laden.
29. Breng in beeld waar het knelt. Samen met de netbeheerders en de
gemeenten wordt in beeld gebracht in welke wijken netkrapte
ontstaat door een verwachte significante groei aan elektrische auto’s.
Deze inventarisatie aan knelpunten zal leiden tot een plan van aanpak
met een bijbehorend prioriteitenlijstje van wijken waar de netkrapte
het meest nijpend is.
30. Ontwikkel en ondersteun het verbeteren van technieken die dal- en
piekmomenten kunnen voorspellen.
31. Onderzoek samen met de sector de mogelijkheden om statushouders, arbeidsmigranten en zij-instromers technisch op te leiden.
32. Stimuleer de samenwerking tussen MBO-instellingen, hogescholen
en universiteiten en de netbeheerders en onderzoek of duurzaamheid
een eindexamenvak kan worden.
33. Waar op korte termijn een nijpend tekort blijft, onderzoek en
stimuleer robotisering, bijvoorbeeld bij de aanleg van zonnepanelen
op daken of het detecteren van storingen in het stroomnet.
34. Onderzoek de benodigde infrastructuurcapaciteit om voorbereid te
zijn op de afspraken uit het Klimaatakkoord voor 2030.
35. Organiseer een werkgroep met daarin vertegenwoordigers van de
rijksoverheid, netbeheerders en industriepartijen om structureel de
ontwikkeling van de nodige infrastructuur te monitoren.
Sienot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 563, nr. 2

19