Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 70

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september
Het kabinet heeft vorig jaar aan uw Kamer meegedeeld hoe het gunstige
condities zal scheppen voor de grootschalige ontwikkeling van windenergieopwekking op zee. In een brief van 4 april 2008 (kamerstuk 31 209/
31 239, nr. 26) is allereerst uiteengezet hoe het kabinet in het kader van het
Nationaal Waterplan zal werken aan de aanwijzing van windenergiegebieden waarbinnen het resterende gedeelte van de doelstelling van
«6000 MW gerealiseerd in het jaar 2020» kan worden gebouwd.
Ook is aangekondigd dat een stelsel zal worden uitgewerkt voor de
uitgifte van «windkavels» met daaraan gekoppeld een SDE-beschikking.
Hiermee ontstaat een regierol voor de kabinetten die de doelstelling voor
2020 moeten realiseren. Gerelateerd aan deze regierol zouden ook de
mogelijkheden worden onderzocht voor de aanleg van rijkswege van
netaansluitpunten op zee («stopcontacten»; motie Samsom van 5 maart
2008, TK 31 239, nr. 17).
In de genoemde brief wordt tot slot meegedeeld dat het kabinet de
huidige werkwijze van vergunningverlening, gericht op het subsidiëren
van 450 MW in de regeerperiode, zal afsluiten. Hiertoe werd een stop op
nieuwe initiatieven voor windturbineparken bekend gemaakt en werd een
draaiboek aangekondigd. Het Draaiboek is uw Kamer op 30 juni 2008
(kamerstuk 31 209/31 239, nr. 35) aangeboden en is in samenhang met de
brief van 4 april op 1 juli 2008 (kamerstuk 31 209, nr. 38) met uw Kamer
besproken.
Van belang is verder nog, dat in het kader van het aanvullend coalitieakkoord in maart van dit jaar is besloten, om voor de subsidieronde van
2010 middelen te reserveren waarmee 500 MW extra aan windturbines op
zee kan worden mogelijk gemaakt.
Recent heb ik u op de hoogte gesteld van mijn conclusies en besluiten op
grond van de studie naar een kabelnetwerk op zee (brief d.d. 12 juni 2009,
TK 31 239, nr. 64). Daarmee heb ik uitvoering gegeven aan de motie
Samsom.

KST134295
0809tkkst31239-70
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 239, nr. 70

1

In deze brief zet ik uiteen, op welke manier het kabinet overweegt om met
een uitgiftestelsel voor windenergiegebieden op zee en met enkele
aanvullende instrumenten en voorzieningen een kader te scheppen voor
het samen met de markt werken aan het bereiken van de 6000 MW. Dit
doel van 6000 MW in 2020 moet substantieel bijdragen aan de duurzame
energievoorziening in de toekomst. Ik bied u deze brief aan mede namens
de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, en de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.
Windenergiegebieden op de Noordzee
Een uitgiftestelsel voor windenergiegebieden werkt alleen indien er daadwerkelijk windenergiegebieden zijn aangewezen. Dit werkt naar twee
kanten. Binnen aangewezen gebieden kunnen in een door het kabinet te
kiezen tempo en met een te kiezen omvang exclusieve rechten worden
toegekend aan marktpartijen om windparken te ontwikkelen en kunnen
andere projecten dan windturbineparken worden geweigerd. Vice versa
kunnen buiten deze windenergiegebieden aanvragen voor windturbineparken worden afgewezen. Dit schept duidelijkheid voor alle Noordzeegebruikers. Ook voor het ruimtelijk ontwerp en de fasering van de aanleg
door een landelijk netbeheerder van een kabelnetwerk met aansluitpunten
op zee is dit een noodzakelijke duidelijkheid.
De keuze over de aan te wijzen windenergiegebieden maakt het kabinet in
het Nationaal WaterPlan (NWP). In het ontwerp-NWP van december 2008
worden al twee afgewogen windenergiegebieden aangewezen: «Borssele» en «IJmuiden». Voor deze keuze is een plan-MER opgesteld en heeft
een «passende beoordeling» plaatsgevonden, waarmee een grote zekerheid is ontstaan over de feitelijke beschikbaarheid van deze 2 gebieden
voor de bouw van windturbineparken. Daarnaast heeft het kabinet 2 zoekgebieden voor windenergie aangewezen: «Hollandse Kust» en «Ten
noorden van de Waddeneilanden». In deze gebieden moeten nog studies
worden uitgevoerd naar andere gebruiksfuncties van de Noordzee
voordat een afweging kan plaatsvinden. Het zoekgebied «Hollandse kust»
is van dusdanig groot belang voor een snelle en betaalbare verdere
ontwikkeling van windenergie op zee, dat hieraan een forse zoekopgave is
gekoppeld.
Zonder vooruit te lopen op de uitkomsten van deze studie, waarover het
kabinet in december 2009 een keuze bekend maakt, kan al worden geconcludeerd dat er binnen de aangewezen en potentiële windenergiegebieden voldoende ruimte is voor de doelstelling van 6000 MW. Bij de
uiteindelijke keuze over de ligging en omvang van deze gebieden zullen
kosten (voor de bouw van windparken en de rijksbijdrage daaraan), tijdige
beschikbaarheid van de gebieden en belangen zoals die van de scheepvaart een belangrijke rol spelen. Ook kunnen op grond hiervan gebiedsgerichte uitspraken worden gedaan over de verdere doorgroei van windenergie op zee na 2020.
Het uitgiftestelsel; de windenergieconcessie
Gedurende het afgelopen jaar heeft een interdepartementale werkgroep
de diverse aspecten van het beleid onderzocht waarmee de in het Nationaal Waterplan aangewezen gebieden voor windenergie op zee kunnen
worden uitgegeven. Mede op grond van het advies van deze werkgroep
staan mij de volgende contouren voor ogen voor een uitgiftestelsel:
a. Uitgangspunt van het ontwerp is een maximale koppeling tussen
gebiedsuitgifte en financiële beschikkingen: het Rijk geeft de gebieden
alleen uit voor zover daar (voldoende) financiële middelen voor
beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 239, nr. 70

2

b. Omvang van gebieden en uitgifteplanning worden afgestemd op het te
bereiken doel.
c. Marktpartijen vragen om meerjarige stabiliteit van wet- en regelgeving
en meerjarige financiële zekerheid; de overheid heeft baat bij flexibiliteit om mee te groeien met de ervaringen rond de ecologische randvoorwaarden, de mate waarin windparken op zee op termijn goedkoper kunnen worden en de budgettaire beheersbaarheid.
Op grond van deze contouren zijn er globaal twee uitgiftestelsels mogelijk:
• Uitgifte van grotere gebieden in windenergieconcessies;
• Uitgifte van vergunningen voor kleinere gebieden. Dit is het huidige
vergunningstelsel gecombineerd met de SDE-beschikking.
In beide stelsels worden de ruimtelijke vergunning en de subsidiebeschikking gelijktijdig verstrekt.
Een windenergieconcessie is een exclusief recht om gedurende langere periode (8 á 10
jaar) in een gebied met forse omvang (1000–1500 MW) windparken te bouwen. De
concessie vergt een financiële verplichting voor de gehele concessie. De concessiehouder
zal per fase van 250 of 300 MW een vergunningaanvraag met uitvoerings-MER moeten
doen, waarbij tevens de exacte subsidiebedragen worden vastgesteld voor bijbehorende
fase. Op die wijze kan de overheid rekening houden met veranderde ecologische inzichten
en meeprofiteren van eventuele lagere kosten.

Beide stelsels hebben voor- en nadelen.
Voordelen concessiesystematiek boven vergunningsystematiek
• meerjarige zekerheid voor bedrijfsleven én flexibiliteit voor overheid
aan elkaar verbonden; dit betreft een maximale flexibiliteit binnen de
concessiesystematiek, dus gegeven de financiële verplichting die daarvoor moet worden aangegaan;
• mogelijkheid om grote én kleine gebieden uit te geven naar de mate
waarin daarvoor belangstelling bestaat in de markt (grote spelers zijn
waarschijnlijk niet in kleine kavels geïnteresseerd);
• mogelijkheid van schaalvoordelen bij uitgifte van grote gebieden en
daarmee mogelijk een lagere SDE-behoefte;
• vergunningverlening vergt een uitvoerings-MER, die in het geval van
een windenergieconcessie slechts door één partij behoeft te worden
uitgevoerd – dit voorkomt onnodige administratieve lasten;
• windenergieconcessies vergen periodiek overleg tussen overheid en
betreffende concessiehouder, waardoor voortgang op de voet kan
worden gevolgd;
• versnipperde uitgifte van windenergiegebieden in relatief kleine
vergunningeenheden is qua onderhoud niet zo gunstig: als één partij
in een gebied alle turbines onderhoudt, is dat allicht goedkoper dan
wanneer 4 of 5 partijen dat moeten doen.

Nadelen concessiesystematiek ten opzichte van vergunningsystematiek
• vergt beschikbaarheid van fors budget per concessie waardoor de
uitgaven over een lange periode worden verplicht en met meer onzekerheden zijn omgeven. Zo zal het lastig zijn om in te spelen op nu nog
onvoorziene ontwikkelingen op andere terreinen met betrekking tot
duurzame energie;
• langjarige verbondenheid aan één partij, die daardoor «lui» kan
worden in kostenefficiency;
• wetswijziging nodig (vergt minimaal anderhalf jaar);
• twee momenten van beslissing: concessietoekenning én vergunning/
subsidietoekenning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 239, nr. 70

3

Het systeem van windenergieconcessies vergt een wetswijziging. Het
kabinet vindt de gedachte van windenergieconcessies voldoende interessant om deze in een wetsvoorstel uit te werken dat zo snel mogelijk aan
uw Kamer zal worden aangeboden. De ambitie van het kabinet is, om de
behandeling van het wetsvoorstel deze regeerperiode af te ronden. Het
volgende kabinet heeft dan de mogelijkheid om snel tot uitgifte van
concessies over te gaan.
Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel zal nog worden onderzocht wat
het beste uitgiftestelsel is. Hierbij worden grote en kleine concessies
vergeleken met de huidige vergunningsystematiek, alsook de opties van
één of meerdere uitgifterondes. Afhankelijk van de interesse vanuit de
markt en de definitief beschikbare gebieden is het denkbaar dat op grond
hiervan uiteindelijk voor een gemengd stelsel wordt gekozen.
Financiering windenergie op zee
De financiering van windenergie op zee krijgt ook de nodige aandacht. In
het Aanvullend Beleidsakkoord «Werken aan de Toekomst» is voor de
periode 2014–2029 € 2,4 miljard extra budget beschikbaar gesteld voor
windenergie op zee. Dit leidt voor deze regeerperiode tot een extra 500
MW wind op zee, bovenop de reeds geplande 450 MW. Om een schone en
zuinige energievoorziening voor de toekomst veilig te stellen is in dit
beleidsakkoord afgesproken dat de SDE in zijn huidige vorm zal blijven
bestaan, maar dat deze ruimer en robuuster zal worden gefinancierd uit
een opslag op het elektriciteitstarief. Zo wordt langjarige zekerheid
gegeven over de beschikbaarheid van voldoende middelen om de ambitie
van 20% duurzame energie in 2020 te realiseren. Bij de uiteindelijke vormgeving zullen de koopkrachteffecten en de budgettaire beheersbaarheid
worden meegewogen. De vrijvallende middelen op de EZ-begroting
worden aangewend voor lastenverlichting.
In de brief aan de Tweede Kamer van 17 april jl. is aangegeven dat de
minister van Economische Zaken voor het einde van 2009 de Kamer zal
informeren over de vormgeving van deze nieuwe financieringswijze en de
consequenties daarvan.
Verder zal worden nagedacht, of aanvullende instrumenten zoals PPS
ertoe zouden kunnen leiden dat de rijksmiddelen in combinatie met de
SDE-subsidieperiode effectiever en efficiënter benut kunnen worden.
In dit licht zal ook de Taskforce onder leiding van de heer Veenman het
kabinet eind dit jaar adviseren over de wijze waarop de samenwerking
tussen markt en overheid vormgegeven kan worden om het uitgiftebeleid
te optimaliseren. Het lijkt mij noodzakelijk, dat markt en overheid samen
de schouders zetten onder onze ambitieuze doelstellingen op zee. Daarbij
zijn verschillende samenwerkingsvormen denkbaar, die evenwel een
zorgvuldige afweging vergen van de rollen van partijen in het proces en
de risico’s die aan die rollen zijn verbonden.
Het kabinet neemt dus de noodzakelijke stappen om een voortvarende
uitgifte van windenergiegebieden op de Noordzee mogelijk te maken.
Daarbij mag niet onvermeld blijven, dat de komende maanden financiële
middelen worden ingezet uit de beschikbare 15 miljoen Euro uit het crisispakket om:
• TenneT in staat te stellen de MER-procedures en -onderzoeken te
starten om de invoeding van 6000 MW in het Nederlandse elektriciteitsnet mogelijk te maken;
• in de aan te wijzen windenergiegebieden meteomasten te plaatsen en
ander locatieonderzoek te verrichten, die potentiële exploitanten in die
gebieden van voldoende informatie kunnen voorzien om ook snel te
kunnen reageren op de uitgifte van de gebieden;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 239, nr. 70

4

•

een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar het idee van een
«haven op zee» zoals door wesea geopperd en dat op het eerste
gezicht een kostenefficiënte oplossing lijkt te zijn;
• andere onderzoeken mogelijk te maken (zoals op het terrein van ecologische vraagstukken), waardoor de kennis op het niveau kan komen
dat randvoorwaarden bij gebiedsuitgifte met meer zekerheid (en
daarmee meerjarige stabiliteit in de regelgeving) kunnen worden
gesteld.
Ook in het Innovatieprogramma voor duurzame energie is ruimte voor
windenergie op zee vrijgemaakt.
De inzet van de rijksoverheid op deze onderwerpen draagt bij aan het
vertrouwen bij marktpartijen dat de overheid de doelstelling serieus
neemt. Het is belangrijk, dat de vaak internationaal opererende energiebedrijven Nederland zien als een serieus kandidaatland om windparken op
zee te realiseren.
Betekenis voor de doelstelling van 6000 MW in 2020
Tot slot wil ik stilstaan bij de betekenis van de in deze brief beschreven
kabinetsinzet voor de doelstelling van 6000 MW offshore windenergie in
2020.
Op grond van enkele exercities met windenergieconcessies van verschillende omvang en aannames over concessieverlening (1 jaar), voorbereidingstijd van windparken (2 jaar) en bouwtijd (2 á 3 jaar) kan worden
geconcludeerd dat het een aanzienlijke inspanning zal vergen om de
totale omvang van 6000 MW rond 2020 te bereiken. Bij voortzetting van
het huidige vergunningenstelsel zal het eveneens lastig zijn om de doelbereiking te realiseren.
Er zijn namelijk veel aspecten bij deze ambitie aan de orde die aandacht
vergen, en er zijn ook zeer aanzienlijke SDE-bedragen mee gemoeid.
Enkele van de belangrijkste risicofactoren betreffen de prijseffecten van
ecologische randvoorwaarden, de knelpunten in de supply chain (turbinemarkt, bouw- en havencapaciteit, financiering), het bouwen van windturbines op grotere diepte, en de mate waarin een gebiedsuitgifte en een
tijdige inpassing in het elektriciteitsnet zijn te matchen. Het kabinet is van
mening, dat met:
(1) een stabiel meerjarig regelgevend kader,
(2) het zo snel mogelijk marktpartijen aan de slag laten gaan met deze
ambitie en
(3) met een gezamenlijke en gelijkgerichte inspanning van overheid en
bedrijfsleven, het mogelijk is zijn ambitie met windenergie op zee te
verwezenlijken.
Samenvatting van acties van het kabinet voor de korte termijn
Om randvoorwaarden te scheppen waarbinnen succesvol kan worden
gewerkt aan het bereiken van de doelstelling van 6000 MW windenergie
op zee, gerealiseerd in 2020, zal het kabinet dit en komend jaar de
volgende stappen zetten:
• beleidsreactie op advies van Taskforce Veenman over planning van
windenergie op zee en over de inschakeling van het Nederlandse
bedrijfsleven bij de uitvoering van het beleid;
• definitieve aanwijzing van windenergiegebieden in NWP; op een later
tijdstip vaststellen wat de precieze windenergiecapaciteit van deze
gebieden is;
• wettelijke basis creëren voor de verlening van windenergieconcessie
en waar dit nodig is aanpassingen in de subsidieregelgeving SDE;
• eind dit jaar duidelijkheid bieden over vormgeving van de kWhopslagfinanciering voor de SDE;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 239, nr. 70

5

•
•

besluitvorming over financiering van en verantwoordelijkheden voor
het net op zee en de rol van TenneT daarbij; en tenslotte,
inzetten van 15 miljoen Euro uit het crisispakket voor enkele no-regretmaatregelen ter voorbereiding van de grootschalige uitbouw van
windenergie op zee, zoals de opzet van een monitoringprogramma
voor ecologische effecten van windturbineparken.

De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 239, nr. 70

6