Betuweroute

Voortgangsrapportage 27

2e helft 2009

Inhoudsopgave
1

Inleiding en samenvatting ................................................................................................3
1.1
Leeswijzer...................................................................................................................3
1.2
Samenvatting .............................................................................................................3
2
Essentialia project .............................................................................................................4
3
De omgeving van het project ...........................................................................................5
3.1
Beschikbaarheid locomotieven .................................................................................5
3.2
Gebruik van Betuweroute .........................................................................................5
3.3
Borging publieke veiligheid .......................................................................................5
3.4
Bestrijding geluidshinder...........................................................................................5
3.5
Duitsland ......................................................................................................................6
4
Bouw ...................................................................................................................................7
4.1
Havenspoorlijn ...........................................................................................................7
5
Projectbeheersing ..............................................................................................................8
5.1
Scope ..........................................................................................................................8
5.2
Financiën ....................................................................................................................8
5.2.1
Projectbudget ..................................................................................................... 8
5.2.2
Uitputting onvoorzien ...................................................................................... 11
5.2.3 Uitgaven en aangegane verplichtingen................................................................ 12
5.2.4 Resumé ................................................................................................................... 14
5.2.5 Dekking ................................................................................................................... 14
5.3 Planning .........................................................................................................................15
5.4 Financiële risico’s, mee- en tegenvallers en prognose eindstand .............................15
Bijlage 1: Begrippen- en afkortingenlijst ...........................................................................16

2

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

1

Inleiding en samenvatting

In dit zevenentwintigste rapport over de voortgang van de aanleg van de Betuweroute
wordt verantwoording afgelegd over de werkzaamheden in de periode van 1 juli 2009 tot
en met 31 december 2009. Het rapport wordt tweemaal per jaar uitgebracht aan de
Tweede Kamer. Het project Betuweroute valt onder de Regeling grote projecten van de
Tweede Kamer. Deze regeling voorziet in een halfjaarlijkse rapportage over de
vorderingen van het project, zowel qua uitvoering als qua financiën. In de rapporten
komen naast de voortgang, ook de wijzigingen ten opzichte van de oorspronke lijke
projectbeschrijving en het vorige voortgangsrapport aan de orde. Op deze wijze
rapporteert Verkeer en Waterstaat over alle grote projecten.
1.1

Leeswijzer

Dit voortgangsrapport bestaat uit drie hoofdonderdelen. Eerst worden ontwikkelingen op
het gebied van de beschikbaarheid van locomotieven, het gebruik van de lijn en de
bestuurlijke omgeving beschreven (hoofdstuk 3). Vervolgens beschrijft het rapport de
voortgang van de bouw per projectonderdeel (hoofdstuk 4). Tot slot informeert het
rapport u over de stand van zaken aan de hand van de verschillende aspecten van de
projectbeheersing (hoofdstuk 5). Voorafgaand aan de genoemde hoofdonderdelen staan
in hoofdstuk 2 de essentialia van het project beschreven.
1.2

Samenvatting

De Havenspoorlijn is volgens planning op 13 december 2009 met ERTMS level-1 en 25 kV
in bedrijf genomen. De certificering en ombouw van locomotieven is eveneens volgens
schema verlopen. Dankzij de elektrificatie van de Havenspoorlijn kunnen de vervoerders
hun elektrische ERTMS locomotieven nu optimaal inzetten op de Betuweroute.
Deze VGR laat het volgende financiële beeld zien.
Ten opzichte van VGR 26 laat het saldo van mee- en tegenvallers een verschuiving zien
van een negatief saldo van € 13 miljoen naar een negatief saldo
van € 15 miljoen. De prognose eindstand van de Betuweroute komt, inclusief de
verwachtingswaarde van het risicopro fiel en gecorrigeerd voor het saldo van mee- en
tegenvallers, op € 4.698 miljoen (namelijk het projectbudget van € 4.683 miljoen plus
het saldo van mee- en tegenvallers van € 15 miljoen).

3

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

2

Essentialia project

Dankzij zijn strategische ligging aan zee is Nederland sterk op het gebied van transport
en distributie. Voor het toenemende vervoer van consumentengoederen, grondstoffen,
agrarische producten en andere vracht naar het Europese achterland zijn alle soorten
vervoermiddelen nodig. De capaciteit van het bestaande spoorwegnet in Nederland wordt
gebruikt door steeds meer reizigerstreinen. Goederenvervoer over het spoor kan
daardoor niet gemakkelijk groeien. Toch neemt de goederenstroom verder toe. En
ontstaat er een steeds grotere vraag naar meer mogelijkheden voor vervoer van
containers en bulkgoederen over het spoor.
De toekomst van het railgoederenvervoer ligt in de concentratie van de internationale
goederenstromen. Het aantal containershuttles dat per spoor het Europese achterland
bereikt, groeit sterk en verbetert de bereikbaarheid van de Nederlandse industrie en de
zeehavens. Daarom wordt tussen de Rotterdamse haven en de Duitse grens bij
Zevenaar-Emmerich de Betuweroute aangelegd: een 160 kilometer lange, tweesporige
lijn zonder overwegen, exclusief ontwikkeld en bestemd voor goederenvervoer.
Beveiligings- en besturingssystemen, het vlakke en vrij rechte traject en de inrichting
van tunnels bijvoorbeeld zijn specifiek voor de Betuweroute ontworpen.
Deze nieuwe spoorlijn vormt de ruggengraat van het Nederlandse goederentransport per
trein. De Betuweroute zorgt er niet alleen voor dat Nederland vanaf 2007 een
volwaardige aansluiting heeft op het Europese goederenspoornet in wording, maar ook
dat op het bestaande Nederlandse spoorwegnet meer capaciteit ontstaat, waar ook de
reizigers profijt van hebben. Het in dienst stellen van de Betuweroute maakte het
mogelijk een geheel nieuwe treindienstregeling te verwezenlijken.
De wettelijke basis van het project Betuweroute is vastgelegd in de Planologische
Kernbeslissing Betuweroute. Dit is het parlementaire besluit om het project te realiseren.
De uitwerking en de keuze van het tracé zijn definitief vastgelegd in de onderliggende
Tracébesluiten Betuweroute.
Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat fungeert namens het Rijk als opdrachtgever
voor ProRail en is eindverantwoordelijk voor de aanleg van de spoorlijn. Het DirectoraatGeneraal Rijkswaterstaat heeft als opdrachtgever de aanleg van de Betuweroute
aangestuurd tot 30 november 2007, en deze aansturing met ingang van genoemde
datum overgedragen aan het Directoraat-Generaal Mobiliteit (DGMo). Pro Rail is
verantwoordelijk voor de voorbereiding en de bouw van de Betuweroute en treedt op als
aanbestedende partij. Binnen ProRail was de Projectorganisatie Betuweroute (PoBr)
belast met de uitvoering. De PoBr is per 1 juli 2008 onderdeel geworden van de afdeling
Infraprojecten (IP) van ProRail en bestaat voort onder de naam “Project Havenspoorlijn”.

4

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

3

De omgeving van het project

3.1

Beschikbaarheid locomotieven

Om in de dienstregeling 2010 de Havenspoorlijn te kunnen gebruiken werden tussen
september en december 2009 de ERTMS locomotieven gecertificeerd voor level-1.
Dankzij een vereende inspanning binnen de projectorganisatie Havenspoorlijn werd de
upgrade van de software van de ERTMS-apparatuur tijdig gerealiseerd voor 13 december
2009. De vervoerders hadden tegen die tijd de aanvullende level-1 opleiding van hun
machinisten afgerond. V&W heeft deze activiteiten gesubsidieerd met instemming van de
Europese Commissie. Inmiddels heeft de Commissie hiervoor een bijdrage va
€ 2 miljoen uit het Europese TEN-T budget toegezegd aan V&W. Alle voor de
Betuweroute bestemde locomotieven zijn nu voorzien van ERMTS level-2 en level-1. Het
aantal ERTMS locomotieven neemt nog altijd toe dankzij de instroom van nieuw bestelde
elektrische locomotieven.
3.2

Gebruik van Betuweroute

De afname in het ladingaanbod werkte in 2009 fors door op het treinverkeer in de haven.
Keyrail noteerde een achteruitgang van het aantal treinen op de Havenspoorlijn van 20%
t.o.v. 2008. Niettemin bleef het gebruik van het A-15 deel van de Betuweroute op een
constant niveau van 200 treinen per week. Dankzij de 25 kV op de bovenleiding van de
Havenspoorlijn per 13 december 2009 kunnen de vervoerders onbelemmerd met hun
elektrische locomotieven de terminals in de haven bereiken en is het bedrijfseconomisch
interessant om met elektrische locomotieven de erts- en kolentreinen via de Betuweroute
af te voeren. Na 13 december 2009 steeg het gebruik van de Betuweroute dan ook naar
300 ritten per week.
3.3

Borging publieke veiligheid

Tijdens het laatste bestuurlijke overleg met de burgemeester van Barendrecht over de
publieke veiligheid van de Betuweroute (en de HSL-Zuid) is bekrachtigd dat de
uitgevoerde afspraken uit de bestuurlijke overeenkomst tot goede resultaten hebben
geleid en zijn afspraken gemaakt over de laatste openstaande punten.
Die laatste punten zijn de definitieve procedure voor het vaststellen van
spanningsloosheid van de bovenleiding door de brandweer in geval van een calamiteit en
de plasverkleinende maatregelen op locaties met hoge geluidsschermen.
Over het vaststellen van de spanningsloosheid van de 25-kV-bovenleiding is afgesproken
dat uiterlijk in mei 2010 de brandweer is opgeleid en geoefend voor de definitieve
procedure waarin de brandweer zelf de spanningsloosheid vaststelt. V&W, ProRail en de
brandweer werken samen om dit voor elkaar te krijgen.
Wat betreft de plasverkleinende maatregelen is overeengekomen met de gemeenten dat
alleen op locaties met hoge geluidsschermen die moeilijk te ontruimen zijn, kolken naast
het spoor worden aangelegd zodat plasvorming van (gevaarlijke) vloeistoffen zoveel
mogelijk wordt voorkomen.
Deze maatregelen, zoals ook gemeld in VGR 26, zijn nu in uitvoering. De
werkzaamheden lopen zeker nog door in 2010.
3.4

Bestrijding geluidshinder

Zoals in de vorige voortgangsrapportage is gemeld heeft de Afdeling Bestuursrecht van
de Raad van State de ingediende beroepen van betrokken partijen, waaronder de
gemeente Rozenburg, tegen het hogere grenswaardenbesluit van Gedeputeerde Staten
(hierna: GS) van de provincie Zuid Holland in behandeling genomen. Eind november

5

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

2009 heeft de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (hierna: StAB) aan de Voorzitter
van de Afdeling Bestuursrecht verslag uitgebracht. Betrokken partijen hebben tot eind
december 2009 de gelegenheid gehad om te reageren op het rapport van StAB. De
zitting van de Afdeling Bestuursrecht zal op 22 februari 2010 plaatsvinden. Een besluit
van de Raad van State wordt midden april 2010 verwacht.
Prorail is begin januari 2010 begonnen met bouwkundige onderzoeken aan de woningen
waarvoor door GS een hogere grenswaarde is vastgesteld. Deze werkzaamheden kunnen
onafhankelijk van de uitspraak van de Raad van State worden uitgevoerd en zullen begin
2011 worden afgerond. Aan de hand van het per woning op te stellen onderzoeksrapport
zal met de eigenaren van de woningen waarvan is vastgesteld dat
isolatiewerkzaamheden noodzakelijk zijn, een overeenkomst worden aangegaan. De
uitvoeringswerkzaamheden kunnen echter pas na de uitspraak van de Raad van State
beginnen.
3.5

Duitsland

Volgens planning krijgt het spoor tussen Emmerich en Oberhausen in eerste instantie
meer capaciteit dankzij “blokverdichting” in 2011, waardoor de treinen dichter op elkaar
kunnen rijden. Deze capaciteitsuitbreiding van de bestaande twee sporen maakt groei
van het verkeer over de Betuweroute de komende jaren mogelijk totdat het derde spoor
wordt gerealiseerd. Dit derde spoor is noodzakelijk voor de jaren na 2013. De
verwachting is dat eind 2010 ‘Baurecht’ verkregen is en dat het drukst bereden gedeelte
tussen Oberhausen en Wesel als eerste traject wordt gerealiseerd in 2013.
Zoals in oktober 2007 vastgelegd in het regeerakkoord zoekt het Bundesministerie naar
besparingen. De projecten binnen het Bundesverkehrsplan 2003-2015 worden weliswaar
herbezien, maar het derde spoor zal naar verwachting dit evaluatieproces doorstaan
omdat de noodzaak voor de bouw buiten kijf staat voor alle drie de partijen die budget
ervoor hebben gereserveerd: het Bundesministerie, de deelstaat NordRhein-Westfalen en
DB. De heroverweging van het BMVBS duurt naar zich laat aanzien in ieder geval nog tot
de zomer van 2010.
Aan de Nederlandse kant heeft ProRail meerdere varianten uitgewerkt voor de aanleg
van het derde spoor in combinatie met systeemwijziging van de plaatselijke ATB en 1500
V. In overleg met Duitsland ligt nu een variant op tafel, waarin de systemen van de
Betuweroute (ERTMS en 25 kV) worden doorgezet tot voorbij de grens en daar aansluiten
op de Duitse systemen (PZB en 15 kV). Na besluitvorming over de voorkeursvariant in
juni 2010 vangt de (verkorte) tracé wet procedure aan.

6

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

4

Bouw

4.1

Havenspoorlijn

De Havenspoorlijn, die loopt van de Maasvlakte tot de Waalhaven in het Rotterdamse
havengebied, is sinds medio 2004 dubbelsporig in gebruik genomen met het
beveiligingssysteem ATB-EG en met alleen dieseltractie.

De planning zoals beschreven in de vorige VGR is tot op de dag nauwkeurig gedurende
het afgelopen halfjaar uitgevoerd. Dankzij de nauwe samenwerking tussen alle
betrokkenen - Keyrail, vervoerders, ProRail, Havenbedrijf Rotterdam en het ministerie
van V&W – is volgens plan ERTMS level-1 in bedrijf genomen op de infrastructuur en in
de locomotieven. Op 13 december 2009 werd de 25 kV op de bovenleiding van de
Havenspoorlijn ingeschakeld. Deze mijlpaal markeert de uiteindelijke oplevering van de
Betuweroute in zijn finale vorm. In de dienstregeling 2010 is de Betuweroute (A15-tracé
en Havenspoorlijn) te gebruiken met de nieuwe systemen ERTMS en 25kV. Het
samenwerkingsverband, dat specifiek was ingericht voor de indienstelling van de
havenspoor werd eind december 2009 ontbonden. De ombouw van zowel het tracé als de
locomotieven is uitgevoerd zonder beperking van de toegezegde vervoerscapaciteit.
De restwerkzaamheden zullen uitgevoerd worden in de eerste helft van 2010, waarna het
project wordt overgedragen aan de staande ProRail organisatie.
4.2
A15-tracé
Restwerkzaamheden op het A15 tracé zijn voor het merendeel afgerond, wat ertoe geleid
heeft dat alle systemen, behalve de tunneltechnische installaties (TTI’s) zijn
overgedragen aan de staande ProRail organisatie. Voor de TTI’s is een gedeelte van de
voorgestelde korte termijn verbetermaatregelen als eerste stap geïmplementeerd. Helaas
heeft dit nog niet geleid tot grote verbeteringen in de beschikbaarheid van de TTI. De
projectorganisatie van KeyRail zal de verbetering van de TTI’s verder oppakken en in de
komende twee jaren uitvoeren.

7

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

5

Projectbeheersing

Dit hoofdstuk gaat over de ontwikkelingen ten aanzien van de planning, financiën,
inhoudelijke scope en de organisatie van het project.
5.1

Scope

ProRail Infraprojecten Project Havenspoorlijn (IPHS) maakt sinds 1999 onderscheid
tussen een Functioneel en een Technisch Programma van Eisen (FPvE en TPvE). Het FPvE
is in essentie datgene wat is besteld en vormt samen met de aanlegbegroting en de
masterplanning de basis van het project.
Het TPvE is een technische uitwerking van het FPvE en dient als referentie binnen IPHS.
Vanaf het oorspronkelijke FPvE tot de huidige verslagperiode heeft een aantal mutaties
plaatsgevonden. Een overzicht van de scopemutaties met de eventuele financiële
consequenties is opgenomen in tabel 2.
Eind 2005 heeft V&W de laatste versie van het FPvE formeel vastgesteld. Aansluitend is
het TPvE hierop aangepast conform de daarvoor geldende procedures. Met V&W is
overeengekomen dat eventuele wijzigingen of afwijkingen op het FPvE in het
acceptatietraject
zouden
worden
aangetoond
via
zogenaamde
nonconformiteitsverklaringen.
Conform de afgesproken werkwijze tussen ProRail en V&W over de overdracht en
acceptatie van de Betuweroute is in maart 2008 de basisconfiguratie van het A15-tracé
door V&W geaccepteerd. In navolging hiervan heeft ProRail het traject opgestart voor de
overdracht van de restpunten waarna de volledige configuratie van het A15-tracé
conform het FPvE door V&W kan worden geaccepteerd. De restpunten van het A15-tracé
zijn door ProRail op 11 december 2008 ter acceptatie aangeboden aan V&W. Vanwege
afwijkingen ten aanzien van de verwachte performance bij met name de
tunneltechnische installaties is deze conformiteitsverklaring toen niet meteen
geaccepteerd.
De scope voor de Havenspoorlijn ligt eveneens vast in het FPvE. Op 4 oktober 2009 is
het beveiligingssysteem ERTMS level 1 op de Havenspoorlijn in dienst gesteld. Op 13
december 2009 het 25kV systeem. De conformiteitsverklaring van de configuratie van de
Havenspoorlijn is inmiddels aangeboden aan V&W en wordt momenteel geaudit door het
ABR.
5.2

Financiën

5.2.1 Projectbudget
In 1995 is in de Rijksbegroting op basis van het toenmalige prijspeil een budget
gereserveerd van ƒ 8.250 miljoen ofwel € 3.744 miljoen. Dit bedrag is exclusief BTW en
exclusief een onzekerheidsmarge van 20%. Het dient als referentie voor de
investeringskosten van de Betuweroute.
Zoals voortgangsrapport 11 al vermeldt, is met het Ministerie van Financiën
overeengekomen, dat alle door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat betaalde en te
betalen BTW-bedragen ten behoeve van het project Betuweroute volledig zullen worden
gecompenseerd. In deze financiële rapportage zijn de cijfers met betrekking tot de BTW
zichtbaar in tabel 1. Overigens verloopt deze toedeling van middelen voor BTW aan
ProRail op Rijksniveau budgettair neutraal. In deze verslagperiode is het BTW bedrag
verlaagd met € 5 miljoen in verband met een teruggave van BTW door de Belastingdienst
betreffende een eerder in 2004 te hoog opgelegde naheffingsaanslag.

8

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

Tabel 1
Bedragen in
mln. EUR

Havenspoorlijn
A –15
Totaal excl.
BTW
BTW
Totaal incl.BTW

Wijzigingen (prijspeil
2009)
PKB/TB
(pp’95)
1.407
2.337

Vorige perioden
Deze
(incl. PKB/TB) periode
1.877
2.806
-

Totaal
(pp 2009)
1.877
2.806

3.744

4.683

4.683

-

449
5.132

In tabel 2 worden de mutaties op het projectbudget met bronvermelding aangegeven.
Het totaal voor de Betuweroute beschikbare budget bedraagt € 4.683 miljoen exclusief
BTW en is als volgt opgebouwd:
Tabel 2: Mutatie overzicht projectbudget
Bedragen in mln. EUR (excl. BTW)

PKB/TB
Scopewijzigingen
- Double stack-vervoer westelijke tunnels
- Dintelhavenbrug
- Rijkswegenfonds (“nieuw voor oud”)
- Studie en onderzoek (commissie Hermans)
- Waalhaven Zuid
- Verlegde Havenspoorlijn
- HST-Oost tunnel
- Ongelijkvloerse kruising Europaweg
- Double Stack oostelijke tunnels
- Raad van State/reparatie TB-besluit
- Mer-evaluatie
- Archeologie
- Beheer kruisende infra
- Versobering binnen het project
- Niet doorgaan Noordoostelijke Verbinding
(NOV)
- Kortetermijnproblematiek VGR 10
- Tunneltechnische Installaties (TTI);
veiligheid
- Treinbeveiliging (ATB-EG)
- Boog Geldermalsen (capaciteit
personenvervoer)
- Geluidsproblematiek Calandbrug
- Restant budgettaire spanning februari 2000
- Kijfhoek
- Tot 1-7-2001 gerealiseerde meevallers
Totaal scopewijzigingen
Totaal versoberingen binnen het project
- Saneringen
- TTI (sprinklers)
- B&I
Sa ldo scopewijzigingen

9

Gecomm
Bron
uniceerd
:
Prijspeil
met de
VGR
Kamer
-nr.
3.744
3.744
1995
1

Bedrag
Prijspeil
1995

67
10
7
18
4
7
13
12
17
16
1
8
15
-69

68
11
7
18
5
8
14
13
19
18
1
10
18
-79

1996
1996
1996
1996
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000

3
3
3
3
8
8
8
8
8
8
8
8
8
8

3

3

2001

11

15

17

2001

11

5

6

2001

11

7

8

2001

11

20
5
8
-25
258
-94

23
6
9
-29
282
-108
36
104
6,9
320,9

2001
2001
2001
2001

11
11
11
11

2002
2003
2003

14
15
15

164

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

Tegen- en meevallers
- versobering communicatieactiviteiten
- overboeking “Letter of Intent”BR (LOI)
- overdracht voor het project “Private
Exploitatie BR
(PEB) t.b.v. DG Goederenvervoer
Aanbestedingsmeevaller
Aanbestedingsmeevaller
Aanbestedingsmeevaller
Aanbestedingsmeevaller

-9
-2

-10
-2

1999
2001

7
10

-3

-3
-160
-117
-48
-25

2001
2004
2004
2004
2005

10
16
17
18
19

Saldo tegen- en meevallers

-14

-365

Technische mutaties
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- correctie rekenkoers euro
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

54
132
104
100
5
49
77
121
73
47

1996
1996
1997
1998
1998
1999
2000
2001
2002
2003

2
3
4
5
6
7
8
10
12
14

2004

16

2005
2006
2007
2008
2009

18
20
22
24
27

1
1
754,7
97

2001

11

2002

12

-2,8

2002

33
5,8
-5
2,3
-1,6
37
14
4
1

2002
2003
2004
2004
2004
2005
2007
2008
2009

14
14
16
16
17
19
23
25
26

4.683

2009

27

0

- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
- loon- en prijspeilontwikkeling
Saldo technis che mutaties
Afrondingen
- afrondingen
Saldo afrondingen
Subtotaal mutaties
Bijdrage ProRail aan EAT kosten
Schuif van Duu naar IUU

0
0
0
0
0
0
1
1
151

EU bijdrage
Compensatie prijspeil Bodemsanering
Overboeking PIEK regeling VROM
Extrapolatie
Lagere bijdrage EU Botlektunnel
Extra EAT
Migratie Havenspoorlijn
EU bijdrage
Afronding
Totaal

3.895

10

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

16,8
3,8
14
0,8
1,4
798,8

Voor de prijsontwikkeling van het projectbudget zijn de percentages gehanteerd zoals
opgenomen in tabel 3. Het zijn de door het Ministerie van Financiën vastgestelde
percentages, gebaseerd op de IBOI van het Centraal Economisch Planbureau.

Tabel 3: Prijsindex
percentages
1995 - 1996
1996 - 1997

1,50 %
2,75 %

1997 - 1998
1998 - 1999

2,75 %
1,40 %

1999 - 2000
2000 - 2001

2,50 %
4,50 %

2001 - 2002
2002 - 2003

3,00 %
2,75 %

2003 - 2004

1,23 %

2004 - 2005
2005 - 2006

0,39 %
0,66 %

2006 - 2007
2007 - 2008

0,44 %
1,48 %

2008 - 2009

2,14 %

5.2.2 Uitputting onvoorzien
In het projectbudget is een post onvoorzien opgenomen ten behoeve van de uitvoering
van het project. De prognose eindstand onvoorzien bedraagt € 253 miljoen (prijspeil
2009). Van dit bedrag is op 31 december 2009 inmiddels € 235 miljoen uitgegeven. Ten
opzichte van VGR 26 zijn de uitgaven met een bedrag van € 1 miljoen toegenomen.
Ter afdekking van de risico’s van de Betuweroute en de HS L-Zuid is in de begroting 2003
een risicoreservering opgenomen van € 985 miljoen. In het kader van het voorafgaand
toezicht op de begroting van het Infrafonds 2003 is afgesproken dat alle verplichtingen
ten laste van deze risicoreservering de goedkeuring van het Ministerie van Financiën
behoeven.
Voor het project Betuweroute is tot 31 december 2009 driemaal een beroep gedaan op
de risicoreservering. Het betrof hier de kosten samenhangend met de keuze voor een
sprinklersysteem als basis voor de tunneltechnische installaties (€ 104 miljoen prijspeil
2002), de extra kosten voor EAT (€ 37 miljoen prijspeil 2005) en de extra kosten in
verband met de migratie Havenspoorlijn (€ 14 miljoen prijspeil 2007).

11

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

5.2.3 Uitgaven en aangegane verplichtingen
Het totale beschikte bedrag in tabel 4 bedraagt € 4.621 miljoen. In de verslagperiode zijn
er geen mutaties geweest. Voor het uiteindelijk aan ProRail te beschikken bedrag is het
budget beschikbaar voor de Betuweroute (€ 4.683 miljoen) minus de kosten voor de
directe uitvoeringsuitgaven van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat ad € 57
miljoen.
Tabel 4: Stand van de beschikkingen
(Bedragen in miljoen EUR, excl. BTW)
Geslagen
Tot 30-06-2009
Van 01-07-2009 t/m
31-12-2009
Totaal

Corr.
Beschikking

Nog te
slaan

Totaal

4.621

-

5

4.626

-

-

-

-

4.621

-

5

4.626

In tabel 5 is de stand van de verplichtingen van ProRail jegens derden aangegeven.
ProRail gaat die verplichtingen aan op basis van afgegeven beschikkingen. Deze
verplichtingen hebben betrekking op het projectmanagement, voorbereidingskosten en
de investeringskosten voor het project Betuweroute.
In de verslagperiode is door ProRail voor € 8 miljoen aan nieuwe verplichtingen
aangegaan. Dit betekent dat in totaal door ProRail voor € 4.608 miljoen aan
verplichtingen is aangegaan. Het totaal bedrag gaat uit van het door ProRail aan derden
op te dragen verplichtingen tot een totaal bedrag van € 4.621 miljoen.
Tabel 5:
Verplichtingen ProRail Aangegaan Nog aan te
jegens Derden
gaan
(Bedragen in miljoen
EUR excl. BTW)
Tot 30-06-2009
4.600
21
Van 01-07-2009 t/m
8
-/- 8
31-12-2009
Totaal
4.608
13

Totaal

4.621
4.621

Tabel 6 geeft de verplichtingen aan van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat ten
behoeve van het project Betuweroute.
Tabel 6: Stand van de verplichtingen van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat
(Aangegane verplichtingen in lopende prijzen, bedragen in miljoen EUR,
incl. BTW)
Aangegaan Nog aan te Afronding
Totaal
gaan
Tot 01-01-2009
57
57
Van 01-01-2009 t/m
30-06-2009
Totaal
57
57

12

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

Tabel 7 geeft aan wat de stand is met betrekking tot de voorschotten. Op basis van de
door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat aangegane verplichtingen wordt per
kwartaal aan ProRail een voorschot betaald voor de betaling aan derden (op basis van
gesloten contracten). Dit voorschot wordt verrekend met het in het voorgaande kwartaal
verstrekte voorschot op basis van de werkelijk gerealiseerde uitgaven door ProRail.
Tabel 7: Betaalde voorschotten
(Bedragen in miljoen EUR, excl.
BTW)
Voorschotten
Tot 30-06-2009
Van 01-07-2009 t/m
31-12-2009
Totaal

4.573
8
4.581

Uit tabel 8 blijkt dat de gerealiseerde uitgaven van ProRail in de verslagperiode € 8
miljoen zijn geweest. Deze uitgaven hebben betrekking op de investeringskosten voor
het project, projectmanagement en voorbereidingskosten.
Tabel 8: Uitgaven ProRail
(Bedragen in miljoen EUR, excl.
BTW)
Uitgaven
Tot 30-06-2009
Van 01-07-2009 t/m
31-12-2009
Totaal

4.566
14
4.580

Tabel 9 geeft de uitgaven van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat aan.
Tabel 9: Uitgaven Ministerie van
Verkeer en Waterstaat
(Bedragen in miljoen EUR, incl.
BTW)
Uitgaven
Tot 30-06-2009

55

Van 01-07-2009 t/m
31-12-2009

0

Totaal

55

13

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

5.2.4 Resumé
Tabel 10: Overzicht van beschikkingen, verplichtingen, voorschotten en uitgaven
Actueel budget
Door V&W Door ProRail
Door V&W Door ProRail
Door V&W
(bedragen in miljoen afgegeven aangegane
betaalde
gerealiseerde gerealiseerde
EUR, excl. BTW)
beschikkin verplichtinge voorschotten
uitgaven
uitgaven
-gen aan
n jegens
ProRail
derden
(tabel 1)

(tabel 4)

(tabel 7)

(tabel 8)

(tabel 9)

4.581

4.580

55

(tabel 5)
4.683

4.621

4.608

5.2.5 Dekking
Tabel 11 heeft betrekking op de in de meerjarencijfers te reserveren middelen gebaseerd
op de meest recente inzichten ten aanzien van de projectplanning. Eventuele
begrotingswijzigingen zullen bij de komende Miljoenen- en Najaarsnota aan de Tweede
Kamer worden voorgelegd.
De bijdrage van de Europese Unie wordt jaarlijks vastgesteld op basis van de door het
Ministerie van Verkeer en Waterstaat ingediende aanvragen. Het totaal begrote bedrag
aan EU-bijdragen bedraagt € 173 miljoen.
Bij het besluit tot aanleggen van een tunnel onder het Pannerdensch Kanaal is bepaald
dat in de extra kosten voor € 7,7 miljoen wordt bijgedragen door de Provincie
Gelderland. Deze bijdrage is voldaan. Door ProRail wordt € 97 miljoen bijgedragen in de
kosten voor engineering, apparaat en toezicht (EAT).
Tabel 11: Dekking
(bedragen in miljoen EUR, exclusief BTW)
T/m
2008
2009
2007
SVV middelen

543

FES-middelen

2.826

100

36

2010

2011

37

Totaal
6

722
2.826

Voorgefinancierd uit
FES

839

Bijdrage Gelderland

8

8

Bijdrage VROM

14

14

EU ontvangsten

168

Bijdrage ProRail

97

Totaal Project

4.495

14

4

843

2

3

173
97

104

38

40

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

6

4.683

5.3 Planning
Gezien de indienststelling op 13 december 2009 van de Havenspoorlijn met ERTMS en 25
kV verder niet meer van toepassing.

5.4 Financiële risico’s, mee- en tegenvallers en prognose eindstand
Hieronder wordt een overzicht gegeven van de risico’s en beheersmaatregelen en wordt
een inschatting gegeven van de prognose eindstand. De risico’s zijn gebaseerd op de
stand per 31 december 2009. Door het structureel monitoren van de risico’s kunnen
indien nodig tijdig beheersmaat regelen getroffen worden.
Tabel 12: Overzicht risico’s (bedragen in
miljoen EUR)
Risico’s
25kV/ERTM
S
Diversen
Totaal
risico’s
Bandbreedt
e

VGR 26

VGR 27

0

0

0

0

0

0

-

-

Resterende risico’s
Bij de presentatie van de risico’s wordt aangesloten bij de definiëring zoals gehanteerd
door ProRail. Dit betekent dat naast de post onvoorzien ook separaat een post van mee en tegenvallers wordt gehanteerd. De risico’s zijn een onderdeel van de risicoreservering
voor HSL-Zuid en Betuweroute. De resterende risico´s zijn nihil.
Mee- en tegenvallers
Inschatting € 15 miljoen
Het saldo van mee- en tegenvallers is ten opzichte van VGR 26 toegenomen van een
negatief saldo van € 13 miljoen naar een negatief saldo van € 15 miljoen.

15

Betuweroute Voortgangsrapportage 27

Bijlage 1: Begrippen- en afkortingenlijst
ABR

Auditbureau Betuweroute

ATB-EG

Automatische Trein Beïnvloeding – eerste generatie. ATB grijpt automatisch
in als een machinist niet tijdig remt. Op de Havenspoorlijn is ATB ingezet.

EMC

Elektromagnetische Compatibiliteit, de eigenschap van een systeem om in
zijn elektromagnetische omgeving op bevredigende wijze te kunnen
functioneren zonder zelf elektromagnetische storingen te veroorzaken die
onduldbaar zijn voor alles wat zich in de omgeving bevindt. Het gaat hierbij
om twee effecten als gevolg van het 25 kV energievoorzieningssysteem,
namelijk stoorstromen op de treindetectie op het naastliggende bestaande
1500 V-netwerk en aanraakspanningen.

ERTMS

In 2005/2006 zal een compleet nieuw systeem van spoorbeveiliging
beschikbaar moeten zijn voor toepassing op de Betuweroute. Dit systeem
zorgt ervoor dat treinen niet ontsporen of botsen. Een van de noviteiten is
dat er gebruik is gemaakt van een Europese standaard (ERTMS level 2) en
waarvoor de modernste elektronica en telecommunicatieapparatuur wordt
ingezet. Belangrijke verschillen met het oude spoorbeveiligingssysteem zijn
dat er geen seinen meer langs de spoorbaan zullen staan en dat er een
betere beveiliging voor baanwerkers komt.

ETCS

De termen ETCS en ERTMS worden vaak door elkaar gehaald. Enige jaren
terug heette alles wat met het nieuwe Europese treinbeveiligingssysteem te
maken had ETCS. De laatste jaren is ERTMS de gangbare term. ETCS
(European Train Control System) is beperkter dan ERTMS. ERTMS bewaakt
niet alleen de treinen tegen overschrijding van de hen toegewezen rijweg en
snelheid (wat ETCS doet), maar ERTMS biedt ook extra mogelijkheden om
sturingsinformatie en berichten naar de trein en de machinist te sturen. Dit
gebeurt via het GSM-R netwerk met behulp van de GSM-R functies. ERTMS is
dan ook de beperktere ETCS plús de GSM- R functies.

GSM- R

Vanaf medio 2003 bestaat er voor de hele Nederlandse spoorwereld een
GSM-R (Railway) mobiel netwerk. Dit netwerk kent net als GSM een netwerk
van antennes. Meteen bij de introductie zal het op en langs de
Havenspoorlijn ingezet worden.

25 kV

25 kiloVolt. Om het energieverbruik van hogesnelheidstreinen en zware
goederentreinen in goede banen te leiden, worden in Nederland als eerste de
Betuweroute en de HSL voorzien van 25 kV wisselstroom tractievoeding op
de bovenleiding. Gebruikelijk in Nederland is tot op heden 1500 Volt
(gelijkstroom).

WPO

Wijzigingsformulier Project Opdracht
Met dit formulier wordt formeel een wijziging van de projectopdracht tussen
partijen goedgekeurd.

16

Betuweroute Voortgangsrapportage 27