Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XVII

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2022

Nr. 54

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2021
De Tweede Kamer heeft de regering in de motie van de leden Alkaya en
Weverling (Kamerstuk 35 570 XVII, nr. 26) verzocht «een onderzoek in te
stellen naar strategische afhankelijkheden en kwetsbaarheden in
Nederland, en daarbij te kijken hoe die in nationaal of Europees verband
gemitigeerd kunnen worden, en de Kamer hierover te informeren.»
Door middel van de motie van het lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 35 663,
nr. 15) verzocht de Tweede Kamer de regering om «de Europese
Commissie te verzoeken een lijst op te stellen van de risico’s omtrent de
leveringszekerheid van essentiële goederen en voorstellen te doen hoe
deze risico’s ondervangen kunnen worden, waaronder de optie om deze
op het Europese continent te produceren of op te slaan om onze
veiligheid en onafhankelijkheid te garanderen» en verzoekt de regering
«om dit onderwerp te agenderen in de daarvoor verantwoordelijke Raden,
en daar met de lidstaten af te stemmen hoe oplossingen voor de
leveringszekerheid van deze goederen in Europa gerealiseerd kan
worden».
Met de motie van het lid Brekelmans (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2383) heeft
de Tweede Kamer de regering verzocht «te inventariseren welke opties er
zijn om de afname in strategische afhankelijkheden van China te
versnellen, en de Kamer kort na het zomerreces over deze versnellingsopties te informeren».
In deze brief ga ik, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en
de Minister van Economische Zaken en Klimaat, in op dit drietal moties.

kst-35925-XVII-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

1

Inleiding/Samenvatting
Het kabinet deelt in algemene zin de groeiende zorgen van de Kamer over
ongewenste strategische afhankelijkheden en ziet de urgentie van het
thema. Strategische afhankelijkheden kunnen risico’s vormen voor de
adequate borging van Nederlandse en Europese publieke belangen. De
onderbrekingen in aanvoer van bijvoorbeeld medische hulpmiddelen
tijdens de COVID-19 crisis en de logistieke problemen die recentelijk zijn
ontstaan door sterk gestegen vervoersprijzen zijn hier voorbeelden van.
Maar ook de geopolitieke ontwikkelingen in de wereld, waarbij handelsspanningen en politieke spanningen gevolgen kunnen hebben voor
internationale waardeketens, en de weerbaarheid van onze economie,
hebben dit vraagstuk nadrukkelijk op de agenda gezet. Het kabinet is dan
ook van mening dat een nadere bezinning op deze afhankelijkheden, en
de wijze waarop Nederland hiermee om moet gaan, geboden is.
Uitgangspunt voor het kabinet blijft dat open markten diversificatie
faciliteren en daarmee in veel gevallen ongewenste strategische afhankelijkheden kunnen voorkomen. De markt zal echter niet altijd uit zichzelf
ongewenste strategische afhankelijkheden (kunnen) tegengaan. Dat geldt
zeker in de huidige, snel veranderende geopolitieke context. Waar de
markt faalt in het borgen van maatschappelijke belangen moet de
overheid zijn verantwoordelijkheid nemen; maatschappelijke belangen
worden dan publieke belangen. Het kabinet onderkent dat en zal daar naar
handelen (hoofdstuk 1).
Onderzoek laat zien dat er voor sommige categorieën producten die
worden ingevoerd in Nederland sprake is van hoog geconcentreerde
markten (hoofdstukken 2 en 3). Het gaat daarbij wel om een beperkt aantal
productcategorieën (135; 4% van het totaal). Hierbinnen komt bijna de
helft uit China. Aanvullend, meer diepgaand onderzoek is nodig, om te
bepalen waar precies risico’s zitten op ongewenste strategische
afhankelijkheden1.
Deze brief gaat ook in op het beleid: de uitgangspunten van het beleid
(hoofdstuk 4) en de beleidsinstrumenten die in uitvoering en ontwikkeling
zijn om de risico’s van ongewenste strategische afhankelijkheden te
mitigeren (hoofdstuk 5).
Met de brief zijn de drie moties afgehandeld. Het onderzoek is uitgevoerd
in het kader van de motie van de leden Alkaya en Weverling. In de Raad
Concurrentievermogen van 29 september jl. is geïntervenieerd langs de
lijnen van de motie van het lid Sjoerdsma c.s. In reactie op de motie van
het lid Brekelmans stelt het kabinet dat zorgvuldigheid geboden is en dat
een versnelde vermindering van strategische afhankelijkheden (nog) niet
aan de orde is (hoofdstuk 5).
1. De voor-en nadelen van afhankelijkheden
Nederland en de Europese Unie (EU) zijn met andere landen verbonden
via mondiale waardeketens. Deze verbondenheid verhoogt ontegenzeggelijk de Nederlandse en Europese welvaart. Een groot deel van onze
welvaart hebben we te danken aan ons gunstige vestigingsklimaat,
grensoverschrijdende kapitaalstromen, de Europese interne markt en
handel met derde landen. Ongeveer een derde van ons bruto binnenlands
product wordt verdiend met de uitvoer van goederen en diensten. Door
1

In bijlage 1 van deze brief wordt een analyse gegeven van de herkomst van de Nederlandse
invoer, in bijlage 2 een lijst van hoog geconcentreerde producten, Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

2

internationale handel hebben Nederlandse bedrijven toegang tot
benodigde grondstoffen en halffabricaten. Daarbij dragen wereldwijde
verwevenheid en wederzijdse afhankelijkheden bij aan stabiliteit en
veiligheid, omdat landen die elkaar nodig hebben gestimuleerd worden
om goede relaties te onderhouden.
Het is daarom belangrijk dat Nederland en de EU blijven inzetten op
internationale samenwerking en handel, om ook in de toekomst tot de
meest succesvolle economieën van de wereld te blijven behoren, zoals
onder meer uiteengezet in de kabinetspositie Europese Concurrentiekracht2.
Tegelijkertijd is het kabinet zich ervan bewust dat er ook sprake kan zijn
van ongewenste strategische afhankelijkheden. Recentelijk zien we dat
landen in toenemende mate bereid zijn handel in te zetten voor geopolitieke doeleinden. Afhankelijkheden worden dan een drukmiddel, of zelfs
chantagemiddel, richting andere landen. Ze krijgen een strategische
dimensie en worden ongewenst. Ze kunnen een potentieel risico vormen
voor onze maatschappelijke belangen. Het kan ertoe leiden dat de markt
en de samenleving niet meer op bevredigende wijze zelf kunnen voorzien
in deze maatschappelijke belangen. Maatschappelijke belangen worden
dan publieke belangen, waarbij de overheid de eindverantwoordelijkheid
draagt3.
Misbruik van afhankelijkheden kan dus impact hebben op het vermogen
van Nederland en de EU om de eigen publieke belangen te borgen in een
wereld waarin landen onderling sterk verbonden zijn. Het is daarom
belangrijk om strategische afhankelijkheden ten opzichte van landen
buiten de EU in kaart te brengen. Met derde landen zijn de diplomatieke
betrekkingen soms complexer, zijn de EU-regels omtrent het vrij verkeer
van goederen en diensten niet van toepassing, kan er sprake zijn van een
verhoogd risico op digitale dreigingen via onveilige producten of
diensten, en is de lengte van aanvoerlijnen een complicerende factor. Op
basis van de informatie over strategische afhankelijkheden kan het kabinet
bepalen wanneer het noodzakelijk is om (in Europees verband) stappen te
zetten om de risico’s voor onze publieke belangen te mitigeren.
2. Complexiteit van in kaart brengen afhankelijkheden
Het in kaart brengen van strategische afhankelijkheden is ingewikkeld. Op
productniveau kan er op het eerste oog sprake zijn van een eenzijdige
afhankelijkheid, terwijl als men naar de waardeketen als geheel kijkt er
juist wederzijdse afhankelijkheden zijn. Deze complexiteit werd ook reeds
gesignaleerd in de brief over de kwetsbaarheden van het Nederlandse
bedrijfsleven voor verstoringen binnen mondiale waardeketens4. De
overheid heeft bedrijven nodig om inzicht te krijgen in internationale
waardeketens.
Een afhankelijkheid kan ook lastig zichtbaar te maken zijn doordat deze via
andere landen loopt. Als Nederland bijvoorbeeld een bepaald product uit
diverse andere landen invoert, dan wekt dit de indruk dat er geen sprake
is van een afhankelijkheid van één land. Als deze handelspartners echter
enkel als doorvoerland fungeren en het product voornamelijk invoeren uit
hetzelfde bronland, dan kan er toch sprake zijn van een afhankelijkheid.
Dit valt deels te ondervangen door op EU-niveau afhankelijkheden te

2

Kamerstukken 30 821 en 21 501-20, nr. 73.
Zie kabinetsreactie op WRR-rapport «Het borgen van publiek belang». Kamerstuk 27 771, nr. 1.
4
Kamerstuk 34 952, nr. 126.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

3

analyseren, aangezien de voor Nederlandse belangrijkste doorvoerlanden
zich in de EU bevinden5.
3. Resultaten analyse goederen- en diensteninvoer
In het kader van de motie van de leden Alkaya en Weverling, worden in
bijlage 1 de resultaten gepresenteerd van de analyse van de Nederlandse
goederen- en diensteninvoer en worden andere, bestaande onderzoeken
kort genoemd6. Het onderhavige onderzoek laat zien dat er voor een
beperkt aantal productcategorieën sprake is van hoog geconcentreerde
markten: 135 van de 3.449 geanalyseerde productcategorieën. Dat wil
zeggen 4% van het totaal. Voor 45% van deze gevallen gaat het om
geconcentreerde invoer uit China. Het blijkt dat concentraties in het geval
van China vooral een aanzienlijke waarde aannemen in de sectoren
computers en elektronica, elektrische apparaten en farmaceutica. Hierbij
gaat het onder meer om laptops, vitamines, en geneesmiddelen.
Lang niet alle invoer van «geconcentreerde goederen» vormt een
mogelijke strategische afhankelijkheid. Productcategorieën waarvan de
Nederlandse invoer hoog geconcentreerd is, maar waar geen directe
strategische component zichtbaar is, zijn bijvoorbeeld pennen,
nootmuskaat en stofzuigers.
Aanvullend, gedetailleerder onderzoek is nodig. Het CBS heeft producten
geanalyseerd op hoog detailniveau, maar de productcategorieën zijn nog
te breed om individuele leveranciers of onderdelen te achterhalen. Bij
aanvullend onderzoek spelen verschillende vakdepartementen een rol. Zo
werkt VWS aan de structurele weerbaarheid en leveringszekerheid van
medische producten7 en de aanpak van geneesmiddelentekorten.
Daarnaast is er in opdracht van het recent gelanceerde China Kennisnetwerk onderzoek uitgevoerd door HCSS naar de implicaties van de
dominante positie van China in zeldzame aardmetalen8.
Naast het CBS onderzoek naar de goederinvoer, is door het Ministerie van
Buitenlandse Zaken ook gekeken naar diensteninvoer. Helaas zijn er voor
de diensteninvoer veel minder gedetailleerde data beschikbaar. In het
geval van de diensteninvoer is de Verenigde Staten verreweg de
belangrijkste partner en is China van minder belang.
4. De uitgangspunten van het beleid
Als duidelijk is dat er sprake is van een strategische afhankelijkheid ten
opzichte van een derde land, moet besloten worden of ingrijpen noodzakelijk is. Het kabinet hanteert daarbij de volgende uitgangspunten:
overheidsingrijpen dient proportioneel te zijn, zo weinig mogelijk
marktverstorend, op basis van een case-by-case benadering met een
zorgvuldige afweging tussen de gesignaleerde risico’s, de verwachte
zekerheden en de verwachte kosten.
Op basis van deze uitgangspunten ligt overheidsingrijpen in de rede als
het risico op het schaden van publieke belangen groot is én als de
verwachte baten (zekerheden) van overheidsingrijpen groter zijn dan de
verwachte kosten. De risico’s zijn groter als er sprake is van een eenzijdige
5

Zie: 60 procent van aangevoerde goederen verlaat Nederland weer (cbs.nl)
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7
Zie Kamerbrief met verslag rondetafelgesprekken leveringszekerheid medische middelen
(Kamerstuk 29 477, nr. 703) en de recente Kamerbrief over het versterken van de leveringszekerheid van medische producten (Kamerstuk 29 477, nr. 731).
8
Securing Critical Materials for Critical Sectors | Clingendael CKN (chinakennisnetwerk.nl)
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

4

strategische afhankelijkheid. Bij een gebalanceerde wederzijdse afhankelijkheid tussen landen hebben beide landen elkaar nodig, wat misbruik
van de afhankelijkheid onwaarschijnlijker maakt. De risico’s zijn het
grootst bij eenzijdige afhankelijkheid van vitale goederen en diensten die
niet makkelijk substitueerbaar zijn.
Tegenwoordig zijn marktpartijen zich steeds meer bewust van afhankelijkheden in de keten (een verschuiving van «just in time» management, naar
«just in case» management). Dit bewustzijn leidt tot diversificatie en
risicospreiding. Zo kunnen ongewenste afhankelijkheden worden
gemitigeerd. Maar belangen van bedrijven en strategische belangen lopen
niet altijd parallel.
De omvang van het risico in relatie tot het publieke belang dient richtinggevend te zijn voor het type maatregelen en voor de instrumenten die
aangewend worden om dit risico te ondervangen. Bij de inzet van een
beleidsinstrument om risico’s te reduceren op één beleidsterrein dienen
de consequenties op andere beleidsterreinen meegenomen te worden.
Het beleid ten aanzien van ongewenste strategische afhankelijkheden is
onderdeel van de Nederlandse en EU inzet op «open strategische
autonomie». Voor het kabinet staat open strategische autonomie van de
EU voor haar vermogen om als mondiale speler, in samenwerking met
internationale partners, op basis van eigen inzichten en keuzes haar
publieke belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling
verbonden wereld waarin geopolitieke concurrentie zich steeds sterker
manifesteert. Economisch- en veiligheidsbeleid gaan hierbij hand in hand.
Open strategische autonomie is geen doel op zich, maar een middel om
op een proportionele wijze de weerbaarheid van de EU te verhogen en
onze publieke belangen te borgen. Het mitigeren van de risico’s van
strategische afhankelijkheden is hier onderdeel van.
Nederland speelt een actieve rol in het Europese debat over open
strategische autonomie. Het is een breed en complex vraagstuk dat
invloed heeft op vrijwel de gehele Europese agenda, en binnen Nederland
raakt aan de beleidsterreinen van diverse ministeries. De betrokken
ministeries brengen momenteel de relevante Europese dossiers in kaart
die van belang zijn voor het vormgeven van Europese open strategische
autonomie. Onderdeel hiervan is een nadere analyse van ongewenste
strategische afhankelijkheden die dienen te worden geadresseerd op
Europees niveau. De ambitie is om de huidige Kabinetsinzet op open
strategische autonomie, inclusief het tegenaan van ongewenste strategische afhankelijkheden, de komende periode te concretiseren voor de
verschillende beleidsterreinen.
5. De beleidsinstrumenten
Ter beantwoording van de motie van het lid Brekelmans en de motie van
de leden Alkaya en Weverling volgt een overzicht van maatregelen op
Europees en nationaal niveau die helpen bij het adresseren van
ongewenste strategische afhankelijkheden en het mitigeren van risico’s
die voortkomen uit afhankelijkheden. In reactie op de motie van het lid
Brekelmans stelt het kabinet: het is lastig maatregelen en initiatieven te
«versnellen» aangezien het monitoren van afhankelijkheden en het
mitigeren van risico’s een doorlopend proces is. Er zijn al veel bestaande
beleidsinstrumenten en er is een aantal belangrijke nieuwe instrumenten
in ontwikkeling, zoals hieronder wordt toegelicht. Zorgvuldigheid is
geboden en een versnelde vermindering van strategische afhankelijkheden is nog niet aan de orde, zolang de noodzaak daartoe niet is
aangetoond. Versterkte internationale samenwerking gericht op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

5

voorkomen van verstoring van waardeketens zal in veel gevallen de minst
marktverstorende en meest efficiënte oplossing zijn. In dit verband is de
doorlopende inzet van Nederland voor een open, eerlijk en duurzaam op
regels gebaseerd handelssysteem van belang9.
In lijn met de motie van het lid Sjoerdsma c.s. benadrukte het Kabinet
tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 29 september jl., in het
kader van de implementatie van geüpdatete Europese industriestrategie,
het belang van 1) het vergroten van de weerbaarheid van de interne markt
en versterking daarvan met het oog op economisch herstel, 2) de
proportionele omgang met ongewenste strategische afhankelijkheden en
3) versnelling van de groene- en digitale transities. Zie ook de geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen van
29 september jl.10. De Europese Commissie heeft al bij de publicatie van
de geüpdatete Industriestrategie11 aangekondigd met verder onderzoek te
komen om strategische afhankelijkheden in ecosystemen in kaart te
brengen. Het kabinet heeft tevens in bilaterale contacten en ontmoetingen
met de Europese Commissie het belang van verder onderzoek op
EU-niveau onderstreept.
Europese beleidsinstrumenten
Het is, vanwege de interne markt en het belang ervan voor het Nederlandse bedrijfsleven, belangrijk om primair op EU-niveau beleid te voeren
voor de aanpak van ongewenste strategische afhankelijkheden. Nederland
is wat dat betreft in hoge mate afhankelijk van de snelheid waarmee de
EU dit adresseert.
Het versterken van de interne markt en een gelijk speelveld zijn essentieel
voor de economische kracht van de EU en haar lidstaten. De marktmacht
van de EU kan een belangrijke rol spelen bij het adresseren en mitigeren
van de risico’s van ongewenste strategische afhankelijkheden.
In oktober 2020 presenteerde de Commissie het Critical Raw Materials
Action Plan. Daarin staat hoe de Europese Unie haar open strategische
autonomie gaat vergroten met betrekking tot «kritieke grondstoffen». Dit
zijn grondstoffen die economisch gezien het belangrijkst zijn en waarvan
de aanvoer in het gedrang kan komen. Hiervan zijn er op dit moment 30
geïdentificeerd12. Het Actieplan kent vier hoofdlijnen: 1) veerkrachtige
waardeketens voor industriële ecosystemen in de EU ontwikkelen, 2) de
afhankelijkheid van primaire kritieke grondstoffen verminderen door
circulariteit te bevorderen, 3) verantwoorde en duurzame grondstoffenwinning in de EU versterken en 4) de toelevering van kritieke grondstoffen
uit derde landen diversifiëren. In het BNC-fiche over deze mededeling is
aangegeven dat het kabinet de aanpak van de EU hierin steunt13.
In februari 2021 publiceerde de Europese Commissie de mededeling over
de herziening van het Europese handelsbeleid14, met aandacht voor
weerbaarheid en open strategische autonomie. Diversificatie van
handelsstromen met derde landen kan ongewenste strategische afhankelijkheden verminderen. Handelsakkoorden kunnen bijdragen aan die
diversificatie, doordat ze toegang tot derde markten faciliteren, handelsbe9

Kamerstuk 34 952, nr. 126.
Kamerstuk 21 501-30, nr. 539.
Kamerstuk 22 112, nr. 3134.
12
Zie de lijst van kritieke grondstoffen voor de Europese Unie op https://ec.europa.eu/growth/
sectors/raw-materials/specific-interest/critical_en
13
kamerstuk 22 112, nr. 2936
14
https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/
?uri=CELEX%3A52021DC0066&qid=1614328670336
en Kamerstuk 22 112, nr. 3073
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

6

lemmeringen wegnemen en zo nieuwe kansen voor Nederlandse
ondernemers creëren. Importeurs kunnen hierdoor kiezen uit meer
leveranciers voor de invoer van grondstoffen en halffabricaten en hun
risico’s spreiden, zodat verstoringen in waardeketens beter kunnen
worden opgevangen. Daarmee fungeert het EU-handelsbeleid als
ondersteunend instrument om de weerbaarheid van de EU te vergroten.
De EU werkt ook aan verschillende wetgevende instrumenten die tot doel
hebben om een mondiaal gelijker speelveld te realiseren en oneerlijke
concurrentie te adresseren. Voorbeelden hiervan zijn: de reeds in werking
getreden Trade Enforcement Regulation 15, het beoogde International
Procurement Instrument 16 en het wetsvoorstel Verordening buitenlandse
subsidies 17. De Europese Commissie werkt op dit moment ook aan een
voorstel voor een zogenaamd anti-coercion instrument om tegenmaatregelen te kunnen nemen wanneer de EU geconfronteerd wordt met
economische dwang. Tevens is de Europese Commissie bezig met een
voorstel om due diligence voor het Europese bedrijfsleven verplicht te
stellen. Het doel hiervan is niet alleen om misstanden in de keten op het
gebied van mens en milieu aan te pakken, maar ook om een gelijker
speelveld voor het Europese bedrijfsleven te bevorderen.
Een belangrijk aanvullende instrument is het IPCEI-instrument (Important
Project of Common European Interest), waarmee beyond state of the art
innovatie gestimuleerd kan worden om de Europese weerbaarheid en het
toekomstig concurrentie- en verdienvermogen te verhogen. Het IPCEIinstrument betreft een uitzondering op de reguliere staatssteun en
mededingingsregels waardoor overheidsfinanciering van grotere
projecten mogelijk is. Zoals aangekondigd heeft het kabinet 300 miljoen
euro gereserveerd voor deelname aan de IPCEI Micro-elektronica 2 en de
IPCEI Cloud. Ook voor de IPCEI Waterstof zijn middelen gereserveerd.
Hierbij wil het kabinet echter wel dat het instrument selectief wordt
ingezet voor strategische projecten, omdat het een uitzondering op
reguliere regels betreft. Nederland is daarom samen met andere lidstaten
van mening dat het IPCEI instrument alleen ingezet moet worden waar
grondige analyse heeft aangetoond dat marktwerking als zodanig niet in
voldoende mate de gemoeide maatschappelijke belangen kan borgen en
dat overheidsinterventie geboden is18.
Het is helder dat open strategische autonomie en het adresseren van
ongewenste strategische afhankelijkheden hoog op de Europese agenda
staat en blijft staan. De voorzitter van de Europese Commissie Von der
Leyen heeft tijdens haar speech over de Staat van de Europese Unie op
15 september jl. andere belangrijke elementen onder de aandacht
gebracht, zoals het aanpakken van de afhankelijkheid van Azië voor
geavanceerde chips (European Chips Act). Ook de aangekondigde
connectiviteitsstrategie is onderdeel van de Europese benadering ten
aanzien van banden met en afhankelijkheden van derde landen.

15

EUR-Lex – 32021R0167
Kamerstuk 22 112, nr. 3179
17
Kamerstuk 22 112, nr. 3133
18
Deze visie is samen met andere lidstaten gepresenteerd in de non-paper Smart and selective
use of the IPCEI instrument en gepresenteerd aan de Commissie op 28 april 2021 https://
www.government.se/articles/2021/09/smart-and-selective-use-of-the-ipcei-instrument/
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

7

Nationale instrumenten
Er zijn ook nationaal al bepaalde waarborgen geïntroduceerd. Zo wordt bij
aardolie, het belangrijkste invoerproduct gemeten naar waarde19,
afhankelijkheid onder meer geadresseerd door in te zetten op verdere
diversificatie van leveranciers en het aanhouden van een strategische
olievoorraad om onverhoopte extreme aanbodverstoringen op te kunnen
vangen. Wat betreft de afhankelijkheid van andere (fossiele) energiedragers zoals gas, zet het kabinet in op het bevorderen van het gebruik
van groen gas en waterstof. Het importvolume zal als gevolg van de
energietransitie dalen.20 Ook de defensie-industrie vergt een specifieke
benadering. Hiervoor wil Nederland blijven beschikken over een eigen
technologische en industriële basis21.
Eind 2020 werd de Uitvoeringswet screeningsverordening buitenlandse
directe investeringen van kracht22. Tevens biedt het wetsvoorstel
Veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames handvatten om in te
grijpen bij risico’s op ongewenste strategische afhankelijkheden die de
nationale veiligheid kunnen raken. Dit wetsvoorstel ziet specifiek toe op
het ontstaan van ongewenste strategische afhankelijkheden bij verwervingsactiviteiten als overnames, investeringen en fusies. Het wetsvoorstel
is op 30 juni 2021 aangeboden aan uw Kamer23.
6. Conclusie
Het bovenstaande laat zien dat het Kabinet de risico’s die uitgaan van
ongewenste strategische afhankelijkheden serieus neemt en dat er
beleidsmaatregelen ter mitigatie van deze risico’s bestaan en worden
ontwikkeld. Het kabinet blijft de ontwikkelingen rond strategische
afhankelijkheden monitoren en zijn inzicht verdiepen, in samenwerking
met de Europese Commissie en andere partners.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
Th.J.A.M. de Bruijn

19

Kamerstuk 34 952, nr. 126.
Kamerstuk 21 501-33, nr. 845.
21
Kamerstuk 31 125, nr. 92.
22
wetten.nl – Regeling – Uitvoeringswet screeningsverordening buitenlandse directe investeringen – BWBR0044449 (overheid.nl)
23
Kamerstuk 35 880, nr. 1 t/m 4.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XVII, nr. 54

8