Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 222 IXA

Wijziging van de begrotingsstaat van Nationale
Schuld (IXA) voor het jaar 2009 (wijziging
samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het
onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2009 wijzigingen
aan te brengen in de begrotingsstaat van Nationale Schuld.
De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De minister van Financiën,
W. J. Bos

KST137856
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 IXA, nr. 2

1

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. Leeswijzer
Deze tweede suppletore begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten
opzichte van de eerste suppletore begroting 2009. In deze begroting wordt
onderscheid gemaakt tussen enerzijds de schuld die extern wordt gefinancierd en anderzijds de schulden of tegoeden die verschillende aan de
schatkist gelieerde instellingen hebben bij de minister van Financiën. De
begroting IXA is daarom opgebouwd uit twee beleidsartikelen. Het artikel
Financiering staatsschuld heeft betrekking op de extern gefinancierde
schuld terwijl het artikel Kasbeheer betrekking heeft op de schuldverhouding tussen de minister van Financiën en de instellingen die aan de schatkist zijn gelieerd. Ook het betalingsverkeer van de rijksoverheid wordt in
dit artikel verantwoord. De begroting IXA bestaat naast de twee hierboven
beschreven beleidsartikelen tevens uit een niet-beleidsartikel in verband
met loon- en prijsbijstelling.
In paragraaf 2.1 worden de belangrijkste mutaties gepresenteerd die zich
voordoen op beide beleidsartikelen. In paragraaf 2.2 is in de tabel budgettaire gevolgen van beleid een overzicht opgenomen van alle mutaties die
zich voordoen op de afzonderlijke beleidsartikelen en van de nieuwe
standen. Hierbij is, gezien de totale omvang van de uitgaven en ontvangsten op de begroting IXA, gekozen voor afronding in hele miljoenen.
In de 2de suppletore IXB zijn de mutaties met betrekking tot de kredietcrisis verwerkt op artikel 2 en 3. Een totaaloverzicht van de kredietcrisismaatregelen is opgenomen in de Najaarsnota.
Budgetflexibiliteit
De mate van budgetflexibiliteit kan worden afgeleid uit het nog nietjuridisch verplichte deel van de geraamde programma-uitgaven. Voor de
begroting IXA Nationale Schuld is deze budgetflexibiliteit zeer gering,
omdat de verplichtingen voornamelijk voortvloeien uit de in het verleden
opgebouwde schuld. De verplichtingen die opgenomen zijn in de begroting IXA Nationale Schuld zijn daarom op grond van de Comptabiliteitswet 2001 gelijk gesteld aan de uitgaven.
2. Het beleid
2.1. Belangrijkste mutaties
In de onderstaande tabel worden de mutaties in de netto rentekosten
(rentelasten minus rentebaten plus uitgaven voor schulduitgifte) weergegeven. Er is een verdeling gemaakt naar achterliggende oorzaak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 IXA, nr. 2

2

Tabel 1 Overzicht belangrijkste suppletore mutaties in de netto rentekosten (x € 1
mln.)
2009
Stand ontwerpbegroting 20091

11 644

Stand 1e Suppletore begroting 2009

11 828

1. Renteswaps
2. Bijstelling kapitaalmarktberoep
3. Bijstelling rekenrente
4. Effect schulduitgifte
5. Effect van overgenomen leningen
6. Bijstelling rente interne schuldverhoudingen

25
– 78
0
– 97
– 172
– 217

Stand 2e Suppletore begroting 2009

11 289

1

Stand ontwerpbegroting betreft in deze tabel het saldo van de rente uitgaven enontvangsten
vermeerderd met het saldo van de overige apparaatsuitgaven en -ontvangsten (uitgaven en
ontvangsten voortijdige beëindiging en overige kosten schulduitgifte). Het saldo van de mutatie
in de uitgaven en ontvangsten op deze posten op artikel 1 en 2, zoals weergeven in tabellen 2 en
3, is gelijk aan de optelling van regel 1 t/m 6 van bovenstaande tabel.

Hieronder worden de verschillende mutaties kort toegelicht. Voor een
uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de afzonderlijke artikelen en
de toelichtingen onder de tabellen budgettaire gevolgen van beleid.
1. Renteswaps worden afgesloten om het renterisico van de staatsschuld
te sturen. Een renteswap is een overeenkomst tussen twee partijen
waarmee gedurende de looptijd van de swap een vaste rente wordt
geruild tegen een variabele rente. Als gevolg van verschillen tussen de
rente die wordt betaald en de rente die wordt ontvangen, ontstaan
netto rentebaten of -lasten. Door het afsluiten van nieuwe renteswaps
zijn de rentelasten licht gestegen.
2. De geraamde rentelasten van de staatsschuld zijn gebaseerd op een
prijs- en volumecomponent. De raming voor de financieringsbehoefte,
de volumecomponent, is neerwaarts bijgesteld als gevolg van nieuwe
inzichten in het begrotingssaldo (op kasbasis). Doordat minder schuld
wordt uitgegeven, dalen de rentelasten.
3. Een verandering in de rekenrente leidt tot wijziging van de geraamde
rentekosten. De rekenrente is niet veranderd sinds de eerste suppletore wet.
4. De raming van de rentelasten in een lopend jaar bestaan uit rentelasten van al uitgegeven leningen (realisaties) en uit een raming van
de rentelasten van leningen die nog uitgegeven gaan worden. In de
loop van het jaar wordt een steeds groter deel bepaald door de realisaties. Omdat de realisaties lager zijn geweest dan de ramingen is de
raming neerwaarts bijgesteld.
5. Door overname van schulden van Fortis Bank Nederland is er sprake
van rentebaten. De raming is aangepast op basis van realisaties.
6. Omdat de deelnemers van het schatkistbankieren meer inbrengen (via
rekening courant en deposito’s) dan lenen is er sprake van een schuldpositie van de Staat ten opzichte van de deelnemers. Vanwege de
schuldpositie heeft de Staat rentekosten: het saldo van rentelasten
vanwege de inbreng van deelnemers en rentebaten vanwege
verstrekte leningen. Op basis van realisatiecijfers over 2009 worden de
rentelasten – en hiermee ook de rentekosten – voor 2009 momenteel
lager ingeschat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 IXA, nr. 2

3

2.2 De beleidsartikelen
2.2.1 Artikel 1 Financiering staatsschuld
In de onderstaande tabel worden de mutaties op artikel 1 Financiering
staatsschuld, dat betrekking heeft op de extern gefinancierde schuld,
weergegeven. Conform Europese voorschriften (ESR 95) worden inkomsten en uitgaven voor de staatsschuld op transactiebasis begroot en
verantwoord.
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 Financiering staatsschuld
Bedragen x € 1 mln.
Algemene beleidsdoelstelling: Het
voorzien in de financieringsbehoeften van
de staat en een effectief en efficiënt
beheer van de staatsschuld.

Stand Ontwerp
begroting 2009

Stand 1e suppletore
begroting

Mutaties 2e suppletore begroting

Stand 2e suppletore
begroting

1

2

3

(4)=(2)+(3)

Totaal Uitgaven

42 292

45 687

– 85

45 601

Totaal Programma-uitgaven

42 271

45 664

– 86

45 578

Rentelasten vaste schuld
Rentelasten vlottende schuld

8 306
1 720

9 026
1 803

– 96
10

8 930
1 813

Aflossing vaste schuld

32 245

34 835

0

34 835

21
4
18

23
6
18

–1
0
–1

22
6
17

Totaal Ontvangsten

29 001

59 535

– 1 832

57 703

Totaal Programma -ontvangsten

29 001

59 535

– 1 832

57 703

Rentebaten vaste schuld
Rentebaten vlottende schuld

154
49

0
444

0
235

0
679

Uitgifte vaste schuld
Mutaties vlottende schuld

28 798
0

48 091
11 000

0
– 2 066

48 091
8 934

Totaal Apparaatuitgaven
Apparaatuitgaven
Overige kosten schulduitgifte

1

Als gevolg van afronding op miljoenen kan de som der delen afwijken van het totaal.

Toelichting:
Aflossing en uitgifte vaste schuld en mutatie vlottende schuld
De vlottende schuld daalt omdat het begrotingstekort van het Rijk lager is
dan bij de eerste suppletore wet is geraamd. De bijstelling van het tekort
van het Rijk wordt volledig verwerkt in de geldmarkttransacties. Daarom
zijn er geen wijzigingen bij de uitgifte en aflossing vaste schuld.
Rentelasten en rentebaten
De lagere rentelasten vanwege de vaste schuld worden veroorzaakt
doordat bij de uitgifte veelal een lagere rente is gerealiseerd dan de rekenrente.
De rentebaten vlottende schuld komen naar verwachting hoger uit dan
eerder geraamd, onder onder andere vanwege de hogere baten op de
leningen aan Fortis Bank Nederland.
2.2.2 Artikel 2 Kasbeheer
In de onderstaande tabel worden de mutaties op artikel 2 Kasbeheer, dat
betrekking heeft op de schuldverhouding tussen de minister van Finan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 IXA, nr. 2

4

ciën en de instellingen die aan de schatkist zijn gelieerd alsmede op het
betalingsverkeer van de rijksoverheid, weergegeven.
Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2 Kasbeheer
Bedragen x € 1 mln.
Algemene beleidsdoelstelling: Het
kasbeheer van het Rijk en van de
instellingen, die aan de schatkist zijn
gelieerd, optimaliseren.

Stand Ontwerp
begroting

Stand 1e suppletore
begroting

Mutaties 2e suppletore begroting

Stand 2e suppletore
begroting

1

2

3

(4)=(2)+(3)

Totaal Uitgaven

4 807

9 963

990

10 953

Totaal Programma-uitgaven

4 805

9 962

990

10 952

Rentelasten
Verstrekte leningen
Mutaties in rekening-courant en deposito’s

2 309
1 240

1 925
1 340

– 213
437

1 712
1 777

1 256

6 697

766

7 463

2

0

0

0

Totaal Ontvangsten

1 357

1 389

167

1 556

Totaal Programma-ontvangsten

1 357

1 389

167

1 556

505
852

505
884

4
163

509
1 047

0

0

0

0

Totaal Apparaatuitgaven

Rentebaten
Ontvangen aflossingen
Mutaties in rekening-courant en deposito’s
1

Als gevolg van afronding op miljoenen kan de som der delen afwijken van het totaal.

Toelichting:
Algemeen:
De totale uitgaven en ontvangsten zijn opgebouwd uit vier onderdelen: (1)
rentelasten en rentebaten, (2) mutaties in leningen en aflossingen, (3)
mutaties in rekening-courant en deposito’s en (4) apparaatuitgaven. Onder
de rentelasten vallen de rentebetalingen aan batenlastendiensten, RWT’s
en sociale fondsen over de bij het Rijk aangehouden rekening-couranttegoeden en deposito’s. Daarnaast maken ook de – louter de interne boekhouding van het Rijk betreffende – rentevergoedingen aan het AOWspaarfonds deel uit van de rentelasten. De rentebaten bestaan vrijwel in
hun geheel uit renteontvangsten over aan baten-lastendiensten en RWT’s
verstrekte leningen. Mutaties in leningen, aflossingen, rekening-courant
en deposito’s bepalen de mutaties in de schuldverhouding van het Rijk
met de baten-lastendiensten, RWT’s en sociale fondsen in het kader van
geïntegreerd middelenbeheer. De apparaatuitgaven ten slotte betreffen
met name de vergoedingen aan bankinstellingen voor het geïntegreerd
middelenbeheer.
Verstrekte leningen en ontvangen aflossingen
De verstrekte leningen en aflossingen zijn hoger dan eerder geraamd.
Dit heeft twee oorzaken. Ten eerste is het leenplafond van de batenlastendiensten verhoogd. Ten tweede zijn meer leningen verstrekt aan
rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s). Met name door de
nieuwe deelnemers is meer geleend dan eerder ingeschat.
Mutaties in rekening-courant en deposito’s
Een daling van een rekening courant saldo van een deelnemer aan het
schatkistbankieren telt als uitgave voor de Staat, omdat door de daling
van het saldo minder geld wordt aangehouden in de schatkist. De grotere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 IXA, nr. 2

5

daling van de rekening courant saldi wordt volledig veroorzaakt door de
sociale fondsen.
Rentelasten en rentebaten
Op basis van realisatiecijfers over 2009 worden de rentelasten voor 2009
momenteel lager ingeschat. De rentebaten veranderen marginaal, omdat
de meeste rente-ontvangsten bestaan uit renteontvangsten op leningen
die al voor het indienen van de eerste suppletore wet zijn afgesloten.
Artikel 3 Nominaal en onvoorzien
Vanuit dit artikel vinden overboekingen van loon- en prijsbijstellingen naar
de loon- en prijsgevoelige artikelen binnen IXA plaats. In de onderstaande
tabel worden de mutaties in de loon- en prijsbijstelling weergegeven.
Tabel 4: Nominaal en onvoorzien
Bedragen x € 1 000
Stand Ontwerp
begroting 2009

Stand 1e suppletore
begroting 2009

Mutaties 2e suppletore begroting 2009

Stand 2e suppletore
begroting 2009

(1)

(2)

(3)

(4)=(2)+(3)

Verplichtingen

0

0

0

0

Uitgaven
Loonbijstelling
Prijsbijstelling

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

Toelichting:
De loon- en prijsbijstelling is tussen de 1e en 2e suppletore begroting
uitgedeeld. Daarom is de mutatie (per saldo) nul.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 IXA, nr. 2

6