Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2433

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2017
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 2 fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling Actieplan CBRN paraatheid en EU-coördinatie
(Kamerstuk 22 112, nr. 2432)
Fiche: Mededeling bescherming openbare ruimten
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H. Zijlstra

kst-22112-2433
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2433

1

Fiche: Mededeling bescherming openbare ruimten
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling «Actieplan ter ondersteuning van de bescherming van
openbare ruimten»
b) Datum ontvangst Commissiedocument
19 oktober 2017
c) Nr. Commissiedocument
COM (2017)612
d) EUR-Lex
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52017DC0612&rid=1
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Justitie en Veiligheid
2. Essentie voorstel
Locaties en objecten die een publieke functie hebben en daardoor moeilijk
te beveiligen zijn (soft targets) kunnen een doelwit zijn voor terroristen. Bij
recente aanslagen in Europese steden werden herhaaldelijk openbare
ruimten als doelwit gekozen, die door hun open karakter van nature
kwetsbaar zijn.
De EU-lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor de beveiliging van
openbare ruimten, maar de EU wil meer doen om de lidstaten hierin te
ondersteunen en om het onderling uitwisselen van expertise en informatie te verbeteren. In het «Actieplan ter ondersteuning van de
bescherming van openbare ruimten» stelt de Commissie maatregelen
voor die lidstaten kunnen ondersteunen in het detecteren van dreigingen,
het verkleinen van kwetsbaarheden van openbare ruimten, het verminderen van de gevolgen van een terroristische aanslag, en het verbeteren
van de samenwerking tussen de lidstaten.
De ondersteunende maatregelen uit het actieplan zijn drieledig. Allereerst
wordt incidentele financiering op de korte en langere termijn door de EU
aangekondigd. Vanaf oktober 2017 wordt 18,5 miljoen euro beschikbaar
gesteld onder het Internal Security Fund Police met als doel samenwerkingsprojecten te ondersteunen op het gebied van de bescherming van de
openbare ruimten en de aanpak van CBRN-E (chemische, biologische,
radiologische, nucleaire, en explosieven) dreigingen. Vanaf oktober 2018
wordt 100 miljoen euro beschikbaar gesteld voor stedelijke innovatie
onder het programma Urban Innovative Actions (dat onder het Europees
Fonds voor Regionale Ontwikkeling valt), waarbij beveiliging een
belangrijk aandachtspunt is.
Op 26 oktober 2017 heeft de Europese Commissie een brede call
opengezet voor voorstellen op het gebied van de bescherming van
openbare ruimtes en tegen de dreiging van chemische, biologische,
radiologische en nucleaire materialen. Aan eventuele financiering van
voorstellen zijn voorwaarden verbonden. Zo betreft dit transnationale
projecten, waarbij meerdere lidstaten gezamenlijk een voorstel moeten
doen. Activiteiten die gefinancierd kunnen worden uit dit fonds betreffen
in het bijzonder ontwikkeling van concepten, trainingen, oefeningen,
workshops en bewustwordingscampagnes. Nederland zoekt actief met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2433

2

andere lidstaten naar gezamenlijke activiteiten die middels dit fonds
opgezet kunnen worden.
Ten tweede is de Europese Commissie voornemens om samenwerking
onder EU-lidstaten te ondersteunen door verschillende reeds actieve
netwerken op beleids- en uitvoeringsniveau: EU Policy Group on Soft
Target Protection, Practitioners» Forum, en het High Risk Security
Network. Binnen deze netwerken worden ervaringen gedeeld en adviezen
opgesteld m.b.t. de fysieke bescherming van gebouwen en kritieke
infrastructuur, de beveiliging van drukke plekken/sport evenementen/
culturele evenementen/landzijde op vliegvelden, en het gebruik van
explosieven detectiehonden. De Commissie wil ook de Urban Agenda for
the EU (UAEU) inzetten voor het bevorderen van samenwerking voor de
beveiliging van openbare ruimten. Daartoe zal de Commissie voorstellen
om dit onderwerp een van de prioritaire thema’s van de UAEU te maken.
Ten slotte kondigt de Europese Commissie aan een breed scala aan
stakeholders, lokaal en privaat, te willen betrekken bij de beveiliging van
openbare ruimten. Voorbeelden van stakeholders zijn lokale en regionale
autoriteiten zoals burgemeesters van grote steden, en private partijen
zoals eigenaren van winkelcentra, concerthallen, of autoverhuurbedrijven.
De Commissie wil een Operators’ Forum oprichten om publiek-private
samenwerkingen te bevorderen en bewustzijn te creëren voor de huidige
veiligheidsuitdagingen. In dit forum zullen relevante belanghebbenden,
vertegenwoordigd door hun Europese verenigingen, ervaringenuitwisselen en aanbevelingen opstellen. De groep zal worden onderverdeeld in
thematische werkgebieden en zal fungeren als communicatiekanaal
tussen overheid en de beheerders van verschillende openbare ruimten.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Politie, Koninklijke Marechaussee en het Openbaar Ministerie bewaken de
openbare orde en veiligheid in Nederland, dus ook als het gaat om
(personen in) openbare ruimten. Het treffen van maatregelen met
betrekking tot bescherming van openbare ruimten vallen voor een
belangrijk deel onder de verantwoordelijkheid van gemeenten. Daarnaast
hebben bedrijven een verantwoordelijkheid voor de veiligheid van hun
klanten; hierbij valt te denken aan private beveiliging bij winkelcentra,
evenementen en op treinstations.
Wanneer er een concrete of voorstelbare dreiging is, dan kunnen er
aanvullende maatregelen genomen worden op lokaal of rijksniveau.
Binnen Nederland en met omringende landen worden actief ervaringen
uitgewisseld op het gebied van het beschermen van kwetsbare
doelwitten, waaronder soft targets. Dit gebeurt onder meer in
EU-verband, maar ook in het Global Counter Terrorism Forum (GCTF),
waar Nederland covoorzitter van is. De kennis en ervaringen uit het GCTF
op dit thema kan Nederland ook inzetten ten behoeve van het delen van
expertise in de EU.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland staat in beginsel positief tegenover deze mededeling van de
Europese Commissie.
Ondanks dat het risico van aanslagen op soft targets nooit helemaal
geëlimineerd kan worden, zijn er concrete operationele maatregelen die
de lidstaten kunnen nemen om de openbare ruimten beter te beschermen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2433

3

De aangekondigde financiering op korte en langere termijn biedt hierbij
ondersteuning; Nederland staat hier positief tegenover.
Maatregelen om reeds bestaande netwerken op beleids- en uitvoeringsniveau te ondersteunen, zodat best practices in het beschermen van
publieke ruimten tussen lidstaten worden uitgewisseld, worden
verwelkomd door Nederland. Het beschermen van kwetsbare doelwitten
is de verantwoordelijkheid van de lidstaten, maar de EU kan een rol
spelen door expertise en ervaringen bij elkaar te brengen. Daarnaast kan
de EU een rol spelen in de samenwerking met andere partners op
internationaal niveau, zoals met de Verenigde Staten en via het GCTF.
Tevens onderschrijft Nederland het belang van het betrekken van een
breed scala aan stakeholders, lokaal en privaat. Een verbeterde publiekprivate samenwerking door middel van een Operators’ Forum kan ervoor
zorgen dat mensen zich meer bewust zijn van de huidige uitdagingen op
het gebied van beveiliging. Door ervaringen te delen, kunnen er lessen
worden getrokken uit het verleden, adviezen worden ontwikkeld, en
innovatieve oplossingen worden gedeeld voor een betere bescherming
van openbare ruimten.
De inhoud en de vorm van de mededeling, komt daarom overeen met de
Nederlandse wensen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Naar verwachting zullen de EU-lidstaten de mededeling door de
Commissie verwelkomen.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding ten aanzien van de bevoegdheid van de EU is positief.
Op grond van artikel 6 VWEU heeft de EU een aanvullende bevoegdheid
op het gebied van de civiele bescherming. Dat wil zeggen dat de Unie
bevoegd is om m.b.t. de Europese dimensie van civiele bescherming het
optreden van de lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te
vullen.
Het actieplan past binnen deze bevoegdheid. Om de lidstaten bij de
bescherming van openbare ruimten te ondersteunen bevat het actieplan
met name maatregelen ter bevordering van de grensoverschrijdende
uitwisseling van ervaringen (d.m.v. ondersteunende financiering) en het
betrekken daarbij van een breed scala aan stakeholders. Het inschatten
van dreigingen en het daarbij passende maatregelen nemen blijft een
nationale aangelegenheid.
b) Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de voorgestelde
maatregelen is positief. Ondanks dat het inschatten van dreigingen en het
nemen van maatregelen ter bescherming van openbare ruimten een
nationale aangelegenheid is, is Europese samenwerking door het delen
van ervaringen en het bevorderen van publiek-private samenwerking van
toegevoegde waarde ten opzichte van enkel optreden op lidstaat niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2433

4

c) Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit van de voorgestelde maatregelen is positief.
Nederland ziet het uitwisselen van best practices en de ondersteunende
financiële middelen als geschikte maatregelen ter verdere bescherming
van openbare ruimten. De maatregelen laten daarnaast voldoende ruimte
aan de lidstaten. Het voorgestelde actieplan staat dan ook in evenredige
verhouding tot het nagestreefde doel (bescherming van openbare
ruimten).
d) Financiële gevolgen
Nederland is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting.
In het actieplan wordt incidentele financiering op de korte en langere
termijn door de EU aangekondigd. Door middel van het Internal Security
Fund Police wordt vanaf oktober 2017 18,5 miljoen euro beschikbaar
gesteld voor de bescherming van de openbare ruimte. Door middel van
het programma Urban Innovative Actions (dat onder het Europees Fonds
voor Regionale Ontwikkeling valt) wordt er vanaf oktober 2018 100
miljoen euro beschikbaar gesteld voor stedelijke innovatie, waarbij
beveiligingeen belangrijk aandachtspunt is.
Wanneer er door Nederland aanspraak wordt gemaakt op de middelen
(via een call for proposal) is de maximale financiering vanuit de fondsen
90%. Aanvragers dienen 10% van de totale kosten van een project zelf te
betalen. Eventuele cofinanciering van het kabinet in dit verband wordt
gevonden binnen de bestaande begroting van betrokken Nederlandse
ministeries.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Er worden geen administratieve lasten voorzien voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2433

5