1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

32 599

Luchtvervoersovereenkomst tussen Canada en
de Europese Gemeenschap en haar lidstaten;
Brussel, 17 december 2009

A/ nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Ter griffie van de Eerste en van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal ontvangen op
12 januari 2011.
De wens dat het verdrag aan de uitdrukkelijke
goedkeuring van de Staten-Generaal wordt
onderworpen kan door of namens één van de
Kamers of door ten minste vijftien leden van
de Eerste Kamer dan wel dertig leden van de
Tweede Kamer te kennen worden gegeven
uiterlijk op 11 februari 2011.
Het advies van de Raad van State wordt niet
openbaar gemaakt, omdat het uitsluitend
opmerkingen van redactionele aard bevat
(artikel 26, zesde lid j° vijfde lid, onder b, van
de wet op de Raad van State).

Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal
Den Haag, 11 januari 2011
Overeenkomstig het bepaalde in artikel 2, eerste lid, en artikel 5, eerste lid,
van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen, de Raad van
State gehoord, heb ik de eer u hierbij ter stilzwijgende goedkeuring over
te leggen de op 17 december 2009 te Brussel totstandgekomen Luchtvervoersovereenkomst tussen Canada en de Europese Gemeenschap en haar
lidstaten (Trb. 2010, 211).
Een toelichtende nota bij de overeenkomst treft u eveneens hierbij aan.
De goedkeuring wordt alleen voor het Europese deel van Nederland
gevraagd.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

kst-32599-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Staten-Generaal, vergaderjaar 2010–2011, 32 599, nr. 1

1

TOELICHTENDE NOTA
Inleiding
De luchtvaartrelatie tussen het Koninkrijk der Nederlanden en Canada is
geregeld in de op 2 juni 1989 te Ottawa tot stand gekomen Overeenkomst
tussen het Koninkrijk der Nederlanden en Canada inzake luchtvervoer
tussen Nederland en Canada (Trb. 1989, 104). De onderhavige Luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten,
enerzijds, en Canada, anderzijds (hierna: «de Overeenkomst») vervangt
het bestaande bilaterale regime tussen het Koninkrijk der Nederlanden en
Canada, alsmede de overige bestaande bilaterale overeenkomsten tussen
andere lidstaten van de Europese Unie en Canada.
De Overeenkomst vindt haar oorsprong in het door de Europese
Commissie van de Raad in oktober 2007 van de lidstaten verkregen
mandaat om onderhandelingen te openen met Canada over een overeenkomst inzake luchtvervoer. Naar aanleiding van de uitspraak van het
Europese Hof van Justitie in de zaken waarin uitspraak is gedaan op
5 november 2002 in de arresten Commissie/Verenigd Koninkrijk
(C-466/98), Commissie/Denemarken (C-467/98), Commissie/Zweden
(C-468/98), Commissie/Finland (C-469/98), Commissie/België (C-471/98),
Commissie/Luxemburg (C-472/98), Commissie/Oostenrijk (C-475/98) en
Commissie/Duitsland (C-476/98) is gebleken dat de Europese Commissie
een aantal exclusieve bevoegdheden heeft met betrekking tot het externe
luchtvaartbeleid.
Op basis van deze bevoegdheden heeft de Europese Commissie in haar
mededeling «De ontwikkeling van een communautair burgerluchtvaartbeleid ten aanzien van Canada» (COM (2006) 871 definitief) voorgesteld
om als onderdeel van de agenda voor een communautair extern
luchtvaartbeleid onderhandelingen aan te gaan met Canada betreffende
liberalisering van de luchtvaartmarkt tussen de Europese Unie en Canada.
Op 30 november 2008 werd een akkoord bereikt tussen de Europese
Commissie en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds over de tekst
van de Overeenkomst, hetgeen werd bekrachtigd tijdens de EU-Canada
top in mei 2009. De Overeenkomst is op 17 december 2009 ondertekend.
Het op 13 december 2007 totstandgekomen Verdrag van Lissabon tot
wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot
oprichting van de Europese Gemeenschap (Trb. 2008, 11) is in werking
getreden op 1 december 2009. Vanaf die datum heeft de Europese Unie de
Europese Gemeenschap vervangen en opgevolgd. De Europese Unie
oefent nu alle rechten uit en neemt alle verplichtingen op zich die
voorheen toebehoorden aan de Europese Gemeenschap. Deze wijziging
heeft dan ook geen gevolgen voor internationale overeenkomsten
akkoord bevonden door de Europese Gemeenschap, zoals onderhavig
verdrag.
De Overeenkomst
Met het tot stand gebrachte regime van een Open Aviation Area is het
onder nadere voorwaarden aan Canadese luchtvaartmaatschappijen
toegestaan om naar iedere plaats binnen de Europese Unie en luchtvaartmaatschappijen van de Europese Unie om naar iedere plaats binnen
Canada te opereren. Met deze belangrijke uitbreiding van de wederzijdse
markttoegang wordt beoogd de concurrentie tussen de Canadese
luchtvaartmaatschappijen en luchthavens en die van de Europese Unie te
versterken.
Tegelijkertijd dient een geliberaliseerde overeenkomst de belangen van
consumenten en de luchtvaartsector en haar werknemers.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2010–2011, 32 599, nr. 1

2

In de Overeenkomst wordt uitgegaan van een volledige Open Aviation
Area en van mogelijkheden voor volle eigendom van en zeggenschap
over luchtvaartmaatschappijen van de andere partij. Daarmee weerspiegelt de Overeenkomst de gewenste toekomst: bij de Overeenkomst
zijn afspraken gemaakt over een stapsgewijze realisatie van die toekomst
(bijlage 2 bij de Overeenkomst). Naarmate de nationale wetten en regels
van beide partijen de onderdanen van de andere partij meer mogelijkheden bieden eigenaar te zijn van en zeggenschap te hebben over hun
luchtvaartmaatschappijen, worden er meer verkeersrechten vrijgegeven
totdat de Open Aviation Area volledig gerealiseerd is, inclusief vrijgave
van alle verkeersrechten.
De Overeenkomst brengt niet alleen een Open Aviation Area tot stand,
maar vormt ook een belangrijke basis voor verdere samenwerking tussen
de Europese Unie en haar lidstaten en Canada op verschillende terreinen
van de luchtvaart die door de Overeenkomst bestreken worden zoals
mededinging, veiligheid, beveiliging, milieu en consumentenbescherming.
Voor Nederland en de Nederlandse luchtvaartsector is de Overeenkomst
van groot belang omdat Canada voor de Nederlandse luchtvaart in het
verleden een redelijk gesloten markt was, die zich kenmerkte door een
aantal restricties op het gebied van tarieven en markttoegang. De
Overeenkomst biedt de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen uitgebreide mogelijkheden op het gebied van beschikbare frequenties en
toegestane bestemmingen en hij leidt tot afschaffing van de verplichting
tarieven bij de Canadese autoriteiten in te dienen.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 2 stelt dat de toegestane verkeersrechten voor het verrichten van
luchtvervoer van luchtvaartmaatschappijen van beide partijen het recht
omvatten van overvlucht en van landing voor andere dan verkeersdoeleinden en het recht om op het grondgebied van de andere partij te landen
voor het, afzonderlijk of gecombineerd, ophalen of afzetten van passagiers en bagage, inclusief post. Deze laatste verkeersrechten zijn
gekoppeld aan de mogelijkheden voor eigendom van en zeggenschap van
onderdanen van één partij over de luchtvaartmaatschappijen van de
andere partij, hetgeen is vastgelegd in een stappenplan (bijlage 2 bij de
Overeenkomst).
Bij de eerste stap – eigendom en zeggenschap over 25% van de stemgerechtigde belangen in luchtvaartmaatschappijen van de andere partij – zijn
3e en 4e vrijheidsrechten volledig vrijgegeven en blijven de bestaande
verkeersrechten in de bilaterale overeenkomsten gewaarborgd.
Bovendien hebben de luchtvaartmaatschappijen van beide partijen het
recht met betrekking tot hun goederendiensten internationaal vervoer aan
te bieden tussen het grondgebied van de andere partij en punten in derde
landen, in samenhang met diensten tussen punten op hun grondgebied
en punten op het grondgebied van de andere partij (5e vrijheid).
De tweede stap – eigendom van en zeggenschap over 49% van de
stemgerechtigde belangen in luchtvaartmaatschappijen van de andere
partij – biedt gecombineerde diensten voor passagiersvervoer van
luchtvaartmaatschappijen van beide partijen de mogelijkheid 5e vrijheidsrechten op tussengelegen punten uit te voeren. Canadese luchtvaartmaatschappijen krijgen tevens 5e vrijheidsrechten op routes binnen de EU.
Gecombineerde diensten voor passagiersvervoer van Canadese luchtvaartmaatschappijen mogen 5e vrijheidsoperaties tussen een willekeurig
punt in de lidstaten en een willekeurig punt in Marokko, Zwitserland, de
Europese Economische Ruimte en de andere leden van de luchtvaartruimte van de EU aanbieden. Met betrekking tot de goederendiensten

Staten-Generaal, vergaderjaar 2010–2011, 32 599, nr. 1

3

krijgen luchtvaartmaatschappijen van beide partijen het recht internationaal vervoer aan te bieden tussen punten op het grondgebied van de
andere partij en punten in derde landen, zonder het vereiste een punt op
het grondgebied van die partij te bedienen (7e vrijheid).
Bij de derde stap – het recht om een luchtvaartmaatschappij op te richten
op het grondgebied van de andere partij voor binnenlandse en internationale luchtdiensten – krijgen gecombineerde diensten voor passagiersvervoer van beide partijen het recht 5e vrijheidsvluchten op alle verder
gelegen punten uit te voeren.
Wanneer de vierde en tevens laatste stap – volledige eigendom en
zeggenschap over luchtvaartmaatschappijen van de andere partij – is
genomen, zijn de bepalingen uit bijlage 2 niet langer van toepassing en
wordt bijlage 1 bij de Overeenkomst (volledig pakket aan verkeersrechten)
van kracht.
In artikel 3 zijn de afspraken met betrekking tot aanwijzing, vergunning en
intrekking vastgelegd. Een aanvraag van een luchtvaartmaatschappij voor
een vergunning om op grond van de Overeenkomst te mogen opereren
wordt ingewilligd onder de volgende voorwaarden: de luchtvaartmaatschappij komt in aanmerking voor de vergunning op basis van de wetten
en regels die normaal worden toegepast door de luchtvaartautoriteiten
van de partij die de vergunningen en toelatingen afgeeft en bovendien
voldoet de luchtvaartmaatschappij aan de wetten en regels van die partij.
Verder dient in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit Canada de
effectieve zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij te berusten bij
onderdanen van een van de partijen, de luchtvaartmaatschappij een
Canadese vergunning te hebben en moet het hoofdkantoor in Canada
gevestigd zijn, onverminderd de bepalingen uit bijlage 2 bij de Overeenkomst. In het geval van een luchtvaartmaatschappij uit een lidstaat dient
de effectieve zeggenschap te berusten bij onderdanen van een van de
partijen, IJsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland, de luchtvaartmaatschappij over een vergunning van de EU te beschikken en het
hoofdkantoor in een lidstaat gevestigd te zijn.
De bepalingen inzake veiligheid (artikel 6) en beveiliging (artikel 7) worden
onverkort gehandhaafd en toegepast bij de verlening van vergunningen.
Indien niet aan de vereisten voor vergunningverlening voldaan wordt, kan
de vergunning worden ingetrokken.
Onderdanen van beide partijen mogen volledige eigendom verkrijgen van
luchtvaartmaatschappijen van de andere partij voor zover de voorwaarden van bijlage 2 bij de Overeenkomst worden nageleefd (artikel 4).
De commerciële aangelegenheden van luchtvaartmaatschappijen van
partijen omvatten onder andere het recht om op elkaars grondgebieden
kantoren te vestigen voor promotie en verkoop van luchtvervoer, het recht
op eigen grondafhandeling, alsmede het recht op het sluiten van
samenwerkingsovereenkomsten met andere luchtvaartmaatschappijen
(artikel 13).
De Overeenkomst bevat verder bepalingen over douanerechten en
-heffingen (artikel 8), statistieken (artikel 9), consumentenbelangen (artikel
10), beschikbaarheid van luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en
-diensten (artikel 11), heffingen op luchthavens, luchthavenvoorzieningen
en -diensten (artikel 12), concurrentie (artikel 14), luchtverkeersbeheer
(artikel 15), voortzetting aanwijzingen en vergunningen (artikel 16), milieu
(artikel 18), arbeidskwesties (artikel 19) en internationale samenwerking
(artikel 20).
Ter evaluatie van de tenuitvoerlegging alsmede interpretatie van de
Overeenkomst is een Gemengd Comité ingesteld dat minstens eenmaal
per jaar bijeenkomt en op basis van consensus werkt (artikel 17). Met de
instelling van het Gemengd Comité wordt tevens beoogd informatie uit te
wisselen over nieuwe wet- en regelgevende initiatieven.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2010–2011, 32 599, nr. 1

4

De Overeenkomst voorziet tevens in de mogelijkheid van arbitrage (artikel
21) en het wijzigingen van de Overeenkomst (artikel 22). Daarnaast zijn
afspraken over het beëindigen van de Overeenkomst vastgelegd (artikel
24).
Ten slotte wordt de relatie met besluiten in internationale organisaties,
waaronder de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie, uitgelegd,
alsmede het verband tussen de Overeenkomst en de reeds bestaande
bilaterale overeenkomsten tussen Canada en de lidstaten van de EU
(artikel 26).
Bijlagen
De drie bijlagen vormen een integrerend onderdeel van de Overeenkomst.
Bijlage 1 specificeert de overeengekomen diensten en routes. Bijlage 2
beschrijft het stappenplan voor de beschikbaarheid van rechten
gekoppeld aan de mogelijkheden voor eigendom van en zeggenschap van
onderdanen van één partij over de luchtvaartmaatschappijen van de
andere partij. Bijlage 3, deel 1 benoemt de bilaterale luchtvaartovereenkomsten tussen Canada en de lidstaten waarvan de relevante bepalingen
worden vervangen door deze Overeenkomst. Bijlage 3, deel 2 beschrijft de
5e vrijheidsrechten die voor Canadese luchtvaartmaatschappijen en
luchtvaartmaatschappijen van de individuele lidstaten beschikbaar zijn
wanneer er sprake is van eigendom en zeggenschap over 25% van de
stemgerechtigde belangen in luchtvaartmaatschappijen van de andere
partij (eerste stap uit bijlage 2 bij de Overeenkomst).
De bijlagen zijn aan te merken als uitvoerend van aard. Verdragen tot
wijziging van de bijlagen behoeven op grond van artikel 7, onderdeel f,
van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen geen parlementaire goedkeuring, tenzij de Staten-Generaal zich thans het recht terzake
voorbehouden.
Voorlopige toepassing
De Overeenkomst zal voorlopig worden toegepast overeenkomstig de
interne wetgeving van de partijen vanaf de eerste dag van de maand
volgende op de datum van de laatste nota waarbij de partijen elkaar in
kennis hebben gesteld van de voltooiing van de nationale procedures
voor de voorlopige toepassing van de Overeenkomst. Dit in afwachting
van de noodzakelijke ratificatieprocedures van de EU, haar lidstaten en
Canada (artikel 23). Deze voorlopige toepassing is in het belang van alle
partijen in verband met de verruiming van de luchtvaartbetrekkingen
tussen de lidstaten van de EU en Canada. De liberalisatie van de luchtvaartmarkt heeft als doel om te komen tot o.a. de verbetering van de
dienstverlening tegen concurrerende tarieven en het verrichten van
lijndiensten onder de bescherming van de bepalingen inzake de luchtvaartveiligheid en de milieubepalingen. Tenslotte kan het Gemengd
Comité zijn werkzaamheden direct aanvangen.
Voor Nederland zal een verklaring van voorlopige toepassing worden
afgelegd, zodra ook andere staten die afleggen.
Koninkrijkspositie
De onderhavige Overeenkomst zal voor wat het Koninkrijk betreft, evenals
het bilaterale verdrag van 2 juni 1989, alleen voor het Europese deel van

Staten-Generaal, vergaderjaar 2010–2011, 32 599, nr. 1

5

Nederland gelden, waartoe de reikwijdte van de Overeenkomst zich
beperkt.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Staten-Generaal, vergaderjaar 2010–2011, 32 599, nr. 1

6