Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 326

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE EN VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 augustus 2011
Eind januari 2011 heeft de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) zijn
rapport Veiligheid en vertrouwen – Kernen van een democratische
rechtsstaat uitgebracht. Dit rapport treft u als bijlage aan.1 Wij zullen
allereerst kort een algemene schets van de voornaamste bevindingen van
het rapport geven en vervolgens op hoofdlijnen onze reactie hierop
geven. Tot slot zullen wij de zes aanbevelingen van het rapport nalopen en
hierop reageren.
I. Het Rob rapport Veiligheid en vertrouwen op hoofdlijnen
De Rob analyseert in zijn rapport het verband tussen veiligheid en het
vertrouwen in de overheid en gaat na wat er voor nodig is om de
veiligheidsbeleving van burgers te verbeteren opdat de overheid meer
wordt vertrouwd (p. 72).

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Tenzij anders aangegeven verwijzen de
paginanummers naar bladzijden uit het
Rob-rapport Veiligheid en vertrouwen.

Bij zijn analyse van het begrip veiligheid in hoofdstuk 2 van het rapport
stelt de Rob vast dat burgers en bestuur het gebrek aan veiligheid als
groot maatschappelijk probleem zien, maar dat feitelijk de criminaliteit al
geruime tijd niet meer toeneemt. Probleem is volgens de Rob dat de
veiligheidsgevoelens van burgers, de veiligheid in de samenleving en de
oriëntatie van de overheid op veiligheid niet met elkaar overeenstemmen
en dit uit zich in drie kloven (p. 33). De eerste is de veiligheidskloof: de
discrepantie tussen de feitelijke omvang van onveiligheid en de beleving
van onveiligheid. Mensen zijn van mening dat Nederland steeds onveiliger wordt terwijl de veel voorkomende criminaliteit fors gedaald is en
mensen zich zelf ook steeds minder onveilig zijn gaan voelen (pp. 14–19).
De tweede kloof is die tussen beleid en beleving: de overheid doet veel
aan veiligheid, geeft daaraan prioriteit maar het effect van het beleid op
de daling van criminaliteit en onveiligheidsgevoelens is maar gedeeltelijk
aantoonbaar. De derde is de waarderingskloof: het verschillende belang
dat burgers hechten aan afzonderlijke beleidskwesties voor henzelf
persoonlijk, voor de maatschappij als geheel en voor het regeringsbeleid.

kst-28684-326
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

1

Als voorbeeld hiervan noemt de Rob dat de regering volgens burgers
topprioriteit geeft aan risicojongeren, veelplegers en radicalisering van
jonge moslims, terwijl burgers die zaken persoonlijk «niet zo belangrijk»
en voor de maatschappij (slechts) «redelijk belangrijk» vinden1. Alle drie
de kloven moeten volgens de Rob gedicht worden. De veiligheidskloof
wordt volgens de Rob al redelijk gedicht door de beleidsprogramma’s
tegen overlast en verloedering, maar de belevings- en waarderingskloof
blijven nog onaangeroerd (p. 67).
Op basis van voorgaande beschouwing en vanuit het inzicht dat de
samenleving ingrijpend is veranderd analyseert de Rob vervolgens hoe dit
inwerkt op het vertrouwen van burgers in de overheid. De Rob doet dit
aan de hand van een aantal thema’s: het veiligheidsbeleid, de verantwoordelijkheidsverdeling over veiligheid, het veiligheidsbestel, het recht, de
bevoegdheden en maatregelen en tot slot de communicatie en beeldvorming. De Rob vindt de huidige verantwoordelijkheidsverdeling tussen
burger en overheid niet helder en vindt dat dit het vertrouwen en de
stabiliteit van de overheid als betrouwbare veiligheidspartner aantast.
Daarom moeten wederzijdse verwachtingen beter geëxpliciteerd worden.
Het positieve perspectief op veiligheid zou hierbij prioriteit moeten krijgen
boven het tamboereren op onveiligheid (p. 8).
Een goed functionerend veiligheidsbestel kan vertrouwen winnen aldus
de Rob. Waar de meerderheid van de Nederlanders niet enthousiast is
over het optreden van de politie en de rechtspraak onder druk staat en
beter aansluiting moet vinden bij wat zich afspeelt in de publieke ruimte,
staan gemeenten voor de belangrijke opgave om hun regierol voor lokale
veiligheid waar te maken. Dit vraagt om een brede kijk op veiligheid en
onveiligheidsgevoelens en om een brede aanpak: veiligheid is namelijk
niet een zaak van justitie en politie alleen (p. 8). Aangezien uit onderzoek
blijkt dat de directe leefomgeving van grote invloed is op onveiligheidsgevoelens, wil de Rob dat burgers meer bij veiligheid worden betrokken,
zowel in beleid als in organisatie.
Het recht is volgens de Rob van groot belang voor het vertrouwen in de
democratische rechtsstaat en de legitimiteit van de overheid, maar een
goed functionerende democratie is minstens zo belangrijk. De Rob is niet
voor een uitbreiding van het bevoegdhedenarsenaal. Het gebruik van
onnodige bevoegdheden door de burgemeester kan door de burgers
worden uitgelegd als niet competent handelen en kan daarmee de
betrouwbaarheid van het ambt aantasten en daarmee het vertrouwen.
Naast handhaver is de burgemeester ook herder en hoeder van de lokale
samenleving en verbinder: zijn reputatie is bepalend voor het vertrouwen
in de overheid. (p. 61). Daarnaast is er te weinig zicht op de legitimiteit en
effectiviteit van beleidsmaatregelen. Ook dit ondergraaft het vertrouwen
in de overheid aldus de Rob. Bestuur en politiek moeten rekenschap
afleggen over de effectiviteit van het beleid en niet steeds meer veiligheid
beloven. Voor herstel van vertrouwen zijn gezag en geloofwaardigheid
veel meer nodig dan (extra) bevoegdheden en maatregelen (p. 69).

1
Sociaal en Cultureel Planbureau, Meten wat
leeft? Achtergronden bij het Continue
onderzoek burgerperspectieven, oktober 2009.

Media hebben grote invloed op de beeldvorming over veiligheid en
daarmee op het vertrouwen van burgers in de overheid. Het inzoomen op
onveiligheid en (uitspraken over) criminaliteit zoals de media vaak doen
maken veiligheidsgevoelens op zijn minst niet groter en identificatie met
slachtoffers zorgt zelfs voor toename van onveiligheidsgevoelens. De
communicatie van de overheid is ook van invloed op het vertrouwen bij
burgers: de wijze waarop de overheid openheid toont en informatie geeft
over veiligheid, onveiligheid en veiligheidszorg kan het vertrouwen van
neutraal naar positief brengen. Vanuit het oogpunt van transparantie moet
de overheid wel informatie verstrekken maar niet willen «scoren», stelt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

2

Rob (p. 64). Cruciaal bij de communicatie en beeldvorming is de positie
van de brenger van de boodschap: een overheid, politicus of journalist
dient zich ervan te vergewissen wat de impact is of kan zijn van de
berichtgeving over veiligheid (p. 66). Indien het bestuur waarachtige en
waarneembare signalen afgeeft die controle over, erkenning van en
empathie met de door burgers gevoelde onveiligheid uitdragen kan de
beeldvorming over de overheid en daarmee het vertrouwen in de
overheid positief beïnvloed worden (p. 42).
II. Visie van het kabinet op de relatie tussen veiligheid en
vertrouwen
Het kabinet heeft een ambitieuze maar realistische agenda om Nederland
veiliger te maken en rechtvaardig te houden. De vier speerpunten van
deze veiligheidsagenda zijn: de buurt veilig maken voor bewoner en
ondernemer, een offensief tegen ondermijnende en georganiseerde
criminaliteit, slagkracht voor onze professionals en versterking van de
rechtsstaat. Het realiseren van deze speerpunten zal naar onze overtuiging
niet alleen helpen om ons land veiliger te maken maar ook om het
vertrouwen van de burgers in de overheid terug te winnen. Aan de hand
van deze speerpunten zullen wij aangeven hoe wij aankijken tegen het
verband tussen veiligheid en vertrouwen. We beginnen met de laatst
genoemde speerpunt.
Versterking van de rechtsstaat
Veiligheid, rechtsstaat en vertrouwen zijn in onze optiek onlosmakelijk met
elkaar verbonden. Naast een wellicht wat abstracter concept waaraan we
wetten en overheidshandelen kunnen toetsen heeft de rechtsstaat ook
heel praktische betekenis. Een rechtsstaat betekent ook dat burgers veilig
op straat kunnen lopen, kunnen uitgaan, hun bedrijf of beroep kunnen
uitoefenen, met het openbaar vervoer kunnen reizen en onderwijs kunnen
volgen. Dat gevoel van basale vrijheid en rechtszekerheid is een noodzakelijke voorwaarde voor burgers om zich vrij en zelfstandig te voelen,
voluit deel te nemen aan de samenleving en vertrouwen in medemens en
overheid te kunnen hebben.
Zo’n rechtsstaat ontstaat niet «zo maar», maar moet dagelijks gerealiseerd
en onderhouden worden. Door de overheid, door maatschappelijke
organisaties, maar ook door burgers zelf. In onze onlangs verschenen
visie op integratie, binding en burgerschap geeft het kabinet aan dat
burgerschap in eerste instantie een zaak van burgers onderling is1. Die
primaire rol voor burgers is precies wat de Rob bepleit. Burgers doen dat
niet alleen door binnen de grenzen van de rechtsstaat te blijven, maar ook
door weerbaar te zijn en de rechtsstaat actief te verdedigen als andere
burgers dat niet doen en door zichzelf te beschermen als het fout gaat en
er niet automatisch vanuit te gaan dat de overheid dat wel zal doen. In de
loop van de tijd is de burger steeds meer naar de overheid gaan kijken als
verantwoordelijke voor de veiligheid. Echter, niemand kan 100% veiligheid
garanderen, ook de overheid niet. Net als de Rob wil het kabinet dan ook
dat burgers een grotere rol gaan spelen bij veiligheid. Burgers kunnen
bijvoorbeeld meer zelf doen bij relatief kleine incidenten zoals brand,
vandalisme of auto-inbraak maar ook bij calamiteiten, rampen en crises.

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
32 824, nr. 1.

De democratische rechtsstaat biedt veiligheid en rechtszekerheid aan alle
burgers in gelijke mate en vormt het fundament voor interactie zowel
tussen burgers onderling als tussen burgers en overheid. Waar door
gedrag van burgers de grondslagen van het samenleven en de veiligheid
of de rechtstaat in gedrang komen, is er een taak voor de overheid.
Burgers moeten er in dat geval op kunnen vertrouwen dat de overheid er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

3

«staat» en waar nodig adequaat en daadkrachtig optreedt. Want een
rechtsstaat beschermt burgers niet alleen tegen willekeur van overheidszijde, maar geeft de overheid ook macht die zij moet gebruiken om zeker
te stellen dat burgers veilig kunnen leven en zo nodig hun recht kunnen
halen. Ook dat creëert vertrouwen bij burgers.
De buurt veilig maken voor bewoner en ondernemer
Het kabinet pakt die vormen van overlast en criminaliteit die voor burgers
grote impact hebben: overlast van groepen jongeren en coffeeshops,
geweld thuis en op straat, overvallen en winkeldiefstallen. Als mensen
gevraagd wordt waar men zich in het dagelijks leven ongerust over maakt
scoort de overlast van groepjes jongeren consequent zeer hoog1. In de
meest recente kwartaalrapportage van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (maart 2011) plaatsen burgers «criminaliteit en veiligheid» op
de derde plaats van onderwerpen die men hoog op de agenda van de
regering wil2. Daarmee geeft het kabinet juist prioriteit aan die problemen
die burgers voor zichzelf én voor de samenleving belangrijk vinden en
draagt het bij aan het slechten van de door de Rob gesignaleerde
waarderingskloof.
Zoals hiervoor aangegeven kent het kabinet een belangrijke rol toe aan de
eigen verantwoordelijkheid van burgers en ondernemers bij het veiliger
maken van hun leefomgeving en wil het burgers ook meer ruimte geven
om die eigen verantwoordelijkheid te nemen. Ervaringen in buurten in
verschillende steden laten zien dat veel bewoners in staat zijn om op
eigen kracht verbeteringen in hun directe omgeving te realiseren. Zij
weten wat er speelt in hun omgeving en willen er ook aan bijdragen.
Gemeenten en maatschappelijke organisaties kunnen burgers stimuleren
een optimaal niveau van zelfredzaamheid te verwezenlijken. Echter ook
het kabinet zal de eigen verantwoordelijkheid van burgers stimuleren.
Binnenkort zal het kabinet – zoals aan uw Kamer toegezegd – met een
actieprogramma komen dat het gemakkelijker en aantrekkelijker maakt
om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Dit actieprogramma pakt onder
meer knelpunten zoals risico op aansprakelijkheidstelling en schade aan
en zorgt voor een goede aansluiting van de overheid op initiatieven vanuit
burgers en bedrijven. Voorbeelden hiervan zijn het intensiever gebruik
van Burgernet en sneller en eenvoudiger aangifte kunnen doen.

1
Sociaal en Cultureel Planbureau, Kwartaalbericht 2010/3, Continu onderzoek burgerperspectieven, oktober 2010, p. 18.
2
Sociaal en Cultureel Planbureau, Kwartaalbericht 2011/1, Continu onderzoek burgerperspectieven, maart 2011, p. 11–13.
3
CBS/Minister van Veiligheid en Justitie,
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 – Landelijke
rapportage, p. 39/40.

Het dichten van de «waarderingskloof» is een verantwoordelijkheid die de
landelijke overheid deelt met het lokale bestuur. De «top 5 van belangrijkste buurtproblemen»3 bevat namelijk vooral zaken waar de lokale
overheid wat aan kan doen: te hard rijden, hondenpoep, parkeeroverlast,
overlast van groepen jongeren en rommel op straat. Natuurlijk verschilt
deze top 5 van gebied tot gebied en het is dan ook van groot belang dat er
lokaal maatwerk wordt geleverd. Lokale veiligheid is van grote invloed op
veiligheidsgevoelens en vertrouwen van burgers, zo stelt de Rob terecht.
Het kabinet heeft bij uw Kamer een wetsvoorstel ingediend waarbij in elke
gemeente een integraal veiligheidsplan verplicht wordt gesteld met daarin
de prioriteiten die de gemeente stelt. In de nieuwe nationale politieorganisatie wordt bovendien zowel de rol van de burgemeester versterkt als die
van de gemeenteraad. In de gemeenteraad zal de burgemeester zich
namelijk periodiek moeten verantwoorden over de manier waarop hij zijn
gezag over de politie uitoefent. Op deze wijze is het goed mogelijk om
lokaal maatwerk te leveren met een brede, integrale aanpak van
veiligheid, onveiligheid en onveiligheidsgevoelens. Die brede, integrale
veiligheidsaanpak ondersteunt het dichten van de veiligheidskloof tussen
objectieve en subjectieve veiligheid en daarmee ook het vertrouwen
onder burgers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

4

De Rob signaleert naast de waarderings- en veiligheidskloof ook nog een
belevingskloof: ondanks alle beleidsinspanningen op het gebied van
veiligheid is het effect maar gedeeltelijk aantoonbaar volgens effectiviteitstudies en daarmee zou het vertrouwen worden aangetast. Wij willen deze
redenering echter relativeren. Voor (het vertrouwen van) burgers is het
volgens ons belangrijker dat de beoogde effecten in de maatschappij
daadwerkelijk behaald worden dan dat door wetenschappelijk onderzoek
de link met het beleid wordt vastgesteld. Daarnaast wil het feit dat niet
voor alle beleidsmaatregelen een effectiviteitstudie beschikbaar is, niet
zeggen dat die niet onderzochte maatregelen niet effectief zijn. Tot slot
maakt een studie naar de verklaringen voor de daling van de criminaliteit
in de periode 2002–2008 aannemelijk dat het landelijke veiligheidsbeleid
wel degelijk een substantiële bijdrage heeft geleverd aan de daling van
criminaliteit na 20021. Drie factoren noemen de onderzoekers in het
bijzonder: ten eerste het strenger en gerichter politieoptreden, ten tweede
de intensivering van de opsporing, vervolging en bestraffing en ten derde
het langer opsluiten van verslaafde veelplegers. Dit zijn alle drie zaken
waarop ook het huidige kabinet in versterkte mate inzet.
Offensief tegen ondermijnende en georganiseerde criminaliteit
De Rob besteedt volgens ons (te) weinig aandacht aan het belang van een
stevige en prioritaire aanpak van de georganiseerde criminaliteit.
Dergelijke vormen van criminaliteit zijn minder zichtbaar en zullen daarom
ook niet bovenaan in de rangorde van de belevingsmonitor staan, maar
de aanpak hiervan is ook van groot belang voor het versterken van het
vertrouwen bij burgers. Er is namelijk weinig dat zozeer het vertrouwen
van mensen in de samenleving aantast als criminele organisaties die
verweven zijn met de «bovenwereld» en die zich niks van wetten en regels
aantrekken. Om die reden intensiveren wij de aanpak van criminele
organisaties, versterken wij de bestuurlijke aanpak, gaan we nog meer
geïntegreerd werken, pakken we witwasconstructies aan en zorgen we
ervoor dat we aanzienlijk meer crimineel vermogen gaan afpakken.
Slagkracht voor onze professionals
Onze ambities betekenen vooral een forse opgave voor de mensen in de
frontlinie: politieagenten, bestuurlijke handhavers, brandweerlieden,
officieren van Justitie, rechters, gevangenispersoneel. Het veiliger maken
van Nederland betekent ook en vooral hen hun werk laten doen en
vertrouwen geven. Daarom heeft het kabinet een aanvalsplan tegen de
politiebureaucratie bij uw Kamer ingediend2, is de OM-aanwijzing
«zelfverdediging» voor slachtoffers die zichzelf verdedigen in eigen huis
of bedrijf aangepast en is de strafeis voor geweld tegen gezagsdragers en
hulpverleners omhoog gegaan naar 200%.
Recente ontwikkelingen onder de bevolking

1
Vollaard, B., P. Versteegh, J. van den Brakel,
Veelbelovende verklaringen voor de daling
van de criminaliteit na 2002, Stichting Politie
en Wetenschap, februari 2009, p. 56.
2
Tweede Kamer 2010–2011 29 628, nr. 238.
3
SCP, 2011, p. 11–13.
4
SCP, 2011, p. 2.
5
SCP, 2011, p. 20.

Als wij tot slot kijken naar de stemming onder de bevolking in het eerste
kwartaal van dit jaar constateert het SCP dat voor het eerst in drie jaar het
optimisme in Nederland groeit, ondanks dat de pessimisten nog wel in de
meerderheid blijven3. Deze positieve stemming schrijft het SCP toe aan
meer tevredenheid onder de bevolking maar vooral aan de hoop en
verwachting van de aanpak van dit nieuwe kabinet, waarbij «ook de
aanpak van criminaliteit en onveiligheid wordt geprezen»4. Ook wordt het
niveau van criminaliteit minder genoemd als reden waarom het de
verkeerde kant op gaat met het land en juist vaker genoemd als reden
waarom het de goede kant op gaat. «Wat anders is dat sommigen menen
dat hierin iets verandert doordat het kabinet serieus werk aan het maken
is van het aanpakken van de onveiligheid», aldus het SCP5. Het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

5

hoopt met zijn stevige veiligheidsaanpak een goede snaar bij de bevolking
te hebben geraakt en zo te kunnen werken aan het verder vergroten van
zowel de veiligheid in Nederland als het vertrouwen bij de burgers.
III. De aanbevelingen van de Rob en de reactie van het kabinet
hierop
Aanbeveling 1. Eerst de burger, dan de overheid
De Raad beveelt aan dat de overheid een begin maakt met een brede
maatschappelijke discussie over de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen burger en overheid voor veiligheid en op grond van de uitkomsten
daarvan een visie vormt en de verantwoordelijkheidsverdeling expliciteert, bijvoorbeeld in wetgeving. Hij adviseert de minister van Veiligheid
en Justitie daartoe het initiatief te nemen (p. 71/72).
De Rob merkt op dat de verantwoordelijkheid voor veiligheid daar waar
het gaat om preventief te werk gaan en voorzorgsmaatregelen te treffen,
in eerste instantie bij de burgers ligt. Op de tweede plaats ligt de
verantwoordelijkheid voor veiligheid bij maatschappelijke instellingen
zoals buurtverenigingen, wijkhuizen en scholen. Pas op de derde (en
laatste) plaats zouden de politie en het openbaar ministerie verantwoordelijk zijn voor het creëren van veiligheid. De Rob pleit ervoor dat de
overheid een begin maakt met een brede maatschappelijke discussie over
de verantwoordelijkheidsverdeling tussen burger en overheid voor
veiligheid en op grond daarvan een visie vormt en de verantwoordelijkheidsverdeling expliciteert.
Zoals eerder aangegeven onderschrijft het kabinet de waarde die de Rob
hecht aan de rol van de burger bij de verantwoordelijkheid voor
veiligheid. In het eerder genoemde actieprogramma wordt die eigen
verantwoordelijkheid ook verder geconcretiseerd. Op het daadwerkelijk
invulling geven aan het «meedoen» van burgers moet de nadruk liggen
volgens het kabinet en niet op een nieuwe, relatief abstracte discussie
over de precieze verantwoordelijkheidsverdeling van de verschillende
actoren. Burgers, maatschappelijke instellingen en de overheid hebben
allen een eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van veiligheid. Daartoe
zal het kabinet ook meer ruimte geven voor maatschappelijk initiatief1.
Het feit dat door middel van Burgernet (zie ook de reactie op aanbeveling
4) burgers actief betrokken worden bij de opsporing, ontslaat de overheid
niet van haar eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van de opsporing.
Het is daarbij het samenspel tussen burgers, maatschappelijke instellingen en de overheid dat kan leiden tot een succesvolle oplossing van
een misdrijf. Ook bij preventie is de eigen verantwoordelijkheid van
burgers en bedrijven belangrijk. Dat laat echter onverlet dat het een
kerntaak van de overheid is om er te staan als, ondanks het treffen van
preventieve maatregelen, burgers of bedrijven toch slachtoffer worden
van criminaliteit.
Aanbeveling 2. Waardeer veiligheid en investeer in veiligheidsgevoel
Aanbeveling 3. Hanteer het brede perspectief en de brede aanpak

1

Het kabinet roept daarin burgers, gemeenten, maatschappelijke organisaties op om een
gemeenschappelijke agenda hedendaags
burgerschap op te stellen (Leefbaarheidbrief,
28 januari 2011, Tweede Kamer 2010–2011,
30 995, nr. 87).

De Raad beveelt aan dat bestuur en politiek op centraal en lokaal niveau
overeenstemming zoeken met de waarde die burgers hechten aan
subjectieve veiligheid en dat de overheid in haar visie op veiligheid die
ten grondslag dient te liggen aan sociale veiligheidsprogramma’s telkens
het positieve perspectief van veiligheid een plaats geeft (p. 72).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

6

De Raad beveelt aan dat bestuur en politiek op centraal en lokaal niveau
het brede perspectief op oorzaken en aanpak van onveiligheid hanteren
(p. 74).
Deze aanbevelingen hangen met elkaar samen: het hanteren van het
brede perspectief bij de aanpak van de objectieve onveiligheid en de
oorzaken daarvan draagt vaak ook bij aan het bevorderen van de
subjectieve veiligheid. De lokale overheid is bij uitstek in staat om in
samenwerking met alle lokale veiligheidspartners (politie, OM, bedrijfsleven, welzijns- en GGZ-instellingen etc.) zowel die brede aanpak als het
gewenste maatwerk te leveren en zo precies die veiligheidsproblemen aan
te pakken die lokaal spelen en van grote invloed zijn op de veiligheidsbeleving. Om die reden heeft het kabinet bij uw Kamer het wetsvoorstel
regierol gemeenten ingediend dat elke gemeente verplicht om een
integraal veiligheidsplan vast te stellen1. Het integrale karakter ervan en
de betrokkenheid van de burgemeester, diverse wethouders en diensten,
andere lokale partners en ook burgers leiden ertoe dat het «brede
perspectief» lokaal invulling krijgt. In lijn met de eerder genoemde
kabinetsvisie op burgerschap is het van belang dat de lokale overheid
gebruik maakt van maatschappelijke initiatieven en ruimte geeft aan de
kracht van burgers zodat die hun eigen verantwoordelijkheid kunnen
nemen.
Het kabinet hanteert ook in zijn eigen beleid die brede benadering en zet
nadrukkelijk in op het positief beïnvloeden van de veiligheidsbeleving. Het
kabinet pakt samen met politie, justitie, lokale overheden en andere
veiligheidspartners de onveiligheid aan en bevordert de veiligheid. Hierbij
gaan preventie en repressie hand in hand. Een aantal voorbeelden hiervan
zijn: versterking van preventieve maatregelen door bedrijven (Keurmerk
Veilig Ondernemen), meer verantwoordelijkheid burgers en bedrijfsleven
(via buurtpreventie en eerder genoemd actieprogramma), de Taskforce
overvallen, het consequent bevorderen van Veiligheidshuizen, de
geïntegreerde aanpak van georganiseerde drugscriminaliteit in de vijf
grote Brabantse steden (B5) en de versterking van de bestuurlijke aanpak
van georganiseerde criminaliteit (via Regionale Informatie- en Expertisecentra en uniformering van het BIBOB-beleid).
Bij de invulling van het speerpunt De buurt veilig, voor bewoner en
ondernemer richt het kabinet zich specifiek op die vormen van criminaliteit en overlast die er in de beleving van burgers echt toe doen, zoals
eerder in paragraaf 2 is aangegeven. Bij zijn invulling van het speerpunt
Versterking van de rechtsstaat beoogt het kabinet bij uitstek het rechtsgevoel en het vertrouwen in het strafrechtssysteem te vergroten: onder
meer door sneller recht te doen en sneller te straffen, door slachtoffers
een sterkere positie te geven in het strafproces en betere mogelijkheden
te geven schade te verhalen op de dader, door geen taakstraffen meer op
te leggen voor ernstige zeden- en geweldsdelicten. Het kabinet is ervan
overtuigd dat deze benadering positief op de veiligheidsbeleving uitwerkt.

1

Tweede Kamer 2010–2011 32 495, nr. 2.
http://www.hetccv.nl/instrumenten/
Toolkit+Veiligheidsbeleving/index
2

Bovendien bevordert het kabinet actief kennis en expertise over het
verbeteren van de subjectieve veiligheid. In samenwerking met het
Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) is de toolkit
veiligheidsbeleving ontwikkeld die het lokale (en nationale) bestuur
handvatten biedt voor aanpak van onveiligheidsgevoelens2. De kern van
de toolkit is de «Tafel van 12» die drie hoofdstrategieën bevat met elk vier
bestanddelen die de veiligheidsbeleving in positieve zin kunnen
beïnvloeden. Een van die drie strategieën is volledig gericht op het in
positieve zin vergroten van veiligheid, waarvoor de Rob in zijn rapport een
groot pleidooi houdt. Elementen in deze strategie zijn: zorgen voor
vertrouwenwekkend menselijk toezicht, creëren van een overzichtelijke,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

7

voorspelbare en beheersbare openbare ruimte, stimuleren van sociale
netwerken en sociale controle en mensen een gevoel van controle over
hun eigen situatie geven. Via de CCV-website en diverse bijeenkomsten
wordt deze expertise actief uitgedragen.
Aanbeveling 4. Veiligheid is nabijheid: burgers betrekken bij
veiligheid en veiligheid vermaatschappelijken
De Raad beveelt aan om de regierol van gemeenten over sociale
veiligheid uit te breiden en op lokaal niveau burgers meer bij veiligheid te
betrekken, zowel in beleid als in organisatie.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling en wijst erop dat met het
hierboven genoemde wetsvoorstel regierol gemeenten juist dit doel wordt
beoogd. Het kabinet onderschrijft ook het standpunt van de Rob dat
burgerinitiatieven op lokaal en wijkniveau moeten worden gestimuleerd
om de veiligheid te verbeteren. Het eerder genoemde actieprogramma dat
de verantwoordelijkheid van burgers en bedrijven wil stimuleren zal hier
ook concreet aandacht aan besteden en werkt maatregelen uit om
knelpunten, die een actievere bijdrage aan veiligheid in de weg staan, weg
te nemen en initiatieven te stimuleren Onder verwijzing naar de eerste
aanbeveling van de Rob over de centrale rol van de burgers bij veiligheid,
willen wij wijzen op een aantal concrete initiatieven die erop zijn gericht
de betrokkenheid van burgers en bedrijven bij het voorkomen en
bestrijden van criminaliteit te vergroten zoals het Keurmerk Veilig
Ondernemen (KVO), Burgernet en Meld Misdaad Anoniem. Bedrijven
nemen aan de hand van het KVO maatregelen, zoals inbraak-, overval- en
brandbeveiliging, hetgeen de veiligheid bevordert. Burgernet voorziet in
een netwerk van burgers die helpen bij opsporingsacties van de politie,
waarbij inmiddels diverse verdachten op heterdaad door de politie zijn
aangehouden, vermiste personen zijn opgespoord en er nuttige informatie aan de politie is verstrekt. Burgernet is actief in 100 gemeenten in
Nederland en heeft ruim 200 000 deelnemers.
Aanbeveling 5. Bevoegdheden eerst benutten, dan pas uitbreiden;
versterk het gezag op lokaal niveau
De Raad beveelt aan bevoegdheden eerst te benutten alvorens uit te
breiden en het gezag op lokaal niveau te versterken door selectie en
opleiding van gezagsdragers (p. 77).

1

Tweede Kamer 2009–2010, 28 684, nr. 212.
Muller, E.R. e.a., 2007.
3
Tweede Kamer 2007/08, 28 684, nr. 134.
2

Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. De notitie Burgemeester en
Veiligheid1 schetste al hoe en binnen welke context het gemeentebestuur
en in het bijzonder de burgemeester zijn verantwoordelijkheid op het
veiligheidsterrein kan waarmaken en wat hij daarvoor nodig heeft,
namelijk: bestuurlijke kwaliteiten, een gedegen informatiepositie, een
goede relatie met de gemeenteraad en het college van B&W en bevoegdheden die toegesneden zijn op de praktijk. De huidige samenleving heeft
een burgemeester nodig die ongeacht de schaal van de gemeente
pro-actief, coördinerend en regisserend is, die problemen signaleert en
oppakt en die tegelijkertijd verbindend is, binnen het college, naar de
gemeenteraad, en ook naar instellingen, maatschappelijke organisaties en
naar de burgers. De burgemeester moet daarbij kunnen schakelen tussen
verschillende rollen en vervolgens handelen. In deze notitie is ook
ingegaan op de bevoegdheden van de burgemeester. Daarbij is verwezen
naar het rapport «Bestuur, recht en veiligheid»2 en de kabinetsreactie
daarop3. De onderzoekers hadden in dit rapport geconstateerd dat er op
het terrein van ordehandhaving en terrorismebestrijding geen noodzaak
c.q. behoefte bestond aan een intensieve uitbreiding van al bestaande
bevoegdheden op het OOV-terrein. Het kabinet heeft de onderzoekers in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

8

hun bevindingen gevolgd en geoordeeld dat met de naderende wetgeving
het palet aan OOV-bevoegdheden nagenoeg compleet is.
De aanbeveling van de Rob tot versterking van het gezag is geheel in lijn
met de notitie Burgemeester en Veiligheid en ook met de groeiende
aandacht die er bestaat voor de professionalisering van politieke
ambtsdragers. Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters beschikt
over een opleidingsprogramma voor startende en zittende burgemeesters, inclusief opleidingen en trainingen op OOV-gebied. Ook gaat
aan de vervulling van burgemeestersvacatures een uitgebreid en
zorgvuldig selectieproces vooraf waarin vele partijen betrokken zijn. De
door het Ministerie van BZK uitgebrachte handleidingen zijn hierbij
behulpzaam. Verder houden burgemeester en gemeenteraad elkaar
scherp door middel van periodieke functioneringsgesprekken. Ten slotte
hebben ook de beroepsverenigingen van wethouders en raadsleden met
steun van het Ministerie van BZK stappen gezet om de professionaliteit en
kwaliteit van het lokaal bestuur verder te versterken.
Aanbeveling 6. Rust en het goede voorbeeld
De Raad beveelt aan dat bestuurders en politici handelen naar de norm
van moreel leiderschap: geloofwaardig en vertrouwenwekkend. Daarbij
dragen zij het besef uit van de cruciale positie die de brenger van de
boodschap over veiligheid inneemt (p. 78).
Met de strekking van deze aanbeveling stemt het kabinet graag in. Wij
delen de visie dat politieke ambtsdragers een voorbeeldfunctie hebben,
zowel de bestuurder als de gekozene in vertegenwoordigende lichamen.
Het kabinet is zich ervan bewust dat politieke ambtsdragers daarbij een
steun in de rug kunnen gebruiken. Om die reden is sinds medio 2009 een
compact programma «bestuurlijke integriteit» opgezet ten behoeve van
politieke ambtsdragers. Meer over dit programma en andere aspecten van
het integriteitsbeleid treft u aan in de brief aan uw Kamer over de
integriteit van politieke ambtsdragers1. In een congres voor politiek
ambtsdragers op 14 april 2011 zijn de lijnen voor de toekomst verder
uitgezet. Leidraad daarbij is dat de vervolgacties aansluiten op de
behoefte van de politieke ambtsdragers. Dat geldt evenzeer wanneer hun
besluitvorming beïnvloed zou kunnen worden door bedreigingen aan hun
adres. Op basis van de uitkomsten van het congres wordt samen met
belangengroeperingen van ambtsdragers en met koepelorganisaties
nagegaan hoe de uitvoering van het beleid het beste geborgd kan worden
binnen elke bestuurslaag en wat daarbij de rol van het Ministerie van BZK
kan zijn.
Bijzondere aandacht is er volgens het kabinet nodig voor de voorbeeldrol
die bestuurders vervullen bij de aanpak van agressie en geweld, in het
bijzonder als die gericht is tegen werknemers met een publieke taak. Deze
werknemers dienen zich consequent gesteund te voelen door hun
bestuur, leiding of opdrachtgever. Daarvoor is het van belang dat
bestuurders duidelijk maken waar de grenzen van toelaatbaar gedrag
liggen en dat zij de aanpak van agressie en geweld samen met de
volksvertegenwoordigers nadrukkelijk en consequent uitdragen. Het
kabinet realiseert zich terdege dat het daarbij ook van groot belang is dat
bestuurders en volksvertegenwoordigers zich zélf gesteund weten als zij
in aanraking komen met agressie en geweld. Om die reden besteedt het
kabinet in zijn programma Veilige Publieke Taak bijzondere aandacht aan
de rol die politieke ambtsdragers spelen in de aanpak van agressie en
geweld.
1

Tweede Kamer 2010/2011, 32 500 VII, nr. 99.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

9

Tot slot wil het kabinet de Raad voor het openbaar bestuur bedanken voor
zijn nuttige advies: met de Rob is het kabinet van mening dat veiligheid en
vertrouwen veel invloed op elkaar hebben. Met deze kabinetsreactie
hebben wij aangegeven dat wij van mening zijn dat het kabinetsbeleid
zowel de veiligheid, objectief én subjectief, als het vertrouwen in positieve
zin zal bevorderen.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 684, nr. 326

10