Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 985

Wijziging van de Mededingingswet in verband
met aanpassing van de bepalingen over markt
en overheid

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 25 mei 2022
Inleidende opmerkingen
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van de leden
van de fracties van de VVD, D66, het CDA, de SP, de ChristenUnie en de
SGP in het verslag over het bovengenoemde wetsvoorstel. Graag ga ik in
deze nota naar aanleiding van het verslag op deze vragen in. In deze nota
zijn de vragen en opmerkingen uit het verslag integraal opgenomen in
cursieve tekst en de beantwoording daarvan in niet-cursieve tekst. De
vragen zijn genummerd, waarnaar in voorkomende gevallen in andere
antwoorden is verwezen.
I. ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
wetswijziging en hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen over.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden willen de regering hier kritisch op
bevragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij hechten eraan te benadrukken dat het niet alleen
moet gaan om markt en/of overheid, maar ook om de samenleving die
zich daartussen, dat wil zeggen in het midden, bevindt en de initiatieven
die daaruit voortkomen. Over het wetsvoorstel hebben zij nog verschillende vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de Wijziging van
de Mededingingswet in verband met aanpassing van de bepalingen over
markt en overheid en zij zijn niet overtuigd van de nut en noodzaak van dit
wetsvoorstel.

kst-35985-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

1

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling en
instemming kennisgenomen van de voorliggende Wijziging van de
Mededingingswet in verband met aanpassingen van de bepalingen over
markt en overheid. Deze leden constateren dat de wet markt en overheid
tot doel heeft om oneerlijke concurrentie bij economische activiteiten door
bestuursorganen tegen te gaan. Deze leden onderschrijven dit doel, maar
hebben nog wel enkele vragen aan de regering.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Overheden doen vaak een beroep op
de algemeenbelanguitzondering, terwijl de motivering veelal beperkt is.
Deze leden delen de mening dat de motiveringseisen daarom aangescherpt dienen te worden. Het is de vraag of dit voldoende is om
oneerlijke concurrentie te voorkomen. Zij hebben daarom nog enkele
vragen.
1. Inleiding
Vraag 1, CDA
De leden van de CDA-fractie merken op dat tussen het consulteren van het
wetsvoorstel in 2017 en het aanbieden aan de Tweede Kamer in 2021 een
periode van maar liefst vier jaar zit.
Zij zijn benieuwd waarom het zo lang heeft geduurd eer dit wetsvoorstel
naar de Kamer is gezonden. Welke factoren hebben het proces vertraagd?
Ook vragen deze leden zich af of daardoor onderdelen van dit
wetsvoorstel wellicht achterhaald zijn of om een actualisatie vragen. Zo
dateert de internetconsultatie uit 2017 en deze lijkt daarmee redelijk
verouderd. Kan de regering hierop ingaan?
Er is inderdaad meer tijd verstreken tussen de internetconsultatie en de
indiening van het wetsvoorstel bij uw Kamer dan gebruikelijk. Dit heeft
meerdere oorzaken. Ten eerste gaf de internetconsultatie aanleiding om
het wetsvoorstel inhoudelijk aan te passen. Dit vergde tijd en nieuwe
gespreksronden met stakeholders. Ten tweede bleek zowel uit gesprekken
met stakeholders als uit de internetconsultatie, dat het maatschappelijke
alsook het politieke krachtenveld ten aanzien van dit wetsvoorstel sterk
verdeeld was. Tegelijkertijd was er een breed gedragen wens om de
werking van de gedragsregels van de wet markt en overheid te verbeteren
met een aanscherping van het gebruik van de algemeenbelanguitzondering. Daarom is de periode 2017–2021 gebruikt om in meerdere
gespreksrondes met de belangrijkste stakeholders wijzigingen in het
wetsvoorstel te bespreken, om uiteindelijk te komen tot het nu voorliggende voorstel dat bijdraagt aan de doelstelling van de wet markt en
overheid en dat rekening houdt met de verschillende maatschappelijke
belangen.
Hoewel er vier jaar is verstreken tussen het consulteren en het aanbieden
van het wetsvoorstel, is het wetsvoorstel niet achterhaald – juist omdat
steeds contact is geweest met stakeholders over aanpassingen van het
voorstel. Vlak voor het aanbieden aan de Kamer, is het uiteindelijke
wetsvoorstel bovendien nog een laatste keer met de belangrijkste
stakeholders besproken. Tot slot is het voorstel ook aangepast met het
oog op uitspraken van het College van Beroep voor het bedrijfsleven
(hierna: CBb) in de periode 2018–2021, zodat het wetsvoorstel aansluit bij
geldende jurisprudentie ten aanzien van het algemeenbelangbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

2

Vraag 2, SP
De leden van de SP-fractie vragen de regering wat er precies problematisch is aan het vervallen van de wet markt en overheid in 2023? Kan zij
deze leden hier een uitgebreid antwoord op geven? De leden van de
SP-fractie willen niet dat het algemeenbelangbesluit wordt uitgekleed of
verder tot bureaucratie gaat leiden voor overheden. Kan de regering dat
garanderen?
De wet markt en overheid bevat gedragsregels waar overheden zich aan
moeten houden wanneer ze economische activiteiten verrichten, met als
doel het creëren van gelijke concurrentieverhoudingen tussen bestuursorganen en ondernemers. Het vervallen van de wet markt en overheid, en
daarmee van de gedragsregels die oneigenlijke concurrentie voorkomen,
zou zeer onwenselijk zijn. Zie ook het antwoord op vraag 6.
Het wetsvoorstel kleedt het algemeenbelangbesluit niet uit, overheden
zijn nog steeds in dezelfde mate bevoegd om gebruik te maken van een
algemeenbelangbesluit, indien dit in het algemeen belang is vereist. Het
wetsvoorstel scherpt de procedurele voorwaarden voor het gebruik van
de algemeenbelanguitzondering aan, omdat uit de evaluatie van het
wetsvoorstel bleek dat bestuursorganen een algemeenbelangbesluit vaak
beperkt motiveren en ondernemers en andere geïnteresseerden slechts
beperkt bij de besluitvorming worden betrokken. Dit heeft ertoe geleid dat
algemeenbelangbesluiten niet altijd voldoende rekening hielden met de
gevolgen voor onder andere ondernemers en het draagvlak voor die
algemeenbelangbesluiten daardoor geraakt werd. Voor overheden die
ondernemers en andere geïnteresseerden momenteel niet of beperkt
betrekken in de besluitvorming, zal het wetsvoorstel op korte termijn tot
extra lasten leiden. Tegelijkertijd zal verbeterde betrokkenheid van
geïnteresseerden en sterkere onderbouwing mogelijk ertoe leiden dat op
middellange termijn er minder discussie over een algemeenbelangbesluit
achteraf is, en daarmee minder bezwaar- en beroepsprocedures.
2. Achtergronden van het wetsvoorstel
2.1. Aanleiding
Vraag 3, D66
De leden van de D66-fractie begrijpen dat deze wetswijziging voortkomt
uit een evaluatie uit 2016. Dit is dus al ruim vijf jaar geleden. Is de
regering van mening dat deze evaluatie nog steeds actueel is? Verwacht
de regering dat er in de tussentijd wijzigingen zijn opgetreden die verdere
aanpassing van de wet markt en overheid vereisen?
Ja. Het beeld dat de evaluatie geschetst heeft is niet anders geworden
blijkens de jurisprudentie en de recente gesprekken met stakeholders,
ondanks de vertraging van dit voorstel. Zie ook het antwoord op vraag 1.
Vraag 4, D66
De leden van de D66-fractie wijzen de regering erop dat er sinds de
evaluatie in 2016 ook relevante uitspraken zijn gedaan door het College
van Beroep voor het Bedrijfsleven (CBb). Is de regering van mening dat de
opsomming van motiveringsvereisten die nu in de memorie van
toelichting worden voorgesteld aansluiten bij de meest recente jurisprudentie van het CBb? Hierbij vragen de voorgenoemde leden in het
bijzonder naar een reflectie op de overwegingen van het CBb dat
bestuursorganen bij de vaststelling van een algemeenbelangbesluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

3

zorgvuldig het nadeel van derden in kaart moeten brengen en dat nadeel
zo nodig moeten compenseren.
Ja, de motiveringsvereisten die in paragraaf 3.2.1 van de memorie van
toelichting worden voorgesteld sluiten aan bij de meest recente jurisprudentie van het CBb. Ze zijn specifiek voor de wet markt en overheid en een
aanvulling op de generieke eisen over motivering en belangenafweging
die in de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) zijn opgenomen. De
onderdelen waaruit de motivering van een algemeenbelangbesluit moet
bestaan, worden bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld. Op die
manier kan sneller worden ingespeeld op de praktijk, maar ook op een
relevante wijziging in CBb-jurisprudentie, mocht dit zich voordoen. De
vijfde in de memorie van toelichting genoemde motiveringseis, is de eis
dat het algemeenbelangbesluit een beschrijving bevat van de afweging
van de noodzaak van afwijking van de gedragsregels op grond van het
algemeenbelangbesluit enerzijds, tegenover het effect op ondernemers
anderzijds. Deze belangenafweging vloeit voort uit het evenredigheidsvereiste van artikel 3:4 van de Awb. In dat artikel is opgenomen dat de
nadelige gevolgen van een besluit voor geïnteresseerden niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot het met het besluit te dienen doel. Dit
betekent dat het bij de belangenafweging noodzakelijk is dat het bestuursorgaan het eventuele nadeel van derden zorgvuldig in kaart brengt. Het
bieden van eventuele compensatie speelt dan ook een rol bij deze
belangenafweging. In de op te stellen algemene maatregel van bestuur zal
verder worden ingegaan op de motiveringsvereisten.
Vraag 5, SP
De leden van de SP-fractie constateren dat de wet in 2016 is geëvalueerd.
Waarom heeft het zes jaar geduurd voordat de wetswijziging die op deze
evaluatie volgt naar de Kamer werd gestuurd? Wat is de inschatting van
de huidige situatie? Is deze min of meer hetzelfde gebleven of veranderd?
Deze leden vragen voorts of de inbreng van verschillende organisaties in
de consultatieronde nog toeziet op het huidige wetsvoorstel. Tot slot
vragen deze leden de overweging van de regering waarom het nodig was
om dit wetsvoorstel tijdens de demissionaire status van het kabinet
Rutte-III voor te stellen aan de Tweede Kamer?
De belangrijkste reden om het wetsvoorstel ondanks de demissionaire
status van het kabinet Rutte-III aan de Kamer aan te bieden, was dat
zonder dit wetsvoorstel de wet markt en overheid op 1 juli 2023 komt te
vervallen, mede gelet op de tijd die verstrijkt tussen schrijven en
inwerkingtreding van een wetsvoorstel. Dit is onwenselijk omdat
ondernemers dan niet meer voldoende worden beschermd tegen
oneerlijke concurrentie door overheden, zie hierover ook het antwoord op
vraag 2. Vervolgens is nagegaan of er zwaarwegende redenen waren om
het voorstel niet tijdens een demissionaire periode aan de Kamer te
sturen. Deze waren er niet.
In het antwoord op vraag 1 en 3 is ingegaan op het tijdsverloop van het
wetsvoorstel tot nu.
Vraag 6, SP
De leden van de SP-fractie willen weten of onomwonden vaststaat dat,
naar aanleiding van de evaluatie, herziening van het wetsvoorstel
noodzakelijk is. Waaruit blijkt dit? Op welke wijze heeft de wet in de
afgelopen jaren bijgedragen aan een betere ordening tussen markt en
overheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

4

Aanpassingen in de procedures van de algemeenbelanguitzondering via
onderhavig wetsvoorstel is noodzakelijk om ondernemers voldoende te
beschermen tegen oneerlijke concurrentie en ervoor te zorgen dat de
belangen van ondernemers voldoende worden meegenomen. Uit de
evaluatie van de wet markt en overheid blijkt dat de wet heeft bijgedragen
aan het creëren van gelijke(re) concurrentieverhoudingen, maar dat er een
aantal dingen kunnen worden verbeterd. Hierbij zijn een aantal constateringen relevant. Allereerst heeft de invoering van de wet overheden
gedwongen om meer rekening te houden met de markt en de gevolgen
die concurrentie van de overheid kan hebben voor ondernemers. Ten
tweede is in de evaluatie geconstateerd dat er vanuit de toezichts- en
handhavingspraktijk van de ACM weinig concrete aanwijzingen zijn dat
overheden de wet overtreden. Tegelijk maakte de evaluatie duidelijk dat
dit positieve effect op de concurrentieverhouding deels wordt ondergraven door beperkte motivering en betrokkenheid van ondernemers bij
een algemeenbelanguitzondering. Daarbij kan een overheid beslissen dat
een activiteit plaatsvindt in het algemeen belang, wat ertoe leidt dat de
gedragsregels niet meer van toepassing zijn. Uit de evaluatie blijkt dat
bestuursorganen een algemeenbelangbesluit vaak beperkt motiveren en
ondernemers slechts beperkt bij de besluitvorming worden betrokken. Dit
is onwenselijk, gegeven de mogelijke effecten van het niet naleven van de
gedragsregels op ondernemers.
Vraag 7, ChristenUnie
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat deze wetswijziging
het uitvloeisel is van de evaluatie van de bepalingen over markt en
overheid uit 2015. Deze leden vragen wat de oorzaak is dat er na zes jaar
pas een wetswijziging ter bespreking ligt? Kan de regering toelichten
welke redenen er waren om niet eerder te komen tot de voorliggende
wijziging?
Zie het antwoord op vraag 1 en 3.
2.2. Markt en overheid
2.2.1. Aanleiding en doel van de wet markt en overheid
Vraag 8
De leden van de SP-fractie lezen dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor
het merendeel van het aantal door overheden verrichte economische
activiteiten en het aantal algemeenbelangbesluiten. Deze leden vragen of
kan worden uiteengezet welk type bestuursorgaan welk type economische
activiteit onderneemt en/of in welke sector actief is. Kan eveneens worden
aangegeven wat voor verschillende bestuursorganen de voornaamste
reden is om de markt te betreden als aanbieder van goederen en/of
diensten?
De ACM heeft een lijst met voorbeelden van economische activiteiten
opgesteld per bestuursorgaan.1 Hiermee wordt een beeld geschetst van
wat voor soort activiteiten er kunnen worden verricht door verschillende
bestuursorganen. In hoofdstuk 3.3.1 van de evaluatie van de wet markt en
overheid staat een overzicht van verschillende economische activiteiten
die worden uitgevoerd door gemeenten, provincies en waterschappen. De
meest uitgevoerde economische activiteiten van gemeenten zijn de
1

ACM, «Voorbeelden economische activiteiten markt en overheid». Te vinden via
https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/12647/Voorbeelden-economische-activiteitenmarkt-en-overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

5

verkoop en verhuur van grond en vastgoed en de exploitatie van
sportaccommodaties. Voor provincies geldt dat de meest uitgevoerde
economische activiteiten de verhuur en verkoop van grond en vastgoed
en de exploitatie van restcapaciteit binnen de eigen organisatie betreffen.
Voor waterschappen geldt dat zij met name actief zijn in verhuur en
verkoop van grond en vastgoed en in het zuiveren van afvalwater en het
onderhouden van particuliere installaties voor afvalwater.
De reden voor bestuursorganen om een bepaalde economische activiteit
aan te bieden verschilt per situatie, net als de redenen voor bestuursorganen om gebruik te maken van een algemeenbelanguitzondering. Veelal
voeren bestuursorganen aan dat de activiteit noodzakelijk is voor hun
publieke dienstverlening of dat de activiteit beter kan worden uitgevoerd
door het bestuursorgaan dan de markt. Soms is de reden om overcapaciteit in te kunnen zetten of om extra inkomsten te genereren.
Vraag 9
Het valt de leden van de SP-fractie op dat er wordt gesteld dat er sprake
moet kunnen zijn van een gelijke concurrentiepositie tussen ondernemers/
particulieren en overheidsorganisaties. Kan de regering aangeven wat het
verschil is tussen een gelijke en een ongelijke concurrentiepositie en
tussen een eerlijke en oneerlijke concurrentiepositie? Is de regering het
met de leden van de SP-fractie eens dat de positie van ondernemers/
particulieren op een markt ten enenmale verschilt van een overheidsinstantie, omdat de laatste geen winstoogmerk heeft op de markt? Kan de
regering haar antwoord toelichten?
Ja, de concurrentiepositie van ondernemers/particulieren verschilt van de
concurrentiepositie van een overheidsinstantie, onder andere doordat een
overheid geen winstoogmerk heeft en daarmee met gelijke kosten een
activiteit voor een lagere prijs kan aanbieden. Sterker nog, overheden
kunnen bewust verlies nemen op een activiteit. Er is hierdoor sprake van
ongelijke of oneerlijke concurrentie. Deze termen hebben dezelfde
betekenis. De wet markt en overheid beoogt juist met de gedragsregels
ervoor te zorgen dat deze inherente verschillen beperkt of teniet gedaan
worden. Dat maakt dat de concurrentiepositie tussen overheden en
ondernemers gelijk/eerlijk wordt.
2.2.2. Inhoud van de wet markt en overheid
Vraag 10, VVD
De leden van de VVD-fractie constateren dat bestuursorganen zelf mogen
beslissen dat een economische activiteit in het algemeen belang
plaatsvindt. Is de regering het met de leden van de VVD-fractie eens dat
dit problematisch is, aangezien bestuursorganen hierdoor zelf kunnen
bepalen welke activiteiten wel of niet onder de wet markt en overheid
vallen en hiermee hun eigen concurrentiepositie zodanig kunnen
beïnvloeden dat dit nadelig is voor ondernemers? Zo ja, is de regering het
met de leden van de VVD-fractie eens dat dit een van de oorzaken is van
de oneerlijke concurrentie die wordt veroorzaakt door bestuursorganen
ten opzichte van ondernemers? Zo ja, is de regering bereid om deze
beslissing niet langer aan bestuursorganen zelf over te laten maar aan een
onafhankelijke instantie zoals de Autoriteit Consument en Markt (ACM)?
Zo nee, waarom niet?
Nee, het is goed dat bestuursorganen beoordelingsvrijheid hebben in de
afweging of een activiteit in het algemeen belang plaatsvindt. De
belangenafweging zal van de lokale omstandigheden afhangen en kan
daarom het beste door het bestuursorgaan zelf gemaakt worden. Wat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

6

kabinet wel problematisch vindt, zijn situaties waarin geïnteresseerden
niet voldoende bij deze afweging betrokken worden en als de keuzes
slecht worden onderbouwd. Onderhavig wetsvoorstel moet dergelijke
situaties helpen voorkomen.
De regering acht het onwenselijk dat de ACM een rol krijgt bij de toetsing
van genomen algemeenbelangbesluiten en de belangenafweging die het
bestuursorgaan in dat kader heeft gemaakt. Om te toetsen of sprake is van
een evenwichtige belangenafweging zou de ACM op de stoel van een
bestuursorgaan moeten gaan zitten. Dit druist in tegen de autonomie van
bestuursorganen en is een politiek vraagstuk waar een toezichthouder niet
over gaat. Het genomen algemeenbelangbesluit en de motivering daarvan
van het bestuursorgaan kan wél worden getoetst door de rechter.
Vraag 11, SP
De leden van de SP-fractie zouden graag van de nieuwe regering willen
weten hoe zij de rol van de overheid ten opzichte van de markt of
marktpartijen ziet. Kan de regering daar een nadere toelichting op geven?
De rol van de overheid ten opzichte van marktpartijen vormt de kern van
de wet markt en overheid. De wet is geschreven voor situaties waarin
centrale overheden, decentrale overheden en publiekrechtelijke zbo’s er
voor kiezen goederen of diensten op de markt aan te bieden. Bijvoorbeeld
omdat de markt een bepaalde activiteit niet oppakt, of omdat het efficiënt
kan zijn als een overheid bepaalde capaciteit die ze bezit vanuit een
publieke taak, inzet voor andere middelen. Omdat overheden bij het
verrichten van dergelijke economische activiteiten oneigenlijk gebruik
kunnen maken van publieke middelen, kan dit leiden tot concurrentievervalsing met bedrijven. De wet heeft het doel deze concurrentievervalsing
tegen te gaan. Betreedt een overheid de markt, dan moet zij zich aan de
gedragsregels houden. Een bijzondere situatie doet zich voor wanneer
een economische activiteit plaatsvindt (of zou moeten plaatsvinden) in het
algemeen belang. Denk aan het runnen van een bibliotheek omdat de
leefbaarheid van een kleine kern dit vergt. Het kan zijn dat de markt deze
activiteit niet oppakt, bijvoorbeeld omdat dit niet rendabel is. Of dat de
markt het wel kan oppakken, maar tegen prijzen die het algemeen belang
doorkruisen. Daarom voorziet de wet markt en overheid in een algemeenbelanguitzondering. Kortom: in relatie tot marktpartijen houdt de overheid
zich aan gedragsregels die concurrentieverstoring tegengaan. In het
algemeen belang kunnen deze gedragsregels buiten toepassing worden
gesteld, waarbij de belangen van ondernemers goed worden meegewogen – onderhavig wetsvoorstel moet aan dit laatste bijdragen.
2.2.3. Zelfstandige bestuursorganen
Vraag 12, D66
De leden van de D66-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) niet onder de werking vallen van de
wet markt en overheid voor niet-economische activiteiten. De voorgenoemde leden hebben grote zorgen over het uitsluiten van zbo’s van deze
wetswijziging. Deze leden ontvangen signalen dat activiteiten die onder
de publieke taak van die zbo’s worden geschaard wel degelijk marktverstorend werken. Waarom geldt er een uitzondering voor zbo’s? Heeft de
regering overwogen om deze problematiek ook onder de aanpassing van
de wet markt en overheid te brengen? Is de regering voornemens om
andere onderdelen van de mededingingswetgeving aan te passen voor
zbo’s in deze kabinetsperiode?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

7

Antwoord
De wet markt en overheid ziet alleen op economische activiteiten die
bestuursorganen verrichten. Dat is inherent aan het doel van de wet. Voor
zover zbo’s economische activiteiten verrichten, is de wet dus van
toepassing.
Ik ben verantwoordelijk voor de wet markt en overheid, en mijn rol daarin
is te bepalen of de wet voldoende regels stelt om oneerlijke concurrentie
tegen te gaan. Uit de evaluatie van de wet markt en overheid blijkt niet dat
de naleving van de gedragsregels een probleem vormt. Wanneer deze niet
worden nageleefd, kan de ACM ingrijpen. De tekortkoming in de huidige
wet zit met name in het besluitvormingsproces rond de algemeenbelanguitzondering. Zbo’s maken nauwelijks gebruik van deze uitzondering, en
daarmee heeft onderhavige wetswijziging vrijwel geen gevolgen voor
zbo’s.
De discussie over de activiteiten van zbo’s is mij bekend. Deze discussie
draait in de kern niet om de systematiek van de wet markt en overheid,
maar om de vraag of de activiteiten die zbo’s verrichten, economisch of
publiek van aard zijn. In Europeesrechtelijke jurisprudentie is gesteld dat
het bij het bepalen of een activiteit economisch is, niet doorslaggevend is
of die activiteit publiekrechtelijk vastgelegd is. Het hangt ervan af of een
bestuursorgaan bij het aanbieden van die activiteit met de markt
concurreert. Is dit het geval, dan zijn de gedragsregels van toepassing. De
Minister die het aangaat bepaalt de taakomschrijving van een zbo en is
daar voor verantwoordelijk. Ik zie deze discussie dan ook los van
onderhavig wetsvoorstel.
Vraag 13, CDA
Het valt de leden van de CDA-fractie op dat er steeds vaker discussie
ontstaat over de mate waarin zbo’s, zoals het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS), het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
(KNMI), het Kadaster, Staatsbosbeheer en de Kamer van Koophandel
(KvK), economische activiteiten mogen uitvoeren en concurreren met het
bedrijfsleven, soms met rechtszaken tot gevolg. Is de regering hiermee
bekend? Heeft zij in beeld bij welke zbo’s zich hieromtrent problemen
voordoen? Waar wordt door marktpartijen oneerlijke concurrentie en/of
markverstoring ervaren? Indien hiervan geen beeld is, is de regering
bereid hier nader onderzoek naar te doen? Kan zij deze ontwikkeling, die
in 2020 heeft geleid tot de Beleidsregel taakuitoefening CBS, verklaren?
Houdt deze mogelijk verband met de taakstelling van zbo’s, waardoor zij
zich meer en meer op de markt moeten begeven om hun budgetten aan te
vullen? Of knelt hier dat de wettelijke, publieke taken van zbo’s doorgaans
niet strak gedefinieerd en gekaderd zijn, waardoor misinterpretaties
optreden? Hoe kijkt de regering hiernaar? In hoeverre is de huidige
wetgeving voor de diverse zbo’s nog actueel en toegesneden op hun
situatie anno 2022? Is de regering bereid hier onderzoek naar te doen? In
hoeverre is overwogen om bij het voorliggende wetsvoorstel ook het
hierboven beschreven zbo-vraagstuk op te lossen?
Zie het antwoord op vraag 12.
Vraag 14, SP
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden uiteengezet welke
economische activiteiten de verschillende zbo’s verrichten en op welke
wijze deze de «markt» raken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

8

Er is tussen uw Kamer en de Ministers die het aangaan discussie over een
aantal activiteiten van zbo’s en of deze economisch van aard zijn. Zoals ik
in het antwoord op vraag 12 heb aangegeven gaat de wet markt en
overheid niet over de vraag welke (economische) activiteiten een zbo mag
verrichten, maar om de vraag hoe overheden (en dus ook zbo’s) economische activiteiten kunnen verrichten zonder de markt onnodig te
verstoren. Mijn rol is niet om mij in die discussie te mengen.
2.3. Evaluatie
Vraag 15, VVD
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over het feit dat uit de
evaluatie blijkt dat ongeveer een derde van de ondernemers aangeeft
concurrentie te ondervinden van economische activiteiten die door
bestuursorganen worden verricht en dat ongeveer de helft van deze groep
ondernemers deze concurrentie als oneerlijk beschouwt. Het feit dat
bestuursorganen dit beeld van ondernemers niet herkennen is wellicht
nog verontrustender. Hoe beoordeelt de regering dit verschil in perceptie
tussen bestuursorganen en ondernemers? Deelt de regering de mening
dat het zeer onwenselijk is dat ondernemers deze oneerlijke concurrentie
ervaren en dat bestuursorganen deze problematiek daarbij niet serieus
lijken te nemen? Zo ja, kan de regering dit toelichten? Zo nee, waarom
niet?
Uit de evaluatie blijkt inderdaad dat een deel van de ondervraagde
ondernemers een ongelijk speelveld ervaart. Dit werd over het algemeen
niet direct herkend door overheden: de meeste ondervraagde overheden
schatten in dat de uitvoering van hun economische activiteiten geen of
beperkte invloed heeft op ondernemers en schatten ook de mate van
(ervaren) ongelijke concurrentie laag in. Dit verschil in perceptie bestaat
nog steeds, zoals ook blijkt uit gesprekken met ondernemers en
overheden de afgelopen jaren.
Uit de evaluatie werd verder duidelijk dat overheden in veel gevallen goed
hadden nagedacht over het algemeen belang dat zij wilden dienen, maar
dat zij bijvoorbeeld geen zicht hadden op in hoeverre zij bij de specifieke
economische activiteit zouden concurreren met ondernemers. Dat is
onwenselijk. Daarom is het nu voorliggende wetsvoorstel zo belangrijk:
het bewerkstelligt dat overheden door middel van een verplichte
consultatie in een zo vroeg mogelijk stadium in gesprek gaan met
ondernemers, zodat de belangen van ondernemers helder zijn en deze
goed kunnen worden afgewogen.
Vraag 16, VVD
De leden van de VVD-fractie vragen zich dan ook af wanneer er volgens de
regering sprake is van ongewenste of oneerlijke concurrentie door
bestuursorganen. Kan de regering dit toelichten? Deelt de regering de
mening dat in beginsel ondernemers niet beconcurreerd zouden moeten
worden door de overheid? Zo ja, hoe beoordeelt de regering dan het
bovenstaande? Zo nee, waarom niet?
Zie het antwoord op vraag 11. De regering deelt niet de stelling dat
ondernemers in beginsel niet beconcurreerd moeten worden. Het
uitgangspunt van de wet markt en overheid en dit wetsvoorstel is gelijke
concurrentie, niet het verminderen of tegengaan van economische
activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

9

Vraag 17, VVD
Voorts lezen de leden van de VVD-fractie dat veel van de klachten die
ondernemers indienen over ervaren concurrentie bij de ACM niet in
behandeling worden genomen omdat deze klachten buiten de reikwijdte
van de wet blijken te vallen en dat het aantal gemelde klachten door
ondernemers bij de ACM de afgelopen jaren is afgenomen. Hoe beoordeelt de regering beide fenomenen en ziet zij een verband tussen beiden?
Is of wordt onderzocht in hoeverre het aantal klachten is afgenomen ten
gevolge van het zeer geringe succes bij klachtenafhandeling bij de ACM?
Zo ja, wat waren hier de uitkomsten van? Zo nee, waarom niet en is de
regering bereid hier onderzoek naar te laten doen?
De klachten over (vermeende) concurrentieverstoring die buiten de
reikwijdte van de wet markt en overheid vallen, gaan onder meer over
subsidieverlening en inbesteden. Ook komt het voor dat klachten zien op
niet-economische activiteiten van overheden. Deze klachten zeggen niets
over de klachtafhandeling bij de wet markt en overheid. Het beeld dat de
kans op succes bij klachtenafhandeling door de ACM zeer gering zou zijn
in situaties waar de wet markt en overheid van toepassing is, herken ik
niet. Dit beeld wordt evenmin herkend door de ACM. Zie voor duiding van
het afnemende aantal klachten, het antwoord op vraag 21.
Vraag 18, VVD
Volgens de leden van de VVD-fractie blijkt tevens uit de evaluatie dat
algemeenbelangbesluiten vaak maar beperkt worden gemotiveerd met
betrekking tot het tegengaan van ongelijke concurrentie en de gevolgen
van het gebruik van de algemeenbelanguitzondering voor ondernemers.
Hoe beoordeelt de regering deze constatering? Deelt de regering de
mening dat het onwenselijk is dat de wet markt en overheid in theorie
beoogt bestuursorganen juist meer rekening te laten houden met
ondernemers, maar dat in de praktijk blijkt uit de wijze waarop bestuursorganen gebruik maken van de algemeenbelanguitzondering, de wet markt
en overheid de concurrentiepositie van ondernemers ten opzichte van
bestuursorganen juist bemoeilijkt?
Deze constatering klopt. De uitkomst van de evaluatie was dan ook de
aanleiding voor het nu voorliggende wetsvoorstel. Het wetsvoorstel bevat
een aantal procedurele verbeteringen met betrekking tot het nemen van
een algemeenbelangbesluit, zoals het verplichten van een marktconsultatie vooraf en een evaluatie van het algemeenbelangbesluit na een
termijn van vijf jaren. Het wetsvoorstel moet daarmee zorgen voor betere
concurrentieverhoudingen tussen bestuursorganen en ondernemers.
Vraag 19, VVD
De leden van de VVD-fractie lezen daarbij dat uit evaluatie blijkt dat,
ondanks de problemen omtrent de algemeenbelanguitzondering, de wet
markt en overheid het risico op ongelijke concurrentie heeft verkleind. Op
basis van welke concrete analyse baseert deze conclusie zich en hoe
beoordeelt de regering deze conclusie in het licht van het afgenomen
aantal klachten bij de ACM?
De werking van de wet markt en overheid is geëvalueerd. Zowel voor
ondernemers als overheden is een enquête opgesteld. In de enquête voor
ondernemers is onder meer ingegaan op de ervaringen en bekendheid
van het bedrijfsleven met de wet markt en overheid, welke mate zij
ongelijke concurrentie ervaren en welke impact dit heeft op hun bedrijfsvoering. De grootste bronnen van ongelijke concurrentie is het onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

10

kostprijs aanbieden van producten of diensten door een overheid (76%)
en de bevoordeling van eigen overheidsbedrijven (52%). Een derde stelt
dat de overheid gebruik maakt van gegevens waar ondernemers geen
beschikking tot hebben. Al deze aspecten worden direct tegengegaan
door de gedragsregels. Uit de evaluatie blijkt dat de wet markt en
overheid bijdraagt aan het creëren van gelijke(re) concurrentieverhoudingen. De invoering van de wet markt en overheid heeft overheden
gedwongen om meer rekening te houden met de markt en de gevolgen
die concurrentie van de overheid kan hebben voor marktpartijen. Tegelijk
wordt óók geconcludeerd dat deze winst deels teniet wordt gedaan, voor
zover de algemeenbelanguitzondering wordt toegepast zonder dat daarbij
voldoende rekening wordt gehouden met de belangen van ondernemers –
de nu voorliggende wetswijziging biedt hier een oplossing voor.
Overigens wordt zowel de noodzaak van de wet markt en overheid als de
noodzaak van onderhavig wetsvoorstel nog steeds door ondernemers
onderschreven.
De ACM ziet toe op situaties waarin géén algemeenbelangbesluit is
genomen. In de loop der jaren heeft de ACM uitspraken gedaan over
toepassing van de wet markt en overheid bij economische activiteiten
rondom bijvoorbeeld parkeergarages, zwembaden en jachthavens. Dit
type economische activiteiten speelt bij veel gemeenten. Het is goed
voorstelbaar dat gemeenten de afgelopen jaren lering hebben getrokken
uit de uitspraken van de ACM. Dit kan vervolgens bijdragen aan de
afname van het aantal klachten.
Vraag 20, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat uit de evaluatie in 2017 blijkt dat er
een verschil is in perceptie tussen bestuursorganen en ondernemers over
situaties waarbij bestuursorganen en ondernemers met elkaar concurreren: ongeveer een derde van de ondernemers geeft aan concurrentie te
ondervinden van economische activiteiten die door bestuursorganen
worden verricht, terwijl bestuursorganen aangeven dit beeld niet te
herkennen. Bestaat dit verschil in perceptie anno 2022 nog steeds, vragen
deze leden de regering.
Ja, zie het antwoord op vraag 15.
Vraag 21, CDA
De leden van de CDA-fractie constateren dat de ACM aangeeft dat er in
2016 80 signalen over oneerlijke concurrentie door bestuursorganen zijn
ontvangen, in 2017 70, in 2018 50 en in 2019 45. Deze leden zijn benieuwd
of het aantal signalen nog steeds dalende is. Beschikt de regering over
actuele cijfers, uit 2020 en 2021, die zij met de Kamer kan delen? Kan de
regering aangeven wat gedaan is met de bij de ACM bekende signalen?
In 2020 ontving de ACM 30 signalen, in 2021 20. Er zijn meerdere
verklaringen voor deze daling. Allereerst leidt een nieuwe wet altijd tot
een tijdelijke piek in signalen. De evaluatie van de wet markt en overheid
kan eveneens tot meer aandacht voor deze wet hebben geleid, en
daarmee tot een nieuwe piek. Het aantal signalen vlakt daarna af. De ACM
heeft verder aangegeven in de loop der jaren steeds beter vooraf te
kunnen inschatten of een signaal daadwerkelijk betrekking heeft op de wet
markt en overheid. Ook daardoor neemt het aantal signalen af dat bij
binnenkomst wordt geregistreerd als signaal over de wet markt en
overheid. Mogelijk speelt de coronapandemie ook nog een rol in de
afname van het aantal signalen in de afgelopen twee jaar.
De ACM is zelf verantwoordelijk voor de behandeling van signalen. De
ACM rapporteert en publiceert hier regelmatig over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

11

Vraag 22, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat uit de evaluatie in 2017 blijkt dat 75
procent van de bestuursorganen voor een of meer economische activiteiten gebruik heeft gemaakt van de algemeenbelanguitzondering. Onder
gemeenten is dit ruim 90 procent. Is dit anno 2022 nog steeds het geval of
heeft de aankondiging van en aandacht voor dit wetsvoorstel wellicht
invloed gehad, willen deze leden van de regering weten.
Mij hebben de afgelopen jaren geen signalen bereikt dat het aantal
algemeenbelangbesluiten sterk is afgenomen.
Vraag 23, SP
De leden van de SP-fractie vragen hoe het kan dat het verschil in perceptie
over oneerlijk concurrentievoordeel zo groot is tussen ondernemers en
bestuursorganen. Welke hinder, die niet onder de reikwijdte van de wet
viel, ervaren ondernemers van concurrerende bestuursorganen en wat is
de reden dat dit buiten de wet is gelaten?
Zie voor duiding van het verschil in perceptie het antwoord op vraag 15.
Ondernemers kunnen op velerlei manieren concurrentie van overheden
ervaren. Voor veel van deze situaties gelden al specifieke regels die
oneerlijke concurrentie moeten voorkomen en voor deze situaties is de
wet markt en overheid daarom niet van toepassing. Zo kan een ondernemer concurrentie ervaren omdat een overheid besluit om een activiteit
voortaan in te besteden. Ook kan concurrentie worden ervaren door
(ongeoorloofde) staatssteun. Verder is de wet markt en overheid niet van
toepassing op enkele sectoren waarvoor al sectorspecifieke regelgeving
bestaat die concurrentievervalsing moet voorkomen. Ten slotte kunnen
partijen hinder ervaren van niet-economische activiteiten die overheden
uitvoeren, in het kader van de uitoefening van overheidsgezag (publieke
taak). Ook in die gevallen is de wet markt en overheid niet van toepassing.
De hinder die door ondernemers onder meer wordt ervaren en die wél
onder de reikwijdte van het nieuwe wetsvoorstel valt, zijn situaties waarin
ondernemers te laat of in het geheel niet worden betrokken bij een
voorgenomen algemeenbelangbesluit. Het wetsvoorstel dwingt
overheden om ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium bij de
besluitvorming te betrekken.
Vraag 24, SP
De leden van de SP-fractie constateren dat de wet erop gericht is de
voorwaarden voor het gebruik van de algemeenbelanguitzondering aan te
scherpen. Kan worden uiteengezet welke bestuursorganen het meest
gebruik maken van de algemeenbelanguitzondering voor welk type
economische activiteit?
Zoals ook blijkt uit de evaluatie, maakt meer dan 90% van de ondervraagde gemeenten gebruik van de algemeenbelanguitzondering.
Daarnaast gaf 55% van de ondervraagde provincies aan een of meer
algemeenbelangbesluiten genomen te hebben. Uit de enquête die is
uitgevoerd in het kader van de evaluatie, bleek dat de meeste algemeenbelangbesluiten werden genomen voor het verrichten van bewakingsdiensten en beveiliging van particuliere objecten. Verder is een groot
aantal algemeenbelangbesluiten genomen voor het exploiteren van
gemeentelijke sportaccommodaties, de verkoop en/of verhuur van
vastgoed of grond aan derden en het exploiteren van horecavoorzieningen in overheidsgebouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

12

2.4. Doelen van het wetsvoorstel
Vraag 25, VVD
De leden van de VVD-fractie lezen dat, om bestuursorganen hun
algemeenbelangbesluiten uitgebreider te motiveren, het proces hiervoor
zal worden verbeterd door onder andere een inspraakmogelijkheid voor
ondernemers te creëren. Hoe zal deze inspraakmogelijkheid zich in de
praktijk voordoen voor ondernemers? Kan de regering dit toelichten? Hoe
verhoudt een dergelijke inspraakmogelijkheid zich tot de bestaande
ondernemersconsultatie die nu kan worden verricht en in welk opzicht zal
deze inspraakmogelijkheid een meerwaarde zijn ten opzichte van de
huidige consultatie?
In de huidige praktijk hebben bestuursorganen de vrije keuze om een
consultatie uit te voeren. Uit de evaluatie blijkt dat een consultatie onder
ondernemers en andere geïnteresseerden in een beperkt aantal gevallen
wordt uitgevoerd (<10%). Met dit wetsvoorstel wordt een consulatie
verplicht, waardoor ondernemers en andere geïnteresseerden in een zo
vroeg mogelijk stadium betrokken worden bij de totstandkoming van een
algemeenbelangbesluit. Deze consultatie is vormvrij, maar dient
doeltreffend te zijn. Dit betekent dat de consultatie zo moet worden
ingericht dat eenieder die zich heeft aangemeld voldoende gelegenheid
krijgt om zich uit te spreken. Zie ook artikel 25ha, zevende lid, van het
wetsvoorstel en de tweede paragraaf van pagina 12 van de memorie van
toelichting.
Vraag 26, VVD
De leden van de VVD-fractie brengen, in het licht van de concurrentie die
ondernemers nog steeds ervaren van bestuursorganen, graag de
initiatiefnota van deze leden Ziengs en Verhoeven over de Wet Markt en
Overheid (Kamerstuk 34 316, nr. 2) in herinnering. Is de regering het met
de lijn van deze initiatiefnota en met deze leden eens dat bestuursorganen
zo min mogelijk economische activiteiten zouden moeten verrichten,
afgezien van activiteiten die bedrijven niet kunnen of willen uitvoeren om
privaat initiatief zoveel mogelijk te stimuleren? Zo ja, hoe beoordeelt de
regering de aanpak zoals voorgesteld in de initiatiefnota? Zo nee, waarom
niet?
De regering is het met de indieners van de initiatiefnota eens dat
oneerlijke concurrentie moet worden voorkomen. De regering is echter
niet van mening dat daarom het aantal economische activiteiten sterk
beperkt moet worden. Het kan efficiënt zijn als een bestuursorgaan de
mogelijkheid heeft zelf economische activiteiten te verrichten, bijvoorbeeld als er nauwe samenhang is met de publieke taak. Een verbodsstelsel past hier niet bij. Het doel van de wet markt en overheid is wel om
zo gelijk mogelijke concurrentieverhoudingen tussen bestuursorganen en
ondernemers te creëren en zo het concurrentieproces te beschermen. Zie
verder het antwoord op vraag 11 en 16 en paragraaf 3.4.5 van de memorie
van toelichting.
Vraag 27, SP
De leden van de SP-fractie lezen dat de wet uitvoering geeft aan besluiten
die zijn genomen in het regeerakkoord «Vertrouwen in de toekomst».
Inmiddels zit er een nieuw kabinet. Wat maakt dat het zo lang geduurd
heeft tot de wet naar de Kamer werd gestuurd en op welke wijze geeft de
wet uitvoering aan het beleid van het huidige kabinet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

13

Zie het antwoord op vraag 1. Voor het kabinet zijn het mkb en een
voorspelbaar ondernemingsklimaat belangrijk. Daarnaast zet het kabinet
zich in voor het beschermen van ondernemers tegen oneerlijke concurrentie. Dit wetsvoorstel draagt aan dit beleid bij door te verplichten dat
ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium worden betrokken bij de
besluitvorming over een algemeenbelangbesluit.
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.1. Vervallen horizonbepaling
Vraag 28, SP
De leden van de SP-fractie zijn er niet van overtuigd dat het laten
vervallen van de horizonbepaling en het daarmee permanent maken van
de wet nodig is. Waarom voelt de regering de noodzaak deze regels
wettelijk vast te leggen en laat zij de economische activiteiten van
bestuursorganen niet tot stand komen in onderling overleg tussen
bestuursorganen en ondernemers?
Zie het antwoord op vraag 2 en 6.
3.2. Het nemen van een algemeenbelangbesluit
Vraag 29, SP
De leden van de SP-fractie vragen voor welke sectoren in de bestaande
wet reeds een uitzondering geldt, waarom hier destijds voor is gekozen en
welke wijzigingen hierin worden aangebracht met dit wetsvoorstel. Is het
niet nodig dat waar de markt «faalt», aanbod vanuit het algemeenbelangprincipe aanwezig is? Hoe draagt dit wetsvoorstel bij aan de leefbaarheid
van buurten en wijken? Hoe wordt überhaupt de reikwijdte van deze wet
bepaald? Deze leden begrijpen dat de wetswijziging met name invloed zal
hebben op maatschappelijk vastgoed en sport. Dat zijn gebieden waarop
zij wel degelijk een rol voor bestuursorganen zien (met name lokale
overheden) omdat aandacht hiervoor per definitie in het algemeen belang
is. Hoe ziet de regering dit?
Er zijn in de wet markt en overheid geen gehele sectoren of activiteiten
uitgezonderd. Wel zijn onderwijs- en media-instellingen vrijgesteld van de
toepassing van de wet, omdat er ten tijde van totstandkoming van de wet
ten aanzien van die instellingen al een regelgevend kader was dat
oneerlijke concurrentie en onnodige besteding van publieke middelen aan
economische activiteiten tegen ging.
Dit wetsvoorstel zondert het vrijgeven van open source software uit van
de gedragsregel integrale kostprijsberekening, maar niet van de gehele
wet. De primaire reden om open source software uit te zonderen van deze
gedragsregel, is dat open source software per definitie gratis is. Met de
voorgenomen uitzondering wordt voorkomen dat voor elke uitgifte van
open source software een algemeenbelangbesluit moet worden
genomen. De andere gedragsregels blijven wél van toepassing bij de
uitgifte van open source software.
De huidige wet laat het aan bestuursorganen zelf of er sprake is van een
algemeen belang of niet. Dat bestuursorganen een uitzondering kunnen
maken voor de toepassing van de wet past goed bij de decentrale
organisatie van de overheid. Dankzij de algemeenbelanguitzondering in
de wet markt en overheid, kunnen bestuursorganen de gedragsregels
buiten werking stellen indien het algemeen belang dat vergt. Ook in het
geval van vastgoed en sport. Zo is er in 2017 een algemeenbelangbesluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

14

genomen om de Bijlmerbajes beschikbaar te stellen voor de opvang van
asielzoekers.
Vraag 30, SP
De leden van de SP-fractie vragen waaruit blijkt dat bestuursorganen
onvoldoende oog hebben voor de gevolgen van het gebruik van de
algemeenbelanguitzondering voor ondernemers. Deze leden vragen hoe
voorkomen wordt dat deze wetswijziging leidt tot het frustreren van het
uitoefenen van activiteiten in het algemeen belang door bestuursorganen.
Hoe wordt voorkomen dat drempels worden opgeworpen voor activiteiten
waar de hele gemeenschap baat bij heeft? Deze leden vragen of een
wettelijk kader hier daadwerkelijk voor nodig is. Klopt het dat verschillende bestuursorganen aangeven dat zij prima overlegstructuren in het
leven hebben geroepen om hierin gezamenlijk op te trekken? Zo ja,
waarom is dan een wettelijk kader nodig volgens de regering?
Zie het antwoord op vraag 2, 6, 15 en 33.
De wet is nodig om oneerlijke concurrentie tussen overheden en
ondernemers tegen te gaan. De regering heeft geen indicaties dat dit
wetsvoorstel er toe zal leiden dat activiteiten van overheden op zo’n
manier gefrustreerd worden dat geen recht wordt gedaan aan de
belangen van zowel overheden als ondernemers. Aangezien de in dit
wetsvoorstel opgenomen consultatie vormvrij is, kunnen bestuursorganen daarvoor aansluiten bij voor hun bestaande overlegstructuren,
zolang de consultatie wel doeltreffend, kenbaar en openbaar toegankelijk
is.
Vraag 31, SP
De leden van de SP-fractie vragen nadrukkelijk aandacht voor de positie
van de sport. Deze leden wijzen hiervoor op de alarmerende brief van
11 januari 2022 van NOC*NSF, de Koninklijke Nederlandse Lawn Tennis
Bond (KNLTB), de Koninklijke Nederlandse Hockey Bond (KNHB) en de
Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB). Deze wetswijziging zou wel
eens grote gevolgen kunnen hebben voor de toegankelijkheid en
betaalbaarheid van de sport. Juist in een tijd waarin het besef eindelijk
aan het toenemen is dat de maatschappelijke kracht van sport enorm is en
dat er juist meer gesport en bewogen zou moeten worden om Nederland
fit en vitaal te krijgen en voor een sportieve en gezonde samenleving in de
toekomst. De discussie over de adviezen van de Nederlandse Sportraad
en de positionering van de sport in de toekomst, via een Sportwet, zijn
nog niet eens goed gestart. Deze wetswijziging zou dat ernstig kunnen
doorkruisen. Zou dit alleen daarom al niet voorlopig gewijzigd moeten
worden, om de positie van de sport te borgen en in ieder geval de
uitkomst van deze belangrijke discussie af te wachten?
In de brief van 11 januari 2022 uitten sportbonden hun zorgen over de
gevolgen van het wetsvoorstel voor de positie van sportverenigingen.
Daarin geven zij aan te hechten aan de algemeenbelanguitzondering maar
dat zij in dit kader een drietal zorgen hebben. Allereerst zijn zij bezorgd dat
er verschillen ontstaan tussen gemeenten. Ook zijn zij bezorgd dat het
verkorten van de geldigheidsduur van algemeenbelangbesluiten kan
leiden tot (periodieke) onzekerheid over het voortbestaan van een
algemeenbelangbesluit en daarmee over de sportactiviteiten die
verenigingen uitvoeren onder die uitzondering. Tot slot zijn zij bezorgd dat
de vrijwillige sportbestuurder onvoldoende tegenwicht kan bieden aan
ondernemers in een marktconsultatie.
De regering begrijpt die zorgen, maar verwacht niet dat dit wetsvoorstel
zal leiden tot een slechtere positie voor sport. De algemeenbelanguitzon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

15

dering blijft in deze wet behouden en is in nauwe samenwerking met mijn
collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sport besproken. In de situatie
waar de activiteit bijdraagt aan het sportaanbod, blijft het voor overheden
mogelijk om een algemeenbelangbesluit te nemen. Deze wetswijziging
doorkruist dus niet de discussie over de adviezen van de Nederlandse
Sportraad en een toekomstbestendig sportstelsel. Daarnaast benadrukt de
regering dat juist het betrekken van ondernemers en andere soorten
sportaanbieders in de gemeentelijke besluitvormingsprocessen van
meerwaarde is, niet alleen om een gelijk speelveld te bevorderen maar
ook om alternatieve vormen van sportaanbod de ruimte te geven.
Vraag 32, SP
De leden van de SP-fractie constateren dat veel gemeenten nu gebruik
maken van de mogelijkheid om sport als dienst van algemeen belang aan
te wijzen. Vanwege de maatschappelijke waarde van verenigingen en de
maatschappelijke effecten en gezondheidseffecten van sport op de
samenleving. Erkent de regering dit grote belang? Erkent de regering ook
dat de markt de rol van een overheid die toegankelijke en betaalbare sport
faciliteert niet zomaar over kan en zal nemen? Zo niet, waarom niet? Zo ja,
welke conclusie trekt zij hier dan uit?
De regering is met de leden van de SP-fractie van mening dat sport een
grote maatschappelijke waarde heeft voor zowel welzijn als gezondheid.
Binnen de wet markt en overheid is dan ook de ruimte behouden voor
overheden om economische activiteiten rondom sport te ontplooien. De
wet markt en overheid bepaalt wél dat er in beginsel geen oneerlijke
concurrentie mag plaatsvinden tussen sportactiviteiten van overheden en
ondernemers.
In de specifieke gevallen waarin de integrale kosten en/of marktprijzen te
hoog blijken om het algemeen belang van sport te dienen, kan een
overheid ook met dit wetsvoorstel een algemeenbelangbesluit nemen. Het
is niet nodig om een algehele uitzondering voor sport te creëren, omdat er
in specifieke omstandigheden sprake kan zijn van oneerlijke concurrentie
die juist het aanbod van sport beperkt. Er zal per activiteit gekeken moeten
worden of een algemeenbelangbesluit nodig is.
Vraag 33, SP
De leden van de SP-fractie vragen de regering puntsgewijs te reageren op
de volgende zorgen vanuit de sport. Ten eerste vragen deze leden de
regering te reageren op de zorg omtrent de aanscherping van de
bepaling. De aanscherping werpt obstakels op voor gemeenten bij het
aanwijzen van sport als algemeen belang. Hierdoor zullen grote
verschillen ontstaan tussen gemeenten. In de praktijk zou het zo kunnen
zijn dat de ene gemeente sport wel als algemeenbelanguitzondering
aanduidt en een andere gemeente niet. Dit zal samen leiden tot een
onzekere en ongelijke positie voor de vereniging, de vrijwilliger en de
sporter.
Uiteraard kan het per gemeente verschillen of een bepaalde economische
activiteit door de markt kan worden opgepakt, en of er sprake is van
genoeg (betaalbaar) aanbod. Daarmee zal het inderdaad per gemeente en
per geval verschillen of een algemeenbelangbesluit noodzakelijk is.
Daarom regelt de wet markt en overheid dat bestuursorganen per
economische activiteit een eigenstandige afweging kunnen maken.
Onderhavig wetsvoorstel zal tot gevolg hebben dat gemeenten ten minste
elke vijf jaar een genomen algemeenbelangbesluit moeten heroverwegen.
Het kan zijn dat een gemeente na de evaluatie van het besluit tot een
andere afweging komt dan vijf jaar daarvoor, maar het kan ook zijn dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

16

algemeenbelangbesluit gehandhaafd blijft. Dit wetsvoorstel verbetert het
proces om te komen tot een algemeen belangbesluit, maar verandert
niets aan de mogelijkheid voor een bestuursorgaan om een algemeenbelangbesluit te nemen of te behouden. Ook in het geval dat een algemeenbelangbesluit wordt ingetrokken, is het de vraag of dit nadelige of
ongelijke effecten heeft voor sportverenigingen. Immers, een gemeente
kan bijvoorbeeld na evaluatie besluiten een algemeenbelangbesluit in te
trekken, omdat blijkt dat er voldoende betaalbaar aanbod is. Een ander
scenario is dat door veranderde omstandigheden het algemeen belang
gediend kan worden met toepassing van de gedragsregels uit de wet
markt en overheid. Het vervallen van een algemeenbelangbesluit hoeft
aldus niet te betekenen dat de activiteit niet meer wordt aangeboden.
Zie ook het antwoord op vraag 32.
Vraag 34, SP
De leden van de SP-fractie vragen de regering ten tweede te reageren op
de zorg omtrent het verkorten van de geldigheidsduur. Het potentieel
verkorten van de geldigheidsduur heeft een grote impact op de continuïteit van de vereniging. Bestuursorganen konden binnen de bestaande
wet al algemeenbelangbesluiten nemen voor zowel bepaalde als
onbepaalde tijd. Door het invoeren van een verplichte evaluatiecyclus van
vijf jaar ontstaat er een onzekere toekomst voor de sportvereniging.
Sportverenigingen vervullen vaak een langdurige, sociale en verbindende
rol in de gemeenschap. Sommige verenigingen bestaan al meer dan 100
jaar. Het betreft een enorme opgave voor een verenigingsbestuur om
steeds het maatschappelijk belang aan te moeten tonen. Dit geeft een
onevenredige druk op de vereniging en zorgt voor een onzekere toekomst
voor de vereniging, vrijwilligers en sportende leden.
De leden van de SP-fractie verwijzen naar een situatie waarbij een
gemeente grond, een gebouw of sportlocatie tegen betaling of om niet ter
beschikking stelt aan een sportvereniging. Daarvoor gelden de gedragsregels, tenzij de gemeente een algemeenbelangbesluit neemt. De
gemeente, niet het verenigingsbestuur, dient dat algemeenbelangbesluit
(en eventuele verlenging daarvan na evaluatie) te motiveren. Het is in
geen geval zo dat het aan een verenigingsbestuur is om het maatschappelijk belang aan te moeten tonen.
Het kan zo zijn dat uit de evaluatie blijkt dat er onvoldoende grond is om
het algemeenbelangbesluit door te zetten. In geval van sport zal dat bijna
altijd komen doordat er voldoende marktpartijen zijn die tegen passende
voorwaarden gronden, gebouwen of sportlocaties ter beschikking kunnen
stellen. Daarmee vervalt een algemeenbelangbesluit alleen als er
voldoende en acceptabele alternatieven zijn voor het te dienen algemeen
belang van sport. De vijfjaarlijkse cyclus van evaluaties van algemeenbelangbesluiten biedt op lokaal niveau ook kansen voor sporters en het
sport- en beweegaanbod. Door deze cyclus ontstaat er sneller ruimte om
bijvoorbeeld ondernemersinitiatieven mee te nemen die innovatief en
vernieuwend aanbod willen leveren en mogelijk naast het bestaande
aanbod een kans kunnen krijgen in het belang van het lokale sport- en
beweegaanbod.
Overigens hoeft het vervallen van een algemeenbelangbesluit niet te
betekenen dat de activiteit ophoudt. Het gevolg van het vervallen van een
algemeenbelangbesluit is dat de gemeente zich moet houden aan de
gedragsregels van de wet, maar de activiteit alsnog kan aanbieden.
Zie verder het antwoord op vraag 33 en 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

17

Vraag 35, SP
De leden van de SP-fractie vragen de regering ten derde te reageren op de
zorg omtrent de wijzigingen in het aanvraagproces. Het inregelen van
inspraakprocedures, waarbij een vrijwillige bestuurder van een sportvereniging het moet opnemen tegen de inzet van professionele organisaties,
zorgt voor een oneerlijke uitgangspositie voor de vereniging.
Hoewel de verplichte consultatie in dit wetsvoorstel vooral is ontstaan
vanwege de beperkte betrokkenheid van ondernemers bij een algemeenbelangbesluit, stelt het wetsvoorstel dat de consultatie voor alle geïnteresseerden is, dus ook voor bestuurders van sportverenigingen in geval van
sportactiviteiten. Overheden moeten overeenkomstig artikel 25ha,
zevende lid, de consultatie op een zodanige manier inrichten dat eenieder
voldoende gelegenheid krijgt zich uit te spreken, waarna het bestuursorgaan alle belangen kan afwegen en een besluit kan nemen. Ook de
belangen van sportverenigingen moeten dus op zorgvuldige wijze worden
gewogen door het bestuursorgaan.
Vraag 36, SP
De leden van de SP-fractie dringen aan op de erkenning dat de sport een
uitzonderlijke positie heeft, waarbij de rijksoverheid en lagere overheden
belangrijke maatschappelijke taken hebben om de toegankelijkheid,
bereikbaarheid en betaalbaarheid niet alleen te borgen, maar juist verder
te verbeteren. Dit kan en mag niet slechts aan de markt worden overgelaten. Zou daarom de algemeenbelanguitzondering voor de sport niet juist
behouden moeten blijven?
De algemeenbelanguitzondering in de wet markt en overheid blijft
behouden. Het aanbod van sport wordt daarmee niet slechts aan de markt
overgelaten: het blijft voor overheden daarmee niet alleen mogelijk om
zelf economische activiteiten te verrichten, maar ook om deze bijvoorbeeld onder de kostprijs aan te bieden indien het algemeen belang dit
vergt. Zie ook het antwoord op vraag 32. Zie voor het antwoord op de
vraag of een uitzonderingspositie voor sport wenselijk is, het antwoord op
vraag 31.
3.2.1. Motiveringseisen
Vraag 37, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat de onderdelen waaruit de
motivering van een algemeenbelangbesluit moet bestaan bij algemene
maatregel van bestuur worden vastgesteld. Zij vragen de regering hoe
snel na inwerkingtreding van het wetsvoorstel dit zal zijn. Zal deze
algemene maatregel van bestuur nog worden voorgehangen bij het
parlement?
Het wetsvoorstel zal gelijktijdig met de algemene maatregel van bestuur
in werking treden. Het wetsvoorstel voorziet niet in het voorhangen van
de ontwerp-algemene maatregel van bestuur bij het parlement.
Vraag 38, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat het sluitstuk van de motivering het
nagaan is of de voordelen van het dienen van het algemeen belang
opwegen tegen de gevolgen daarvan voor ondernemers. Kan de regering
duidelijk maken wie in de praktijk deze afweging zal maken? Is dat,
bijvoorbeeld in het geval van gemeenten, de gemeenteraad (die thans ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

18

vaststelt dat een economische activiteit plaatsvindt in het algemeen
belang)?
In artikel 25ha, tweede lid, van dit wetsvoorstel (en artikel 25h, zesde lid
van de huidige wet) staat dat «de vaststelling of economische activiteiten
of een bevoordeling plaatsvinden respectievelijk plaatsvindt in het
algemeen belang geschiedt voor provincies, gemeenten en waterschappen door provinciale staten, de gemeenteraad respectievelijk het
algemeen bestuur en voor het Rijk en voor zelfstandige bestuursorganen
als bedoeld in artikel 1, onderdeel a, van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen door de Minister die het aangaat.»
Vraag 39, SGP
De leden van de SGP-fractie constateren dat een algemeenbelangbesluit
in de afgelopen tijd al openstond voor bezwaar en beroep en dat op grond
van de Algemene Wet Bestuursrecht al sprake was van een motiveringsplicht. Zij vragen de regering om nader inzicht te geven in de jurisprudentie hieromtrent. In hoeverre is kritiek van ondernemers op het
«verschuilen» van overheden achter de algemeenbelanguitzondering door
de rechter gehonoreerd, zo vragen deze leden. Kan het zijn dat ondernemers relatief weinig gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheden
voor bezwaar en beroep, omdat het toch op niets uit zou lopen?
Uit de evaluatie van de wet markt en overheid uit 2015 bleek inderdaad
dat door marktpartijen slechts in beperkte mate actie werd ondernomen
tegen ervaren ongelijke concurrentie. Door het onderzoeksbureau werden
hiervoor verschillende verklaringen gegeven. Ten eerste was de wet in
2015 pas relatief kort van toepassing, met name gezien de overgangstermijn voor bestaande activiteiten. Een tweede verklaring was dat
ondernemers dikwijls een (hoge) drempel ervaren om tegen de overheid
een procedure te beginnen. Een derde verklaring was dat de wet markt en
overheid goed zou werken in de praktijk en er geen geschillen zouden zijn.
Sinds de evaluatie zijn er meerdere uitspraken van de Rechtbank
Rotterdam en het CBb geweest waarin een genomen algemeenbelangbesluit van een bestuursorgaan is vernietigd. Zie paragraaf 3.2.1. van de
memorie van toelichting voor de uitspraken. Dit laat zien dat ondernemers
de mogelijkheden voor bezwaar en beroep vaker benutten en dat de
rechter erop toeziet dat algemeen belangbesluiten aan bepaalde
voorwaarden voldoen.
Vraag 40, SGP
De leden van de SGP-fractie horen graag hoe de regering aankijkt tegen
de toegevoegde waarde van een rol van de ACM bij toetsing van een
beroep op de algemeenbelanguitzondering
De regering acht het onwenselijk dat de ACM een rol krijgt bij de toetsing
van genomen algemeenbelangbesluiten en de belangenafweging die het
bestuursorgaan in dat kader heeft gemaakt. Om te toetsen of sprake is van
een evenwichtige belangenafweging zou de ACM op de stoel van een
bestuursorgaan moeten gaan zitten. Dit druist in tegen de autonomie van
bestuursorganen en is een politiek vraagstuk waar een toezichthouder niet
over gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

19

3.2.2. Inspraak voor ondernemers en andere geïnteresseerden
Vraag 41, D66
De leden van de D66-fractie vinden het belangrijk voor het nut van deze
wetswijziging dat besluiten rondom algemeenbelanguitzondering
makkelijk inzichtelijk zijn. Deze leden zien daarom grote waarden in het
creëren van een centraal register voor algemeenbelangbesluiten, zodat
deze voor iedereen beschikbaar zijn, binnen en buiten de gemeente. Is de
regering voornemens om de consultaties voor derden inzichtelijk te
maken in een centraal raadpleegbaar register? Zijn er andere stappen die
de regering voornemens is te nemen zodat de consultatie toegankelijk is?
De regering deelt de mening dat het besluitvormingsproces rondom een
algemeenbelanguitzondering en de uitnodiging tot consultatie makkelijk
voor ondernemers en andere geïnteresseerden bekend en inzichtelijk
moeten zijn. Algemeenbelangbesluiten van het Rijk, provincies,
gemeenten en waterschappen moeten worden gepubliceerd in respectievelijk de Staatscourant, het provincieblad, het gemeenteblad en het
waterschapsblad. Deze publicaties zijn openbaar toegankelijk via de
website www.officielebekendmakingen.nl. Wat betreft de bekendmaking
van de consultatie wordt aangesloten bij de huidige systematiek van de
Awb ten aanzien van bekendmaking, specifiek artikel 3:12, eerste en
tweede lid, van de Awb. Daarnaast stelt artikel 25ha, zevende lid, dat
overheden de consultatie zo moeten inrichten dat eenieder voldoende
gelegenheid krijgt zich uit te spreken. De regering ziet daarom geen
noodzaak of rechtvaardiging voor het instellen van een additioneel
centraal register specifiek voor algemeenbelangbesluiten en consultaties.
Vraag 42, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat bestuursorganen organisaties
minimaal twee weken voorafgaand aan een consultatie in kennis moeten
stellen en daarbij moeten vermelden hoe aanmelding kan plaatsvinden.
De wijze van consulteren is vormvrij. Is er sprake van enige vorm van
toezicht op hoe deze consultaties worden gehouden, bijvoorbeeld op hun
doeltreffendheid, vragen deze leden zich af.
De consultatie moet inderdaad aan bepaalde randvoorwaarden voldoen.
Zo moet deze op de juiste wijze worden bekendgemaakt en zo worden
ingericht dat eenieder die zich heeft aangemeld voldoende gelegenheid
krijgt zich uit te spreken. Bij het nemen van een algemeenbelangbesluit
moet een overheid op basis van dit wetsvoorstel de uitkomsten van de
consultatie meewegen en motiveren hoe de uitkomst zich verhoudt tot het
algemeenbelangbesluit. Als de consultatie niet, of niet goed is uitgevoerd,
dan betekent dit dat er geen sprake is geweest van een zorgvuldig
besluitvormingsproces. Partijen kunnen hiertegen in bezwaar en beroep
gaan. In een beroepsprocedure kan de rechter beoordelen of aan de
randvoorwaarden van de consultatie is voldaan en daar gevolgen aan
verbinden.
Vraag 43, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat het betreffende bestuursorgaan
voor kennisgave, voorafgaand aan de consultatie in een of meer dag-,
nieuws- of huis-aan-huisbladen of op een andere geschikte wijze moeten
aankondigen dat het een consultatie gaat houden. Welke andere geschikte
wijzen van aankondigen kan de regering zich voorstellen om geïnteresseerden te bereiken, wetende dat steeds minder mensen kranten lezen,
laat staan de Staatscourant (waarin de rijksoverheid haar voornemen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

20

een consultatie te houden moet plaatsen)? Hoe kunnen gemeenten
worden ondersteund om met de juiste kanalen en middelen consultaties
zo doeltreffend mogelijk te laten verlopen?
In dit wetsvoorstel is aangesloten bij de wijze van bekendmaking die
reeds geldt voor openbare voorbereidingsprocedures op grond van
artikel 3:12 van de Awb. Dit betekent dat gemeenten reeds ervaring
hebben met deze wijze van bekendmaking. Daarnaast dienen overheden
de consultatie doeltreffend in te richten.
Zie het antwoord op vraag 63 voor de ondersteuning vanuit het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat en ACM aan gemeenten (en andere
overheden) bij de uitvoering van dit wetsvoorstel.
Vraag 44, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat de memorie van toelichting
vermeldt dat procedures van bezwaar en beroep in volle omvang
openstaan voor geïnteresseerden. Hoe worden geïnteresseerden, zoals
ondernemers, hier proactief op gewezen, vragen deze leden de regering.
Op grond van artikel 3:45 van de Awb dient bij een besluit aangegeven te
worden of en op welke wijze bezwaar kan worden gemaakt tegen het
besluit. Deze verplichting geldt ook voor algemeenbelangbesluiten; het
wetsvoorstel wijzigt hier niets aan. Zie het antwoord op vraag 41 en 65.
Vraag 45, SP
De leden van de SP-fractie vragen hoe de inspraak onder de huidige wet is
geregeld. In hoeverre worden naast ondernemers ook inwoners betrokken
bij de besluitvorming?
In de huidige praktijk volgen bestuursorganen het besluitvormingsproces
overeenkomstig de Awb. Dit proces wijkt in beginsel niet af van andere
soort besluiten die bestuursorganen nemen. Uit de evaluatie blijkt dat het
besluitvormingsproces «sterk een interne aangelegenheid» is. Uit de
evaluatie blijkt dat bestuursorganen dikwijls de verschillende belangen
wegen zonder daarbij derden te betrekken.
Vraag 46, SGP
De leden van de SGP-fractie constateren dat het voor ondernemers lastig
is om (tijdig) op de hoogte te zijn van consultaties en algemeenbelangbesluiten. Heeft de regering overwogen om via specifieke procedurele regels
overheden te verplichten individuele ondernemers of ondernemersverenigingen, waarvan bekend is dat zij geraakt kunnen worden door een
algemeenbelangbesluit, afzonderlijk in kennis te stellen van consultaties
en besluiten, zo vragen deze leden. Deze leden horen graag hoe de
regering hier tegenaan kijkt.
In het wetsvoorstel staat dat een uitnodiging voor een consultatie uiterlijk
twee weken voor aanvang van de consultatie bekend moet worden
gemaakt. Daarnaast dient een consultatie doeltreffend te zijn.
Wat betreft de bekendheid van besluiten gaat de regering ervan uit dat
een doeltreffende consultatie tot gevolg heeft dat bekendheid van de
voorbereiding van een algemeenbelangbesluit vergroot wordt en
daarmee de informatiepositie van de ondernemer. Doeltreffendheid
behelst tevens dat een overheid ondernemers, die mogelijk geraakt
worden door een algemeenbelangbesluit effectief moet betrekken bij zo’n
consultatie. De regering acht het daarom niet nodig om extra procedurele
regels te stellen voor het vaststellen van het besluit bovenop de proce-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

21

durele regels die nu zijn opgenomen in dit wetsvoorstel naast de regels
die nu reeds gelden voor het bekendmaken van de openbare voorbereidingsprocedures op grond van artikel 3:12 van de Awb.
3.2.3. Evaluatie algemeenbelangbesluiten
Vraag 47, D66
De leden van de D66-fractie begrijpen niet waarom er gekozen is voor een
evaluatietermijn van vijf jaar voor ieder algemeenbelangbesluit. Deze
leden wijzen de regering erop dat vijf jaar voor ondernemers erg lang is.
Waarom is de evaluatietermijn vijf jaar? Zou deze bijvoorbeeld ook drie of
een jaar kunnen zijn? Is het mogelijk dat ondernemers de mogelijkheid
krijgen om een verzoek in te dienen voor eerder evalueren? Dit laatste zou
namelijk ook ruimte geven aan de behoefte voor sectorale differentiatie.
De termijn van vijf jaren is een balans tussen de belangen van overheden,
ondernemers en andere geïnteresseerden. Met vijf jaren kan er voldoende
rekening worden gehouden met veranderende marktomstandigheden.
Bovendien is het algemeenbelangbesluit lang genoeg in werking om de
effecten ervan te kunnen beoordelen. Aan de andere kant biedt vijf jaar
voldoende rechtszekerheid voor bestuursorganen indien zij een
algemeenbelangbesluit nemen en voor geïnteresseerden die gebruik
maken van deze algemeenbelanguitzondering, zoals bijvoorbeeld een
sportvereniging die onder de kostprijs gebruik kan maken van een
bepaalde voorziening.
Vraag 48, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat, bij algemene maatregel van
bestuur, analoog aan de motiveringseisen, nadere eisen zullen worden
gesteld over de elementen waaruit de evaluatie van het algemeenbelangbesluit bestaat. Hoe snel na inwerkingtreding van het wetsvoorstel zal dit
zijn? Is hier sprake van een voorhangprocedure bij het parlement?
Zie het antwoord op vraag 37.
Vraag 49, SP
De leden van de SP-fractie vragen hoe voorkomen wordt dat de verplichte
evaluatie van algemeenbelangbesluiten bestuursorganen onterecht
beperkt in hun gebruik van de algemeenbelanguitzondering. Werpt dit
geen onnodig obstakel op? Waarom moet een bepaalde activiteit, die
overduidelijk in het belang van de gemeenschap plaatsvindt, elke vijf jaar
worden heroverwogen? Op welke manier is aandacht voor de wijze
waarop dit het uitvoeren van activiteiten in het algemeen belang door
bestuursorganen frustreert? Waaruit blijkt dat vijf jaar voldoende
rechtszekerheid biedt aan bestuursorganen om algemeenbelangbesluiten
te nemen? Deelt de regering de mening dat een wettelijke verplichting
voor een evaluatie een vergaande ingreep is op de autonomie van
gemeenten, zoals de VNG stelt?
Zie voor de vraag naar obstakels en het algemeen belang het antwoord op
vraag 30. De regering volgt niet de stelling dat een verplichte evaluatie
een vergaande ingreep is op de autonomie van gemeenten. Het staat
gemeenten immers nog steeds vrij om een algemeenbelangbesluit te
nemen indien zij op grond van een belangenafweging tot die keuze
komen. Ook het CBb heeft in een recente zaak geoordeeld dat het
verbinden van een termijn aan een algemeenbelangbesluit een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

22

manier kan zijn om rekening te houden met de belangen van ondernemers (ECLI:NL:CBB:2021:373).
Vraag 50, ChristenUnie
Voor de leden van de ChristenUnie-fractie geldt dat de overheid de
randvoorwaarden moet scheppen voor een dienstbare, evenwichtige en
eerlijke markt. Deze overheid waakt ook over de ordening van de
samenleving en het gemeenschappelijk belang. Dat brengt deze leden bij
de algemeenbelangbepaling. Deze leden erkennen dat bestuursorganen
geen misbruik mogen maken van deze bepaling. Tegelijkertijd vinden deze
leden het niet wenselijk om tot een situatie te komen waarbij er niet of
nauwelijks ruimte meer is voor een uitzondering op grond van het
algemeen belang. Daarom vragen deze leden of zij het goed zien, dat de
wet zo voorgesteld wordt dat het voor bestuursorganen inderdaad
mogelijk blijft om zonder excessieve administratieve lasten door
bijvoorbeeld markt(verstorings)onderzoeken of schadeanalyses economische activiteiten te ontplooien? Deelt de regering de mening dat het
mogelijk moet blijven voor gemeenten om voor een habbekrats een zaal
beschikbaar te stellen voor een daklozenrestaurant? Ziet de regering het
belang in van het behouden van deze mogelijkheid, zonder dat een
gemeente eerst een schadeanalyse moet maken om te onderzoeken of de
markt niet verstoord wordt of dat er economische schade aan bedrijven
en werknemers wordt veroorzaakt?
Ik benadruk nogmaals dat het wetsvoorstel niets verandert aan de
mogelijkheid voor bestuursorganen om een algemeenbelangbesluit te
nemen. Ik zie dus zeker het belang van deze mogelijkheid voor gemeenten
en andere bestuursorganen. Wel wordt het proces voor het nemen van
een algemeenbelanguitzondering verbeterd, zodat de betrokkenheid van
ondernemers en andere geïnteresseerden vergroot wordt. De ruimte om
te komen tot een algemeenbelangbesluit blijft dus gelijk. Ik acht dit
proportioneel met het oog op de noodzaak van procesverbetering en het
betrekken van ondernemers bij een algemeenbelangbesluit. Het doel van
dit wetsvoorstel is tevens om uiteindelijk ervoor te zorgen dat een
algemeenbelanguitzondering tot minder onvrede en procedures zal
leiden. Deze administratieve lasten zijn daarom inderdaad niet excessief.
Een schadeanalyse of marktonderzoek is niet altijd vereist, wel stelt het
wetsvoorstel een consultatie verplicht. Een consultatie zorgt er voor dat
ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken worden en
helpt bestuursorganen bovendien om in een vroeg stadium na te gaan of
een bepaald belang dat een bestuursorgaan kan dienen, door een
ondernemer gerealiseerd kan worden. Deze consultatie is vormvrij.
Overigens waren op grond van jurisprudentie bestuursorganen reeds
gehouden aan de verplichting om het besluit zorgvuldig voor te bereiden,
alle belangen af te wegen, het besluit goed te motiveren en rekening te
houden met de schade voor ondernemers. Deze eisen worden met dit
wetsvoorstel gecodificeerd.
3.3. Uitzondering op artikel 25i voor vrijgeven broncode van open
source
Vraag 51, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat er
gegronde redenen kunnen zijn om de broncode niet vrij te geven,
bijvoorbeeld als de belangen van nationale of openbare veiligheid zich
daartegen verzetten of de benodigde vertrouwelijke werkwijze van de
overheid, zoals opsporing en toezicht, worden geschaad. Wie beslist
daarover en hoe?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

23

Deze afweging is aan het bestuursorgaan. De uitkomst hangt onder meer
af van zijn rol inzake de omstandigheden waaronder de broncode tot
stand komt. Hierin is bepalend of een overheidsorganisatie ontwikkelaar,
opdrachtgever en/of gebruiker van software (en onderliggende broncode)
is. Overigens houdt het werken met, of ontwikkelen van software waarop
enige open source licentie rust geenszins een automatische verplichting
tot publicatie van open source software in.
Vraag 52, SP
De leden van de SP-fractie vragen welke voor- en nadelen er gepaard
gaan met het vrijgeven van de broncode van open source software en in
hoeverre dit bijdraagt aan de vrije beschikbaarheid van software die
bestuursorganen (laten) ontwikkelen.
Het vrijgeven van de broncode van open source software heeft verschillende voordelen. Zo stimuleert het keuzevrijheid voor overheden als
opdrachtgevers van de ontwikkeling van software en kan het ongewenste
afhankelijkheden van de overheid aan private partijen voorkomen. Het
vergemakkelijkt daarnaast het (her)gebruiken van digitale oplossingen.
Hierdoor kan er bespaard worden op ICT en maakt het dat systemen meer
bruikbaar zijn voor meerdere overheidsorganen. Publicatie van geautomatiseerde processen maakt bovendien mogelijk dat bepaalde besluitvormingsprocedures van de systemen en overheden begrijpelijk en controleerbaar zijn voor ieder. Tegelijkertijd kan vrijgeven van open source
software in bepaalde omstandigheden leiden tot oneerlijke concurrentie
door een overheid met de markt. Daarom zondert dit wetsvoorstel open
source niet volledig uit van de werking van de wet markt en overheid.
Het vrijgeven van broncode moet verantwoord gebeuren, zowel juridisch
als met het oog op privacy en informatieveiligheid. Overheden zullen dit
moeten onderzoeken en afwegen; hiermee gaan (transactie)kosten
gepaard.
Wat betreft het effect op de markt van ICT, zou deze uitzondering
bijdragen aan het stimuleren van economische bedrijvigheid,
duurzaamheid en innovatiekracht door bedrijven gebruik te laten maken
van bestaande broncode en daar diensten op te laten ontwikkelen.
Bovendien kunnen bedrijven zonder restricties voortbouwen op oplossingen die er al zijn. Dit kan er mogelijk toe leiden dat bedrijven en
overheden besluiten om samen te werken aan een generieke softwareontwikkeling die de basis vormt voor allerlei nieuwe diensten.2
3.4. Overwogen alternatieven
3.4.1. Geheel of gedeeltelijk schrappen van de algemeenbelanguitzondering
Vraag 53, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen over de gevolgen van het alternatief
van het volledig schrappen van de algemeenbelanguitzondering, namelijk
dat gedragsregels altijd zullen moeten worden toegepast wanneer
bestuursorganen economische activiteiten verrichten. Deze leden zijn
benieuwd of is onderzocht of becijferd wat hiervan de impact is op de
samenleving, op bijvoorbeeld het maatschappelijke leven en het
verenigingsleven? Wat kan de regering hierover melden?

2

Zie ook het rapport van de Europese Commissie «The Impact of open source software and
hardware on technological independence, competitiveness and innovation in the EU
economy».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

24

Zie het antwoord op vraag 24.
Vraag 54, CDA
De leden van de CDA-fractie weten dat er bezwaren zijn tegen de
invoering van een lijst met activiteiten waarvoor de algemeenbelanguitzondering wel of niet mag worden ingeroepen. Deze leden zijn benieuwd
van welke activiteiten de regering van oordeel is dat deze in ieder geval in
aanmerking zouden moeten komen voor de algemeenbelanguitzondering.
Welke opvatting heeft de regering hierover?
De regering acht een lijst met activiteiten waarvoor de algemeenbelanguitzondering al dan niet mag worden ingeroepen, inderdaad onwenselijk.
Het is niet zo dat in algemene zin gesteld kan worden voor welke
activiteiten een algemeenbelanguitzondering zou moeten gelden.
Allereerst kan bij een lijst geen rekening worden gehouden met lokale of
regionale omstandigheden, terwijl het per situatie kan verschillen of een
bepaalde activiteit door de markt kan worden opgepakt. Daarnaast kunnen
marktomstandigheden veranderen en bestaat daardoor het risico dat een
dergelijke lijst niet op elk moment voldoende actueel is, aangezien het
aanpassen van een lijst tevens tijd kost. Tot slot zijn economische
activiteiten niet altijd duidelijk te definiëren.
Vraag 55, SGP
De leden van de SGP-fractie lezen dat de regering geen voorstander is van
het invoeren van een lijst met activiteiten waarvoor de algemeenbelanguitzondering wel of niet mag worden ingeroepen, omdat de afbakening
lastig zou zijn. Hoe kijkt de regering aan tegen de mogelijkheid om een
dergelijke lijst in te voeren voor duidelijk af te bakenen activiteiten met
daarbij de huidige mogelijkheid voor marginale toetsing achteraf door de
rechter, en daarnaast op enigerlei wijze een meer indringende toetsing
voor algemeenbelanguitzonderingen buitenom deze lijst, zo vragen deze
leden.
Zie het antwoord op vraag 54.
3.4.2. Verbod op het verrich
ten van economische activiteiten
Vraag 56, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat de memorie van toelichting
vermeldt dat een verbodsstelsel veel activiteiten volledig onmogelijk zou
maken, bijvoorbeeld in geval van activiteiten waar geen marktpartij is die
de activiteit wil of kan verrichten. Is de regering het met deze leden eens
dat mede hierom invoering van een verbodsstelsel uiterst onwenselijk is?
Kan de regering hen toezeggen dat zij geen verbodsstelsel zal invoeren?
Zoals beschreven in de paragrafen 2.2 en 2.5.4 van de memorie van
toelichting, kan het efficiënt of nodig zijn om als bestuursorgaan zelf
economische activiteiten te verrichten, bijvoorbeeld als er nauwe
samenhang is met de publieke taak. Een verbodsstelsel past hier niet bij,
zoals aangegeven in paragraaf 3.4.5. van de memorie van toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

25

3.4.3. Initiatiefnota van de Tweede Kamerleden Ziengs (VVD) en
Verhoeven (D66)
Vraag 57, CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van de initiatiefnota
van de leden Ziengs (VVD) en Verhoeven (D66) en hun pleidooi voor een
«nee, tenzij»-stelsel. Net als een verbodsstelsel vinden deze leden dit zeer
onwenselijk gelet op de maatschappelijke gevolgen. Is de regering dat
met deze leden eens en wil zij expliciet aan deze leden bevestigen dat zij
geen «nee, tenzij»-stelsel zal invoeren?
De regering is het eens met de leden van de CDA-fractie dat een «nee,
tenzij»-stelsel onwenselijk is en voert met dit wetvoorstel geen «nee,
tenzij»-stelsel in.
4. Gevolgen
Vraag 58, D66
De leden van de D66-fractie hebben zorgen over hoe deze wetswijziging
uitpakt voor de sport- en cultuursector. Deze leden benadrukken dat sport
en cultuur zeer belangrijk zijn en waarderen de inspanningen van
gemeenten om deze diensten toegankelijk en beschikbaar te houden. De
leden van de D66-fractie hebben zorgen over de vraag of deze wetswijzing
ertoe kan leiden dat gemeenten deze activiteiten niet langer ontplooien.
Juist om deze reden is er reeds binnen onderdelen van het mededingingsrecht (bijvoorbeeld de Europese staatssteunregels) een uitzonderingspositie voor sport. Ziet de regering een risico dat gemeenten minder sporten cultuurdiensten aanbieden als gevolg van deze wetswijziging? Is het
nodig voor het toegankelijk en betaalbaar houden van sport en cultuur om
de algemeenbelanguitzondering te behouden? Hoe waarborgt de regering
dat deze wetswijziging niet leidt tot verschillen tussen gemeenten rondom
de algemeenbelanguitzondering? Hoe pakt deze wetswijziging uit voor
sportverenigingen die hun locatie ook exploiteren voor bijvoorbeeld
verhuur? Zijn er signalen waaruit blijkt dat er marktpartijen zijn die vinden
dat gemeenten oneerlijk concurreren in de sport- en cultuursector?
De leden van de D66-fractie halen de uitzonderingspositie van sport aan in
het mededingingsrecht en in het bijzonder de staatssteunregels. Steun
aan sport is onder voorwaarden vrijgesteld van de meldplicht van
staatssteun. Staatssteun en de wet markt en overheid zijn elkaar uitsluitende regelgevende kaders. Indien er sprake is van geoorloofde staatssteun, waar er voor sport minder drempels zijn dan voor andere activiteiten, dan is de wet markt en overheid op grond van artikel 25h, vierde lid
van de Mededingingswet niet van toepassing op die activiteit.
Zie daarnaast het antwoord op vraag 32.
Vraag 59, D66
De leden van de D66-fractie vragen de regering of deze wetswijziging ook
gevolgen heeft voor de zorg, omdat gemeenten ook zorginkoper zijn van
jeugdzorg, vervoer, huishoudelijke hulp, maatschappelijke ondersteuning
en andere diensten.
Nee, het wetsvoorstel heeft hiervoor geen gevolgen. Indien gemeenten
zorg inkopen, bieden zij geen economische activiteiten aan. De wet markt
en overheid is dan niet van toepassing. Zolang gemeenten vervolgens
deze ingekochte producten en diensten ter beschikking stellen aan haar
burgers, dan is er in beginsel geen sprake van een economische activiteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

26

als dit valt onder de publiekrechtelijke taak van gemeentes voor het
aanbieden van zorg. Ook in die gevallen is de wet markt en overheid dus
niet van toepassing.
Vraag 60, D66
De leden van de D66-fractie vragen de regering wat de invloed is van deze
wetswijziging op het uitvoeren van marktactiviteiten door de gemeente
om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen.
Hierbij willen deze leden benadrukken dat dit een belangrijke taak is voor
gemeenten en wetgeving het daarom mogelijk moet maken voor
gemeenten om actief te blijven op de markt om daarmee werk(ervaring)
en ontwikkeling te bieden aan inwoners, die zonder deze voorzieningen
(tijdelijk) niet aan de slag kunnen op de reguliere arbeidsmarkt.
Voor zover bekend zijn er geen concrete signalen geweest vanuit
ondernemers of overheden dat de wet markt en overheid op dit moment
barrières opwerpt voor gemeenten in de begeleiding van mensen met een
afstand tot de arbeidsmarkt. Dikwijls maken gemeenten gebruik van
constructies die buiten de reikwijdte van de wet markt en overheid vallen:
denk aan extern inkopen, subsidiëren of inbesteden bij een sociaal
ontwikkelbedrijf.
Vraag 61, ChristenUnie
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de voorliggende wet in het
perspectief van maatschappelijke uitdagingen plaatsen. In het coalitieakkoord lezen deze leden dat deze regering ervoor kiest om grote
maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, onder andere op het gebied
van woningbouw. Om dit te kunnen doen, zien de leden van de fractie van
de ChristenUnie in bepaalde gevallen een sterkere rol voor de overheid,
met meer ruimte om rechtstreeks in te kunnen grijpen, bijvoorbeeld als
het gaat om volkshuisvesting. Draagt de voorgestelde wetswijziging eraan
bij dat overheden, maar bijvoorbeeld ook woningcorporaties,
ongehinderd een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van deze
maatschappelijke uitdaging? Ziet de regering dat er frictie kan ontstaan
tussen de wet markt en overheid en de aanpak van de volkshuisvestingsproblematiek? Zo ja, waar zitten de knelpunten dan en ziet de regering
mogelijke oplossingen? Ziet de regering bij het aanpakken van grote
maatschappelijke uitdagingen problemen die kunnen ontstaan door de
wet markt en overheid? Zo ja, welke problemen bijvoorbeeld?
Omdat de woningbouwopgave een grote maatschappelijke uitdaging
vormt, heb ik onlangs met de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimte
Ordening gesproken over de woningbouwopgave en de wet markt en
overheid. Samen brengen wij de komende tijd in kaart op welke voorgenomen activiteiten de wet markt en overheid van toepassing zal zijn, wat
de gevolgen daarvan zijn en of er oplossingen nodig zijn, zoals een
algemeenbelangbesluit of een nota van wijziging voor dit wetsvoorstel.
4.1. Gevolgen voor bestuursorganen
De leden van de CDA-fractie lezen dat de gevolgen van het wetsvoorstel
het grootst zullen zijn voor bestuursorganen die het gebruik van de
algemeenbelanguitzondering beperkt hebben gemotiveerd, geen
inspraakprocedure hebben toegepast en geen evaluatie van algemeenbelangbesluiten uitvoeren. Is enigszins in beeld hoeveel bestuursorganen dit
zijn en om welke het gaat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

27

Om te beginnen met de laatste vraag: uit de evaluatie bleek duidelijk dat
het aantal bestuursorganen dat bijvoorbeeld géén inspraakprocedure
toepast en algemeenbelangbesluiten niet evalueert, zeer groot is (>90%).
Met betrekking tot de gevolgen van dit wetsvoorstel voor bestuursorganen geldt het volgende: eerder is met een tiental gemeenten gesproken
over hoe zij aankijken tegen de wet markt en overheid en bijvoorbeeld ook
over hoe zij een algemeenbelangbesluit voorbereiden. Daaruit bleek dat
sommige gemeenten op dat moment hun algemeenbelangbesluiten al
zeer zorgvuldig motiveerden en ondernemers in een vroeg stadium bij
een voorgenomen besluit betrokken. Sinds 2018 heeft het CBb bovendien
in verschillende uitspraken over de wet markt en overheid uiteengezet hoe
overheden kunnen komen tot een gedegen algemeenbelangbesluit
waarbij de belangen van ondernemers goed worden mee- en afgewogen.
Het CBb ging daarin onder meer in op welke motiveringsvereisten
minimaal gelden. Ook stelde het CBb dat voldoende onderzocht moet
worden wat de belangen van ondernemers zijn (onderhavig wetsvoorstel
regelt dit door het verplichten van een consultatie), en dat aan een
mogelijk nadeel voor ondernemers bijvoorbeeld tegemoet kan worden
gekomen door een termijn aan het besluit te verbinden. Het zou kunnen
dat deze uitspraken van het CBb reeds een positief effect hebben gehad
op het besluitvormingsproces met betrekking tot algemeenbelangbesluiten, maar hier is geen onderzoek naar gedaan.
Vraag 63, CDA
De leden van de CDA-fractie vinden de door het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) voorgenomen voorlichtingsbijeenkomst
voor gemeenten als het wetsvoorstel is aangenomen een goed initiatief.
Hoe denkt de regering daarnaast over het beschikbaar stellen van een
handleiding aan gemeenten en andere bestuursorganen?
Bij de inwerkingtreding van de wet markt en overheid, is door het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat in 2012 een handreiking
vastgesteld. Deze handreiking biedt handvatten voor overheden die met
de wet markt en overheid te maken krijgen. In een beslisboom, met een
toelichtend stappenplan, wordt stap voor stap ingegaan op de vragen die
overheden dienen te beantwoorden om te bezien of, en zo ja hoe, de wet
op hen van toepassing is. Een verdiepend kader biedt hierbij extra
achtergrondinformatie. Deze handreiking zal bij inwerkingtreding van het
wetsvoorstel in geüpdatete vorm opnieuw worden uitgebracht. Verder
heeft de ACM bij de inwerkingtreding van de wet markt en overheid
factsheets en een interactieve pdf voor overheden gepubliceerd. Die
laatste bevat een beslisboom die overheden helpt bij het maken van een
zorgvuldige belangenafweging bij het verrichten van economische
activiteiten. De ACM zal deze waar nodig ook updaten en opnieuw onder
de aandacht brengen bij inwerkingtreding van de wetswijziging.
4.1.1. Financiële gevolgen
Vraag 64, CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de verwachting
dat het wetsvoorstel leidt tot minder bezwaar- en beroepsprocedures. Is
bekend hoeveel algemeenbelangbesluiten er jaarlijks door bestuursorganen worden genomen en hoeveel daarvan de rechter er vernietigt,
vragen deze leden de regering.
Het is niet bekend hoeveel algemeenbelangbesluiten er elk jaar worden
genomen door bestuursorganen, hoewel de inschatting is dat de
hoeveelheid jaarlijkse algemeenbelangbesluiten elk jaar af is genomen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

28

aangezien algemeenbelangbesluiten tegenwoordig veelal voor
onbepaalde tijd worden genomen. Het hangt er ook vanaf of een
bestuursorgaan één algemeenbelangbesluit voor meerdere activiteiten
heeft gemaakt of afzonderlijke algemeenbelangbesluiten. Uit de evaluatie
van de wet markt en overheid blijkt dat 90% van de gemeenten een of
meerdere algemeenbelangbesluiten heeft genomen. Voor provincies en
waterschappen lagen deze percentages op 55% respectievelijk 15%. De
meest voorkomende activiteiten van gemeenten waarvoor een algemeenbelangbesluit is genomen zijn het inzamelen van bedrijfsafval, de verkoop
of verhuur van vastgoed en exploiteren van restcapaciteit (personeel,
faciliteiten, middelen) van gemeenten. Wat betreft de vernietiging van
algemeenbelangbesluiten geldt dat vanaf de inwerkingtreding van de wet
markt en overheid elf algemeenbelangbesluiten door de rechtbank zijn
vernietigd. De eerste vernietiging van een algemeenbelangbesluit wegens
het niet voldoen aan de eisen die de Awb stelt aan het nemen van een
besluit vond plaats in 2017. In vier gevallen is hoger beroep bij het CBb
tegen deze uitspraken ingesteld. In drie gevallen heeft het CBb de
vernietiging van de rechtbank in stand gelaten.
4.2. Gevolgen voor geïnteresseerden
4.2.1. Rol ondernemers tijdens besluitvorming
Vraag 65, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat van ondernemers, om de mogelijkheden om zich tegen een (ontwerp)besluit uit te spreken daadwerkelijk te
gebruiken, een actieve houding vereist is. Hoe zou een dergelijk actieve
houding bij ondernemers bevorderd kunnen worden? Werkt de regering
hierbij samen met ondernemersorganisaties als VNO-NCW,
MKB-Nederland en ONL voor Ondernemers?
Van ondernemers mag een actieve opstelling verwacht worden als zij
voldoende en vooraf bij een ontwerpbesluit worden betrokken. Daarom
voorziet dit wetsvoorstel in een verplichte consultatie. Op die manier
worden ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken,
namelijk nog vóór er een ontwerpbesluit ligt.
Een actieve houding vereist ook dat ondernemers bekend zijn met de wet
markt en overheid. In dat kader werkt het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat samen met VNO-NCW/MKB Nederland, bijvoorbeeld bij
het organiseren van gezamenlijke voorlichtingsbijeenkomsten of ronde
tafelgesprekken in het kader van markt en overheid.
5. Uitvoering en handhaving
Vraag 66, SP
De leden van de SP-fractie vragen op welke manier de regering de
opmerking van de ACM, dat de evaluatieverplichting effectiever is
wanneer deze moet resulteren in een besluit, heeft gewogen.
In de via internet geconsulteerde versie was er sprake van een evaluatieverplichting zonder dat deze resulteerde in een besluit. Mede naar
aanleiding van de reactie van de ACM heeft de regering ervoor gekozen
om het wetsvoorstel aan te passen zodat een evaluatie wel moet
resulteren in een besluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

29

6. Advies en consultatie
6.1.1. Reactie belangenorganisaties
6.1.1.1. Vereniging Nederlandse gemeenten
Vraag 67, CDA
De leden van de CDA-fractie weten dat de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) bezwaren heeft tegen het wetsvoorstel ten aanzien van
de autonomie van gemeenten, motiveringseisen, verplichting van de
uniforme openbare voorbereidingsprocedure of marktconsultatie,
vijfjaarlijkse evaluatie en administratieve lasten. Op welke momenten en
manieren heeft de regering geprobeerd aan de zorgen van gemeenten
tegemoet te komen? Hoe houdt zij ook na inwerkingtreding van het
wetsvoorstel een vinger aan de pols? Wanneer is er bijvoorbeeld een
evaluatie of tussentijdse quickscan van het wetsvoorstel voorzien?
Tijdens de voorbereiding van dit wetsvoorstel is veelvuldig contact
geweest met de VNG en de regering is bekend met deze bezwaren. Dit
wetsvoorstel is het resultaat van een belangenafweging van de regering
tussen de belangen van de overheden enerzijds en ondernemers
anderzijds. In die belangenafweging is ook van belang dat economische
activiteiten zich veelal afspelen in lokale omgeving en binnen de verantwoordelijkheid vallen van decentrale overheden, die een bepaalde
autonomie hebben in de uitoefening van (publieke) taken.
Het wetsvoorstel is op basis van gesprekken met belanghebbenden,
waaronder de VNG, meermaals aangepast. Zie in dat kader ook het
antwoord op vraag 1. Zo is er voor gekozen om voor wat betreft de
motiveringseisen aan te sluiten bij geldende jurisprudentie van het CBb.
De verplichte uniforme openbare voorbereidingsprocedure is komen te
vervallen. Ook is naar aanleiding van gesprekken van de VNG besloten
om de consultatie vormvrij te laten. Zoals gezegd vormt het wetsvoorstel
een compromis voor een krachtenveld dat ver uit elkaar ligt. Dat betekent
bijvoorbeeld dat de vijfjaarlijkse evaluatie behouden is gebleven. Wat de
regering betreft weegt het belang hiervan, namelijk het rekening houden
met de belangen van ondernemers, op tegen de administratieve lasten die
de evaluatie met zich mee brengt.
Vraag 68, CDA
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of zij bekend is met de
zorgen over de gevolgen van het wetsvoorstel voor het aan het werk
helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vindt zij net als
deze leden dat gemeenten in principe altijd een algemeenbelangbesluit
moeten kunnen nemen, om op de markt actief te zijn teneinde passend
werk te kunnen bieden aan mensen die anders niet aan de slag komen? Is
de regering bereid hierover in gesprek te gaan met werkgevers?
Zie het antwoord op vraag 60. Daarnaast benadrukt de regering dat dit
wetsvoorstel onder meer de inspraakmogelijkheden voor ondernemers en
andere geïnteresseerden vergroot, maar dat dit niet wil zeggen dat er
geen algemeenbelangbesluiten genomen kunnen worden. Aan die
systematiek verandert niets.
Vraag 69, CDA
De leden van de CDA-fractie lezen dat, als gevolg van dit wetsvoorstel,
gemeenten en andere bestuursorganen algemeenbelangbesluiten iedere
vijf jaar moeten evalueren, marktpartijen moeten consulteren en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

30

nieuw algemeenbelangbesluit moeten nemen. (H)erkent de regering dat
dit voor (het beheer van) lokale sportaccommodaties nadelig kan
uitpakken, omdat de praktijk is dat de markt geen interesse heeft in de
exploitatie ervan? Hoe denkt de regering erover om algemeenbelangbesluiten over sportaccommodaties hierom uit te sluiten van de vijfjaarlijkse
evaluatieverplichting, vanuit het algemeen belang om sport voor iedereen
laagdrempelig en toegankelijk te houden?
Indien er vanuit de markt geen interesse is in de exploitatie hiervan,
kunnen overheden in de evaluatie relatief snel tot de conclusie komen dat
een nieuwe algemeenbelanguitzondering noodzakelijk is.
6.1.1.2. Adviescollege toetsing regeldruk
Vraag 70, CDA
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het klopt dat er geen
mkb-toets is uitgevoerd en, indien dat het geval is, waarom niet?
Het klopt dat er voor dit wetsvoorstel geen MKB-toets is uitgevoerd. Dat
heeft mede te maken met de lange voorbereidingsduur van dit
wetsvoorstel. De bedoeling van de MKB-toets is dat deze wordt uitgevoerd voorafgaand aan een internetconsultatie. Dit wetsvoorstel is in 2017
via internet geconsulteerd, terwijl de MKB-toets in de loop van 2017
ontwikkeld is. Er is bij de voorbereiding van het wetsvoorstel wel intensief
contact geweest met ondernemers. Zie voor de reden voor vertraging van
dit wetsvoorstel het antwoord op vraag 1.
6.1.2. Internetconsultatie
Vraag 71, SGP
De leden van de SGP-fractie vragen graag aandacht voor de inbreng van
onderzoekers bij SEO Economisch Onderzoek naar aanleiding van de
internetconsultatie. De auteurs pleiten ervoor om onderscheid te maken
tussen puur economische activiteiten, diensten van algemeen economisch
belang en niet-economische diensten van algemeen belang en zij pleiten
ervoor om bij de regels voor diensten van algemeen economisch belang
beter aan te sluiten op het Europese staatssteunrecht en te vereisen dat
de concurrentie niet verstoord mag worden. De leden van de SGP-fractie
horen graag de reactie van de regering hierop.
De begrippen «diensten van algemeen economisch belang» en «nieteconomische diensten van algemeen belang» zijn afkomstig uit het
staatssteunrecht. Omdat de wet markt en overheid juist van toepassing is
als de staatssteunregels niet van toepassing zijn, is bewust niet aangesloten bij deze begrippen. De regering hecht er aan dat overheden in
voorkomende gevallen de afweging kunnen maken om economische
activiteiten uit te voeren door middel van het nemen van een algemeen
belangbesluit. Er kunnen bepaalde economische activiteiten zijn waarvan
overheden besluiten dat het gerechtvaardigd is dat deze door de
betreffende overheid worden uitgevoerd. In principe volgen overheden
dan de gedragsregels, zoals de integrale kostenberekening. Het kan ook
voorkomen dat de overheid tot de conclusie komt dat het doorberekenen
van de integrale kosten niet wenselijk is. De regering wil deze ruimte
behouden, mits de betreffende overheid goed kan motiveren waarom een
algemeenbelangbesluit wordt genomen en de belangen daarbij goed zijn
afgewogen. Daarbij moet het algemeen belang zorgvuldig worden
afgewogen tegenover de belangen van ondernemingen, om concurrentieverstoring zoveel mogelijk te vermijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

31

6.1.2.1. Inbesteden
Vraag 72, CDA
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of zij kan schetsen welke
trajecten er momenteel lopen op het vlak van inbesteden en wat de
voortgang daarvan is.
Het vorige kabinet heeft uw Kamer in september 2019 gemeld dat
inbesteden wordt meegenomen in het vervolgprogramma Beter Aanbesteden (Kamerstuk 34 252, nr. 14). Dit vierjarig programma is in 2021
gestart en richt zich op verbetering van de aanbestedingspraktijk. Dit
gebeurt bijvoorbeeld via dialoog tussen overheden en ondernemers
(Kamerstuk 34 252, nr. 22). Een betere dialoog kan er onder andere aan
bijdragen dat overheden een bewustere keuze maken of ze een bepaalde
activiteit zelf willen verrichten of via een aanbesteding in de markt willen
zetten. Het programma Beter Aanbesteden wordt uitgevoerd door
PIANOo, het expertisecentrum voor aanbesteden. PIANOo organiseert op
dit moment onder andere bijeenkomsten met overheden en ondernemers
en biedt ondersteuning bij lokale initiatieven.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 985, nr. 6

32