Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 118

Goedkeuring van twee op 12 februari 2004 te
Parijs tot stand gekomen Protocollen houdende
wijziging onderscheidenlijk van het Verdrag van
Parijs van 29 juli 1960 inzake wettelijke
aansprakelijkheid op het gebied van de
kernenergie en van het Verdrag van Brussel van
31 januari 1963 tot aanvulling van het Verdrag
van Parijs, beide verdragen zoals gewijzigd bij
Aanvullend Protocol van 28 januari 1964 en bij
Protocol van 16 november 1982

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 15 juli 2008
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Justitie. Het verheugt mij dat de aan het woord zijnde
fracties van oordeel zijn dat de wijzigingsprotocollen, met name waar het
betreft de versteviging van de slachtofferpositie, een verbetering betekenen ten opzichte van de huidige situatie. Gaarne zal ik hieronder, mede
namens de ministers van Buitenlandse Zaken en van Financiën, op de in
het verslag gestelde vragen ingaan.
Algemeen
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de wijzigingsprotocollen die
in februari 2004 tot stand zijn gekomen, nog door geen enkele verdragsluitende partij zijn geratificeerd en op welke reacties de protocollen in de
andere verdragssluitende staten zijn gestuit.
Tijdens een bijeenkomst van het Nuclear Law Committee van het Nucleair
Energie Agentschap (NEA) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in november 2007 is een inventarisatie
gemaakt van de situatie in de lidstaten. Daarbij bleek dat op dat moment
in 3 lidstaten de voor de bekrachtiging benodigde nationale wetgeving tot
stand was gekomen (Finland, Frankrijk en Noorwegen). Voor 6 lidstaten
gold dat voorstellen daartoe bij de nationale parlementen waren ingediend of dat dit op korte termijn zou geschieden (België, Denemarken,
Duitsland, Nederland, Slovenië en Zweden). Inmiddels is in Denemarken
de benodigde wetgeving tot stand gekomen. Van de zijde van de overige 6
lidstaten werd medegedeeld dat er naar werd gestreefd de vereiste wetgeving in 2008 te kunnen afronden (Spanje en Verenigd Koninkrijk), of kon
geen duidelijke planning worden verstrekt (Griekenland, Italië, Portugal en
Turkije). De redenen voor het nog niet afgerond zijn van de nationale
ratificatieprocedures verschillen per lidstaat. Door geen der delegaties
werd melding gemaakt van mogelijke principiële bezwaren.
Voor de goede orde wordt tevens opgemerkt dat ingevolge beschikking
2004/294/EG van de Raad van de Europese Unie van 8 maart 2004 (PbEU L

KST121281
0708tkkst31118-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

1

97), die EU-lidstaten die partij zijn bij het Verdrag van Parijs, gelijktijdig
zullen overgaan tot bekrachtiging van het Protocol tot wijziging van dat
verdrag. Met deze beschikking worden die staten gemachtigd om dat
protocol te bekrachtigen of daartoe toe te treden, ondanks het feit dat
daarin bepalingen omtrent de rechtsmacht zijn opgenomen die tot de
exclusieve competentie van de EU behoren. Door het ontbreken in het
Verdrag van Brussel van vergelijkbare bepalingen inzake de rechtsmacht,
geldt deze beschikking niet voor het Protocol tot wijziging van het Verdrag
van Brussel.

1

Het op 21 september 1988 te Wenen tot
stand gekomen Gezamenlijk Protocol betreffende de toepassing van het Verdrag van
Wenen en het Verdrag van Parijs (Trb. 1988,
160). Het Gezamenlijk Protocol breidt het
geografische toepassingsgebied van elk der
verdragen uit met dat van het andere verdrag.
De exploitanten van kerninstallaties op het
grondgebied van een Staat die partij is bij het
ene verdrag worden tevens aansprakelijk voor
schade geleden op het grondgebied van een
Staat die partij is bij het andere verdrag. Door
middel van een passende conflictenregel
wordt ofwel het Verdrag van Wenen ofwel het
Verdrag van Parijs bij uitsluiting van
toepassing verklaard op de afwikkeling
van kernschade.

De leden van de SP-fractie vragen hoe het verdrag en de protocollen zich
verhouden tot het transport en de opslag van Nederlands kernafval in
Rusland dat immers geen partij is bij dit verdrag en of de wettelijke
aansprakelijkheid en de daaraan gekoppelde financiële minimum- en
maximumvergoeding op basis van deze protocollen wel of niet geldt voor
daar geleden schade.
Allereerst wordt opgemerkt dat, in tegenstelling tot het door deze leden
gestelde, naar Rusland geen transporten van Nederlands kernafval plaatsvinden. Naar Rusland vinden wel transporten plaats van verarmd uranium
van Urenco, bestemd voor een bewerking. Verarmd uranium wordt op
grond van artikel 1(a)(v) van het Verdrag van Parijs niet aangemerkt als
nucleaire stof, zodat deze transporten niet vallen onder het regime van dit
verdrag en evenmin onder de Wet aansprakelijkheid kernongevallen
(Wako). Teneinde toch in te gaan op de door deze leden aan de orde
gestelde problematiek wordt hierna de situatie geschetst voor het hypothetische geval dat wel sprake zou zijn van het transport van nucleaire
stoffen naar Rusland.
Artikel 2 van het Verdrag van Parijs bepaalt het toepassingsgebied van dat
verdrag. In de versie van vóór de wijzigingen voortvloeiend uit het
Protocol van 2004, houdt dit artikel in dat het verdrag niet van toepassing
is op kernongevallen die zich voordoen op het grondgebied van een staat
die geen partij is bij het verdrag, noch op schade op zodanig grondgebied
geleden. Genoemd artikel geeft evenwel de mogelijkheid dat de wetgeving van de partij op wier grondgebied de kerninstallatie van de aansprakelijke exploitant is gelegen, anders bepaalt. Van deze mogelijkheid is in
Nederland gebruik gemaakt in het huidige artikel 15, eerste lid, van de
Wako, waardoor de aansprakelijkheid van een exploitant van een in
Nederland gelegen kerninstallatie zich tevens uitstrekt tot schade:
a. die is geleden op het grondgebied van een staat die partij is bij het
Verdrag van Parijs, ongeacht waar het kernongeval zich heeft voorgedaan;
b. die is geleden op het grondgebied van een andere staat dan bedoeld
onder a, die partij is bij het Gezamenlijk Protocol1 en het gevolg is van
een kernongeval dat zich heeft voorgedaan op het grondgebied van
een staat die partij is bij het Gezamenlijk Protocol; of
c. ongeacht waar deze geleden is, die het gevolg is van een kernongeval
dat zich op het grondgebied van Nederland heeft voorgedaan.
In het Protocol van 2004 is de reikwijdte van artikel 2 van het verdrag
aanzienlijk uitgebreid. Het verdrag zal in de nieuwe situatie van toepassing zijn op kernschade die is geleden op het grondgebied, of binnen de
maritieme zones van een verdragsluitende partij of aan boord van een
schip of luchtvaartuig dat in die verdragsluitende partij geregistreerd is,
maar ook op kernschade geleden op het grondgebied, of binnen de maritieme zones van een staat die geen verdragsluitende partij is of aan boord
van een in die staat geregistreerd schip of luchtvaartuig, indien die staat:
a. partij is bij het Verdrag van Wenen en het Gezamenlijk Protocol;
b. geen kerninstallatie heeft op zijn grondgebied of in zijn maritieme
zones; of
c. wetgeving heeft inzake de aansprakelijkheid voor kernongevallen die
voorziet in vergelijkbare wederkerige uitkeringen en is gebaseerd op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

2

beginselen die identiek zijn aan die van het Verdrag van Parijs, met
inbegrip van onder andere aansprakelijkheid zonder schuld van de
aansprakelijke exploitant, exclusieve aansprakelijkheid van de exploitant of een bepaling van dezelfde strekking, exclusieve bevoegdheid
van de bevoegde rechter, gelijke behandeling van alle slachtoffers van
een kernongeval, erkenning en tenuitvoerlegging van vonnissen en
vrije overmaking van vergoeding, interesten en kosten.
Aangezien Rusland geen partij is bij het Verdrag van Parijs, noch bij het
Verdrag van Wenen en het Gezamenlijk Protocol, wel kerninstallaties op
zijn grondgebied heeft en geen wetgeving heeft inzake de aansprakelijkheid voor kernongevallen die voorziet in vergelijkbare wederkerige uitkeringen en is gebaseerd op beginselen die identiek zijn aan die van het
Verdrag van Parijs, geldt dus op basis van beide versies van artikel 2 van
dit verdrag dat op schade tijdens opslag van nucleaire stoffen in Rusland
het verdrag niet van toepassing is en derhalve evenmin de Wako.
Tijdens het transport naar Rusland geldt op grond van artikel 4 van het
Verdrag van Parijs dat in beginsel de verzendende kernexploitant aansprakelijk is voor schade door nucleaire stoffen voordat deze zijn uitgeladen
uit het vervoermiddel waarmee ze op het grondgebied van Rusland zijn
aangekomen.
Voorts vragen deze leden de regering toe te lichten op basis waarvan de
hoogte van de in de protocollen opgelegde schadevergoedingen wordt
vastgesteld voor schade als gevolg van kernongevallen.
Zoals vermeld in de toelichting op het gewijzigde artikel 7 van het Verdrag
van Parijs is het minimumbedrag van aansprakelijkheid voor exploitanten
van kerninstallaties vastgesteld op € 700 miljoen, omdat gebleken is dat
de private verzekeringsmarkt onder bepaalde omstandigheden in staat is
een dergelijk bedrag te dekken. Bij de totstandkoming van het Verdrag van
Parijs in de jaren zestig van de vorige eeuw waren de verdragsluitende
staten van oordeel dat, gezien de kans dat schade ten gevolge van een
kernongeval de in het verdrag voorziene limiet te boven zou gaan, niet
kon worden volstaan met een regeling waarbij de ter vergoeding strekkende middelen beperkt moest blijven tot het hoogst verzekerbare bedrag.
Zij besloten daarom tot vaststelling van het Verdrag van Brussel, waarbij
zij zich verplichtten aanvullend openbare middelen ter beschikking te
stellen.
Ook het bedrag dat ingevolge het Verdrag van Brussel beschikbaar kan
komen, is met een Protocol uit 2004 aangepast. In aanvulling op eerdergenoemd bedrag van € 700 miljoen komt daardoor een extra bedrag van
maximaal € 800 miljoen beschikbaar, zodat voortaan bij een ernstig kernongeval op basis van beide verdragen in totaal maximaal € 1,5 miljard
kan worden uitgekeerd. Het bedrag van € 800 miljoen op basis van het
Verdrag van Brussel is het resultaat van de onderhandelingen tussen de
lidstaten, waarbij zoals te doen gebruikelijk in dergelijke situaties een
compromis tot stand is gekomen tussen staten die voorstander waren van
hogere bedragen en staten die een voorkeur hadden voor lagere
bedragen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een indicatie kan geven
van de tot op heden geleden financiële en economische schade als gevolg
van de kernramp in Tsjernobyl.
Ondergetekende zijn geen betrouwbare gegevens bekend over de tot op
heden geleden financiële en economische schade als gevolg van de kernramp in Tsjernobyl.
Verwezen kan slechts worden naar de publicatie «Chernobyl’s Legacy:
Health, Environmental and Socio-Economic Impacts and Recommendations to the Governments of Belarus, the Russian Federation and Ukraine»
van «The Chernobyl Forum: 2003–2005 (second revised version)». Dit
forum is samengesteld uit vertegenwoordigers van International Atomic
Energy Agency (IAEA), World Health Organisation (WHO), United Nations

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

3

Development Programme (UNDP), Food and Agriculture Organization
(FAO), United Nations Environment Programme (UNEP), United Nations
Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (UN-OCHA), United
Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation
(UNSCEAR) en de regeringen van Wit-Rusland, de Russische Federatie en
Oekraïne. In deze publicatie wordt melding gemaakt van de gevolgen voor
de gezondheid van personen, voor het milieu en de sociaal-economische
gevolgen. Een schatting van de financiële en economische gevolgen,
zoals gevraagd door de leden van de SP-fractie, komt slechts op een
enkele plaats in het rapport voor. Zo wordt vermeld dat Wit-Rusland in de
jaren negentig van de vorige eeuw een schatting heeft gemaakt van
US$ 235 miljard over een periode van 30 jaar en dat Wit-Rusland en
Oekraïne tussen 1991 en 2003 naar schatting meer dan US$ 13 miljard aan
kosten hebben moeten maken.
Er zij evenwel op gewezen dat de gegevens in dit rapport door andere
organisaties betwist worden. Zo stelt bijvoorbeeld Greenpeace onder
andere dat het aantal gevallen van kanker door het kernongeval vele
malen groter is en dat andere ziektes dan kanker niet zijn meegenomen.
Deze leden vernemen gaarne op welke wijze de Nederlandse overheid
financiële dekking heeft georganiseerd voor een eventuele maximale
schadeclaim van € 2 268 901 080,45 minus de aansprakelijkheid van de
exploitant.
In de saldibalans per 31 december 2006 van het ministerie van Financiën
(IXB) (Kamerstukken II 2006/2007, 31 031 IXB, nr. 1, p. 95) is onder «11.1
Openstaande garantieverplichtingen», de post «Kernongevallen (WAKO)»
opgenomen met een bedrag van € 14 023 000 000.
Artikelsgewijze toelichting bij het Protocol tot wijziging van het
Verdrag van Parijs
Artikel 1(a): Begripsomschrijvingen
De leden van de SP-fractie constateren dat de aard, vorm en omvang van
de schadevergoeding binnen de grenzen van het verdrag vastgesteld
worden overeenkomstig het nationale recht van de staat waar de zaak
aanhangig is. Zij vragen of dit kan leiden tot de situatie dat de aansprakelijke exploitant dankzij «gunstig» recht voor een veel minder hoog of juist
een veel hoger bedrag aansprakelijk is dan volgens Nederlands recht en
of de regering heeft onderzocht hoe groot de verschillen zijn tussen de
rechtssystemen van de ondertekenaars van de protocollen op dit gebied.
Iedere staat heeft zijn eigen aansprakelijkheidsrecht. Partij zijn bij het
onderhavige verdrag brengt echter mee dat op bepaalde in dat verdrag
aangegeven terreinen de mogelijke verschillen tussen het nationale
aansprakelijkheidsrecht van de onderscheiden staten verdwijnen dan wel,
mocht daarvan niet in alle opzichten sprake zijn, zij in ieder geval sterk
verminderen. De toegenomen harmonisatie van de begrippen die in het
verdrag worden gehanteerd, leidt er toe dat in alle lidstaten die begrippen
zoveel mogelijk op dezelfde wijze worden uitgelegd. Hoe meer er in het
verdrag dwingend wordt voorgeschreven, hoe minder ruimte een lidstaat
heeft om zijn eigen nationale recht toe te passen. Tevens geldt na inwerkingtreding van het gewijzigde verdrag dat in alle lidstaten minimaal de
nieuwe, aanzienlijk verhoogde aansprakelijkheidsbedragen van kracht zijn.
Uit het vorengaande mag worden afgeleid dat mogelijke verschillen in de
aansprakelijkheid van kernexploitanten, na de inwerkingtreding van het
Protocol van 2004 duidelijk zullen zijn verminderd.
Gelet op het vorengaande is de regering van mening dat een onderzoek
naar de mogelijke verschillen tussen de rechtssystemen van de 15 staten
die partij zijn bij het Verdrag van Parijs weinig toegevoegde waarde zou
hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

4

De leden van de PVV-fractie steunen de wijziging van het begrip «kerninstallatie», waardoor voortaan alle installaties voor de verwijdering van
nucleaire stoffen daaronder worden begrepen. Zij zien echter geen reden
waarom een bepaalde installatie van de toepassing van het verdrag mag
worden uitgesloten als deze niet langer een wezenlijk risico blijkt te
vormen. Gezien het feit dat er toch sprake blijft van een risico krijgen zij
graag toegelicht waarom dan toch uitsluiting van het verdrag mag plaatsvinden.
Deze leden zij er op gewezen dat het Verdrag van Parijs een bijzondere
regeling geeft voor risico’s van uitzonderlijke aard, waarop de regels en de
praktijk van het gemene recht niet van toepassing kunnen zijn. Alle andere
risico’s – ook die welke verband houden met werkzaamheden op het
gebied van de kernenergie maar waarvoor een bevredigende regeling kan
worden gevonden op grond van het gemene recht – zijn buiten de
werkingssfeer van het verdrag gehouden. Bij de totstandkoming van het
verdrag in 1960 is daartoe in artikel 1(b) de bepaling opgenomen dat de
Bestuurscommissie van het NEA kerninstallaties, splijtstoffen of nucleaire
stoffen van de toepassing van het verdrag kan uitsluiten, indien naar haar
mening de geringe omvang van de betrokken risico’s dit rechtvaardigt.
Deze bepaling vloeit dus niet voort uit de onderhavige wijzigingen van de
begrippen in het verdrag.
Verder wordt benadrukt dat indien wordt besloten om bepaalde kerninstallaties, splijtstoffen of nucleaire stoffen niet meer onder het speciale
regime van het verdrag te laten vallen, de gewone regels van het aansprakelijkheidsrecht van toepassing worden, zoals dat ook geldt voor andere
ondernemingen die wellicht een vergroot risicoprofiel hebben.
Deze leden verwijzen naar de memorie van toelichting waar ten aanzien
van het begrip «kernschade» wordt opgemerkt dat naar «economisch
nadeel» en «inkomensderving» meer in algemene termen wordt verwezen, hetgeen ruimte laat voor flexibiliteit en interpretatie. Zij vragen of
als gevolg hiervan een soortgelijke mate van economisch nadeel als
gevolg van een kernongeval in staat A wel als kernschade wordt
beschouwd en in staat B niet.
Deze vraag komt in essentie overeen met de hierboven behandelde vraag
van de leden van de SP-fractie over de verschillen tussen het nationale
recht van de bij een kernongeval betrokken lidstaten. Kortheidshalve
wordt naar die beantwoording verwezen.
Artikel 5: Aansprakelijkheid van meer dan één exploitant
De leden van de CDA-fractie vragen of de Nederlandse versie van het
verdrag en de versies in andere talen wel inhoudelijk gelijk zijn. Zij vrezen
bij verschillen in taalversies van verdragsteksten gevolgen voor de uitleg
in de praktijk.
Tijdens de onderhandelingen over het wijzigingsprotocol bleek discrepantie te bestaan tussen de Engelse en de Franse versie van de huidige
verdragsteksten. Met het protocol wordt die discrepantie nu juist ongedaan gemaakt. De huidige Nederlandse tekst van het verdrag stemt reeds
volledig overeen met de opnieuw vastgestelde Engelse en Franse tekst
van artikel 5(d). Voor verschil in uitleg hoeft derhalve niet te worden
gevreesd.
Artikel 7: Hoogte van de aansprakelijkheid
De leden van de SP-fractie constateren dat in de toelichting te lezen is dat
«aansprakelijkheid nu wordt uitgedrukt in een minimumbedrag waar de
aansprakelijkheid van de exploitant niet onder mag komen». Volgens deze
leden kan het mogelijk zijn dat de schade in een concreet geval lager is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

5

dan het minimumbedrag. Zij vragen de regering te bevestigen dat het ook
in de protocollen gaat om minimum-maximumbedragen.
Met de in artikel 7(a) van het verdrag gehanteerde formulering wordt tot
uitdrukking gebracht dat lidstaten in hun nationale wetgeving dienen te
bepalen dat de exploitant van een kerninstallatie bij een ernstig kernongeval in ieder geval voor ten minste € 700 miljoen aansprakelijk kan
worden gesteld. Op grond van artikel 10 (a) van het verdrag moet deze
voor dat bedrag een aansprakelijkheidsverzekering of andere financiële
zekerheid aanhouden. Deze eis betekent niet dat bij ieder kernongeval
sprake zal zijn van aansprakelijkheid tot dit minimumbedrag. Is de totale
schade lager dan € 700 miljoen dan is de exploitant uiteraard slechts
aansprakelijk tot dat lagere bedrag.
Deze leden vragen of de strekking van het wederkerigheidsbeginsel,
waartoe de regering in artikel 3 van het wetsvoorstel voorstelt een voorbehoud te maken, is dat de hoogte van de schadevergoeding die andere
landen voor uitkering aan Nederlandse slachtoffers vastleggen, de hoogte
bepaalt die Nederland aan slachtoffers uit de betreffende landen zal
uitkeren. In dit kader vragen zij voorts welke landen buiten de mede
ondertekenaars van de protocollen een dergelijk voorbehoud op de
aansprakelijkheid reeds gemaakt hebben of te kennen hebben gegeven dit
voorbehoud te gaan maken.
De mogelijkheid om het voorbehoud ten aanzien van wederkerigheid te
maken vloeit voort uit het Protocol tot wijziging van het Verdrag van
Parijs. Het kan dan ook slechts worden gemaakt door de staten die daarbij
partij worden. De verwachting is dat de meeste staten van die mogelijkheid ook daadwerkelijk gebruik zullen maken. Voor staten die geen partij
worden, geldt deze mogelijkheid vanzelfsprekend niet.
Het effect van dit voorbehoud is inderdaad dat bij een kernongeval waarvoor een Nederlandse kernexploitant aansprakelijk is, benadeelden in
staten die geen partij zijn bij het Verdrag van Parijs en de daarbij behorende protocollen en waarin de nationale wetgeving geen wederkerige
uitkeringen van een equivalent bedrag bieden, slechts aanspraken kunnen
maken op de in die staten geldende lagere bedragen dan het in Nederland
geldende minimumbedrag van € 700 miljoen.
De leden van de PVV-fractie menen dat uit de memorie van toelichting
onvoldoende duidelijk blijkt waarom voor het gegeven aansprakelijkheidsbedrag is gekozen. Zij kunnen meegaan in de gedachtegang dat de capaciteit op de verzekeringsmarkt is toegenomen en dat daarnaast de ruimere
omschrijving van onder meer het begrip kernschade alsmede het grotere
toepassingsbereik aanmerkelijk hogere bedragen van schadevergoeding
nodig maakt. Zij geven echter nadrukkelijk de voorkeur aan een vaststelling van het aansprakelijkheidsbedrag op basis van een berekening. Naar
de mening van deze leden hangen de huidige genoemde bedragen nogal
in de lucht en kunnen daardoor veel te laag, dan wel te hoog zijn.
Zoals aangegeven in het algemeen deel van de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel liggen aan het Verdrag van Parijs een aantal beginselen ten grondslag. In het kader van deze vraag zijn daarbij relevant dat
het bedrag van aansprakelijkheid van de exploitant wordt beperkt en dat
hij verplicht is om zijn aansprakelijkheid te verzekeren. Het zou onredelijk
zijn om exploitanten een verzekeringsplicht op te leggen voor bedragen
waarvan vaststaat dat zij daarvoor geen dekking kunnen verkrijgen.
Daarom is besloten het aansprakelijkheidsbedrag vast te stellen op € 700
miljoen. Gebleken is immers dat de private verzekeringsmarkt onder
bepaalde omstandigheden in staat is een dergelijk bedrag te dekken.
Aangezien de mogelijkheid niet valt uit te sluiten dat door een kernongeval schade ontstaat die genoemd bedrag overschrijdt, hebben de
betrokken staten door middel van het Verdrag van Brussel er zorg voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

6

gedragen dat daarnaast uit openbare middelen ook nog eens aanvullende
dekking ter beschikking komt.
Deze leden wensen nader te worden geïnformeerd over de achterliggende
beweegreden van de melding in de toelichting dat kernongevallen als
gevolg van terrorisme niet ten volle tot het referentiebedrag van € 700
miljoen zullen kunnen worden verzekerd. Als dergelijke kernongevallen
niet ten volle tot € 700 miljoen kunnen worden verzekerd dan zal naar de
mening van deze leden wellicht naar een andere oplossing moeten
worden gezocht.
De terreuraanslagen op 11 september 2001 hebben aan het licht gebracht
dat door menselijk handelen opzettelijk schade kan worden veroorzaakt
van een omvang die tot op dat moment niet voorstelbaar werd geacht.
Gebleken is dat de omvang ervan in bepaalde opzichten slechts vergelijkbaar is met de gevolgen van oorlog en daarmee verband houdende
omstandigheden. Verzekeraars zijn dan ook niet meer in staat om het
terrorismerisico ten volle tot € 700 miljoen te dekken. Naar het zich thans
laat aanzien moet er vooralsnog van worden uitgegaan dat voor het
terrorismerisico verzekerde bedragen in de grootte van maximaal € 500
miljoen mogelijk zullen zijn.
Voor zover schaden niet of niet volledig op de private verzekeringsmarkt
kunnen worden verzekerd, zal voor Nederlandse kernexploitanten dekking
plaatsvinden op de zgn. Aanvullende Staatspolis. Hierop zijn ook thans
reeds de aansprakelijkheidsrisico’s gedekt waarvoor private verzekeraars
geen dekking bieden, zoals schade door opzet aan de zijde van de exploitant, schade door een kernongeval dat rechtstreeks te wijten is aan een
ernstige natuurramp van uitzonderlijke aard en rechtsvorderingen ter zake
van personenschade die zijn ingediend na een termijn van 10 jaren na de
datum van het kernongeval.
Artikel 8: Verjarings- en vervaltermijnen
De leden van de PVV-fractie vragen om een toelichting op de verlenging
van de vervaltermijn van rechtsvorderingen in geval van overlijden en
persoonlijk letsel van 10 naar 30 jaar.
Lichamelijk letsel veroorzaakt door radioactieve besmetting kan zich in
bepaalde gevallen pas openbaren geruime tijd nadat men aan straling is
blootgesteld. Desondanks is er bij de totstandkoming van het verdrag
voor gekozen om de termijn waarbinnen vorderingen kunnen worden
ingesteld tot schadevergoeding in geval van overlijden en persoonlijk
letsel, vast te stellen op 10 jaar na het kernongeval. In de loop der jaren
hebben steeds meer lidstaten in hun nationale wetgeving voor deze
vorderingen echter een langere termijn opgenomen. Zo ook Nederland.
Bij de wijziging van de Wako in 1991 is deze vervaltermijn vastgesteld op
30 jaar na het kernongeval. Bij de onderhandelingen over de protocollen
is besloten om in het verdrag aan te sluiten bij de ontwikkelingen die zich
in de praktijk inmiddels hebben voorgedaan.
Artikel 9: Uitsluiting van aansprakelijkheid
De leden van de CDA-fractie merken op dat het niet is toegestaan de
aansprakelijkheid van de exploitant van een kerninstallatie uit te sluiten
voor schade ten gevolge van een kernongeval dat rechtstreeks te wijten is
aan een ernstige natuurramp van uitzonderlijke aard. Zij menen evenwel
dat het Duitse voorbehoud op dit punt stand houdt, waardoor bij een
kernongeval in Duitsland dat rechtstreeks te wijten is aan een ernstige
natuurramp van uitzonderlijke aard, de Duitse kernexploitant niet aansprakelijk is.
Het door deze leden gegeven voorbeeld doet vermoeden dat zij de indruk
hebben dat de exploitant van een kerninstallatie in Duitsland niet aanspra-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

7

kelijk is voor schade veroorzaakt door een kernongeval dat rechtstreeks te
wijten is aan een ernstige natuurramp van uitzonderlijke aard. Het tegendeel is veeleer het geval. Door het voorbehoud bij artikel 9 van het
Verdrag van Parijs is een kernexploitant met betrekking tot kernongevallen
die zich voordoen in Duitsland niet alleen aansprakelijk voor schade
veroorzaakt door een ernstige natuurramp van uitzonderlijke aard, maar
kan de nationale Duitse wetgeving blijven bepalen dat dit ook het geval is
bij een kernongeval dat rechtstreeks te wijten is aan een gewapend
conflict, vijandelijkheden, burgeroorlog of opstand.
De leden van de PVV-fractie vragen zich af of het niet redelijk is om de
aansprakelijkheid van de exploitant voor kernschade ten gevolge van een
kernongeval dat rechtstreeks te wijten is aan een ernstige natuurramp te
verminderen, indien wordt voldaan aan de gestelde eisen inzake het
gebouw en het onderhoud. Zij zijn van mening dat, naast de strenge eisen
aan het gebouw en het onderhoud van de kerninstallatie, gezien de voordelen van kernenergie er ook een stimulans moet zijn om een kerninstallatie op te zetten.
In het verdrag gelden voor de absolute aansprakelijkheid van de exploitant niet de klassieke uitsluitingsgronden zoals overmacht en schuld van
derden, ongeacht of zodanige gebeurtenissen al dan niet redelijkerwijze
voorzienbaar en verwijtbaar waren. Indien voorzorgsmaatregelen
getroffen kunnen worden – en dat geldt ook bij ernstige natuurrampen
van uitzonderlijke aard – is het de exploitant die deze kan treffen, terwijl
de eventuele slachtoffers geen mogelijkheid hebben zich te beschermen.
Slechts in een tweetal gevallen gelden voor de exploitant uitsluitingsgronden. Het eerste geval betreft schade veroorzaakt door een kernongeval dat te wijten is aan onlusten van internationale aard, zoals een
gewapend conflict of vijandelijkheden, of van politieke aard, zoals burgeroorlog of opstand, waarbij de verantwoordelijkheid van de staat aan de
orde komt. In het tweede geval kan de bevoegde rechter, mits het nationale recht daarin voorziet, de exploitant ontslaan van zijn verplichting
schadevergoeding te betalen aan een persoon, indien de exploitant
aantoont dat de schade het gevolg is van opzet of grove nalatigheid van
die persoon.
Artikel 17: Geschillenbeslechting
Indien een geschil binnen zes maanden niet vreedzaam is opgelost,
komen de verdragsluitende partijen bijeen om de partijen bij het geschil
bij te staan om een minnelijke schikking te treffen. Voorheen gebeurde dat
door de Bestuurscommissie. De leden van de PVV-fractie vernemen graag
wat de voor- en nadelen zijn van beide mogelijkheden.
In geval van een geschil tussen twee of meer verdragsluitende partijen
over de interpretatie of toepassing van het verdrag bepaalt de huidige
versie van het verdrag dat het geschil zal worden onderzocht door de
Bestuurscommissie van het NEA. Bij nader inzien is het zinvol geacht om
uitdrukkelijk te bepalen dat de betrokken partijen overleg dienen te plegen
met het oog op regeling van het geschil. Lukt dat niet binnen 6 maanden
nadat door één van de partijen bij het geschil het bestaan van het geschil
is erkend, dan komen alle verdragsluitende partijen bijeen om de partijen
bij het geschil te helpen hun problemen op te lossen. In dat stadium is
betrokkenheid van alle verdragsluitende partijen te verkiezen boven de
Bestuurscommissie. Interpretatie en uitleg van het verdrag gaat alle
verdragstaten immers direct aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

8

Artikelsgewijze toelichting bij het Protocol tot wijziging van het
Verdrag van Brussel
Artikel 4 en 11: Aansprakelijkheid van meer dan één exploitant
Als er bij een kernongeval verschillende verdragsluitende partijen
betrokken zijn, dan zal de vergoeding van de door hen uitgekeerde
fondsen gebaseerd worden op de mate waarin elke aansprakelijke exploitant heeft bijgedragen aan het ongeval. Het zal echter zeer moeilijk zijn om
vast te stellen wat de exacte bijdrage van een verdragsluitende partij is
geweest en de leden van de PVV-fractie vragen zich dan ook af hoe de
exacte bijdrage van een verdragsluitende partij wordt vastgesteld.
Het valt zeker niet uit te sluiten dat bij een kernongeval waarbij verschillende verdragsluitende partijen betrokken zijn, problemen ontstaan bij het
vaststellen van de exacte bijdrage van ieder der partijen. Mede daarom is
dan ook in het nieuwe artikel 17 van het Verdrag van Brussel een met het
nieuwe artikel 17 van het Verdrag van Parijs overeenstemmende bepaling
opgenomen. Ontstaat tussen twee of meer verdragsluitende partijen op
dit punt een geschil en komen de betrokken partijen en daarna alle
verdragsluitende partijen er niet uit, dan zal uiteindelijk het Europees
Tribunaal voor Kernenergie tot een beslissing moeten komen.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 118, nr. 5

9