Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

218
Vragen van de leden Voordewind (ChristenUnie), Van der Staaij (SGP), De
Roon (PVV) en Van Bommel (SP) aan de minister van Buitenlandse Zaken
over de Armeense genocide (ingezonden 15 augustus 2011).
Antwoord van minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 6 oktober
2011).
Vraag 1
Wat voor «verschrikkelijke gebeurtenissen» vonden er rond 1915 plaats?
Vallen deze «verschrikkelijke gebeurtenissen», in uw optiek onder de
categorie «genocide» zoals is gecodificeerd in het Verdrag inzake de
Voorkoming en de Bestraffing van Genocide? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
waarom wordt de term genocide niet gebruikt in uw reactie op het verzoek
van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken?
Antwoord 1
De regering betreurt de verschrikkelijke gebeurtenissen en de vele slachtoffers die daarbij rondom 1915 onder Armeniërs en andere bevolkingsgroepen
zoals de Assyriërs zijn gevallen. Het Verdrag inzake Voorkoming en Bestraffing van Genocide is hierop niet van toepassing, omdat dit van latere datum
(i.e. 1966) is en geen terugwerkende kracht heeft. Dit laat onverlet dat alle
betrokken partijen, waaronder de Turkse en Armeense regeringen, de feiten
laten onderzoeken. Inzage in elkaars nationale archieven en samenstelling
van gemengde, onafhankelijke onderzoekscommissies kunnen de historische
gebeurtenissen voor een breed publiek zichtbaar maken. Alleen zo is
daadwerkelijke verzoening en dialoog mogelijk. Ik zal daartoe de contacten
met mijn Turkse en Armeense counterparts blijven aanwenden.
Vraag 2
Bent u bekend met de Kamerbreed aangenomen motie Rouvoet c.s.1 waarin
de regering wordt verzocht «voortdurend en nadrukkelijk de erkenning van de
Armeense genocide aan de orde te stellen» in de context van de gesprekken
met Turkije inzake mogelijke toetreding tot de Europese Unie? Bent u tevens
bekend met het feit dat uw voorganger deze motie beschouwde als ondersteuning van beleid? Deelt u de analyse dat u met uw laatste brief gebroken
heeft met dit beleid? Zo ja, bent u bereid de Kamer op korte termijn te
informeren over de beweegredenen die hieraan ten grondslag liggen?
1

ah-tk-20112012-218
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Kamerstuk 21 501-20, nr. 270.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Ja, ik ben bekend met de Motie Rouvoet. Ook ik beschouw deze motie als
ondersteunend aan de regeringsinzet om de kwestie van de Armeense
genocide – bilateraal en via de EU – in Turkije bespreekbaar te maken en de
toenadering tussen Armenië en Turkije te bespoedigen. Er is geen breuk met
mijn voorgangers. De voortdurende druk vanuit de EU en Nederland heeft er
mede toe geleid dat in Turkije meer ruimte voor debat over deze kwestie
mogelijk is gemaakt. De vrijheid van meningsuiting en persvrijheid dienen,
conform de Kopenhagen-criteria, deze uitwisseling van standpunten te
waarborgen. Hierop zal ik de Turkse regering – rechtstreeks en via de EU –
blijven aanspreken. De Motie Rouvoet ondersteunt deze inspanningen zonder
meer.
Vraag 3
Kunt u onderbouwen wat het verschil is tussen enerzijds de stelling dat
erkenning «geen nieuwe eis of voorwaarde» vormt in de EU-onderhandelingen met Turkije, maar dat het anderzijds «onontbeerlijk dat een kandidaatlidstaat zijn geschiedenis verwerkt en zijn verleden onder ogen ziet»? Is het in
uw optiek mogelijk dat Turkije lid wordt van de Europese Unie zonder dat zij
haar betrokkenheid bij de genocide heeft erkend?
Antwoord 3
Erkenning van de Armeense kwestie vormt geen onderdeel van de politieke
Kopenhagen-criteria en is als zodanig geen eis of voorwaarde in de toetredingsonderhandelingen. Vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en goed
nabuurschap (in dit geval met Armenië) zijn daarentegen wel expliciete
criteria. Zij bieden het Kabinet daarmee aanknopingspunten om bij de Turkse
overheid aandacht voor de kwestie van de Armeense genocide te blijven
vragen. Daarnaast voorzien de in 2009 met Armenië ondertekende «Zürich
protocollen» in een procedure om een wederzijds onderzoek (met een
gezamenlijke commissie) mogelijk te maken. Deze protocollen moeten nog
door beide parlementen geratificeerd worden. Aangezien dit proces in het
slop is geraakt, heb ik op 2 februari jl. mijn Turkse collega met klem
opgeroepen dit proces een nieuwe impuls te geven. Hierover heb ik u reeds
op 13 mei jl. geïnformeerd (DWM-251/11).
Vraag 4
Bent u, al dan niet in overleg met de burgemeester, bereid om de mogelijkheden te verkennen om een herdenkingsmonument voor de Armeense
slachtoffers van de genocide elders in Den Haag te realiseren?
Antwoord 4
Naar ik begrijp, is dit onderwerp eerder in gesprekken tussen vertegenwoordigers van de Armeens-Nederlandse gemeenschap en de gemeente Den
Haag aan de orde geweest. Hierbij is ook de mogelijkheid besproken van een
herdenkingsmonument voor alle slachtoffers van misdaden tegen de
menselijkheid, oorlogsmisdrijven en genocide. Besluitvorming hierover is aan
de gemeente Den Haag. Voor de regering is een neutrale opstelling van
Nederland als gastland van het ICC uitgangspunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2