Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011

Nr. 176

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 mei 2011
Dit kabinet ziet scholen als vitale maatschappelijke organisaties die een
eigen missie en ambitie formuleren, die ingebed zijn in hun maatschappelijke omgeving en die aanspreekbaar zijn op de resultaten die van hen
worden verwacht. Daarbij is het nodig dat leraren en schoolleiders werken
vanuit de overtuiging verschil te kunnen maken in de ontwikkeling van
hun leerlingen. Leraren en schoolleiders die optimisme en ambitie
uitstralen, inspireren jongeren. Jongeren van wie veel wordt verwacht,
raken immers meer gemotiveerd en leveren hoge prestaties. Een cultuur
van hoge verwachtingen en hoge ambities staat aan de basis van
verbetering van en succes in het onderwijs.
Onderwijsstelsels die goed presteren onderscheiden zich verder door de
combinatie van ruimte voor de scholen om eigen keuzes te maken en
heldere landelijke kaders (zoals referentieniveaus taal en rekenen; centrale
toetsing en examinering in het funderend onderwijs). Ruimte ontstaat
onder meer doordat we een einde maken aan onnodige bureaucratische
lasten en het primaire proces op scholen centraal stellen.
Schoolbesturen zijn primair verantwoordelijk voor een goede onderwijskwaliteit op hun scholen. De taak van de overheid is om heldere deugdelijkheideisen te formuleren die aangeven wat hieronder in ieder geval
moet worden verstaan. De basiskwaliteit moet zijn verzekerd. Maar
daarmee zijn we er niet. Vanuit het publieke belang van onderwijs voor de
ontwikkeling van onze samenleving is het noodzakelijk om als overheid de
centrale kaders te versterken. Goede prestaties van alle leerlingen zijn
gebaat bij ambitieuze streefdoelen (zie de box) en bij een systematiek van
leerlingvolgsystemen en landelijke toetsen die inzichtelijk maken of
scholen op weg zijn om die doelen te halen. Om hoge prestaties en
excellentie te stimuleren, zet dit kabinet in vergelijking met zijn
voorgangers nieuwe stappen in het beleid om de kwaliteit van onderwijs

kst-32500-VIII-176
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 176

1

te versterken. In deze fase is onze inzet gericht op het zichtbaar maken van
de resultaten die scholen en leraren boeken, op het waarderen en belonen
van kwaliteit en op het aanspreken van scholen en leraren die achterblijven in prestaties.
Vanuit dit perspectief bieden we u hierbij drie actieplannen aan1: Basis
voor presteren voor het primair onderwijs, Beter presteren voor het
voortgezet onderwijs en Leraar 2020 – een krachtig beroep! voor het
lerarenbeleid in alle onderwijssectoren.
Met de uitwerkingen per sector doen we recht aan de verschillen tussen
primair en voortgezet onderwijs en leggen we sectorspecifieke accenten.
Verder maken we op die manier duidelijk hoe de maatregelen in een
sector samenhangen. Dat vergroot de herkenbaarheid voor leraren,
schoolleiders en besturen in het primair respectievelijk voortgezet
onderwijs. Het actieplan voor leraren maakt juist de bovensectorale
samenhang inzichtelijk in de maatregelen voor leraren.
In deze begeleidende brief geven we aan wat de samenhang is tussen de
doelen en maatregelen in de actieplannen.
Hoge prestaties en excellentie
Onze belangrijkste ambitie is: de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs
en daarmee de prestaties van leerlingen moeten in de komende jaren over
de hele linie omhoog. Daarbij leggen we bijzondere nadruk op de
prestaties van excellente leerlingen.
Box streefdoelen
Eindopbrengsten
•
•
•
•
•

Gemiddelde score CITO-toets PO in 2015: 537 (2010: 535,4)
Grensscore 20% beste leerlingen CITO-toets PO in 2015: 545
(2010: 543/544)
Gemiddelde PISA-score wiskunde VO in 2015: 536 (2009: 526)
Gemiddelde PISA-score lezen VO in 2015: 516 (2009: 508)
Gemiddelde PISA-score science VO in 2018: 531 (2009: 522)

(Zeer) zwakke scholen (oordeel Inspectie)
•
•

Aantal zeer zwakke PO-scholen in 2015: 35 (2010: 57).
Aantal taal- en rekenzwakke PO-scholen in 2015: 119 (2010: 238)

Opbrengstgericht werken (oordeel Inspectie)
•
•

Percentage scholen PO dat opbrengstgericht werkt in 2015: 60%,
in 2018: 90% (2010: 30%)
Percentage scholen VO dat opbrengstgericht werkt in 2015: 50%,
in 2018: 90% (2010: ±20%)

Kwaliteit Leraren en Schoolleiders
•

•

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De lerarenopleidingen voeren uiterlijk voor het instroomcohort
2012–2013 de kennisbases en de landelijke, extern gelegitimeerde
toetsen in.
In de periode 2012–2015 werken zittende leraren in het PO, VO en
MBO hun eventuele tekorten weg in het omgaan met verschillen
tussen leerlingen, in het bieden van onderwijs op maat en in het
opbrengstgericht werken. In 2016 voldoen zittende leraren (onder
meer naar het oordeel van de inspectie) aan de bekwaamheidseisen op die gebieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 176

2

•

•
•
•

In de periode 2012–2015 vindt verdere professionalisering van
schoolleiders PO en VO en het middenmanagement MBO plaats,
zodat schoolleiders in 2016 voldoen aan de dan geldende
(bekwaamheids)eisen.
In 2016 hebben de HBO-instellingen voor hun personeel het
systeem van basis- en seniorkwalificaties onderwijs ingevoerd.
In 2016 voeren alle scholen goed en effectief HRM-beleid.
In 2014 is 40% van alle leraren in PO, VO en MBO die voldoen aan
de bekwaamheidseisen opgenomen in register voor leraren. In
2018 is dat 100% en heeft het register civiel effect.

Om onze ambities te realiseren, zetten we in op de volgende speerpunten:
– Scholen kunnen beschikken over goed geschoolde en professionele
leraren en worden geleid door opbrengst gerichte schoolleiders en
besturen.
– Scholen werken opbrengstgericht en creëren een ambitieus leerklimaat.
– Scholen en docenten maken resultaten inzichtelijk en worden
aangesproken op hun prestaties.
Goed geschoolde en professionele leraren, schoolleiders en bestuurders
Leraren zijn cruciaal voor hoge prestaties van leerlingen. Leraren die hun
vak grondig beheersen, die goed inspelen op de verschillende behoeften
van leerlingen en die hoge resultaten nastreven, stimuleren en inspireren
hun leerlingen. We streven daarom naar een verhoging van het opleidingsniveau van leraren én stimuleren dat leraren zich continu
ontwikkelen.
De lerarenopleidingen voeren uiterlijk voor het instroomcohort 2012–2013
kennisbases (een systematische beschrijving van de vakinhoudelijke en
vakdidactische kennis waarover de beginnende leraar aan het eind van
zijn opleiding moet beschikken) en landelijke, extern gelegitimeerde
toetsen in. Zittende leraren zullen in 2016 – voor zover van toepassing –
hun deficiënties in het omgaan met verschillen, opbrengstgericht werken
en beroepsgerichte voorbereiding hebben weggewerkt. Daarnaast zullen
in 2018 alle leraren zijn opgenomen in een beroepsregister en heeft het
register civiel effect. Om hun registratie te behouden zijn leraren verplicht
hun bekwaamheid te onderhouden met behulp van gecertificeerde
nascholingsactiviteiten. Bovendien willen wij, na overleg met partijen in
het veld, bereiken dat het aantal masteropgeleide leraren substantieel
wordt verhoogd.
De omslag naar een ambitieuze, resultaatgerichte werksituatie vereist een
sterk HRM-beleid op schoolniveau. De schoolleider speelt hierin een
belangrijke rol en zal hiervoor waar nodig door verdere professionalisering worden toegerust. Goed HRM-beleid gaat onder meer over het
aannemen van bekwame leraren, over bekwaamheidsonderhoud en over
het bevorderen en ontslaan van leraren wanneer daar (bijvoorbeeld
gezien bekwaamheid en prestaties) aanleiding toe is. De functiemix,
prestatiebeloning en een civiel effect van het register maken hier
onderdeel van uit. Om de cultuur van een lerende organisatie te
versterken wordt in 2012 gestart met interscolaire peer review van leraren
en schoolleiders. Voor het realiseren van de doelen op het gebied van
professionalisering en HRM-beleid maken wij prestatieafspraken met
werkgevers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 176

3

Scholen werken opbrengstgericht en creëren een ambitieus leerklimaat
Leerlingen en leraren gedijen in een omgeving die in het teken staat van
hoge verwachtingen en hoge ambities, en waarin doelgericht en
stelselmatig wordt gewerkt aan het bereiken daarvan. In de internationale
literatuur wordt dat «data driven education» genoemd, in Nederland
noemen we dat opbrengstgericht werken. We zien dat scholen die hun
ambities en hun opbrengsten duidelijk in beeld hebben en daar naar
handelen hogere prestaties behalen dan scholen die daarin achterblijven.
Daarom streven we ernaar dat aan het einde van deze kabinetsperiode
(2015) zowel in het primair als voortgezet onderwijs het aantal scholen dat
opbrengstgericht werkt, is verdubbeld. De scholen zijn daarbij vooral zelf
aan zet maar wij zullen hen daarbij ondersteunen. De Inspectie volgt de
voortgang van het opbrengstgericht werken.
Opbrengstgericht werken is geen doel in zichzelf maar een effectief
middel om de prestaties naar een hoger plan te brengen. En daaraan geeft
de overheid richting.
Scholen en docenten maken resultaten inzichtelijk en worden aangesproken op hun prestaties
De overheid wil de prestaties verbeteren door het zichtbaar maken van
resultaten zodat docenten en scholen zich met elkaar kunnen vergelijken,
leren van elkaar en zich verbeteren. Zodat ouders, leerlingen, de samenleving en de overheid zich een oordeel kunnen vormen over de kwaliteit
van scholen en deze kunnen vergelijken. De ontwikkeling van de leerling
staat daarbij centraal.
Hiervoor stellen we het gebruik van leerlingvolgsystemen op alle scholen
in het funderend onderwijs verplicht: in het PO met ingang van het
schooljaar 2012/2013 en in het VO vanaf het schooljaar 2014/2015.
Daarnaast komt er een centrale eindtoets in het basisonderwijs in het
voorjaar van 2013. Het speciaal (basis)onderwijs volgt in het voorjaar van
2015. In het VO voeren we met ingang van 2014/2015 een verplichte
landelijke tussentijdse toets in voor de vakken Nederlands, Engels en
rekenen/wiskunde.
Verder werken we gericht toe naar het realiseren van een methode om de
toegevoegde waarde (leerwinst) van scholen systematisch in kaart te
brengen. In pilots wordt dit vanaf het komend schooljaar beproefd, zodat
die zwaarder kan meewegen bij de beoordeling van scholen en zo
mogelijk van leraren. Daarin is ook de rol en de vormgeving van een
begintoets PO aan de orde. In 2014/2015 willen we duidelijkheid bieden
hoe dit ingevuld gaat worden.
Voor het voortgezet onderwijs komen tussendoelen voor de vakken
Nederlands, wiskunde/rekenen en Engels. Deze tussendoelen vloeien
voort uit de exameneisen en zijn gebaseerd op de referentieniveaus taal
en rekenen en het Europees Referentiekader. De exameneisen worden
vanaf 2012 aangescherpt.
Het kabinet zet voorts in op het nog verder terugdringen van het aantal
zeer zwakke scholen. Uitblinkende scholen gaan we expliciet waarderen
door ze het predicaat «excellent» toe te kennen.
Verder zullen we stimuleren dat scholen ouders actief betrekken bij het
leerproces van hun kind, bijvoorbeeld in de vorm van overeenkomsten
met ouders.
Ruimte voor de brede missie van de school
Vanuit zijn verantwoordelijkheid voor het stelsel formuleert de overheid
ambitieuze streefdoelen en creëert randvoorwaarden voor scholen en
leraren om die doelen te kunnen bereiken. Het echte werk aan kwaliteitsverbetering vindt dagelijks plaats op school en in de klas. Opbrengstge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 176

4

richt werken vraagt om de intrinsieke motivatie van professionals. Een
ambitieus leerklimaat drijft op geïnspireerde en inspirerende leraren,
schoolleiders, besturen en ouders. Ons perspectief is een stelsel dat
gedragen wordt door een sterke beroepsgroep en door besturen en
schoolleiders die gericht zijn op de onderwijsprestaties van hun school of
instelling. Die zelf de verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteitszorg,
en die door te leren van elkaar voortdurend streven naar verbetering.
Daarbij gaat het om meer dan cognitieve vakken. Op school worden
leerlingen veel breder gevormd. Juist ook in deze brede vormende
opdracht krijgt de vrijheid van onderwijs gestalte. Besturen hebben de
verantwoordelijkheid en de ruimte om aan deze bredere vorming een
eigen invulling te geven en een missie en profiel te kiezen dat leerlingen,
leraren en andere betrokkenen inspireert en in beweging zet. Het kabinet
kiest hier voor een terughoudende opstelling die ruimte laat aan scholen.
Besturen versterken de legitimiteit van de school als ze hun missie
formuleren en realiseren in samenspraak met ouders en andere betrokkenen in en rond de school.
Van het onderwijs bestaan hoge verwachtingen. Alleen met een gezamenlijke inspanning kunnen die in de komende jaren worden waar gemaakt.
Mede namens de minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie,
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 176

5