Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

nr. 939

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juli 2021
Hierbij informeer ik uw Kamer over een aantal recente ontwikkelingen en
de voortgang op enkele spoordossiers. In het navolgende ga ik kort in op
de volgende onderwerpen:
• Afspraken met Duitsland inzake langdurige buitendienststellingen
nodig voor de bouw van het zogenoemde Derde spoor;
• Afspraken met Duitsland inzake de versnelling van de
• intercity Amsterdam-Berlijn;
• Gesprek met Duitsland en België inzake de mobiliteitsontwikkeling
tussen de drie landen;
• De eerste bevindingen van onderzoek naar een ontspoorde trein te
Groningen en de te nemen vervolgacties;
• Een brief van de Raad van Bestuur van ProRail met betrekking tot de
nota van wijziging bij het wetsvoorstel Publiekrechtelijke omvorming
ProRail.
Derde spoor Duitsland
In verschillende brieven aan uw Kamer – laatstelijk in mijn brief van
december 2020 (Kamerstuk 29 984, nr. 918) – ben ik ingegaan op de
geringe voortgang in de aansluiting van de Betuweroute op het Duitse
spoorwegnet middels de bouw van een derde spoor op het tracé
Zevenaar / Emmerich-Oberhausen. In mijn eerdere overleggen met de
Duitse Staatssecretaris heeft hij mij steeds verzekerd er alles aan te doen
om procedures binnen de wettelijke mogelijkheden te versnellen.
Inmiddels zijn vijf van de twaalf benodigde vergunningen toegekend en
worden dit jaar nog drie vergunningen verwacht. Dit stelt de Duitse
infrastructuurbeheerder DB Netz in staat om delen van het tracé
binnenkort op te pakken.
In dat kader heeft DB Netz eind vorig jaar aangegeven de bouw van
spoorbruggen over enkele waterwegen op het tracé door middel van een
snellere bouwmethode uit te voeren. Met deze methode kunnen de

kst-29984-939
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 984, nr. 939

1

bruggen ongeveer tweeënhalf jaar eerder opgeleverd worden, kan DB
Netz omvangrijke kostenbesparingen realiseren en kan de overlast in de
directe omgeving beperkt worden.
De versnelde bouwmethode omvat een reeks aan buitendienststellingen,
waaronder een zeer langdurige enkelsporige buitendienststelling in de
periode november 2024–mei 2026 (80 weken). De gevolgen hiervan heeft
ProRail besproken in de Stuurgroep Derde spoor Duitsland.1
DB Netz en ProRail hebben samen onderzocht hoe de gevolgen van de
versnelde bouwmethode gemitigeerd konden worden. Gebleken is dat
met enige beperkte infrastructurele maatregelen, met name tijdelijke
wissels, substantieel meer capaciteit tijdens enkelsporige buitendienststellingen geboden kan worden, dan oorspronkelijk was voorzien. Met deze
maatregelen kan, naast het reguliere grensoverschrijdende reizigersverkeer, ook het goederenverkeer grotendeels doorgang vinden. Zo is
becijferd dat tijdens deze buitendienststellingen gemiddeld 80 goederentreinen per dag (in beide richtingen samen) gefaciliteerd kunnen worden
(van de huidige 100); in de oorspronkelijke plannen was dit gemiddeld 30.
Ook is geconstateerd dat voor een goede afstemming van zowel de
bouwplanning als de verkeersafwikkeling op de drie grensovergangen de
samenwerking intensivering behoeft.
Op 5 juli 2021 heb ik gesproken met mijn Duitse ambtgenoot, de Parlementaire Staatssecretaris bij het Bondsministerie voor Verkeer en Digitale
Infrastructuur, de heer Ferlemann. In dit overleg hebben wij beiden het
belang uitgesproken van een goede samenwerking tussen DB Netz en
ProRail. Van Duitse zijde is bevestigd dat bij enkelsporige buitendienststellingen op het tracé capaciteit beschikbaar blijft voor het grensoverschrijdende reizigersverkeer en het merendeel van het goederenverkeer. Ik heb
voorts bepleit dat beide infrastructuurbeheerders bezien hoe de gevolgen
voor vervoerders en hun klanten (reizigers en verladers) geminimaliseerd
kunnen worden. Mijn Duitse collega en ik hebben de beide beheerders
gevraagd om hieraan de komende tijd gezamenlijk te blijven werken.
Met de gemaakte afspraken kan een belangrijke stap gezet worden in de
aansluiting van de Betuweroute op het Duitse spoorwegnet. Dat betekent
niet dat er de komende jaren geen additionele hinder zal ontstaan. Er
moet goederenverkeer omgeleid blijven worden via de Brabantroute en
via de routes door Oost-Nederland. Omwonenden langs deze routes
zullen daardoor meer hinder blijven ervaren.
Ik heb ProRail gevraagd om een plan van aanpak op te stellen waarin
gespecificeerd wordt wat nodig is om de verkeersafwikkeling en de
projecten voor beheer en onderhoud en nieuwbouw in de komende jaren
in goede banen te leiden en de optredende omgevingseffecten (geluid,
trillingen, externe veiligheid) zoveel mogelijk te mitigeren. ProRail zal de
aanpak bespreken in de Stuurgroep Derde spoor Duitsland. Daarbij
betrekt ProRail ook de communicatie richting sectorpartijen en
omwonenden in regio’s langs omleidingsroutes. Na de zomer zal uw
Kamer in de volgende voortgangsbrief spoorgoederenvervoer nader
geïnformeerd worden over deze aanpak.

1

In deze stuurgroep hebben – naast ProRail (als voorzitter) en het ministerie – sectorpartijen
(vervoerders, verladers, havenbedrijven en terminals) en gedeputeerden van Overijssel,
Gelderland, Noord-Brabant en Limburg zitting (als vertegenwoordigers van omwonenden in
aan de omleidingsroutes gelegen gemeenten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 984, nr. 939

2

Versnelling IC Amsterdam-Berlijn
Tijdens ons gesprek op 5 juli jl. hebben de Duitse Staatssecretaris en ik
ook opnieuw onze ambitie uitgesproken om de verbinding tussen
Amsterdam en Berlijn per 2024 met een half uur te versnellen. Dat dit een
complexe puzzel is, heb ik u eerder gemeld (Kamerstuk 29 984, nr. 905).
Het vergt namelijk maatregelen in de dienstregeling en aan de infrastructuur en het materieel. De maatregelen die nader worden uitgewerkt,
zijn voornamelijk gericht op het realiseren van een snelheidsverhoging.
Binnen Nederland vergt dit bijvoorbeeld aanpassingen aan het spoor
tussen Hengelo en Oldenzaal-grens en op enkele stations.
In een gezamenlijke brief met het Duitse ministerie (zie bijlage)2 hebben
wij aan de beide infrastructuurbeheerders (ProRail en DB Netz) gevraagd
die complexe puzzel te leggen door de nauwe samenwerking te continueren en door de vervoerders te ondersteunen. Deze opgave is in lijn
met de afgelopen najaar genomen startbeslissing (Kamerstuk 35 570A,
nr. 45). In deze beslissing heb ik daarvoor al € 50 miljoen gereserveerd.
Aangezien de huidige verbinding naar Berlijn aan beide zijden van de
grens ook een nationale functie heeft, zijn de maatregelen «no-regret»,
ongeacht de toekomstige route. In de voortgangsbrief over internationaal
spoor van dit najaar ontvangt uw Kamer een inhoudelijke stand van zaken
van de beoogde versnelling.
Bespreking met Duitse en Belgische ambtgenoten
Op 14 juli jl. heb ik met mijn ambtgenoten uit Duitsland, België en de
deelstaten Vlaanderen en Noordrijn-Westfalen een constructief overleg
gehad over de toekomstige mobiliteitsopgave tussen de VlaamsNederlandse Delta en het Duitse achterland. In dit overleg is ook de
potentiële verbinding tussen de Antwerpse haven en het Duitse
Roergebied, de zogenoemde 3RX-verbinding, aan de orde gekomen. In
het gesprek is de voortgang gewisseld van de herijking van dat de in
december 2017 opgeleverde haalbaarheidsstudie, inclusief de
maatschappelijke-kosten-baten analyse. Bij deze herijking zullen niet
alleen nieuwe inzichten mee worden genomen, maar zullen vooral ook
bredere aspecten, zoals personenvervoer op deze route, mee worden
gewogen. Daarnaast zullen ook de mogelijk externe effecten beter in kaart
worden gebracht. We verwachten de resultaten van deze herijking eind
2022. U zult daar te zijner tijd over geïnformeerd worden.
Daarnaast heb ik met mijn collega’s besproken dat we parallel aan deze
herijking een werkgroep, onder leiding van Nederland, gaan opstarten om
de bredere mobiliteits- opgave en wensen in beeld te brengen tussen
onze betrokken landen.
Het doel hiervan is om in de trilaterale besluitvorming, waarbij de
uitkomst van zowel de herijking als de bredere opgave en wensen
betrokken zullen worden, te komen tot een aanpak waar alle drie
betrokken landen (en deelstaten) iets aan hebben: een zogenoemde
«triple-win». Hiervoor kijken we breed naar de ruimtelijke ontwikkelingen
en de daarbij behorende (potentiële) toekomstige verbindingen tussen
onze landen. We benutten de komende periode om dit nader te analyseren en daarbij te kijken naar toekomstige vervoersbehoeften en
strategische aansluiting op het Europese spoornetwerk.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 984, nr. 939

3

Ontsporing trein Groningen
Op 27 juni 2021 is bij vertrek vanuit station Groningen met bestemming
Roodeschool een trein van Arriva ontspoord. Omdat de trein net was
vertrokken en nog met lage snelheid reed, kwam de trein door de
ontsporing zodanig tot stilstand dat het achterste gedeelte van de trein
zich nog langs het perron bevond. Dit stelde de reizigers in staat om,
begeleid door personeel van Arriva, veilig uit te stappen. Er waren
gelukkig geen gewonden.
Zoals gebruikelijk bij dit soort incidenten vindt er direct onderzoek plaats.
ProRail heeft op 5 juli jongstleden een feitenrapport afgerond over het
incident. De ILT heeft een exemplaar van dit feitenrapport opgevraagd en
ontvangen. De voorlopige conclusie van ProRail luidt dat de directe
oorzaak van de ontsporing een te grote spoorwijdte is, waardoor het
spoorsysteem niet meer in staat was de trein te dragen en te geleiden.
Daarnaast heeft ProRail slijtage aan het spoor geconstateerd. ProRail gaat
vervolgonderzoek doen naar de achterliggende oorzaken van de grote
spoorwijdte en de slijtage aan het spoor. In het nader onderzoek betrekt
ProRail ook de vraag waarom de tekortkomingen niet eerder ontdekt
waren. Dit onderzoek neemt enkele maanden in beslag. De ILT monitort
dit onderzoek en heeft daartoe een aantal verdiepingsvragen gesteld die
ProRail al had opgenomen in de onderzoeksopzet. Sanering van het
betreffende stuk spoor was gepland voor 2022 als onderdeel van het
project spoorzone Groningen.
Parallel aan het vervolgonderzoek voert ProRail ook inspecties uit om te
bepalen of van dergelijke tekortkomingen ook elders sprake is. Zo zijn
direct na het incident rondom station Groningen vergelijkbare sporen
geïnspecteerd. Daarbij zijn geen tekortkomingen van dezelfde mate van
ernst geconstateerd. In het omliggende gebied dat door dezelfde
onderhoudsaannemer wordt onderhouden (contractgebied Wadden) zijn
24 vergelijkbare spoortakken geselecteerd waar ProRail de komende
periode specifieke inspecties gaat uitvoeren. Op landelijk niveau voert
ProRail steekproeven uit op vergelijkbare spoortakken. Ik houd de
ontwikkelingen in de gaten en zal uw Kamer op de hoogte houden van de
uitkomsten.
Wetsvoorstel Publiekrechtelijke omvorming ProRail
Uw Kamer heeft het wetsvoorstel Publiekrechtelijke omvorming ProRail
controversieel verklaard. Voor de volledigheid van uw dossier voor de
plenaire behandeling van het wetsvoorstel na aantreden van het nieuwe
kabinet zend ik u hierbij de brief van de Raad van Bestuur van ProRail
inzake de nota van wijziging bij het wetsvoorstel Publiekrechtelijke
Omvorming ProRail, die ik op 21 juni ontvangen heb3.
Tot slot
De voortgang op de internationale onderwerpen laat zien dat de samenwerking met Duitsland en België goed is. Wat betreft de samenwerking
met Duitsland heb ik dat ook samen met mijn Duitse ambtgenoot
geconstateerd tijdens de op 5 juli gehouden voortgangsbespreking met
marktpartijen van de in april 2019 ondertekende Joint Declaration of Intent
on Rail Freight. In dat kader lopen verschillende initiatieven om het
grensoverschrijdend verkeer beter te faciliteren (zoals het mogelijk maken
van het rijden met treinen van 740m lengte), om bilateraal innovatieve

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 984, nr. 939

4

projecten uit te voeren (zoals Automatic Train Operation (ATO)4 en Digital
Automatic Coupling (DAC)5) en om gezamenlijk op te trekken in Europese
dossiers (zoals technische standaarden en financieringsvraagstukken).
Na het zomerreces zal uw Kamer nader worden geïnformeerd over de
voortgang van hiervoor benoemde onderwerpen via de voortgangsbrieven spoorgoederenvervoer en internationaal spoor.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

4

Automatic Train Operation betreft het automatisch besturen van een railvoertuig door middel
van digitale systemen in zowel de infrastructuur als in het materieel. De mate van automatisering loopt uiteen van ondersteuning van de machinist tot volledig automatisch rijden zonder
machinist.
5
Digital Automatic Coupling betreft het automatisch koppelen en ontkoppelen van rollend
materieel in een goederentrein, zowel fysiek (het mechanisch tot stand brengen van de
verbinding) als digitaal (het verbinden van elektrische systemen en data uitwisseling).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 984, nr. 939

5