Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 647

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 januari 2019
Zoals toegezegd door de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister
van Defensie op 20 december jl. tijdens het VAO over de Artikel 100-brief
over de Nederlandse deelname aan de anti-ISIS coalitie en over de situatie
in Syrië (Handelingen II 2018/19, nr. 39, VAO Artikel 100 Nederlandse
deelname aan anti-ISIS coalitie en situatie in Syrië) informeren wij u
hierbij over de appreciatie van het kabinet van de aankondiging van de
Amerikaanse President Trump om de Amerikaanse militaire aanwezigheid
in Syrië in de strijd tegen ISIS te beëindigen. Daarbij geldt dat de
komende periode zal moeten uitwijzen welke effecten het besluit precies
zal hebben. Deze effecten zullen in belangrijke mate afhankelijk zijn van de
exacte modaliteiten en het tijdpad van de Amerikaanse terugtrekking,
waarover op dit moment nog geen helderheid bestaat. Het kabinet kan
daar niet op vooruitlopen. Deze brief dient tevens ter beantwoording van
het schriftelijke verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
om een brief van de Minister van Buitenlandse Zaken over de actuele
situatie rondom een eventuele Turkse militaire interventie in Noord-Syrië
d.d. 14 december 2018.
Op 19 december jl. kondigde de Amerikaanse President Trump in een
tweet aan dat ISIS in Syrië was verslagen en dat ISIS de enige reden was
voor de Amerikaanse aanwezigheid in Syrië. De woordvoerder van het
Witte Huis bevestigde in een verklaring dat de Verenigde Staten (VS) zijn
troepenmacht (ongeveer 2000 militairen) terugtrekt uit Syrië. Bij de
aankondiging werd geen inzicht gegeven in de modaliteiten en het tijdpad
van de terugtrekking. In de verklaring werd aangegeven dat dit niet het
einde betekent van de anti-ISIS coalitie of de militaire campagne tegen
ISIS. Op 26 december jl., tijdens een verrassingsbezoek aan Irak, gaf
President Trump aan dat er geen plannen zijn om de Amerikaanse troepen
terug te trekken uit Irak.

kst-27925-647
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 647

1

President Trump benadrukte vervolgens begin januari jl. dat de Amerikaanse terugtrekking uit Syrië op een slimme manier zal plaatsvinden,
zonder daarbij te verwijzen naar een specifiek tijdpad. In een verklaring
van het State Department van 7 januari jl. werd verwezen naar een
verantwoorde terugtrekking, die wordt gecoördineerd met bondgenoten
en partners en in overeenstemming is met de Amerikaanse doelstellingen
voor Syrië en Irak, inclusief een duurzame overwinning op ISIS. De VS
heeft daarop met de coalitiepartners die op dit moment troepen aanwezig
hebben in Syrië gewerkt aan een concreet plan voor de veilige en
gestructureerde terugtrekking van de Amerikaanse troepenmacht uit
Syrië. In dit kader bracht de Amerikaanse National Security Advisor
Bolton afgelopen week bezoeken aan Israël en Turkije, waar hij onder
andere over de modaliteiten van de Amerikaanse terugtrekking sprak. Op
11 januari jl. werd de eerste stap in het proces van terugtrekking
afgekondigd. Van belang hierbij is te onderstrepen dat het doel van de
strijd tegen ISIS altijd het verslaan van ISIS in Syrië en in Irak is geweest,
en niet een permanente aanwezigheid van Amerikaanse of andere
westerse troepen ter bescherming van de daar aanwezige kwetsbare
groepen.
Nederland vernam kort voor de aankondiging van President Trump op
19 december jl. via de militaire lijn dat er een verandering ophanden zou
zijn. Vervolgens werd Nederland op dezelfde dag door het Pentagon
officieel hoogambtelijk op de hoogte gesteld van het besluit, zoals ook
door Minister Blok gemeld in het VAO d.d. 20 december jl. over de
artikel-100 brief over de strijd tegen ISIS. Voor zover bekend heeft de VS
de overige partners van de anti-ISIS coalitie op dezelfde wijze geïnformeerd. Het besluit kwam voor het kabinet als een verrassing, ook omdat
het laatste deelgebied van ISIS in Oost-Syrië (de zogenaamde Hajin
pocket) nog niet volledig is heroverd. ISIS is daarmee zeker nog niet
verslagen en de strijd is nog niet gestreden. Nederland heeft in een eerste
reactie aangegeven teleurgesteld te zijn over het Amerikaanse besluitvormingsproces en de informatievoorziening aan partners. De Minister van
Defensie heeft namens Nederland benadrukt dat ISIS nog niet verslagen is
en de strijd nog niet gestreden.
Nederland blijft via diplomatieke en militaire lijnen in nauw contact staan
met de VS en andere partners binnen de anti-ISIS coalitie over het exacte
tijdpad en de modaliteiten van de terugtrekking. Inmiddels werd
gesproken met de nieuwe VS-gezant voor de anti-ISIS coalitie Ambassadeur James Jeffrey, die de verantwoorde terugtrekking bevestigde.
Deze maand vinden voorts op ambtelijk en militair niveau verschillende
high-level ontmoetingen over de strijd tegen ISIS plaats. De recente
ontwikkelingen en de voortgang in de strijd tegen ISIS zullen ook aan de
orde komen bij de volgende ministeriële bijeenkomsten van de anti-ISIS
coalitie van respectievelijk de Ministers van Buitenlandse Zaken en
Defensie, voorzien op 6 en 15 februari a.s.
Nederlandse militaire inzet
Zoals aangegeven in de Artikel 100-brief over de Nederlandse bijdrage
aan de anti-ISIS coalitie en de brede veiligheidsinzet in Irak in 2019
(Kamerstuk 27 925, nr. 637), levert Nederland ook in 2019 in Irak een
bijdrage aan de anti-ISIS coalitie door het trainen van Iraakse strijdkrachten, inclusief Koerdische Peshmerga. Tevens levert Nederland een
bijdrage aan de NAVO-capaciteitsopbouwmissie in Irak. Op dit moment
zijn er geen aanwijzingen dat het Amerikaanse besluit voor Syrië
grensoverschrijdende effecten heeft voor de Nederlandse militaire inzet in
Irak. Dat laat onverlet dat het kabinet, in afwachting van nadere details
over de Amerikaanse terugtrekking, zoals altijd de situatie nauwgezet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 647

2

volgt. De veiligheid van de Nederlandse militairen heeft daarbij de
volledige aandacht. Mocht de situatie daartoe aanleiding geven, dan zal
de Kamer nader worden geïnformeerd over de gevolgen voor de
Nederlandse militaire inzet.
Het besluit van de VS heeft geen consequenties gehad voor de Nederlandse militaire inzet in Syrië. Per 31 december jl. is de inzet van Nederlandse F16’s ter ondersteuning van de activiteiten van de anti-ISIS coalitie
zoals gepland beëindigd. Inmiddels zijn de toestellen teruggekeerd naar
Nederland, en komen deze weer ter beschikking voor oefenprogramma’s
en (bi)nationale taken zoals de beveiliging van het luchtruim van
Nederland, België en Luxemburg. Ook kan met de terugkeer de transitie
van de F-16 naar de F-35 doorgang vinden en kan Nederland invulling
geven aan de stand-by verplichtingen voor de NAVO Response Force in
2019 en 2020.
Met het oog op de Amerikaanse terugtrekking is het kabinet niet
voornemens om het initiatief te nemen om Nederlandse militairen naar
Syrië te sturen of om over te gaan tot een hernieuwde inzet van F16’s in
Syrië. Het kabinet is van oordeel dat er geen sprake is van een rechtsgrond voor een eventuele inzet van Nederlandse militairen in Syrië voor
andere doeleinden dan de bestrijding van ISIS ter verdediging van Irak.
Een volkenrechtelijke grondslag is een vereiste voor de inzet van de
krijgsmacht.
Rol Turkije
Turkije heeft verschillende keren aangekondigd dat Turkije gereed is en
zich het recht voorbehoudt om militair op te treden tegen de Koerdische,
aan de PKK gelieerde, YPG-troepen in Noord-Syrië. Tot op heden is niet
duidelijk of en hoe Turkije hier daadwerkelijk invulling aan zal geven. Wel
kondigde President Erdogan op 28 december jl. aan voorlopig af te zien
van militaire actie in het Noord-Syrische Manbij. Hij sprak daarbij steun uit
voor de Syrische integriteit en stelde geen Turkse rol in Syrië meer te zien
als de groeperingen, die door Turkije als terroristisch bestempeld worden,
eenmaal verdwenen zijn. Duidelijk is dat ook voor Turkije de situatie
veranderd is door de aankondiging van de VS. Inmiddels vinden
gesprekken plaats tussen Turkije en o.a. de VS en Rusland.
De EU Hoge Vertegenwoordiger Mogherini deed, mede op aandringen
van Nederland, meteen al na de eerste aankondigingen in de media over
een eventueel Turks ingrijpen in Noord-Oost Syrië op 14 december een
oproep aan Turkije om af te zien van unilaterale acties die de strijd tegen
ISIS bemoeilijken. Nederland blijft deze oproep steunen en waar mogelijk
herhalen.
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft tijdens het VAO over de Artikel
100-brief over de Nederlandse deelname aan de anti-ISIS coalitie en over
de situatie in Syrië van 20 december jl. reeds aangegeven dat hij de
situatie in Noord-Syrië zal aankaarten in de Raad Buitenlandse Zaken van
21 januari (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1951).
Humanitaire aspecten
De humanitaire gevolgen van de terugtrekking van de VS zijn op dit
moment nog niet te overzien. Eerdere verschuivingen in gebiedscontrole
in Syrië, veelal ten gunste van Assad regime, hebben onder andere geleid
tot ontheemding en verslechterde toegang voor humanitaire organisaties.
Geschat wordt dat ongeveer 2,1 miljoen mensen verblijven in NoordoostSyrië, waaronder bijna 500.000 ontheemden. De humanitaire situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 647

3

wordt nauwgezet gemonitord. Het VN Office for the Coordination of
Humanitarian Affairs (OCHA) is bezig met het uitwerken van verschillende
scenario’s om de te verwachten humanitaire noden binnen de verschillende scenario’s het hoofd te bieden.
Stabilisatieprogramma’s
Het humanitaire ontmijningsproject dat Nederland financiert in
Noordoost-Syrië ondervindt volgens de uitvoerder vooralsnog geen
gevolgen van de (voorgenomen) Amerikaanse terugtrekking. Nederland
financiert geen andere stabilisatieprojecten in deze Syrische regio.
Uitreizigers in Syrië en Irak
Op dit moment verblijven Nederlandse uitreizigers in Syrië, waaronder in
gevangenkampen. Deze kampen staan onder controle van de Syrian
Democratic Forces (SDF) met ondersteuning van de VS. Het is nog
onduidelijk welke gevolgen de Amerikaanse terugtrekking zal hebben voor
uitreizigers die in Syrië verblijven en voor de kampen onder bewind van
de SDF. Nederland volgt de ontwikkelingen in Syrië en Irak op de voet en
blijft in gesprek met internationale partners over een op elkaar
afgestemde benadering.
Politiek proces
Geir Pederson, de nieuwe VN-gezant voor Syrië, heeft de uitdaging om
het politieke proces voor Syrië een nieuwe impuls te geven op basis van
VR-resolutie 2254. Een aantal landen lijkt hun relaties met het Syrische
regime te normaliseren. Dit blijkt onder andere uit de heropening van de
ambassades van de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein in
Damascus.
De situatie in Syrië blijft zeer fluïde. Dat blijkt ook weer uit de recente
opmars van de extremistische organisatie Hayat Tahrir al-Sham (HTS) in
de provincie Idlib, waarbij meerdere andere oppositiegroepen werden
verdreven. De kans op verdere onrust in de provincie, al dan niet vanwege
een nieuw offensief van het regime en Rusland, neemt hiermee toe.
Het blijft een gegeven dat een militaire overwinning van Assad geen
duurzame oplossing biedt voor het conflict. Grondoorzaken van het
conflict zijn niet aangepakt (zoals de harde repressie van het regime tegen
de eigen bevolking), twaalf miljoen Syriërs zijn ontheemd en grove
schendingen van internationaal recht blijven vooralsnog onbestraft. Het
vinden van een inclusieve, duurzame politieke oplossing blijft daarom
onverminderd belangrijk, mede met het oog op veilige, vrijwillige en
waardige terugkeer van vluchtelingen, accountability en respect voor
mensenrechten in den brede.
Nederland blijft gecommitteerd aan het politieke proces binnen de kaders
van VN-Veiligheidsraadresolutie 2254. Nederland levert hiertoe een
financiële bijdrage aan het kantoor van de VN-gezant voor Syrië en de
Syrische oppositie in Geneve, en steunt track II-initiatieven gericht op het
bevorderen van dialoog tussen verschillende partijen in het conflict. Ook
blijft Nederland zich inzetten om straffeloosheid tegen te gaan door
logistieke en financiële steun aan het International, Impartial and

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 647

4

Independent Mechanism on international crimes committed in the Syrian
Arab Republic en organisaties die bewijzen van grove mensenrechtenschendingen verzamelen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 925, nr. 647

5