Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1205
Vragen van de leden Van Gerven en Leijten (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat huisartsen arme
patiënten gratis overgebleven medicijnen geven (ingezonden 26 januari 2017).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 15 februari 2017)
Vraag 1 en 9
Vindt u het ook choquerend dat 1 op de 5 huisartsen genoodzaakt is om
tweedehands medicijnen voor te schrijven, omdat patiënten de hoge
zorgkosten niet meer kunnen betalen?1
Erkent u dat u selectief shopt in beschikbare onderzoeken die het effect van
eigen risico op zorgmijding aantonen? Ziet u in dat u een dubbel signaal
afgeeft door het onderzoek van Commonwealth Fund uit 2016 van harte te
ondersteunen, maar het CommonwealthFund rapport uit 2013, waarin
aangetoond wordt dat 22% van de mensen afziet van zorg vanwege kosten,
af te keuren op basis van een verkeerde vraagstelling in de enquête die tot
een onbetrouwbare uitkomst zou leiden?2 3 4
Antwoord 1 en 9
In het door u aangehaalde onderzoek is een vragenlijst onder huisartsen en
apothekers uitgezet. In totaal heeft 1 op de 5 huisartsen aangegeven wel eens
overgebleven medicijnen te verstrekken aan mensen die moeite hebben met
het betalen van hun zorgkosten. Hiermee is echter nog niet bekend hoe
frequent (dagelijks, wekelijks, maandelijks of jaarlijks) dit daadwerkelijk
gebeurt. Daarnaast zijn de exacte redenen van huisartsen om tweedehands
medicijnen voor te schrijven niet duidelijk. Huisartsen kunnen dit doen om
ongewenste zorgmijding tegen te gaan, maar het is bijvoorbeeld ook mogelijk
dat zij op deze manier denken verspilling tegen te kunnen gaan.

1

NOS 23 januari 2017: http://nos.nl/l/2154435
Commonwealth Fund, In New Survey of 11 Countries, U.S. Adults Still Struggle with Access to
and Affordability of Health Care, november 2016: http://www.commonwealthfund.org/
publications/in-the-literature/2016/nov/2016-international-health-policy-survey-of-adults
3
Commonwealth Fund, International Health Policy Survey, 2013
4
Uitspraak Minister Schippers gedaan tijdens debat over de weigering van zorgverzekeraars om
de regioplannen Spoedeisende Hulp openbaar te maken en over de regierol van de zorgverzekeraars in het zorgstelsel.
2

ah-tk-20162017-1205
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Ik heb regelmatig ook richting de leden van de Tweede Kamer aangegeven
dat iedere vragenlijst zo zijn tekortkomingen kent om zorgmijding te meten.
Zo wordt niet nagegaan of de antwoorden van huisartsen overeenkomen met
het feitelijke gedrag van mensen. Dit heeft invloed op de betrouwbaarheid
van de resultaten. Daarom heeft het Nivel objectieve data – zoals declaratiedata en huisartsregistraties – gebruikt om het mijden van vervolgzorg te
onderzoeken. Dit is gebeurd in opdracht van Zorgverzekeraars Nederland,
Consumentenbond, de Landelijke Huisartsenvereniging en VWS (zie verder
mijn antwoord op de vragen 2, 3, 5 en 6).
Vraag 25
Wat vindt u ervan dat volgens de Vereniging Praktijkhoudende Huisartsen
(VPH) en apothekersorganisatie KNMP (Koninklijke Nederlandse Maatschappij
ter bevordering van de Pharmacie) huisartsen medicijnen gratis meegeven,
om te voorkomen dat mensen die niet veel geld te besteden hebben, zorg
gaan mijden? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 2
Ik vind dit geen goede zaak. Het ter hand stellen van medicatie is volgens de
Geneesmiddelenwet voorbehouden aan apotheekhoudenden. Huisartsen
mogen alleen in uitzonderlijke gevallen als korte termijn overbrugging
medicatie ter hand stellen. Het gratis meegeven van overgebleven medicijnen
brengt risico’s met zich mee. Zo bestaat het risico dat het overgebleven
geneesmiddel niet onder de juiste condities is bewaard, waardoor de
effectiviteit kan zijn aangetast. Daarnaast is het gebruik van het geneesmiddel
bij de apotheker niet bekend, waardoor het niet in het medicatiedossier
opgenomen wordt. Dat kan leiden tot gevaarlijke situaties, bijvoorbeeld
vanwege interacties tussen medicijnen onderling.
Vraag 2, 3, 5 en 6
Hoe verhoudt het gegeven dat 9 op de 10 huisartsen zorgmijding ziet
gebeuren, zich tot uw uitspraak dat de stijging van het eigen risico niet
gepaard is gegaan met een stijging van het aantal zorgmijders?6 Hoe
verklaart u dit verschil?
Deelt u de constatering dat wanneer 8 op de 10 apothekers met medicijnen
blijven zitten die niet opgehaald worden vanwege de hoge kosten, zorgmijding inherent is aan het hanteren van een eigen risico? Kunt u dit toelichten?
Hoe legt u het verschil uit tussen het onderzoek Inzicht in zorgmijden (Nivel),
in opdracht van uw ministerie (2015), waaruit blijkt dat in 2014 in totaal 29%
van de mensen hun medicijnen niet ophaalde bij de apotheker en het
onderzoek gedaan onder 300 huisartsen en bijna 400 apothekers in opdracht
van Omroep Max, waaruit blijkt dat 8 op de 10 apothekers met medicijnen
blijven zitten, omdat ze niet worden opgehaald? Constateert u ook dat
zorgmijding is toegenomen? Kunt u dit toelichten?7 8
Hoe legt u het verschil uit tussen het onderzoek Inzicht in zorgmijden (Nivel),
in opdracht van uw ministerie (2015), waaruit blijkt dat in 2013 in totaal 27%
van de mensen een verwijzing naar een medisch specialist niet opvolgden en
het onderzoek gedaan onder 300 huisartsen en bijna 400 apothekers in
opdracht van Omroep Max, waaruit blijkt dat zorgmijding door 9 op de10
huisartsen geconstateerd wordt? Constateert u ook dat zorgmijding is
toegenomen? Kunt u dit toelichten?9 10
Antwoord 2, 3, 5 en 6
Het eerder genoemde Nivel-onderzoek, laat met betrekking tot zorgmijding
het volgende beeld zien. Zo haalde in 2014 29 procent van de patiënten een
geneesmiddel niet op en volgde in 2013 27 procent van de patiënten een
5

Twee vragen hebben nummer 2 gekregen. Om verwarring te voorkomen, is dit bij de beantwoording niet aangepast.
6
Kamerstuk 29 538, nr. 231
7
http://nos.nl/l/2154435
8
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/10/28/kamerbrief-over-onderzoeknaar-omvang-en-aard-van-zorgmijding
9
http://nos.nl/l/2154435
10
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/10/28/kamerbrief-overonderzoek-naar-omvang-en-aard-van-zorgmijding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

verwijzing naar de medisch-specialist niet op. De kans is dus inderdaad groot
dat een individuele apotheker of huisarts te maken krijgt met dergelijke
zorgmijding.
Deze zorgmijding hoeft echter niet te ontstaan door het eigen risico. Uit het
Nivel-onderzoek blijkt namelijk dat het percentage mensen dat een geneesmiddel niet ophaalt in 2008 en 2009 hoger lag dan in de jaren daarna, terwijl
in de latere jaren het eigen risico is verhoogd. Daarnaast stijgt het percentage
mensen dat een verwijzing voor medisch-specialistische zorg niet opvolgt
sinds 2010. De sterkste toename heeft echter in 2011 en 2012 plaatsgevonden, terwijl de stijging in 2013 (het jaar van de sterke stijging van het eigen
risico tot 350 euro) juist relatief beperkt is. Op basis hiervan concludeer ik dat
er indicaties zijn dat ook niet-financiële redenen een rol spelen bij het niet
opvolgen van verwijzingen of het niet ophalen van geneesmiddelen. Zo is het
mogelijk dat mensen een vervolgrecept hebben gekregen voor het geval de
klacht niet overgaat. Ook kan het zo zijn dat mensen het geneesmiddel elders
hebben gehaald (bijvoorbeeld pijnstillers of verbandmiddelen bij de drogist)
of dat ze niet duidelijk hebben begrepen dat de arts een recept voorschreef.
Er worden in het onderzoek tal van redenen aangegeven door de patiënten
zelf.
Vraag 4
Kunt u laten weten hoe vaak apothekers met medicijnen bleven zitten, voor
de invoering van het eigen risico?
Antwoord 4
Er zijn mij voor de door u genoemde periode geen bruikbare cijfers bekend.
Vraag 7
Ziet u een tweedehands medicijnenmarkt als een wenselijke ontwikkeling
voor mensen die weinig geld te besteden hebben? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 7
Nee. Ik vind het ongewenst als mensen vanwege financiële redenen
noodzakelijke zorg mijden. Daarom zijn reeds verschillende maatregelen
genomen om de financiële toegankelijkheid tot zorg te borgen (zie mijn
antwoord op vraag 10). Daarnaast ben ik bezig met het verminderen van de
oorzaak van het ontstaan van zogenaamde «tweedehands» geneesmiddelen.
Zo zijn via het programma «Aanpak verspilling in de zorg» verscheidene
projecten gestart om te voorkomen dat er ongebruikte medicijnen overblijven. Een voorbeeld hiervan is de zogenaamde «prescriptieregeling», waarbij
apothekers geneesmiddelen voor maximaal 15 dagen meegeven aan
patiënten die ze voor het eerst gebruiken.
Vraag 8
Ziet u ook het gevaar van onzichtbare zorgmijding, omdat zorgverleners
inspringen door bijvoorbeeld gratis medicijnen te geven, wanneer de
gezondheid van patiënten serieus risico loopt? Erkent u dat het in de aard van
zorgverleners ligt om te handelen ten gunste van de gezondheid van de
patiënt?
Antwoord 8
Ik kan me voorstellen dat sommige zorgverleners geneigd zijn om patiënten
op deze manier te helpen, wanneer patiënten zeggen de kosten van de zorg
niet te kunnen dragen. Dit brengt echter risico’s met zich mee (zie ook mijn
antwoord op vraag 2) en het is dus maar de vraag of de patiënt hiermee
geholpen is.
Vraag 10
Bent u bereid het bestaan van zorgmijding, zoals geconstateerd door
apothekers en huisartsen in het onderzoek in opdracht van Omroep Max, aan
te pakken, zoals u dit heeft gedaan voor dak- en thuislozen naar aanleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

van eerdere vragen vanuit de Kamer? Welke maatregelen gaat u nemen om
toegang tot de gezondheidszorg te verbeteren?11
Antwoord 10
Ik vind het ongewenst als mensen vanwege financiële redenen noodzakelijke
zorg mijden. Daarom zijn er reeds verschillende maatregelen genomen om dit
tegen te gaan (zie Kamerstuk 29 538, nummer 231 voor een overzicht en
specifieke voorbeelden). Zo ontvangen huishoudens met een laag inkomen
zorgtoeslag ter compensatie van een groot deel van de zorgpremie en het
eigen risico. Verder bieden zorgverzekeraars de mogelijkheid het eigen risico
gespreid te betalen en bellen apothekers patiënten die een geneesmiddel niet
hebben opgehaald vaak na. Ook gemeenten spelen een belangrijke rol bij het
tegengaan van ongewenste zorgmijding. Veel gemeentelijke collectiviteiten
bevatten regelingen ten aanzien van het eigen risico. Hier bovenop bieden
veel gemeenten meerkostenregelingen en/of bijzondere bijstand aan mensen
met hoge zorgkosten aan.
Ik vind het belangrijk dat mensen op de hoogte zijn van deze maatregelen. Dit
jaar trekt weer een speciaal team het land in om mensen te informeren en
eventuele vragen over het eigen risico te beantwoorden. Daarnaast wordt een
werkconferentie voor gemeenten georganiseerd waarin aandacht wordt
besteed aan de vindbaarheid van de compensatiemogelijkheden en gaat de
Staatssecretaris naar aanleiding van de motie Rutte/Bouwmeester (Kamerstuk
34 550 XVI, nummer 53) met gemeenten in gesprek over een informatiepunt
waar mensen terecht kunnen voor alle vormen van compensatie voor
zorgkosten.

11

Kamervragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het bericht dat basiszorg voor daklozen een
urgent probleem is (2015Z04073) Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 1904.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4