1
Kunt u cijfermatig uitsplitsen hoe de verschillen tussen de ramingen van EMU-saldo en de EMUschuld tussen het CEP en de Aprilnotificatie van het ministerie van Financiën verklaard kunnen
worden? Is een dergelijke uitsplitsing tussen CPB en Financiën ook te maken voor het geraamde
saldo en schuld voor 2024?
Antwoord
De stand van het EMU-saldo en de EMU-schuld voor 2022 van het CEP betreft een raming, omdat
tijdens het opstellen van de raming nog niet alle realisaties over 2022 beschikbaar waren. De
raming van het saldo en de schuld voor 2022 wijkt af van de Aprilnotificatie van het ministerie van
Financiën, waarin de cijfers zijn gebaseerd op de recent uitgekomen realisaties van het CBS. Het
verschil is met name te verklaren door de bij het CBS hoger gerealiseerde inkomsten uit vermogen
(waartoe ook gasbaten worden gerekend) dan geraamd (ca. 4,5 miljard euro) en door hogere loonen inkomstenbelasting (ca. 2,2 miljard euro). Voor 2024 is een dergelijke uitsplitsing niet te maken
omdat de raming van het saldo en de schuld voor dat jaar niet is opgenomen in de Aprilnotificatie.
2
Wat is de raming van de omvang van de nominale zorgpremie (totaal en per persoon) in 2024,
2025, 2026 en 2027?
Antwoord
Zie de tabel hieronder voor de raming van het percentage van de inkomensafhankelijke bijdrage en
de nominale zorgpremie per volwassen persoon.
Tabel

Raming van de inkomensafhankelijke bijdrage en de nominale zorgpremie
2023

2024

2025

2026

2027

6,47

6,58

6,64

6,64

2023

2100

%
Inkomensafhankelijke Zvw-premie

6,68

euro per persoon
Nominale zorgpremie per volwassene

1657

1788

1921

Bron: elektronische bijlage Centraal Economisch Plan 2023, tabblad “bijlage_16_CEP23”,
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/verzamelde-bijlagen-cep2023-9maart2023.xlsx

Tabel

Raming van de totale nominale zorgpremieopbrengst
2023

2024

2025

2026

2027

26,0

28,2

29,9

31,2

mld euro
Nominale zorgpremieopbrengst

23,9

3
Kunt u per maatregel een inschatting geven van een sleuteltabel in effect op armoede,
kinderarmoede en collectieve lasten/uitgaven in 2024 van de volgende maatregelen: verhogen
zorgtoeslag (per €100/jr), verhogen huurtoeslag (per €100/jr), verhogen kindgebonden budget
(per €100/jr), verlagen box 1-basistarief (per 0,1 procentpunt), continueren van het prijsplafond,
kinderbijslag (per €100/jr), gekoppelde verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) (per
procentpunt), verhogen belastingvermindering energiebelasting (per €100/jr) en het verlagen btw
op groente en fruit naar 0 procent?
Antwoord
Het CPB heeft voor het CEP geen separate berekeningen gemaakt van het effect van
bovengenoemde beleidsmaatregelen op armoede, kinderarmoede en collectieve lasten.
4
Op welke manier worden maatregelen die huishoudens met lage inkomens in natura ondersteunen
meegenomen in de raming van de armoedecijfers (zoals bijles, laptops/telefoons, sport- of ovabonnementen)?

Antwoord
Maatregelen in natura worden niet meegenomen in de armoederaming. Zie
https://www.cpb.nl/ramingsmethodiek-armoederaming voor een uitgebreide beschrijving van de
ramingsmethodiek en wat daarin wel en niet wordt meegenomen.
5
Kunt u aangeven welke aannames precies zitten onder de armoedecijfers, zowel voor volwassenen
als voor kinderen? Kunt u onderbouwen waar de afwijking zit ten opzichten van eerdere ramingen
van het CPB over de armoedecijfers (MEV en december) en dit toelichten?
Antwoord
In de armoederaming wordt het besteedbaar huishoudinkomen vergeleken met de armoedegrens.
Wanneer een huishouden een inkomen heeft dat beneden de armoedegrens valt, noemt het CPB
dat huishouden arm. De armoedegrens die het CPB hanteert, is het niet-veel-maartoereikendcriterium van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Zie
https://www.cpb.nl/ramingsmethodiek-armoederaming voor een uitgebreide omschrijving van de
ramingsmethodiek en de aannames die worden gedaan.
In de Scenario’s energieprijzen (december 2022) is geen armoederaming opgenomen, maar een
inschatting van het aantal huishoudens dat betalingsproblemen ondervindt in een aantal scenario’s
met verschillende energieprijzen. De MEV 2023 bevat wel een armoederaming. Er is een aantal
ontwikkelingen dat het verschil tussen de armoederaming in het CEP en de MEV 2023 voor de jaren
2022 en 2023 kan verklaren:
Het kabinet kondigde op en na Prinsjesdag nieuwe maatregelen aan om huishoudens
financieel te ondersteunen: huishoudens ontvingen in de maanden november en december
2022 190 euro via de energierekening, gemeenten kregen de mogelijkheid om 500 euro
van de energietoeslag voor 2023 al in 2022 uit te keren, er is voor 2023 een prijsplafond
voor energiegebruik ingevoerd en het tarief van de btw op gas en elektriciteit werd 21%
per 2023. Deze maatregelen waren niet in de MEV verwerkt en zijn wel in het CEP
meegenomen.
Voor zowel de koopkracht- als de armoederaming is in het CEP een andere definitie van de
consumentenprijsindex (cpi) gehanteerd dan in de MEV. Met deze alternatieve cpi wordt
een inschatting gemaakt van de inflatie volgens een nieuwe CBS-meetmethode die
rekening houdt met zowel nieuwe als bestaande energiecontracten (zie
https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2023/09/cbs-introduceert-nieuwe-meetmethodeenergieprijzen). Mede door deze aanpassing ligt de cpi in 2022 in het CEP lager dan in de
MEV (respectievelijk 6,7% en 9,9%); in 2023 komt de cpi hoger te liggen (6,5% in het CEP
en 2,6% in de MEV). Dit is van invloed op de indexatie van de armoedegrens.
Ook ontwikkelingen in de economie beïnvloeden de armoedecijfers. Zo ligt de cao-loongroei
voor bedrijven in het CEP in zowel 2022 als 2023 hoger dan in de MEV: respectievelijk
3,1% en 5,0% in het CEP versus 2,9% en 3,7% in de MEV. Dit heeft een positief effect op
het besteedbaar huishoudinkomen en daarom een drukkend effect op de armoedecijfers.
6
Is de verwachting van het CPB dat de rente structureel significant hoger is dan voor 2022, dus ook
na 2031?
Antwoord
De rentes in het CEP zijn gebaseerd op marktverwachtingen (futures) met betrekking tot de rentes
(https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Backgrounddocument-March-2018Forecasting-long-term-interest-rates.pdf). De futures zijn tot en met 2031 verwerkt; voor de
periode na 2031 zijn geen rentes opgenomen. Op basis van de bij het CEP verwerkte futures neemt
de lange rente voor Nederland in de MLT-periode geleidelijk af en bedraagt die 2,1% in 2031.
7
Kunt u in de armoederaming Caribisch Nederland specifiek uitlichten en de ontwikkeling van
armoede voor de komende jaren in Caribisch Nederland schetsen?
Antwoord
Het CPB kan de armoederaming niet toespitsen op Caribisch Nederland. De armoederaming wordt
– evenals de koopkrachtraming – berekend op basis van het Inkomenspanelonderzoek (IPO) van
het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hierin zijn geen gegevens van huishoudens in Caribisch
Nederland beschikbaar.

8
Kunt u per maatregel aangeven wat het effect is geweest van gevoerde koopkrachtmaatregelen op
de inflatie, de koopkracht, het aantal mensen in armoede en het aantal kinderen in armoede?
Antwoord
Het CPB heeft geen analyses van de effecten van individuele maatregelen gemaakt. Het CPB laat in
het CEP de totale gevolgen van alle beleidsmaatregelen en economische ontwikkelingen voor de
inflatie, koopkracht en armoede zien.
9
Kunt u aangeven wat de aannames zijn onder de verslechtering van het EMU-saldo in 2031 naar 3,7 procent van het bruto binnenlands product (bbp)? Kunt u uitsplitsen welk deel van het tekort
per jaar (tot 2031) ontstaat door de uitgave uit de fondsen? Kunt u aangeven wat het tekort op
lange termijn doet als fondsen zijn uitgegeven? Wat doet schuld in periode na 2031, na afronding
fondsen?
Antwoord
Het EMU-saldo verslechtert met de tijd (ondanks een toenemende lastenquote) met name door
ontwikkelingen aan de uitgavenkant. Dit komt mede doordat de rentetarieven zijn toegenomen
waardoor de rente-uitgaven jaarlijks stijgen. Daarnaast is er voor de korte termijn relatief hoge
onderuitputting geraamd, die op de middellange termijn afloopt (zie hiervoor ook figuur 3.1 van
het verdiepingsdocument, p. 32). Tot slot zorgt expansief begrotingsbeleid van het kabinet en de
begrote middelen in de fondsen voor een verdere oploop van de uitgaven op de langere termijn,
waardoor het saldo verslechtert.
De tabel geeft inzicht in de geraamde nominale uitgaven van het klimaat- en stikstoffonds als
percentage van het bbp:
Tabel

Geraamde nominale uitgaven klimaat- en stikstoffonds
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

% bbp
Geraamde uitgaven
Klimaatfonds

0,0

0,1

0,2

0,3

0,5

0,5

0,5

0,5

0,4

0,4

Geraamde uitgaven
Stikstoffonds

0,0

0,1

0,1

0,1

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,1

Bij de raming van het CEP zijn de fondsen meegenomen in de raming van het saldo. Het geraamde
saldo van 2031 geeft daarmee een indicatie van het tekort als fondsen zijn uitgegeven (t/m 2031).
Het CPB heeft geen onderzoek gedaan naar het EMU-saldo en de EMU-schuld na deze periode.
10
Kunt u aangeven wat er bedoeld wordt met "dat het totale macrokader van het IZA niet bindend,
omdat uitgaven onder het kader blijven"?
Antwoord
Het totale macrokader van het IZA geeft aan met hoeveel het totaal van de uitgaven van de
zorgsectoren die onder de IZA-afspraken vallen, maximaal mogen stijgen volgens de IZAafspraken. Als de uitgavenraming van het CPB lager ligt dan het totale macrokader, wordt het
kader ‘niet bindend’ genoemd. Dit is het geval voor de eerste jaren waarvoor het IZA geldt. Zie ook
de eerste alinea van blz. 42 van het Verdieping Centraal Economisch Plan 2023
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Raming-Centraal-Economisch-Plan-CEP2023-Verdieping_0.pdf.
11
Herkent u het beeld van personeelstekort in de zorg? Kunt u aangeven wat het effect het
personeelstekort is op de kwaliteitsmiddelen uit het kwaliteitskader?
Antwoord
Het CPB maakt geen raming van de vraag naar en het aanbod van personeel in de zorg.

12
Kunt u aangeven in hoeverre de raming inzake de consumentenprijsindex (cpi) (daling naar drie
procent in 2023 en 3,1 procent in 2024) nog realistisch is nu de nu de inflatie in januari en februari
2023 ver boven de drie procent lag?
Antwoord
Het maandelijks gepubliceerde inflatiecijfer meet de procentuele mutatie van de
consumentenprijsindex van die maand ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden (oftewel
de jaar-op-jaarmutatie van de cpi). In de loop van 2022 zijn de consumentenprijzen hard
opgelopen (zie https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83131ned/line?dl=840E9), wat
een dempend effect zal hebben op de inflatie in de loop van 2023. Mede door dit 'noemereffect'
was de cpi-inflatie in maart 2023 (op basis van de snelle raming van het CBS, zie
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/13/inflatie-in-maart-4-4-procent-bij-snelle-raming) met
4,4% al een stuk lager dan de cpi-inflatie in januari en februari. Ter illustratie: als de prijzen in de
cpi gedurende de rest van dit jaar constant blijven op het prijsniveau van maart 2023, zal het
jaarcijfer van de cpi-inflatie in 2023 uitkomen op 2,6%. Daarmee acht het CPB de raming uit het
CEP nog altijd realistisch.
13
Kunt u de gevolgen schetsen voor de armoede- en de koopkrachtcijfers als de inflatie één procent,
twee procent, drie procent, vier procent, vijf procent, zes procent of zeven procent hoger uitvalt
dan geraamd?
Antwoord
Het CPB heeft deze berekeningen niet gemaakt. Voor de armoedegrens wordt gebruikgemaakt van
het niet-veel-maar-toereikendbudget van het SCP. Dit budget wordt geïndexeerd met de stijging
van de consumentenprijsindex. Daarnaast wordt dit budget ook geïndexeerd met het
vijfjaarsgemiddelde van de reële groei van de uitgaven aan basisbestedingen, zodat de
armoedegrens een weergave blijft van de ontwikkeling in het gemiddelde uitgavenpatroon in de
samenleving. Inflatie heeft echter ook invloed op die uitgaven, waardoor de doorwerking van de
inflatie op de armoedecijfers niet gemakkelijk in te schatten is. De doorwerking van de inflatie op
de koopkracht ligt minder complex. In het algemeen geldt dat op korte termijn een hogere inflatie
bijna één-op-één doorwerkt in een lagere koopkrachtontwikkeling: één procentpunt hogere inflatie
zorgt voor ongeveer voor een procentpunt lagere koopkrachtontwikkeling.
14
Hoe heeft de arbeidsinkomensquote zich over de afgelopen tien jaar ontwikkeld?
Antwoord
Het verloop van de arbeidsinkomensquote (aiq) bedrijven in de afgelopen tien jaar is te zien in
onderstaande figuur en te vinden in bijlage 1 van het CEP
(https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/verzamelde-bijlagen-cep20239maart2023.xlsx). De aiq schommelde grofweg tussen 73 en 74,5 tot er in 2020 een duidelijke
stijging te zien was. Dit had te maken met de coronacrisis en de toen gevoerde steunmaatregelen:
dankzij met name de NOW bleef het looninkomen van de meeste werknemers in stand, terwijl het
bbp in reële termen daalde met 3,9%. In 2022 is juist een forse daling te zien. Het CEP (hoofdstuk
3) laat zien dat dit naar verwachting vooral veroorzaakt wordt door een sterke toename van de
toegevoegde waarde in de bedrijfstakken die profiteren van energieprijsstijging (delfstoffenwinning
en energievoorziening).

Bron: CBS en CPB
15
Hoe gaat u voorkomen dat de armoede in 2023 en 2024 toeneemt, door het wegvallen van tijdelijk
beleid?
Antwoord
Beleidsvoorstellen zijn aan het kabinet, het CPB kan deze vraag dus niet beantwoorden.
16
Houdt het niet-veel-maar-toereikend-criterium (nvmt) van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP)
rekening met tijdelijke koopkrachtmaatregelen?
Antwoord
Het niet-veel-maar-toereikendcriterium is een grens die in 2017 is vastgesteld en sindsdien wordt
geïndexeerd aan de hand van de consumentenprijsindex (cpi; inflatie) en de reële
consumptiegroei. Het tijdelijke prijsplafond voor energiegebruik in 2023 werkt via de inflatie door
in de armoederaming. Op die manier beïnvloedt het prijsplafond de indexatie – en dus de hoogte –
van het niet-veel-maar-toereikendcriterium.
In de armoederaming wordt het besteedbaar inkomen van huishoudens vergeleken met het nietveel-maar-toereikendcriterium. Een aantal tijdelijke koopkrachtmaatregelen heeft impact op het
besteedbaar inkomen: de energietoeslag in 2022 en 2023, de verhoging van de zorgtoeslag in
2023 en de verhoging van het kindgebonden budget in 2023. Deze maatregelen vinden dus via het
besteedbaar inkomen hun weerslag in de armoederaming.
17
Welke concrete maatregelen gaat u nemen om de armoede in Nederland structureel te
verminderen?
Antwoord
Beleidsvoorstellen zijn aan het kabinet, het CPB kan deze vraag dus niet beantwoorden.
18
Welke concrete maatregelen gaat u nemen om eerste levensbehoeften (zoals bijvoorbeeld
voedingsmiddelen, energie, huisvesting en gezondheidszorg) betaalbaarder te maken?
Antwoord
Beleidsvoorstellen zijn aan het kabinet, het CPB kan deze vraag dus niet beantwoorden.
19
Kunt u personen die leven onder de armoedegrens nader uitsplitsen naar uitkeringsgerechtigden,
werkenden en gepensioneerden, huishoudsamenstelling en migratieachtergrond?

Antwoord
Het CPB heeft enkele van deze uitsplitsingen gemaakt op huishoudniveau, de overige uitsplitsingen
zijn niet beschikbaar. In onderstaande tabel wordt het aantal huishoudens onder de armoedegrens
in deze groepen voor 2021 t/m 2024 vermeld. De uitsplitsing naar inkomensbron is gebaseerd op
de hoogste inkomensbron van het huishouden.
Tabel

Aantal huishoudens in armoede per primaire inkomensbron
2021

2022

2023

2024

Werkenden

185.000

180.000

180.000

190.000

Uitkeringsgerechtigden

245.000

125.000

145.000

285.000

Gepensioneerden

75.000

65.000

75.000

80.000

* Aantallen op 5000 afgerond

20
Is het stijgende migratiesaldo van invloed op de toename van armoede in Nederland? Kunt u uw
antwoord nader toelichten?
Antwoord
Het CPB heeft geen berekeningen gemaakt van het effect van het migratiesaldo op armoede in
Nederland.
21
Kunt u gemotiveerd aangeven of er een verband is tussen de gestegen collectievelastendruk (over
de afgelopen tien jaar) en de gestegen armoede in Nederland?
Antwoord
Het CPB heeft geen analyse gemaakt van de relatie tussen de collectievelastendruk en armoede in
de afgelopen tien jaar.
22
Wordt ten aanzien het feit dat het CPB voor de armoedegrens in zijn raming het niet-veel-maartoereikend-criterium van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) hanteert, dit criterium in
samenwerking met het Nibud samengesteld?
Antwoord
Het niet-veel-maar-toereikendcriterium wordt door het SCP vastgesteld. Het SCP baseert zich
daarin onder andere op minimumreferentiebudgetten voor een eenpersoonshuishouden in een
gegeven basisjaar, die door het Nibud worden opgesteld. Zie ook
https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2018/11/23/de-scp-methode-voor-het-meten-vanarmoede. Het SCP en het Nibud zijn beide ook vertegenwoordigd in de commissie Sociaal
Minimum. Deze commissie, ingesteld door de minister voor Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen, werkt aan een herijking van het sociaal minimum, waaruit een nieuwe
armoededefinitie kan volgen.
Vraag 23
Welke categorieën belastingen en premies zijn verantwoordelijk voor de gestegen
collectievelastendruk over de afgelopen tien jaar? Hoeveel daarvan drukken op eerste
levensbehoeften?
Antwoord
Zie in de onderstaande tabel de ontwikkeling van de collectievelastendruk en de uitgesplitste
belasting- en premiecategorieën in de periode 2014-2023. In deze periode is met name de
vennootschapsbelasting gestegen in percentage bbp.
Meerdere belastingsoorten beïnvloeden de prijzen van eerste levensbehoeften. Het CPB berekent
niet in welke mate deze doorwerken op de prijzen van eerste levensbehoeften.

Tabel

Ontwikkeling van de collectievelastendruk en de belasting- en premiecategorieën
2014
2015
2016
2017
2018
niveau in % bbp

Totale collectievelastendruk

37,0

36,9

38,4

38,7

38,8

w.v. loon- en inkomensheffing

13,2

13,3

13,4

13,7

13,3

w.v. premies werknemersverzekeringen

3,0

3,0

3,2

3,2

3,3

w.v. Zvw-premies

5,2

5,0

5,1

5,1

5,2

w.v. vennootschapsbelasting

2,0

2,3

2,9

2,9

3,0

w.v. belasting op productie en invoer

11,6

11,5

12,0

12,0

12,1

w.v. overige belastingen

2,1

1,9

1,8

1,8

1,9

2019

2020

2021

2022

2023

niveau in % bbp
Totale collectievelastendruk

39,3

39,9

39,7

39,1

38,3

w.v. loon- en inkomensheffing

13,0

13,5

13,0

12,2

11,8

w.v. premies werknemersverzekeringen

3,4

3,5

3,2

3,3

3,4

w.v. Zvw-premies

5,2

5,4

5,4

5,1

5,1

w.v. vennootschapsbelasting

3,1

2,7

3,6

4,1

3,9

w.v. belasting op productie en invoer

12,4

12,8

12,8

11,9

12,3

w.v. overige belastingen

2,1

1,9

1,9

2,5

1,8

24
Wat wordt de vermoedelijke dekkingsopgave voor het energieplafond voor 2023 op basis van de
huidige energieprijzen?
Antwoord
Het CPB heeft bij het CEP de kosten van het prijsplafond geraamd op 5,1 miljard euro. Voor de
dekkingsopgave verwijzen wij naar de toetsing van de uitgavenplafonds (CPB, Verdieping CEP
2023, p. 28-29), op basis waarvan geen dekkingsopgave resteert voor de totale uitgaven onder de
kaders.
Vraag 25
Hoeveel kost het om de btw op energie te verlagen naar negen procent, respectievelijk nul
procent?

Antwoord
Het CPB heeft geen actuele inschatting van een verlaging van het btw-tarief op energie naar 9% of
0%. In 2022 werd de budgettaire derving van de verlaging van het btw-tarief op energie van 21%
naar 9% in de periode 1 juli tot en met 31 december vooraf ingeschat op circa 1 mld euro (zie
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Notitie-Certificering-budgettaireramingen-Wet-aanvullende-fiscale-koopkrachtmaatregelen-2022.pdf).
Vraag 26
Hoeveel kost het om de btw op levensmiddelen te verlagen naar nul procent?
Antwoord
In Keuzes in Kaart 2022-2025 (KiK) heeft het CPB voor verschillende partijen doorgerekend welke
budgettaire derving optreedt bij een verlaging van het btw-tarief op voedingsmiddelen, waaronder
groente, fruit en vlees en vis (zie https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/Keuzes-inKaart-2022-2025.pdf). Het CPB heeft geen actuelere inschatting van een btw-verlaging op
voedingsmiddelen.
Vraag 27
Hoeveel kost het om de energiebelasting af te schaffen dan wel naar het Europees minimum te
verlagen?
Antwoord
In onderstaande tabel staan de geraamde inkomsten uit de energiebelasting tot en met 2027. Het
afschaffen van energiebelasting leidt in 2023 tot een ex-ante derving van 7,0 mld euro. Ook de
verlaging van energietarieven naar voorgestelde Europese minimumtarieven uit het Fit for 55pakket zullen leiden tot een budgettaire derving, aangezien de huidige energietarieven boven de
voorgestelde Europese minimumtarieven liggen (zie
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Notitie-Economische-beschouwing-Fitfor-55-pakket.pdf). De omvang van de derving heeft het CPB niet doorgerekend.
Tabel

Raming van de energiebelastinginkomsten op EMU-basis
2023
2024
2025
2026
2027
mld euro

Energiebelasting

7,0

7,6

8,3

8,4

8,6

28
Vindt u dat het aannemelijk is dat er minder zorg en/of lagere kwaliteit wordt geleverd dan het
kwaliteitskader beoogde? Hoe verhoudt die aanname zich tot de groei van de uitgaven aan de Wet
langdurige zorg (Wlz)?
Antwoord
De Wlz-uitgaven groeien de komende jaren ook zonder beleidswijzigingen, onder andere als gevolg
van de vergrijzing, dit bepaalt het zogenoemde basispad. Met het kwaliteitskader verpleeghuiszorg
werd beoogd meer personeel per bewoner in te zetten. Om deze kwaliteitsverbetering te
financieren, zouden de ouderenzorguitgaven extra moeten groeien, dus boven op het basispad.
De structurele kosten van het kwaliteitskader werden in 2017 begroot op 2,7 mld euro bruto. De
kosten vielen structureel 0,6 mld euro lager uit, omdat men verwachtte dat verpleeghuizen door
middel van benchmarking efficiënter konden werken. De nettokosten van het kwaliteitskader
bedroegen dus structureel 2,1 mld euro.
Sinds de invoering van het kwaliteitskader is beleidsmatig structureel 1,6 mld euro omgebogen op
de ouderenzorg. Daarmee resteert nog structureel 1,1 mld euro van de oorspronkelijke bruto
intensivering, boven op het basispad.
Er is daarmee op twee manieren sprake van uitgavengroei. Ten eerste nemen de Wlz-uitgaven toe
volgens het basispad. Ten tweede zijn de ouderenzorguitgaven met 1,1 mld euro boven op het
basispad toegenomen ten opzichte van de situatie direct voor de invoering van het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg.
Het CPB acht het aannemelijk dat de ombuigingen leiden tot minder zorg en/of een lagere
zorgkwaliteit dan met het kwaliteitskader werd beoogd. De benodigde bruto intensivering boven op

het basispad wordt immers niet meer volledig behaald en het is onwaarschijnlijk dat de
verpleeghuizen de volledige budgetverlaging van 1,6 mld euro kunnen opvangen door efficiënter te
werken.
29
Kunt u aangeven hoeveel de extra uitgaven optellen, bijvoorbeeld in het kader van
transitiemiddelen van het integraal zorgakkoord (IZA), voor de komende jaren binnen de Wlz?
Kunt u aangeven hoeveel middelen er zijn aangewend om nieuw personeel te werven?
Antwoord
De in het CEP 2023 geraamde netto Wlz-uitgaven zijn te vinden in onderstaande tabel. Het CPB
raamt de zorguitgaven naar hoofdsectoren (Wlz, Zvw en Wmo/jeugd) en maakt daarbinnen geen
inschatting van de besteding van de middelen.
Tabel

Raming van de netto Wlz-uitgaven
2022
2023

2024

2025

2026

2027

33,3

35,2

37,7

40,0

mld euro
Netto Wlz-uitgaven

28,1

31,0

30
Kan er een uitsplitsing worden gemaakt waaraan de netto uitgaven van 1,1 miljard euro zijn
besteed?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 29.
31
Kunt u cijfermatig uitsplitsen welke effecten hebben gezorgd voor de aanpassing in de raming van
het schuld en saldo van het CEP ten opzichte van de vorige CPB-raming?
Antwoord
De vorige CPB-raming betreft de Macro Economische Verkenning 2023, waarin onder meer het
saldo en de schuld voor 2022 en 2023 zijn geraamd. Aan de uitgavenkant heeft zich een aantal
(beleids-)mutaties voorgedaan die van invloed zijn geweest op de raming van het saldo en de
schuld. De meest omvangrijke mutaties zijn het prijsplafond voor energie (5,1 miljard euro
exclusief btw), de Tegemoetkoming energiekosten energie-intensief mkb (TEK, 1,2 miljard euro) en
de gereserveerde middelen voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne (ca. 3 miljard euro).
Daarnaast zijn de gasbaten ten opzichte van de MEV gedaald van 10 miljard euro naar 2,2 miljard
euro, wat saldoverslechterend doorwerkt. Ook leiden hogere rentetarieven in 2023 tot hogere
overheidsuitgaven (ca. 1,3 miljard euro extra in 2023). Tot slot zijn de socialezekerheidsuitgaven
gestegen als gevolg van loon- en prijsbijstellingen.
Aan de inkomstenkant is het saldo ten opzichte van de meest recente MEV nauwelijks gewijzigd
voor 2023. De schuld is echter met 400 miljoen euro verbeterd als gevolg van een herijking van de
inschatting van het belastinguitstel. Zie verder het verdiepingsdocument op pagina 42 voor een
overzicht van de meest relevante beleidswijzigingen t.o.v. de MEV.
32
Wat zou de EMU-schuld in 2031 bedragen zonder de uitgaven aan het klimaatfonds en
stikstoffonds?
Antwoord
Zie vraag 9 voor de omvang van de uitgaven uit het Klimaat- en Stikstoffonds. Om in te schatten
wat de EMU-schuld zou zijn zonder deze uitgaven is een uitgebreidere berekening nodig die niet in
het Centraal Economisch Plan gemaakt is.
33
Kan er een overzicht per jaar tot en met 2031 gegeven worden van de raming van het EMU-tekort,
exclusief tijdelijke fondsen?

Antwoord
Om in te schatten wat de EMU-tekort zou zijn zonder tijdelijke fondsen is een uitgebreidere
berekening nodig, die niet in het Centraal Economisch Plan gemaakt is. Op basis van de tabel uit
vraag 9 kunt u het eerste-orde-effect afleiden van de tijdelijke fondsen op het saldo en de schuld.
34
Welke EMU-schuld en welk houdbaarheidssaldo raamt het CPB op de lange termijn (2060 of
vergelijkbaar jaar) en op welke manier zijn fondsen zoals het klimaatfonds en stikstoffonds daarin
verwerkt?
Antwoord
De ontwikkeling van de openbare financiën zijn in het CEP geraamd tot en met 2031. Wat betreft
het tweede deel van de vraag zie het antwoord op vraag 9.
35
Hoe staan de gepresenteerde armoede- en koopkrachtcijfers in verhouding tot de bevindingen van
Deloitte/Nibud (Herstel van Balans De financiële gezondheid van Nederland in onzekere tijden),
waaruit naar voren kwam dat 60 procent van de Nederlandse huishoudens financieel ongezond of
kwetsbaar is?
Antwoord
Nibud en Deloitte baseren dit op een gecombineerde score op de domeinen Inkomen, Uitgaven,
Sparen, Lenen en Planning. De gegevens zijn verzameld op basis van een vragenlijst aan 5000
huishoudens.
In de armoederaming wordt het besteedbaar huishoudinkomen van huishoudens vergeleken met
het niet-veel-maar-toereikendcriterium. De raming laat dus zien voor hoeveel huishoudens het
inkomen niet toereikend is voor uitgaven die men in de huidige samenleving als minimaal
noodzakelijk acht. In de koopkrachtraming wordt de nominale verandering van het besteedbaar
inkomen gedeeld door de stijging van de consumentenprijsindex om de reële koopkrachtmutatie
van een huishouden te berekenen. Beide ramingen zijn gebaseerd op inkomensgegevens van een
representatieve steekproef van ongeveer 100.000 huishoudens (het inkomenspanelonderzoek).
Een verschil tussen de koopkracht- en armoedecijfers en het onderzoek van Nibud en Deloitte is
dat de laatste het concept financiële gezondheid gebruikt, dat gebaseerd is op meer indicatoren
dan alleen het besteedbaar inkomen. Daarnaast is het onderzoek van Nibud en Deloitte gebaseerd
op zelfrapportage en de koopkracht- en armoederaming van het CPB op geobserveerde
inkomensgegevens.
36
Welke concrete maatregelen gaat u nemen om de armoede in Nederland op korte termijn te
verminderen? Met welk aantal wilt u de armoede terugdringen in 2023, 2024, 2025, 2026 en
2027?
Antwoord
Beleidsvoorstellen zijn aan het kabinet, het CPB kan deze vraag dus niet beantwoorden.
37
Wat kost het om het eigen risico af te schaffen?
Antwoord
Het CPB heeft deze analyse niet gemaakt voor de huidige raming. In ‘Zorgkeuzes in Kaart,’ een
gezamenlijke publicatie uit 2020 van CPB, het ministerie van VWS en het ministerie van Financiën
staat maatregel 54 “Aanpassen of afschaffen (vrijwillig) eigen risico”. Deze maatregel bevat diverse
varianten voor het aanpassen van het eigen risico, waaronder variant 1d (geen verplicht eigen
risico), waarbij de intensivering oploopt tot structureel 5,3 mld euro (blz. 204). Ook staat hier de
variant 2d (geen verplicht eigen risico én afschaffen vrijwillig eigen risico), waarbij de intensivering
oploopt tot structureel 5,4 mld euro (blz. 205). Zie https://open.overheid.nl/documenten/ronl650dec52-fc51-4113-becf-e693e2955940/pdf.
38
Kunt u de Kamer een geactualiseerde (fiscale) sleuteltabel doen toekomen?

Antwoord
Het CPB maakt geen sleuteltabellen. Het ministerie van Financiën wel en publiceert deze jaarlijks
op Prinsjesdag een geactualiseerde (fiscale) sleuteltabel. Zie
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/09/20/sleuteltabel-2023.
39
Welke mogelijke maatregelen hebben een effect op het aantal mensen en het aantal kinderen in
armoede en hoe sterk zijn die effecten per maatregel?
Antwoord
Er zijn veel denkbare maatregelen die een effect hebben op het aantal personen en het aantal
kinderen in armoede. In Kansrijk Armoedebeleid heeft het CPB – in samenwerking met het SCP –
een uitgebreid overzicht van mogelijke armoedemaatregelen en hun effecten gemaakt, zie
https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/06/18/kansrijk-armoedebeleid.
40
Welke concrete maatregelen gaat u nemen om er voor te zorgen dat minimaal de helft van alle
Nederlandse huishoudens binnen vijf jaar kwalificeert als “financieel gezond” (conform de norm die
Deloitte/Nibud hanteert)?
Antwoord
Beleidsvoorstellen zijn aan het kabinet, het CPB kan deze vraag niet beantwoorden.
41
Kunt u alle gerealiseerde meevallers uit 2022 in kaart brengen en toelichten?
42
Kunt u alle te verwachten meevallers in 2023 in kaart brengen en toelichten?
43
Kunt u alle gerealiseerde tegenvallers uit 2022 in kaart brengen en toelichten?
44
Kunt u alle te verwachten tegenvallers in 2023 in kaart brengen en toelichten?
Antwoord 41-44
De raming van het CPB werkt niet op basis van meevallers en tegenvallers t.o.v. begrote uitgaven
en inkomsten van het kabinet. Het CPB raamt daarentegen hoe de verschillende posten op de
begrotingsopstelling en de posten volgens de definitie van de Nationale Rekeningen zullen verlopen
over tijd. De raming van het CPB wordt daarbij niet vergeleken in termen van meevallers en
tegenvallers ten opzichte van de initiële begroting uit het coalitieakkoord.
45
Waarom gaat het CEP uit van een EMU-saldo van -0,7 over 2022, terwijl het kabinet richting
Brussel een EMU-saldo van + 0,1 rapporteert?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 1.
46
Kunt u kwantitatief onderbouwen wat er nodig is om de kabinetsdoelen op armoede te bereiken?
Om hoeveel mensen gaat het? Hoeveel extra geld is er nodig om dit probleem op te lossen?
Antwoord
De kabinetsdoelstelling voor armoede in personen is een halvering in 2030 ten opzichte van het
niveau in 2015. Het aandeel personen in armoede zou dan 3,2% moeten zijn, dit komt neer op
565.000 personen. Het geraamde aantal personen onder de armoedegrens in 2030 is 1.125.000.
Om het kabinetsdoel te halen, is dus een daling van 560.000 personen nodig. De kosten hiervan
hangen af van de gekozen beleidsmaatregelen om dit doel te bereiken.
47
Kunt u kwantitatief onderbouwen wat er nodig is om de kabinetsdoelen op kinderarmoede te
bereiken? Om hoeveel mensen gaat het? Hoeveel extra geld is er nodig om dit probleem op te
lossen?

Antwoord
De kabinetsdoelstelling voor kinderarmoede is een halvering in 2025 ten opzichte van het niveau
uit 2015. Het aandeel kinderen in armoede zou dan 4,6% moeten zijn, wat neerkomt op 150.000
kinderen. Het geraamde aantal kinderen onder de armoedegrens in 2025 is 255.000. Om het
kabinetsdoel te halen is dus een daling van 105.000 kinderen nodig. De kosten hiervan hangen af
van de gekozen beleidsmaatregelen om dit doel te bereiken.
48
Is het CPB nog steeds van mening dat met de huidige rentestand “ het nog wel 50 jaar duurt
voordat de schuldlimiet van 60 procent van het bbp voor eurolanden weer relevant wordt.”?
Antwoord
Deze vraag refereert vermoedelijk aan een uitspraak van de heer Hasekamp in het openbaar
gesprek met DNB, CPB en AFM over macro-economische risico's voor het financiële stelsel, d.d. 10
juni 2020
(https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2020A0
0208). Het precieze citaat luidt: "In onze financiële-risicorapportage geven we ook aan dat
schuldfinanciering uiteindelijk risico’s in zich draagt. Dat geldt voor bedrijven, huishoudens en ook
voor overheden. Wat op de korte en middellange termijn precies een aanvaardbaar niveau is en
hoe je dat zou moeten vertalen in criteria die gelden binnen de Europese Monetaire Unie: ik denk
dat daar geen exacte formules voor zijn. Ik denk wel dat we allemaal aanvoelen dat de 60% de
komende tijd wat minder relevant zal zijn. Of we over 20, 30 of 50 jaar weer terug zullen vallen op
dat criterium, daar kan ik op dit moment eigenlijk niks verstandigs over zeggen. Maar je kunt
natuurlijk wel zeggen dat ook, of misschien zelfs, in een lagerenteomgeving een hoge schuldenlast
problematisch kan worden op het moment dat de rentes weer omhooggaan.”
Het CPB is nog altijd van mening dat er geen exacte formules zijn om te bepalen wat een
aanvaardbare schuldlimiet is. Dat geldt ook voor het tijdpad om de huidige schuldniveaus tot een
dergelijke limiet terug te brengen, waaraan de uitspraak refereert. In de recente voorstellen van de
Europese Commissie ten aanzien van de Europese begrotingsregels wordt eveneens afgestapt van
de vereiste dat schuldquotes altijd in twintig jaar tot de 60% bbp moeten worden teruggebracht.
49
Hoe is het verschil te verklaren dat in de Miljoenennota alleen de belastingen op milieugrondslag
worden weergegeven (2,8 miljard euro) en volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
de totale milieubelastingen en -heffingen meer dan 28 miljard euro bedragen? Kunt u in het
vervolg bij de Miljoenennota deze belastingen en heffingen als een aparte begrotingspost opnemen
zowel aan de inkomsten- als de uitgavenkant?
Antwoord
Het eerste verschil tussen de beide bedragen is het jaar waarop de vraag betrekking heeft. Het
bedrag van 2,8 mld euro uit de Miljoenennota (zie
https://open.overheid.nl/documenten/ronl-deae469a2535e8269b2e6f91f4e92509fdfcff86/pdf,
pagina 50) heeft betrekking op het jaar 2023. Het genoemde bedrag van 28 mld euro van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft betrekking op het jaar 2021 (zie
https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82725NED/table?searchKeywords=milieubelasting).
Het tweede verschil betreft de afbakening van het begrip milieubelastingen en – heffingen. Het
totaalbedrag van het CBS bestaat uit drie categorieën milieuheffingen, namelijk:
1. Belastingen op milieugrondslag à 8 mld euro, met name de energiebelasting en Opslag
Duurzame Energie;
2. Belastingen op mobiliteit à 15 mld euro, met name brandstofaccijnzen en de belasting op
personenauto’s en motorrijwielen;
3. Opbrengst uit milieuheffingen à 5 mld euro, met name de afvalstoffenheffing en de
rioolheffing.
De belastingen op milieugrondslag uit de Miljoenennota sluiten aan bij de eerste bovengenoemde
categorie in de definitie van het CBS. Bij de Miljoennota was voor 2023 een vermindering in de
energiebelasting voorzien van 5,4 mld euro voor 2023. Dit is nadien teruggedraaid ter financiering
van het prijsplafond voor energie (zie https://open.overheid.nl/documenten/ronl73686e754110d7ed4d5be719300b750898b76e6c/pdf).

50
Kunt u een overzicht geven van bedrijven die hun winsten in 2022 meer dan hebben verdubbeld
ten opzichte van de periode 2017- 2021?
Antwoord
Het CPB heeft deze analyse niet gemaakt.
51
In hoeverre is het op peil blijven van de industriële productie toe te schrijven aan een prijseffect en
in hoeverre aan het volume van deze productie?
Antwoord
In het CEP (https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Raming-CentraalEconomisch-Plan-CEP-2023.pdf, pagina 3) wordt gesteld dat de industriële productie het afgelopen
jaar op peil is gebleven. Hierbij doelen we op het volume van de productie. Bij het CBS
(https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83838NED/table?dl=81F97) is dit terug te
vinden: de seizoensgecorrigeerde industriële productie ligt in december 2022 zelfs iets hoger dan
het niveau van januari 2022. In januari 2023 is de industriële productie wel gedaald, deze cijfers
zijn beschikbaar gekomen na publicatie van het CEP.
52
Wat is de CPI-reeks die is gebruikt voor de koopkrachtberekeningen en de armoedeberekeningen?
Antwoord
Omdat het CBS bij de berekening van de energieprijzen in de cpi op dit moment nog alleen kijkt
naar de prijzen van nieuwe energiecontracten, geeft de officiële cpi in de huidige situatie een
vertekend beeld van de gemiddelde inflatie die huishoudens daadwerkelijk (hebben) ervaren. In de
koopkracht- en armoedecijfers is daarom gebruikgemaakt van een alternatieve cpi-reeks. Met deze
alternatieve cpi wordt een inschatting gemaakt van de inflatie volgens een nieuwe CBSmeetmethode die rekening houdt met zowel nieuwe als bestaande energiecontracten (zie
https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2023/09/cbs-introduceert-nieuwe-meetmethodeenergieprijzen). Als gevolg van de verschillende behandelwijzen van de energieprijzen vallen de
officiële en de alternatieve inflatiestatistiek anders uit; zie onderstaande tabel.
Tabel

Inflatie officiële cpi en alternatieve cpi
2021

2022

2023

2024

mutaties per jaar in %
Nationale consumentenprijsindex (cpi)

2,7

10,0

3,0

3,1

Alternatieve cpi (koopkracht- en
armoedecijfers)

2,0

6,7

6,5

3,2

53
Hoe werkt de inflatie precies door in fiscale parameters?
Antwoord
De inflatie werkt in veel gevallen door op fiscale parameters via de tabelcorrectiefactor. De
tabelcorrectiefactor wordt bijvoorbeeld gebruikt voor zowel de aanpassing van de schijfgrenzen en
de hoogte, opbouw en afbouw van heffingskortingen. De tabelcorrectiefactor in een specifiek
kalenderjaar is gebaseerd op de inflatie gedurende de periode van anderhalf tot een half jaar
daarvoor. Concreet gaat het om de verhouding van het gemiddelde van de afgeleide
consumentenprijsindex van de achttiende tot en met de zevende maand voorafgaande aan het
kalenderjaar, ten opzichte van het gemiddelde van de dertigste tot en met de negentiende maand
voorafgaande aan het kalenderjaar. In 2023 is de tabelcorrectiefactor daardoor 6,3% en in 2024
naar verwachting zo’n 9 à 10%.

54
Wat is het precieze verschil tussen het bestedingenmandje voor de koopkrachtberekeningen en
voor de armoedeberekening?
Antwoord
De koopkrachtraming corrigeert de nominale toename in het besteedbaar inkomen met de stijging
van de consumentenprijsindex om de reële koopkrachtmutatie van een huishouden te bepalen. De
consumentenprijsindex wordt berekend op basis van de prijsstijgingen van uitgaven van een
gemiddeld huishouden. Details over het gebruikte bestedingenmandje van de
consumentenprijsindex zijn te vinden op https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/diversen/2022/hetmandje-van-de-consumentenprijsindex-de-bestedingen-van-consumenten-en-de-meting-van-decpi-in-2022.
Het niet-veel-maar-toereikendcriterium (gebruikte armoedegrens) is gebaseerd op
referentiebudgetten voor maandelijkse uitgaven die het SCP in samenwerking met het Nibud heeft
opgesteld in 2017. Voor de jaren daarna wordt de armoedegrens geïndexeerd op basis van de
inflatie (consumentenprijsindex) en het vijfjaarsgemiddelde van de reële groei van uitgaven aan
basisbestedingen. Het niet-veel-maar-toereikendcriterium dekt de basisbehoeften die men in de
huidige samenleving als minimaal noodzakelijk acht, zoals voedsel, kleding, wonen en energie.
Daarbij is nog een bedrag voor participatie en sociale ontspanning opgeteld. Informatie over de
precieze posten van deze armoedegrens is te vinden in tabel 1 van het achtergronddocument van
de armoederaming (https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-PublicatieRamingsmethodiek-armoederaming.pdf).
Al de uitgaven van het niet-veel-maar-toereikendcriterium zijn ook meegenomen in de
consumentenprijsindex. Luxere goederen zijn wel meegenomen in de consumentenprijsindex, maar
niet in het niet-veel-veel-maar-toereikendcriterium.
55
Welke inkomensbronnen worden meegerekend in de armoedeberekeningen?
Antwoord
De armoederaming is gebaseerd op het besteedbaar inkomen dat huishoudens overhouden na
aftrek van belastingen en het ontvangen van toeslagen. Inkomensbronnen zijn bijvoorbeeld loon,
winst, uitkering en aanvullend pensioen. Details over inkomensbronnen en het gehanteerde brutonetto-traject zijn te vinden in https://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/mimosimicrosimulatiemodel-voor-belastingen-sociale-zekerheid-loonkosten-en-koopkracht.pdf .
56
Worden gemeentelijke regelingen, buiten de 1.300 euro energietoeslag, meegerekend in de
armoedeberekeningen?
Antwoord
Gemeentelijke regelingen worden niet meegenomen in de armoederaming, omdat deze behoorlijk
variëren per gemeente en het CPB niet over de juiste data beschikt om dat te kunnen meenemen.
De 1300 euro energietoeslag is inderdaad wel meegenomen in de armoederaming. Omdat
gemeenten de mogelijkheid hebben gekregen om 500 van de 1300 euro energietoeslag voor 2023
al in 2022 uit te keren, is in de armoedeberekening in 2022 1800 euro aan energietoeslag
meegenomen en in 2023 800 euro.
57
In hoeverre wordt de stijging van het aantal huishoudens en kinderen in armoede verklaard door
de indexatie van het niet-veel-maar-toereikend criterium waarmee wordt gerekend?
Antwoord
Het CPB heeft hiervoor geen aparte berekening gemaakt.
58
In hoeverre wordt de toename van het aantal huishoudens in armoede verklaard door het aflopen
van de 1.300 euro energietoeslag?

Antwoord
Gemeenten hebben de mogelijkheid gekregen om 500 euro van de 1300 euro energietoeslag voor
2023 al in 2022 uit te keren. In de armoedeberekeningen is daarom uitgegaan van een
energietoeslag van 1800 euro in 2022 en 800 euro in 2023. Door het wegvallen van de
energietoeslag voor minima in 2024 verliezen huishoudens een deel van hun besteedbaar inkomen.
Dit heeft een verhogend effect op het aantal huishoudens in armoede. Het CPB heeft geen aparte
berekening gemaakt wat betreft de hoeveelheid huishoudens die specifiek hierdoor onder de
armoedegrens vallen.
59
Wat zijn de normbedragen voor verschillende bestedingen (bijvoorbeeld huur, voeding, energie en
zorg) waarmee gerekend wordt in het niet-veel-maar-toereikend criterium in 2023?
Antwoord
Het CPB heeft geen aparte berekeningen gemaakt van de verschillende bestedingen uit het nietveel-maar-toereikendcriterium in 2023. De referentiebudgetten voor 2017 zijn te vinden in tabel 1
van het achtergronddocument van de armoederaming
(https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Publicatie-Ramingsmethodiekarmoederaming.pdf).
60
Hoe wordt precies gemeten of kinderen onder de gehanteerde armoedegrens vallen?
Antwoord
Armoede wordt in eerste instantie bepaald op huishoudniveau. Een huishouden leeft onder de
armoedegrens als het besteedbaar huishoudinkomen lager is dan het niet-veel-maartoereikendcriterium. Om het aantal kinderen onder de armoedegrens te berekenen, wordt het
aantal kinderen in huishoudens onder de armoedegrens opgeteld. Het percentage kinderarmoede
wordt vervolgens berekend als het aandeel van het aantal kinderen onder de armoedegrens ten
opzichte van het totaal aantal kinderen.
61
Welke gegevens worden gebruikt om vast te stellen of kinderen onder de gehanteerde
armoedegrens zitten?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 60.
62
Wat is de omvang in miljarden euro’s aan onderuitputting die het CPB verwacht en in welke jaren
doet deze onderuitputting zich naar verwachting voor?
Antwoord
De jaarlijkse geraamde onderuitputting in miljarden euro’s (lopende prijzen) zoals meegenomen bij
het CEP23 is als volgt:
Tabel

Raming van onderuitputting CEP23
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031
mld euro

Onderuitputting

8,9

11,6

8,5

8,0

6,4

4,8

3,2

1,6

1,6

1,6

63
Hoe is het verwachte gas- en energieverbruik in het scenario van een strenge winter berekend? Is
hierbij bijvoorbeeld een referentiejaar in het verleden gebruikt?

Antwoord
In het scenario van een strenge winter nemen we aan dat het verbruik van gas 15% hoger ligt dan
in de basisraming (een gemiddelde winter). Net als in de Scenario’s energieprijzen van december
2022 (https://www.cpb.nl/scenarios-energieprijzen) baseren we dit op het verbruik in de winter
van 2010 (het koudste jaar de afgelopen 20 jaar).
64
Wat zijn de precieze verwachte gasbaten voor 2023 in het basisscenario en het “strenge winter”scenario?
Antwoord
De gasbaten bedragen in 2023 naar verwachting 2,2 miljard euro in de raming, en 3,6 miljard euro
in het ‘strengewinterscenario’. De gasbaten bestaan uit inkomsten uit de heffing van de
Mijnbouwwet, de tijdelijke verhoogde cijns en winstuitkeringen van Energiebeheer Nederland en
Gasterra. De compensatie die wordt uitgekeerd aan de NAM, zoals overeengekomen in het
Norgakkoord, vloeit gedeeltelijk via de gasbaten weer terug naar de Staat.
65
Wat is volgens het CPB de opbrengst van de inframarginale heffing op de energiesector?
Antwoord
De budgettaire raming bij het wetsvoorstel ‘Tijdelijke wet inframarginale elektriciteitsheffing’ ligt
momenteel nog ter certificering bij het CPB voor. In de CEP-raming is gerekend met een opbrengst
van 0,2 mld euro, conform de voorlopige raming van het ministerie van Financiën en het ministerie
van Economische Zaken en Klimaat (zie ook de Kamerbrief ‘Stand van zaken inframarginale
elektriciteitsheffing’, https://open.overheid.nl/documenten/ronl40026c6a56ebef2d5bcfd71a4c1264bb05657d2a/pdf).
66
In hoeverre wordt in het “strenge winter”-scenario de hoge inflatie in 2024 verklaard door het
aflopen van het energieprijsplafond?
Antwoord
In het “strengewinter”-scenario is niet uitgerekend wat het effect is van het aflopen van het
prijsplafond op de inflatie in 2024. Omdat de energieprijzen in het scenario substantieel hoger
liggen dan in de basisraming, zal dit effect echter groter zijn dan +0,6%-punt (het effect van het
wegvallen van het prijsplafond in de basisraming).
67
Veronderstelt het CPB-model een stabilisatie van de CPI op langere termijn waar de inflatie in 2024
naar tendeert in het basisscenario?
Antwoord
De inflatieraming voor 2024 betreft een kortetermijnraming waarbij niet is aangenomen dat de
inflatie al tendeert richting een bepaalde evenwichtswaarde.
68
Hoe hoog moet de inflatie (CPI) in de rest van 2023 per maand gemiddeld zijn om binnen de
raming van het basisscenario te blijven?
Antwoord
Om de inflatie in 2023 uit te laten komen op een jaarcijfer van 3,0% (gegeven de inflatie van 7,6%
in januari, 8,0% in februari en 4,4% in maart), zou de cpi-inflatie tussen april 2023 en december
2023 elke maand gemiddeld ongeveer 1,9% ten opzichte van dezelfde maand in 2022 moeten
bedragen. Als de prijzen in de cpi gedurende de rest van dit jaar constant blijven op het prijsniveau
van maart 2023, zal het jaarcijfer van de cpi-inflatie in 2023 uitkomen op 2,6% (zie antwoord op
vraag 12).
69
In hoeverre worden de verslechtering van het saldo en de schuld veroorzaakt door de oplopende
rentelasten?

Antwoord
Zie figuur 3.1 uit het verdiepingsdocument (ook onderstaand) voor de rente-uitgaven (CPB,
Verdieping CEP 2023, p. 32). De bovenste lijn toont aan dat de geraamde rente-uitgaven (%-bbp)
jaarlijks oplopen, wat een direct effect heeft op een verslechtering van het saldo en de schuld.

70
Welk deel van de verslechtering van het saldo en de schuld wordt veroorzaakt door het nietrealiseren van de volledige voorgenomen ombuigingen op zorg uit het coalitieakkoord?
Antwoord
Deze analyse is bij het CEP2023 niet gemaakt.
71
Welk deel van de verslechtering van het saldo en de schuld wordt veroorzaakt door uitgaven uit
het klimaatfonds en stikstoffonds?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 9 voor de uitgaven van het Klimaatfonds en het Stikstoffonds.
72
In hoeverre wordt bij de EMU-schuld en het EMU-saldo rekening gehouden met de looptijd van
fondsen zoals Klimaatfonds (2030), Nationaal Groeifonds (2025), Nationaal Programma Landelijk
Gebied (2035), Fonds Onderzoek en Wetenschap (2030)?
Antwoord
Bij de CEP-raming worden de fondsen tot maximaal het einde van de ramingsperiode meegenomen
(2031) voor de EMU-schuld en het EMU-saldo.
Voor het Klimaatfonds geldt dat de middelen zijn begroot tot 2030, maar dat wel verdergaande
doelstellingen voor 2040 en 2050 zijn geformuleerd (zie CPB-notitie Analyse coalitieakkoord 20222025, p. 26). Voor de uitgaven van het Nationaal Groeifonds geldt dat deze zijn uitgesmeerd tot en
met 2028. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied loopt tot na de ramingsperiode (2035), en is
bij het CEP meegenomen tot en met 2031. De beoogde middelen uit het Fonds Onderzoek en
Wetenschap hebben tot en met 2031 een budgettaire impact.
73
Indien we de cijfers doortrekken tot 2035 en 2040 wat zijn dan de prognoses?
Antwoord
De ontwikkeling van de openbare financiën, koopkracht en armoede zijn in het CEP geraamd tot en
met 2031. Deze vraag kan het CPB dus niet beantwoorden.
74
Welke mechanismen zorgen ervoor dat “de onderuitputting, die momenteel het EMU-saldo
verbetert, op middellange termijn verdwijnt”?

Antwoord
De geraamde onderuitputting op de korte termijn is hoog doordat de arbeidsmarkt op dit moment
krap is en de omvang van de kabinetsplannen relatief fors. Hierdoor acht het CPB het
onwaarschijnlijk dat alle begrote middelen volledig kunnen worden besteed de komende jaren. Op
de middellange termijn veronderstellen we dat de onderuitputting afneemt doordat de
werkloosheid weer licht toeneemt waardoor budgetten makkelijker tot besteding komen. De
onderuitputtingsraming brengt echter onzekerheden met zich mee aangezien de ontwikkeling van
de arbeidsmarkt en toekomstig begrotingsbeleid onbekend zijn (CPB, Verdieping CEP 2023, p.31).
75
Wat is de verwachte oploop van de zorgpremies in de komende jaren?
Antwoord
Zie antwoord bij vraag 2.
76
Wat is het effect van de zorgpremies in de koopkrachtcijfers?
Antwoord
De zorgpremies worden meegenomen in de berekening van de koopkracht. Stijgende zorgpremies
zorgen voor een lagere koopkrachtontwikkeling. Voor de laagste inkomensgroepen geldt dat
zorgtoeslag gekoppeld is aan de gemiddelde ontwikkeling van de zorgpremies. Bij een hogere
zorgpremie wordt de maximale zorgtoeslag met hetzelfde bedrag verhoogd. Dat betekent dat de
koopkrachtontwikkeling van deze huishoudens niet beïnvloed wordt door een stijging van de
zorgpremies.
77
Stel dat we de zorgpremie alleen laten stijgen met de loon-prijsontwikkeling en het overige in het
EMU-saldo laten lopen, wat is het effect op EMU-saldo en EMU-schuld tot 2031?
Antwoord
Zie antwoord bij vraag 78.
78
Stel dat we de zorgpremie alleen laten stijgen met de loon-prijsontwikkeling en het overige
financieren uit de belastingen welke groepen gaan er dan in koopkracht op voor en welke op
achteruit?
Antwoord
Het CPB heeft deze analyse niet gemaakt. De vraag hoe een lastenverschuiving van zorgpremies
naar reguliere belastingen uitpakt voor de koopkracht van verschillende groepen is ook niet
eenduidig te beantwoorden. Dat hangt af van de keuze van het belastinginstrument dat gekozen
wordt voor de financiering van de lagere zorgpremies. Bij een lage zorgpremie wordt de maximale
zorgtoeslag met hetzelfde bedrag verlaagd. Ten slotte geldt dat verzekeraars door een dergelijke
maatregel minder dan 50% van de gelden via de nominale premie innen. Dit kan, binnen het
huidige zorgstelsel, bezwaren oproepen vanuit de Europese Commissie vanwege mogelijke
staatssteunaspecten.
79
Met hoeveel procent is het totaal aantal personeelsleden in de verpleeghuiszorg in 2022 in
vergelijking met 2017 toegenomen?
Antwoord
Het CPB maakt geen raming van de vraag naar en het aanbod van personeel in de zorg.
Het CBS biedt op basis van de Enquête Beroepsbevolking inzicht in de totale werkzame
beroepsbevolking bij bedrijven in de subbranche verpleging en verzorging, waaronder
verpleeghuizen vallen. Zie:
https://azwstatline.cbs.nl/#/AZW/nl/dataset/24145NED/table?dl=87AE6
Omdat veel bedrijven zowel in de subbranche verpleging en verzorging als in de subbranche
thuiszorg actief zijn, geven de cijfers mogelijk een vertekend beeld van de werkelijke

arbeidsmarkt. Ook wordt binnen de subbranche verpleging en verzorging geen verder onderscheid
gemaakt.
80
Met hoeveel procent is het aantal personeelsleden met zorgtaken in de verpleeghuiszorg in 2022 in
vergelijking met 2017 toegenomen?
Antwoord
Dit is onbekend. Zie antwoord op vraag 79.
81
Hoeveel mensen ontvangen in 2017 en in 2022 verpleeghuiszorg?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 82.
82
Hoe hoog zijn de uitgaven aan verpleeghuiszorg in 2017 en in 2022?
Antwoord
De in het CEP 2023 gepubliceerde realisatie (2017) en raming (2022) van de netto Wlz-uitgaven is
te vinden in onderstaande tabel. Het CPB raamt de zorguitgaven naar hoofdsectoren (Wlz, Zvw en
Wmo/jeugd), en maakt geen nadere uitsplitsing.
Tabel

Realisatie en raming van de netto Wlz-uitgaven
2017 2022
mld euro

Netto Wlz-uitgaven

20,0

28,1

Cijfers van het CBS bieden enig zicht op de uitgaven aan en het gebruik van Wlz-zorg (in natura)
naar sector. Verpleeghuiszorg beslaat de zorg met verblijf in de sector verpleging en verzorging
voor mensen met zorgprofiel VV4 of hoger. De definitieve cijfers zijn beschikbaar tot en met 2020.
Voor 2021 zijn voorlopige cijfers beschikbaar. Zie
https://mlzopendata.cbs.nl/#/MLZ/nl/dataset/40075NED/table?dl=87AE5. Deze cijfers bevatten
geen informatie over mensen die uitsluitend met een Wlz-pgb gebruik maken van
verpleeghuiszorg.
83
Hoeveel werd er in 2017 per verpleeghuisbewoner uitgegeven?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 82.
84
Hoeveel werd er in 2022 per verpleeghuisbewoner uitgegeven?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 82.
85
Kunt u een vergelijking maken hoeveel men in Denemarken, Zweden, Duitsland, Oostenrijk en
België uitgeeft aan een verpleeghuisbewoner in 2022?
Antwoord
Het CPB heeft deze analyse niet gemaakt.
Voor een vergelijking van de financiering van ouderenzorg tussen verschillende OESO-landen,
waaronder Zweden, zie: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/344505/
9789240033771-eng.pdf
86
Wat verklaart de toename van het aandeel van huishoudens in het netto nationaal inkomen tussen
2019 en 2024?

Antwoord
Het aandeel van huishoudens in het netto nationaal inkomen wordt berekend door de nominale
waarde van het beschikbaar inkomen van huishoudens plus individualiseerbare
overheidsconsumptie te delen door het nominale netto nationaal inkomen. Onder
individualiseerbare overheidsconsumptie vallen de uitgaven aan zorg. Het aandeel is dus gestegen
omdat het nominale netto besteedbare inkomen van huishoudens meer is gestegen dan het
nominale netto nationale inkomen. Dit komt doordat de individualiseerbare overheidsconsumptie is
toegenomen in aandeel van het netto nationaal inkomen en doordat de loon- en
inkomstenbelasting is afgenomen als aandeel van het netto nationaal inkomen (als aandeel van het
bbp is deze te vinden in bijlage 13). Bovendien wordt het besteedbaar inkomen van huishoudens
op peil gehouden door sterke groei van de werkgelegenheid, hogere cao-loongroei en de verhoging
van het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen.
Vraag 87
Ten aanzien van de verdieping van het CEP: welke maatregelen zorgen voor de overschrijding van
het inkomstenkader?
Antwoord
Het inkomstenkader vloeit voort uit de som van lastenverzwarende en -verlichtende
beleidsmaatregelen sinds de Voorjaarsnota 2022. Een overschrijding van het inkomstenkader
ontstaat wanneer het totaal van lastenverzwarende beleidsmaatregelen de som van
lastenverlichtende beleidsmaatregelen overtreft. Een overschrijding kan daarom niet toegerekend
worden aan specifieke beleidsmaatregelen.
Hieronder is weergeven welke maatregelen (exclusief zorg) sinds de Voorjaarsnota 2022, vanwege
de omvang van het budgettaire effect van cumulatief meer dan 1 mld euro in de periode 20222025, in belangrijke mate meetellen in het inkomstenkader.
-

Verlagen en afschaffen doelmatigheidsmarge gebruikelijk loon
Eenmalige verhoging van de zorgtoeslag
Verlagen accijns op benzine en diesel met 21%
Invoeren solidariteitsheffing
Verlagen tarief eerste schijf inkomstenbelasting
Verhogen lage tarief vennootschapsbelasting naar 19%
Verhogen overdrachtsbelasting niet-woningen naar 10,4%
Versneld afbouwen zelfstandigenaftrek
Verhogen arbeidskorting in tweede en derde knikpunt

Vraag 88
Ten aanzien van de verdieping van het CEP: Betekent de overschrijding van het inkomstenkader
dat er cumulatief 7 miljard euro ruimte is voor lastenverlichting of het beperken van
lastenstijgingen binnen de kabinetsperiode?
Antwoord
In de periode 2022 tot en met 2025 bedraagt de overschrijding in het inkomstenkader cumulatief 7
mld euro. Bij de Voorjaarsnota 2022 is het inkomstenkader definitief vastgesteld door het kabinet,
waarbij het saldo onder aan de streep gelijk is gesteld aan nul. Dat betekent dat het kabinet,
behoudens eventuele kadercorrecties, de aanvullende lastenverzwaring van cumulatief 7 mld euro
volgens zijn eigen begrotingsregels zou moeten compenseren met even grote lastenverlichtingen.
Dat het inkomstenkader cumulatief met 7 mld euro overschreden wordt, betekent echter niet per
definitie dat er ruimte is voor lastenverlichting of het beperken van lastenstijgingen binnen de
kabinetsperiode. Het doorvoeren van lastenverlichtingen of het beperken van lastenstijgingen heeft
ook gevolgen voor de omvang van het overheidssaldo en de -schuld. Dit is een politieke afweging,
waarbij mogelijk ook overschrijding van de Europese begrotingsregels een rol speelt.