Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 017

Homo-emancipatiebeleid

Nr. 74

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 april 2011
Hierbij bied ik u namens het kabinet de hoofdlijnenbrief emancipatie:
vrouwenemancipatie en homo-emancipatie 2011–2015 aan.
Hiermee geeft het kabinet uitwerking aan hetgeen in het regeerakkoord
over emancipatie is aangekondigd.
In het regeerakkoord heeft het kabinet aangekondigd dat het kabinet de
emancipatie bevordert en dat het kabinet daarbij ook borg staat voor de
emancipatie van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen
en transgenders en daartoe concreet beleid zal ontwikkelen.
Met deze brief wordt tevens uitwerking gegeven aan de toezegging die
door de minister-president is gedaan in antwoorden op Kamervragen
(nr. 288) om in dit voorjaar te komen met een actieplan vrouwenemancipatie.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

kst-27017-74
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

1

Hoofdlijnen emancipatiebeleid: vrouwen- en homo-emancipatie
2015
1. Het kabinet bevordert de emancipatie
Kiezen in vrijheid en veiligheid
Emancipatie biedt mensen de kans het beste uit hun leven te halen en in
vrijheid en veiligheid keuzes te maken. Daarom wil het kabinet de
emancipatie bevorderen: de emancipatie van meisjes en vrouwen, en de
emancipatie van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen
en transgenders (LHBT).1 Iedereen heeft recht op een leven zonder geweld
en op een eerlijke kans tot participatie. Discriminatie wordt daarom
bestreden en ook zwaarder bestraft. De gelijkheid voor de wet en de
gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen, en van homoseksuelen en
heteroseksuelen dient vanzelfsprekend te zijn. Daarbij hoort ook respect
voor verschil en tolerantie voor andersdenkenden. De balans in grondrechten is een van de kernwaarden van de Nederlandse samenleving.
Eigen kracht en talent van mensen aanspreken
Het kabinet ziet vrouwenemancipatie en homo-emancipatie primair als de
verantwoordelijkheid van mensen – vrouwen én mannen, homoseksuelen
én heteroseksuelen –, bedrijven en maatschappelijke instellingen zelf. De
overheid heeft een rol daar waar emancipatie geen kans krijgt en de
veiligheid en participatie achterblijft. Het kabinet wil de eigen kracht en
het talent van mensen zelf aanspreken en actief benutten om voortgang te
boeken. Op eigen kracht en met hun talent kunnen mensen veel bereiken.
Vergroten van de veiligheid en participatie
Doel van het emancipatiebeleid is de veiligheid van vrouwen, homoseksuelen en transgenders te vergroten, en de participatie van vrouwen in
alle lagen en sectoren van de arbeidsmarkt te bevorderen. Homoseksuele
paren moeten veilig hand in hand over straat kunnen lopen en jongeren
moeten veilig uit de kast kunnen komen. Meisjes moeten zich beschermd
weten tegen seksuele intimidatie en geweld. Vrouwen moeten zich
ondersteund en uitgedaagd voelen in hun ambitie om in alle sectoren van
de arbeidsmarkt te participeren en door te groeien naar topfuncties.
Cultuurverandering

1

In deze notitie gebruiken we verder voor de
leesbaarheid de aanduiding «homoseksuelen
en transgenders» voor de gehele populatie
van lesbische vrouwen, homoseksuele
mannen, biseksuelen en transgenders (LHBT).

Het kabinet zal een aantal wettelijke maatregelen nemen om de gelijke
rechten van homoseksuelen en transgenders te borgen, en wettelijke en
fiscale belemmeringen wegnemen voor de doorgroei van de arbeidsparticipatie van vrouwen. Bovenal is een cultuurverandering nodig, vooral
daar waar de emancipatie, veiligheid en participatie achterblijven. Een
positieve houding en beeldvorming ten aanzien van homoseksuele
relaties en vrouwen met ambitie dienen vanzelfsprekend te worden. Het
kabinet zal die cultuurverandering in woord en daad steunen. Door
burgers, bedrijven en instellingen op hun verantwoordelijkheid aan te
spreken en hen ook om een actieve bijdrage te vragen in de emancipatie.
Die actieve bijdrage vragen we van vrouwen zelf, maar zeker ook van
mannen – zowel thuis als in de bestuurskamer. Ook bij de homo-emancipatie geldt dat actieve steun van heteroseksuelen onmisbaar is.
Om de gewenste cultuurverandering aan te jagen en te ondersteunen
worden initiatieven in de samenleving ondersteund en verspreid die
zichtbaar bijdragen aan het emancipatieproces, de veiligheid en participatie. Daarbij werkt de minister van OCW nauw samen met de vakdepartementen, die stelselverantwoordelijk zijn, en met gemeenten, bedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

2

en maatschappelijke partners. Er wordt daarbij voortgebouwd op de
ervaringen en samenwerkingsverbanden van de afgelopen jaren en een
zwaarder accent gelegd op veiligheid en betaald werk voor iedereen.
Versterken van de emancipatie-infrastructuur
Het kabinet zal een aantal organisaties in de kennisinfrastructuur voor
vrouwenemancipatie en homo-emancipatie ondersteunen. Het kabinet
investeert in de periode 2011 t/m 2015 € 17,5 miljoen per jaar in de
emancipatie-infrastructuur en de in deze hoofdlijnenbrief opgenomen
programma’s en actielijnen. Het COC krijgt ondersteuning voor haar
nationale en internationale werk op het terrein van homo-emancipatie. Op
het terrein van de vrouwenemancipatie ondersteunt het kabinet de
samenwerking tussen E-Quality en Aletta. In 2014 wordt één sterk instituut
voor vrouwenemancipatie en vrouwengeschiedenis ondersteund.
De internationale voortrekkersrol van Nederland zichtbaar maken
De rechten en de fundamentele gelijkheid en gelijkwaardigheid van
vrouwen liggen vast in het VN Vrouwenverdrag.1 De VN-lidstaten,
waaronder Nederland, bespreken jaarlijks de voortgang. Die voortgang is
niet vanzelfsprekend. Nederland zal zich daarom actief blijven inzetten
voor de verbetering van de positie van meisjes en vrouwen in de wereld,
in het bijzonder voor de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
van meisjes en vrouwen. Ook zal Nederland een voorbeeldrol vervullen
binnen de NAVO bij de versterking van de rol van vrouwen in vraagstukken van vrede en veiligheid.
Voor de rechten en veiligheid van homoseksuelen en transgenders
bestaat nog geen internationaal verdrag. Nederland heeft, door als eerste
land ter wereld het huwelijk tussen paren van gelijk geslacht juridisch
mogelijk te maken, een belangrijke voortrekkersrol in de wereld. Het
kabinet wil die positie gebruiken om samen met gelijkgestemde landen te
komen tot een betere internationale bescherming van de rechten en
veiligheid van homoseksuelen en transgenders. Ook zal Nederland actief
bijdragen aan de veiligheid van homoseksuelen en transgenders in
Europa.
Toezeggingen aan de Kamer
Olievlekwerking

1

Dit verdrag kent drie doelstellingen:
(a) volledige gelijkheid voor de wet en in het
openbaar bestuur. Tijdelijke maatregelen van
positieve actie zijn geoorloofd, (b) positieverbetering van vrouwen. Dit houdt mede in de
bestrijding van alle vormen van discriminatie
in de samenleving (ook door anderen dan de
overheid) en (c) Bestrijding van de dominante
gender-ideologie en sekse-specifieke
stereotiepen. Zie verder
www.vrouwenverdrag.nl.
2
Ecorys (2010) Eindevaluatie subsidieregeling
emancipatieprojecten

De Kamer heeft gevraagd te rapporteren over de olievlekwerking van
emancipatieprojecten om meer inzicht te krijgen in de effectiviteit van het
emancipatiebeleid. In de afgelopen jaren zijn emancipatieprojecten
gefinancierd vanuit de subsidieregeling emancipatie 2006–2010. Deze
projecten zijn in twee delen geëvalueerd.2 Over het bereik en de effectiviteit van een deel van deze projecten bent u eerder geïnformeerd
(Kamerstuk 2007–2008, 30 420, nr. 119). Uit de eerste evaluatie zijn 18
projecten geselecteerd voor verdere verspreiding (zgn. Troeven). Meer
dan twintig grotere gemeenten hebben de bewezen goede emancipatieprojecten overgenomen. Ook de evaluatie van de overige projecten is
afgerond. Met in totaal ruim 150 projecten zijn naar schatting ruim
160 000 personen bereikt. De regeling wordt niet in deze vorm voortgezet.
Het aantal subsidies wordt beperkt. De focus zal komen te liggen op een
beperkt aantal programma’s en actielijnen. Daarin krijgen bewezen goede
praktijken een plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

3

Aanbevelingen van CEDAW
Het Committee on the Elimination of Discrimination of Women (CEDAW)
beoordeelt of lidstaten het VN Vrouwenverdrag voldoende toepassen. De
kabinetsreactie op de aanbevelingen van dit Comité is door het vorige
kabinet naar Uw Kamer toegezonden bij brief van 5 juli 2010 (Kamerstukken 2009–2010, 30 420, nr. 154). De commissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap verzocht per brief (kenmerk 2010D35244) een
nieuw kabinet een beleidsreactie te geven op de aanbevelingen, aangezien de toegezonden reactie geen voorstellen voor nieuw beleid bevat.
Het kabinet doet haar voordeel met de aanbevelingen van het comité,
betrekt deze bij de beleidsvorming en zal kennis over het VN Vrouwenverdrag actief verspreiden o.a. naar de advocatuur en de rechterlijke
macht. Het kabinet is voorts van oordeel dat de reactie van 5 juli 2010 al
een uitvoerige inhoudelijke reactie op de aanbevelingen bevat.
Leeswijzer
Hieronder volgen per paragraaf de beschrijvingen van zes beleidsprogramma’s van de minister van OCW. Het gaat om de beleidsprogramma’s
gelijke rechten homoseksuelen en transgenders (paragraaf 2), veiligheid
en weerbaarheid homoseksuelen, transgenders en vrouwen (paragraaf 3),
sociale acceptatie van homoseksuelen en transgenders (paragraaf 4),
arbeidsparticipatie vrouwen en talent (paragraaf 5), arbeidsparticipatie
vrouwen en eigen kracht laagopgeleide vrouwen (paragraaf 5) en
internationaal emancipatiebeleid (paragraaf 6). Per programma worden de
stand van zaken, het streefbeeld voor 2015 en de actielijnen beschreven.
2. Gelijke rechten van homoseksuelen en transgenders
Stand van zaken
De laatste decennia is de situatie voor homoseksuelen en transgenders in
Nederland sterk verbeterd. Homodiscriminatie is bij Algemene wet gelijke
behandeling verboden. Ook voor paren van gelijk geslacht zijn het
wettelijk huwelijk, het geregistreerd partnerschap en de adoptie van
kinderen mogelijk geworden. Op een aantal terreinen is echter nog steeds,
in juridische zin of in de praktijk, sprake van discriminatie en ongelijke
behandeling van homoseksuelen en transgenders op grond van hun
seksuele gerichtheid. Het kabinet doet hiertoe een aantal voorstellen ter
verbetering.
Streefbeeld 2015
In 2015 is de juridische ongelijkheid tussen homoseksuelen en transgenders enerzijds en heteroseksuelen anderzijds op de belangrijkste
punten opgeheven en is de (nog) bestaande kloof tussen «de jure» en «de
facto» gelijke behandeling op grond van seksuele gerichtheid en
genderidentiteit verder gedicht.
Artikel 1 van de Grondwet verbiedt discriminatie «op welke grond dan
ook». Het kabinet beschouwt het verbod op discriminatie vanwege
seksuele gerichtheid dan ook als een van de kernwaarden van de
samenleving en onderstreept daarom het belang van een toereikende
wettelijke bescherming tegen discriminatie vanwege seksuele gerichtheid
en zet in op een verscherpte aanpak van die discriminatie in de praktijk.
Gewelddaden die het gevolg zijn van discriminatie worden voortaan
dubbel hard bestraft en krijgen voorrang van de politie. Het openbaar
ministerie (OM) gaat per 1 juni dubbele straffen eisen bij geweldsincidenten die het gevolg zijn van discriminatie. Daarnaast geeft het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

4

op korte termijn prioriteit aan de effectieve uitvoering van de actielijnen
die in deze brief zijn opgenomen.
Het kabinet komt met een standpunt over de vervanging van de
zogenaamde enkele-feitconstructie in de Algemene wet gelijke behandeling, mede naar aanleiding van concrete voorstellen die hiertoe zijn
gedaan.
Actielijnen
Om het streefbeeld te bereiken, zijn twee actielijnen ontwikkeld:
1. Actielijn «Juridisch ouderschap en de rechten van paren van gelijk
geslacht»
In ons land groeien minstens 25 000 kinderen op in een «roze gezin». Het
kabinet wil dat deze kinderen eenzelfde juridische positie krijgen als
kinderen geboren in heteroseksuele relaties. Het kabinet heeft hiertoe een
wetsvoorstel Lesbisch ouderschap voor advies voorgelegd bij de Raad
van State. Het voorstel houdt onder meer in dat lesbische paren niet meer
naar de rechter hoeven voor het tot stand brengen van het juridisch
ouderschap van de duomoeder. Het kabinet verwacht in de zomer van
2011 een wetsontwerp aan de Kamer te kunnen aanbieden (en de motie
uit te voeren van Azough/Teeven/Arib 32 123 VI, 5 november 2009).
In het belang van een vrij verkeer van personen zal het kabinet aandringen
op erkenning van geregistreerde partnerschappen en huwelijken tussen
personen van gelijk geslacht in de Europese Unie. Wat betreft landen
buiten de EU zal het kabinet zich inspannen om te komen tot vergelijkbare
afspraken.
In het regeerakkoord is opgenomen dat gezinsmigratie alleen nog
toegestaan is voor gehuwde en geregistreerde partners en de minderjarige kinderen. Het kabinet beoogt hiermee geen barrières op te werpen
voor de uitoefening van gezinsleven door homoseksuelen en is zich ervan
bewust dat het voor hen in veel landen niet mogelijk is om te trouwen
respectievelijk een geregistreerd partnerschap aan te gaan. Het kabinet
zoekt naar een oplossing waarmee benadeling van homoseksuelen door
de strengere regels bij gezinsvorming- en hereniging wordt voorkomen.
2. Actielijn «Gelijke behandeling van homoseksuelen en transgenders»
In Nederland kunnen mannen die seks hebben gehad met andere mannen
op grond van hun seksuele gedrag geen bloed doneren. In een aantal
Europese landen kan dit onder voorwaarden wel (Zweden, Spanje,
Portugal en Italië). Het kabinet gaat, in overleg met Bloedbank Sanquin,
bezien of, en zo ja, welke mogelijkheden er zijn om de regels rondom
bloeddonatie zodanig aan te passen dat het als man hebben van seksueel
contact met een andere man niet langer zonder meer leidt tot levenslange
uitsluiting van het bloeddonorschap. Hierbij staat uiteraard de veiligheid
van ontvangers van bloedproducten voorop. Het kabinet zal bij deze
afweging de aanbevelingen van de Raad van Europa ten aanzien van het
donorselectiebeleid aangaande mannen die seks hebben gehad met
mannen betrekken, evenals de Europese regelgeving ten aanzien van het
uitsluiten van risicogroepen.

1
Aanbevelingen van het Comité van
ministers aan Lidstaten van de Raad van
Europa. Rec (2010)5, 31 maart 2010, chapters
20–22.

Het kabinet geeft met onderstaande maatregelen uitvoering aan de
aanbevelingen van de Raad van Europa over maatregelen om discriminatie te bestrijden op basis van seksuele gerichtheid of genderidentiteit.1
Het kabinet schrapt de zogenoemde sterilisatie-eis voor het wijzigen van
de geslachtsaanduiding in de geboorteakte. Het concept-wetsvoorstel
transseksualiteit (waarin de zogenoemde «sterilisatie-eis» voor trans-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

5

genders wordt geschrapt) is in voorbereiding en wordt voor de zomer
2011 in consultatie gegeven. Tevens regelt het kabinet het op eenvoudige
wijze kunnen wijzigen van de geslachtsaanduiding op diploma’s. Hiertoe
wijzigt het kabinet artikel 1:28 BW en het inrichtingsbesluit VO.
3. Veiligheid en weerbaarheid van homoseksuelen, transgenders
en vrouwen
Stand van zaken
De meeste Nederlanders accepteren homoseksualiteit en de sociale
acceptatie is de laatste jaren toegenomen (zie hieronder paragraaf 4 over
sociale acceptatie van homoseksualiteit). Toch voelen veel homoseksuelen
zich nog onveilig. Dit komt door berichten in de media over geweldsincidenten tegen homoseksuelen, maar ook door eigen ervaringen. In 2009
werd 1 op de 10 homo- en biseksuele mannen in een periode van 6
maanden uitgescholden, geïntimideerd of gepest vanwege de seksuele
voorkeur. Bij de lesbische en biseksuele vrouwen is dit cijfer nog
ongunstiger, namelijk 4 op de 10.1
De helft van de leerlingen vindt dat je op school beter niet voor je
homoseksualiteit uit kunt komen.2 Van de homoseksuele jongeren heeft
12% daadwerkelijk ooit een zelfmoordpoging gedaan. 66% van de
homoseksuele jongeren heeft behoefte aan steun en hulp, vooral bij het
uit de kast komen.3
Ook veel meisjes en vrouwen hebben te maken met onveiligheidsgevoelens en geweld. Het seksuele en relationele geweld wordt niet altijd
door vrouwen gemeld en bij eergerelateerd geweld en genitale verminking ook niet systematisch geregistreerd. Desondanks is wel duidelijk dat
vrouwen een veel groter risico lopen dan mannen om slachtoffer te
worden van geweld. Van alle vrouwen in Nederland is 12% ooit verkracht
(vergeleken met 3% van de mannen).4 Meisjes op het vmbo hebben vijf
keer vaker dan meisjes op de havo en het vwo te maken met ongewenste
seksuele handelingen.5Machtsverschillen en stereotiepe denkbeelden
hangen hiermee samen.6
Streefbeeld 2015
In 2015 is de onveiligheid en zijn de onveiligheidsgevoelens van homoseksuelen en transgenders en van vrouwen en meisjes afgenomen. Het
kabinet zal daartoe de aangiftebereidheid, registratie en opvolging van
discriminatiemeldingen actief bevorderen en geweld met een discriminatoir motief zwaarder straffen. Voorts werken de Ministers van VenJ,
BZK, VWS en OCW nauw samen bij het bevorderen van een veilig
leefklimaat en de weerbaarheid van vrouwen, homoseksuelen en
transgenders. Daarbij ligt de focus op gebieden waar de veiligheid
achterblijft en op kwetsbare groepen.

1
SCP-monitor 2010: «Steeds gewoner, nooit
gewoon».
2
TK 2008–2009, 27 017, nr. 50.
3
SCP-monitor 2010: ‘Steeds gewoner, nooit
gewoon.
4
Rapport seksuele gezondheid in Nederland,
2010.
5
Health Behaviour in School-aged Children
(HBSC), 2009.
6
Prevalentieonderzoek huiselijk geweld 2010.

1. Actielijn jongeren: de kracht van social media en jongerennetwerken
Het is belangrijk dat meisjes en jongens voor zichzelf kunnen opkomen,
hun eigen grenzen bewaken en de grenzen van anderen respecteren. De
minister van OCW zal daarom vanuit het emancipatiebeleid de (seksuele)
weerbaarheid actief bevorderen en ondersteunen. Hiervoor zal een
aanpak worden ontwikkeld voor en door jongeren zelf, die aansluit bij de
wijze waarop jongeren met elkaar communiceren via «social media» en
bestaande jongerennetwerken. Jongeren zoeken immers vaak hulp en
steun via vrienden en internet. Deze aanpak sluit daarbij aan. Doel van de
aanpak is om machtsmisbruik en seksueel geweld onder jongeren te
voorkomen en weerbaarheid en gevoel van eigenwaarde te bevorderen.
Naast de belangrijke rol die ouders, opvoeders en professionals hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

6

wil het kabinet hiermee gebruik maken van de eigen kracht van jongerennetwerken.
Het kabinet zal ook interventies ondernemen gericht op de weerbaarheid
van homoseksuele jongeren. Homoseksuele jongeren hebben behoefte
om elkaar te ontmoeten via vriendenclubs, internet en media en hebben
ook behoefte aan rolmodellen. Lokale homojongerennetwerken krijgen
een impuls om activiteiten te organiseren waarbij homoseksuele jongeren
elkaar kunnen ontmoeten zoals weekendkampen en huiskamerbijeenkomsten. Ontmoetingen met heteroseksuele jongeren zal daar ook
onderdeel van uit kunnen maken. Ook zullen de veilige, virtuele ontmoetingsplaatsen, zoals www.jongenout.nl en www.18min.eu., worden
voortgezet. De homoseksuele jongeren hebben ook aangegeven dat zij
zich storen aan de stereotypen die bestaan over homoseksuelen en willen
deze doorbreken en vervangen door een gewoon beeld van de homopopulatie. Social media worden ingezet om de zichtbaarheid van homoseksuelen te vergroten.
De minister van OCW zal daarbij namens het kabinet zelf actief in gesprek
en dialoog gaan over (on)veiligheid en weerbaarheid – samen met
rolmodellen – om zo de eigen kracht van jongeren zichtbaar te maken en
bij te dragen aan een veilig leefklimaat voor homojongeren en meisjes.
Deze aanpak vanuit de minister van OCW sluit aan bij beleid van het
ministerie van VWS gericht op seksuele gezondheid, waarvan seksuele
weerbaarheid van jongeren een belangrijk onderdeel vormt. Ook wordt
samengewerkt met het ministerie van VenJ en de Task Force Aanpak
mensenhandel, die de aanpak van (digitale) loverboys tot prioriteit heeft.
Voorts bouwt deze aanpak voort op de positieve ervaringen met het
stimuleren van mediawijsheid bij jongeren door het ministerie van OCW.
2. Actielijn gemeenten: veilige wijken
Geweld tegen homoseksuelen en transgenders vindt vooral plaats in de
directe woonomgeving van de slachtoffers en op homo-ontmoetingsplaatsen of in homo-uitgaansgebieden1. Om dit geweld te voorkomen en
de sociale acceptatie van homoseksualiteit te bevorderen maakt het
kabinet afspraken met de gemeenten. De ervaringen van de 18 koplopers
op het terrein van homo-emancipatie, onder meer met het geven van
voorlichting en het trainen van jongerenwerkers, het creëren van veilige
ontmoetingsplaatsen voor homoseksuele jongeren (bijv. huiskamersessies) en het bevorderen van aangiftebereidheid, dienen daarbij als
voorbeeld. De koploperstrategie heeft ook een positieve uitstraling naar
de actiebereidheid van veel meer gemeenten in Nederland, zoals blijkt uit
de toename van het aantal actieve gemeenten in de afgelopen kabinetsperiode. Het kabinet zal in de komende periode deze succesvolle aanpak
doorzetten, maar het accent meer verschuiven naar veiligheid op straat en
in wijken en daarbij naast aandacht voor homoseksuelen ook aandacht
vragen voor de veiligheid van meisjes en vrouwen in wijken.

1
TK 2008–2009, nr 30 950, nr. 15 (rapportage
homofoob geweld van de politie).

3. Actielijn veilige scholen
Een veilig schoolklimaat is de basis van waaruit leerlingen zich ontwikkelen en van waaruit leraren hun onderwijs vormgeven. Alle scholen
dienen de kernwaarden van de rechtstaat actief uit te dragen en dat kan
en mag op een wijze die past bij de eigen identiteit. Homoseksuele
leerlingen en docenten moeten veilig uit de kast kunnen komen. Jongeren
moeten zich beschermd voelen tegen ongewenste seksuele handelingen,
pesten en intimidatie. De veiligheid op school is een noodzakelijke
voorwaarde voor kwalitatief goed onderwijs en goede leerprestaties en
draagt bij aan de kabinetsambitie van «de basis op orde, de lat omhoog».
De veiligheid kan worden bevorderd door burgerschapsvorming en
sociale integratie binnen en rond de school. De inspectie van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

7

onderwijs houdt er toezicht op dat scholen hier invulling aan geven.
Buiten de school hebben ook anderen een verantwoordelijkheid. Dit
kabinet zal daarom de samenwerking tussen scholen en ouders,
gemeenten, politie, maatschappelijk werk en jeugdzorg stimuleren. Dit
kan onder meer door het aangaan van onderlinge cont(r)acten.
Het kabinet zal de ondersteuning van scholen bij hun verantwoordelijkheid voor een veilige school voortzetten, onder meer via incidentenregistratie op scholen, de zorgadviesteams en het beschikbaar stellen van
informatie over homoseksualiteit en weerbaarheid via het Centrum
School en Veiligheid (CSV). In nauwe samenwerking met VWS zal de
invoering van de meldcode voor kindermishandeling en huiselijk geweld
in het onderwijs worden gerealiseerd.
De eigen kracht van leerlingen en leraren zal worden ondersteund door
Gay and Straight allianties en voorlichting op scholen.
4. Actielijn versterken eigen kracht bij huiselijk en eergerelateerd geweld
Bij preventie van huiselijk- en eergerelateerd geweld is het belangrijk de
eigen kracht van vrouwen te benutten. Om dit te realiseren is een
cultuurverandering nodig. Het taboe rond huiselijk, seksueel en eergerelateerd geweld moet doorbroken en besproken worden. De Nederlandse
Vrouwen Raad (NVR) heeft met steun van het ministerie van VenJ goede
stappen gezet in verschillende provincies met het bespreekbaar maken
van huiselijk geweld. Dit initiatief en vergelijkbare initiatieven verdienen
een steun in de rug. Effectieve methoden ter preventie van eergerelateerd
geweld dienen breder te worden toegepast. De minister van OCW, de
minister van VenJ, de staatssecretaris van VWS en de minister van BZK
zullen hierbij nauw samenwerken.

1
Transgender is een verzamelnaam voor
personen waarvan de gender identiteit niet
overeenkomt met het geboortegeslacht. Dat
wil zeggen: je bent geboren als man of vrouw,
maar je voelt of gedraagt je niet zo. Onder
deze groep vallen travestieten, transseksuelen
en transgenderisten. Naar schatting 0,5% van
de Nederlandse mannen en vrouwen voelt
zich meer van het andere geslacht dan van het
eigen geslacht. De kans voor Nederland dat
een kind later transseksueel blijkt te zijn is
echter lager; voor jongens naar schatting
1:3500 (0.029%) en voor meisjes 1: 6700
(0,015%) (Olyslager&Conway, 2007, bron
onderzoek Paul Vennix).
2
SCP, homo-emancipatiemonitor, 2010.
3
Movisie, 2006; 2010, Rutgers Nissogroep,
2010.
4
«Homophobia and Discrimination on
Grounds of Sexual Orientation and Gender
Identity in the EU Member States, Part II –
Social Situation. European Union Agency for
Fundamental Rights», 2009. en «Human
Rights and Gender Identity» Issue paper,
Commissioner for Human Rights, Council of
Europe 2009.
5
Beleidsbrief transgenders 1 oktober 2009,
kamerstukken 2009–2010, kenmerk 27 017,
nr. 56.
6
Genderdysforie komt voort uit een gevoel
van onbehagen over iemands biologische
geslacht. Vaak gaat het samen met de wens
om van het andere geslacht te willen zijn.
7
A. de Vries; «Genderdysforie bij Adolescenten: psychische gezondheid en behandelevaluatie», r 2010.

(Centrum)gemeenten hebben in het kader van de WMO een taak en
budget voor de vrouwenopvang. Om de eigen kracht van vrouwen te
vergroten zal de minister van OCW onder meer in samenwerking met
gemeenten en bedrijfsleven onderzoeken hoe de toeleiding naar werk van
slachtoffers van ernstige vormen van partnergeweld kan worden
versterkt. De staatsecretaris van VWS en de minister van VenJ komen met
een brief over de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Daarbij
wordt het rapport van de commissie «Stelsel vrouwenopvang» betrokken.
4. Sociale acceptatie van homoseksuelen en transgenders1
Stand van zaken sociale acceptatie
De sociale acceptatie van homoseksuelen en transgenders is de afgelopen
jaren toegenomen.2 Tegelijkertijd is duidelijk dat de acceptatie van
homoseksualiteit bij grote groepen nog problematisch is. De houding
onder jongeren, bij etnische minderheden en in orthodox-religieuze
gemeenschappen is duidelijk negatiever dan bij andere Nederlanders. Een
derde van de homoseksuelen en transgenders voelt zich niet veilig
genoeg om op het werk uit de kast te komen. In andere omgevingen
(school, buurt, sport, ouderenzorg) is dat percentage nog hoger.
Het gebrek aan sociale acceptatie van transgenders3 blijkt vooral uit hun
hoge werkloosheid, ervaringen met geweld, en ernstige psychosociale
problemen. De lange en ingewikkelde procedures voor geslachtsverandering en wachtlijsten in de zorg verergeren hun problemen vaak nog.4
Het vorige kabinet heeft een start gemaakt met transgenderbeleid5. Dit
heeft meer inzicht gegeven in de knelpunten en mogelijke oplossingen.
Nederland loopt bijvoorbeeld voorop waar het gaat om de behandeling
van genderdysfore6 jongeren. Recent onderzoek naar deze behandeling7
laat zien dat deze aanpak effect heeft en veel problemen op latere leeftijd
voorkomt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

8

Streefbeeld 2015
Dit kabinet wil de sociale acceptatie van homoseksuele, lesbische,
biseksuele en transgender personen verder vergroten en verdiepen.
Daarbij ligt de focus op de domeinen school, werk, sport en ouderenzorg,
en op de kringen waar de sociale acceptatie nu nog relatief laag is. Dat zijn
vooral etnische minderheden, orthodox-religieuze groepen en jongeren.
Homoseksuelen moeten op straat, in de wijk en in de sport veilig voor hun
homoseksualiteit kunnen uitkomen. Jongeren moeten veilig uit de kast
kunnen komen. Het kabinet beoogt daarnaast de kwetsbare positie van
transgenders te verbeteren.
Actielijnen
1. Actielijn «Gay-Straight Allianties (GSA)»
De vier bestaande landelijke gay-straightallianties (werk, onderwijs,
ouderen en sport) zullen worden gecontinueerd, verbreed en verdiept.
Vanwege de specifieke problematiek zal daarbinnen ook extra aandacht
zijn voor lesbische vrouwen, biseksuelen en transgenders. De staatssecretaris van VWS zal conform de motie Dijkstra (d.d. 30 november 2010) een
extra impuls geven aan de zorg voor roze ouderen door het ondersteunen
van het Masterplan 50+ te continueren. De partners van de GSA ouderen
zijn uitvoerder van dit plan. Daarnaast zal het kabinet een nieuwe GSA op
het terrein van «wonen» ondersteunen. Dat moet leiden tot grotere
bescherming van homoseksuelen en transgenders in hun directe
leefomgeving en helpen voorkomen dat zij worden weggepest uit hun
wijk.
2. Actielijn »Levensbeschouwing en Etniciteit»
Het kabinet streeft naar samenwerking met geloofsgemeenschappen en
migrantenorganisaties die zich via dialoog en confrontatie inzetten voor
de sociale acceptatie van homoseksualiteit in hun gemeenschap en
daarbij samenwerken met organisaties als het COC en homoseksuelen en
transgenders uit eigen kring. De nog lopende projecten op het terrein van
levensbeschouwing en etniciteit zullen overgaan in een aantal nieuwe
GSA’s. Het kabinet streeft naar een Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse en
christelijke Gay-Straight Alliantie.
3. Actielijn «Bespreekbaar maken in Caribisch Nederland»
Het kabinet wil in samenwerking met de bestuurders van de eilanden,
rekening houdend met de gemaakte afspraken, actief bijdragen aan het
bevorderen van een cultuur van tolerantie en openheid ten aanzien van
homoseksuele mannen, lesbische vrouwen, biseksuelen en transgenders.
Hiertoe zullen activiteiten gericht op het bevorderen van de sociale
acceptatie en veiligheid van homoseksuelen en transgenders worden
ondersteund, o.a. via (digitale) ontmoetingsplaatsen en dialoogbijeenkomsten. De samenwerking tussen de Antilliaanse gemeenschap in het
Europese en het Caribisch deel van het Koninkrijk zal worden ondersteund
via een Twinning-project. Wettelijk is de integrale erkenning in Caribisch
Nederland van in Nederland gesloten huwelijken tussen personen van
gelijk geslacht al geregeld. Uiterlijk 10 oktober 2012 wordt het verder
mogelijk voor paren van gelijk geslacht om in Caribisch Nederland te
trouwen.
4. Actielijn «Transgenders»
Het kabinet zet het transgenderbeleid voort en verankert dit zoveel
mogelijk in het reguliere beleid van de vakdepartementen. Transgenders
zullen verder worden ondersteund op het terrein van arbeid, zorg en
onderwijs. De subsidie aan het Transgendernetwerk Nederland zal daartoe
worden gecontinueerd. De Stichting Health Management Forum, VUmc

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

9

en Transvisie hebben vorig jaar met subsidie van VWS een visie op
toekomstbestendige transgenderzorg ontwikkeld. Het ministerie van OCW
zal samen met het ministerie van VWS de ontwikkelde visie onder de
aandacht brengen van partijen die een bijdrage kunnen leveren aan het
tot stand komen van deze toekomstbestendige transgenderzorg, zoals de
VNG, Zorgverzekeraars Nederland en GGZ Nederland.
5. Arbeidsparticipatie vrouwen
Stand van zaken
In de afgelopen decennia heeft in de arbeidsdeelname van vrouwen de
vanzelfsprekendheid van niet-werken plaats gemaakt voor de vanzelfsprekendheid van werken. Dat is een positieve ontwikkeling, die nog steeds
doorzet. De afgelopen tien jaar is bij de jongere generatie vrouwen van 25
tot 35 jaar het aandeel moeders dat werkt gestegen van 55% naar 71%.
Het aantal vrouwen dat zich vanwege de komst van kinderen terugtrekt
van de arbeidsmarkt is gehalveerd van 30% in 2001 naar 15% in 2009.1
Toch blijft de arbeidsdeelname op onderdelen nog achter.
Veel Nederlandse vrouwen werken in deeltijd en maken onvoldoende
uren om financieel zelfstandig te kunnen zijn. Vrouwen stromen nog
steeds slechts mondjesmaat door naar de top van bedrijven. En de
arbeidsdeelname van laagopgeleide vrouwen blijft achter. Ongeveer één
miljoen laagopgeleide vrouwen tussen de 15 en 65 jaar participeren nu
niet op de arbeidsmarkt.2 Het kabinet vindt dat hier verandering in moet
komen. Het talent van vrouwen op de arbeidsmarkt is onmisbaar, mede
gelet op de vergrijzing en de arbeidsmarkttekorten.
Streefbeeld 2015
Het kabinet wil de arbeidsparticipatie van vrouwen verhogen. Dat maakt
hen minder financieel afhankelijk van een partner of een uitkering en biedt
kans op ontplooiing. Een grotere arbeidsdeelname is ook noodzakelijk
vanwege de vergrijzing en verwachte structurele tekorten op de arbeidsmarkt. De minister van SZW heeft tijdens het algemeen overleg arbeid en
zorg, van 10 november 2010, dan ook als visie geformuleerd dat
Nederland van een anderhalf- naar een tweeverdienersamenleving moet
overstappen en een andere opvatting moet ontwikkelen over de betekenis
van werk en inkomen voor vrouwen. Hiervoor is een cultuurverandering
in het bedrijfsleven en bij vrouwen én mannen zelf nodig. Het kabinet wil
het signaal afgeven dat de verzorging van jonge kinderen gecombineerd
kan worden met betaalde arbeid en de ambitie om door te groeien.
In het regeerakkoord is daarom aangekondigd dat de overdraagbaarheid
van de algemene heffingskorting wordt afgeschaft, ook voor gezinnen met
kinderen jonger dan 5 jaar. Ook verlaagt het kabinet de leeftijdsgrens voor
de groep voor wie, als overgangsrecht, de overdraagbaarheid van de
algemene heffingskorting ongewijzigd blijft. Met deze maatregelen wordt
financiële afhankelijkheid van een partner niet langer ondersteund.

1

SCP, Emancipatiemonitor 2010.
Research voor beleid (te verschijnen in
2011), Laagopgeleide vrouwen aan het werk.
2

Het kabinet hecht aan goede en betaalbare kinderopvang. De overheidsuitgaven aan kinderopvang zijn sinds de invoering van de wet kinderopvang in 2005 meer dan verdriedubbeld. Het kabinet moet fors bezuinigen om de overheidsfinanciën weer in het gareel te krijgen. De
kinderopvang kan daarbij niet buiten beeld blijven. Ook na de bezuiniging
op de kinderopvang draagt de overheid nog steeds een substantieel deel
van de kosten van kinderopvang. Het kabinet betrekt bij het uitwerken van
de bezuiniging op de kinderopvang de mogelijkheden om samenhang,
transparantie en effectiviteit van de kindregelingen te verbeteren. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

10

voorjaar zal de Tweede Kamer worden geïnformeerd over de vormgeving
van de bezuiniging op de kinderopvang.
De combinatie van arbeid en zorg zal door het kabinet worden ondersteund, via de mogelijkheden die flexibel werken biedt. Werkgevers
kunnen hier nog meer ruimte bieden voor werkende moeders en vaders.
Daarnaast blijft het kabinet de ontwikkeling stimuleren van brede scholen,
die een sluitend dagarrangement aanbieden. Hiermee is er een kwalitatief
goed aanbod voor kinderen op de basisschool beschikbaar dat tegelijk de
ouders helpt arbeid en zorg te combineren. Daarnaast zal een aantal
programma’s worden ontwikkeld om de talenten van vrouwen op alle
niveaus en in alle sectoren van de economie beter te kunnen benutten. Dit
kabinet wil dat Nederland zich blijft onderscheiden als een innovatieve en
veerkrachtige economie en zet daarom in op deelname van al het
vrouwelijk talent op de arbeidsmarkt.
Vaak worden gezondheidsproblemen genoemd door vrouwen als reden
waarom zij geen baan hebben.1 Het Sociaal en Cultureel Planbureau
concludeert in onderzoek2 dat er ook een positieve wisselwerking tussen
de gezondheid en arbeidsdeelname van vrouwen kan zijn. Vrouwen met
een grotere focus op werk hebben gemiddeld genomen een betere
ervaren gezondheid. Dit onderzoek is gedaan in kader van het VN-Vrouwenverdrag en bestond uit een inventarisatie van de gezondheidssituatie
van allochtone vrouwen in relatie tot hun arbeidsdeelname. Gekeken
wordt hoe de bevindingen van het SCP-onderzoek onder de aandacht van
professionals in de omgeving van allochtone vrouwen gebracht kunnen
worden.
Er worden twee programma’s ontwikkeld: het programma Talent en het
programma Eigen kracht.
Het programma «Talent» richt zich op de deelname van vrouwen op alle
niveaus en in alle sectoren van de arbeidsmarkt en kent 3 actielijnen:
1. Actielijn «Meer vrouwen naar de top»
In bedrijven, maatschappelijke organisaties en de publieke sector moeten
meer vrouwen topfuncties gaan vervullen. Een divers samengestelde top
leidt tot betere resultaten. Het benoemingsbeleid is de verantwoordelijkheid van organisaties en instellingen zelf. Organisaties kunnen zelf hun
ambities bepalen en een beroep doen op de ervaring en kennis van
andere organisaties. Het kabinet ondersteunt hen hierbij via het Charter
Talent naar de Top en volgt de ontwikkeling van het aantal vrouwen in
topfuncties via een jaarlijkse monitor. Het kabinet zal het gesprek aangaan
met sectoren waar het aantal vrouwen aan de top achterblijft.

1
Research voor beleid (te verschijnen in
2011), Laagopgeleide vrouwen aan het werk.
2
SCP (februari 2011) Moeilijk werken:
Gezondheid en de arbeidsdeelname van
vrouwen.

2. Actielijn «Flexibel werken»
Mannen en vrouwen moeten hun werk kunnen combineren met
zorgtaken, vrijwilligerswerk, scholing en vrije tijd. Dat is in loondienst nog
niet altijd mogelijk. Daarom kiezen relatief veel vrouwen voor het
zelfstandig ondernemerschap en dat is een belangrijke en positieve
ontwikkeling, die steun verdient. Sinds 2008 hebben zelfstandigen recht
op een uitkering bij zwangerschap en bevalling. Het kabinet heeft in
reactie op het recente SER-advies over de positie van zzp’ers aangekondigd onderzoek te doen naar de oorzaken van de gebrekkige pensioenopbouw door zelfstandigen. Ook wordt de fiscale facilitering van de
vrijwillige voortzetting van de pensioenregeling van zelfstandigen die
eerst in loondienst waren verlengd van drie naar tien jaar. Dit kabinet wil
verder de toegang van kleine ondernemers bij aanbestedingen verbeteren
en de administratieve lasten verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

11

Uiteraard is flexibiliteit om arbeid en zorg goed met elkaar te combineren
ook in loondienst gewenst. Daarom komt het kabinet dit voorjaar met een
doorlichting van arbeidswetgeving die flexibel werken belemmert. Ook
komt de SER in het voorjaar met een advies over de «Tijden van de
samenleving» waarin aanbevelingen worden gedaan om de tijd en plaats
van arbeid en dienstverlening beter te organiseren waardoor de combinatie van arbeid en zorg wordt vergemakkelijkt. Samen met het bedrijfsleven neemt het kabinet maatregelen ter bestrijding van files, zoals via
parkeer- en reisvoorzieningen, transferia, carpooling, goede fietsvoorzieningen, incidentenmanagement en de intensivering van telewerken. De
minister van I&M geeft vervolg aan de Taskforce mobiliteitsmanagement
in een nieuw te vormen Platform waar 50 beeldbepalende werkgevers zich
aan hebben gecommitteerd.
Het Nieuwe Werken is een middel dat goede mogelijkheden biedt om
aanvullend daarop, in het kader van goed werkgeverschap, de combinatie
van arbeid en zorg te vergemakkelijken. De vakcentrales FNV en CNV
ondersteunen de ontwikkeling naar het nieuwe werken.
Het kabinet onderzoekt de mogelijkheid rijksbreed de krachten te
bundelen in een programma, waarin aandacht is voor slimmer werken,
slimmer reizen en slimmer leven. In dit programma is ook expliciet
aandacht voor het combineren van arbeid- en zorgtaken voor mannen.
Wanneer binnen bedrijven meer aandacht is voor de wederzijdse
belangen van werkgever en werknemer bij het combineren van verschillende taken is voor alle partijen winst te behalen. Het kabinet wil bedrijven
die actief werk maken van de combinatie van arbeid en zorg voor
vrouwen en mannen zichtbaarheid geven door de introductie van een
erkenning voor «modern werkgeverschap».
3. Actielijn «Ambities van jongeren»
Om de talenten van meisjes en jongens tot volle bloei te laten komen is
het van groot belang dat jongeren al op vroege leeftijd leren hun talenten
te herkennen en leren om op basis van die talenten hun ambities vorm te
geven en keuzes te maken. Daarom krijgt excellentie en het stimuleren
van loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) in het onderwijs ruim baan.
Binnen LOB zal aandacht worden gevraagd voor verschillen in keuzegedrag tussen meisjes en jongens. Jongens en meisjes kiezen niet altijd
op basis van hun talent. Er werken daardoor bijvoorbeeld weinig meisjes
in de techniek en weinig jongens in het onderwijs.1 Het kabinet stimuleert
dat meer meisjes kiezen voor een technische opleiding en meer jongens
gaan werken in het onderwijs (primair onderwijs en pabo’s). De rol van
decanen, het zichtbaar maken van reële beroepsbeelden en rolmodellen
waar meisjes als jongens zich mee kunnen identificeren zijn daarbij
aangrijpingspunten. Ook is van belang dat ouders meer betrokken worden
zodat zij hun kinderen bij deze belangrijke keuzes kunnen stimuleren en
begeleiden.
Het programma Eigen kracht richt zich op de scholing en arbeidsdeelname van laagopgeleide vrouwen en kent twee actielijnen.

1
SCP, Emancipatiemonitor 2010 en kerncijfers
2005–2009 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

1. Actielijn «Minder vrouwen die laaggeletterd zijn»
Het nieuwe actieplan Laaggeletterdheid dat medio 2011 verschijnt, richt
zich op de brede aanpak van laaggeletterdheid in Nederland. Onderdeel
van dit actieplan wordt een «sluitende aanpak» voor laagopgeleide,
laaggeletterde vrouwen met jonge kinderen. Hiermee worden twee
vliegen in één klap geslagen: de vrouwen vergroten hun kansen op
participatie en economische zelfstandigheid, en de effectiviteit van de
voor- en vroegschoolse educatie voor de kinderen wordt vergroot
wanneer moeder en kind tegelijk werken aan een betere taalbeheersing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

12

Een tweede groep die extra aandacht nodig heeft is een grote groep
laagopgeleide vrouwen die in de zorg werkt, in het bijzonder in de
ouderenzorg. Het verminderen van laaggeletterdheid bij deze vrouwen
komt hun inzetbaarheid ten goede.
2. Actielijn «Meer vrouwen aan de slag»
Deze actielijn richt zich op laagopgeleide vrouwen zonder baan en zonder
uitkering. Met lokale partners zal de eigen kracht van de niet-werkende
laag opgeleide vrouwen aangesproken worden om hun motivatie en
ambitie voor arbeidsdeelname en ondernemerschap te vergroten.
Het kabinet bouwt voort op de resultaten van 1001-kracht waarbij de
aandacht verlegd wordt van vrijwilligerswerk naar relevante stappen
richting betaald werk. Speciale aandacht zal er zijn voor arbeidstoeleiding
naar de zorgsector, een sector waar in de komende jaren grote arbeidstekorten worden verwacht.1 De emancipatie en eigen kracht van individuele
vrouwen staat in de aanpak voorop. Daarnaast zal het kabinet onder meer
via de inzet van rolmodellen en het creëren van media aandacht bijdragen
aan de gewenste cultuurverandering om meer laagopgeleide vrouwen
aan de slag te krijgen.
6. Internationaal emancipatiebeleid
Stand van zaken
In veel landen zijn de rechten en veiligheid van homoseksuelen en
transgenders niet vanzelfsprekend. Er is nog veel geweld tegen homoseksuelen en transgenders, ook in Europa. In 85 landen kunnen homoseksuelen strafrechtelijk worden vervolgd op grond van hun (homo)seksualiteit. In zeven landen bestaat zelfs de doodstraf op homoseksualiteit2.
Waar binnen de Europese Unie afspraken zijn gemaakt die toezien op hun
veiligheid en bescherming, ontbreken deze buiten de Unie. Hier is dus
actieve internationale inzet zeer noodzakelijk.
Over de rechten en veiligheid van meisjes en vrouwen zijn wereldwijd
afspraken gemaakt3. Deze rechten zijn in 1995 door de Europese Unie
onderschreven. Sinds de toetreding van nieuwe lidstaten is er in de Unie
echter minder eenstemmigheid over seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten. Ook wereldwijd is de voortgang ten aanzien van
seksuele en reproductieve rechten van meisjes en vrouwen moeizaam. De
in de VN overeengekomen Millennium Ontwikkelingsdoelen ten aanzien
van de seksuele en reproductieve rechten van vrouwen worden niet
gehaald. Een actieve inzet blijft ook hier noodzakelijk.
De Nederlandse inzet is uiteengezet in de Basisbrief Ontwikkelingssamenwerking. De minister van Buitenlandse Zaken zal in aanvulling hierop in
april een actieplan mensenrechten presenteren waarin ook nadrukkelijk
aandacht is voor vrouwenrechten en voor de rechten voor homoseksuelen
en transgenders.
Streefbeeld 2015

1

Zorginnovatieplatform (2009) Zorg voor
mensen, mensen voor de zorg: Arbeidsmarktbeleid voor de zorgsector richting 2025.
2
Iran, Saoedi Arabië, Mauretanië, Soedan,
Nigeria, Somalië en Jemen; bron: ILGA-world
2010.
3
Beijing Declaration and Platform for Action,
15 september 1995, Strategische doelstelling
en actiepunt D. (Geweld tegen vrouwen) en I.
(Mensenrechten van vrouwen).

Nederland behoort in 2015 tot de wereldtop qua sociale acceptatie en
rechtsbescherming van homoseksuelen en transgenders. Nederland heeft
daarbij een voorbeeldfunctie binnen en buiten Europa en zet zich actief in
voor gelijke rechten en behandeling en wederzijdse erkenning van
geregistreerde partnerschappen en «homohuwelijken».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

13

Nederland heeft in de VN een belangrijke bijdrage geleverd aan de
erkenning van rechten van homoseksuelen en transgenders en het
dichterbij brengen van de wereldwijde afschaffing van strafbaarheid van
homoseksualiteit.
Op initiatief van Nederland zijn binnen de EU afspraken gemaakt over een
gemeenschappelijke lijn rond seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten, seksuele oriëntatie en genderidentiteit. Hierdoor spreekt de EU
opnieuw eensgezind over bovenstaande onderwerpen binnen de Raad
van Europa en de VN.
1. Actielijn «Rechten van homoseksuelen en transgenders in
buitenlandbeleid»
Het Nederlands-Franse initiatief om binnen de Verenigde Naties te komen
tot afschaffing van de strafbaarstelling van homoseksualiteit wordt actief
voorgezet. Dit geldt ook voor de steun aan maatschappelijke organisaties
die opkomen voor de rechten van homoseksuelen en transgenders.
Binnen de VN neemt Nederland het initiatief om te komen tot een
internationaal verbindend document samen met gelijkgestemde VN-lidstaten in andere continenten.
In 2008 werd door 66 (nu 68) landen in de AVVN een verklaring afgelegd
waarin wordt opgeroepen tot afschaffing van strafbaarstelling van
homoseksualiteit. In 2011 zal Nederland samen met gelijkgezinde landen
aanvullende steun proberen te verkrijgen voor een vervolgverklaring in de
Mensenrechtenraad. Als daarvoor voldoende steun bestaat zal worden
bezien of ook een resolutie in de Mensenrechtenraad haalbaar is. Het
uiteindelijke doel is om te komen tot een internationaal verbindend
document over de rechten en veiligheid van homoseksuelen en transgenders.
Nederland zal toezien op een actief gebruik van de in 2010 aangenomen
EU-toolkit ter bevordering van rechten van homoseksuelen en transgenders in derde landen. Nederlandse ambassades zullen lokale
LHBT-organisaties moreel en financieel ondersteunen en zullen hun
EU-collega’s aansporen hetzelfde te doen. Waar verdedigers van gelijke
rechten gevaar lopen, zal bescherming worden geboden. Nederland zal
daarnaast mogelijkheden onderzoeken om specifieke expertise verder te
verankeren binnen de diplomatieke dienst van de EU (EDEO). Het
ministerie van Defensie onderhoudt een samenwerkingsverband met een
aantal NAVO lidstaten waarin gewerkt wordt aan verbetering van de
positie en sociale veiligheid van homoseksuelen binnen de krijgsmacht.

1

Recommendation CM/Rec(2010)5 on
measures to combat discrimination on
grounds of sexual orientation or gender
identity; 31 maart 2010.

2. Actielijn «Gelijke rechten LHBT’s in Europa»
Het Europese netwerk van zgn. National Focal Points op het terrein van
gelijke rechten voor LHBT’s, waartoe Nederland ter gelegenheid van het
Nederlands EU voorzitterschap (2004) het initiatief heeft genomen, zal
verder worden uitgebreid. In dit netwerk zal Nederland, naast aandacht
voor de openstelling en erkenning van het huwelijk van paren van gelijk
geslacht, vooral aandacht vragen voor de rechten en veiligheid van
homoseksuele en transgenders in Europa en stimuleren dat ervaringen
worden uitgewisseld over de aanpak van homovijandig geweld.
Nederland zal actief stimuleren dat de aanbevelingen van de Raad van
Europa1 in praktijk worden gebracht, een Voluntary Contribution leveren
voor expertise binnen de Raad van Europa en de Europese uitwisseling
van aanpak van homovijandig geweld tussen politiekorpsen in Europa en
de LHBT-beweging stimuleren (ILGA-Europe-project).
Het kabinet wil de homo-emancipatie verder brengen in Europa door te
zorgen dat de eigen kracht van LHBT-organisaties een impuls krijgt en de
aanbevelingen van de Raad van Europa in praktijk gebracht gaan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

14

Het gaat dan vooral om de steun aan de verbetering van de positie van
homoseksuelen en transgenders in de niet-EU-landen van de Raad van
Europa.
Wanneer EU-lidstaten wetgeving voorbereiden die discriminerend is voor
homoseksuelen en transgenders, zal Nederland daartegen bezwaar
maken.
3. Actielijn «Vrouwenemancipatie internationaal»
Het MDG3 fonds1, dat in juni 2011 afloopt, gaat een tweede fase in met de
focus op veiligheid (bestrijding geweld tegen vrouwen en vrouwen, vrede
en veiligheid), economische zelfredzaamheid (voedselzekerheid, bedrijfsleven, water) en participatie in politiek en bestuur. Andere bilaterale
donoren zullen het fonds financieel steunen.
Nederland verhoogt zijn bijdrage aan vrouwenemancipatie in de VN en
consolideert deze in één bijdrage aan UN Women.
De ministeries van Buitenlandse Zaken, Defensie, Veiligheid en Justitie
stellen samen met maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen
een nieuw actieplan 1325 op. In dit plan is meer aandacht voor de
empowerment van de vrouw in vredesprocessen.2 Nederland draagt bij
aan de uitwerking en uitvoering van actieplannen voor vrouwen, vrede en
veiligheid van de EU, NAVO en VN en diverse andere landen als Spanje,
de VS en Afghanistan.3
De rol van vrouwen in voedselzekerheid, water en energie is zichtbaar
opgenomen in beleid, beleidsinstrumenten en uitvoering met meetbare
resultaten.
Nederland neemt initiatieven binnen de EU om tot een gemeenschappelijke opstelling te komen in internationale fora over seksuele en reproductieve rechten, zodat Malta, Polen en/of Ierland minder vaak kiezen voor
een eigen koers.
Het Verdrag tegen Geweld tegen Vrouwen en huiselijk geweld (CAHVIO) is
aangenomen bij de Raad van Europa (met inbegrip van lesbische,
biseksuele en transgendervrouwen).
De roep om het geweld tegen vrouwen een halt toe te roepen is sterker
geworden bij overheden, maatschappelijke organisaties en religieuze
instituties, met nadruk op een aantal partnerlanden van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.

1
Voor de zomer 2011 ontvangt de Tweede
Kamer in een brief van M.BZ over ontwikkelingssamenwerking nadere informatie over de
hoogte van het budget.
2
Uitvoering motie Ferrier.
3
Uitvoering motie Hachchi/El Fassed en motie
Ferrier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 017, nr. 74

15