Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1638

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT

Ontvangen ter Griffie op 14 december 2021.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

De vastgestelde ministeriële regeling kan niet
eerder inwerking treden dan op 21 december
2021.

Den Haag, 14 december 2021

De vastgestelde ministeriële regeling vervalt
van rechtswege indien de Kamer, op voorstel
van vijftig leden uiterlijk 20 december 2021 te
kennen geeft niet in te stemmen met de
regeling.

De huidige epidemiologische situatie heeft twee gezichten. Aan de ene
kant is het eerste effect van de maatregelen te zien, het aantal besmettingen daalt. De bezetting van het aantal ziekenhuis- en IC- bedden heeft
het plafond bereikt en de daling lijkt ingezet.
Aan de andere kant neemt de verspreiding van de omikronvariant snel
toe. Deze ontwikkeling is zorgelijk voor de komende periode, ook al is nog
veel over deze variant onbekend.
Vrijdag 10 december jl. kwam het OMT bijeen. Gezien de zorgwekkende
ontwikkelingen rondom de COVID-19-situatie, adviseert het OMT om de
maatregelen zoals die nu gelden in stand te houden. Aanvullend heeft het
kabinet op advies van het OMT besloten de basisscholen, scholen voor
speciaal (basis) onderwijs en de buitenschoolse opvang in de week van
20 december te sluiten.
Naar het zich laat aanzien verspreidt omikron zich sneller door een
combinatie van grotere besmettelijkheid en een afgenomen effectiviteit
van de vaccinatie en doorgemaakte infectie. Of deze variant meer
ziekmakend is, is nu nog niet te zeggen. Het OMT schetst de verwachting
dat de omikronvariant de komende weken de deltavariant over zal nemen
als dominante virusvariant. De kennis neemt iedere dag toe. Daarom wil
het OMT aanstaande vrijdag 17 december de epidemiologische situatie
opnieuw beoordelen en ons begin volgende week adviseren over
mogelijke maatregelen.
Hoewel de bescherming van de huidige vaccinatie tegen deze variant
mogelijk aanzienlijk lager is, wijzen eerste resultaten van onderzoek in
Engeland naar de effecten van een recente booster uit dat hierdoor de
bescherming wordt teruggebracht tot een hoog niveau. Daarom is
besloten om het zetten van boosterprikken te versnellen. Iedere 18-plusser
krijgt uiterlijk in de tweede helft van januari een boosterprik aangeboden.

kst-25295-1638
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

1

Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister van
Justitie en Veiligheid en de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media, over de huidige stand van zaken rondom de ontwikkelingen van
COVID-19.
Aanbieding regelingen
Hierbij bied ik u mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid en de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de navolgende
regeling aan1:
– Regeling van 14 december 2021 tot wijziging van de Tijdelijke regeling
maatregelen covid-19 in verband met verlenging van de maatregelen,
waaronder een verplichte sluitingstijd, en sluiting van het primair
onderwijs en de buitenschoolse opvang.
Het kabinet doet een beroep op de spoedprocedure van artikel 58c, derde
lid, Wpg. Het doorlopen van de standaardprocedure, zoals opgenomen in
artikel 58c, tweede lid, Wpg zou tot gevolg hebben dat de regeling op haar
vroegst een week na vaststelling en gelijktijdige overlegging aan beide
Kamers in werking kan treden op 21 december 2021. De huidige maatregelen vervallen echter van rechtswege met ingang van 19 december 2021.
Naar ons oordeel kan daarom de uitgestelde inwerkingtreding van ten
minste een week – die uitgangspunt dient te zijn bij de vaststelling van
maatregelen op basis van hoofdstuk Va Wpg – in deze zeer dringende
omstandigheden niet worden afgewacht. De inwerkingtreding van deze
regeling is vastgesteld op 19 december 2021. De regeling wordt binnen
twee dagen na vaststelling aan beide Kamers der Staten-Generaal
overlegd. De regeling vervalt van rechtswege indien de Tweede Kamer
binnen een week na de toezending besluit niet in te stemmen met de
regeling.
Toepassing artikel 58s Wpg
Met deze voortgangsrapportage voldoe ik aan de maandelijkse rapportageplicht van artikel 58s Wpg. De situatie is op dit moment dusdanig dat
het treffen van maatregelen op grond van de Tijdelijke wet maatregelen
covid-19 nog steeds nodig is. Een toelichting op de maatregelen is in deze
brief weergeven.
Leeswijzer
–

–
–
–

Onder «Zicht op en inzicht in het virus» ga ik in op: het OMT-advies
inclusief het epidemiologisch beeld; de Sociaalmaatschappelijke en
Economische Reflectie; de maatregelen en de aanpak van deze en
komende winter(s), gevolgd door het coronatoegangsbewijs/Digitaal
Corona Certificaat, reizen en quarantaine, testen en traceren, vaccins,
wijkgerichte aanpak, innovatieve behandelingen, ventilatie en digitale
ondersteuning (paragraaf 1 t/m 12).
Onder «Zorgen dat de zorg het aankan» ga ik in op: de zorg voor
patiënten in de keten (paragraaf 13).
Onder «Bescherming van mensen met een kwetsbare gezondheid» ga
ik in op: bescherming kwetsbare personen (paragraaf 14).
Onder «Andere onderwerpen» ga ik in op: de communicatie, de
arbeidsmarkt, het Caribisch deel van het Koninkrijk, het afdoen van
moties, toezeggingen en verzoeken en de Catshuisstukken (paragraaf
15 t/m 19).

Hiermee voldoe ik aan de volgende moties en toezeggingen:
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

2

–

–

–

–

–

–
–
–

–
–

–
–

–

–

–

–

–

–

De toezegging aan het lid Omtzigt dat in een OMT-adviesaanvraag
specifiek gevraagd wordt naar de consequenties voor het beleid dat
permanent opgebouwde immuniteit niet bereikt wordt vanwege de
afname van immuniteit;
De toezegging aan het lid Agema dat in de EPI-vraag voor het OMT zou
worden nagevraagd of er meer mensen naar de GGD komen omdat zij
graag een «positief» verklaring willen hebben zodat ze een geldig
herstelbewijs kunnen verkrijgen;
De toezegging aan het lid Karakus om in het plan van aanpak van deze
en komende winter(s) terug te komen op de vijf scenario’s van
WRR/KNAW;
De toezegging aan de leden Baay-Timmerman en De Bruijn-Wezeman
over respectievelijk fraude met QR-codes en de mogelijkheid tot het
tijdelijk intrekken van vaccinatiebewijzen bij een positieve testuitslag;
De toezegging aan het lid Gündogãn om te kijken of het mogelijk is om
communicatie over de basisregels uit te breiden naar de gemeenten
waar de besmettingen in algemene zin het hoogst zijn of het snelst
stijgen;
De toezegging aan het lid Karakus om een overzicht aan te bieden over
dat wat er omtrent communicatie wordt gedaan;
De toezegging aan het lid Hijink om te zorgen dat zelftesten op een
nuttige manier worden ingezet voor de datum verloopt;
De toezegging aan het lid De Vries om navraag te doen bij de NZa naar
signalen over financiële belemmeringen voor verwijzingen naar
zelfstandige behandelcentra (ZBC’s).
De toezegging aan het lid Van Esch om te kijken of internationale
reizen in lijn met nationale reizen moeten worden ontraden;
De toezegging aan het lid Van den Berg om in de eerstvolgende
voortgangsbrief om informatie te verstrekken over de hoeveelheden
van welke geneesmiddelen die zijn ingekocht en om informatie te
verstrekken over de werkzaamheid van deze middelen;
De toezegging aan het lid Omtzigt om, gekeken naar de verpleeghuiszorg, een vergelijking te maken tussen Nederland en België;
De toezegging aan uw Kamer om voor tweede helft winter een
taskforce op te zetten, niet alleen op het thema van de centrering van
zorgcapaciteit in een regio maar ook op het thema van het optimaliseren van de inzet van zorgpersoneel, en uitkomsten betrekken bij
herijking aanpak;
De toezegging aan het lid Bikker om in het eerste kwartaal van 2022
met een kabinetsreactie te komen over de scenario’s van de WRR en
de KNAW;
De motie van de leden Van Haga en Van der Plas om te garanderen dat
ongevaccineerde mensen niet geweigerd zullen worden voor een
behandeling in het ziekenhuis (Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 95);
De motie van de leden Paternotte en Pouw-Verweij om contact te
leggen met de koepel van de drogisterijen om te zorgen dat bij elke
verkochte zwangerschapstest ook voorlichting over vaccinatie
aangeboden wordt, (Kamerstuk 25 295, nr. 1565);
De motie van het lid Paternotte c.s. om toe te gaan werken naar de
instelling van een profijtbeginsel bij het testen voor toegang, uitgaande van een eigen bijdrage en om hierbij een regeling te creëren
voor Nederlanders die niet gevaccineerd kunnen worden, en ook af te
zien van deze eigen bijdrage in het zeldzame geval dat testen voor
toegang ongeacht vaccinatiestatus noodzakelijk wordt (Kamerstuk
25 295, nr. 1398);
De motie van het lid Westerveld c.s. om via apotheken gratis zelftesten
te verstrekken aan mensen die hierin zelf niet kunnen voorzien
(Kamerstuk 25 295, nr. 1577);
De motie van het lid Bikker c.s. om te verkennen welke mogelijkheden
er zijn om de huidige testcapaciteit uit te breiden met de LAMP-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

3

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

apparatuur, productielijnen die op voorraad zijn en productielijnen in
de veredelingssector, en deze mogelijkheden in te passen in het
testbeleid (Kamerstuk 25 295, nr. 1586);
De motie van de leden Bikker en Westerveld om te onderzoeken op
welke manier de antigeentests op voorraad bij het ministerie zo goed
mogelijk besteed kunnen worden (Kamerstuk 25 295, nr. 1587);
De motie van het lid Den Haan c.s. om te inventariseren welke
organisaties, zoals verenigingen van studenten geneeskunde en
doktersassistentes, kunnen helpen bij het boosteren, en zo snel
mogelijk met een plan te komen om deze organisaties in te zetten
(Kamerstuk 25 295, nr. 1602);
de motie van het lid Paternotte c.s. over het maximaal ondersteunen
van huisartsen in wijken met een lage vaccinatiegraad om informatie
te geven over vaccinaties en bekijken of er een koppeling gemaakt kan
worden tussen GGD en HIS voor overzicht van wel of niet gevaccineerden (Kamerstuk 25 295, nr. 1471);
De motie van het lid Bikker c.s. om met de betreffende GGD’en zo snel
mogelijk in stadswijken en dorpen met een lage vaccinatiegraad te
komen tot permanente test-, informatie- en priklocaties (Kamerstuk
25 295, nr. 1484);
De motie van het lid Van der Staaij c.s. om zo spoedig mogelijk
maatregelen te treffen om een dergelijk tekort te voorkomen, en
daarbij uitdrukkelijk aandacht te besteden aan het beschikbaar stellen
van voldoende extra noodvoorraad zuurstofconcentratoren en het zo
nodig concentreren van zorg voor coronapatiënten die thuis zuurstof
behoeven, en de Kamer hierover te informeren (Kamerstuk 25 295, nr.
1596);
De motie van het lid Gündoğan c.s. om in het volgende OMT-advies
het nut en de noodzaak van het breed inzetten van medische FFP2mondneusmaskers in het tegengaan van besmettingen onder – en
daarmee het beschermen van – zorgpersoneel te betrekken (Kamerstuk
25 295, nr. 1595);
De motie van het lid Grinwis c.s. om de economische gevolgen van het
verplichten van het coronatoegangsbewijs, zoals omzetverlies, te
monitoren bij bedrijven in de sectoren die hiermee te maken hebben,
(Kamerstuk 35 420, nr. 393);
De motie van het lid Agema om tijdens de eigen communicatie steeds
weer het ventileren tijdens bezoek te benadrukken (Kamerstuk 25 295,
nr. 1569);
De motie van het lid Agema c.s. om te onderzoeken of de huidige
ventilatierichtlijnen in het Bouwbesluit voor scholen, horeca, winkels,
kantoren, bedrijven et cetera toereikend zijn om verspreiding van het
coronavirus tegen te gaan (Kamerstuk 25 295, nr. 1352);
De motie van het lid Van Esch om zo snel mogelijk een langetermijnstrategie met de Kamer te delen waarbij rekening wordt gehouden met
de vijf toekomstscenario’s en de bijbehorende korte- en langetermijnbeleidsopties worden geschetst (Kamerstuk 25 295, nr. 1533);
De motie van het lid Paternotte c.s. om het mogelijk te maken om een
test bij aankomst in bijzondere gevallen te verplichten (Kamerstuk
25 295, nr. 1566);
De motie van het lid Westerveld om grootschalig onderzoek te laten
verrichten naar de effectiviteit om verspreiding tegen te gaan afgezet
tegen iedereen testen, en de opzet van het onderzoek de Kamer te
doen toekomen (Kamerstuk 25 295, nr. 1481);
De motie van de leden Van der Voort en Backer om zowel de informatievoorziening als het bestrijden van desinformatie betreffende corona
en het coronabeleid te intensiveren en daarover deze kamer te
rapporteren (Kamerstuk 35 899, L);
De motie van het lid Den Haan c.s. om de techniek van CoronaCheckapp aan te passen zodat mensen die gevaccineerd zijn en toch corona

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

4

–

–

–

–
–

–

krijgen geen groen vinkje krijgen in hun CoronaCheck-app in de
periode dat zij in isolatie moeten (Kamerstuk 25 295 nr. 1540);
De motie van de leden Den Haan en Omtzigt om bij de decemberbrief
een voorstel te doen voor terugkeer naar een meer normale besluitvorming (minder/geen Catshuis-overleg, minder gebruik van de crisisstructuur en meer middellangetermijnplanning) en bij de besluitvorming ook experts te betrekken die daarbij passen (Kamerstuk 35 961,
nr. 16);
De motie van het lid Hijink c.s. om in samenwerking met de zorgorganisaties en met sociale partners zo snel mogelijk te verkennen op
welke wijze de ondersteuning van zorgverleners op de werkvloer kan
worden bevorderd (Kamerstuk 25 295, nr. 1573);
De motie van het lid Van den Berg c.s. om op zo kort mogelijke termijn
ervoor te zorgen dat er met pilots van meer geconcentreerde coronazorg wordt gestart (Kamerstuk 25 295, nr. 1571);
De motie van het lid Den Haan c.s. over het inventariseren van
mogelijke hulp bij de boostercampagne (Kamerstuk 25 295, nr. 1602);
De motie van het lid Den Haan om het debat om het gesprek aan te
gaan met geneeskundestudenten aangaande hun inzet bij de GGD
(Kamerstuk 25 295, nr. 1602).
De motie van het lid Paternotte c.s. om met spoed te kijken welke
maatregelen binnen de kaders van fysiek onderwijs kunnen helpen
virusverspreiding tegen te gaan, en uiterlijk volgende week de Kamer
hierover te be-richten (Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 47).

Zicht op en inzicht in het virus
1. OMT-advies
133e OMT-advies2
Het OMT is 10 december jl. bijeen geweest om te adviseren over de
situatie rondom de COVID-19-uitbraak. Hieronder wordt eerst een feitelijke
weergave van het advies gegeven, waarna de reactie van het kabinet op
het advies volgt.
Het OMT-advies bestaat uit de volgende onderwerpen:
1. Verloop van de epidemiologie
2. Update diverse virusvarianten
3. Adviezen
4. Inzet FFP-2 maskers
5. Isolatieduur en her-testen bij personen recent teruggekeerd uit
Zuidelijk Afrika
Ad1) Verloop van de epidemiologie
In de afgelopen 7 kalenderdagen is het aantal meldingen van SARS-CoV2-positieve personen ongeveer gelijk gebleven in vergelijking met de 7
dagen ervoor. Er is nog steeds een grote regionale variatie in het aantal
positieve testen, de regio’s met het hoogste aantal meldingen waren
Zeeland en Limburg-Zuid.
Het regionale beeld van de hoge incidentie van positieve testen komt in
grote lijnen overeen met de gemeten virusvrachten in de rioolwatersurveillance. In week 48 is de landelijk gewogen gemiddelde virusvracht met
27,6% gedaald. Wel blijven de virusvrachten in het hele land nog steeds
op een heel hoog niveau. In Infectieradar werd een afname van het
aandeel personen met COVID-19-achtige klachten waargenomen.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

5

Het aantal meldingen per 100.000 inwoners daalde in alle leeftijdsgroepen
licht. Het aantal meldingen was net als een week eerder het hoogst in de
leeftijdsgroep 0–12 jaar, gevolgd door de leeftijdsgroepen 30–39 en 40–49.
Het aantal meldingen bij personen bekend als bewoners van verpleeghuizen en woonzorgcentra voor ouderen nam niet verder toe. Bewoners
van een verpleeghuis of woonzorgcentrum voor ouderen worden nu
merendeels als zodanig geclassificeerd op basis van postcode en leeftijd.
Dit kan echter leiden tot een onderregistratie van besmettingen in
verpleeghuizen en woonzorgcentra. Voor instellingen voor de gehandicaptenzorg is dit zeker het geval.
Het aantal testen bij de GGD-testlocaties nam sinds eind vorige week
plotseling af. Dit is waarschijnlijk het gevolg van het veranderd beleid
waarbij zelftesten bij milde klachten gebruikt kunnen worden. Dit leidt ook
tot een toename van het aandeel mensen dat naar de GGD-testlocatie
komt vanwege een positieve zelftest, en hiermee tot een toename in het
percentage positieve testen. In de lopende kalenderweek is tot nu toe 55%
van alle positieve testen afkomstig van een bevestigingstest. Bij personen
getest in het kader van het coronatoegangsbewijs (CTB) steeg het
percentage positieve testen licht; het betrof 1,7% in de afgelopen
kalenderweek vergeleken met 1,3% in de week ervoor. Het is mogelijk dat
een deel van de mensen die zich hier liet testen, dit niet deed vanwege
een CTB, maar vanwege kortere wachttijden dan bij de GGD of ter
bevestiging van een positieve zelftest.
De instroom in het ziekenhuis en op de IC van personen met een positieve
test op SARS-CoV-2 lijkt over de piek heen. De bezetting neemt nog niet
af, maar dit loopt uiteraard achter. Gemiddeld werden over de laatste
week 272 personen per dag opgenomen op een verpleegafdeling en 38 op
de IC. Op 9 december 2021 was de totale bedbezetting 2.830: 2.204 op de
verpleegafdelingen in het ziekenhuis en 626 op een IC in Nederland, naast
18 op een IC in Duitsland (bron: LCPS).
De oversterfte was verhoogd in de periode 29 november – 5 december, in
totaal overleden 4300 personen, 1250 meer dan verwacht op basis van de
gemiddelde sterfte in de jaren vóór corona. De absolute oversterfte is het
hoogst bij de oudere leeftijdsgroepen (≥80 jaar) (bron: CBS).
De geschatte opkomst voor ten minste één vaccinatie bedroeg t/m
8 december 2021 88,8% voor de volwassen bevolking, 85,5% had de
volledige vaccinatieserie afgerond. Voor de bevolking vanaf 12 jaar was
dit respectievelijk 87,0% en 83,7%. Bij personen met een positieve test die
tot nu toe zijn gemeld in december, was van 65% de vaccinatiestatus
bekend. Van hen was 52% zeker niet gevaccineerd. Voor november zijn
deze percentages 71% en 49%, en voor oktober 86% en 50%, respectievelijk.
Ad2) Update diverse virusvarianten
Er zijn tot 10 december 2021 bij het RIVM 80 definitief bewezen (op basis
van sequencen) omikronbesmettingen gemeld. Dit betreft 71 personen
met een reisgeschiedenis naar zuidelijk Afrika, 3 contacten van personen
geïnfecteerd met omikron en 6 personen bij wie nog geen directe of
indirecte link met een bron kon worden vastgesteld. Het optreden van
besmettingen zonder dat een besmettingsbron kan worden vastgesteld en
de aanwezigheid van omikron in de aankomende kiemsurveillancedataset,
duidt op zogenaamde community-transmissie in Nederland, naast de
directe import door reizigers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

6

De ontwikkelingen met betrekking tot SARS-CoV-2-varianten, en omikron
in het bijzonder, worden op de voet gevolgd via internationale netwerken
waarin de 2 SARS-CoV-2-referentielaboratoria bij RIVM en Erasmus MC en
de RIVM modelleringsgroep deelnemen. Alhoewel er nog veel onduidelijk
is over de precieze eigenschappen van de omikronvariant en de betekenis
hiervan voor het verloop van de epidemie, begint zich een beeld af te
tekenen waarbij omikron een aanzienlijk groeivoordeel ten opzichte van
de deltavariant heeft. De eerste studies duiden op een verminderde
effectiviteit van opgebouwde immuniteit door vaccinatie of eerder
doorgemaakte infectie als component hierin. Of de variant daarnaast ook
een verhoogde besmettelijkheid en ziektelast kent, is nog niet duidelijk. De
huidige verwachting is dat de omikronvariant binnen afzienbare termijn
(in januari) dominant zal worden in Nederland.
In de nationale kiemsurveillance zijn nu in totaal 67.489 monsters
gesequencet. De data voor week 47 zijn nog aan verandering onderhevig,
een doorkijk in de data duidt erop dat de variant in ieder geval drie keer
aanwezig is in de complete dataset.
In de regio Amsterdam wordt door de GGD en het Amsterdam UMC met
een dagelijkse steekproef van ongeveer 200 coronapositieve monsters uit
één GGD-teststraat via een omikronspecifieke PCR in combinatie met
sequencen de aanwezigheid van de variant gemonitord. In deze
monitoring was op basis van de PCR op 3 december een aandeel van
0,5% omikronvariant, op 6 december van 1,2%, op 7 december van 2,6%,
op 8 december van 2,1%, op 9 december van 3,2% en op 10 december een
aandeel van 3,1%. Deze aantallen zijn bevestigd op basis van sequencen
tot en met de bemonstering van 9 december.
Er waren drie GGD-teststraatlaboratoria die reeds gebruikmaakten van
een PCR-carteridgetest waarmee een aanwijzing verkregen kan worden
voor de aanwezigheid van de omikronvariant. Een retrospectief overzicht
van de resultaten met deze PCR-test is opgevraagd bij deze laboratoria
inclusief de nog aanwezige verdachte monsters om een eventuele
aanwezigheid van de omikronvariant te bevestigen. Uit dit onderzoek
waren twee omikronvariantinfecties met monsterafname op 19 en
23 november vastgesteld. Op dit moment zijn geen extra omikronvariantbesmettingen uit dit retrospectieve onderzoek bijgekomen.
Daarnaast sturen deze drie laboratoria nu iedere week verdachte monsters
naar het RIVM voor sequencen. Hierin zijn tot nu toe drie besmettingen
bevestigd.
Via het nationale sequentienetwerk SeqNeth wordt wekelijks een uitvraag
gedaan bij alle laboratoria in Nederland naar de eventuele implementatie
van een PCR-test specifiek voor bepaalde mutaties in de omikronvariant
en de aantallen van de met deze test geanalyseerde op omikronverdachte
monsters. Deze data worden op wekelijkse basis verzameld. Definitieve
vaststelling van omikron moet in de huidige epidemiologische context
nog plaatsvinden op basis van sequencen. In totaal is data van 9
laboratoria verkregen. In deze dataset lijkt er een lichte stijging in het
aandeel van omikronverdachte monsters te zijn in week 48 versus week
47.
Reizigers uit hoogrisicogebieden worden op Schiphol verzocht zich te
laten testen. Uit de vliegtuigen in de periode van 27 november tot
9 december jl. hebben 969 personen zich direct bij aankomst laten testen.
Tot nu toe is bij 34 personen definitief een omikronbesmetting vastgesteld. Voor een deel van de monsters is de sequentieanalyse nog gaande.
Daarnaast worden reizigers uit zuidelijk Afrika die sinds 22 november jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

7

zijn teruggekeerd, opgeroepen om zich te laten testen via de GGD.
Analyse hiervan vindt continu plaats in Nederlandse laboratoria.
Reproductiegetal en ziekenhuis- en IC-opnames
De meest recente schatting van het reproductiegetal Rt, zoals berekend op
basis van de meldingen van positieve gevallen, is voor 25 november jl. op
basis van Osiris: gemiddeld 0,97. Dit is vergelijkbaar met de waarde die
vorige week werd gerapporteerd. De schatting van het reproductiegetal
op basis van het aantal nieuwe ziekenhuisopnames per dag kent een
aanzienlijk grotere onzekerheid, dit reproductiegetal is gemiddeld 1,00.
Het reproductiegetal berekend op basis van nieuwe IC-opnames is
gemiddeld 0,99.
De prognose op korte termijn op basis van het regressiemodel dat uitgaat
van het beloop van de meldingen, toont dat de komende week het aantal
ziekenhuis- en IC-opnames gaat dalen. Ook de simulaties met een
transmissiemodel dat wekelijks gefit wordt op het aantal waargenomen
IC-opnames per dag, en waar de beschikbare informatie over vaccinaties
(CIMS, GGD’en), de effectiviteit van vaccins, en de geschatte opbouw van
immuniteit door doorgemaakte infectie in wordt meegenomen, toont dat
de bezetting van ziekenhuizen en de IC met COVID-19-patiënten een piek
heeft bereikt.
Een verkenning van de mogelijke implicaties van toename van de nieuwe
omikronvariant laat zien dat er nog veel onzekerheid is. Die geldt
allereerst voor de relatieve toenamesnelheid ten opzichte van de
deltavariant. Er worden verdubbelingstijden van 2 tot 3 dagen gerapporteerd uit Zuid-Afrika en het Verenigd Koninkrijk, en dat duidt op een
mogelijk zeer snelle toename van het aandeel omikron in het aantal
infecties. In die landen zijn er relatief weinig maatregelen genomen die de
snelheid van verspreiding beogen te beperken. Er is onzekerheid of die
relatieve groei wordt bereikt door ontsnapping aan de immuniteit die is
opgewekt door natuurlijke infectie of vaccinatie of door een hoger
besmettend vermogen of door een combinatie van deze twee. De eerste
simulaties waarin mogelijke combinaties worden berekend, suggereren
dat de omikronvariant, ook bij voortzetting van de huidige maatregelen,
een mogelijke golf van infecties kan veroorzaken in de komende maanden
met een grotere omvang dan de golf die we achter de rug hebben. Er is
echter nog grote onzekerheid hoe ernstig infecties door omikron verlopen
en wat de kans op ziekenhuisopname is na infectie met de omikronvariant. Als vaccinatie minder goed beschermt tegen ziekenhuisopname na
infectie met omikron dan bij de deltavariant, is belangrijk in welke mate de
bescherming is afgenomen, en hoe één en ander zich vertaalt naar een
nieuwe golf van ziekenhuisopnames. Het OMT hoopt de komende week
over meer gegevens te beschikken om voor de Nederlandse situatie en
context, een meer gedetailleerd beeld te kunnen geven over deze
ontwikkelingen, en mogelijkheid de toename te mitigeren met interventies.
Ad 3) Adviezen
Het OMT concludeert uit de gepresenteerde data en modellen over het
verloop van de epidemie dat we voor de korte termijn over de huidige
piek met de deltavariant heen lijken en dat het aantal besmettingen en het
aantal opnames in ziekenhuizen en op de IC zal gaan dalen. De effecten
van de maatregelen van 13 november zijn daarmee zichtbaar geworden.
De effecten van de maatregelen van 28 november op de instroom in het
ziekenhuis en op de IC zullen pas in de komende week zichtbaar worden.
Indien de effecten daarvan optreden, wat de verwachting is, dan leidt dit
tot een voorzichtig gunstig beeld met betrekking tot de golf veroorzaakt
door deltavariant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

8

Zoals in het vorige advies is aangegeven, verwacht het OMT dat het
pakket van maatregelen van 28 november, bovenop de effecten van de
maatregelen van 13 november, het reproductiegetal verder kan doen
dalen. Dit is uiteraard steeds afhankelijk van de mate waarin opvolging
aan de maatregelen wordt gegeven. Het aantal nieuwe meldingen, de
belasting van de hele zorgketen en de opnames in de ziekenhuizen en op
de IC’s zijn nog steeds hoog; te hoog om de afschaling van de reguliere
zorg al terug te kunnen draaien. Gezien deze ontwikkelingen, adviseert het
OMT om de maatregelen zoals die nu gelden in stand te houden tot ten
minste na de feestdagen en de eerste week van januari.
Een tweede beeld is de situatie met betrekking tot de omikronvariant. Uit
de eerste signalen vanuit de surveillance blijkt dat deze variant in
Nederland aanwezig is. De verwachting is dat de omikronvariant in de
komende weken de plaats van de deltavariant zal overnemen. De eerste
modelmatige verkenning van de mogelijke implicaties van de omikronvariant, kent veel onzekerheden. Eén van de aan het OMT gepresenteerde
modellen laat een mogelijk hoge piek in besmettingen en daarmee ook
ziekenhuis- en IC-opnames in januari zien. Vanwege de onzekerheden, wil
het OMT de komende week gebruiken om de situatie opnieuw te
beoordelen, omdat er waarschijnlijk belangrijke gegevens over
ziekmakend vermogen beschikbaar komen. Ondertussen wordt zo veel
mogelijk informatie over de nieuwe variant verzameld en welke invloed
deze variant zal hebben op de epidemie, zoals de mate van besmettelijkheid, transmissie, kans op herinfectie, ziektelast en daarmee het effect
op ziekenhuisopnames, en de bescherming door de huidige vaccins of
door natuurlijke immuniteit om daarmee tot een meer betrouwbare
inschatting te kunnen komen. Ook de rol van boosters zal dan worden
beoordeeld, of eerder als daarover gegevens beschikbaar komen.
Naast de huidige maatregelen adviseert het OMT om:
– adviezen op te stellen en te communiceren over hoe men met kerst en
de feestdagen het best om kan gaan met bijvoorbeeld het ontvangen
van bezoek en het bezoeken van oudere familieleden, gebruik van
zelftesten, hanteren van de basisregels, ed.;
– te benadrukken dat het ongewenst is om avondactiviteiten naar
overdag of de vroege morgen te verplaatsen aangezien dat dit het
effect van de avondlock-down beïnvloedt;
– te heroverwegen de basisscholen in december toch een week eerder te
sluiten en in deze week over te gaan op het geven van online thuisonderwijs; zo wordt de in het vorige OMT-advies genoemde thuisbubbel
voor de kerst en de feestdagen bereikt, om zoveel mogelijk besmettingen tijdens de kerstdagen naar oudere familieleden te voorkomen.
Uiteraard is het nut van een gezinsbubbel afhankelijk van de wijze van
opvang van de kinderen, die opvang zou dan zeker niet bij de
grootouders moeten worden gelegd. Verder zou, net zoals bij eerdere
keren, aandacht moeten zijn voor opvang van kinderen voor ouders
met cruciale beroepen en de eerdere adviezen met betrekking tot de
uitzondering voor de kwetsbare kinderen in speciaal onderwijs;
– maximaal in te zetten op de boostervaccinatie, zodat voor kerst ten
minste de groep 60+ is gevaccineerd en zo snel mogelijk daarna kan
worden gestart met de groep 60-;
– actief in te blijven zetten op een vaccinatiegraad in Nederland van
meer dan 95%;
– het gebruik van CTB op dit moment niet aan te scherpen naar 2G of
het CTB uit te breiden naar andere sectoren, maar de huidige
maatregelen te continueren en vast te houden aan de basisregels
onder andere met betrekking tot de veilige afstand;
– drukte in OV en met name treinen te voorkomen. In eerdere OMTadviezen (103 en 109 (Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nrs. 1032 en 1135))

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

9

–

–

is hier op gewezen. Vanwege drukte kan de afstand tot medereizigers
en personeel niet altijd in acht worden genomen. Het vaker inzetten
van kortere treinen helpt niet om de afstand tussen reizigers en
personeel voldoende te houden. Deze situatie is onwenselijk en dit
contrasteert met de algemene boodschap en basisregels om drukke
plekken te vermijden;
het mogelijk te maken dat personen een positieve zelftest gemakkelijk
(digitaal) kunnen melden aan de GGD. In eerdere OMT-adviezen (110
en 132 (Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nrs. 1169 en 1627)) is aangegeven
dat om zicht te houden op het verloop van de epidemie en de effecten
van maatregelen, een adequate registratie van het aantal positieve
zelftesten (die niet in de GGD-teststraat worden geconfirmeerd)
essentieel is;
na te denken over scenario’s hoe in de zorg om te gaan met een
eventuele volgende piek op de IC en in het ziekenhuis vanwege de
omikronvariant. Het OMT adviseert om verdere opschaling in de
ziekenhuizen voor te bereiden; dit te staken indien nieuwe data over
het effect van de omikronvariant op ziekenhuisopnames toch gunstig
blijken (d.w.z. omikron weinig ziekmakend blijkt).

Het OMT benadrukt dat voortschrijdend inzicht ten aanzien van de
omikronvariant, ten aanzien van besmettelijkheid, ziekmakend vermogen
en verminderde bescherming van vaccinatie of doorgemaakte infectie,
ertoe kan leiden dat eerder dan nu de planning is, al specifieke adviezen
over bestrijding worden uitgebracht.
Ad 4) Inzet FFP2-maskers
Om verspreiding in de zorg te voorkomen, is het belangrijk om bij de
huidige hoge incidentie van SARS-CoV-2 preventief medische mondneusmaskers in te zetten in alle binnenruimtes met patiënten/cliënten en in
situaties waarbij de 1,5 meter afstand houden voor medewerkers
onderling niet mogelijk is. Hiervoor zijn voldoende medische mondneusmaskers voorradig.
Afhankelijk van de locatiegebonden context en de aard van de blootstelling bij een patiënt/cliënt, kan voor een chirurgisch mondneusmasker
type IIR of een FFP2-masker worden gekozen, zoals is beschreven in de
richtlijnen die zijn besproken in eerdere OMT-adviezen (79 en 97 (Bijlage
bij Kamerstuk 25 295, nrs. 624, 943 en 950)). De huidige epidemiologische
situatie is geen reden voor het OMT om het eerder ingestelde mondneusmaskerbeleid te wijzigen. Het dragen van een mondneusmasker is
onderdeel van een samenhangend pakket van infectiepreventiemaatregelen. Deskundigen op het gebied van veilig en gezond werken en
infectiepreventie, kunnen op basis van een risico-inschatting beoordelen
welke beheersmaatregelen passend zijn en of aanscherping nodig is.
Ad 5) Isolatieduur en her-testen bij personen recent teruggekeerd uit
zuidelijk Afrika
Aan het OMT is een voorstel voor aanpassing van werkwijze met
betrekking tot isolatieduur en her-testen bij personen recent teruggekeerd
uit zuidelijk Afrika ter accordering voorgelegd.
Het voorstel houdt in:
– Alle COVID-19-positief geteste personen die terugkeren en asymptomatisch zijn, vanuit zuidelijk Afrika, op dag 5 na terugkeer nogmaals
testen met PCR en bij een positieve uitslag ten minste nog 5 dagen in
isolatie laten gaan, gerekend vanaf de tweede testafname.
– Personen die na terugkeer symptomen ontwikkelen dienen direct
getest te worden en gaan bij een positieve uitslag in isolatie tot ten
minste 10 dagen na terugkeer, én 7 dagen na de eerste ziektedag én 1
dag klachtenvrij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

10

Het OMT kan zich vinden in dit voorstel en adviseert hierbij om deze
aanpak niet te beperken tot reizigers uit zuidelijk Afrika, maar het te laten
gelden voor alle reizigers uit landen met een VOC. Verder zal het OMT in
een volgend overleg meer in detail kijken naar het brede beleid voor
testen, isolatie en quarantaine met betrekking tot reizigers en in het kader
van de opkomst van de omikronvariant, en nagaan welke aanpassingen
gezien de actuele ontwikkelingen gewenst zijn.
BAO-advies
Het BAO, dat op 13 december bijeengekomen is, heeft kennis genomen
van het OMT advies. Het BAO begrijpt dat er nog veel onzeker is over de
omikronvariant maar dat wat er nu bekend is, niet geruststellend is. Dit zal
opnieuw veel van de samenleving vragen bij het langer moeten naleven
van maatregelen.
Het BAO vindt het advies om de maatregelen op korte termijn in stand te
houden navolgbaar. Het BAO onderschrijft het risico van kinderen op de
lagere school die slechts enkele dagen na afloop van de schoolweek kerst
vieren met eventueel kwetsbare familieleden zoals grootouders. Het BAO
is echter van mening dat onduidelijk is of het sluiten van scholen daar een
oplossing voor is, omdat veel kinderen, vanwege werk van ouders, dan
toch elders moeten worden opgevangen.
Daarnaast heeft het sluiten van scholen, ook al is dat maar een week, ook
negatieve gevolgen, bijvoorbeeld voor kinderen uit kwetsbare gezinnen.
Het BAO vraagt aandacht voor de uitvoeringsaspecten van aanpassingen
in vaccinatie en testbeleid.
2. Sociaal Maatschappelijke en Economische Reflectie en
maatschappelijk beeld en uitvoeringstoets
Voor de besluitvorming van 14 december 2021 is er, naast het epidemiologisch beeld en OMT-advies, zoals gebruikelijk rekening gehouden met het
maatschappelijk beeld volgens de inzichten van het Sociaal en Cultureel
Planbureau (SCP), reflecties op de maatregelen volgens de inzichten van
het SCP en de ministeries van Financiën, Economische Zaken en Klimaat
en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (de «Trojka») en met uitvoeringstoetsen op de maatregelen door andere departementen, de gedragsunit
van het RIVM, de Nationale Politie, de veiligheidsregio’s en de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG). Ook de gedragsreflectie op het
maatregelenpakket van het SCP en RIVM Corona Gedragsunit treft uw
Kamer aan in de bijlagen3.
Maatschappelijk beeld en reflectie SCP
Het SCP stelt dat veel maatregelen ingrepen op de kern van het sociale
leven van jongeren, terwijl contacten met leeftijdsgenoten juist voor hen
belangrijk zijn vanwege de ontwikkeling van hun identiteit. De afname in
het psychisch welbevinden en toename van enige tot sterke eenzaamheidsgevoelens was bij jongeren en jongvolwassenen het grootst. Het
SCP verwacht dat nieuwe forse beperkingen een versterkt negatief effect
kunnen hebben, omdat de effecten van eerdere maatregelen nog niet
geheel zijn hersteld. Het SCP geeft aan dat scholen een belangrijke
sociaal-maatschappelijke functie hebben. Dit geldt vooral voor de
kinderen in zorgwekkende gezinssituaties. Juist de laatste week voor de
kerstvakantie staat in de meeste scholen in het teken van sociale
activiteiten en gezelligheid. Tegelijkertijd zijn er ook grote zorgen onder
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

11

docenten, ouders en sommige leerlingen zelf vanwege het hoge aantal
besmettingen onder kinderen, en de veilige leer- en werkomgeving. Het
verlengen van de kerstvakantie zal op deze korte termijn voor een deel
van de werkende ouders lastig op te vangen zijn. Niet iedereen heeft de
mogelijkheid om een week extra vakantie van het werk op te nemen.
Het SCP geeft aan dat er veel zorgen zijn over de gevolgen van de crisis
voor jongeren en jongvolwassenen. De gezondheidsrisico’s van het virus
zijn voor hen tot nu toe lager gebleken dan voor oudere leeftijdsgroepen,
maar de gevolgen van de genomen maatregelen blijken aanzienlijk. Het is
belangrijk dat jongeren, onderwijzend personeel en ouders steun krijgen
bij hun zorgen of mentale klachten. Hier wordt tot nu toe onvoldoende op
geanticipeerd volgens het SCP. Er verschijnt tevens steeds meer
onderzoek dat wijst op problemen rond toegenomen isolement, drugs- en
alcoholgebruik en gebrek aan perspectief onder jongeren en jongvolwassenen. Het SCP refereert naar onderzoek van het RIVM naar de
voorkeuren van mensen over mogelijke opschaling van maatregelen dit
najaar. Volgens het RIVM volgen drie belangrijke principes uit de
redeneringen van mensen: kies effectieve maatregelen, kies maatregelen
die tot weinig negatieve (lange termijn) effecten leiden en kies generieke
maatregelen in plaats van maatregelen die een specifieke groep of gebied
raken. De gevolgen van de maatregelen kunnen wel groter zijn voor
specifieke groepen. Daarom adviseert het SCP om gericht flankerend
beleid te voeren en om daarbij lokale partners (gemeenten, instellingen,
bedrijven, sociaal domein) te steunen om op een verantwoorde manier
werk, voorzieningen of hulp zoveel mogelijk overeind te houden. Voor
aanbevelingen en goede praktijken op dit gebied verwijzen zij naar de
advisering door de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving en de
rapportages van onder meer de Commissie Halsema (2020) en de
VNG-Commissie Depla (2021).
Het SCP wijst er tevens op dat bij eerdere forse ingrepen een gezamenlijke
dreiging werd ervaren in het rondwaren van het coronavirus. Die dreiging
wordt momenteel door een deel van de bevolking in mindere mate
ervaren (o.a. vanwege de vaccinatiegraad). Dit zet de naleving van
maatregelen onder druk, maar kan ook de wrijving in de samenleving
doen toenemen. In combinatie met in eerdere adviezen gesignaleerde
stigmatisering van groepen kunnen de sociale spanningen toenemen. Zij
adviseren hiermee rekening te houden, zodat tegenstellingen niet
onbedoeld worden aangewakkerd, en om in naleving en communicatie
een duidelijke en voorspelbare overheid te zijn. Het SCP noemt het
belangrijk dat maatregelen gedragen worden door de samenleving en dat
er gedeeld eigenaarschap wordt ervaren (het collectieve actievraagstuk
dat het SCP meermaals aan de orde stelde). Indien dit niet gebeurt, is het
risico groot dat mensen de regels, vooral als zij minder dreiging voor hun
gezondheid ervaren, nog minder vanuit zichzelf zullen naleven. Het is
tevens van belang dat maatregelen vooraf en samen met sectoren worden
besproken, en worden getoetst op uitvoerbaarheid.
Het SCP geeft mee dat bij veel onderwerpen, zoals bijvoorbeeld opvattingen over vaccinatieplicht of de mate waarin de overheid al dan niet
strenger moet ingrijpen, de Nederlandse bevolking niet in twee kampen
(voor of tegen) in te delen is. Er is een grote variëteit aan meningen, maar
het is de meest scherpe tegenstelling die snel naar voren komt in het
publieke debat. Veelal is er ook grote groep die in het midden zit. Het SCP
verzoekt daar in uitingen over polarisatie in de samenleving rekening mee
te houden. Polarisatie veronderstelt twee tegenover elkaar staande
groepen. Het SCP stelt dat de werkelijkheid ingewikkelder in elkaar zit en
dat daarom de woordkeuze van belang is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

12

Het SCP benadrukt het advies om helder en transparant te communiceren
over de besluitvorming, meer voorspelbaar te zijn in gehanteerde
oplossingsrichtingen die ten grondslag liggen aan de te nemen besluiten
als het virus opleeft, en de aanpak van de maatschappelijke effecten van
het coronavirus onderdeel te maken van langetermijnbeleid dat zich richt
op reeds bestaande maatschappelijke vraagstukken die door COVID-19
nog zichtbaarder zijn geworden. Zij wijzen op verschillende onderzoeken
die hebben laten zien dat mensen het steeds lastiger vinden om te
begrijpen waarom sommige gedragsregels in de ene situatie wel gelden
en in de andere situatie niet. Het blijft tevens belangrijk het doel en de
effectiviteit van bestaande of nieuwe maatregelen helder te onderbouwen.
Daarbij dienen alle afwegingen bij de keuzes inzichtelijk te zijn, ook
inzichten over gedrag en samenleving, zeker als effectiviteit van maatregelen onzeker is. Deze informatie moet voor iedereen te begrijpen en
toegankelijk zijn. Als dit niet het geval is, kan dit het draagvlak voor beleid
ondermijnen en kan toenemend onbegrip maatschappelijke tegenstellingen verscherpen.
Ten aanzien van afstandsonderwijs geeft het SCP aan dat de maatschappelijke effecten van het afstandsonderwijs groot zijn. Zij adviseren daarom
het open houden van scholen zoveel mogelijk te prioriteren. Over een
eventuele vervroeging of verlenging van de kerstvakantie op scholen
adviseren zij nadrukkelijk de uitvoerbaarheid en gevolgen ervan te toetsen
bij de onderwijssector. Tot slot wijst het SCP op de risico’s van stigmatisering van groepen die in crisissituaties ontstaat. Stigmatisering kan
tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen verder verscherpen en leiden
tot grotere spanningen en sociale wrijving in de samenleving. Zij
adviseren om ook de opvattingen van de grote middengroep in ons land
serieus te nemen en nadrukkelijk mee te nemen in de communicatie en
informatievoorziening.
Sociaal-maatschappelijke en economische reflectie Trojka
Uit de sociaal-maatschappelijke en economische reflectie van de
ministeries van SZW, EZK en FIN (Trojka) blijkt dat verlenging van de
kerstvakantie in het onderwijs vanuit sociaal-maatschappelijk en economisch (SME-) perspectief onwenselijk is. Zij geven aan dat veel leerlingen
eerder achterstanden hebben opgelopen en onderwijs niet kunnen
missen. De structurele schade is reeds groot op het vlak van onderwijs en
psychische gezondheid. Met name de leerachterstanden zijn niet zomaar
te herstellen met flankerend beleid. Daarnaast stelt de Trojka dat een
langere kerstvakantie leidt tot extra belasting van ouders en kinderopvanginstellingen. Uit eerdere ervaringen blijkt dat ongeveer 50% van de
kinderen toch opgevangen moet worden op school vanwege cruciale
beroepen, wat de effectiviteit van de maatregel ondergraaft. Het alternatief van opvang thuis maakt dat ouders met jonge kinderen lastig thuis
kunnen werken. Zij zullen andere oplossingen zoeken zoals opvang door
de grootouders of in andere verbanden, hetgeen de doelstelling verder
ondergraaft. De Trojka concludeert dat het vanuit SME-perspectief niet
proportioneel is om scholen te sluiten en daarmee thuisbezoek door
ouderen tijdens de kerstdagen mogelijk te maken. Vanuit SME-perspectief
is het wenselijker om familiediners uit te stellen tot nieuwjaarsavond en
tevens in te zetten op het gebruik van zelftests.
De Trojka stelt ten aanzien van een verruiming van de sluitingstijden dat
deze grote SME-baten heeft, mits deze verruiming duurzaam is. De
huidige avondlockdown brengt hoge SME-kosten met zich mee, constateert de Trojka. Het hele economische en sociale leven buiten de thuissituatie is immers stilgelegd na een reguliere werkdag. Veel ondernemers
kunnen niet meer op volle kracht ondernemen. Sluiting om 17.00 uur
betekent voor veel ondernemers doordeweeks een de facto sluiting,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

13

omdat zij het moeten hebben van de avonduren. Ook zijn de mogelijkheden voor sociaal verkeer, sport en ontspanning aanzienlijk ingeperkt,
vooral voor werkenden met weinig flexibiliteit in werkuren. Het mentaal
welzijn van veel mensen (met name jongeren) staat al onder druk en dat
werkt door op andere terreinen. Kwetsbare jongeren zijn meer gaan
drinken en blowen tijdens de pandemie, door eenzaamheid, stress, angst
of recalcitrantie (Antenne Regiomonitor). Een kwart van de jongeren is
psychisch ongezond blijkt uit cijfers van het CBS. De Trojka pleit voor een
verruiming van de sluitingstijden naar 20.00 uur vanwege grote
SME-baten en tevens een betere spreiding van bezoekersstromen.
Tegelijkertijd constateert de Trojka dat de schade van jojobeleid groot is.
Nu versoepelen om vervolgens op korte termijn weer aan te moeten
scherpen leidt tot extra SME-kosten. De ministeries van SZW, EZK en FIN
geven daarom aan dat versoepelen vanuit SME-perspectief alleen
wenselijk is als dit vanuit epidemiologisch perspectief duurzaam kan. De
samenleving heeft behoefte aan rust en stabiliteit en steeds weer
omschakelen vergt mentaal veel van de samenleving. Ditzelfde geldt voor
ondernemers die steeds weer hun bedrijfsvoering moeten aanpassen en
personeel moeten inroosteren. Jojobeleid doet daarom ook afbreuk aan
het draagvlak voor huidige en toekomstige maatregelen.
Tot slot geeft de Trojka aan dat het verhogen van de immuniteit via
vaccinatie een hoeksteen blijft voor voorkoming van overbelasting van de
zorg en ingrijpende vrijheid beperkende maatregelen, zoals een avondlockdown. Zij verwijzen naar verschillende landen (Duitsland, Oostenrijk,
Italië, de Verenigde Staten) die nieuw beleid hebben aangekondigd om de
vaccinatiegraad verder te verhogen en veilige opening te faciliteren,
waaronder 2G en financiële prikkels. Hoewel dergelijke opties
verstrekkend zijn, verdienen ze volgens de Trojka een gedegen
overweging met het oog op de hoge gezondheidskosten en SME-kosten
van overbelasting van de zorg en lockdowns.
3. Maatregelen
Sinds 28 november 2021 geldt in Nederland een lockdown in de avond.
Dit betekent dat in de avond strengere maatregelen gelden dan overdag.
Deze lockdown bestaat uit een generiek pakket aan maatregelen dat
hoofdzakelijk ziet op het sluiten van locaties tussen 17.00 uur en 05.00 uur.
Dit pakket heeft als doel om het aantal contacten en reisbewegingen te
verminderen. Hiermee wordt beoogd te komen tot een acceptabele
belasting van de zorg, kwetsbaren in de samenleving te beschermen en
zicht houden op en inzicht hebben in de verspreiding van het virus. Het
OMT heeft in haar 133e advies aangegeven dat verwacht wordt dat het
pakket dat geldt sinds 28 november jl., bovenop de effecten van de
maatregelen die gelden sinds 14 november jl., het reproductiegetal verder
kunnen doen dalen. Uiteraard hangt dit sterk af van de mate waarin
opvolging wordt gegeven aan de maatregelen en adviezen. Het OMT
constateert ook dat het aantal nieuwe besmettingen, de belasting van de
hele zorgketen, waaronder de opnames in de ziekenhuizen en op de IC’s,
nog steeds te hoog zijn. Bovendien geeft het OMT een zorgwekkend
signaal af over de ontwikkeling van de nieuwe virusvariant omikron,
waarbij het OMT aangeeft dat er nog veel onzekerheden zijn, zoals
toegelicht in paragraaf 1.
Gegeven het epidemiologische beeld, het effect van het huidige maatregelenpakket en de onzekerheden ten aanzien van de omikronvariant,
adviseert het OMT om de maatregelen zoals die op dit moment gelden, in
stand te houden tot ten minste na de feestdagen en de eerste week van
januari. Daarnaast geeft het OMT aan dat de opkomst van de omikronvariant het belang onderstreept van schoolsluiting in het primair onderwijs,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

14

ten einde de overdracht van het coronavirus te vertragen en dus de
besmettingskans van kinderen te verminderen. Het kabinet neemt deze
adviezen over en heeft vandaag besloten om het huidige maatregelenpakket voort te zetten tot 15 januari 2022 05.00 uur. Het primair onderwijs
en de buitenschoolse opvang (hierna: BSO) zijn, in aanvulling op de
kerstvakantie, in week 51 gesloten. Dit wordt hieronder nader toegelicht.
Het volgende besluitvormingsmoment is voorzien op 14 januari 2022.
Zoals genoemd in paragraaf 1 van deze brief heeft het OMT aangegeven
indien nodig, eerder dan nu de planning is, te komen tot een aanvullend
advies. Het kabinet zal deze situatie nauw blijven monitoren en wanneer
noodzakelijk op een eerder moment besluiten tot eventuele aanvullende
maatregelen.
Met de verlenging van het maatregelenpakket wordt ook het steunpakket
verlengd. Uw Kamer ontvangt vandaag in een separate brief hierover
nadere informatie.
De basisscholen en BSO zijn dicht in week 51
In het 133ste advies heeft het OMT opnieuw geadviseerd om te heroverwegen de basisscholen in december een week eerder te sluiten en
eventueel in deze week over te gaan op het geven van online thuisonderwijs, zo kan de thuisbubbel voor de kerst en de feestdagen worden
bereikt, om zoveel mogelijk besmettingen tijdens de kerstdagen naar
oudere familieleden te voorkomen. Het kabinet heeft tot op heden het
effect op de verspreiding van het virus afgezet tegen de nadelige effecten
voor leerlingen, scholen en ouders/verzorgers en heeft om die reden niet
eerder besloten om de kerstvakantie met een week te vervroegen. Het
OMT benadrukt in zijn aanvullend advies op het 133ste advies het belang
van schoolsluiting in het primair onderwijs vanwege de opkomst van de
omikronvariant. Het OMT maakt zich daar grote zorgen over. Naar
aanleiding van het aanvullend OMT-advies en met het oog op de
kerstdagen, heeft het kabinet besloten om de basisscholen en de scholen
voor speciaal (basis)onderwijs, van 20 tot en met 24 december te sluiten
(week 51), datzelfde geldt voor de buitenschoolse opvang (BSO).
Daarnaast krijgen ouders het dringend advies om in de thuisbubbel te
blijven. De BSO gaat na 24 december weer open. De opening van de BSO
wordt meegewogen in de algehele besluitvorming van het kabinet, mede
op basis van het aankomende OMT-advies.
Het kabinet is zich ervan bewust dat er de afgelopen maanden veel op de
scholen is afgekomen. Leraren, schoolleiders, besturen en pedagogisch
professionals geven aan dat zij tegen de grenzen van de mogelijkheden
aanlopen en de werkdruk deze periode als erg hoog hebben ervaren. Het
kabinet vindt dan ook dat het besluit van het sluiten van de scholen niet
moet leiden tot onwerkbare situaties of extra werkdruk voor het onderwijspersoneel en pedagogische professionals. Daarom is er geen
verplichting tot onderwijs op afstand, wel om in noodopvang te voorzien.
Scholen en BSO wordt gevraagd dit per maandag 20 december te
organiseren, maar er is een uitloop naar dinsdag 21 december voor die
organisaties die iets meer tijd nodig hebben.
Het kabinet realiseert zich tevens dat dit besluit extra inspanning vraagt
van ouders/verzorgers. Voor hen geldt het dringende advies om de
kinderen in een thuisbubbel te houden. Werkgevers wordt met klem
gevraagd om rekening te houden met werknemers die werk en zorg voor
hun kinderen moeten combineren. Voor kinderen in een kwetsbare positie
en kinderen van wie één of beide ouders/verzorgers werken in een
cruciale beroepsgroep, geldt dat ouders een beroep kunnen doen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

15

noodopvang bij de basisschool en de BSO (vanaf uiterlijk dinsdag
21 december).
Deze maatregel wordt aangevuld met het dringende advies van het
kabinet om te zorgen dat kinderen zoveel mogelijk in thuisbubbel blijven,
en dus ook zo min mogelijk op pad gaan in de week voor kerst (geen
uitjes en bezoeken aan bioscopen, pretparken, dierentuinen etc.). Scholen
leveren noodopvang tijdens de schooluren en de BSO gedurende de
reguliere openingstijden van de BSO voor kinderen van ouders die een
contract met de BSO hebben.
Deze maatregel geldt specifiek voor basisscholen en scholen voor speciaal
(basis)onderwijs vanwege het feit dat besmettingen hier momenteel
relatief hoog zijn, met name door feit dat kinderen (nog) niet gevaccineerd
zijn. Voor scholen in het voortgezet (speciaal) onderwijs handhaven we tot
de kerstvakantie het huidige pakket aan maatregelen.
Het kabinet vraagt ouders om met de kinderopvangorganisatie samen een
oplossing te vinden voor de kinderopvanguren van deze 4 dagen. Daar het
vooralsnog gaat om maximaal vier/vijf dagdelen buitenschoolse opvang,
wordt niet voorzien in een tegemoetkomingsregeling voor deze sluitingsperiode.
Mocht het kabinet besluiten om de BSO gedurende een langere periode te
sluiten, dan zal het kabinet bekijken of ouders – naar analogie van de
eerder tegemoetkomingsregelingen tijdens de twee sluitingen van de
kinderopvang – een tegemoetkoming kunnen ontvangen. Het kabinet
roept ouders op om wijzigingen in hun kinderopvanggebruik door te
blijven geven aan Toeslagen. Dit om terugvorderingen of nabetalingen
achteraf te minimaliseren.
Adviezen
Op 26 november jl. zijn de adviezen die gelden ter bestrijding van
COVID-19 aangevuld en aangescherpt. Dit geldt voor het thuisbezoekadvies, het contactadvies voor personen van 70+, het zelftestadvies, het
buitenlands reisadvies en het thuiswerkadvies. Deze adviezen luiden:
– Ontvang maximaal 4 gasten per dag thuis (kinderen tot en met 12 jaar
uitgezonderd) en ga zelf maximaal één keer per dag op bezoek.
– Contactadvies 70+ wordt aangescherpt: Beperk contacten, ook met
(klein)kinderen en houd 1,5 meter afstand, ook van hen. Het kabinet
heeft er, op advies van het OMT, voor gekozen om geen uitzondering
te maken voor de feestdagen.
– Ontvang je bezoek of ga jezelf op bezoek, doe van te voren een zelftest.
– Buitenlands reisadvies: «Volg de reisadviezen van Buitenlandse
Zaken».
– Thuiswerkadvies: «Werk thuis. Kan dat niet: houd op werk altijd 1,5
meter afstand». Dit wordt onderstaand nog nader toegelicht.
– Het binnenlands reisadvies wordt aangescherpt, en luidt vanaf nu
«Blijf zoveel mogelijk thuis. Toch de deur uit: beperk je contacten en
houd afstand.»
Deze adviezen en de maatregelen gelden ook tijdens de feestdagen. Dit is
een harde boodschap, maar gezien de epidemiologische situatie is dit
onvermijdelijk. Feestdagen zijn traditiegetrouw juist het moment om
samen te komen. Het kabinet is zich er dan ook terdege van bewust dat dit
maatregelenpakket en de geldende adviezen een enorme beperking
opleveren voor het vieren van de feestdagen zoals velen gewend zijn. Het
kabinet roept echter iedereen nadrukkelijk op om zich te houden aan de
maatregelen en opvolging te geven aan de adviezen. Dit omdat het
vanwege de epidemiologische situatie noodzakelijk is om zo het aantal
besmettingen te voorkomen, kwetsbaren te beschermen en de zorg voor
iedereen toegankelijk te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

16

Thuiswerken
Thuiswerken blijft een effectief middel om besmettingen tegen te gaan,
doordat het aantal contacten dat mensen hebben onderweg naar en op
het werk wordt verminderd. Recente RIVM metingen laten een stijgende
lijn zien in de opvolging van het thuiswerkadvies. Zo is het percentage van
de werktijd van mensen die kunnen thuiswerken en ook daadwerkelijk
thuiswerken, gestegen van 53% (eind oktober) naar 66,5% (eind
november). Het aandeel volledig thuiswerkenden onder werkenden voor
wie het mogelijk is om thuis te werken steeg van 58,3% (eind oktober)
naar 64,9% (eind november). Het kabinet spreekt zijn waardering uit naar
al die werkgevers en werknemers die gehoor geven aan het dringende
advies van het kabinet. Er is echter nog ruimte voor verbetering. Tegelijkertijd beseft het kabinet dat veel mensen grote delen van hun tijd al heel
lang thuiswerken. Dat is niet altijd makkelijk. Specifieke aandacht voor het
welbevinden van thuiswerkers blijft noodzakelijk. Daarom blijft het kabinet
het thuiswerkadvies met tips en informatie onder de aandacht brengen via
www.rijksoverheid.nl, www.hoewerktnederland.nl, www.zowerkthet.nl en
via sociale media.
Werknemers die echt niet thuis kunnen werken roept het Kabinet op de
drukte te mijden en buiten de spits te reizen.
Sinds 15 november jl. heeft de Inspectie SZW 165 meldingen ontvangen
rond thuiswerken. Daarbij kan het gaan om een breed scala aan daadwerkelijke onderwerpen, zoals werkenden die niet voldoende middelen
krijgen om goed thuis te werken, collega’s die ondanks ziekte toch naar
werk komen, werkenden die niet de ruimte krijgen om thuis te werken,
etc. Per melding wordt bezien of en afhankelijk van de aard van de
melding hoe deze wordt opgepakt. De Inspectie heeft regelmatig
telefonisch contact met werkgevers. Vrijwel altijd blijkt dat telefonisch
contact effectief is om een gedragsverandering te bewerkstelligen
Naleving, controle en handhaving
In het debat over ontwikkelingen rondom het coronavirus van 1 december
jl. (Handelingen II 2021/22, nr. 29, Debat over ontwikkelingen rondom het
Coronavirus) is aan uw Kamer een plan van aanpak voor naleving,
controle en handhavingsmogelijkheden toegezegd. Dit plan ontvangt u
vandaag in een separate brief van de Minister van Justitie en Veiligheid.
4. Aanpak voor deze en komende winter(s)
Aanleiding
Hoe het virus zich deze winter en de komende jaren precies gaat ontwikkelen is onzeker, maar één ding is wel zeker: we zullen moeten leren leven
met het virus. De mate waarin en hoeveel last we daarvan hebben, is
moeilijk te voorspellen. De vaccins werken goed (zeker met de boostervaccinaties), maar toch moeten we nadenken over mogelijke maatregelen.
Ook hebben we te maken met de nieuwe variant omikron, waarvan de
kenmerken en gevolgen op dit moment nog onzeker zijn. Wat we wel al
weten, is dat deze variant zich veel sneller verspreidt dan de op dit
moment dominante deltavariant. Tegelijkertijd is het belangrijk om na
bijna twee jaar met het coronavirus onder ons ook het instrumentarium te
herijken. Het kabinet onderschrijft de roep vanuit de samenleving en
vanuit beide Kamers om een perspectief voor de lange termijn in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

17

bestrijding van corona en om voorbereid te zijn in geval van een nieuwe
pandemie.4
Gegeven de genoemde onzekerheden en het feit dat het virus langere tijd
onder ons zal zijn, werkt het kabinet aan een aanpak die, met inbegrip van
alle onzekerheden, op langere termijn duurzaam kan zijn. Deze aanpak
heeft tot doel zo veilig en zo open mogelijk deze winter en de periode
daarna door te komen, waarbij de vier doelstellingen, die het kabinet
hanteert in de bestrijding van COVID-19 in elk geval centraal blijven staan:
(1) een acceptabele belasting van de zorg, (2) het beschermen van
kwetsbare mensen in de samenleving, (3) zicht houden op en inzicht
hebben in de verspreiding van het virus en (4) het beperken van economische en maatschappelijke schade. In deze brief schets ik het proces om
tot een aanpak voor de lange termijn te komen. Het kabinet onderscheidt
hierbij drie sporen:
Figuur 1: Lange termijn aanpak.

–

–

–

4

Herijking van de huidige aanpak COVID-19 (korte termijn): In het eerste
spoor wil het kabinet voor de tweede helft van deze winter (korte
termijn, Q1 2022) komen tot een herijking van de huidige aanpak
corona. Hierover zal ik uw Kamer eind januari 2022 informeren. Deze
herijking zal tevens als basis dienen voor het tweede spoor.
Plan paraatheid COVID-19 (lange termijn): In het tweede spoor wil het
kabinet een plan van paraatheid COVID-19 voor de volgende winter en
daarna (lange termijn, Q2-Q4 2022 en verder) uitwerken. Wat is nodig
ná deze winter? De door de KNAW en de WRR opgestelde scenario’s
van 2 september jl. bieden ons daarvoor goede handvatten. Hierover
zal ik uw Kamer in februari 2022 informeren.
Pandemische paraatheid: Het derde spoor richt zich niet op COVID-19,
maar op het voorbereiden voor toekomstige pandemieën, een
zogenaamde pandemische paraatheid (lange termijn). Hierover zal ik
uw Kamer in het eerste kwartaal van 2022 informeren.

Kamerstuk 25 295, nr. 1533 en Kamerstuk 35 961, nr. 16; toezegging aan het lid Omtzigt over
meenemen nadere analyse, ook t.a.v. situatie in andere delen van Europa in langetermijnstrategie; toezegging om herijking lange termijn en een reflectie op genoemde 5 thema’s te doen
i.s.m. alle betrokken partijen; toezegging aan het lid Karakus om in plan van aanpak terug te
komen op scenario’s WRR KNAW; toezegging om voor tweede helft winter een taskforce op te
zetten, niet alleen op het thema van de centrering van zorgcapaciteit in een regio maar ook op
het thema van het optimaliseren van de inzet van zorgpersoneel, en uitkomsten betrekken bij
herijking aanpak; toezegging aan het lid Bikker dat het kabinet in het eerste kwartaal van 2022
terugkomt met een kabinetsreactie op de scenario’s van de WRR en de KNAW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

18

In onderstaande paragrafen worden voor elk spoor het voorgestelde
proces en aanpak toegelicht. Tot slot wordt de toekomstige inzet van het
juridische instrumentarium toegelicht, als onderdeel van het plan
paraatheid COVID-19 voor de lange termijn (spoor 2).
Aanpak Corona korte en middellange termijn (spoor 1 en 2)
Om tot een aanpak voor deze en komende winters te komen, zullen we
voorbereid moeten zijn op verschillende scenario’s. In de Kamerbrief van
14 september jl.5 staat een drietal scenario’s door het kabinet omschreven,
als onderdeel van de Aanpak Najaar 20216: 1) Endemische fase, 2)
Oplevingen, 3) Doorbraak van opgebouwde immuniteit. Deze scenario’s
zijn opgesteld op basis van de adviezen van het OMT over de verwachte
onzekerheden over het verloop van het virus afgelopen najaar (116e en
117e OMT-advies (Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 1297)) en de vijf
scenario’s, zoals door de KNAW en WRR genoemd in hun advies
«Navigeren en anticiperen in onzekere tijden» (2 september jl.). Het
verloop van het virus bepaalt met welk scenario wij te maken krijgen. Het
is aan ons om voor nu en op de lange termijn voorbereid te zijn op het
meest waarschijnlijke scenario en dat van een aanpak te voorzien. Op dit
moment hebben we te maken met scenario 2, waarbij we weten dat we
met oplevingen te maken zullen krijgen. De mate waarin mogelijke
oplevingen plaatsvinden is onzeker, evenals de mogelijke effecten die de
nieuwe omikronvariant kan hebben.
Tegen de achtergrond van een onzeker verloop van het virus, vergt een
aanpak in de bestrijding van COVID-19 een balans tussen 1) het
beschermen van kwetsbare mensen, 2) beheersbare druk op de zorg, 3)
een open samenleving en 4) bescherming van individuele vrijheden. We
moeten met elkaar een groot aantal vraagstukken beantwoorden rondom
diverse thema’s, zoals de inzet van maatregelen, de organisatie van de
zorgcapaciteit en het op peil houden van de dijkbewaking.
Veel van deze thema’s kennen dilemma’s en vergen lastige afwegingen,
met name daar waar deze individuele vrijheden en verantwoordelijkheden
en het collectief belang elkaar raken. Op welke manier kunnen we elkaar
blijven ontmoeten en samen dingen doen zonder dat de toegankelijkheid
van de zorg afneemt en individuele vrijheden moeten worden ingeperkt?
De afgelopen periode heeft laten zien dat het belang van het idee dat
zowel de zorg als de samenleving voor iedereen toegankelijk is, breed
wordt gedeeld en gevoeld. Echter, de realiteit is ook dat het niet mogelijk
is om alles te doen. Niet aan alle belangen kan op hetzelfde moment
tegemoet gekomen worden, zolang we het virus moeten bestrijden. We
zullen de dilemma’s moeten benoemen en daarin keuzes moeten maken.
Als we de samenleving open willen houden en geen maatregelen willen
treffen die een (gedeeltelijke) lockdown tot gevolg hebben, zijn we dan
bereid voor een verdergaande inzet van het coronatoegangsbewijs (CTB)
op basis van 2G (gevaccineerd of genezen) te kiezen? Of zijn andere
instrumenten of innovaties voorhanden die ons beschermen als we de
samenleving open willen houden? Deze dilemma’s moeten ook vanuit
grondwettelijk oogpunt worden bezien: in hoeverre mag het individuele
recht van de één het recht van een ander beperken? Ook willen we dat de
zorg toegankelijk blijft voor iedereen: voor patiënten mét een coronabesmetting, maar ook voor andere patiënten én voor diegenen die al lange
tijd op zorg wachten. Het kabinet wil in de afwegingen van de genoemde
dilemma’s en belangen kijken wat we met elkaar kunnen doen om te
komen tot een aanpak voor de tweede helft van deze winter (korte termijn,
5
6

Kamerstuk 25 295, nr. 1422.
Kamerstuk 25 295, nr. 1409.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

19

Q1 2022) en daarna (lange termijn, Q2-Q4 2022 en verder). Daarom herijkt
het kabinet de huidige aanpak op basis van de volgende vijf thema’s:
1. Interventiesystematiek cf. de huidige aanpak met leidende signaalwaarden
2. Maatregelen en instrumenten
3. Zorgcapaciteit
4. Normalisering besluitvormingsproces
5. Communicatie en gedrag
Maatschappelijke klankbordgroep en betrokkenheid diverse partijen
Het kabinet wil deze herijking en de verschillende sporen daarbinnen
nadrukkelijk doen samen met een brede vertegenwoordiging uit de
samenleving. Hiervoor wordt een maatschappelijke klankbordgroep
ingericht met vertegenwoordigers van onder andere werknemers,
werkgevers, gemeenten, onderwijs, zorg, horeca, evenementen, cultuur,
sport, jongeren, ouderen en mensen met een beperking. Ik ga met deze
vertegenwoordigers de komende weken in gesprek over genoemde
dilemma’s en welke stappen we met elkaar kunnen zetten om tot een
duurzame aanpak te komen.
In onderstaande paragrafen wordt voor elk van de vijf thema’s het
voorgestelde proces toegelicht. Uw Kamer wordt eind januari geïnformeerd over de opbrengst van deze herijking op de vijf thema’s en welke
elementen betrokken zullen worden bij de actualisatie van de huidige
aanpak (spoor 1). De planning is om uw Kamer vervolgens eind februari
2022 te informeren over de opbrengst van de herijking t.b.v. spoor 2.
Thema 1: Interventiesystematiek
In de huidige Aanpak Najaar wordt uitgegaan van twee leidende indicatoren: het aantal ziekenhuisopnames (7-daagsgemiddeld) en het aantal
IC-opnames (7-daagsgemiddeld).
Op basis van deze indicatoren wordt Nederland ingedeeld in risiconiveau
«waakzaam», «zorgelijk» of «ernstig». Daarnaast worden ook contextfactoren meegewogen in de besluitvorming, zoals het aantal gehospitaliseerde gevaccineerde en niet-gevaccineerde personen, het aantal
besmettingen, de immuniteitsontwikkeling in de samenleving, de
beschikbare ruimte op de IC op dat moment, de druk op de zorgketen als
geheel en de sociaal maatschappelijke en economische situatie.
Momenteel gelden de volgende signaalwaarden:
Tabel 1: signaalwaarden.

Ziekenhuisopnames
(7daagsgemiddeld)
IC-opnames
(7daagsgemiddeld)

Waakzaam

Zorgelijk

Ernstig

< 40

40 – 100

> 100

< 10

10 – 25

> 25

Deze signaalwaarden zijn van belang voor de timing van ingrijpen door
het kabinet. Hoe het kabinet besluit in te grijpen, is afhankelijk van de
contextfactoren en het advies van het OMT. Er is besloten de huidige
leidende indicatoren en signaalwaarden te herijken. Daartoe wordt de
mogelijkheid onderzocht van het meer nadrukkelijk meewegen van andere
factoren, zoals de omvang van de uitgestelde zorg of het toevoegen van
een vroegsignaleringsindicator «positieve testen» in combinatie met het
reproductiegetal. In dat kader wordt reflectie georganiseerd met onder
andere het RIVM, GGD, het SCP, het CPB en andere experts op dit gebied.
De uitkomsten van deze reflectie zullen ter advies aan het OMT worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

20

voorgelegd. Hiermee voldoe ik aan de toezegging die ik in het debat van
1 december jl. aan uw Kamer heb gedaan om het OMT te vragen te
reflecteren op de signaalwaarden van de interventiesystematiek.
Thema 2: Maatregelen en instrumenten
Om tijdig, adequaat en weloverwogen in te kunnen grijpen moeten we
goed zicht houden op het virus en bezien hoe we de komende jaren op
een efficiënte en innovatieve manier onze systematiek van de dijkbewaking gaan organiseren.7 In de bestrijding van COVID-19 zijn diverse
maatregelen met bijbehorende instrumenten ontwikkeld als onderdeel
van deze dijkbewaking: 1) monitoring, 2) testen en traceren, 3) vaccineren
en 4) maatregelen. Met inzet van deze maatregelen en instrumenten
wordt verspreiding van het virus tegengegaan en het verloop van het
huidige virus gemonitord en eventuele nieuwe varianten opgespoord.
Ons belangrijkste doel is zorgen dat de beschermingsgraad op peil blijft
om zoveel mogelijk te voorkomen dat mensen ernstig ziek worden of
komen te overlijden. Daarbij is de vraag welke inzet nodig is op vaccinatie
en boosters om de bescherming op peil te houden? Welke maatregelen
zijn we bereid te nemen als de vaccinatiegraad stokt? De Gezondheidsraad en het OMT zijn reeds verzocht te adviseren over de vaccinatiestrategie COVID-19 op de middellange termijn (vanaf 2022). Bij de opzet
van een toekomstige coronavaccinatiecampagne wordt rekening
gehouden met de lessen van het afgelopen jaar en met de verkenning van
de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving naar het vaccinatiestelsel
in Nederland.
Daarnaast zetten we in op maatregelen die nodig zijn, gegeven de
epidemiologische situatie op dat moment. De huidige maatregelen vallen
uiteen in de volgende soorten: basismaatregelen (hygiënemaatregelen),
bronmaatregelen (bijvoorbeeld isolatie, thuisblijven en testen bij klachten,
reismaatregelen en quarantaine), contactbeperkende maatregelen (zoals
de veilige afstand van 1,5 meter) en de inzet van coronatoegangsbewijzen.
We ontkomen er waarschijnlijk niet aan om als samenleving een aantal
van onze gewoonten te veranderen in de wetenschap dat het virus onder
ons blijft. Daarbij rijst de vraag wat nodig is om de basis- en bronmaatregelen na te blijven leven? Wat vraagt dit van ons gedrag? Het gaat hier
naar verwachting om gedragsaanpassingen die relatief weinig inbreuk
doen op ons dagelijks leven maar die wel een wezenlijke bijdrage kunnen
leveren aan het voorkomen van besmettingen. Maar zijn we bereid ons
gedrag duurzaam aan te passen? En hoe maken we het met elkaar
makkelijker om ons gedrag duurzaam aan te passen en hoe pakt hierin
iedereen zijn verantwoordelijkheid?
Wanneer deze basis- en bronmaatregelen niet voldoende blijken te zijn,
welke aanvullende maatregelen moeten dan worden ingezet? Kiezen we
dan voor het treffen van contactbeperkende maatregelen of de inzet van
coronatoegangsbewijzen (2G en 3G) om sectoren weer verantwoord te
openen? Als we kiezen om te leven met de inzet van contactbeperkende
maatregelen, gaan we dan op zoek naar andere verdienmodellen waarin
geen overheidssteun meer nodig is en kijken hoe de sociale effecten
kunnen worden beperkt? We moeten ook verder kijken. Zijn er bijvoorbeeld ook alternatieve manieren of innovatieve maatregelen denkbaar om
verspreiding van het virus te voorkomen en zo kwetsbare mensen te
beschermen en de zorg toegankelijk te houden voor iedereen? En welke
wetgeving is noodzakelijk om maatregelen in de komende winters te
kunnen nemen? Bij de inzet en herijking van deze maatregelen dient ook
7

Kamerstuk 25 295, nr. 1356.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

21

nadrukkelijk oog te zijn voor de uitvoerbaarheid, evenals de mate van
naleving en de rol van handhaving, zeker op langere termijn.
Bovendien heeft de coronacrisis zichtbaar gemaakt hoe belangrijk een
gezonde leefstijl is. Overgewicht bij COVID-19-patiënten vergroot de kans
op een ongunstig ziektebeloop met opname in het ziekenhuis tot op de IC
tot gevolg. Mede omdat kleine veranderingen in de leefstijl binnen enkele
weken een positief effect kunnen hebben op het immuunsysteem, is de
«Fit op jouw manier» campagne ingezet. Juist voor de lange termijn werpt
een gezonde leefstijl zijn vruchten af voor de belastbaarheid van de zorg.
Daarom zal ook in de komende jaren het inzetten op gezondheid en
mentale weerbaarheid van belang zijn en onverminderd prioriteit moeten
krijgen, met speciale aandacht voor de groepen met gezondheidsachterstanden.
Herijking inzet van maatregelen en instrumenten
Voor de tweede helft van deze winter (korte termijn, Q1 2022) herijkt het
kabinet de huidige maatregelen en instrumenten en kijkt of innovaties
toegevoegd kunnen worden. Het kiezen welke maatregelen we inzetten
vergt lastige afwegingen, met name daar waar de afwegingen individuele
vrijheden en het collectief belang raken en waar maatregelen belangrijke
neveneffecten hebben, zoals op economie en welzijn. Op welke manier
kunnen we elkaar blijven ontmoeten en samen dingen doen zonder dat de
toegankelijkheid van de zorg afneemt en individuele vrijheden moeten
worden ingeperkt? De volgende maatregelen en instrumenten worden in
ieder geval betrokken: basismaatregelen, contactbeperkende maatregelen,
inzet van CTB’s, vaccineren, testen en traceren, reismaatregelen en
monitoring. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor het op- en afschalen van
instrumentarium en maatregelen. Dit dient in nauwe afstemming met
uitvoeringsorganisaties te gebeuren, waaronder de GGD en Dienst Testen.
Ook is ons gedrag van belang en welke inzet van onder andere communicatie daarbij nodig is.
Overleg met betrokkenen
Voor het ontwikkelen van een nieuwe aanpak is inspanning en kennis van
eenieder nodig. Voor duurzame aanpassing van gedrag en maatregelen
maken we allereerst gebruik van praktijkervaringen uit sectoren, onderzoeken en data, ook uit het buitenland. Welke maatregelen worden
effectief bevonden, welke zijn lang vol te houden, welke maatregelen
hebben relatief veel/weinig impact op de samenleving etc.? Deze inzichten
bieden een basis voor de actualisatie van de aanpak voor de tweede helft
van deze winter en de komende winters. Parallel aan deze inventarisatie
organiseren we voor de kerst en begin 2022 een aantal sessies met
creatieve en kritische denkers, wetenschappers, onderwijs, zorg en andere
sectoren, jongeren, ouderen en kwetsbare groepen om van gedachten te
wisselen over hoe de komende winters door te komen en nieuwe,
innovatieve en creatieve ideeën daarvoor op te halen. Ook staat hierbij
centraal wat door organisaties extra wordt gedaan om de inzet van
iedereen en gewenst gedrag te bevorderen (bijv. inzet voor het verhogen
van de vaccinatiegraad, uitdragen van het belang van testen en thuis
blijven bij klachten, handen wassen, afstand houden, ventileren). De
opbrengsten van deze sessies en genoemde inventarisatie worden
vertaald in een aanpak voor de tweede helft van de winter, en een aanpak
voor komende winter(s).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

22

Thema 3 – Zorgcapaciteit
In de afgelopen 1,5 jaar van deze coronacrisis is er veel gebeurd in de
zorg. De ziekenhuizen hebben circa 90.000 COVID-19-patiënten
opgevangen, waarvan 16.000 op de IC. Een enorme opgave die door de
inzet van professionals, bestuurders en betrokken partijen mogelijk is
gemaakt. Continu is geleerd van elkaar door ervaringen te delen en zijn
verbeteringen doorgevoerd. Zorgverlening die alleen mogelijk was (en is)
door samenwerking in de gehele zorgketen. Om deze stroom van
COVID-19-patiënten op te kunnen vangen heeft het kabinet fors geïnvesteerd in de opschaling van zorgcapaciteit. Zo is er, op basis van het
Opschalingsplan COVID-19 van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ)8,
in de eerste piek opgeschaald naar 1.550 IC-bedden met bijbehorende
klinische bedden. Ook zijn er maatregelen doorgevoerd op het vlak van
onder meer de opleiding van personeel, vervoer, coördinatie, monitoring
en informatiedeling. Voor de uitvoering van het plan is er voor de jaren
2020–2022 circa € 500 miljoen beschikbaar gesteld. Ook is er ingezet op
opschaling van tijdelijke COVID-19-bedden buiten het ziekenhuis, welke
voornamelijk zijn gerealiseerd in de sector van verpleeghuizen en
verzorgingstehuizen (VV-sector) Daarnaast is het Landelijk Centrum
Patiëntenspreiding (LCPS) opgericht, dat sinds 25 maart 2020 al meer dan
4.600 bovenregionale verplaatsingen van COVID-19-patiënten heeft
gerealiseerd, is er beademingsapparatuur en beschermingsmateriaal
ingekocht en is zowel de samenwerking in de hele zorgketen als de
internationale samenwerking versterkt. Ook is een tijdelijk beleidskader
opgesteld met afspraken over het verantwoord afschalen van de reguliere
zorg.
De beschikbaarheid van voldoende zorgprofessionals is op dit moment
een belangrijke beperkende factor bij het anticiperen op de extreme
zorgvraag. Ook gegeven het feit dat er al voor de coronacrisis sprake was
van een tekort en er onder meer al langere tijd onvoldoende werd
opgeleid (dus niet conform ramingen capaciteitsorgaan). Op allerlei
manieren is dan ook ingezet op het creëren van tijdelijk extra personele
capaciteit voor ondersteunende werkzaamheden en mensen met een
medische achtergrond. Zo zijn ruim 6.300 mensen ingezet bij zorgorganisaties in nood via Extra Handen voor de Zorg, hebben ca. 5.000 mensen
een opleiding tot zorgondersteuner gevolgd aan de Nationale Zorgklas en
is met de subsidieregeling «Coronabanen in de Zorg» subsidie verleend
voor ca. 7.200 banen, waarmee organisaties functies creëren die zorgprofessionals ontlasten. Daarnaast is op verschillende manieren de mentale
gezondheid van zorgprofessionals ondersteund, bijvoorbeeld met gratis
mentale coaching via Sterk in je Werk – Extra Coaching en met het
steunpunt bij ARQ-IVP. Tot slot werkt het initiatief De Nationale Zorgreserve aan het werven en inzetten van zorgreservisten. Inmiddels is een
bestand opgebouwd met meer dan 1.200 actieve reservisten en vindt bij
verschillende zorgorganisaties inzet plaats. Dit initiatief is een voorloper
van de Nationale Zorgreserve. In de loop van 2022 informeer ik u over de
definitieve vormgeving van deze faciliteit. Hoge aantallen COVIDpatiënten brengen met zich mee dat de zorg voor andere patiënten in het
gedrang komt en dat dit vaak een relatie heeft met de beschikbaarheid en
optimale inzet van zorgverleners. Daarom wordt langs twee lijnen gewerkt
aan het optimaliseren van de zorgcapaciteit: met een taskforce ondersteuning optimale inzet zorgverleners en het expertteam specifiek gericht
op de organisatie van de COVID-ziekenhuiszorg.
Overigens dient daarbij vermeld dat het verhogen van de zorgcapaciteit
alleen tijd koopt zolang de groei van het aantal besmettingen exponentieel is, en op zichzelf dus geen alles-oplossende maatregel is.
8

www.lnaz.nl/cms/files/opschalingsplan_covid-19_def.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

23

3a. Taskforce Ondersteuning optimale inzet zorgverleners
Ik ben voornemens om een Taskforce Ondersteuning optimale inzet
zorgverleners in te stellen om concrete maatregelen te identificeren die op
korte termijn uitvoerbaar zijn en bijdragen aan de beschikbaarheid van
zorgprofessionals. Denk aan concrete maatregelen die tijdelijk kunnen
worden ingezet op het moment dat de zorgvraag sterk toeneemt. Dit met
het oog op volgende oplevingen van het virus bijvoorbeeld in de winter
van 2022/2023.
De taskforce zal bestaan uit een onafhankelijke voorzitter, sociale partners,
de Chief Nursing Officer van het Ministerie van VWS, ervaringsdeskundigen uit het veld (zorgverleners en HR-managers) en creatieve denkers
van buiten de zorg, en zal worden ondersteund door een secretariaat
vanuit het Ministerie van VWS en het Ministerie van SZW. Het Ministerie
van Financiën is agendalid. Gegeven de weerbarstigheid van het
personeelstekort is het nadrukkelijk de bedoeling om op zoek te gaan naar
creatieve oplossingen buiten de gebaande paden waarmee het zorgpersoneel ook op korte termijn al wordt ondersteund. Thema’s die in ieder
geval door de taskforce betrokken zullen worden:
Vergroting arbeidsaanbod
–
–
–
–
–
–
–

Verhogen (zij-)instroom, inzet van medische studenten, beperken
schooluitval en versnellen van zorgopleidingen.
Optimalisering interne en externe flexibele schil van
verpleegkundigen/zorgreservisten.
Verhogen van het aantal contracturen.
Benutten buitenlandse zorgcapaciteit (instroom buitenlandse zorgverleners).
Benutten van de geboden ruimte in de Wet BIG en professionele
richtlijnen en protocollen.
Inzetten van vrijwilligers vanuit de WW.
Mogelijk maken van het uitlenen van zorgprofessionals binnen een
regio.

Verhoging arbeidsproductiviteit
–
–

Strategische personeels-/scenarioplanning in zorgorganisaties ter
voorbereiding op het najaar.
Anders werken door bijvoorbeeld inzet van digitale zorgvormen en
andere innovaties.

Herstel en behoud van medewerkers
–
–

Investeren in fysieke en mentale gezondheid.
Ontzorgen via maatschappelijke/financiële incentives (gratis kinderopvang, parkeergelegenheid, reiskostenvergoeding, huisvesting, enz.).

Hiermee worden de suggesties en ideeën zoals die door verschillende
Tweede Kamerleden zijn gedaan in het COVID-debat van 1 december jl.
meegenomen. Het ging daarbij om:
– Gratis parkeergelegenheid, reiskostenvergoeding of aan concrete
maatregelen die tijdelijk kunnen worden ingezet op het moment dat de
zorgvraag sterk toeneemt, zoals gevraagd door zoals gevraagd door de
leden Hijink (SP), Westerveld (GL) en Kuiken (PvdA).
– Het wegnemen van belemmeringen voor werkzoekenden in de WW
om vrijwilligerswerk te doen in de zorg, zoals gevraagd door mevrouw
Den Haan.
– Te kijken naar mogelijkheden om tijdelijk personeel binnen te halen,
gedaan door het lid Van der Staaij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

24

–

Het tijdelijk inzetten van buitenlands personeel en het beperken van de
uitval in zorgopleidingen, zoals gesuggereerd door het lid Van Der
Plas.

Met het instellen van de taskforce voldoe ik tevens aan de motie9 van het
lid Hijink c.s. om in samenwerking met de zorgorganisaties en met sociale
partners zo snel mogelijk te verkennen op welke wijze de ondersteuning
van zorgverleners op de werkvloer kan worden bevorderd. Ik zal de
taskforce vragen om – zoals toegezegd in het COVID-debat van 1 oktober
jongsleden – in januari een tussenstand op te leveren ten behoeve van de
herijking van onze aanpak eind januari. Het gaat daarbij in ieder geval om
eventuele maatregelen die nog op zeer korte termijn zouden kunnen
worden genomen en bij kunnen dragen aan de inzet van zorgverleners in
de winter van 2021/2022. De taskforce levert begin maart haar eindproduct
op met maatregelen voor de middellange termijn (winter 2022/2023).
Vanwege de aanhoudende druk op de zorg en de onzekerheid over de
effecten van de omikronvariant op het aantal ziekenhuisopnames, stelt het
kabinet in 2022 incidenteel € 47,5 miljoen beschikbaar voor de verlenging
van zowel de subsidieregeling coronabanen in de zorg als de Nationale
Zorgklas. Deze verlengingen gaan per 1 januari 2022 in. Deze middelen zal
ik per incidentele suppletoire begroting aan uw Kamer melden. Hierbij zal
ik dan ook onderbouwd een beroep doen op artikel 2.27, tweede lid uit de
Comptabiliteitswet. Deze maatregelen hebben als doel een directe
ontlasting van zorgprofessionals, zorgbreed, in deze winter en in aanloop
naar de volgende winter. De inzet van ondersteunend personeel ter
ontlasting van de zorgprofessionals zorgt voor meer capaciteit en een
groter herstelvermogen van zorgprofessionals. Daarmee draagt het direct
bij aan een grotere capaciteit op korte termijn en aan de weerbaarheid van
de zorg én van zorgprofessionals richting winter 2022–23. Tot slot wordt in
2022 € 5 miljoen extra beschikbaar gesteld voor de Nationale Zorgreserve. Daarmee kan vanaf begin 2022 worden toegewerkt naar 5.000
zorgreservisten, in plaats van het eerdere aantal van 2.000 reservisten.
Ook deze middelen zal ik per incidentele suppletoire begroting aan uw
Kamer melden. Hierbij zal ik dan ook onderbouwd een beroep zal doen op
artikel 2.27, tweede lid uit de Comptabiliteitswet.
3b. Expertteam COVID-zorg in de ziekenhuizen
Het expertteam onderzoekt en realiseert wat nodig is om vanaf september
2022 de COVID-ziekenhuiszorg zodanig op te schalen en te vergroten dat
de reguliere zorg zoveel mogelijk doorgang kan vinden bij een nieuwe
opleving van COVID-19. Het expertteam richt zich specifiek op de
optimalisatie van COVID-zorg in de ziekenhuizen (kliniek en IC). Daarbij is
de in- en uitstroom van belang met als doel de capaciteit in de zorgketen
te vergroten.
Het expertteam brengt in beeld wat hiervoor nodig is in termen van
middelen, financiën en governance, waarbij de focus ligt op het vergroten
en effectiever inzetten van de COVID-capaciteit op de verpleegafdeling en
IC’s in de ziekenhuizen. In het licht van haar opdracht organiseert het
expertteam pilots, bijvoorbeeld van meer concentratie van COVIDziekenhuiszorg in de regio.
Het expertteam brengt in beeld welke waardevolle innovaties de
afgelopen maanden lokaal en regionaal al zijn doorgevoerd in de
organisatie van COVID-zorg die landelijk gedeeld en geïmplementeerd
kunnen worden. Daarnaast wordt in beeld gebracht welke ervaringen in
het buitenland zijn opgedaan met COVID-zorg in ziekenhuizen.
9

Kamerstuk 25 295, nr. 1573.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

25

In overeenstemming met de motie van het lid Van den Berg c.s.10, worden
voorbereidingen getroffen voor het starten van pilots waarbij ervaring
wordt opgedaan met (verder) geconcentreerde COVID-ziekenhuiszorg in
de regio. De ervaringen met deze pilots worden door het expertteam
gemonitord, zodat verwachte efficientiewinst kan worden gevalideerd en
geleerde lessen voor het najaar van 2022 kunnen worden benut. Hierbij
moet worden opgemerkt dat het starten van pilots alleen mogelijk is als
de situatie in de zorg dat op dat moment toelaat.
Beschikbaarheid en inzet van zorgpersoneel is een belangrijke randvoorwaarde voor het organiseren van COVID-zorg. Het optimaliseren daarvan
is de opdracht van de «taskforce ondersteuning optimale inzet zorgverleners» (spoor 3a, zie hierboven). Het expertteam zal bestaan uit een
onafhankelijke voorzitter en experts uit het veld op persoonlijke titel. De
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (IGJ) nemen deel als toehoorder. Het is van groot belang dat de
voorstellen van het expertteam werkbaar zijn voor het veld. Daarom zullen
de voorstellen worden getoetst in een high level klankbordgroep.
Thema 4: Normalisering besluitvormingsproces
Met de vaststelling dat COVID-19 voorlopig aanwezig zal zijn wil het
kabinet de interdepartementale besluitvorming op dit onderwerp zo veel
mogelijk normaliseren. Vanaf januari 2022 zal daarom via een transitiefase
worden toegewerkt naar dit genormaliseerde besluitvormingsproces.
Indien noodzakelijk wordt bij een crisissituatie opgeschaald via de
Nationale Crisisstructuur. Met deze normalisering wil het kabinet zoveel
mogelijk transparantie en voorspelbaarheid creëren. Ook wordt zo meer
rust in de besluitvorming gebracht, zodat er tijd is om brede afwegingen
zorgvuldig te kunnen maken. Concreet houdt dit in dat er een langere
besluitvormingscyclus gebruikt wordt, dat er gebruik gemaakt wordt van
de reguliere onderradenstructuur en dat er in beginsel geen Catshuissessies plaatsvinden. Met deze normalisering wordt eveneens invulling
gegeven aan de door uw Kamer breed aangenomen gewijzigde motie van
de leden Den Haan en Omtzigt11.
Thema 5: Communicatie en gedrag
De uitwerking van de midden en lange termijnstrategie vraagt ook een
herijking van de communicatie. Vertrekpunt hierbij is de verbreding in de
communicatiestrategie van «het virus onder controle krijgen» naar een
aanpak die zich ook richt op «leven met het virus».
Nieuwe organisatie van de communicatie
Vanaf de eerste signalen over de ontdekte coronavariant in Wuhan vormt
communicatie een belangrijk instrument in de crisisaanpak. Onder regie
van het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC) wordt sinds het
begin van de crisis gewerkt vanuit een interdepartementale samenwerking met als doel begrijpelijke en eenduidige communicatie richting
de samenleving. Hierbij wordt intensief samengewerkt met sectoren,
gemeenten, veiligheidsregio’s en gedragsexperts. Op termijn gaat, in lijn
met de overgang naar een genormaliseerd besluitvormingsproces, het
NKC over in een nieuwe organisatievorm. Verschillende betrokken
departementen blijven dan vanuit hun eigen verantwoordelijkheid met en
richting de samenleving communiceren. De komende periode wordt

10
11

Kamerstuk 25 295, nr. 1571.
Kamerstuk 35 961, nr. 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

26

hiervoor een nieuwe interdepartementale samenwerkingsvorm
ontwikkeld.
Van overheidscommunicatie naar samenlevingscommunicatie
De publiekscommunicatie vanuit de rijksoverheid is de afgelopen periode
aan de hand van onderzoek, (gedrags)inzichten en ervaringen steeds
verder ontwikkeld. Deze ontwikkeling krijgt een vervolg. Voor de herijking
van de aanpak publiekscommunicatie wordt de komende periode gericht
publieksonderzoek uitgevoerd en worden reflectiegesprekken met
(externe) communicatie- en gedragsexperts georganiseerd.
De publiekscommunicatie is niet van het Rijk alleen. Daarom gaan we met
maatschappelijke partners, sectoren en overheidsinstanties in gesprek
hoe we elkaar in de publiekscommunicatie verder kunnen versterken.
Daarbij zal de communicatie zo dicht mogelijk bij de mensen, organisaties
en instellingen plaatsvinden. Dus steeds meer vanuit de samenleving.
Zoals in de samenwerking met de veiligheidsregio’s en de gemeenten. Zij
verzorgen, aanvullend op de landelijke communicatie vanuit het Rijk, de
communicatie met de inwoners van regio’s en gemeenten passend bij de
lokale situatie.
Communicatie rondom maatregelen en instrumenten
Communicatie vormt ook een onderdeel van de uitwerking van het thema
maatregelen en instrumenten. Aan de hand van gesprekken met beleidsadviseurs, gedragsexperts en communicatieadviseurs brengen we in
beeld hoe communicatie en gedragsinterventies de kennis over en
naleving van toekomstige gedragsregels, maatregelen en instrumenten
kan vergroten.
Communicatie rondom besluitvorming
Als onderdeel van de uitwerking van het thema normalisering besluitvormingsproces herijken we ook de communicatie rondom de besluitvorming. Hiervoor wordt publieksonderzoek verricht en worden reflectiegesprekken georganiseerd met een aantal sectoren, maatschappelijke
partners en media. Aandachtspunten voor de herijking van de communicatie zijn o.a. toon, vorm, en afzenderschap.
Lange termijn: Pandemische paraatheid
Ik heb u toegezegd om nog in 2021 een beleidsagenda te sturen over de
pandemische paraatheid van de zorg en infectieziektebestrijding. Alle
inspanningen waren erop gericht om – ondanks wat de huidige pandemie
van ons vraagt – deze beleidsagenda voor het kerstreces naar uw Kamer
te sturen. Wij zien ons nu, met een nieuw kabinet in het vizier, genoodzaakt om een omvangrijke, belangrijke toekomstagenda aan het volgende
kabinet te laten. Wij kunnen niet vooruitlopen op de (budgettaire)
besluitvorming over toekomstige investeringen.
We hebben in de begroting geld beschikbaar gemaakt voor planvorming
voor een versterkte pandemische paraatheid: voor een meer parate,
wendbare en opschaalbare zorg en infectieziektebestrijding. De afgelopen
maanden is met veel betrokkenen hard gedacht over en gewerkt aan de
inhoudelijke invulling van de beleidsagenda. Centraal staan de beleidsopgaven voor een versterkte publieke gezondheidszorg en infectieziektebestrijding, de basis en opschaalbaarheid van de zorg op orde en de
leveringszekerheid van en toegang tot medische producten. Belangrijke
dwarsdoorsnijdende thema’s zijn daarbinnen sturing en regie, kennis en
innovatie, internationale samenwerking en data en informatievoorziening.
Bovenstaande zeven onderdelen vormen de basis voor de beleidsagenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

27

De overkoepelende beleidsagenda zal gaan over de voorbereiding op een
toekomstige pandemie, maar kan niet los worden gezien van de lessen die
we nu trekken en de instrumenten en infrastructuur die zijn aangepast en
opgebouwd tijdens de huidige pandemie. Deze benutten we uiteraard in
de agenda voor de toekomst. Omdat we daarnaast niet kunnen weten
welke pandemie ons in de toekomst zal treffen en wanneer dat is, ervaren
wij samen met de Tweede Kamer de urgentie om de beleidsagenda
voortvarend op te pakken. Wij zullen deze urgentie aan het nieuwe kabinet
overbrengen en vertrouwen op een spoedig vervolg. Tenslotte willen we
benadrukken dat al ingezette trajecten uiteraard doorgaan. Ik noem
bijvoorbeeld de leveringszekerheid van medische producten en de ijzeren
voorraden.12 Over deze onderwerpen schreven wij u in het afgelopen
najaar.
Toekomst Juridisch instrumentarium
De Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (Twm) is op 1 december 2020 in
werking getreden en is inmiddels een jaar van kracht. Met de Twm is aan
de Wet publieke gezondheid (Wpg) een hoofdstuk Va toegevoegd met
tijdelijke bepalingen ter bestrijding van de epidemie van COVID-19. Ook
zijn enkele tijdelijke wijzigingen aangebracht in handhavingsbepalingen
van de Wpg en in de Arbeidsomstandighedenwet, de Arbeidsveiligheidswet BES en de Wet kinderopvang.13
Dit jaar is gebleken dat het verloop van het SARS-CoV-2-virus grilliger is
dan gedacht en dat het verloop van de pandemie afhankelijk is van een
groot aantal factoren. In verschillende debatten met zowel de Tweede als
de Eerste Kamer is door een aantal fracties verzocht om te beschrijven
hoe de verdere toekomst van de Twm eruitziet en welke wetgeving in de
toekomst noodzakelijk is om COVID-19 te bestrijden. Voor wat betreft het
verzoek van uw Kamers over de omgang met de Twm voor de komende
periode zijn drie opties in kaart gebracht. Hiermee voldoe ik aan de
toezeggingen die ik heb gedaan aan de Tweede en Eerste Kamer.
Alvorens hierop in te gaan hecht het kabinet eraan naar voren te brengen
dat bij de totstandkoming en behandeling van de Twm en bij gelegenheid
van de verlengingen, telkens door het kabinet is gesteld dat de bevoegdheden van de Twm een tijdelijk karakter dragen. Ook uw Kamers hebben
bij de totstandkoming van de Twm aangegeven hieraan groot belang te
hechten. Hieraan wil het kabinet niet afdoen bij het – op verzoek van uw
Kamers – bespreken van de opties.

12

Kamerstukken 32 805 en 25 295, nr. 114, Kamerstuk 29 477, nr. 701 en Kamerstukken 29 477 en
32 805, nr. 731
13
De Twm zoals deze is gepubliceerd in Stb. 2020, nr. 441, is dus grotendeels een wijzigingswet.
De enige zelfstandige bepaling in de Twm is de vervalbepaling in artikel VIII, die regelt dat de
genoemde tijdelijke bepalingen in de Wpg en andere wetten steeds bij koninklijk besluit met
ten hoogste drie maanden kunnen worden verlengd. Sinds de op 17 juli 2021 in werking
getreden wijziging van artikel VIII Twm (Stb. 2021, nr. 359) geldt daarbij dat onverwijld na de
publicatie van dat koninklijk besluit een wetsvoorstel tot goedkeuring van dat koninklijk besluit
moet worden ingediend. Eenvoudigheidshalve wordt, overeenkomstig het tot nu toe
gehanteerde spraakgebruik, hierna ook steeds gesproken over «de Twm», waar juridisch
gezien wordt gedoeld op de genoemde tijdelijke bepalingen in (met name hoofdstuk Va van)
de Wpg en enkele andere wetten.
Bij het wetgevingsoverleg in de Tweede Kamer van 7 juli 2021 (Kamerstuk 35 874, nr. 10), het
debat in de Eerste Kamer op 12 en 13 juli 2021 (Handelingen I 2020/21, nr. 45, item 2, en nr. 46,
items 2 en 19),het wetgevingsoverleg in de Tweede Kamer van 8 november 2021 (Kamerstuk
35 899, nr. 12), het debat in de Tweede Kamer over de ontwikkelingen rondom het coronavirus
van 16 november (Handelingen II 2021/22, nr. 22, Debat over de ontwikkelingen rondom het
Coronavirus) en het wetgevingsoverleg in de Eerste Kamer van 23 november 2021 (Handelingen I 2021/22, nr. 7, items 3 en 8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

28

De eerste optie is om de Twm – mits de bestrijding van de COVID-19epidemie daartoe noopt – te blijven verlengen tot de Wet publieke
gezondheid (Wpg) is herzien voor toekomstige pandemieën of tot het
moment dat gezien de ontwikkeling van het virus het niet langer noodzakelijk en proportioneel is om de Twm te behouden. De tweede optie is om
een beperkt aantal van de huidige tijdelijke bepalingen permanent te
maken door deze structureel op te nemen in de Wpg, waarbij de reikwijdte
beperkt blijft tot de bestrijding van COVID-19. De derde optie is om alle
huidige tijdelijke bepalingen permanent te maken door deze structureel op
te nemen in de Wpg, waarbij de reikwijdte eveneens beperkt blijft tot de
bestrijding van COVID-19. Deze drie opties worden hierna nader toegelicht. Daarna wordt ingegaan op de door het Eerste Kamerlid Nicolaï
voorgestelde optie om bepalingen uit de Twm op te kunnen schorten.
Alvorens in te gaan op de verschillende opties worden eerst de overwegingen geschetst die bij dit vraagstuk van belang zijn. Bij het bepalen van
de toekomst van de Twm is het van belang te erkennen dat het verloop
van het virus grillig is. Het is dan ook onzeker welk instrumentarium op de
langere termijn noodzakelijk is. Daarmee hangt samen dat de bestaande
wettelijke grondslagen die gebruikt worden om maatregelen te treffen,
behouden moeten blijven zolang dit gezien de ernst van het gevaar voor
de volksgezondheid noodzakelijk is. Ook moet het behoud van deze
grondslagen, gelet op de in het geding zijnde grondrechten, voldoen aan
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Welke grondslagen
behouden blijven of toegevoegd worden, moet dan ook voortdurend
worden afgewogen. Dit komt uitdrukkelijk naar voren in de tijdelijkheid
van de bepalingen van de Twm. Naast deze afweging over het al dan niet
laten vervallen van (delen van de) Twm vindt het kabinet het van belang
dat de parlementaire controlemogelijkheden in de Twm behouden blijven.
De Twm biedt door haar tijdelijkheid en huidige verlengingsprocedure
immers de mogelijkheid aan beide Kamers om zich via een goedkeuringswet uit te spreken over de verlenging van deze wet. Ook bestaat de
mogelijkheid om delen van de Twm eerder te laten vervallen. Het kabinet
heeft deze overwegingen betrokken bij de uitwerking van voornoemde
opties.
Optie 1: Twm telkens verlengen
Met deze optie wordt de Twm, conform de huidige systematiek, telkens
verlengd met drie maanden. Met het verlengen van de Twm blijft het
benodigd tijdelijke instrumentarium zoals thans met name opgenomen in
hoofdstuk Va Wpg, in stand. Dit is immers nog steeds noodzakelijk om de
epidemie te kunnen bestrijden. Het voordeel van de handhaving van de
huidige systematiek is dat het parlement zijn bestaande bevoegdheden
behoudt om het kabinet te controleren. De Tweede en de Eerste Kamer
kunnen namelijk besluiten om niet in te stemmen met het wetsvoorstel
dat strekt tot goedkeuring van het koninklijk besluit waarmee de Twm
geheel of gedeeltelijk is verlengd. De Twm komt dan te vervallen. Ook kan
de regering besluiten om onderdelen van de Twm te laten vervallen,
indien de epidemiologische situatie op basis van de voorgeschreven
proportionaliteitstoets daartoe aanleiding geeft. Hierdoor blijven
bevoegdheden om maatregelen te kunnen treffen niet langer behouden
dan strikt noodzakelijk is. Het kabinet hecht eraan te benadrukken dat het
voorlopig blijven voortbestaan van de grondslagen in de Twm niet
betekent dat er ook gedurende die periode altijd maatregelen zullen
gelden. De Twm heeft in die zin al het karakter van een «gereedschapskist»: de grondslagen worden geactiveerd doordat bij algemene
maatregel van bestuur (de veilige afstand) of ministeriële regeling op die
grondslagen gebaseerde maatregelen worden vastgesteld. Ook hiervoor
gelden waarborgen, zoals de noodzakelijkheids- en proportionaliteitstoets

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

29

bij de vaststelling van regelingen en het voorleggen van die regeling aan
beide Kamers. Hierbij heeft de Tweede Kamer de mogelijkheid om niet in
te stemmen met de regeling. Ook met het voortduren van de gelding van
de Twm is dus gewaarborgd dat er periodes kunnen zijn waarin geen of
minder maatregelen gelden en sommige bepalingen van de Twm dus
geheel of gedeeltelijk «slapend» zijn.
Optie 2: Smalle permanente wet voor COVID-19
In plaats van de bestaande systematiek om de Twm elke drie maanden te
verlengen kan ervoor gekozen worden om een beperkt aantal bepalingen
uit het tijdelijke hoofdstuk Va Wpg permanent in de Wpg op te nemen,
uitsluitend ten behoeve van de bestrijding van de COVID-19-epidemie.
Zo’n «smalle permanente wet voor COVID-19» kan echter pas worden
gerealiseerd op het moment waarop het virus in Nederland grotendeels
onder controle is en de situatie stabiel en voorspelbaar is. Via een
dergelijke wet zal de Wpg immers minder grondslagen – en dus minder
mogelijkheden – bevatten om maatregelen te kunnen nemen dan nu
onder de Twm mogelijk is. Met deze optie krijgen de grondslagen om
maatregelen te kunnen treffen een permanent karakter, met dien
verstande dat de werkingssfeer beperkt blijft tot de bestrijding van de
epidemie van COVID-19. Dit wijkt af van het huidige tijdelijke karakter van
de Twm. Dit betekent ook dat het parlement enkel bij de totstandkoming
van de wet invloed kan uitoefenen op de in de wet op te nemen bevoegdheden en niet, zoals onder de Twm, elke drie maanden dient in te
stemmen met de verlenging van de Twm door middel van de goedkeuringswet. Wel geldt dan net als onder de huidige Twm dat de maatregelen
worden genomen bij ministeriële regeling. Deze regeling wordt
voorgelegd aan beide Kamers en de Tweede Kamer kan besluiten niet in
te stemmen met deze regeling.
Aangezien deze smalle wet pas in werking kan treden als het virus in
Nederland grotendeels onder controle en voorspelbaar is, kan deze wet
niet binnen afzienbare tijd de Twm vervangen. Daarom is deze optie
volgens het kabinet op dit moment niet te verkiezen boven de andere
opties. Zoals hiervoor uiteengezet is het verloop van de epidemie immers
grillig en afhankelijk van een groot aantal factoren en is het in de nabije
toekomst voor de bestrijding van het virus nog noodzakelijk om een brede
instrumentenkist te hebben. Bovendien kan nu niet worden aangegeven
wat de inhoud van een smalle instrumentenkist zou kunnen zijn. Ook
verdwijnt met deze smalle wet het tijdelijk karakter en de mogelijkheid van
het parlement om zich door middel van de goedkeuringswet periodiek uit
te spreken over de wenselijkheid om de bepalingen die in deze wet zijn
opgenomen, al dan niet te behouden.
Optie 3: Brede permanente wet voor COVID-19
In deze optie worden alle tijdelijke bepalingen uit hoofdstuk Va Wpg
permanent opgenomen in de Wpg. Hierdoor blijven de bevoegdheden die
nodig zijn om de epidemie van COVID-19 te bestrijden voortduren tot het
moment dat de Wpg is herzien voor toekomstige pandemieën of tot het
moment dat gezien de ontwikkeling van het virus het niet langer noodzakelijk en proportioneel is om specifieke bevoegdheden voor die
bestrijding te behouden. De benodigde bevoegdheden die thans via de
Twm in hoofdstuk Va Wpg zijn opgenomen teneinde maatregelen te
kunnen treffen voor de bestrijding van de epidemie van COVID-19 of
directe dreiging daarvan blijven zo voor de langere termijn behouden in
de Wpg. De grondslagen kunnen telkens worden benut als er een nieuwe
opleving van het virus komt of als er een nieuwe besmettelijkere variant
van het virus ontstaat. Dit betekent wel dat het in de Twm vastgelegde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

30

tijdelijke karakter verdwijnt. Door de bestaande bepalingen uit hoofdstuk
Va Wpg een permanent karakter te geven, verdwijnt ook de mogelijkheid
van het parlement om elke drie maanden door middel van een goedkeuringswet al dan niet in te stemmen met het in stand blijven van deze
bevoegdheden. Net als onder de huidige situatie worden in deze optie de
maatregelen genomen bij ministeriële regeling, wordt deze regeling
voorgelegd aan beide Kamers. De Tweede Kamer kan besluiten niet in te
stemmen met deze regeling. Deze bredere wet zou wel op korte termijn
tot stand kunnen worden gebracht.
Voorstel van het Eerste Kamerlid Nicolaï
Het Eerste Kamerlid Nicolaï heeft de suggestie gedaan bij een meer
structurele vormgeving van de Twm-bevoegdheden te kiezen voor een
systeem waarbij Twm-bevoegdheden (dus de in hoofdstuk Va Wpg
opgenomen bepalingen) kunnen worden opgeschort in plaats van een
systeem waarbij slechts de keuze bestaat uit het blijven gelden van deze
bepalingen of deze bepalingen definitief te laten vervallen.14 Het kabinet
waardeert de inzet van dit lid om een antwoord te vinden op het voorliggende vraagstuk. Deze optie – die een variant zou worden op de
genoemde optie 3 – zou echter leiden tot een dubbele gelaagdheid in de
besluitvorming over de te nemen maatregelen. In een systeem waarin
bepalingen kunnen worden opgeschort, zal naar zijn aard ook voorzien
moeten worden in een procedure om die bepalingen weer te activeren.
Als bepalingen zijn opgeschort en de epidemiologische situatie vergt dat
er maatregelen worden genomen waarvoor op dat moment de wettelijke
grondslag ontbreekt, omdat de bepaling is opgeschort die die grondslag
verschaft, vergt het kunnen treffen van maatregelen immers besluitvorming. Dit geldt dan zowel voor de activering van die grondslag als
voor het daadwerkelijk treffen van de maatregelen via het vaststellen van
op die te activeren bepalingen te baseren ministeriële regelingen. Nog
afgezien van de vraag welke criteria er voor de activering van opgeschorte
bevoegdheidsgrondslagen zouden moeten gelden, zou een dergelijke
«activeringsprocedure» op enigerlei wijze met parlementaire betrokkenheid gepaard moeten gaan. Min of meer gelijktijdig loopt dan echter
de procedure rond het vaststellen van de desbetreffende ministeriële
regelingen waarbij eveneens sprake is van parlementaire betrokkenheid.
Naar het oordeel van het kabinet zou dat de toch al ingewikkelde
besluitvorming over de Twm-maatregelen ingewikkelder en onoverzichtelijker maken, hetgeen ook een effectieve parlementaire controle zou
bemoeilijken. Hoewel het kabinet de opvatting van het lid Nicolaï deelt dat
een goede balans tussen slagvaardigheid en democratische inbedding
van de besluitvorming noodzakelijk is, levert een systeem van opschorting
van Twm-bepalingen zodanige complicaties op, dat naar het oordeel van
het kabinet de nadelen daarvan zwaarder wegen dan de voordelen.
Voorkeursoptie kabinet
Gelet op de bovenstaande overwegingen geeft het kabinet de voorkeur
aan de eerste optie, namelijk om de Twm (deels) te blijven verlengen tot
de Wpg is herzien. Het kabinet is zich ervan bewust dat dit betekent dat
het mogelijk is dat er nog meerdere verlengingen van de Twm aan de
orde zullen zijn. Naar het oordeel van het kabinet is dit desondanks de
voorkeursoptie, omdat hiermee het tijdelijk karakter van de Twm
gerespecteerd wordt. Tevens kan het parlement hiermee de meeste
invloed uitoefenen ten aanzien van de grondslagen in de wet die gebruikt
kunnen worden om maatregelen te treffen, indien dit aan de orde is. Zoals
hiervoor genoemd, hecht het kabinet tevens aan de huidige voorziening
14

Handelingen I 2020/21, nr. 46, item 19, p. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

31

voor parlementaire controle, die inhoudt dat de daadwerkelijke inzet van
de maatregelen altijd zal geschieden bij ministeriële regeling die wordt
voorgelegd aan beide Kamers. Hierbij kan de Tweede Kamer besluiten niet
in te stemmen met deze regeling. Het kabinet ziet deze optie uitdrukkelijk
als een overgangsfase, waarbij op dit moment gezien de huidige stand
van zaken helaas nog niet aangegeven kan worden wanneer die beëindigd
zal kunnen worden.
Gezien de onzekere huidige epidemiologische situatie en de onzekerheden
omtrent de omikronvariant verwacht het kabinet de werkingsduur van de
Twm te moeten verlengen van 1 maart 2022 tot 1 juni 2022. Het kabinet zal
de verlengingsprocedure starten en eind januari een OMT-advies vragen
om de actuele epidemiologische situatie en een vooruitblik na 1 maart
2022 mee te wegen bij de voorbereiding en de motivering van het
verlengingsbesluit.
5. Coronatoegangsbewijs/Digitaal Corona Certificaat
Geldigheidsduur DCC
Op 7 december jl. is in de EU-gezondheidsraad in Brussel gesproken over
het instellen van een geldigheidsduur van 9 maanden voor het vaccinatiecertificaat. Dit naar aanleiding van een voorstel hiertoe voor de herziening
van de Raadsaanbeveling 2020/1475 betreffende een gecoördineerde
aanpak van de beperking van het vrije personenverkeer, in reactie op de
COVID-19-pandemie van 25 november jl. De appreciatie hiervan is reeds
aan uw Kamer toegezonden.15 De Commissie stelt hierin onder meer voor
in Europees verband afspraken te maken over de geldigheidsduur van
vaccinatiecertificaten met het oog op reizen. De Raadsaanbeveling gaat
niet in op nationale maatregelen.
Bij de eerdere totstandkoming van de DCC-verordening en de Raadsaanbeveling, zijn geen Europese afspraken gemaakt over de geldigheidsduur
van vaccinatiecertificaten, omdat hierover toen nog te weinig bekend was.
Diverse landen hebben er inmiddels voor gekozen om een geldigheidsduur voor vaccinatiecertificaten in te stellen, wat het vrije verkeer
van personen in de EU beperkt. Om eenheid te bewaren en op basis van
advies van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding
(ECDC), heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan voor de
Europese vaststelling van een geldigheidsduur van het vaccinatiebewijs.
Deze geldigheidsduur zou moeten ingaan op 1 februari 2022. De
commissie overweegt op dit moment om de geldigheidsduur daarnaast
ook door middel van een herziening van de DCC-verordening middels een
gedelegeerde handeling vorm te geven. De nationale toepassing van een
COVID-certificaat voor toegang tot nationale faciliteiten is een nationale
competentie. Dat kan dus per land verschillen. Het is daarom belangrijk
voor reizigers om in alle gevallen de reisadviezen op Nederlandwereldwijd.nl te blijven volgen.
De periode van geldigheid voor het herstelbewijs blijft binnen de EU (voor
het DCC) vastgesteld op 180 dagen, aanpassing van deze termijn ligt nu
niet ter bespreking voor. Als het herstelbewijs binnen Nederland als CTB
wordt gebruikt, is dit op dit moment, recent aangepast, 365 dagen
geldig.16
Het kabinet is van mening dat de voorgestelde geldigheidsduur van 9
maanden een veilige en doeltreffende manier is om EU-coördinatie van
regels te bevorderen en reizen in Europa mogelijk te maken en te houden,
15
16

Kamerstuk 25 295, nr. 1623.
Kamerstuk 25 295, nr. 1551.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

32

en steunt daarom dit voorstel. Op dit moment vinden de onderhandelingen in Brussel plaats. Nederland pleit er hierbij voor – zoals ook de
Commissie voorstelt – bij de geldigheid geen onderscheid te maken in
type vaccins. Deze inzet is erop gericht de volksgezondheid te beschermen
en Nederlanders niet of zo min mogelijk te belemmeren om binnen
Europa te reizen.
Het kabinet is voornemens het voorstel van de Europese Commissie te
volgen voor de voorgestelde geldigheidsduur van vaccinatiebewijzen voor
het DCC. Voor binnenlands gebruik wordt niet het DCC gebruikt, maar het
CTB. Op dit moment is er geen geldigheidsduur gekoppeld aan een
coronatoegangsbewijs op basis van vaccinatie. De bescherming tegen
ziekenhuisopname en sterfte als gevolg van volledige vaccinatie is nog
steeds zeer hoog voor de deltavariant. De bescherming tegen transmissie
neemt echter af, naarmate de volledige vaccinatie langer geleden is
afgerond. Dit geldt temeer voor de omikronvariant. Daarom werk ik aan
de invoering van een geldigheidsduur voor coronatoegangsbewijzen op
basis van vaccinatie voor binnenlands gebruik. Op die manier kunnen
coronatoegangsbewijzen zo veilig mogelijk worden ingezet. Daarbij houd
ik ook rekening met de huidige verschillen tussen de voorwaarden voor
het CTB en het DCC en streef ik naar harmonisatie. Wegens privacy
waarborgen in het CTB is het verkorten van de geldigheidsduur in het CTB
ingewikkelder dan voor het DCC. Om dat mogelijk te maken moeten een
aantal technische keuzes worden gemaakt, waar ik uw Kamer op korte
termijn over zal informeren.
Daarbij zal het kabinet ook onderzoeken welke aanpassingen in de
geldigheidsduur voor een bewijs op basis van herstel in het CTB
noodzakelijk zijn. Het kabinet overweegt om de geldigheidsduur van
bewijzen op basis van herstel terug te brengen in plaats van de eerdere
verlenging naar 12 maanden. Wanneer hierover besloten is, zal uw Kamer
daarover geïnformeerd worden.
Informatievoorziening gebruik DCC in andere landen
Het kabinet spant zich middels de reisadviezen in om de Nederlandse
reiziger per land zo goed en actueel mogelijk te informeren over onder
andere de geldende coronamaatregelen in andere landen. Het kabinet
blijft streven om veranderingen in die maatregelen zo accuraat mogelijk in
het reisadvies te verwerken. Omdat het coronavirus zich niet laat
voorspellen, blijft het mogelijk dat er nieuwe maatregelen van kracht
worden wanneer reizigers zich in het buitenland bevinden. Soms kan het
reisadvies zelfs van kleur veranderen. Het advies van het kabinet aan de
reiziger is en blijft daarom om voor vertrek en tijdens verblijf in het
buitenland het actuele reisadvies te checken via nederlandwereldwijd.nl of
in de reisapp en het lokale nieuws in de gaten te houden. Daarnaast zet
het kabinet zich in de EU in voor zoveel mogelijk Europese coördinatie van
reismaatregelen.17
Mensen die niet kunnen testen en niet kunnen vaccineren
Ik werk aan een aanpak voor personen die zich om medische redenen niet
kunnen laten vaccineren of testen. Zo spoedig mogelijk moet het mogelijk
zijn aan deze personen een uitzonderings-CTB uit te geven. Daartoe wordt
op dit moment mede een protocol en medisch afwegingskader uitgewerkt
door een consulent met expertise in sociaal medische advisering. Ik
bereid een scenario voor waarbij aanvragen voor een uitzonderings-CTB
worden beoordeeld op basis van medische gegevens door een nog aan te
17

In de subparagraaf «Geldigheidsduur DCC» is, evenals in de paragraaf «Vaccins», de beantwoording van de Kamervragen van het lid De Vries (VVD) opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

33

wijzen beoordelingsorgaan. Op basis hiervan zal ik een definitief besluit
nemen; ik verwacht uw Kamer hier voor de kerst over te kunnen informeren.
Route kort verblijf gevaccineerde derdelanders
Eerder heb ik aangegeven aan een oplossing te werken voor in derde
landen gevaccineerde personen die kort verblijven in Nederland, zoals
zakenreizigers en toeristen. Op dit moment hangt een wijziging van de
Tijdelijke regeling maatregelen COVID-19 bij uw Kamer voor die het
mogelijk maakt een CTB voor kort verblijf uit te geven aan deze
doelgroep. Hiermee kan gedurende een periode van 14 dagen gebruik
worden gemaakt van voorzieningen waar een CTB voor vereist is. Deze
personen hoeven zich dan dus, anders dan nu het geval is, niet meer
dagelijks te laten testen om gebruik te kunnen maken van dergelijke
voorzieningen. Ik verwacht deze oplossing begin 2022 te kunnen
implementeren.
Kosten CTB
In de beantwoording van uw vragen in de nota n.a.v. het verslag over de
Tijdelijke wet differentiatie coronabewijzen, heb ik toegezegd in deze brief
een specificatie te geven van de totale uitgaven tot dusver aan de
voorbereiding, ontwikkeling, uitrol, ingebruikname, voorlichting, etc.
inzake het CTB en bijbehorende applicaties18. Dit naar aanleiding van het
verzoek hiertoe van de leden van de FvD-fractie. Hierna vindt u een deel
van het overzicht van de verwachte kosten voor het CoronaCheck-stelsel
in het jaar 2021. De definitieve afrekening voor de brede inzet van
toegangsbewijzen (o.a. testen voor toegang en uitzonderingsroutes die
leiden tot een DCC) volgt in 2022. Voor een specificering van de daadwerkelijk gemaakte kosten (definitieve deel) verwijs ik u graag naar het
Jaarverslag 2021 dat in mei 2022 verschijnt.
Voor het complete CoronaCheck-stelsel bedragen de te verwachten kosten
voor heel 2021 totaal € 22,3 miljoen. Onder dit CoronaCheck-stelsel valt
een groot aantal producten en diensten. Denk aan de CoronaCheck-app en
website die mensen gebruiken om hun CTB en DCC te maken en te tonen,
de CoronaCheck scanner-app waarmee binnen Nederland de QR-code kan
worden gecheckt, het HKVI-portaal waarmee hulpverleners ook op papier
een coronabewijs kunnen aanmaken voor mensen wiens gegevens niet
worden gevonden bij GGD of RIVM, maar ook de kosten voor de
telefoonlijn en printfunctionaliteit, digitale handtekening, EU gateway, EU
afstemming, aansluitcoördinatie en data-aanlevering. Meer gespecificeerd
zijn de kosten voor de ontwikkeling van CoronaCheck te ramen op € 4,4
miljoen en worden de kosten voor het beheer, doorontwikkeling en
aansluitteam op € 12,3 miljoen geschat. De kosten voor het programma
en beleid, waaronder ook de kosten voor het Klant Contactcentrum,
voorlichting, juridisch advies en wetenschappelijk onderzoek vallen,
worden tot slot geschat op € 5,6 miljoen.
6. Reizen en Quarantaine
Maatregelen voor aangewezen zeer hoogrisicogebieden met een
zorgwekkende virusvariant
In reactie op de signalering van de nieuwe omikronvariant van
SARS-CoV-2 in zuidelijk Afrika, heeft het kabinet op 26, 27 en 28 november
jl., mede op basis van het RIVM-advies van 26 november, Mozambique,
18

Kamerstuk 35 973, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

34

Zuid-Afrika, Lesotho, Eswatini, Botswana, Namibië, Malawi en Zimbabwe
aangewezen als zeer hoogrisicogebieden met een zorgwekkende
virusvariant en een vliegverbod ingesteld. Op 7 december jl. is Nigeria
naar aanleiding van het RIVM-advies van 6 december aan de lijst met zeer
hoogrisicogebieden met een zorgwekkende virusvariant toegevoegd. Op
advies van het RIVM is voor Nigeria geen vliegverbod ingesteld. Voor
reizigers uit zeer hoogrisicogebieden met een zorgwekkende virusvariant
geldt een aangescherpt inreisverbod, een dubbele testverplichting en een
quarantaineplicht.
Daarnaast geldt een quarantaineadvies voor huisgenoten van besmette
personen. Het quarantaineadvies geldt ook voor personen die hersteld of
gevaccineerd zijn. Dit advies kent een aantal praktische consequenties die
inmiddels zijn uitgewerkt door het RIVM. In de brief19 van 12 november
2021 heb ik uw Kamer toegezegd u hier nader over te informeren. Zo is
het belscript van de GGD geactualiseerd. Sinds 22 september 2021 geldt
geen quarantaineplicht meer voor gevaccineerde inreizigers uit aangewezen zeer hoogrisicogebieden zonder zorgwekkende virusvariant.
Voor reizigers, zowel gevaccineerd als ongevaccineerd, uit zeer hoogrisicogebieden met een zorgwekkende virusvariant geldt de quarantaineplicht wel. Aangezien er een reëel risico bestaat dat reizigers uit
aangewezen zeer hoogrisicogebieden met een zorgwekkende variant in
aanraking zijn geweest met de omikronvariant, is het extra belangrijk dat
zij zich houden aan de quarantaineplicht. In de afgelopen weken is een
extra beroep gedaan op de gemeenten om álle reizigers die terugkeren uit
een zeer hoogrisicogebied met zorgwekkende virusvariant te controleren
op het naleven van de quarantaineplicht. Gedurende deze tijd is op basis
van bevindingen van zowel het belteam van het Ministerie van VWS als
de gemeenten gebleken, dat deze reizigers de quarantaineplicht goed
naleven. Zodoende is besloten om de reguliere procedure te hervatten,
hetgeen inhoudt dat een aselecte steekproef van reizigers die zich
mogelijk niet aan de quarantaineplicht houden, wordt doorgestuurd naar
de gemeenten.
Ontraden van internationale reizen
Tijdens het Kamerdebat van 1 december jl. heb ik het lid Van Esch (PvdD)
toegezegd te kijken of internationale reizen in lijn met nationale reizen
moeten worden ontraden. Het binnenlands reisadvies wordt aangescherpt, en luidt vanaf nu «Blijf zoveel mogelijk thuis. Toch de deur uit:
beperk je contacten en houd afstand».
Voor internationale reizen is het algemene advies: let op er kunnen risico’s
voor de reiziger zijn, afhankelijk van het land van bestemming. Voor alle
landen waar zorgen bestaan over (het zicht op) de coronasituatie, of
andere zorgen over de veiligheid, geldt een aanvullend negatief
reisadvies. Bovendien heeft het kabinet strikte maatregelen genomen om
de verspreiding van het coronavirus vanuit het buitenland te beperken,
zoals de test- en quarantaineverplichting. Naast de internationale
reisadviezen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de maatregelen die de veiligheid van internationale reizen waarborgen, ziet het
kabinet nu geen aanleiding voor aanvullende maatregelen.
In het advies van maandag 13 december jl. geeft het OMT aan dat in een
volgend overleg in meer detail zal worden gekeken naar het brede beleid
voor testen, isolatie en quarantaine met betrekking tot reizigers en in het
kader van de omikronvariant, en zal nagaan welke aanpassingen gezien
19

Kamerstuk 25 295, nr. 1519.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

35

de actuele ontwikkelingen gewenst zijn. Als het OMT aanvullende
maatregelen noodzakelijk acht, zal het kabinet daar zo snel mogelijk over
besluiten en uw Kamer daarover informeren.
Testverplichting inkomende reizigers
In het 132e OMT advies (Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 1627) wordt
geadviseerd om na te gaan of een testverplichting (NAAT-PCR) bij
aankomst uit een VOC-land mogelijk is én ingevoerd kan worden, om te
kijken om welke virusvariant het gaat en meer onderzoek uit te voeren.
Om die reden ben ik bezig met een verkenning van de mogelijkheden voor
een testverplichting voor inkomende reizigers uit zeer hoogrisicolanden
met een zorgwekkende virusvariant, zoals op dit moment de omikronvariant, zodat in de toekomst bij mogelijk nieuwe zorgwekkende virusvarianten inkomende reizigers verplicht kunnen worden bij aankomst in
Nederland een test af te nemen. Middels de wetswijziging van de Wpg
kan worden voldaan aan de motie van het lid Paternotte c.s.20 over het
mogelijk maken om een test bij aankomst in bijzondere gevallen te
verplichten. Voor deze wetswijziging spelen verschillende overwegingen
een rol, waarover nog beraad plaatsvindt. Ik neem uw Kamer graag mee
in de overwegingen. Hiermee voldoe ik aan mijn toezegging aan uw
Kamer om de uitkomsten van de overwegingen van een testverplichting
voor inkomende reizigers uit zeer-hoog risicogebieden met een zorgwekkende virusvariant met u te delen.
Ten eerste speelt de overweging dat het belangrijk is de intrede van een
(nieuwe) zorgwekkende virusvariant zo lang mogelijk uit te stellen en te
vertragen. Door dit zo lang als mogelijk uit te stellen is er onder andere
meer tijd voor onderzoek naar de nieuwe virusvariant. Onderzoek is nodig
omdat bij een nieuwe variant nog veel onzekerheden zijn, zoals de mate
van besmettelijkheid, transmissie, kans op herinfectie, ziektelast en
daarmee gepaard gaande het effect op ziekenhuisopnames, en de
bescherming door de huidige vaccins of door natuurlijke immuniteit. Meer
kennis over deze onzekerheden is van belang bij het maken van beleidskeuzes. Een testverplichting kan bijdragen aan die kennis. Ten tweede
speelt de overweging dat met de komst van een (nieuwe) zorgwekkende
virusvariant, waarvan de besmettelijkheid en ziektelast nog onbekend is,
een testverplichting kan bijdragen aan de bescherming van de volksgezondheid. Bescherming door besmette personen vroegtijdig te identificeren, opdat zij door passende maatregelen te volgen (quarantaine,
isolatie) verdere overdracht van het virus kunnen voorkomen. Ten derde
speelt de afweging of een testverplichting proportioneel is voor
inkomende reizigers uit een zeer-hoogrisicogebied met een zorgwekkende
virusvariant, die al aan een dubbele testverplichting moeten voldoen voor
vertrek en bij thuiskomt in quarantaine moeten (dat geldt ook voor
gevaccineerde of herstelde reizigers). De huidige ervaring met de
omikronvariant laat zien dat ook wanneer reizigers al aan een dubbele
testverplichting hebben voldaan voor vertrek in het buitenland, er nog
steeds een aantal is dat positief test op COVID-19, waaronder ook de
omikronvariant, bij aankomst in Nederland. Hoe dit mogelijk is, wordt op
het moment nog onderzocht.
7. Testen en traceren
Het testbeleid heeft twee doelstellingen:
1. Testen om het virus op te sporen en te bestrijden (spoor 1);
2. Testen ten behoeve van het verkrijgen van een coronatoegangsbewijs
(spoor 2).
20

Kamerstuk 25 295, nr. 1566.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

36

Hieronder vat ik samen wat de stand van zaken is en welke acties worden
ondernomen om deze twee doelen te realiseren.
Spoor 1: Testen gericht op opsporen en bestrijden
Cijfers afgenomen testen
Het aantal afgenomen testen steeg de afgelopen weken fors. In week 49
(6 december t/m 12 december) zijn ca. 458.000 testen per week
afgenomen, in week 49 (6 t/m 12 december) zijn gemiddeld circa 65.000
testen per dag afgenomen. Ondertussen zien we dat het aantal positieve
testen gestabiliseerd is. Wel blijft het aantal afgenomen testen en het
aantal positieve testen op een onverminderd hoog niveau. Hierdoor blijft
de druk op de testcapaciteit van de GGD bestaan.
Ondanks de afvlakking van het aantal besmettingen, wordt rekening
gehouden met de mogelijkheid dat de besmettingen weer verder kunnen
stijgen in het eerste kwartaal van 2022. Daarom blijven de GGD’en paraat
om mogelijk weer op te schalen als de epidemiologische situatie daarom
vraagt, waarbij de inspanningen op testen afgestemd moeten worden op
de gevraagde inspanningen ten aanzien van de versnelling van de
boostercampagne.
De GGD’en werken onverminderd hard op ca. 155 vaste fysieke testlocaties. De aanrijtijd per auto naar de dichtstbijzijnde testlocatie is voor
99,8% van alle Nederlanders minder dan 30 minuten en op een aantal
locaties zijn zogenoemde prioriteits- en kindstraten ingericht. GGD’en
proberen zoveel mogelijk Nederlanders zo goed mogelijk te bedienen.
Naast deze vaste locaties zijn er diverse locaties die op variabele tijden
open zijn. In totaal hebben de GGD’en beschikking tot 45 mobiele
testlocaties die gericht ingezet kunnen. Zo kunnen bijvoorbeeld op basis
van incidentie, bijvoorbeeld bij een opvallend hoge incidentie in een
bepaalde wijk, extra locaties worden ingericht. De GGD heeft beschikking
tot drie typen mobiele testlocaties: 15 container units, 25 bussen en 5
flexbussen. De flexbussen bevatten alle benodigdheden om op locatie te
kunnen testen behalve de daadwerkelijke afnameruimte en kunnen
bijvoorbeeld worden ingezet bij een plaatselijke uitbraak.
Om de testlocaties draaiende te houden hebben de GGD’en werknemers
nodig. De GGD-organisaties zijn als werkgever in principe zelf verantwoordelijk om hun personeelsbeleid te voeren en daarmee voor de wijze
waarop zij (tijdelijke) werknemers inzetten en behouden als deze
belangrijk zijn voor de organisatie. De verschillende GGD’en hebben hun
personeelsbeleid ook op uiteenlopende wijze georganiseerd. Meerdere
GGD’en hebben nu aangegeven dat zij tegen personele problemen
aanlopen, omdat zij een groep personeelsleden (3.000 tot 5.000 mensen)
hebben die het maximaal aantal tijdelijke contracten heeft ontvangen.
Wanneer de GGD deze personeelsleden wil behouden en derhalve de
contracten wil verlengen dan is de GGD wettelijk verplicht om deze
personeelsleden op een gegeven moment een vast contract aan te bieden.
Tegelijkertijd kan de GGD het zich niet veroorloven om met de groeiende
opgave op het gebied van testen, traceren en vaccineren deze ingewerkte
mensen te vervangen door nieuwe mensen. Temeer omdat ze naast deze
ingewerkte mensen sowieso meer personeel nodig hebben om de
benodigde opschaling te kunnen realiseren. Indien het in deze fase van
opschaling noodzakelijk is om, gelet op de Wab, mensen die eerder
tijdelijk zijn aangetrokken, vast in dienst te nemen omdat dit van cruciaal
belang is voor de continuïteit van de uitvoering van het bevel, dan kunnen
de kosten hiervan ingebracht worden onder de meerkostenafspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

37

De GGD’en hebben afgelopen weken snel opgeschaald naar 120.000
testen per dag. De dagelijkse capaciteit beweegt mee met de testvraag.
Omdat prioriteit wordt gegeven aan versnelling van de boostercampagne,
zullen de GGD’en de inspanningen op testen hierop moeten afstemmen.
Maar we zorgen dat de GGD’en klaar blijven staan om ook bij oplevingen
de vraag weer aan te kunnen.
Verlenging XL-testpaviljoens bij GGD
Vanwege de sterk gestegen testvraag zijn de XL-testpaviljoens voor de
GGD onmisbaar deze winter. Daarom heb ik er voor gezorgd dat de vijf XL
paviljoens in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en op Schiphol tot uiterlijk
1 juli 2022 beschikbaar zijn. Dat heb ik gedaan door deze overeenkomst
met 6 maanden te verlengen na de uiterste einddatum. Deze verlenging is
nodig om de continuïteit bij de GGD’en in de komende drukke en
spannende periode te waarborgen. Ik blijf in gesprek met GGD’en om ze
te ondersteunen bij het testen, zodat de testlocaties aan blijven sluiten bij
de vraag.
Spoor 2: Testen ten behoeve van een coronatoegangsbewijs
Testcapaciteit op de Waddeneilanden
De recente aanscherping van de maatregelen heeft effect gehad op de
testvraag voor Testen voor Toegang. Als gevolg van een dalende
testvraag zijn enkele testlocaties gesloten. In veel gevallen heeft dat geen
effect gehad op de bereikbaarheid en beschikbaarheid van Testen voor
Toegang, behalve op de Waddeneilanden. Op de Waddeneilanden varieert
de testvraag van enkele testen per dag tot enkele tientallen in de week
waardoor testlocaties niet rendabel zijn. Afgelopen weken is veel contact
geweest tussen het Ministerie van VWS, Stichting Open Nederland, de
gemeenten van de Waddeneilanden en de testaanbieders die actief zijn op
die Waddeneilanden. De Waddeneilanden zijn, als gevolg van de ligging
in combinatie met de relatief hoge vaccinatiegraad van de bewoners,
uniek in relatie tot andere gemeenten. Om testcapaciteit te kunnen borgen
op de Waddeneilanden heb ik de Stichting Open Nederland de opdracht
gegeven testcapaciteit voor de Waddeneilanden in te kopen. SON heeft
een concessie uitgeschreven op basis waarvan de testcapaciteit wordt
geborgd. De voorlopige gunning is reeds gecommuniceerd naar de
deelnemende partijen en de concessie zal medio december 2021 definitief
worden gegund. In de tussentijd zorgt SON er samen met de huidige
testaanbieders en gemeenten voor dat testcapaciteit op de Waddeneilanden beschikbaar blijft voor burgers en/of toeristen.
Onderzoek effectiviteit CTB
Uw Kamer heeft met de motie Westerveld verzocht om de effectiviteit van
coronatoegangsbewijzen, afgezet tegen iedereen testen (1G) te onderzoeken.21 In de brief aan uw Kamer van 12 november jl. (Kamerstuk
25 295, nr. 1519) heb ik aangegeven onderzoek te laten verrichten. Dat
onderzoek zal uit twee delen bestaan. Het eerste deel is een studie van de
TU Delft, bestaande uit een internationale vergelijking, een survey en
modelanalyses. Ik zal de uitkomsten van de studie zo snel mogelijk met
uw Kamer delen. Daarnaast onderzoek ik momenteel wat de mogelijkheden zijn voor onderzoek naar de effectiviteit van het CTB in de praktijk.
Voor het eind van het jaar zal ik uitgebreider schetsen hoe dat onderzoek
er uit komt te zien.

21

Kamerstuk 25 295, nr. 1481.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

38

Resultaten gedragsonderzoek over invoering profijtbeginsel
Sinds 25 september jl. is het in Nederland op bepaalde locaties verplicht
een coronatoegangsbewijs te tonen om toegang te krijgen tot een locatie
en/of dienst. Mensen die niet volledig gevaccineerd zijn en geen recent
herstelbewijs hebben, kunnen gratis testen voor toegang. Op basis van
een negatieve testuitslag kunnen zij vervolgens voor maximaal 24 uur een
geldig toegangsbewijs verkrijgen.
Vooruitlopend op de inwerkingtreding van het coronatoegangsbewijs is
op 18 augustus jl. een motie van het lid Paternotte22 aangenomen met het
verzoek om toe te gaan werken naar het instellen van een profijtbeginsel
bij het testen voor toegang, waarbij mensen die om medische redenen
niet gevaccineerd kunnen worden voor de eigen bijdrage moeten worden
uitgezonderd. Het kabinet besloot eerder om nog niet direct over te gaan
tot het invoeren van een eigen bijdrage vanwege de breedte van de inzet
van coronatoegangsbewijzen. Wel gaf ik in de Stand van Zakenbrief van
14 september jl.23 reeds aan dat ik in het kader van deze motie een
onderzoek zou laten uitvoeren naar de mogelijke effecten van de
invoering van het profijtbeginsel bij toegangstesten. Het onderzoek en de
uitkomsten hiervan treft u bijgaand aan.24 Het onderzoek had de vorm van
een enquête waarin de volgende vragen aan de orde kwamen:
1. Hoe gevaccineerden en ongevaccineerden denken over toegangstesten en het vragen van een bijdrage voor toegangstesten;
2. Wat de invoering van het profijtbeginsel eventueel betekent voor de
vaccinatiebereidheid;
3. Wat het effect is van de invoering van het profijtbeginsel op de
deelname aan activiteiten door ongevaccineerden daar waar een
coronatoegangsbewijs gevraagd wordt.
De enquête toont allereerst aan dat onder gevaccineerden veel draagvlak
is voor het vragen van een eigen bijdrage voor het testen voor toegang.
Meer dan 2 op de 3 gevaccineerden vindt het vragen van een eigen
bijdrage redelijk, met een voorkeur voor een bedrag van € 7,50. Bij
ongevaccineerde Nederlanders daarentegen is veel weerstand tegen de
bestaande plicht rondom het coronatoegangsbewijs. Met de invoering
van een eigen bijdrage voor het testen voor toegang neemt die weerstand
verder toe en is ook vrijwel niemand van hen het eens met de invoering
van een eigen bijdrage.
Ten tweede geven ongevaccineerde respondenten aan dat het invoeren
van het profijtbeginsel weinig invloed zal hebben op hun vaccinatiebereidheid.
Ten derde geven de respondenten aan dat de testbereidheid voor het
testen voor toegang zou afnemen wanneer het profijtbeginsel wordt
ingevoerd, hoewel de sterkte van het effect wel verschilt per type
activiteit. Voor laagdrempelige activiteiten, zoals koffiedrinken en naar de
kroeg is dit effect sterker dan bij beter te plannen activiteiten, zoals
evenementen en discotheken, maar respondenten geven aan liever thuis
te blijven dan een eigen bijdrage te betalen. Hierbij is belangrijk, zeker ook
met het oog op potentiële uitsluiting, dat de testbereidheid niet sterker
afneemt bij mensen met een lager inkomen. Bij jongeren lijkt er wel
sprake van een iets sterkere afname van de testbereidheid ten opzichte
van andere leeftijdsgroepen.

22

Kamerstuk 25 295, nr. 1398.
Kamerstuk 25 295, nr. 1422.
24
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

39

Concluderend laat het onderzoek zien dat er draagvlak is voor een
profijtbeginsel onder de gevaccineerde respondenten en er geen
draagvlak is onder de niet gevaccineerde respondenten. Het kabinet
neemt deze resultaten mee bij toekomstige overwegingen over het
invoeren van het profijtbeginsel.
2c – Preventief testen in het onderwijs
Het kabinet heeft 26 november jl. reeds besloten tot het langer gratis
beschikbaar stellen van zelftesten in het onderwijs. Het kabinet heeft naar
aanleiding van het 131ste OMT-advies (Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr.
1560) besloten om de doelgroep waarvoor zelftesten gratis worden
verstrekt, uit te breiden met leerlingen in groep 6, 7 en 8 in het primair
onderwijs (po). In week 49 is een eerste levering zelftesten voor deze
leerlingen geleverd aan de basisscholen. Samen met de leveringen voor
de leraren zijn in week 49 ruim 3 miljoen zelftesten verspreid in het po.
Naast deze leveringen is doorgegaan met het leveren van zelftesten aan
leerlingen, studenten en docenten in het voortgezet onderwijs (vo),
middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en hoger onderwijs (ho). In week 49
zijn daar respectievelijk circa 2 miljoen, 85.000 en 250.000 zelftesten
geleverd. Daarnaast kunnen studenten en docenten in het mbo en ho
zelftesten aanvragen via het SURF-portaal (www.zelftestonderwijs.nl). In
week 49 kwamen er 70.741 aanvragen binnen. Per aanvraag via het
SURF-portaal worden er 4 zelftesten thuisbezorgd.
Bevoorrading zelftesten onderwijs
Dit najaar is een aanbesteding uitgevoerd om in de komende periode te
voorzien in de vraag naar zelftesten in verschillende sectoren die door de
rijksoverheid worden bevoorraad; de gunning wordt momenteel definitief
gemaakt. Na het 131ste OMT-advies ontstond echter een acute aanvullende behoefte aan zelftesten, waarin niet kon worden voorzien met de
bestaande voorraden. Daarom zijn, vooruitlopend op de aanbesteding, 13
miljoen zelftesten besteld. Als deze spoedbestelling niet was geplaatst,
hadden niet alle scholen en onderwijsinstellingen tijdig voldoende
zelftesten ontvangen om het kabinetsbesluit over de uitbreiding van het
preventief zelftestbeleid op scholen te kunnen uitvoeren.
Samen met de Minister van OCW en de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media draag ik er zorg voor dat de zelftesten in deze en de
komende week worden geleverd en gedistribueerd aan scholen en
onderwijsinstellingen. Dit vergt inzet en flexibiliteit van de betrokken
partijen in de distributieketen, maar zo kan elke leerling, student en docent
beschikking hebben over voldoende zelftesten tot na de kerstvakantie.
Uit de prognoses van het Ministerie van OCW blijkt dat in de komende
maanden nogmaals ongeveer 37 miljoen zelftesten nodig zijn om in de
behoefte te voorzien, naast ongeveer 15 miljoen stuks bij onder meer
sociale minima. De bestelling hiervan heb ik, met het oog op de huidige
krappe wereldmarkt voor zelftesten en goederenvervoer, in gang gezet bij
de onder de aanbesteding gegunde leveranciers. Deze krappe markt zorgt
er wel voor dat leveringen soms wijzigen of vertragen, en de leveringszekerheid niet optimaal is. Hierom is er dagelijks contact met leveranciers,
distributeurs en afnemers om in de komende weken en maanden zorg te
dragen voor voldoende bevoorrading.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

40

Bij de huidige behoefte aan zelftesten is de genoemde aanbesteding
binnen enkele maanden uitgeput. Hierom ben ik de voorbereiding van een
nieuwe aanbesteding voor de periode na de eerste maanden van 2022
reeds gestart.
Zelftesten
Het OMT heeft in haar 130e advies (Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 1555)
geadviseerd om een zelftest te gebruiken bij klachten. Het kabinet heeft dit
advies opgevolgd en dit gewijzigde beleid is per 3 december jl. ingegaan.
Aanvullend adviseerde het OMT om zelftesten breed beschikbaar te
stellen aan alle Nederlanders. Het kabinet heeft besloten om, naast de
zelftesten die beschikbaar gesteld worden aan het onderwijs en aan
kwetsbaren in thuisisolatie, zich te richten op sociale minima die om
financiële redenen niet zelfstandig in zelftesten kunnen voorzien. Voor
deze laatste groep werden al zelftesten beschikbaar gesteld, via
Voedselbank NL, het Armoedefonds en andere maatschappelijke
organisaties, dit zal worden geïntensiveerd. Kwetsbaren in thuisisolatie
kunnen via hun eigen apotheek zelftesten krijgen. Hiermee voldoe ik aan
de motie van het lid Westerveld c.s.25 om via apotheken gratis zelftesten
te verstrekken aan mensen die hierin zelf niet kunnen voorzien.
Het testbeleid houdt sinds 3 december jl. in dat mensen met milde
klachten ervoor kunnen kiezen om ofwel direct naar de GGD teststraat te
gaan ofwel eerst een zelftest te doen. Men wordt bij een positieve zelftest
dringend geadviseerd om in isolatie te gaan, contacten in te lichten en een
confirmatietest te laten doen bij de GGD. Wanneer de confirmatietest
positief is, zal het bron- en contactonderzoek worden opgestart. Het is niet
mogelijk om op basis van een positieve zelftestuitslag een herstelbewijs te
verkrijgen. Hiervoor blijft een confirmatietest bij de GGD noodzakelijk.
Voor risicogroepen26, ernstig zieke personen en mensen die werken met
deze doelgroepen blijft het advies om altijd een PCR-test te laten doen bij
de GGD. Bij het testen op de vijfde quarantainedag met het doel om
quarantaine op te heffen blijft eveneens een GGD-test nodig. Wel wordt er
geadviseerd om, wanneer iemand in contact is geweest met een positief
getest persoon, direct een zelftest te doen, ook wanneer degene die zo’n
contact heeft gehad al is gevaccineerd of hersteld.
Het is belangrijk dat mensen alleen zelftesten gebruiken met een
CE-markering voor zelfgebruik, of met een door het Ministerie van VWS
verleende ontheffing. De door het Ministerie van VWS verleende
ontheffingen zijn geldig tot en met 31 december 2021 en worden niet
verlengd omdat er inmiddels veel zelftesten met een CE-markering op de
markt zijn. Voor wederverkopers van zelftesten met een ontheffing geldt: u
mag bij de fabrikant, importeur en/of distributeur na 31 december 2021
geen bestellingen meer plaatsen voor zelftesten die met een tijdelijke
ontheffing op de markt zijn gebracht. Voor de tot 31 december 2021 reeds
geproduceerde en gedistribueerde voorraden waarop staat dat deze met
een tijdelijke ontheffing in de handel zijn gebracht, geldt een uitverkoopregeling. Dus, zolang de distributeur of groothandel nog voorraden van
zelftesten met een tijdelijke ontheffing beschikbaar heeft, mogen deze
worden geleverd en verkocht. Dit betekent dat dat voorraden die op
31 december 2021 in de schappen van bijvoorbeeld importeurs, distribu25
26

Kamerstuk 25 295, nr. 1577.
Risicogroepen zijn onder andere mensen ouder dan 70 jaar en volwassen (>18 jaar en <70
jaar) met onderliggende ziekten zoals chronische luchtweg- of longproblemen, chronische
hartproblemen, nierproblemen, een verminderde weerstand, een hiv-infectie, ernstig
overgewicht en het syndroom van Down. Specificaties zijn te vinden op: www.rivm.nl/
coronavirus-covid-19/risicogroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

41

teurs, supermarkten, apotheken of drogisterijen liggen, mogen worden
opgemaakt. Vanzelfsprekend mag een zelftest niet meer worden verkocht
als de uiterste houdbaarheidsdatum is verstreken.
Op de website van de rijksoverheid staat uitgelegd hoe de consument kan
herkennen dat een zelftest een CE-markering heeft.27 Het OMT heeft
bovendien geadviseerd om extra onderzoek te starten naar welke goed
verkrijgbare zelftesten voldoende gevoelig zijn en die ruim verkrijgbaar
zijn. Ik heb het LCT gevraagd dit onderzoek uit te voeren en mij op basis
van de uitkomsten te adviseren.
Pilots begeleid zelftesten
In de stand van zakenbrief van 2 november (Kamerstuk 25 2965, nr. 460)
heb ik uw Kamer geïnformeerd over het opzetten van drie pilots begeleid
zelftesten ten behoeve van het verkrijgen van een coronatoegangsbewijs.
Inmiddels is de Tijdelijke Regeling Maatregelen aangepast wat het
opzetten van de pilots begeleid zelftesten ten behoeve van een coronatoegangsbewijs mogelijk maakt. Momenteel wordt hard gewerkt aan het
protocol en de organisatie en uitvoering van deze pilots. De uitvoering
behelst redelijk wat werk vanwege de aanpassingen die nodig zijn in de
CoronaCheck app, het afspraken portaal van SON en de juridische,
financiële en technische afstemming tussen de testaanbieders, VWS en
SON. Ik hoop in maart uw Kamer te informeren over de resultaten van
deze pilots en over een mogelijk vervolg.
Zelftesten aan sociale minima
In de Maatregelenbrief van 12 november jl.28 die ik aan uw Kamer
stuurde, informeerde ik u over de initiatieven om zelftesten breed
beschikbaar te stellen aan sociale minima via bestaande netwerken. Het
kabinet hecht er waarde aan dat Nederlanders laagdrempelig toegang
hebben tot zelftesten. Enerzijds doordat zelftesten breed beschikbaar en
betaalbaar zijn in winkels, supermarkten en drogisterijen. Anderzijds
doordat eventuele financiële drempels voor sociale minima worden
verlaagd.
Om de verstrekking van zelftesten aan sociale minima zo gericht en
doeltreffend mogelijk te doen, wordt gebruik gemaakt van bestaande
netwerken. Graag geef ik uw Kamer hierover een update:
– Het Rode Kruis heeft aangegeven behoefte te hebben aan ca. 86.400
zelftesten op 7 locaties. Deze testen zijn in week 49 (6 t/m 12 december)
geleverd. Het Rode Kruis distribueert de zelftesten via hun fijnmazige
netwerk.
– Het Armoedefonds heeft in week 49 (6 t/m 12 december) 250.000
zelftesten ontvangen. De zelftesten distribueren zij naar lokale
hulporganisaties. Via de lokale hulporganisaties bereiken de zelftesten
de minima.
– De Voedselbank NL heeft aangegeven behoefte te hebben aan ca.
49.500 zelftesten op 4 locaties. Deze testen worden in week 50
(13 december t/m 19 december) geleverd, de regionale voedselbanken
distribueren de zelftesten via hun fijnmazige netwerk.
– Het Leger des Heils heeft aangegeven behoefte te hebben aan
zelftesten, op basis hiervan worden in eerste instantie ca. 64.000
zelftesten op ca. 197 locaties geleverd.

27

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/testen/zelftesten-en-hetcoronavirus/geschikte-corona-zelftesten.
28
Kamerstuk 25 295, nr. 1519.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

42

–

Voor de 352 gemeenten zijn 2 miljoen zelftesten beschikbaar gesteld
voor mensen met een minimuminkomen of uitkering. Daar komen nog
eens 8 miljoen zelftesten bij voor de komende maanden. Momenteel
worden de voorbereidingen getroffen voor de logistiek en hoe de
verdeling onder gemeenten plaats kan vinden.

Met het breed beschikbaar stellen van zelftesten aan sociale minima
voldoe ik tevens aan de toezegging aan het lid Hijink om te zorgen dat
zelftesten op een nuttige manier worden ingezet voor de datum verloopt.
Serologie
Uit uw Kamer heb ik de wens gehoord om te kijken wat wel mogelijk kan
zijn op het gebied van serologisch testen en volg daartoe de ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend. Zo zijn recent gesprekken gevoerd met
Zwitserland en Israël. In deze landen wordt serologie al wel in gezet voor
een herstelbewijs voor nationaal gebruik. In Israël wordt serologie echter
uitsluitend gebruikt als aanvullende test bij de afgifte van een herstelbewijs en niet als alleenstaand bewijs van een doorgemaakte infectie.
Zwitserland erkende te worstelen met het gebrek aan wetenschappelijke
onderbouwing voor internationaal geaccepteerde afkapwaardes en de
daaraan gekoppelde geldigheidsduur. Toch heeft Zwitserland besloten om
bij een positieve uitslag van een serologische test, als deze is geanalyseerd door een geaccrediteerd laboratorium, een herstelbewijs met een
beperkte geldigheidsduur van 90 dagen af te geven, wel wetende dat deze
termijn niet op zekere gronden is gesteld. Daarbij betalen mensen in
Zwitserland zelf voor deze test. Tot nu toe zijn er dus geen landen
gevonden waar de serologische test als volwaardig alternatief wordt
ingezet. Ook is hier relevant dat in EU-verband nog geen overeenstemming is bereikt om serologische testen te gebruiken als basis voor
een herstelbewijs om mee te reizen.
Governance Test- en Traceerketen
LCT
De LCT heeft van mij de opdracht gekregen om mij te adviseren over de
motie van het lid Bikker c.s.29 over de het uitbreiden van de testcapaciteit.
De LCT kijkt naar de inzet van de reeds ingekochte LAMP- en Stripapparatuur (en eventuele andere apparatuur). Deze apparaten worden op
dit moment niet of weinig gebruikt in het testlandschap. Indien een
ophoging van de testcapaciteit noodzakelijk is door verbreding van het
CTB of door het 1G-beleid kunnen deze apparaten mogelijk een bijdrage
leveren aan de realisatie van de benodigde testcapaciteit. Voor die tijd zal
ik uw Kamer informeren over het advies dat de LCT mij in antwoord op
deze motie zal geven.
Dienst Testen: voorraad antigeentesten
Zoals eerder aan uw Kamer gedeeld, heeft het Ministerie van VWS een
voorraad antigeentesten aangekocht om voorzien te zijn voor een brede
inzet. Het Ministerie van VWS streeft naar een zo efficiënte en effectieve
inzet van de huidige antigeenvoorraad. Afgelopen september had het
Ministerie van VWS ca. 13 miljoen antigeentesten met een houdbaarheidsdatum tot en met december 2021. Een groot deel van de voorraad is
doelmatig ingezet in spoor 2a (Testen voor Toegang) en een klein gedeelte
in spoor 1. Het was echter niet mogelijk om de volledige voorraad in te

29

Kamerstuk 25 295, nr. 1586.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

43

zetten, waardoor een deel van de antigeentesten zijn afgeschreven (ca. 5,7
miljoen antigeentesten).
In 2022 heeft het Ministerie van VWS ca. 17,9 miljoen antigeentesten op
voorraad die gedurende dat jaar over datum gaan. De inzet is om deze
testen nuttig te gebruiken, dan wel tijdig te verkopen of doneren.
Gepoogd wordt vernietiging te vermijden. Omdat een tekort aan testen
onwenselijk is, moeten voldoende ruime voorraden worden aangehouden. Hierdoor is het nooit geheel uit te sluiten dat er testen over
datum gaan en dus moeten worden vernietigd. Ik blijf de Kamer informeren over de stand van zaken omtrent het voorraadbeheer. Hiermee
voldoe ik aan de motie Bikker en Westerveld om te onderzoeken op welke
manier de antigeentests op voorraad bij het ministerie zo goed mogelijk
besteed kunnen worden.30
Bron- en contactonderzoek
Het aantal besmettingen is nog steeds erg hoog. Hierdoor blijft het voor
de BCO-medewerkers erg druk. GGD’en volgen elke besmetting op met
een vorm van BCO. Door het hoge aantal besmettingen is de vorm van
BCO die wordt opgevolgd minder intensief. In specifieke gevallen (zoals
mogelijke besmetting met de omikronvariant) wordt uitgebreider BCO
gedaan. Om na besmetting verdere verspreiding te voorkomen is het
belangrijk dat iedereen blijft meewerken aan BCO.
BCO: testbeleid voor huisgenoten en nauwe contacten
Op basis van het 128e en 130e OMT-advies (Bijlage bij Kamerstuk 25 295,
nrs. 1468 en 1555) is het testadvies voor huisgenoten en nauwe contacten
gewijzigd. Dit betekent dat sinds 3 december jl. dezelfde testadviezen
gelden voor huisgenoten (categorie 1) en nauwe contacten (categorie 2)
voor zowel immune als niet-immune contacten.
BCO bij verdenking omikronvariant
De GGD voert op dit moment uitgebreid BCO uitconform fase 1 BCO op
maat bij alle indexen met een verdenking op de omikronvariant op basis
van een specifieke omikronvariant-PCR, of een reisgeschiedenis naar
Zuid-Afrika, Mozambique, Lesotho, Swaziland (Eswatini), Namibië,
Zimbabwe, Malawi en Botswana en Nigeria. Een asymptomatisch positief
getest persoon met verdenking op de omikronvariant die geen klachten
ontwikkelt, blijft in ieder geval 5 dagen na de testdatum in isolatie,
ongeacht immuunstatus. Alle COVID-positief geteste personen die
asymptomatisch terugkeren uit zuidelijk Afrika wordt dringend verzocht
op dag 5 na terugkeer opnieuw te testen met PCR en bij een positieve
uitslag tenminste nog 5 dagen in isolatie te laten gaan, gerekend vanaf de
tweede testafname.
– Voor contacten van een positief getest persoon zonder klachten met
verdenking op omikronvariant geldt hetzelfde advies als voor
contacten van indexen met klachten.
– Het verschil met het reguliere BCO beleid is dat voor nauwe contacten
geldt dat zij een quarantaineadvies krijgen, ongeacht de immuunstatus.
– Overige niet nauwe contacten (categorie 3) worden geïnformeerd over
de blootstelling en krijgen het advies om zich bij klachten te laten
testen bij de GGD.

30

Kamerstuk 25 295, nr. 1587.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

44

BCO in kinderopvang en het onderwijs
Bij het beleid voor contacten op de kinderopvang (ko) en scholen (po en
v(s)o) zal het extra testadvies voor nauwe contacten worden opgenomen.
Bij 1 of 2 besmettingen in de klas of groep:
– ko en po: kinderen gaan niet in quarantaine en krijgen het advies om
bij klachten te testen. Dat kan met een zelftest of bij de GGD.
– v(s)o: zowel niet-immune als immune nauwe contacten krijgen een
testadvies, zo spoedig mogelijk een zelftest en op dag 5 een test bij de
GGD.
Bij een uitbraak in de groep of klas:
Vanwege de hoge besmettingsgraad is maatwerk bij veel GGD’en niet
altijd meer mogelijk. Het beleid bij 3 of meer besmettingen in de klas
binnen een periode van 7 dagen is dat in principe de hele klas in quarantaine gaat. Dit is ook afhankelijk van lokale afspraken met de GGD en
beoordeling van de GGD of er transmissie in de groep of klas heeft
plaatsgevonden. Dit is ook gecommuniceerd in de Nieuwsbrief COVID-19:
Kinderen en scholen van 26 november 2021.31
De ko, het po en v(s)o kunnen zich zo beter voorbereiden op eventuele
quarantaine van een groep/klas. Het advies aan de ko en onderwijsinstellingen is namelijk dat voordat een klas/groep of school in quarantaine gaat, eerst contact wordt gelegd met de GGD voor overleg. Het
uitgangspunt blijft om het onderwijs zo lang mogelijk open te houden in
het belang van de ontwikkeling van kinderen.
Uitgezonderd van quarantaine bij een uitbraak op ko of po of v(s)o zijn
immune kinderen en medewerkers. Wel krijgen alle kinderen en
medewerkers de testadviezen om zo spoedig mogelijk (zelftest) en op dag
5 (bij de GGD) te testen. De immune personen hoeven niet thuis te blijven
in afwachting van het testresultaat.
Dit beleid is op 3 december jl. ingegaan.
Feiten en Cijfers
Tabel 2. Feiten en cijfers Testen en Traceren week 47 – 49
Indicator

Week 47

Week 48

Week 49

Totaal aantal afgenomen
COVID-19 testen (GGDtestlocaties en klinische
testen)1 2
Totaal aantal afgenomen
COVID-19 testen bij GGD
testlocaties1

705.446 totaal per
week
100.778 gemiddeld per dag
673.379 testen
per week
96.197 gemiddeld
per dag
2,3%

658.931 totaal per
week
94.133 gemiddeld
per dag
627.410 testen
per week
89.630 gemiddeld
per dag
2,3%

490.021 totaal per
week
70.003 gemiddeld
per dag
457.954 testen per
week
65.422 gemiddeld
per dag
1,7%

458.557 testen
per week
1,3% positieven
in testen voor
toegang
155.152 meldingen bij het RIVM
142.822 positieven uit de
GGD-testlocaties
21,4% positieven
in GGDtestlocaties

290.258 testen
per week
1,7% positieven
in testen voor
toegang
147.982 meldingen bij het RIVM
132.187 positieven uit de
GGD-testlocaties
21,3% positieven
in GGDtestlocaties

264.365 testen per
week
1,2% positieven in
testen voor
toegang
116.477 meldingen
bij het RIVM
106.346 positieven
uit de GGDtestlocaties
23,4% positieven in
GGD-testlocaties

Percentage sneltesten van het
totaal aantal afgenomen
testen bij de GGD1
Totaal aantal afgenomen
testen voor toegang en
percentage positief3

Het aantal meldingen
positieven en percentage
positieve testresultaten3

31

www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/documenten/publicaties/2021/11/26/
coronavirus-overzicht-onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

45

Indicator

Week 47

Week 48

Week 49

Percentage mensen met
nieuwe klachten dat bereid is
zich te laten testen4
Gemiddelde tijd tussen het
inplannen van een afspraak en
de testafname1
Gemiddelde tijd tussen de
testafname en testuitslag1
Gemiddelde tijd tussen
inplannen testafspraak en
testuitslag1
Gemiddelde tijd tussen het
inplannen van een afspraak en
testuitslag voor prioritair
testen (zorgpersoneel en
onderwijs via
GGD-testlocaties)1

43% (meting
16-22 november)

43% (meting
16-22 november)

43% (meting
16-22 oktober)

29,7 uur

26,7 uur

20,3 uur

19,4 uur

20,5 uur

18,4 uur

51,1 uur

47,2 uur

38,7 uur

33,6 uur

33,1 uur

33,8 uur

1

Bron: CoronIT en Dienst Testen lab-uitvraag (14/11/2021).
Het gaat hier om het totaal aantal COVID-19 testen afgenomen door GGD teststraten en zorginstellingen (ziekenhuizen, verpleeghuizen en huisartsen)
3
Bron: Epidemiologische situatie Nederland, RIVM (14/11/2021).
4
Bron: Trendonderzoek RIVM via https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/trendonderzoek/
naleving-van-en-draagvlak-voor-basis-gedragsregels
2

8. Vaccins
Invloed omikronvariant op de campagne voor boostervaccinatie
Zoals ik aan het begin van deze brief uiteen heb gezet, geeft het OMT aan
dat de omikronvariant naar verwachting in januari dominant zal zijn in
Nederland. Zoals hiervoor aangegeven, is nog veel onduidelijk over de
precieze eigenschappen van de omikronvariant en de betekenis hiervan
voor het verloop van de epidemie. De omikronvariant verspreidt zich
sneller dan de huidige deltavariant. De eerste studies duiden op een
verminderde effectiviteit van opgebouwde immuniteit door vaccinatie of
eerder doorgemaakte infectie als component hierin. Of de variant
daarnaast ook een verhoogde besmettelijkheid en ziektelast kent, is nog
niet duidelijk. Er is ook nog grote onzekerheid hoe ernstig infecties door
de omikronvariant verlopen en wat de kans op ziekenhuisopname is na
infectie. Hierover hoopt het OMT na deze week meer informatie te
hebben. Er zijn wel aanwijzingen op basis van eerste resultaten in het
Verenigd Koninkrijk dat een recente boostervaccinatie de bescherming na
vaccinatie weer op goed niveau zou brengen. Vanwege de onzekerheden
rondom de omikronvariant en de noodzaak om de verspreiding van de
nieuwe variant en risico’s op ziekenhuis- en IC-opnames te kunnen
beperken, adviseert het OMT de boostercampagne verder te versnellen.
Vervolg boosteroffensief
In mijn brief van 3 december jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
versnelling in de boostercampagne. Afgelopen weekend heb ik het RIVM
en GGD GHOR Nederland naar aanleiding van de advisering van het OMT
gevraagd wat moet gebeuren om zo snel mogelijk, zo veel mogelijk
mensen van 18 jaar en ouder uit te nodigen voor een boostervaccinatie.
Op basis van de uitwerking van het RIVM en de GGD heb ik besloten de
boostercampagne verder te versnellen. In de tweede helft van januari
willen we de boostercampagne hebben afgerond. Alle 18-plussers die drie
maanden of langer geleden hun laatste vaccinatie hebben gehad – of van
corona zijn genezen – hebben dan de kans gekregen op hun booster. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

46

vergt een enorme inspanning van het RIVM, de GGD’en en vele andere
partijen, waarvoor ik hen zeer dankbaar ben.
In onderstaande toelichting geef ik tevens antwoord op vragen van het lid
De Vries (VVD) over het bericht «De Jonge: Nederland op tijd geboosterd
voor reisbewijs» en voldoe ik aan de motie van het lid Den Haan c.s. over
het inventariseren van mogelijke hulp bij de boostercampagne.32
Verdere versnelling
Om iedereen die dat wil uiterlijk in de tweede helft van januari een
vaccinatie aan te bieden wordt de boostercampagne opgeschaald en
vereenvoudigd. Vandaag zijn de laatste geboortejaren (1960 en 1961) van
de groep 60 jaar en ouder die in of voorbij de zevende maand na de
laatste prik of doorgemaakte COVID-19-besmetting zitten, opgeroepen via
(sociale) media om een afspraak te maken voor een boostervaccinatie. De
komende dagen kunnen alle mensen van 60 jaar en ouder een afspraak
maken het digitale afsprakenportaal van GGD als de primaire vaccinatie
minimaal 3 maanden geleden is afgerond en een eventuele doorgemaakte
infectie ook minimaal 3 maanden geleden is. Het gaat om een groep van
circa 1,2 miljoen mensen. Vervolgens wordt iedereen van oud naar jong
tot en met 18 jaar via (sociale) media opgeroepen ook een afspraak te
maken.
De groep mensen die in het voorjaar met voorrang een vaccinatie
aangeboden hebben gekregen op basis van een medische indicatie (de
zogenaamde «griepgroep»)
Dit voorjaar hebben ruim 1 miljoen mensen behorende tot de «griepgroep» met voorrang een COVID-19-vaccinatie aangeboden gekregen. De
60-plussers van deze griepgroep hebben inmiddels al een afspraak
kunnen maken. Een groot deel van deze groep krijgt vanaf 23 december
a.s. een sms met een oproep zich te melden bij een GGD in de regio voor
zover zij nog niet uitgenodigd zijn op basis van hun leeftijd.
De groep mensen van 60 jaar en jonger, op basis van leeftijd van oud naar
jong, mits zij 3 maanden geleden de laatste prik hebben gehad of
doorgemaakte COVID-19-besmetting
Deze mensen ontvangen op basis van geboortejaar via de (sociale) media
een uitnodiging een afspraak te maken. Op deze manier komt iedereen zo
snel mogelijk aan de beurt. Meer uitleg over de communicatieve
ondersteuning van de boostercampagne staat onder paragraaf 16 van
deze brief.
Interval boostervaccinatie na drie maanden
Tot en met vandaag hanteerden RIVM en GGD in de uitvoering een
interval van zes maanden, en werd gestreefd naar een boostervaccinatie
ín de zevende maand. Met de versnelling van de boostercampagne
vanwege de omikronvariant wordt gekozen voor een interval van
minimaal drie maanden.
De uitvoeringsrichtlijn van het RIVM met betrekking tot het toedienen van
een boostervaccinatie geven een interval aan van minimaal drie maanden
na de laatste prik uit de basisserie tot de booster. Daarbij wordt ook
aangegeven dat een interval van zes maanden meer effect heeft op de
opbouw van de immuniteit dan drie maanden. De verkorting van een
32

Kamerstuk 25 295, nr. 1602

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

47

interval naar minimaal drie maanden is echter momenteel – vanwege de
opkomst van de omikronvariant – in het belang van de volksgezondheid,
om zo snel mogelijk de afgenomen bescherming weer te stimuleren. Zo
kunnen grote groepen mensen extra immuniteit opbouwen tegen de
omikronvariant.
Vaccinatielocaties en capaciteit GGD
De GGD’en hebben afgelopen week ruim 380.000 vaccinaties gezet bij de
groep 60 jaar en ouder die naar de vaccinatiestraten kunnen komen. Dat
was al meer dan volgens het plan van aanpak van het boosteroffensief
(350.000) was gepland. Tot en met afgelopen zondag zijn door de GGD’en
en zorginstellingen in totaal ruim 1,1 miljoen boostervaccinaties of derde
prikken gezet. Het algemene beeld is dat de afsprakenslots van de GGD’en
goed gevuld zijn. De versnelling vanwege de omikronvariant betekent dat
de GGD verder opschaalt. Op dit moment zijn er 85 vaccinatielocaties
operationeel met nog 15 locaties te openen in de komende maand.
Daarnaast zijn er nog 40 satellietlocaties, die één of enkele dagen per
week open zijn. Tevens zijn er 10 XXL-locaties welke meer dan 12
priklijnen hebben. GGD GHOR Nederland streeft hiermee naar een
landelijke dekking. De gemiddelde reistijd naar een vaccinatielocatie is
ongeveer 12 minuten. Indien mensen sneller een afspraak willen, kan het
zijn dat men daar langer voor moet reizen.
De personele capaciteit wordt fors verder opgeschaald. Voor deze enorme
opgave overlegt de GGD GHOR met verschillende partijen voor extra
bijstand, zoals huisartsen, Defensie, het Rode Kuis, uitzendbureaus,
onderwijskoepels en vele anderen. Hiermee voldoe ik aan de motie van
het lid Den Haan c.s. over het inventariseren van mogelijke hulp bij de
boostercampagne.33 Specifiek heeft het lid Westerveld in het debat van
1 december jl. een motie34 ingediend om het gesprek aan te gaan met
geneeskundestudenten aangaande hun inzet bij de GGD. GGD GHOR
Nederland heeft contact gehad met een vertegenwoordiger van de
geneeskundestudenten. Studenten Geneeskunde worden gestimuleerd
om zich bij de uitzendbureaus in GGD-regio’s te melden zodat ze via de
uitzendbureaus ingezet kunnen worden bij de boostercampagne. Ook
deze hulp is zeer welkom. Ik beschouw de motie hiermee als afgedaan.
Ook worden mensen ingezet die zijn en worden geworven via het
GGD-reservistenplatform. Er zijn zo’n 12.000 aanmeldingen via ggdreservisten.nl binnengekomen. De afgelopen dagen is een inventarisatie
gemaakt. Op basis van een pilot in 3 regio’s schatten de GGD’en dat er
gemiddeld 100 geschikte kandidaten per regio in de reservistenpool zitten.
Inzet van deze mensen hangt af van een match tussen beschikbaarheid en
behoefte.
Wat uit de inventarisatie onder andere naar voren is gekomen is dat er
ook een groep mensen is die zich hebben aangemeld met andere
motieven dan een daadwerkelijke wens om ingezet te worden. Zo zijn er
reacties van mensen die zelf een boostervaccinatie willen in ruil voor
werk, of van mensen die de site gebruiken om hun mening over de
Coronabestrijding te delen. Daarnaast is er een groep die niet aan de
voorwaarden voldoet. Veel mensen willen eenmalig voor enkele uren
ingezet worden. Hoewel ook deze hulp wordt gewaardeerd, is het
administratief voor de GGD’en lastig te organiseren als mensen eenmalig
of voor een hele korte periode kunnen ondersteunen. Om tot goed
gestructureerde en gevulde roosters te komen is het van belang dat
33
34

Kamerstuk 25 295, nr. 1602
Kamerstuk 25 295, nr. 1602

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

48

mensen minimaal 16 uur per week beschikbaar zijn. Deze en andere
voorwaarden zijn vooraf gecommuniceerd op de eerdergenoemde
website.
Tevens is de GGD GHOR Nederland in overleg met de IGJ hoe gepensioneerde artsen die niet meer beschikken over een BIG-registratie verantwoord kunnen worden ingeschakeld. GGD GHOR Nederland en de IGJ
werken aan een werkbaar protocol waarmee kan worden vastgesteld dat
de arts bekwaam is voor de taak.
Inzet ziekenhuizen en huisartsen
Al meerdere keren heb ik met de ziekenhuizen gesproken over de hulp die
ziekenhuizen en ziekenhuispersoneel kunnen bieden in de COVID-19vaccinatiecampagne. Ook heb ik al veelvuldig gebruik gemaakt van de
aangeboden hulp. Zo wordt op dit moment door ziekenhuizen onder
andere personeel beschikbaar gesteld om regionaal te helpen in de
vaccinatielocaties van de GGD. Daarnaast hebben ziekenhuizen de
verantwoordelijkheid genomen om hun eigen personeel met patiëntcontact, maar ook ambulancepersoneel en huisartsen en hun personeel,
te vaccineren in de huidige boostercampagne. Ik ben de ziekenhuizen zeer
erkentelijk voor deze hulp.
Om de verdere versnelling van de boostercampagne vanwege de
omikronvariant te kunnen realiseren zodat uiterlijk in de tweede helft van
januari alle Nederlanders ouder dan 18 jaar een boostervaccinatie hebben
kunnen krijgen, schalen de GGD’en verder op. Dat is een gigantische
operatie. De boostercampagne de tweede helft van januari afronden
kunnen de GGD’en echter niet alleen. Om die reden heb ik de ziekenhuizen en de huisartsen wederom gevraagd bij te dragen aan de
campagne. Aan ziekenhuizen is gevraagd verspreid over het land een
aantal priklocaties te organiseren en zo mee willen helpen (met zo’n 1
miljoen extra prikken) om deze enorme versnelling te realiseren. De
ziekenhuizen bezien of en hoe ze tegemoet kunnen komen aan dit verzoek.
In de komende dagen vervolg ik mijn gesprek met de ziekenhuizen.
Daarnaast heb ik de LHV gevraagd bij te dragen aan het vaccineren van
niet-mobiele thuiswonende mensen of bewoners van kleine instellingen.
De LHV heeft toegezegd zijn achterban te vragen daar waar het kan om
mee te werken.
Ik realiseer me dat de werkdruk bij het ziekenhuispersoneel en de
huisartsen in deze crisis enorm hoog is.
Boostercampagne voor niet-mobiel thuiswonende mensen en bij
instellingen zonder eigen medische dienst
Met de Landelijke Huisartsenvereniging (LHV), RIVM en GGD GHOR
Nederland heb ik concreet gesproken over de inzet van de huisartsen. Aan
de start van de boostercampagne heb ik de GGD’en gevraagd om ook de
vaccinaties van niet-mobiele thuiswonende mensen en de mensen in
instellingen zonder een eigen medische dienst te vaccineren. Door de
versnelde opschaling van de boostervaccinatie, is ondersteuning van
andere partijen nodig om voor deze mensen de snelheid in de vaccinatiecampagne te kunnen borgen.
Zoals hierboven aangegeven heb ik nu een beroep gedaan op de
huisartsen om daar waar mogelijk de niet-mobiele thuiswonende mensen
en mensen in instellingen zonder een eigen medische dienst te vaccineren
of daarbij te helpen. Huisartsen kennen vaak de betreffende mensen
vanuit hun praktijk en kunnen daardoor gerichte afspraken maken met de
mensen thuis en in de instellingen. De GGD houdt de regie en zal zorgen
dat de vaccins beschikbaar zijn en afspraken maken over de registratieverwerking. De LHV zal zich inzetten om haar achterban, op vrijwillige basis,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

49

op te roepen waar mogelijk een bijdrage te leveren aan de boostervaccinaties. De LHV heeft aangegeven dat de prioriteit van de huisartsen
allereerst bij de continuïteit van de zorgverlening ligt. De LHV ziet ook het
belang van snel vaccineren, gezien de onzekerheid die de omikronvariant
met zich mee brengt. Voor deze uitzonderlijke situatie is zij bereid haar
leden te vragen een bijdrage te leveren waar dat mogelijk is. Regionaal
zien we al dat huisartsen helpen bij de vaccinatiecampagne. Deze hulp is
zeer welkom. Zo kan de uitvoeringspraktijk zoals die in de regio Twente
wordt uitgevoerd, als voorbeeld dienen voor de inzet in andere regio’s.
Hier zetten huisartsen zich in door de niet-mobiele thuiswonende mensen
en niet-mobiele mensen in instellingen zonder een medische dienst te
vaccineren. De GGD’en zorgen voor de vaccins en de administratieve
handelingen zoals de registratie van de vaccinaties.
Ik hoop dat veel huisartsen kunnen meewerken aan de boostervaccinatie
van met name de niet-mobiele mensen en de bewoners van instellingen
zonder een medische dienst. Alleen dan realiseren we in januari dat ook
deze kwetsbare groepen een extra vaccinatie hebben ontvangen. Ik
waardeer deze inzet van huisartsen zeer.
Gevolgen verdere versnelling voor de gehele vaccinatiecampagne
De verdere versnelling van de boostercampagne en de forse opschaling
van de capaciteit bij de GGD heeft beperkte impact op andere onderdelen
van het werk van de GGD in de vaccinatiecampagne. De start van de
vaccinatiecampagne voor de kinderen in de leeftijd van vijf tot en met elf
jaar met een hoog medisch risico is ongewijzigd: de verwachting blijft dat
vaccinaties kunnen starten op 20 december. Ook de start van de vaccinatiecampagne voor de overige kinderen in de leeftijd van vijf tot elf jaar zal
zoals eerder beoogd eind januari kunnen beginnen. Tot slot, omdat er nu
prioriteit wordt gegeven aan versnelling van de boostercampagne, zullen
de GGD’en de inspanningen op fijnmazig vaccineren moeten beperken.
Samenloop met veranderende Europese inreisregels
Tot slot wil ik nader ingaan op de resterende Kamervragen van het lid De
Vries (VVD) over het bericht «De Jonge: Nederland op tijd geboosterd
voor reisbewijs». De verdere versnelling van de boostercampagne is er op
gericht om alle 18-plussers in Nederland, die dat willen, een boostervaccinatie aan te bieden in de tweede helft van januari 2022. Deze versnelling
zal iedereen boven de 18 jaar, die dat wil, de mogelijkheid bieden om
binnen de 9 maanden geldigheidsduur een nieuw Digitaal COVID
Certificaat (DCC) te kunnen ontvangen op basis van deze boostervaccinatie.
Verzoek aan Gezondheidsraad om reflectie op advisering boostervaccinatie
De afgelopen maanden heeft de Gezondheidsraad inzake de COVID-19boostercampagne verschillende adviezen uitgebracht die gebaseerd zijn
op de meest actuele nationale en internationale wetenschappelijke
inzichten. Deze adviezen zijn leidend geweest voor de gekozen boostervaccinatiestrategie in Nederland. In het Tweede Kamerdebat van
1 december jl. is gesproken over het proces van advisering en de timing
van de boostercampagne. Mede naar aanleiding van het debat in de
Tweede Kamer heb ik de Gezondheidsraad op 13 december jl. gevraagd te
reflecteren op de opeenvolgende adviezen over boostervaccinatie, zowel
procesmatig als inhoudelijk. Ik heb de raad daarbij in het bijzonder
gevraagd om daarbij de resultaten van de Israëlische praktijkstudies over
COVID-19-boostervaccinatie nader te duiden en te reflecteren op de vraag
of op basis van deze Israëlische studies destijds tot een andere afweging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

50

gekomen had kunnen of moeten worden met betrekking tot de timing van
de boostercampagne. Ik verwacht begin 2022 reactie te ontvangen van de
Gezondheidsraad.
Vaccinatiegraad
Het merendeel van de Nederlanders van 12 jaar en ouder heeft zich
inmiddels laten vaccineren tegen COVID-19. Met deze vaccinatie
beschermen zij niet alleen zichzelf maar ook hun sociale omgeving en de
samenleving. Naast de inmiddels lopende boostercampagne blijf ik mij
inzetten om de vaccinatiegraad te verhogen. Op dit moment heeft 88,9%
van alle 18-plussers minimaal één prik opgehaald en is 85,8% volledig
gevaccineerd. Van alle 12-plussers heeft op dit moment 87,2% een eerste
prik ontvangen en is 84,0% volledig gevaccineerd35 (bron: RIVM).
Op 6 oktober jl. zijn we begonnen met het aanbieden van een derde prik
aan de groep Nederlanders met een afweerstoornis. Alle Nederlanders die
hiervoor in aanmerking komen hebben inmiddels een uitnodiging
ontvangen via de medisch specialist. Intussen zijn er ruim 121.000 derde
prikken gezet voor deze groep (bron: RIVM).
Daarnaast zijn we op 18 november jl. gestart met de boostercampagne.
Tijdens deze campagne worden boosterprikken gezet bij de GGD’en en
door overige uitvoerders zoals ziekenhuizen en zorginstellingen met een
eigen medische dienst. Volgens schattingen van het RIVM zijn tot en met
zondag 12 december ongeveer 417.000 prikken gezet door deze overige
uitvoerders. De GGD heeft tot en met 12 december ruim 630.000 boosterprikken gezet. In totaal zijn er daarmee in Nederland nu ongeveer
1.170.000 boosterprikken en derde prikken gezet.
Vaccinatie beschermt nog steeds goed tegen ziekenhuisopname
Het RIVM heeft vandaag een nieuwe rapportage gepubliceerd over de
COVID-19-vaccineffectiviteit tegen ziekenhuis- en IC-opnames in de
Nederlandse ziekenhuizen36. In eerdere rapportages was een hoge
vaccin-effectiviteit tegen ziekenhuis- en IC-opnames zichtbaar. Dit rapport
met de nieuwe cijfers tot en met 7 december jl. laat nog steeds een hoge
vaccineffectiviteit zien. De data in de publicatie is retrospectief en heeft
daarom met name betrekking op de deltavariant.
De vaccineffectiviteit was 92% tegen ziekenhuisopname en 96% tegen
IC-opname over de periode 11 juli tot en met 7 december jl. Over de
laatste acht weken (13 oktober – 7 december jl.) was de vaccineffectiviteit
tegen ziekenhuisopname respectievelijk 89% en 95%. De vaccineffectiviteit
is lager bij mensen van 70 jaar of ouder. In de hele periode (11 juli t/m
7 december jl.) was de vaccineffectiviteit tegen ziekenhuisopname 85% en
tegen IC-opname 94% bij mensen van 70 jaar of ouder. In de afgelopen
acht weken was dit respectievelijk 82% en 93%. De vaccineffectiviteit over
de laatste maanden lijkt daarmee iets lager dan aan het begin van de
vaccinatiecampagne. Het RIVM heeft aangegeven dat dit een resultaat kan
zijn van zowel afname van vaccin-geïnduceerde immuniteit over de tijd als
de recent hoge infectiedruk.
De kans om als volledig gevaccineerd persoon in het ziekenhuis met
COVID-19 opgenomen te worden was in de afgelopen acht weken 9 keer
lager dan voor een niet-gevaccineerde. Voor opname op de IC was deze
kans 20 keer zo klein. De kans om als een gevaccineerd persoon met

35
36

Cijfers COVID-19 vaccinatieprogramma | RIVM
Vaccinatiebescherming nog steeds hoog tegen ernstige COVID-19 | RIVM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

51

COVID-19 in het ziekenhuis opgenomen te worden is dus nog steeds
aanzienlijk kleiner dan voor een niet-gevaccineerde.
Verhogen vaccinatiegraad
In het 131e OMT advies van 25 november jl. geeft het OMT aan dat op
langere termijn een hoge immuniteit onder de bevolking de beste garantie
en bescherming biedt tegen het optreden van steeds weer nieuwe
infectiegolven zodra maatregelen worden teruggedraaid, er introductie
van het virus van buiten op grote schaal plaatsvindt of varianten
optreden, of het seizoenseffect het virus de wind in de rug geeft. Het OMT
adviseert daarom om een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad na te streven
van minstens 95%. Dit advies is in het 133e OMT-advies van 13 december
jl. herhaald.
De GGD’en zetten zich in samenwerking met lokale organisaties en
sleutelfiguren in voor het verbeteren van de informatievoorziening en
verhogen van de vaccinatiegraad. Dit gebeurt met name in stadwijken en
gebieden waar de vaccinatiegraad achterblijft en waarbij de nadruk nog
meer zal komen te liggen op informeren en attenderen. In lijn met de
motie van het lid Bikker c.s.,37 om te komen tot permanente test-,
informatie- en priklocaties, in gebieden met een lage vaccinatiegraad,
zorgen de GGD’en in stadswijken en gebieden met een lage vaccinatiegraad en/of snel stijgende besmettingen en ziekenhuisopnames, voor
toegankelijke informatie en voorlichting over vaccins en laagdrempelige
informatie- en vaccinatielocaties. Dit doen zij samen met maatschappelijke
partners en de gemeenten. Mensen met twijfels over vaccineren kunnen
ook terecht op overvaccineren.nl en hun vragen persoonlijk stellen aan
een arts via het landelijke telefoonnummer van de twijfeltelefoon
(088–7 555 777 of twijfeltelefoon.nl).
Verhogen vaccinatiegraad zwangere vrouwen en vrouwen die zwanger
willen worden
Naast publiekscommunicatie via het Ministerie van VWS en de centrale
overleggen die plaatsvinden tussen VWS, RIVM en de koepels van de
verloskundigen en gynaecologen zet ook de GGD op regionaal niveau in
op het verhogen van de vaccinatiegraad onder zwangere vrouwen en
vrouwen die zwanger willen worden. In ons vorige debat dd. 1 december
jl. is aandacht gevraagd voor deze groep. GGD’en houden bijvoorbeeld
webinars voor onder meer verloskundigen waarin het gesprek centraal
staat. Ook zet de GGD specifiek voorlichtingsmateriaal in zoals flyers en
posters gericht op deze doelgroep. Al deze materialen worden centraal
vastgelegd zodat kennisdeling tussen de GGD regio’s geborgd wordt. Voor
de verdere uitwerking van de motie van de leden Paternotte en
Pouw-Verweij (Kamerstuk 25 295, nr. 1565) over het bieden van (extra)
informatie en voorlichting over coronavaccinatie voor zwangere vrouwen
en vrouwen met een kinderwens verwijs ik naar paragraaf 12 in deze brief,
Zorgen dat de zorg het aankan.
Fijnmazig vaccineren
In mei 2021 zijn de GGD’en gestart met extra inspanningen zoals fijnmazig
vaccineren om gericht de vaccinatiegraad te verhogen. Alle GGD-regio’s
met aandachtsgebieden en moeilijk bereikbare doelgroepen, waaronder
de drie grote steden, gaan ook in 2022 door met de initiatieven rondom
fijnmazig vaccineren. Daarbij zullen voor deze moeilijk bereikbare groepen
informatie en een vaccinatie worden aangeboden. Het persoonlijke
37

Kamerstuk 25 295, nr. 1484.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

52

contact en met mensen in gesprek gaan en/of blijven staan hierbij voorop.
Samenwerking met lokale organisaties, zoals in Amsterdam waar de
buurtmoeders de handen ineenslaan, is daarbij van belang. Ook wordt er
nog steeds samengewerkt met huisartsen, die bijvoorbeeld met de GGD
de straat opgaan. Daarnaast zetten GGD’en en het RIVM bestaande kennis
en kanalen in voor het verhogen van de boostergraad.
De enorme opschaling ten aanzien van de versnelling van de boostercampagnes die ik aan GGD’en heb gevraagd, heeft als gevolg dat voor het
fijnmazig vaccineren (nog) meer een beroep gedaan wordt op de hulp van
en via genoemde externe partijen. Mensen behouden de mogelijkheid om
een 1e en 2e prik te halen. De regio’s zullen de basisinfrastructuur voor de
1e en 2e prikken in stand houden, waarbij er een beroep gedaan zal
worden op externe partners (o.a. aangemeld via het
GGD-reservistenplatform). Daarnaast blijft de GGD sociale partners en
zorgpartners aanhaken om te helpen bij fijnmazig informeren en het
bereiken van de moeilijk bereikbare doelgroepen. Als voorbeeld: er is een
handreiking voor werkgevers tot stand gekomen. VNO-NCW en MKB
Nederland sturen samen met de GGD een brief naar werkgevers.
Ter ondersteuning van de wijkgerichte aanpak wordt nauw samengewerkt
met diverse sectoren zoals werkgevers en religieuze en sociale instellingen. Via deze sectorale aanpak worden ideeën en initiatieven van
partners actief opgehaald en begeleid, en worden sectoren gestimuleerd
om zelf initiatieven op te pakken. Zo krijgt een initiatief van een grote
landelijke werkgever die wil bijdragen aan het informeren en attenderen
via de centrale organisatie van de GGD een plek, en worden best practices
en expertises gedeeld. Daarnaast heeft het RIVM een toolkit ontwikkeld
voor zorgprofessionals, die hen kan ondersteunen bij counseling bij
Covid-19-vaccinatie. In samenwerking met verschillende koepelorganisaties wordt deze verder verspreid. Samen met deze partners zorgen we
voor een hogere informatiegraad, en daarmee voor een hogere vaccinatiegraad, zie ook paragraaf 16, Communicatie, wijkgerichte aanpak.
Verhogen vaccinatiegraad 50-plussers
De vaccinatiegraad van de leeftijdscohorten boven de 50 jaar is inmiddels
boven de 85% en neemt gestaag steeds verder toe. Aangezien deze
leeftijdsgroep een grotere kans heeft om opgenomen te worden in het
ziekenhuis en IC, vraagt het continue aandacht. Deze groep wordt reeds
meegenomen in de reguliere wijk- en doelgroepenaanpak in landelijke
communicatie campagnes. Interventies die doeltreffend zijn voor deze
groep betreffen pop-up locaties in ziekenhuizen, informatie (en vaccinatie)
door huisartsen en artsen op straat. RIVM en GGD onderzoeken welke
extra acties effectief zouden zijn en hier ingezet kunnen worden begin
2022, zoals het proactief uitnodigen van ongevaccineerden.
Gesprekken door huisartsen
Huisartsen kunnen gezien hun vertrouwenspositie voor veel patiënten een
belangrijke rol spelen in de onafhankelijke informatievoorziening over de
effecten en risico’s van vaccinatie. Ik heb in overleg met de LHV (Landelijke Vereniging Huisartsen) besproken in hoeverre de huisartsen
ondersteund kunnen worden bij het informeren van hun patiënten, vooral
in wijken waar een lage vaccinatiegraad is. Omdat dit tijdsintensief en de
druk op de huisartsenzorg oploopt, is het niet voor iedere huisarts
mogelijk om extra inspanningen te leveren.
Om dit gesprek gericht aan te gaan met de patiënt is nuttig als de huisarts
de vaccinatiestatus van de patiënt kent. Het is niet toegestaan om de
vaccinatiegegevens uit het RIVM-registratiesysteem CIMS te verstrekken
aan de huisartsen. Voor de mensen die zijn gevaccineerd bij de GGD en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

53

toestemming hebben gegeven om de vaccinatiegegevens te delen en in
het bezit zijn van een BSN is het toegestaan en mogelijk om deze te
koppelen aan het huisartseninformatiesysteem (HIS). Dit maakt het
mogelijk dat huisartsen gerichter de mensen die nog niet gevaccineerd
zijn kunnen informeren. De koppeling functioneert op dit moment nog niet
voldoende goed. Momenteel wordt door GGD GHOR samen met de
Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie (VZVZ) in
samenwerking met de huisartsen gewerkt aan de benodigde verbeteringen van de huidige oplossing. Deze verbeteringen zullen begin 2022
gereed zijn, aangezien GGD GHOR deze verbetercapaciteit op korte
termijn ook nodig heeft voor de boostercampagne. Huisartsen geven
overigens aan dat zij ook zonder het doorvoeren van deze verbeteringen
het gesprek met hun patiënt over vaccinatie aan kunnen gaan. Hiermee
voldoe ik aan de motie van de leden Paternotte c.s. over het maximaal
ondersteunen van huisartsen in wijken met een lage vaccinatiegraad om
informatie te geven over vaccinaties en bekijken of er een koppeling
gemaakt kan worden tussen GGD en HIS voor overzicht van gevaccineerden of niet-gevaccineerden38.
Inzet apothekers
Apothekers spelen een rol in het laagdrempelig aanbieden van informatie
en het beantwoorden van vragen. Via de Koninklijke Nederlandse
Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) en de regionale
GGD’en worden hierbij nog steeds apotheken, met name in achterblijvende wijken, betrokken. In verschillende regio’s worden nauwe samenwerkingsverbanden opgezet, zoals de pilot in Friesland waar ik uw Kamer
eerder over informeerde. Hier werkten huisartsen, GGD en apotheek
samen om te vaccineren in een apotheek. In deze pilot vaccineerde de
apotheker onder toezien van de huisarts en registreerde de GGD ter
plaatse. De pilot is afgerond. De pilot heeft niet geleid tot extra vaccinatiecapaciteit door de inzet van de apotheker. De pilot heeft tot wel bruikbare
inzichten opgeleverd voor andere regio’s en samenwerking, bijvoorbeeld
door de oplevering van een standaard samenwerkingsovereenkomsten.
Samen met de KNMP onderzoekt GGD GHOR nog welke andere vormen
van samenwerking effectief kunnen zijn tussen GGD en apothekers.
Vaccinatie van kinderen in de Caribische delen van het Koninkrijk
Op basis van het Gezondheidsraadadvies van 3 en 10 december jl., heb ik
uw Kamer op 8 en 10 december jl. (Kamerstuk 25 295, nrs. 1630 en 1632)
reeds gemeld dat ik kinderen in de leeftijd van 5 tot en met 11 jaar de
gelegenheid wil geven om zich te laten vaccineren tegen het coronavirus.
Kinderen van 5 tot en met 11 jaar uit medische risicogroepen wil ik met
voorrang in aanmerking laten komen voor een COVID-19-vaccinatie. Voor
Caribisch Nederland (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) en de landen binnen
het Koninkrijk (Curaçao, Aruba, Sint Maarten) geldt dat momenteel,
samen met de uitvoerende partijen, wordt bezien hoe uitvoering kan
worden gegeven aan het vaccineren van kinderen van 5 tot en met 11 jaar.
Het streven is om het BioNTech/Pfizer-vaccin in kinderdosering ook zo
spoedig mogelijk beschikbaar te stellen in de Caribische delen van het
Koninkrijk.

38

Kamerstuk 25 295, nr. 1471

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

54

Vaccinaankoop en donaties
Vaccinaankoop
Voor de lopende boostercampagne wordt gebruik gemaakt van vaccins
die reeds voor 2021 zijn ingekocht. Deze worden aangevuld met de eerste
leveringen uit het nieuwe contract met BioNTech/Pfizer voor 2022 en 2023.
Nederland heeft op basis van het nog niet volledig uitgeleverde contract
met Moderna en op basis van het nieuwe contract met BioNTech/Pfizer, in
2022 en 2023, de beschikking over circa 32,9 miljoen BioNTech/Pfizervaccins en 9 miljoen Moderna-vaccins. Hiermee beschikt Nederland in
2022 en 2023 over een ruime hoeveelheid mRNA-vaccins.
Hiernaast zijn ook vaccins besteld bij Novavax (eiwit: 840.000 vaccins) en
Valneva (geïnactiveerd virus; 10.000 vaccins, met een optie op meer in
2023). Deze vaccins zijn echter nog niet door het EMA tot de markt
toegelaten. Deze toelating wordt in de eerste helft van 2022 verwacht. Ik
zal de Gezondheidsraad vragen te adviseren over hoe deze vaccins het
best kunnen worden ingezet. Deze vaccins kunnen (naast de veiligheidsvoorraad van het Janssen-vaccin die wordt aangehouden) een alternatief
bieden voor groepen voor wie mRNA-vaccins minder geschikt zijn, of voor
personen die om andere redenen geen mRNA-vaccin willen. De
Gedragsunit van het RIVM is gevraagd om de omvang van deze laatste
groep te duiden. Mocht blijken dat een grotere groep Nederlanders dan
verwacht alleen gebruik wil maken van een eiwit- of geïnactiveerd
virus-vaccin, dan zal ik bezien hoe Nederland meer vaccins van deze typen
kan verwerven. Op dit moment verwacht ik op basis van een eerdere
inschatting van het RIVM dat Nederland voldoende vaccins heeft besteld
om de groep die geen mRNA- en geen vector-vaccin wenst te ontvangen
te kunnen voorzien van alternatieve vaccins. Ik wil overigens benadrukken
dat het nog onzeker is of dit vaccin wordt toegelaten, en dit duurt nog
zeker een aantal maanden. Daarom nemen mensen die hier op wachten
een risico. Ik wil daarom deze mensen in overweging geven toch te kiezen
voor een toegelaten vaccin.
Nederland beschikt dus ook in 2022 en 2023 over vaccins om – indien dit
noodzakelijk mocht blijken – nieuwe boosterrondes te kunnen accommoderen. Tegelijk toont de komst van de omikronvariant aan dat de vaccins
doorontwikkeling behoeven. In de overleggen tussen de Europese
lidstaten en de Europese Commissie is de discussie opgestart of we in de
komende periode niet nog meer vaccins zouden moeten inkopen, vooral
als het vaccins zijn die aangepast worden aan de omikronvariant. Pfizer
heeft aangegeven ernaar te streven een dergelijk product in de loop van
maart/april beschikbaar te hebben. Gezien het feit dat de omikronvariant
mogelijk in de winter in Europa de dominante variant zal zijn, is Nederland
voornemens deel te nemen in een eventuele Europese aankoop van extra
Pfizer-vaccins, omdat er gewerkt wordt aan een vaccin aangepast aan de
omikronvariant. De EU heeft de afspraak met BionTech/Pfizer en Moderna,
dat zij een zogenaamde «redelijke inspanning» moeten leveren om hun
vaccins aan te passen aan een nieuwe variant van het virus, wanneer blijkt
dat het reguliere vaccin hiertegen onvoldoende bescherming biedt. We
hebben vervolgens het recht om in dat geval dat aangepaste vaccin af te
nemen in plaats van het reguliere vaccin.
Ten aanzien van de financiering heb ik uw Kamer op 13 december jl. al
door middel van een addendum39 bij het overzicht van mutaties die nog
zijn opgetreden na de Najaarsnota op de hoogte gesteld dat ik hiervoor de
verplichtingenruimte in de begroting 2021 met € 120 miljoen ophoog. De
39

Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 162

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

55

benodigde kasruimte zal ik bij de een volgende suppletoire begroting over
2022 aan uw Kamer melden. Ik zal uw Kamer nader informeren over
volgende stappen hieromtrent.
In het Nederlandse voorraadbeheer is rekening gehouden met meerdere
scenario’s voor nationaal gebruik, waaronder een boostercampagne. In
samenwerking met de uitvoerende partijen is de afgelopen weken een
versnelling van de boostercampagne mogelijk gemaakt. De campagne
draait nu op volle toeren en wordt nog verder versneld. De huidige
vaccinvoorraad is geen beperkende factor in de snelheid waarmee de
prikken gezet kunnen worden.
Wel is er een relatie tussen een groter gebruik van vaccins in Nederland
en de beschikbaarheid van vaccins voor donatie. Hierop wordt nader
ingegaan in de hierboven genoemde brief.
Donaties
Het Nederlands vaccinatiebeleid kenmerkt zich door een aanpak waarbij
we zorgen voor een effectieve bescherming van de Nederlandse
bevolking, gecombineerd met een ruimhartig donatiebeleid ten behoeve
van lage- en middeninkomenslanden, die zelf minder goede toegang
hebben tot Covid-vaccins. Dat is niet alleen belangrijk vanuit het oogpunt
van internationale solidariteit, maar evenzeer vanuit het perspectief van
het bestrijden van het virus en het tegengaan van het ontstaan van
nieuwe varianten.
Wereldwijde toegang tot vaccins is cruciaal voor het bestrijden van de
pandemie en is daarmee ook in het belang van Nederland. Daarom is het
de doelstelling van Nederland om dit jaar minstens zoveel vaccins te
doneren als dat we zelf gebruiken («Get one – Give one»). Daaraan werd
eerder het concrete doel van 27 miljoen vaccins gekoppeld. Met de
committering van 22,55 miljoen vaccins aan Covax en bilaterale donaties
van 4,23 miljoen is dat doel, afgerond, behaald.
In het recente debat met demissionair Minister De Bruijn voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking was er discussie over de
vraag waarom niet al deze vaccins per direct in de landen die deze vaccins
zo hard nodig hebben, kunnen worden ingezet. Daarbij is afgesproken dat
uw Kamer hierover een separate brief zal ontvangen. Deze brief ontvangt
u gelijktijdig met deze brief.
Wereldwijde productiecapaciteit vaccins
Ten slotte ga ik graag nog in op de discussie over het vergroten van de
productiecapaciteit voor vaccins in de wereld. Deze capaciteit is nog altijd
groeiende, wat belangrijk is voor de wereldwijde toegang tot vaccins. Een
deel van uw Kamer vraagt in dit kader ook met regelmaat naar de
Nederlandse en Europese positionering in de discussies binnen de WTO,
aangaande het vrijgeven van de octrooien op Covid-vaccins. Zoals eerder
deze week ook door mijn collega voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking met uw Kamer heeft besproken, is het kabinet geen
voorstander van het volledig vrijgeven van intellectueel eigendom, omdat
we denken dat dit niet een op een zal leiden tot een grotere beschikbaarheid van vaccins. Wel ben ik van mening dat er een grote verantwoordelijkheid rust op alle betrokken overheden, internationale organisaties en
de vaccin-ontwikkelaars om zich maximaal te richten op het ter
beschikking stellen van zoveel mogelijk vaccins in alle landen van de
wereld en aan het maximaal vergroten van de wereldwijde productiecapaciteit voor vaccins en geneesmiddelen. Als eerder met uw Kamer
besproken zal Nederland ook de gastheer zijn van het eerste WHO Local

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

56

Production Forum, in de loop van 2023, of zoveel eerder als de pandemie
toestaat. Dit initiatief is gericht op het maken van afspraken tussen alle
relevante betrokken partijen, om te werken aan het vergroten van de
productiecapaciteit en toegang tot vaccins, in delen van de wereld waar
dit nu nog achterblijft.
9. Wijkgerichte aanpak
Tijdens het laatste debat met uw Kamer op 1 december jl. heb ik
toegezegd u te informeren over de stand van zaken van de wijkgerichte
aanpak. In mijn brief van 12 november jl. heb ik gemeld dat in overleg met
het RIVM en de GGD GHOR 30 gemeenten zijn geïdentificeerd, waar we
verwachten dat een gerichte aanpak voor vaccineren en testen een
verschil kan maken in het beschermen van mensen. De gemeenten zijn
door mij per brief geïnformeerd en de contacten met een aantal
gemeenten lopen inmiddels.
Figuur 2: Gemeenten waar verwacht wordt dat een wijkgerichte aanpak verschil kan
maken.

Acties
We willen met gerichte acties mensen in deze 30 gemeenten beter
bereiken en ze zodoende beter beschermen tegen COVID-19. Gemeenten
en GGD’en verrichten samen op lokaal niveau hierin al belangrijk werk
gedurende deze pandemie. Het kabinet wil met de wijkgerichte aanpak in
deze 30 gemeenten eventuele belemmeringen wegnemen waar deze
gemeenten en betreffende GGD’en tegen aan lopen. Hierbij zal vanzelfsprekend nauw worden samengewerkt met GGD (GHOR) en betreffende
gemeenten. Het delen van best practices speelt hierbij een belangrijke rol.
Daarvoor is het nodig een scherp beeld te realiseren van de belemmeringen waar gemeenten en GGD’en op dit moment tegen aan lopen bij
hun inzet in deze gemeenten. Er gaat aandacht uit naar specifieke
domeinen zoals het primair- en voortgezet onderwijs en het middelbaar
Kamerstuk 25 295, nr. 1519.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

57

beroepsonderwijs en specifieke doelgroepen zoals mensen met een
migratieachtergrond. Behalve aandacht voor communicatie gericht op
deze specifieke doelgroepen, blijft het van belang om het gesprek ook
individueel met mensen aan te gaan. Ik bezie met Sociaal Werk Nederland
welke rol sociaal werkers kunnen vervullen, aangezien zij achter de
voordeur komen en daarmee juist die mensen kunnen bereiken die op
andere manieren lastig bereikt kunnen worden. Onderstaand licht ik een
aantal generieke instrumenten toe gericht op deze 30 gemeenten. In veel
gevallen zal het in aanvulling hierop ook gaan om maatwerk in de vorm
van specifieke acties in antwoord op knelpunten die gemeenten en lokale
GGD’en onder onze aandacht brengen. Een aanpak die in de ene
gemeente werkt, werkt immers niet per definitie ook in een andere
gemeente. Ten behoeve van brede kennisdeling, zal ook worden ingezet
op het delen van best practices tussen de betreffende gemeenten en
GGD’en. Goede voorbeelden van interventies in deze groep gemeenten,
kunnen namelijk ook helpend zijn voor andere gemeenten.
Fijnmazig vaccineren
In alle 30 gemeenten is de vaccinatiegraad sinds 12 november gemiddeld
met bijna 2% toegenomen. Dit is 0,38% boven het landelijke gemiddelde.
De GGD’en zetten met het fijnmazig vaccineren al sinds het voorjaar in op
wijken en gemeenten met achterblijvende vaccinatiegraad. Hier blijft de
opkomst dan ook toenemen.
De GGD regio’s zullen met hulp van en via externe partners, ook in 2022
zo veel mogelijk laagdrempelige informatie en vaccinatielocaties blijven
aanbieden. Hierbij worden bestaande en nieuwe netwerken/partners
ingezet voor het voeren van gesprekken binnen de gemeenschap en voor
informatievoorziening via vertrouwde sleutelfiguren, buurtteams of
bijvoorbeeld de huisarts. Bijvoorbeeld ontmoetingsplekken binnen de
gemeenschap, zoals bij een kerk of moskee. De fysieke drempel voor een
1e prik houden we zo laag mogelijk.
De website www.prikkenzonderafspraak.nl, waar mensen kunnen kijken
waar ze in hun omgeving terecht kunnen om direct, zonder afspraak, een
vaccinatie of informatie te halen, is inmiddels beschikbaar in 11 talen en
wordt met behulp van gerichte campagnes onder de aandacht gebracht
bij achterblijvende groepen.
Laagdrempelig testen
Momenteel kunnen mensen zich op 23 locaties zowel laten testen als
vaccineren. Om laagdrempelig te testen en te vaccineren, zetten GGD’en
regelmatig mobiele test- en vaccinatiebussen in of richten kleinere test- en
vaccinatielocaties op in de wijk. Denk hierbij aan een samenwerking met
een buurthuis of gemeenschapshuis. Om de testbereidheid te vergroten,
wordt bezien of de lessen die zijn geleerd bij het grootschalig risicogericht
testen, in deze 30 gemeenten kunnen worden toegepast. Het gaat er dan
vooral om het bevorderen van de inzet van het instrument «grootschalig
testen» bij deze gemeenten.
Zelftesten en mondkapjes
Ik bekijk of en hoe het mogelijk is gratis mondkapjes en zelftesten
beschikbaar te stellen in de deze 30 gemeenten. Uit de eerste contacten
met gemeenten blijkt dat hieraan behoefte is. Ten aanzien van de
mondkapjes geldt dat deze via het bureau Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) zullen worden geleverd. Zodra duidelijk is waar mondmaskers
gewenst zijn, wordt met de ontvangende partij overlegd hoe het transport
zal plaatsvinden en waar deze afgeleverd kunnen worden. Dit is in lijn met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

58

de brief die uw Kamer 10 december jl. (Kamerstuk 32 805, nr. 128) heeft
ontvangen over de goederen-exit-strategie noodvoorraad beschermingsmiddelen.
Er zullen zelftesten beschikbaar worden gesteld aan deze 30 gemeenten.
Dit vereist nauwe afstemming met het traject waar zelftesten onder
sociale minima in alle gemeenten in Nederland worden verspreid om
overlap te voorkomen. Er wordt bezien hoe de zelftesten aangevraagd
kunnen worden door de 30 gemeenten.
Scholen
Het kabinet heeft 26 november reeds besloten tot het gratis beschikbaar
stellen van zelftesten. De groepen 6, 7 en 8 van alle po-scholen zijn
inmiddels voorzien van testen en ook de vo-scholen kunnen testen
bestellen.
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
6 december jl. twee sessies georganiseerd met bestuurders en de
schoolleidingen van middelbare scholen in de 30 gemeenten. Daarbij was
ook Minister Slob aanwezig. Er is onder andere gesproken over de
vaccinatiegraad en testbereidheid in deze gemeenten. Scholen herkennen
de problematiek. Daarbij blijft een prettige leeromgeving en veilige sfeer
op school essentieel. Hierdoor waken scholen ervoor om de polarisatie de
school in te trekken. Sommige scholen geven aan al te maken te hebben
met heftige discussies met leerlingen en ouders/verzorgers. De ervaring
leert dat het makkelijker en natuurlijker is om met leerlingen het gesprek
te voeren over het nut van zelftesten dan over vaccineren. De testbereidheid onder leerlingen neemt toe: leerlingen nemen meer zelftesten
mee naar huis. Ook met scholen in het primair onderwijs en mbo in deze
gemeenten wordt vanuit het Ministerie van OCW contact genomen. In het
Po worden daarbij de ervaringen bij de sessie met de Vo-schoolleiders
meegenomen. Ten aanzien van het mbo wordt op individueel niveau met
de betrokken ROC’s gesproken, aangezien het mbo niet in alle 30
gemeenten is vertegenwoordigd.
Communicatie en voorlichting
De informatie over communicatie en voorlichting in het kader van de
wijkgerichte aanpak, is opgenomen in paragraaf 18 waar uw Kamer
integraal over alle communicatie activiteiten in het kader van COVID-19
wordt geïnformeerd.
10. Innovatieve behandelingen
Momenteel is er in uw Kamer veel aandacht voor de inkoop en inzet van
COVID-19-geneesmiddelen, in het bijzonder voor antivirale middelen. Ik
begrijp en deel deze interesse – het is hoopvol dat er ontwikkelingen zijn
op dit gebied die kunnen helpen bij de bestrijding van deze pandemie.
Tegelijkertijd is de realiteit dat een persbericht van een fabrikant, of een
nieuwsitem in de media, nog geen geregistreerd geneesmiddel is. In deze
brief sta ik daarom stil bij de verschillende behandelingen die momenteel
aandacht krijgen en de fases van de ziekte waarin deze mogelijk kunnen
worden ingezet.
Preventie van COVID-19
De meest effectieve manier om ziekenhuis- en IC-opname te voorkomen is
het vaccin. Dit werkt preventief en voorkomt in de meeste gevallen een
ernstig verloop van COVID-19. Het vaccin biedt alleen niet voor iedereen
uitkomst. Voor mensen die geen antistoffen aanmaken, kan een preventieve antilichaambehandeling daarom uitkomst bieden. Een eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

59

behandeling hiervoor is goedgekeurd (Ronapreve van fabrikant Roche),
maar dit middel heeft maar een kortdurend effect en is daardoor van
beperkte waarde als preventieve behandeling. Ronapreve is ook goedgekeurd als behandeling van ernstig zieke COVID-19-patiënten, waarvoor het
ook wordt ingezet. Preventieve antilichaambehandelingen met een
langdurig effect zijn op dit moment in ontwikkeling. Deze ontwikkeling
volg ik met aandacht en ik heb hierover regelmatig contact met de
beroepsgroep en fabrikanten.
Vroege fase na besmetting – buiten ziekenhuis
De antivirale behandelingen, in de volksmond bekend als «coronapillen»,
die binnenkort beschikbaar zullen komen, zijn bedoeld voor inzet direct na
besmetting. Binnen enkele dagen nadat symptomen zich voordoen, kan
iemand die positief is getest een kuur van vijf dagen starten, waarna een
deel van deze patiënten geen ernstig ziekteverloop zou ontwikkelen. De
bekendste voorbeelden van deze antivirale behandelingen zijn Lagevrio
(molnupiravir) van fabrikant MSD en Paxlovid van fabrikant Pfizer. Op
2 november jl.40 heb ik uw Kamer geïnformeerd dat ik via een gezamenlijke inkoopprocedure van de Europese Commissie een reservering heb
geplaatst voor de «coronapillen» Paxlovid en Lagevrio.
Op relatief korte termijn wordt verwacht dat het Europees Medicijn
Agentschap (EMA) een handelsvergunning afgeeft voor Lagevrio. Naast
de reservering die ik heb geplaatst via de Europese inkoopprocedure, ben
ik in gesprek met de fabrikant over een bilaterale overeenkomst zodat
Nederland verzekerd is van snelle levering van het product nadat de
handelsvergunning is afgegeven. In het coronadebat van 1 december jl.
verzocht Kamerlid Van den Berg (CDA) mij om informatie te verstrekken
over de hoeveelheden van welke geneesmiddelen zijn ingekocht en om
informatie te verstrekken over de werkzaamheid van deze middelen. De
berichten over werkzaamheid die in de media worden genoemd, zijn
tussentijdse resultaten die door de fabrikanten zelf zijn gepubliceerd. Deze
zijn dus nog niet beoordeeld door onafhankelijke wetenschappers. Ik blijf
de fabrikanten dan ook aanmoedigen om hun data openbaar te maken,
zodat iedereen deze kan bestuderen. Dit is met name van belang voor het
opstellen van een behandelrichtlijn in Nederland. Ik wacht het oordeel van
het EMA over werkzaamheid, veiligheid en kwaliteit af. Daarnaast ben ik in
gesprek met ZonMw om te kijken of de inzet van deze «coronapillen»
gepaard kan gaan met een studie om goed inzicht te krijgen op welke
patiënten het meeste baat hebben bij deze behandeling, wanneer deze
kan worden ingezet in Nederland. Ik kan helaas geen uitspraken doen over
de hoeveelheden, aangezien dit vertrouwelijke informatie betreft.
Ten aanzien van de inzet van deze middelen, wil ik nogmaals benadrukken
dat het essentieel is dat er eerst een volledige beoordeling wordt gedaan
door het EMA. Geneesmiddelen die worden voorgeschreven aan mensen
die nog nauwelijks klachten hebben en waarvan het niet zeker is dat zij
echt ziek worden, moeten kwalitatief goed, veilig en werkzaam zijn. Hier
mag geen twijfel over bestaan. Een 5.3-opinie, die het EMA afgeeft in de
vroege fase van beoordeling, is hierin niet afdoende. Deze opinie bevat
nog niet voldoende informatie om een volledige beoordeling van de
baten-risico balans te doen en leidt niet altijd tot een handelsvergunning.
Het kan ook zo zijn dat de voorgestelde indicatie, contra-indicaties,
dosering en informatie over bijwerkingen die uiteindelijk wordt goedgekeurd in de handelsvergunning, verschilt van de informatie uit de eerdere
5.3-opinie, juist omdat er meer studieresultaten beschikbaar zijn op het

40

Kamerstuk 25 295, nr. 1468.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

60

moment van afgifte van de handelsvergunning. Over dit besluit heb ik
regelmatig contact gehad met de beroepsgroepen, die deze opvatting
delen.
Ziekenhuisbehandelingen
Behandelingen die momenteel worden ingezet in het ziekenhuis, maar
buiten de IC, zijn antilichaambehandelingen. Momenteel zijn er twee
geneesmiddelen in deze categorie die een handelsvergunning hebben
gekregen – Regkirona van fabrikant Celltrion en Ronapreve van fabrikant
Roche. Ronapreve wordt sinds juni van dit jaar ingezet in Nederlandse
ziekenhuizen. Het betreft een via een Europees aankooptraject ingekochte
voorraad. In de Maatregelenbrief van 26 november jl.41 heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de toegenomen vraag naar antilichaambehandelingen
door de toename van COVID-19-patiënten in ziekenhuizen. Om voldoende
voorraad antilichaambehandeling beschikbaar te houden voor ernstig
zieke patiënten, heb ik een voorraad Regkirona ingekocht. Deze bestelling
heeft het RIVM op 9 december jl. ontvangen en de uitgifte van dit middel
zal deze week starten. Ik ben continu in gesprek met de fabrikanten van de
geregistreerde antilichaambehandelingen, maar ook met fabrikanten die
een antilichaambehandeling in ontwikkeling hebben. Tegelijkertijd wijs ik
fabrikanten op hun verantwoordelijkheid om ook een vergoeding van deze
behandelingen vanuit de zorgverzekering te regelen. Dat maakt het
mogelijk dat deze behandelingen betaald kunnen worden uit dit collectieve budget. Dit is een eerste stap naar een reguliere situatie waarin
fabrikanten zelf de verkoop en distributie van deze geneesmiddelen op
zich nemen. Het is evident dat ik mij sterk maak om innovatieve COVID-19behandelingen in Nederland beschikbaar te maken, maar de uitzonderlijke
situatie dat de overheid geneesmiddelen centraal en voor eigen rekening
en risico inkoopt, kan niet eeuwig voortduren.
Intensive care
Als laatste zijn er middelen die op de intensive care worden ingezet.
Specifiek voor COVID-19 zijn de IL-6 remmers hier van groot belang.42 Er
zijn op dit moment twee soorten IL-6 remmers die worden ingezet voor
COVID-19, namelijk RoActemra (tocilizumab) van fabrikant Roche en
Kevzara (sarilumab) van fabrikant Sanofi. In twee eerdere brieven,
verzonden op 13 september43 en 9 november jl.44 heb ik uw Kamer
geïnformeerd over een dreigend tekort aan deze geneesmiddelen.
Inmiddels kan ik bevestigen dat door een extra levering naar alle
waarschijnlijkheid voldoende voorraad in Nederland aanwezig is voor de
gehele maand december. Er kan niet met zekerheid worden geconstateerd
of hiermee het risico op tekorten algeheel is afgewend, omdat dit
afhankelijk is van ziekenhuisopnames en verdere leveringen. De wereldwijde vraag naar deze middelen blijft onverminderd hoog en de productiecapaciteit voor het maken van dit ingewikkelde geneesmiddel blijft
beperkt. Wel is het zo dat met deze cruciale extra levering de meest
precaire periode overbrugd zal kunnen worden. Ook zijn de vooruitzichten
rondom beschikbaarheid voor het nieuwe jaar beter dan dat ze de
afgelopen periode waren.
Graag wil ik benoemen dat ik duidelijk zie dat het harde werken van het
Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG), onze ziekenhuizen,
de ziekenhuisapothekers en onze medisch specialisten essentieel is
41

Kamerstuk 25 295, nr. 1560.
Deze middelen worden niet exclusief op de IC ingezet, maar wel primair.
43
Kamerstuk 29 477, nr. 728.
44
Kamerstuk 29 477, nr. 732.
42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

61

geweest in het waarborgen van de continuïteit van de optimale zorg met
deze middelen. Bij relevante ontwikkelingen zal ik uw Kamer opnieuw
informeren over de status van deze geneesmiddelen.
11. Ventilatie
Goede ventilatie is belangrijk voor een gezond binnenklimaat en draagt bij
aan het beperken van de overdracht van respiratoire infectieziekten zoals
COVID-19. Ventilatie wordt, als een van de basismaatregelen, prominent
onder de aandacht gebracht in de «Alleen samen» publiekscommunicatie.
Met het oog op de feestdagen, wanneer mensen elkaar vaker bezoeken,
wordt het belang van frisse lucht in huis extra benadrukt. Mensen worden
aangespoord extra aandacht te besteden aan voldoende «frisse lucht». In
paragraaf 15 «Communicatie» wordt dit nader toegelicht.
Door deze verschillende communicatie-uitingen wordt tevens invulling
gegeven aan de motie van het lid Agema45 van 1 december jl. waarin zij
de regering verzoekt om in de eigen communicatie steeds weer het
ventileren tijdens bezoek te benadrukken.
Om meer zicht te krijgen op de toereikendheid van de ventilatie-eisen uit
het Bouwbesluit voor infectieziektebestrijding heeft het RIVM een
modellering uitgevoerd die op 30 november opgeleverd is. Daarmee
wordt tegemoet gekomen aan de motie van het lid Agema46 van 7 juli
2021, waarin zij verzocht om te onderzoeken of de huidige ventilatierichtlijnen toereikend zijn.
Het RIVM geeft aan dat ventilatie volgens de minimale eisen van het
Bouwbesluit 2012 voor bestaande gebouwen de kans op aerogene
transmissie verkleint in vergelijking met niet-ventileren. Meer ventileren
maakt de kans nog kleiner, maar het effect daarvan is minder groot.
Ventilatie neemt het risico op aerogene transmissie nooit helemaal weg.
Ook bij veel ventilatie blijft een kans bestaan dat het virus op deze manier
wordt overgedragen. Verder geeft het RIVM aan dat meer ventileren het
verwachte aantal zieken het meest verkleint in nachtclubs en in kleine en
grote concertzalen.
Op basis van de RIVM-modellering zal, in samenspraak met het Ministerie
van BZK, de sector en wetenschappers, bekeken worden of het wenselijk,
realistisch en haalbaar is om de ventilatienormen in het bouwbesluit voor
hoog risico-omgevingen aan te passen.
Daarnaast zal ik TNO vragen om door te rekenen of aanpassing van de
ventilatienormen in de Tijdelijke Regeling Maatregelen (TRM) toegevoegde waarde heeft voor alle horecalokaliteiten nu de normen uit het
Bouwbesluit hoger blijken voor locaties waar veel mensen per m2
verblijven, of dat deze normen in de TRM om die reden beter geschrapt
kunnen worden. U zult daarover in een volgende brief geïnformeerd
worden.
12. Digitale ondersteuning
CoronaMelder
Met het huidige aantal besmettingen in Nederland is de kans groter dat je
in het dagelijks leven in aanraking komt met iemand die later positief blijkt
te testen. Met de CoronaMelder-app worden besmettingen sneller
opgespoord en ketens van besmetting gestopt, ook als je gevaccineerd
45
46

Kamerstuk 25 295, nr. 1569.
Kamerstuk 25 295, nr. 1352.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

62

bent. CoronaMelder is daarmee nog steeds van groot belang. Dit is ook
terug te zien in het aantal mensen dat anderen waarschuwde via
CoronaMelder. Dat aantal vertienvoudigde tussen begin oktober en begin
december 2021.47 Inmiddels hebben in totaal al ruim 244.000 mensen
anderen gewaarschuwd via de app. Sinds de landelijke introductie van
CoronaMelder in oktober 2020, hebben 5,5 miljoen mensen CoronaMelder
gedownload. Iets meer dan 2,41 miljoen mensen gebruikt de app actief.
Daarnaast hebben t/m 5 december ongeveer 236.000 mensen naar
aanleiding van een notificatie een test aangevraagd. Hiervan bleken er in
totaal bijna 19.000 mensen ook daadwerkelijk besmet.
De CoronaMelder-app wordt voortdurend doorontwikkeld. Zo is het
inmiddels – via coronatest.nl – mogelijk om zelf anderen te waarschuwen
zonder tussenkomst van een GGD-medewerker. Dit mede naar aanleiding
van resultaten uit het evaluatieonderzoek naar CoronaMelder en advies
van de Begeleidingscommissie waaruit blijkt dat de app effectiever zal zijn
als er minder tijd zit tussen het moment waarop iemand met een besmet
persoon in aanraking komt, en zij een notificatie ontvangen in de app.48 ,
49
Zo worden mensen die CoronaMelder gebruiken nu sneller gewaarschuwd dat zij langere tijd in contact zijn geweest met iemand die Corona
blijkt te hebben. Daarnaast is het handelingsperspectief – in lijn met de
LCI-richtlijn – gewijzigd naar: testen na een melding, óók als je gevaccineerd bent.
Om de relevantie van CoronaMelder, juist in deze tijd, te benadrukken,
wordt verder op verschillende manieren extra aandacht gevraagd voor het
gebruik van de app. In advies 27 van de Begeleidingscommissie is
hiervoor ook aandacht gevraagd.50 Dit met als doel het aantal gebruikers
te verhogen en daarmee de werking van de app te verbeteren. Uit cijfers
van het RIVM blijkt dat in driekwart van de gevallen de bron van
besmetting onbekend is.51 Juist in deze gevallen kan CoronaMelder
uitkomst bieden en mensen waarschuwen die bij het reguliere BCO niet
naar voren komen. Daarom wordt sinds begin december in de
CoronaCheck-app ook gewezen op het bestaan van CoronaMelder.
Daarnaast is in CoronaMelder de mogelijkheid toegevoegd van pushberichten in de app waarin het belang benadrukt wordt van CoronaMelder
en de mogelijkheid wordt geboden om het bestaan van de app te delen in
het netwerk van de gebruiker.
Advies 28 Begeleidingscommissie DOBC
Op 11 november jl. heb ik het achtentwintigste advies van de Begeleidingscommissie Digitale Ondersteuning Bestrijding Covid-19 (DOBC)
ontvangen52, welke zich richt op het maken van een masterplan voor de
toekomstige vernietiging van persoonlijke data die in het kader van de
COVID-19 pandemie zijn verzameld en bewaard.
De bewaartermijn van medische dossiers is in bestaande wet- en
regelgeving al afdoende geregeld. Op grond van de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo) is de bewaartermijn voor een
medisch dossier 20 jaar. Daarna worden data vernietigd of waar nodig
47

Factsheet CoronaMelder doorlopende evaluatie: https://www.coronamelder.nl/media/
Factsheet_CoronaMelder_latest.pdf
48
Zie eindrapport «Evaluatie CoronaMelder: een overzicht na 9 maanden»: https://
www.coronamelder.nl/nl/faq/40-onderzoek-hoe-weten-we-of-coronamelder-helpt-tegencorona/
49
Advies 18, Begeleidingscommissie DOBC: Regie van CoronaMelder – juist nu! (Kamerstuk
25 295, nr. 1063)
50
Advies 27, Begeleidingscommissie DOBC: Handelingsperspectief nauwe contacten (in
CoronaMelder) (Kamerstuk 25 295, nr. 1468).
51
Zie «Wekelijkse update epidemiologische situatie van SARS-CoV-2 in Nederland» (RIVM)
52
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

63

geanonimiseerd, bijvoorbeeld ten behoeve van onderzoek. Gegevens die
zijn verzameld in het kader van bron- en contactonderzoek (BCO) mogen
maximaal vijf jaar bewaard worden. Dit is ook terug te vinden in de
privacyverklaringen van GGD GHOR Nederland en het RIVM.53
Voor testuitslagen die zien op het nieuwe coronavirus gelden de afwijkende wettelijke bewaartermijnen zoals opgenomen in de Tijdelijke wet
coronatoegangsbewijzen. In artikel II wordt de bewaartermijn voor
positieve testuitslagen teruggebracht naar 1 jaar en voor negatieve
testuitslagen naar vier weken, gerekend vanaf het moment dat de test is
afgenomen. Dit geldt voor alle aanbieders van testen. Daarom moeten
testaanbieders bij aansluiting op CoronaCheck aantoonbaar aan diverse
voorwaarden en eisen voldoen, waaronder ten aanzien van bewaartermijnen. Zoals in een voorgaande kamerbrief ook gemeld54 heeft Stichting
Open Nederland daarnaast laten weten dat alle testaanbieders die bij hen
zijn gecontracteerd conform genoemde wettelijke bewaartermijnen
handelen. De Autoriteit Persoonsgegevens is toezichthouder op dit
gebied.
Een apart masterplan en extra regelgeving voor verwijdering van
COVID-19 gerelateerde data heeft daarmee geen toegevoegde waarde.
Extra regelgeving bovenop de bestaande juridische kaders en het al
bestaande toezicht zorgt enkel voor extra regeldruk in de zorg.
Toezegging Eerste Kamer: schriftelijke reactie vragen leden
Baay-Timmerman (50PLUS) en De Bruijn-Wezeman (VVD)
In het Eerste Kamer debat over de derde verlenging van de Tijdelijke wet
maatregelen covid-19 (Twm) van 23 november jl. (Handelingen I 2021/22,
nr. 7, items 3 en 8), is toegezegd schriftelijk terug te komen op enkele
vragen gesteld door de leden Baay-Timmerman (50PLUS) en De BruijnWezeman (VVD) over respectievelijk fraude met QR-codes en de
mogelijkheid tot tijdelijk intrekken van vaccinatiebewijzen bij een positieve
testuitslag. Met onderstaande toelichting voldoe ik aan deze toezegging.
Tijdelijk intrekken «groene vinkje»
Op dit moment is het (tijdelijk) op afstand intrekken of ongeldig maken
van coronatoegangsbewijzen (CTB’s) technisch niet mogelijk zonder
afbreuk te doen aan de hoge eisen van gegevensbescherming die ik heb
gesteld aan de ontwikkeling van het Nederlandse CTB (zowel digitaal in de
CoronaCheck-app als ook geprint op papier). Dit is ook niet te realiseren
via een internationale databank, zoals het lid De Bruijn-Wezeman
suggereerde. Door de ontwerpkeuzes bevat het CTB namelijk te weinig
informatie om de QR-code in te trekken. Naar aanleiding van de motie van
het lid Den Haan55; «geen groen vinkje in de CoronaCheck-app na
besmetting», zal ik u binnenkort nader berichten over de keuzes die te
maken zijn.
Fraude met QR-codes
Mogelijke fraude met QR-codes wordt goed in de gaten gehouden. We
hebben te maken met verschillende type fraudes met ieder hun eigen
maatregelen. Zo worden coronatoegangsbewijzen en buitenlandse DCC’s
gekopieerd en via het internet beschikbaar gesteld om door anderen te
53

Privacy verklaring GGD GHOR Nederland: https://ggdghor.nl/privacyverklaringvaccinatie_coronavirus/.
Privacy verklaring RIVM: https://www.rivm.nl/covid-19-vaccinatie/privacy.
54
Kamerstuk 25 295, nr. 1396.
55
Kamerstuk 25 295, nr. 1540.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

64

worden gebruikt voor binnenlandse toegang. Dit gebeurt vooral met
bewijzen die op papier zijn uitgegeven omdat deze QR-code statisch is.
Zodra wordt geconstateerd en vastgesteld dat een CTB of DCC publiekelijk
op het internet met anderen wordt gedeeld, bijvoorbeeld op sociale media
of in Telegramgroepen, dan kan deze worden geblokkeerd. Ook het
ministerie zelf monitort dit. Inmiddels zijn er al 1513 QR-codes geblokkeerd (997 CTB’s en 516 DCC’s).
Daarnaast monitor ik voortdurend of er dreigingen of kwetsbaarheden zijn
in de systemen die VWS zelf heeft ontwikkeld en levert, zodat de
veiligheid van gegevens kan worden gewaarborgd en fraude kan worden
herkend. In het geval dat hier onregelmatigheden worden geconstateerd,
zullen vermoedens van onrechtmatigheden gecheckt worden en wordt ter
bevestiging forensisch onderzoek uitgevoerd, waarna in voorkomende
gevallen ook aangifte wordt gedaan. De politie heeft ook publiekelijk laten
weten onderzoek te doen in zaken waarin handel in coronabewijzen wordt
vermoed. Gedupeerden van fraude of misbruik kunnen op de gebruikelijke
wijze een nieuw coronatoegangsbewijs aanmaken en daarmee opnieuw
toegang verkrijgen tot activiteiten en voorzieningen.
Open communiceren over de sancties die staan op het frauderen met
QR-codes helpt bij het tegengaan van fraude met het CTB. Ik zal blijven
communiceren dat zowel het maken, als ook het gebruiken van valse
QR-codes strafbaar is. De straffen voor valsheid in geschrifte en misbruik
van systemen kunnen oplopen tot 7 jaar.
Fraude met CoronaCheck Scanner app
De wet schrijft voor dat de officiële CoronaCheck Scanner-app, uitgegeven
door het Ministerie van VWS, moet worden gebruikt voor het scannen van
een CTB. Deze kan niet worden gemanipuleerd en geeft alleen een «groen
vinkje» wanneer iemand een geldige QR-code toont. Technisch is het
mogelijk dat een eigen scanner app ontwikkeld wordt die altijd een groen
scherm geeft, zoals Kamerlid Baay-Timmerman opmerkt. Het gebruiken
van een dergelijke app bij het scannen van QR-codes om toegang te
verlenen is echter in strijd met de wet en daarmee ook strafbaar.
CoronaCheck
Op 12 december jl. was de CoronaCheck-app ongeveer 14,37 miljoen keer
gedownload. Er is in totaal daarnaast ongeveer 96 miljoen keer succesvol
een QR-code aangemaakt en er zijn al ruim 677.000 papieren bewijzen
verstuurd. Coronatoegangsbewijzen kunnen worden gescand met de
CoronaCheck Scanner-app. Deze is 2,6 miljoen keer gedownload. In de
Scanner-app wordt ook het belang van de identiteitscontrole bij het
scannen benadrukt.
Dataregistratie, techniek en uitzonderingsroutes
De meeste mensen kunnen nu zelf via CoronaCheck een QR-code maken
of aanvragen voor volledige vaccinatie of herstel. Toch kan het nog
voorkomen dat het mensen niet lukt hun QR-code direct in de app aan te
maken. Er zijn nog enkele uitzonderingssituaties die groepen van relatief
beperkte omvang en individuele personen raken. Burgers worden over
handelingsperspectieven geïnformeerd via www.coronacheck.nl en de
website van de rijksoverheid.56

56

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/coronabewijs/hulp-en-vragenover-coronabewijs/vragen-over-coronabewijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

65

Allereerst betreft dit personen die een eerste prik elders hebben gehad
(bijvoorbeeld in een ander EU-land) en de tweede prik bij de GGD hebben
gekregen. Bij deze mensen kan alleen de tweede prik, gezet door de GGD,
opgehaald worden in de CoronaCheck-app. Op dit moment wordt door de
GGD gewerkt aan een technische oplossing die ervoor zorgt dat er toch
een volledig vaccinatiebewijs kan worden afgegeven. Zoals eerder
gedeeld was hiervoor een oplossing gereed die helaas nog niet naar
behoren werkte.
Daarnaast kom het soms voor dat door een technische reden de gegevens
niet kunnen worden opgehaald in de CoronaCheck-app, ondanks dat deze
correct geregistreerd zijn in het betreffende bronsysteem van bijvoorbeeld
de huisarts of de GGD. In deze gevallen kan de vaccinatiezetter wel een
papieren vaccinatiebewijs uitprinten via het daarvoor ontwikkelde
webportaal. De GGD werkt in dit kader ook aan een duurzame technische
oplossing voor dit specifieke technische probleem welke op korte termijn
gereed zal zijn. Tot die tijd is er een noodprocedure in werking bij de Data
Mutatie Helpdesk (0800 – 5090) waarmee via het genoemde webportaal
alsnog een coronatoegangsbewijs kan worden aangemaakt.
Voor personen die geen toegang hebben tot DigiD en geen woonplaats
hebben in Nederland, en andere uitzonderingsgroepen die bij de GGD zijn
gevaccineerd maar die het niet gelukt is een CTB te krijgen, wordt gewerkt
aan het regionaal uitrollen van een webportaal oplossing waarmee zij dit
bewijs alsnog kunnen aanvragen. De verwachting is dat dit portaal snel
gereed is. In sommige van de benoemde gevallen kan de Datamutatie
Helpdesk van de GGD op dit moment al uitkomst bieden. In de tussentijd
is het voor alle in derde landen gevaccineerde personen zonder BSN maar
wel woonachtig in Nederland, zoals bijv. internationale studenten en
expats, al mogelijk om via GGD Utrecht, Groningen en RotterdamRijnmond een papieren QR-code te krijgen.
Evaluatie CoronaCheck: de digitale ondersteuning van het coronatoegangsbewijs bij Testen voor toegang
Net als voor CoronaMelder vindt ook voor CoronaCheck een evaluatie
plaats. In opvolging van eerdere toezeggingen aan uw Kamer57, is het
eindrapport van deze evaluatie in november 2021 beschikbaar gekomen.
Ik stuur uw Kamer dit eindrapport bijgevoegd bij deze brief toe58. Het
evaluatieteam van CoronaCheck, onder leiding van prof. dr. Wolfgang
Ebbers, heeft een onderzoek naar CoronaCheck ter digitale ondersteuning
van het coronatoegangsbewijs (CTB) bij Testen voor Toegang59
opgesteld60. Het rapport is te vinden op www.coronacheck.nl. Daar wordt
binnenkort ook een publieksversie van het rapport gepubliceerd, omdat ik
het belangrijk vind dat de resultaten voor iedereen toegankelijk zijn.
Zoals ik in mijn brief van 23 maart jl. heb aangegeven, gebruik ik de
resultaten uit de evaluatie om te bepalen of en waar er verbeteringen
mogelijk zijn61. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van mei 2021 tot
oktober 2021. Een belangrijke kanttekening is daarom dat de onderzoekers
de situatie hebben onderzocht van dat moment. De COVID-19 pandemie is
57

Kamerstuk 25 295, nr. 1468.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
59
Vanaf 24 juni jl. werden het vaccinatiebewijs en het herstelbewijs tevens grondslagen voor het
verkrijgen van een CTB.
60
1 De evaluatie richt zich met name op aspecten van de adoptie en het gebruik, en verschillende beoogde en niet-beoogde effecten van de inzet van digitale applicatie. Het in kaart
brengen van epidemiologische effecten maakte geen onderdeel uit van deze evaluatie.
Daarmee kan met deze evaluatie dan ook geen uitspraak worden gedaan over de epidemiologische werking van het coronatoegangsbewijs.
61
Kamerstuk 25 295, nr. 1063
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

66

weerbarstig, met veel en snel opvolgende situaties en bijbehorende
maatregelen, die in meer of mindere mate de samenleving hebben
geopend of juist gesloten. Desalniettemin zijn de verzamelde data relevant
voor zowel onderzoeksdoeleinden als het doorvoeren van verbeteringen.
De onderzoekers hebben drie deelonderzoeken uitgevoerd, namelijk 1)
vragenlijstonderzoek naar de testbereidheid in relatie tot het CTB en hoe
de testbereidheid zich heeft ontwikkeld in 2021 gedurende de maanden
juni 2021 tot en met september 2021, 2) nalevingsonderzoek hoe
gebruikers met de CoronaCheck-app omgaan en hoe er gecontroleerd
werd en 3) een procesevaluatie.
De drie deelonderzoeken leverden gedurende de evaluatieperiode
regelmatig inzichten op. De tussenrapportages heb ik eerder op de
website www.coronacheck.nl gepubliceerd62. Nu de deelonderzoeken
volledig zijn afgerond, leveren ze ook drie overkoepelende inzichten op. Ik
zal hier achtereenvolgens op ingaan.
1) Draagvlak voor CoronaCheck als coronatoegangsbewijs bij Testen voor
Toegang
De bereidheid en bekendheid voor het gebruik van CoronaCheck is
gedurende de tijd toegenomen. Een aandachtspunt daarbij betreft de
groepen burgers en bedrijven die minder (of niet) kunnen omgaan met
digitale hulpmiddelen zoals CoronaCheck. Hier zijn inmiddels diverse
verbeteringen op doorgevoerd, waaronder het papieren toegangsbewijs,
hulp via bibliotheken en ouderenbonden. Ik heb uw Kamer hier eerder in
diverse brieven over geïnformeerd.63
2) Testbereidheid in relatie tot Testen voor Toegang
Een andere bevinding is dat de testbereidheid onder de groep van
gevaccineerde mensen stabiel is gebleven, maar wel daalde onder de
groep twijfelaars en mensen die zich niet willen laten vaccineren. De
bevinding over de relatief lage testbereidheid onder de groep die zich niet
wil laten vaccineren is vergelijkbaar met de resultaten van het onderzoek
van I&O Research64 en wordt ook herkend in de realisatiecijfers van de
Stichting Open Nederland. In mijn Maatregelenbrief van 12 november jl.
heb ik uw Kamer geïnformeerd over de wijkgerichte aanpak. De dalende
testbereidheid bij deze groep is één van de redenen om samen met de
GGD de wijkgerichte aanpak te verstevigen.
3) Handhaving en controle van CoronaCheck als CTB bij Testen voor
Toegang
Tot slot benadrukken de onderzoekers het belang van handhaving.
Handhaving en goede toegangscontrole op het CTB zijn van belang om de
kans op besmettingsrisicovolle ontmoetingen verder omlaag te brengen,
waarmee de samenleving voor samenkomsten van groepen mensen
relatief veilig open kan blijven. De onderzoekers geven twee verbeterpunten aan: de controle van het identiteitsbewijs en de aanpak van fraude
ter voorkoming van besmettingen en ter verbetering van het draagvlak.

62

https://coronacheck.nl/nl/faq/7–1-onderzoek-hoe-weten-we-of-coronacheck-werkt/
Kamerstuk 25 295, nrs. 1297 en 1396.
64
http://www.ioresearch.nl/wp-content/uploads/2021/10/bwebpr21_coronavaccinaties-entoegangspas-oktober-2021-totaal-definitief.pdf.
63

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

67

Daarnaast wordt fraude met QR-codes actief gemonitord. Zowel naar
aanleiding van meldingen over posts op sociale media als naar aanleiding
van eigen monitoring van de IT systemen. De meest voorkomende vorm
van fraude op dit moment betreft QR-codes die worden gedeeld in
bijvoorbeeld Telegram-groepen op het internet, zie hiervoor ook de
passage over «fraude met QR-codes» eerder in deze brief. De politie heeft
bekend gemaakt dat in het licht van fraude met QR-codes ook aanhoudingen zijn verricht. Ook de kopers van de onterecht uitgegeven bewijzen
worden opgespoord. Als uit de eigen monitoring van de systemen
opvallend en afwijkend gedrag wordt geconstateerd wordt dit ook nader
onderzocht, de informatie gedeeld met de politie en waar passend
aangifte gedaan.
In het debat over ontwikkelingen rondom het coronavirus van 1 december
jl. is aan uw Kamer een plan van aanpak voor naleving, controle en
handhavingsmogelijkheden toegezegd. Dit plan ontvangt u vandaag in
een separate brief van de Minister van Justitie en Veiligheid.
De evaluatie biedt relevante inzichten als het gaat om de inzet van de
CoronaCheck-app als drager van het coronatoegangsbewijs. Deze
inzichten zijn, zoals hierboven beschreven, reeds gebruikt bij het
verbeteren van de aanpak en de digitale ondersteuning hiervan. Over
eventueel vervolgonderzoek zal ik uw kamer later nader informeren.
13. Zorgen dat de zorg het aankan
De druk op de ziekenhuizen is onverminderd hoog. Sinds begin oktober
zien de ziekenhuizen een voortdurende stijging van de bezetting door
COVID-19-patiënten, zowel op de klinische verpleegafdelingen als op de
IC. Ook de afgelopen week is de bezetting van COVID-19-patiënten verder
gestegen voor zowel de IC als de kliniek. Per maandag 6 december 2021 is
daarom door het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) besloten de
landelijke IC-capaciteit op te schalen naar 1.250 bedden. Inmiddels zien we
dat sinds begin december de eerste tekenen dat de instroom van nieuwe
patiënten op de IC en in de kliniek lijkt te stabiliseren. De verwachting van
het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS), op basis
van de beschikbare data, is dan ook een stabiele COVID-19-instroom voor
de komende week, waarbij een lichte stijging van de COVID-19-bezetting
vanwege het na-ijleffect niet valt uit te sluiten. Ondanks de verwachte
stabilisatie van de ziekenhuisinstroom, blijft de druk op de gehele
zorgketen onverminderd hoog.
Op dit moment (stand 14 december) zijn volgens het LCPS in totaal 2.744
patiënten met COVID-19 in de Nederlandse ziekenhuizen opgenomen.
Hiervan liggen 634 COVID-19-patiënten op de IC en 2.110 COVID-19patiënten in de kliniek. Vorige week (6 december 2021) was dit aantal nog
624 COVID-19-patiënten op de IC en 2.202 COVID-19-patiënten in de
kliniek. De COVID-druk wordt steeds gelijkmatiger verdeeld tussen de
regio’s (gewogen naar de afgesproken fair share) dankzij de solidariteit
rond het aanbieden van bedden voor spreiding. Het blijven aanbieden van
bedden volgens de fair share blijft belangrijk om de druk landelijk
gelijkmatig te kunnen verdelen.
Sinds eind november is het LCPS ook weer gestart met het overplaatsen
van patiënten naar de ziekenhuizen in Duitsland. Voor het efficiënt
vervoeren van patiënten over grote afstanden is een ambulancehelikopter
beschikbaar. Op dit moment liggen er 20 Nederlandse IC-patiënten bij
onze oosterburen. Naar verwachting zal dit aantal de komende tijd nog
met enkele patiënten toenemen. Tegelijkertijd heeft Duitsland ook te
maken met hoge besmettingsaantallen en daaruit voortvloeiende druk op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

68

de zorg. Daarom zal steeds van moment tot moment bezien moeten
worden welke mogelijkheden er zijn om Nederlandse patiënten op te
nemen. De samenwerking met Duitsland zorgt hoe dan ook zeker voor
lucht in het systeem. Ik wil daarom nogmaals mijn dank uitspreken voor
hun bereidheid patiënten uit Nederland over te nemen.
Actueel beeld COVID-19-zorg buiten de ziekenhuizen
GGD GHOR Nederland houdt in de «Landelijke Ketenmonitor Zorg»
periodiek bij hoe het staat met de eerstelijnsverblijf-bedden die
beschikbaar zijn voor COVID-patiënten die niet naar het ziekenhuis
hoeven, of die het ziekenhuis juist mogen verlaten, maar voor wie het niet
mogelijk is om (direct) thuis te worden verzorgd. Er zijn landelijk
momenteel voldoende eerstelijnsverblijf COVID-bedden beschikbaar. Op
dit moment is er een capaciteit beschikbaar van 721 eerstelijnsverblijfbedden voor COVID-19-patiënten, waarvan 509 bedden bezet zijn (cijfers
9 december). Van de 25 regio’s hebben 14 regio’s de voorbije week extra
tijdelijke bedden buiten het ziekenhuis opgeschaald. Wel zijn er regionale
verschillen in de mate waarin opschaling mogelijk is.
Het feit dat er nog vrije beschikbare bedden buiten het ziekenhuis zijn, kan
op twee manieren worden verklaard. Enerzijds zien we dat bij het
opschalen van een nieuw cohort met tijdelijke bedden, er vaak veel
nieuwe bedden in één keer bijkomen. Het duurt even voor deze bezet zijn.
Anderzijds zijn er knelpunten rond het plaatsen van patiënten een Wlz- en
PG-indicatie, vanwege het hoge aantal besmettingen in instellingen en
tekort aan Wlz- en PG-bedden. Deze patiënten kunnen niet geplaatst
worden op de tijdelijke bedden buiten het ziekenhuis in verband met de
zorgvraag. Deze is zwaarder dan op de extra tijdelijke bedden geleverd
kan worden. Daarnaast worden bij voorkeur deze tijdelijke bedden vrij
gehouden ten behoeve van de doorstroom van COVID-19-patiënten uit het
ziekenhuis. GGD GHOR denkt dat bij continuering van maximale
afschaling van de reguliere zorg in de ziekenhuizen, en mits de capaciteit
van zorgmedewerkers niet verder afneemt, verdere opschaling nog
mogelijk is tot ca. 1100 tijdelijke bedden.
Huidige fase 2d en verdere verduidelijking
Op 26 november jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over het afkondigen
van fase 2d uit het Opschalingsplan COVID-19 van het Landelijk Netwerk
Acute Zorg (LNAZ).65 Met de afkondiging van deze fase zijn binnen de
zorgsector aanvullende maatregelen genomen om landelijk de continuïteit
van de (semi-)acute en kritieke planbare zorg, met de optimale inzet van
(schaars) personeel, zo goed mogelijk te borgen. Op dit moment (d.d.
14 december) bevinden we ons nog steeds in fase 2d. Dat betekent dat de
daarbij geldende maatregelen in werking zijn. De toezichthouders, de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (IGJ), zien erop toe dat de maatregelen behorende bij fase 2d
worden uitgevoerd.
De afgelopen week is in het publieke debat verwarring ontstaan over de
procedure rond de overgang naar de zogeheten fase 3 van het Opschalingsplan COVID-19 van het LNAZ door sommigen ook wel «code zwart»
genoemd. Over deze procedure en over de uitvoering van een dergelijke
fase 3-situatie zijn in maart 2021 afspraken gemaakt met alle betrokken
partijen, die gevat zijn in het tijdelijke verdiepend beleidskader «Continuïteit en kwaliteit van zorg in fase 3 van de COVID-19 pandemie» dat de
toenmalige Minister voor Medische Zorg en Sport op 23 maart 2021 aan

65

Kamerstuk 25 295, nr. 1559.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

69

de Kamer heeft aangeboden.66 Om eventuele onduidelijkheden weg te
nemen heb ik 14 december een toelichtende brief (zie bijlage)67 gestuurd
naar de voorzitters van de veldpartijen.68 Daarin heb ik – in lijn met het
bovengenoemde verdiepende beleidskader – nogmaals uiteengezet wat
de afspraken zijn wanneer er sprake zou zijn van fase 3, hoe deze fase tot
stand komt en wat de procesafspraken zijn bij een overgang van fase 2d
naar fase 3.
In reactie op de motie van de leden Van Haga en Van der Plas69, die de
regering hebben verzocht te garanderen dat ongevaccineerde mensen
niet geweigerd zullen worden voor een behandeling in het ziekenhuis, kan
ik mededelen dat artsen keuzes voor behandeling maken op basis van een
totaalbeeld van de patiënt. Er wordt geen onderscheid gemaakt op basis
van vaccinatiestatus. Ik beschouw de motie hiermee als afgedaan.
Stand van zaken toegankelijkheid reguliere zorg
De NZa publiceerde 25 november jl. de vierde Monitor Toegankelijkheid
van Zorg, die ik als bijlage bij deze brief meestuur.70 De monitor geeft
gedetailleerd inzicht in de ontwikkeling in de wachttijden, productie en
verwijzingen, om daarmee de druk op de medisch specialistische zorg en
vervolgzorg en de mate waarin inhaalzorg wordt geleverd te monitoren.
De monitor laat zien dat de druk op de zorg de afgelopen weken sterk is
toegenomen. De monitor van 25 november jl. laat zien dat het aantal
verwijzingen op dat moment rond de 89% lag van het verwachte aantal in
een normale situatie zonder COVID-19. De meest recente informatiekaart
«Druk op de zorg» van de NZa (versie 14 december) maakt inzichtelijk dat
iets meer dan een kwart van de ziekenhuizen de kritiek planbare zorg niet
volledig binnen de norm van 6 weken kan leveren.71 Dit was in eind
oktober nog 6,7%.72 De niet-kritiek planbare zorg (klasse 4 en 5 zorg) is in
vrijwel alle ziekenhuizen afgeschaald. 55% van de ziekenhuizen heeft de
niet-kritiek planbare zorg momenteel volledig geannuleerd, in de overige
ziekenhuizen is de afschaling van de niet-kritiek planbare zorg nog
gaande. Afschaling van niet-kritieke planbare zorg (klasse 4 en 5 zorg) is in
deze fase noodzakelijk om de (semi-) acute en zoveel mogelijk de kritiek
planbare zorg te waarborgen. Vanwege deze afschaling van de planbare
zorg schat de NZa in dat maximaal 190.000 tot 210.000 operaties
ingehaald moeten worden. In de monitor wordt ook inzichtelijk dat het
verzuimcijfer onder zorgpersoneel hoog blijft.
Vanwege de zorgelijke ontwikkelingen in de opnamecijfers gaat de NZa de
monitoring intensiveren waarbij de focus zal liggen op de afschaling van
de zorg, in het bijzonder gericht op de regionale verschillen in de
afschaling, wachttijden van reguliere zorg en de effecten van de COVID19-druk op de totale zorgketen.
Toezegging zelfstandige behandelcentra
In het debat van 16 november jl. heb ik aan het lid De Vries (VVD)
toegezegd dat ik navraag zou doen bij de NZa naar signalen over
financiële belemmeringen voor verwijzingen naar zelfstandige behandelcentra (ZBC’s). De NZa heeft van ZBC’s signalen ontvangen over omzetplafonds in 2021 en het moeten inzetten van patiëntenstops. Vanuit hun

66

Kamerstuk 31 765, nr. 549.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
68
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
69
Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 95.
70
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
71
NZa, «Informatiekaart Druk op de zorg», 7 december 2021.
72
Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 1468.
67

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

70

toezichtrol op de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg heeft de
NZa inmiddels, naar aanleiding van deze signalen, een uitvraag gedaan bij
zorgverzekeraars. Het is immers aan zorgverzekeraars om te beslissen
waar ze voldoende zorg inkopen om aan hun zorgplicht te voldoen: ze
kiezen op basis van afwegingen over kwaliteit, toegankelijkheid en
betaalbaarheid bij welke ziekenhuizen en/of ZBC’s zij dit doen. Daarbij
worden de afspraken betrokken uit het «kader passende inhaalzorg
msz».73 De conclusie van de NZa is dat zorgverzekeraars zorgvuldig en
voldoende zorg inkopen, waarbij ze rekening houden met de druk op de
ziekenhuizen en de mogelijkheden van ZBC’s om bepaalde zorg te
verlenen. De uitkomsten van deze uitvraag heeft de NZa ook teruggekoppeld aan Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN). Overigens is het
goed om te vermelden dat patiënten over het algemeen de weg naar de
ZBC’s weten te vinden en dat zij meer zorg leveren dan voor de COVIDpandemie, zoals ook blijkt uit de monitor «Toegankelijkheid van zorg».74
Bij het afkondigen van fase 2d hebben de toezichthouders de ZBC’s
opgedragen om de Verpleeghuizen, Verzorgingstehuizen en Thuiszorg
(VVT-sector) niet te belasten met patiënten, dus dat betekent dat zij in deze
fase geen behandelingen meer uitvoeren waarvoor bijvoorbeeld een
beroep op vervolgzorg in de VVT-sector nodig is.75
Ondersteuning door Defensie
Defensie is in de eerste week van december begonnen met het inrichten
van extra bovenregionale beddencapaciteit voor COVID-19-patiënten in
het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Concreet betekent dit dat hier
de komende weken zo’n 60 militaire zorgverleners worden ingezet. De
basisartsen, militair verpleegkundigen en runners werken hier zij-aan-zij
met het eigen personeel van het ziekenhuis. Met het creëren van extra
bedden bovenop de reguliere capaciteit worden regio’s met de hoogste
beddendruk ontlast. Door de inzet van Defensie is het mogelijk de
bestaande COVID-kliniekcapaciteit uit te breiden met 16 extra bedden.
Ook in Limburg zijn sinds begin vorige week medisch geschoolde
militairen actief ter ondersteuning van zorgprocessen en planning,
logistiek en spreiding van patiënten in Limburg. In het VieCuri Venlo
ondersteunen 25 militairen op de COVID-afdelingen en in het Zuyderland
in Sittard-Geleen worden 14 militairen ingezet. Een ervaren planner van
Defensie is gestationeerd bij het Regionaal Centrum Patiënten Spreiding
te Maastricht UMC+. Met deze verdeling over de ziekenhuizen in Limburg
kan maximale uitbreiding van extra bedden worden bereikt.
Ik heb ook een beroep gedaan op Defensie om de GGD’en te helpen met
testen en vaccineren. Deze afspraken heb ik al nader toegelicht in de
maatregelenbrief COVID-19 van 26 november 2021.76
Acties inzake voorlichting over vaccinatie vanuit de geboortezorg
Het verbeteren van de informatievoorziening over vaccinatie aan vrouwen
met een kinderwens en vrouwen die zwanger zijn, heeft mijn blijvende
aandacht. Er is een werkgroep ingesteld waarin het Ministerie van VWS
samen met onder meer de Koninklijke Nederlandse Organisatie van
Verloskundigen (KNOV), de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en
Gynaecologie (NTOG), de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en het
RIVM samenwerkt om de voorlichting en informatie voor deze doelgroep
verstevigen. Er zijn verschillende communicatiemiddelen ontwikkeld in
73

Kamerstukken 31 765 en 25 295, nr. 566
NZa, «Monitor toegankelijkheid van Zorg», 25 november 2021.
75
Kamerstuk 25 295, nr. 1559.
76
Kamerstuk 25 295, nr. 1560.
74

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

71

meerdere talen, waaronder video’s, om vrouwen te informeren over het
belang van vaccineren en de complicaties die kunnen optreden als je
besmet raakt met het coronavirus. Voor professionals in de verloskundige
zorg zijn counseling kaarten ontwikkeld die kunnen ondersteunen bij het
gesprek over vaccinatie. Momenteel wordt door de werkgroep voorbereidingen getroffen voor een videoproductie waarbij een gynaecoloog in
gesprek gaat met vrouwen die tijdens de zwangerschap te maken hebben
gekregen met COVID-19.
Ook in de regio ontstaan passende gerichte initiatieven. Zo wordt in de
regio Zuidwest-Nederland al langere tijd intensief samengewerkt tussen
het District Verloskundig Platform Rijnmond, het plaatselijke ROAZ, de
Regionale Ondersteuningsstructuur (ROS) Samergo en het Regionaal
Consortium zwangerschap en geboortezorg Zuidwest-Nederland. Deze
nauwe samenwerking heeft het voor tien verloskundige samenwerkingsverbanden en hun samenwerkingspartners in het zuidwesten mogelijk
gemaakt om in korte tijd een Webinar te organiseren. Hierbij worden
zorgprofessionals praktische handvatten geboden om het gesprek met
zwangeren over vaccinatie aan te gaan. Het initiatief is omarmd door de
gehele regio: bijna 800 huisartsen, verloskundigen, jeugdgezondheidszorgmedewerkers, gynaecologen, kinderartsen, verpleegkundigen en
kraamverzorgenden hebben zich inmiddels aangemeld. De opname van
dit Webinar wordt binnen het ROS-netwerk en het landelijke Netwerk
Regionale Consortia Geboortezorg (NRCG) gedeeld. Ook de GGD’en
zetten zich op regionaal niveau in om de vaccinatiegraad onder zwangere
vrouwen en vrouwen met een kinderwens te verhogen. Zij doen dit onder
andere door het organiseren van webinars en het ontwikkelen en
verspreiden van voorlichtingsmateriaal voor de doelgroep.
Voorts kan ik u melden in gesprek te zijn met Centraal Bureau Drogisterijbedrijven (CBD), de bracheorganisatie van drogisterijen, over het bieden
van (extra) informatie en voorlichting over coronavaccinatie voor
zwangere vrouwen en vrouwen met een kinderwens bij de verkoop van
zwangerschapstesten. Hiermee voldoe ik aan de motie van de leden
Paternotte en Pouw-Verweij77 om contact op te nemen met de koepel van
drogisterijen hieromtrent en het bevorderen van de informatievoorziening
aan zwangere vrouwen over vaccinatie.
14. Bescherming van mensen met een kwetsbare gezondheid
Verpleeghuizen
De huidige situatie ten aanzien van het aantal COVID-19-besmettingen en
COVID-19-sterfte in verpleeghuizen is in navolgende grafiek opgenomen:

77

Kamerstuk 25 295, nr. 1565.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

72

Figuur 3:Cijfers COVID-19 verpleeghuiszorg 2021.

Instellingen gehandicaptenzorg
De situatie ten aanzien van het aantal COVID-19-besmettingen en
COVID-19-sterfte in instellingen voor gehandicaptenzorg is in navolgende
grafiek opgenomen:
Figuur 4: Cijfer COVID-19 gehandicaptenzorg 2021.

Signalen uit het veld alsmede van Vereniging Gehandicaptenzorg
Nederland (VGN) en de Vereniging van Artsen voor Verstandelijk
Gehandicapten (NVAVG) en enquêtes uitgevoerd door de Academische
Werkplaats gehandicaptenzorg «Sterker op eigen benen» geven aan dat
deze cijfers een onderschatting zijn. Er is overleg gaande met genoemde
partijen, de GGD GHOR en het RIVM hieromtrent. Ik verwacht u hierover
begin 2022 nader te kunnen informeren.
Thuiswonende 70-plussers
De stand van het aantal COVID-19-besmettingen en COVID-19-overlijdens
van thuiswonende 70-plussers is in navolgende grafiek opgenomen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

73

Figuur 5: Cijfers COVID-19 thuiswonende 70-plussers 2021.

Ontwikkelingen in de langdurige zorg

Uit de grafieken hierboven blijkt dat in de afgelopen maanden, net als in
de rest van de samenleving, ook in de verpleeghuizen, in de gehandicaptenzorg en onder thuiswonende ouderen het aantal besmettingen en
uitbraken na een betrekkelijk rustige periode weer flink is toegenomen.
Gelukkig lijkt het erop dat de stijging niet doorzet.
Het OMT heeft in het 133e OMT-advies geadviseerd om bij de huidige
hoge incidentie van SARS-CoV-2 preventief medische mondneusmaskers
altijd in te zetten in alle binnenruimtes met patiënten/cliënten en nadrukkelijk ook in situaties waarbij de 1,5 meter afstand houden voor
medewerkers onderling niet mogelijk is. Hiervoor zijn voldoende
medische mondneusmaskers voorradig.
Uw Kamer heeft met de motie van het lid Gündoğan c.s.78 gevraagd om in
het volgende OMT-advies het nut en de noodzaak van het breed inzetten
van medische FFP2-mondneusmaskers in het tegengaan van besmettingen onder – en daarmee het beschermen van – zorgpersoneel te
betrekken. Het OMT geeft aan dat de huidige epidemiologische situatie
geen reden is om het eerder ingestelde mondneusmaskerbeleid te
wijzigen. Afhankelijk van de situatie en de aard van de blootstelling bij een
patiënt/cliënt, kan voor een chirurgisch mondneusmasker type IIR of een
FFP2-masker kan worden gekozen. Dit advies is in lijn met het gebruik van
persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) op basis van de geldende LCI
richtlijn79 die onder het toezicht van de IGJ valt. Hiermee beschouw ik de
motie als afgedaan.
Zoals aangegeven in de vorige stand van zakenbrief hebben ActiZ,
Alzheimer Nederland, LOC, NIP, Verenso, V&VN en ZorgthuisNL in april
2021 de handreiking bezoek en sociaal contact vastgesteld.80 Daarin is
aangegeven dat de bestuurders van de verpleeghuizen verantwoordelijk
zijn voor de kwaliteit van zorg en dat zij zich naast de maatregelen voor
78

Kamerstuk 25 295, nr. 1595.
Uitgangspunten PBM bij verzorging, verpleging of medische behandelingen buiten het
ziekenhuis (https://lci.rivm.nl/covid-19/PBMbuitenziekenhuis).
80
https://www.actiz.nl/sites/default/files/2021–04/Handreiking-Bezoek-en-sociaal-contact.pdf
79

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

74

zorgpersoneel derhalve moeten beraden over maatregelen zoals
(preventief) inzetten van persoonlijke beschermingsmiddelen voor
bezoekers, beperken bezoek, registratie en triage van bezoek. De
handreiking stelt dat zorgorganisaties zelf de afweging mogen maken,
passend bij de risicosituatie, zoals nu zorgelijk bij oplopende besmettingen. Hierbij zijn de uitgangspunten van het RIVM en het behandeladvies van Verenso de basis.
Ik zie dat veel instellingen in de langdurige zorg bezoekers vragen of ze
geen klachten hebben (checkgesprek) en mondkapjes te gebruiken. Dat
vind ik zeer wenselijk, gegeven de toename van het aantal besmettingen
in de samenleving, de kwetsbaarheid van de cliënten en het belang van
zorgcontinuïteit.
Ik wil opnieuw mijn waardering uitspreken voor alle betrokkenen die zich
in de langdurige zorg nog steeds inzetten of hebben ingezet voor de
bestrijding van het virus; de zorgverleners, de vrijwilligers, de mantelzorgers en alle anderen. Deze mensen zijn het kapitaal van onze zorg en
vormen de warme mantel rond onze kwetsbaren. Nu de crisis al zo lang
duurt, is een groot zorgpunt in de langdurige zorg dan ook de beschikbaarheid van zorgverleners. Het ziekteverzuim is hoog en vaak langdurig.
Er zijn veel besmettingen onder de zorgverleners en daarmee is er ook de
noodzaak om in quarantaine te gaan. De druk op de zorgaanbieders in de
langdurige zorg om de roosters «rond» te krijgen is enorm. Daarbij komt
bij dat van veel zorgverleners al sinds het begin van de pandemie meer
inzet wordt gevraagd dan gebruikelijk en onder moeilijke omstandigheden. Ook dit wordt scherp door mij gevolgd.
Om de zorgsector voldoende financiële rust te bieden heeft het kabinet
besloten de meerkostenregelingen en meerkostenprestatie te continueren.
Het kabinet zal de financiële gevolgen van het verloop van de pandemie
op de zorgsector blijven volgen. Kortheidshalve verwijs ik u naar mijn
brief van 10 december 2021 (Kamerstuk 25 295, nr. 1635) over de
voorzetting van financiële COVID-maatregelen zorg 2022.
Ruimte en vertrouwen
In een nieuwsbericht van 18 november jl.81 heeft de IGJ, gelet op de hoge
druk op zorg en jeugdhulp, laten weten ruimte en vertrouwen te geven
aan de zorgaanbieders. De IGJ geeft aan dat juist bij oplopende druk de
professionals uiteindelijk het beste zélf kunnen bepalen wat nodig is om
goede zorg te kunnen blijven bieden. Zorg die verantwoord, veilig en
liefdevol is en blijft. De inspectie ziet dat zorgaanbieders alles op alles
zetten om die zorg te blijven geven. Zorgaanbieders moeten soms ook
bepalen welke aanpassingen nodig zijn. Aan ingewikkelde keuzes valt niet
te ontkomen als de druk binnen een instelling, een regio of landelijk te
hoog oploopt. Het kan zijn dat zorgaanbieders noodgedwongen moeten
afwijken van wat gebruikelijk is.
Het is dan belangrijk dat bestuurders hun afwegingen en keuzes goed
vastleggen. Vooral om die uit te kunnen leggen aan patiënten, cliënten en
hun familie en vrienden. Ook later nog. Die afwegingen kunnen ook
betrokken worden in het (latere) gesprek met de eigen medewerkers, de
inspectie of andere relevante partijen. Een voorbeeld waarin wordt
afgeweken van de normale praktijk, is bij de inzet van ondersteunend
personeel als studenten geneeskunde, leerling-verpleegkundigen,
voormalige zorgverleners (BIG-geregistreerd, of niet meer), zzp’ers of
81

www.igj.nl/actueel/nieuws/2021/11/18/vierde-coronagolf-legt-weer-hoge-druk-op-zorg-enjeugdhulp---igj-geeft-ruimte-en-vertrouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

75

anderen. Met voldoende ondersteuning vanuit de werkgever zijn daar
ruimere mogelijkheden voor dan in een gebruikelijke situatie. Bestuurders
in de zorg en de jeugdhulp blijven wel zelf verantwoordelijk voor de
keuzes die zij maken. De inspectie geeft ruimte en vertrouwen om
afwijkende keuzes te maken als die nodig blijken. Diverse zorgaanbieders
in zowel de ouderen- als in de gehandicaptenzorg hebben mede op basis
hiervan deze keuzen ingevuld om zo de kwaliteit van de zorg te kunnen
borgen. Voorbeelden zijn:
Extramurale verpleegzorg (mpt, vpt), taken die door een helpende of
huishoudelijke hulp uitgevoerd kunnen worden. Handelingen:
– Steunkousen uittrekken. Dit is voornamelijk van toepassing in de
avonden.
– Waar er met twee personen naar een cliënt wordt gegaan hoeft de ene
persoon niet gediplomeerd te zijn.
– Hulp bij eten en drinken, tenzij er bij de cliënt sprake is van ernstige
slikproblematiek.
– Alle ADL-activiteiten bij cliënten met een stabiele zorgvraag (o.a.
douchen).
– Begeleiding bij onbegrepen gedrag. Onbegrepen gedrag is een brede
term, die ter discussie kan staan. Het is essentieel om per cliënt te
kijken wat het onbegrepen gedrag is. Hierbij is het belangrijk om
individueel te bekijken wat hierbij wel en niet kan. Een voorwaarde is
dat de kennis over onbegrepen gedrag van de medewerker goed moet
zijn, zodat de cliënt persoonsgerichte zorg ontvangt. Tijdens het proces
moeten de hogere niveaus blijven signaleren op het gedrag zodat de
kwaliteit van zorg optimaal blijft. Het praktisch inrichten hiervan vergt
aandacht.
Intramuraal, niveau 2 handelingen die door een helpende of woonassistent uitgevoerd kunnen worden, onder voorwaarde dat er tussenkomst
kan zijn van een bevoegd en bekwaam iemand. Handelingen:
– Steunkousen aan- en uittrekken.
– Stomaverzorging, alléén het stomazakje verwisselen met een
tweedelig systeem.
– Medicatie aanreiken uit baxter. Hiervan uitgesloten is medicatie die zelf
moet worden uitgezet of hoog risico medicatie.
– Oog- en oordruppels toedienen.
– Transdermale pleisters aanbrengen.
– Verzorgen van een (externe) katheter. Hierbij worden taken bedoeld als
het aanbrengen/wisselen van de katheterzak en het observeren van de
katheter. Het moet duidelijk zijn waar de medewerker tijdens het
observeren op moet letten, zodat de medewerker weet wanneer die
contact moet opnemen met een arts of verpleegkundige.
– Monitoren gewicht, saturatie, bloeddruk, pols, ademhaling en
temperatuur. Hierbij zijn de onder- en bovengrenzen van de waardes
vastgesteld waarop de medewerker dan contact moet opnemen met
een arts of verpleegkundige.
De handelingen op niveau 2 zouden ook geleerd kunnen worden aan
vrijwilligers, familie of woonassistenten die daarvoor openstaan.
Verpleeghuizen, onderzoek professor Hertogh
In de verpleeghuizen wonen de meest kwetsbare ouderen. Vanwege deze
kwetsbaarheid kan COVID-19 voor deze groep enorme gevolgen hebben.
Dat zagen we aan de sterftecijfers in de eerdere golven. Deze kwetsbaarheid dwong tijdens de eerste golf tot ingrijpende maatregelen, zoals
het sluiten voor bezoek. Vanwege die kwetsbaarheid is deze groep begin
dit jaar dan ook met voorrang gevaccineerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

76

Helaas nam het aantal uitbraken in verpleeghuizen de afgelopen tijd
opnieuw toe. Er zijn veel besmettingen onder zowel de bewoners als de
zorgverleners. Volgens informatie van het RIVM zijn er per 8 december
1.071 locaties82 die te maken hebben met een besmetting. Het ziekteverzuim in de ouderenzorg is toegenomen, volgens informatie van Vernet
is het ziekteverzuim per oktober 8,65%, maar vanuit het veld horen wij
aanzienlijk hogere verzuimcijfers. Bovendien wordt – zoals hierboven ook
opgemerkt – al langdurig veel gevraagd van de zorgverleners.
In de media was er onlangs aandacht voor een onderzoek naar COVID-19
bij verpleeghuisbewoners. Samen met de landelijke partijen in de
langdurige zorg heb ik in oktober jl. professor Cees Hertogh verzocht
onderzoek te doen naar symptomen, het ziekteverloop en het overlijdensrisico bij besmettingen ná vaccinatie. Hij is hoogleraar ouderengeneeskunde & ethiek van de zorg bij het AmsterdamUMC en voorzitter van de
Academische Werkplaats ouderenzorg. Ook is hij lid van het OMT. In het
onderzoek gaat het om het ziekteverloop bij 800 bewoners. Het betreffende onderzoek zal een dezer dagen worden afgerond.
Eén van de bevindingen uit het onderzoek tot dusverre is dat áls
bewoners gevaccineerd zijn en toch COVID krijgen, de kans dat ze binnen
30 dagen komen te overlijden ongeveer 22 procent is. Dit percentage is
vergelijkbaar met de kans op overlijden in de tweede golf.
We hebben professor Hertogh en het RIVM uitvoerig gesproken. De
conclusie die niet getrokken mag worden is dat vaccineren geen zin heeft.
Dan zou deze groep moeten worden vergeleken met de groep die geen
vaccinatie heeft gehad en dat is niet gebeurd in dit onderzoek. Dit
onderzoeken is niet mogelijk vanwege onder andere de hoge vaccinatiegraad in de verpleeghuizen. Meer algemeen weten we natuurlijk wel dat
vaccineren meer bescherming biedt en het de kans op ernstige ziekte en
overlijden aanzienlijk vermindert. Professor Hertogh wijst erop dat dankzij
de vaccinaties begin van het jaar het aantal infecties om het voorjaar
daarom ook sterk is teruggelopen (ook onder bezoekers en zorgverleners).
Als we niet gevaccineerd hadden, was de situatie vermoedelijk aanzienlijk
erger geweest.
Het onderzoek van professor Hertogh geeft aan dat een combinatie van
verschillende factoren een rol kan spelen:
– De infectiedruk in de samenleving is hoog, bezoekers en personeel
nemen het virus mee de huizen in (we zijn mogelijk ook wat minder
voorzichtig geworden);
– De deltavariant is mogelijk krachtiger dan eerdere varianten, zowel in
de verspreiding als de effecten, wat betekent dat mensen zieker
kunnen worden en de verspreiding sneller gaat;
– De effectiviteit van het vaccin tegen ernstige ziekte is niet 100% en er is
mogelijk sprake van afnemende immuniteit («waning immunity»). Er is
aanvullend onderzoek nodig om hier meer inzicht uit te krijgen;
– De onderzochte populatie is bijzonder kwetsbaar (in de onderzochte
groep waren meer mensen met dementie en met beroertes dan in de
groep van de tweede golf).
Professor Hertogh geeft aan dat het erop lijkt dat dit samenspel van
factoren ertoe leidt dat het overlijdensrisico van deze groep gevaccineerde
mensen nu hetzelfde is als in de tweede golf. Tegenover een positief effect
van vaccineren staan dus andere effecten. Positief geformuleerd: bijna 80
procent van de onderzochte groep weet na besmetting gelukkig te
overleven, ondanks de hiervoor genoemde factoren.
82

Cf Coronadashboard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

77

Desalniettemin, zijn deze bevindingen van professor Hertogh reden tot
zorg. Het beschermen van de meest kwetsbare mensen is immers één van
de doelen van onze COVID-19 strategie. Professor Hertogh wijst op twee
reacties die nodig zijn:
– Het belang van infectiepreventie: dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen, handen wassen etc. Daarbij gaat het om personeel
maar zeker ook om de bezoekers.
– Boosterprik: die verhoogt de beschermingsgraad.
Dit onderstreept dus het belang van het vervroegen van de booster voor
de verpleeghuizen (zowel de bewoners als de zorgverleners) ten opzichte
van de eerdere planning van 1 januari 2022. Ik ben blij dat instellingen hier
heel voortvarend mee aan de slag zijn gegaan. Eerder in deze brief, onder
paragraaf 8, heeft u kunnen lezen over de voortgang van de boostercampagne.
Hiervoor heb ik al aangeven dat met het RIVM en professor Hertogh is
gesproken over hoe de onderzoeksresultaten van professor Hertogh en de
cijfers die het RIVM presenteert zich tot elkaar verhouden. Naar voren
kwam dat de brede oversterfte in de verpleeghuizen waarneembaar is
(zowel in de cijfers van het CBS over oversterfte als signalen vanuit het
veld) en dat er enige vertraging is in de rapportage van de sterftecijfers
vanuit de verpleeghuizen. Complicerend is dat het gaat om broze mensen
die vaak met meerdere kwalen te maken hebben. Bij overlijden is dan niet
altijd duidelijk wat de exacte oorzaak is en of bewoners zijn overleden met
COVID-19 of door COVID-19. De verandering van het ziektebeeld, die ook
blijkt uit het onderzoek van professor Hertogh, maakt deze beoordeling
niet eenvoudiger. Niet uit te sluiten valt dat sprake is van een zekere
onderregistratie van het aantal overledenen als gevolg van COVID-19 in
de verpleeghuizen. Afgesproken is dat het RIVM mede op basis van de
inzichten dit nader beziet en daarop terugkomt.
Ik ben professor Hertogh dankbaar voor de inzichten die hij presenteert.
Op basis hiervan kunnen we het verloop van de ziekte beter volgen en
waar nodig aanvullende maatregelen nemen. Professor Hertogh heeft
aangegeven samen met GGD Amsterdam vervolgonderzoek te willen
doen. Over vordering in zijn onderzoek zal ik uw Kamer informeren.
Vergelijking België
Tijdens het COVID-19 debat op 1 december jl. heeft het lid Omtzigt
gevraagd naar de vergelijking met België. Ik heb toegezegd hierop
schriftelijk terug te komen. Samen met het RIVM hebben we de vergelijking met België gemaakt. We hebben gekeken naar de cijfers en de
oorzaken voor de verschillen. Volledigheidshalve verwijs ik ook naar een
artikel op de website van Vilans83 met 5 internationale lessen van
COVID-19.
Cijfers
Het aantal besmettingen per 100 verpleeghuisbewoners in Nederland en
België, periode 28 september 2020 – 28 november 2021.84

83
84

www.vilans.nl/artikelen/5-internationale-lessen-van-corona
De grafieken zijn gemaakt op basis van open data (bron: COVID-19 dataset (RIVM); Epistat –
COVID-19 Monitoring (Sciensano)). De Nederlandse open data bevatten dagcijfers. Voor de
vergelijkbaarheid is herberekend naar weektotalen. Er is uitgegaan van 128.000 verpleeghuisbewoners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

78

Figuur 6: Besmettingen per 100 verpleeghuisbewoners België en Nederland

•

Het aantal besmettingen per 100 verpleeghuisbewoners was tijdens de
periode oktober-december 2020 was in België hoger dan in Nederland.

•

Tijdens de huidige golf is het aantal besmettingen hoger in Nederland.

Het aantal COVID-sterfgevallen per 100 verpleeghuisbewoners in
Nederland en België, periode 28 september 2020 – 28 november 2021.
Figuur 7: COVID-sterfte per 100 verpleeghuisbewoners België en Nederland.

•
•
•

Het aantal sterfgevallen per 100 verpleeghuisbewoners was tijdens de
periode oktober-december 2020 hoger in België dan in Nederland.
Tijdens de huidige golf is het aantal sterfgevallen hoger in Nederland.
Uit de Belgische data blijkt dat het aantal sterfgevallen tijdens de start
van de huidige golf toenam, maar dat deze circa 2 weken na de start
van de boosterprikken weer afnam.

Vaccinatiegraad Nederland & België
Onderstaande tabel vergelijkt de vaccinatiegraad van ouderen naast
elkaar. Dit betreft alle ouderen, niet alleen de bewoners van de verpleeghuizen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

79

Tabel 3: vergelijking van vaccinatiegraad bij ouderen in België en Nederland
Nederland

Opkomst
1e prik

81+
71–80 jaar
61–70 jaar

92%
93%
91%

Volledig

België

89%
93%
90%

Opkomst
1e prik

Volledig

92%
94%
94%

90%
93%
93%

85+
75–84 jaar
65–74 jaar

Bron: Coronadashboard & RIVM; Belgium COVID-19 Dashboard – Sciensano

Maatregelen in Nederland en België
Tot slot is hierna ingegaan op de basismaatregelen.
Tabel 4: Vergelijking van maatregelen in België en Nederland.
Maatregel
Mondkapjes

Horeca

CTB
Uitbraak

Booster

Nederland
e

België
e

OMT 116 en 117 : preventief
dragen mondneusmaskers is
afhankelijk van risiconiveau; niet
nodig bij risiconiveau «waakzaam».
Horeca in verpleeghuizen
toegankelijk voor iedereen
vanwege sociale en maatschappelijke functie.
N.v.t.
Bij een uitbraak, strengere
maatregelen (deels afsluiting voor
bezoek, testen, enz). Zie ook
nieuwe handreiking aanpak
verpleeghuiszorg bij corona (vorig
jaar door veldpartijen in de
langdurige zorg gemaakt hoe om
te gaan met bezoek en sociaal
contact) Bron: https://www.actiz.nl/
nieuwe-handreiking-aanpakverpleeghuiszorg-bij-coronagereed
Eerste boosterprik halverwege
november 2021.

Mondkapjesplicht (chirurgisch
masker) in woonzorgcentra. Geldt
óók voor bezoekers.
Horeca in woonzorgcentra alléén
toegankelijk voor bewoners en hun
bezoekers.
Sinds 1 november 2021 mag een
woonzorgcentra vragen om een CTB.
Bij een uitbraak kunnen strengere
maatregelen gelden.

Op 9 september gestart met
boosteren van immuungecompromitteerden. Dit betrof ook
hoogbejaarden en daarmee een deel
van de woonzorgcentra.
Op 22 september 2021 is gestart met
het boosteren van alle bewoners van
woonzorgcentra.

Conclusie
De voorgaande vergelijking leert het volgende. Het aantal besmettingen
en sterfgevallen in Nederlandse en Belgische verpleeghuizen is redelijk
vergelijkbaar voor de periode 28 september 2020 – 28 november 2021. In
België lag het aantal sterfgevallen hoger tijdens de tweede golf, in
Nederland ligt het aantal sterfgevallen hoger tijdens de huidige (vierde)
golf. De toegediende vaccins en de vaccinatiegraad zijn vergelijkbaar voor
Nederland en België.
Er zijn diverse verklaringen mogelijk voor de verschillen tussen Nederland
en België. Er kan uiteraard sprake zijn van verschillen in registratie,
dataverwerking en definities, er kunnen gezondheidsverschillen tussen de
populaties van verpleeghuisbewoners, er kunnen verschillen zijn in
infectiedruk, testbeleid en beleid ten aanzien van quarantaine en isolatie.
Deze verschillen in beeld brengen vergt nader onderzoek. Enkele
verschillen zijn wel duidelijk. Er is een verschil in de wijze waarop met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

80

basismaatregelen is omgegaan. In Nederland gold bij versoepelingen dat
de verpleeghuizen een onderdeel zijn van de samenleving en qua
maatregelen daarop moet meebewegen. Dit uitgangspunt is belangrijk
voor de kwaliteit van leven van de cliënten. Daarbij zijn we er ons van
bewust dat sprake is van een wat hoger risico voor bewoners. Het tweede
in het oog springende verschil is de start van het boosteren. In België is
op 9 september 2021 gestart en in Nederland op 18 november 2021.
Signalen bij hulplijnen
Ik zie de belangrijke rol die hulplijnen en online platforms nog steeds
vervullen. De behoefte aan een luisterend oor, aan informatie en/of het
vragen en aanbieden van hulp, blijft aanwezig. Ik blijf dan ook mijn
waardering uitspreken voor organisaties en vrijwilligers die zich inzetten
om in deze moeilijke tijd een ander te helpen, vaak terwijl ze het zelf ook
zwaar hebben.
Veel mensen weten de weg naar de verschillende hulplijnen en platforms
te vinden. Op de website www.steunpuntcoronazorgen.nl is een overzicht
te vinden van deze hulplijnen. Een aantal hiervan zijn:
– De Luisterlijn
– De Kindertelefoon
– Alles Oké?
– De hulplijn van het Rode Kruis
– Mantelzorglijn
– MIND Korrelatie
Gedurende de coronapandemie heb ik regelmatig contact gehad met de
hulplijnen om de ontwikkelingen te kunnen volgen. Tijdens de eerste
coronagolf gaven de hulplijnen aan dat er in vergelijking met de situatie
vóór corona een stijging was in het aantal oproepen. In eerste instantie
ging het vooral om praktische (hulp)vragen, zoals hulp bij het doen van
boodschappen of vervoer naar de teststraat, naarmate de crisis langer
duurde was er sprake van een verschuiving naar de behoefte aan een
luisterend oor. Angst, depressie en eenzaamheid waren steeds vaker het
gespreksonderwerp. Het kabinet heeft toen een steunpakket van 200
miljoen beschikbaar gesteld om in te zetten op de sociale en mentale
gezondheid en een gezonde leefstijl. Ik ben voornemens om uw Kamer
nog voor het eind van het jaar te informeren over de opbrengsten van het
steunpakket.
Naar aanleiding van de huidige maatregelen en de stijgende coronabesmettingen heb ik de hulplijnen opnieuw gevraagd een beeld te schetsen
van de vragen die zij ontvangen. Over het algemeen melden de meeste
hulplijnen dat het aantal oproepen constant is over het jaar heen met zo
nu en dan de gebruikelijke fluctuaties. De Mantelzorglijn meldt dat het
aantal vragen die ze binnen krijgen wel is gestegen sinds de recente
stijging van het aantal coronabesmettingen. Meest voorkomende vraag is
of mantelzorgers gelijktijdig met de zorgvrager een boostervaccin kunnen
ontvangen. Tevens is er een toename in vragen over de persoonlijke
beschermingsmiddelen (PBM) en de mogelijkheid om gratis sneltesten te
verkrijgen (zie verder: «verlenging regeling PBM en zelftesten»). De
Mantelzorglijn geeft aan dat mantelzorgers toenemende druk ervaren in
verband met de personeelstekorten in de (thuis)zorg en het uitstellen van
de zorg en/of ondersteuning bij een coronabesmetting. Gemeenten
kunnen hier een rol in spelen door mantelzorgers ondersteuning te bieden
via bijvoorbeeld mantelzorgsteunpunten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

81

De overige hulplijnen zoals de Kindertelefoon, Alles Oké Supportlijn en de
Landelijke Luisterlijn melden dat de gesprekken nog steeds veel gaan over
de mentale gezondheid, zoals angsten, depressie en eenzaamheid. Alles
Oké Supportlijn heeft in november meer coronagerelateerde gesprekken
ontvangen dan in de maand ervoor. MIND Korrelatie meldt dat in week 47
en 48 sprake is van een verergering van de psychische klachten, vooral de
uitzichtloosheid van de situatie valt mensen zwaar. Bij de hulplijnen wordt
ook steeds vaker gebeld voor de relatie met partner, vrienden en/of
familie. De langdurige situatie waar we als samenleving in zitten heeft ook
invloed op de persoonlijke relaties van en tussen mensen.
De meeste hulplijnen zijn toegankelijk voor Nederlandstaligen en
Engelstaligen. Om de toegankelijkheid te vergroten heeft het Nederlandse
Rode Kruis verschillende WhatsApp-lijnen voor anderstaligen, zoals in het
Arabisch, Tamazight, Turks, Portugees en Pools. Sinds 2 december jl. is
ook een WhatsApplijn voor Frans- en Spaanstaligen geopend. Veel van de
recente WhatsApp- gesprekken gaan over mensen die zich steeds meer
zorgen maken om de coronasituatie nu de epidemie erger lijkt te worden.
Het Nederlandse Rode Kruis heeft sinds de opening van de algemene
hulplijn 35.000 oproepen gehad.
Naast de hulplijnen zijn er ook veel online platforms waar mensen terecht
kunnen voor hun vraag en/of aanbod voor hulp, zoals mijnbuurtje,
Nextdoor en Handjehelpen. Ook NLvoorElkaar biedt landelijk organisaties
en particulieren de mogelijkheid om vrijwilligersvraag-en aanbod te
plaatsen. NLvoorElkaar ziet een stijging in het aantal hulpvragen op het
platform vergeleken met vorig jaar, vooral op het thema eenzaamheid.
Veel hulpvragen gaan over de behoefte aan gezelschap in de vorm van
een maatje of buddy. NLvoorElkaar is met een samenwerkingspartner een
campagne gestart om Nederland aan te moedigen elkaar een uurtje te
helpen. Ik juich dergelijke initiatieven toe en roep eenieder op om extra
aandacht te geven aan een ander. De situatie heeft, niet altijd zichtbaar, z’n
weerslag op iedereen. Daarom is het goed om kracht en steun te vinden
bij elkaar en naar elkaar om te blijven kijken, zowel binnen als buiten je
omgeving.
Verlenging regeling PBM en zelftesten
Om budgethouders en mantelzorgers en kwetsbare personen in thuisisolatie te voorzien van persoonlijke beschermingsmiddelen en/of zelftesten,
bestaat een aparte voorziening die via de apothekers wordt uitgevoerd. Ik
onderzoek de mogelijkheden om deze voorziening voor 2022 te verlengen.
Crisis management plan (CMP) Nederlandse Rode Kruis
In juni heeft het Rode Kruis het CMP (crisis management plan) gedeactiveerd. Een actief CMP betekent dat alle vrijwilligers en beroepskrachten
reguliere werkzaamheden moeten stopzetten en werken ten behoeve van
de noodsituatie. De afgelopen maanden zijn de COVID werkzaamheden
van het Nederlandse Rode Kruis niet gestopt, een deel van de
medewerkers was echter weer gestart met hun reguliere werkzaamheden.
Onlangs heeft het Rode Kruis besloten om het CMP weer te activeren.
Om de hulpverlening gecoördineerd en zo efficiënt mogelijk te laten
verlopen is besloten per 29 november wederom te gaan werken met de
crisisstructuur. Het Rode Kruis richten richt zich daarbij op twee grote
prioriteiten:
1. Corona: met het hoge aantal besmettingen in Nederland en de druk
op de zorg, neemt het aantal vragen op het gebied van coronahulpverlening flink toe. Met ziet met name toenemende vragen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

82

2.

(begeleid)vervoer, ondersteuning in verzorg- en verpleeghuizen en bij
huisartsenposten en vaccinatielocaties.
COA: daarnaast heeft het COA het Rode Kruis gevraagd te ondersteunen bij de opvang van vluchtelingen in Nederland. Opvangcentra
zitten vol en het Rode Kruis zal helpen om mensen hier zo goed en
humaan mogelijk op te vangen.

15. Communicatie
Maatregelen
Naar aanleiding van eerdere debatten met de Eerste en Tweede Kamer
breng ik hierbij in beeld op welke wijze er wordt gecommuniceerd over de
geldende basisregels en maatregelen. Hierbij geef ik invulling aan de
toezeggingen aan het lid Gündogãn (Volt) en aan het lid Karakus (PvdA).
Het kabinet heeft direct bij het inzetten van de huidige golf (medio
oktober) de communicatie fors geïntensiveerd. De maandelijkse uitgaven
aan advertentieruimte op radio, tv, papieren media, digitale media en in
de buitenruimte zijn dit jaar nog niet zo hoog geweest als nu. Met een
afgewogen mediamix behalen we het hoogste mogelijke bereik. De
campagne-inspanningen worden regelmatig geëvalueerd door middel van
een campagne-effectonderzoek en zo zien we ook hoeveel impact onze
communicatie heeft. Dit onderzoek wordt altijd gepubliceerd.
Uit het meest recente campagne-effectonderzoek en het recente cohort en
trendvragenlijstonderzoek van de gedragsunit van het RIVM zien we dat in
de afgelopen maand de naleving van de meeste basisregels is toegenomen.
Informatievoorziening
Rijksoverheid.nl is de belangrijkste informatievoorziening. Redacteuren
zorgen er dagelijks voor dat alle informatie up-to-date is. Na besluitvorming wordt informatie bij voorkeur tijdens en anders zo kort mogelijk
na de persconferentie aangepast. Rijksoverheid.nl is ook de basis voor
vraagbeantwoording van de call-centers.
Het kabinet vindt het belangrijk dat mensen met een verminderd
taalbegrip of een mindere beheersing van de Nederlandse taal informatie
kunnen vinden. Daarom worden onder meer nieuwsberichten naar
verschillende talen vertaald, verschijnt er een nieuwsbericht in
eenvoudige taal en worden beeldsamenvattingen gemaakt van de
geldende en nieuwe maatregelen. Er wordt intensief met Steffie samengewerkt om ook mensen met een verstandelijke beperking van begrijpelijk
informatie te voorzien. Daarnaast worden de persconferenties «getolkt»
om mensen met een auditieve beperking te bereiken.
Massamediale campagne
Sinds het begin van de crisis is de massamediale campagne «Alleen
samen krijgen wij corona onder controle» een belangrijke ruggengraat
van de communicatie vanuit de rijksoverheid. Op dit moment lopen
verschillende (deel)campagnes:
– In de afgelopen maand is de campagne over het testen bij klachten en
het belang van thuisisolatie na een positieve test gestart. Radio, tv,
sociale media en reclame in de buitenruimte (bijvoorbeeld op digitale
displays) worden ingezet. De kern van de campagne is: «Twijfel je of je
je moet laten testen? Laat je dan testen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

83

–

–

–
–

–

In december is een extra ronde van de campagne gericht op het
tegengaan van eenzaamheid gestart, hierbij worden onder andere een
tv-commercial, advertenties in dagbladen en magazines en online
bannering ingezet.
De massamediale campagnes over de basisregels, het coronatoegangsbewijs en vaccineren zijn verder geïntensiveerd. Zo wordt er nu
een tv-spot gericht op het vermijden van drukte ingezet. Op de borden
boven de snelwegen staat sinds de vorige persconferentie de
boodschap «blijf zoveel mogelijk thuis».
Recent is ook de campagne over de herziene mondkapjesplicht gestart.
Vanaf begin december wordt er via twee deelcampagnes aandacht
besteed aan het samen, maar veilig vieren van de feestdagen: bij het
inkopen doen (voorbereiding) en tijdens het vieren zelf. De basisregels
inclusief zelftesten en ventileren staan hierin centraal. De campagnes
worden vertoond op (digitale) radio, (digitale) tv en sociale media. In
aanloop naar de feestdagen wordt in landelijke en regionale dagbladen
en huis-aan-huis kranten een advertentie geplaatst om de basisregels
nog eens onder de aandacht te brengen. In wijken of gebieden waar de
vaccinatiegraad laag is, wordt daarbovenop extra nadruk gelegd op de
basisregels met advertenties in de buitenruimte.
Het kabinet blijft het thuiswerkadvies met tips en informatie onder de
aandacht brengen via www.rijksoverheid.nl, www.hoewerktnederland.nl en via sociale media.

Naar aanleiding van vragen van de fractie van Volt kijken we of er
gemeenten zijn waar de vaccinatiegraad hoog is, maar het aantal
besmettingen ook. Mogelijk volgt ook in die gemeenten extra
communicatie-inzet.
Sociale media
Sociale media lenen zich voor praktische communicatie gericht op het
handelingsperspectief. Rond persconferenties worden visuals verspreid
van de aangekondigde veranderingen. Tussendoor worden regelmatig
sociale media posts verspreid over de basisregels. Zoals handen wassen,
1,5 meter afstand houden, ventileren en testen. In de hierna volgende
alinea’s over ventileren en testen wordt dit verder toegelicht.
Partners
Het kabinet vindt het belangrijk dat er niet alleen vanuit de rijksoverheid
wordt gecommuniceerd. We zijn dan ook blij met alle samenwerkingen
die in de afgelopen bijna twee jaar zijn opgebouwd. Allereerst met de
veiligheidsregio’s en de gemeenten. Zij zorgen er voor dat er met de
inwoners van die regio’s en gemeenten wordt gecommuniceerd, passend
bij die situatie in die regio. Lokale initiatieven worden gedeeld en
beschikbaar gesteld aan andere gemeenten. Een mooi voorbeeld is
daarbij de campagne «Ik hou (anderhalve meter afstand) van jou» die de
gemeente Amsterdam heeft ontwikkeld en die nu landelijk wordt versterkt
en ingezet.
Ook andere maatschappelijke organisaties pakken hun rol. Er vindt
constant overleg plaats met sectoren over de te nemen maatregelen,
sectoren hebben hier de gelegenheid om aandachtspunten in te brengen.
Deze gesprekken vormen een belangrijk onderdeel van de communicatie.
Naast het standaardpakket (informatie op rijksoverheid.nl, Q&A’s,
nieuwsberichten, factsheets, visuals, socials, toolkit voor ondernemers),
ontvangen brancheorganisaties campagnemateriaal. Zo kunnen ondernemers in aansluiting op deze campagnes hun eigen materiaal (door)ontwikkelen. Ondernemers kunnen ook terecht bij de helpdesk van de KvK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

84

Wijkgerichte aanpak
In de maatregelenbrief aan de Tweede Kamer van 12 november jl. heb ik
uitgebreid toegelicht welke communicatieactiviteiten worden ingezet voor
de wijkgerichte aanpak.
Aanvullend daarop is op basis van de input van lokale GGD’en een
nieuwe landelijke campagne opgezet om priklocaties onder de aandacht
te brengen. Met de data die we voor prikkenzonderafspraak.nl verzamelen, worden online banners gecreëerd die op populaire nieuwssites
worden getoond met daarbij het adres van de dichtstbijzijnde priklocaties.
Deze gerichte aanpak wordt ingezet in gebieden waar de vaccinatiegraad
achterloopt, waaronder de 30 geïdentificeerde gemeenten uit de wijkgerichte aanpak. De campagne is in december gestart.
Op dit moment loopt een kwalitatief onderzoek over het coronatoegangsbewijs (CTB) in de wijken die onderdeel uitmaken van de wijkgerichte
aanpak. Doel is om de belevingswereld van bepaalde doelgroepen
(bijvoorbeeld mensen die digitaal minder vaardig zijn, moeite hebben met
taal, minder vertrouwen in de overheid hebben) te doorgronden, met
name als het gaat om de houding ten opzichte van het CTB en het
praktisch gebruik daarvan. De onderzoeksresultaten worden gebruikt om
de communicatie over het CTB verder te verbeteren.
Vaccinatie
Booster
De boostervaccinatiecampagne zit in een flinke versnelling. Dagelijks
worden de jaargangen die aan de beurt zijn via (sociale) media
opgeroepen om een afspraak te maken. We stimuleren mensen om dit
zoveel mogelijk online te doen om de wachtrijen in het callcenter te
beperken. We vragen familieleden, kennissen en buren om ouderen die
soms minder digitaal vaardig zijn te helpen bij het maken van een online
afspraak.
Op uitlegprikafspraak.nl wordt stap voor stap uitgelegd hoe het maken
van een online afspraak in zijn werk gaat. Deze extra uitleg werken we uit
in een handleiding die onder andere via ouderenbonden, buurthuizen en
seniorenorganisaties verspreid kan worden. Voor meer informatie over
het belang van een boostervaccinatie werken we aan een serie achtergrondartikelen voor verschillende doelgroepen. De artikelen worden
online gedeeld via coronavaccinatie.nl, sociale media, belangen-, brancheen koepelorganisaties en via huis-aan-huis en regionale bladen.
Naast deze extra inzet is de basisinformatie over de boostervaccinatie te
vinden op coronavaccinatie.nl/booster, medisch inhoudelijke informatie
op https://www.rivm.nl/covid-19-vaccinatie/vragen-achtergronden/
boostervaccinatie en informatie voor zorgmedewerkers op https://
www.rivm.nl/covid-19-vaccinatie/professionals/boostervaccinatiezorgmedewerkers.
Deze basisinformatie is aangevuld met een praatplaat en Steffie-module
voor mensen die minder taalvaardig zijn, video’s en animaties met extra
uitleg en social mediaberichten met het antwoord op veel gestelde
vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

85

Kinderen
Het is van het grootste belang zorgvuldig te zijn in de communicatie over
de coronavaccinatie voor kinderen. Hiervoor is een speciale werkgroep
ingericht waarin het Ministerie van VWS samenwerkt met vertegenwoordigers van AJN Jeugdartsen Nederland, de Nederlandse Vereniging voor
Kindergeneeskunde, ActiZ, de Gezondheidsraad, GGD GHOR en het RIVM.
De werkgroep heeft als doel ouders en kinderen zo goed mogelijk te
informeren over de coronavaccinatie.
Voorbeelden van middelen die hiervoor worden ontwikkeld zijn de
webpagina coronavaccinatie.nl/kinderen, een praatplaat en visuele uitleg
voor kinderen, vijf vragen over de coronavaccinatie voor kinderen, een
achtergrond artikel en een artikel over het Multisystem Inflammatory
Syndrome Children» (MIS-C), een zeldzame aandoening waarbij het
coronavirus een ontstekingsreactie van de organen veroorzaakt. In
aanvulling hierop maakt het Netwerk Patiënteninformatie een uitleg
«vaccin in het kort», specifiek gericht op ouders en een visuele uitleg voor
kinderen.
Verhogen vaccinatiegraad
1. Spijtoptanten
We werken aan een deelcampagne waarin een of meerdere ongevaccineerde mensen die ernstig ziek zijn geweest na een coronabesmetting
hun ervaring delen. Dit verhaal nemen we samen met een schets van de
situatie in de ziekenhuizen op in huis-aan-huisbladen. Zo mogelijk wordt
ook aandacht besteed aan zwangere vrouwen, omdat er veel behoefte is
aan aandacht voor vaccinatie bij deze groep. Hier werd eerder in deze
brief, onder pagina 12, al uitgebreider op ingegaan.
2. Twijfelaars
Er is een groep mensen die twijfelt over het nemen van een vaccinatie
tegen het coronavirus. De oorzaak is vaak desinformatie die zij via social
media of familie en vrienden krijgen. Met de campagne «Over vaccineren»
willen we hen aanspreken en voorzien van de juiste informatie op een
toon die hen aanspreekt. Op de website overvaccineren.nl geven we
informatie over de twijfels die zij hebben. Het doel is mensen een stap
verder te helpen in het nemen van de beslissing om zich te laten
vaccineren en in elk geval desinformatie en feitelijke onjuistheden tegen
te gaan.
3. Mensen die vanwege hun geloof nog geen vaccinatie hebben gehaald
Om de geloofsgemeenschappen te informeren over vaccineren, maken
we content voor sociale media. Hierin bieden we feitelijke informatie over
de onderwerpen die binnen de verschillende gemeenschappen leven.
Daarnaast maken we een video met een huisarts die antwoord geeft op de
vier meest gestelde vragen door (streng) gelovigen. Er zijn ook andere
initiatieven om mensen uit verschillende geloofsgemeenschappen te
bereiken.
Zo heeft de gemeente Amsterdam een soapserie geproduceerd voor de
veelal gelovige Ghanese gemeenschap, waarin verschillende
boodschappen rond vaccineren zijn verwerkt. Verschillende imams maken
en verspreiden filmpjes over het nut en de noodzaak van vaccineren. De
gemeente Rotterdam doet veel met Facebook live, gericht op de geloofsgemeenschappen. We zijn met de gemeenten in gesprek over de vraag
hoe we deze en andere initiatieven vanuit de rijksoverheid kracht kunnen
bijzetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

86

Aanpak desinformatie
Het bieden van feitelijke en juiste informatie tegenover desinformatie
heeft de hoogste prioriteit. Het doel is de informatiepositie van burgers te
verstevigen. De geïntensiveerde aanpak volgt twee routes:
1. Meer kennis over desinformatie verspreiden en zo bewustwording
creëren.
– Er is een «Handreiking Desinformatie in coronatijd» voor
zorgprofessionals opgesteld en verspreid. Deze handreiking is
bedoeld voor mensen in de zorg, onderwijs of andere publieke
beroepen. Deze brochure is door het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap verspreid in het onderwijsveld.
– Tips en handvatten uit de handreiking delen we via onder andere
social media in de vorm van teasers en filmpjes.
2. Meer middelen verspreiden over specifieke onderwerpen waarover
veel desinformatie rond gaat.
– Via monitoring, webcare en samenwerkingspartners zoals het
RIVM, CBG, IGJ en Lareb weten we wat er speelt en op welke
onderwerpen aanvullende informatie nodig is om mensen te
informeren en daarmee de desinformatie te ontkrachten.
– We verspreiden continu de feitelijke informatie over deze
onderwerpen en werken hiervoor samen met experts, zoals
artsen. Dit doen we met behulp van artikelen, folders, social
mediaberichten, filmpjes en intensieve webcare.
– Ook starten we met een interactieve manier waarop mensen in
gesprek kunnen gaan over de genoemde onderwerpen en
desinformatie in het algemeen.
Met deze geïntensiveerde aanpak desinformatie geef ik invulling aan de
motie de leden Van der Voort en Backer (D66) over «Informatievoorziening
en desinformatie betreffende corona».85
(Zelf)testen
In de aanloop naar de feestdagen wordt de communicatie over zelftesten
geïntensiveerd. Daarbij wordt ingezet op het bevorderen van het gebruik
van zelftesten voordat je op bezoek gaat of bezoek ontvangt.
De Steffie-module met uitleg voor laaggeletterden over zelftesten is
aangepast en vertaald naar meerdere talen. De huidige animaties worden
aangepast en een nieuwe animatie is in de maak over wanneer en
waarom je een zelftest doet. Extra aandacht over de betrouwbaarheid van
zelftesten komt binnenkort op rijksoverheid.nl, deze teksten zijn op dit
moment in bewerking. Dat geldt ook voor de informatie over het afnemen
van zelftesten bij kinderen.
Een online campagne over het zelftesten is gestart op 11 december jl. en
loopt in elk geval tot 31 december. De landelijke feestdagencampagne op
radio en tv is gestart op 12 december jl., hierin is de boodschap om
preventief zelf te testen voor je op bezoek gaat of bezoek ontvangt
meegenomen.
In het funderend onderwijs is het zelftestadvies uitgebreid: voor leerlingen
van de groepen 6, 7 en 8 in het primair onderwijs, alle leerlingen van het
voortgezet onderwijs en alle leraren geldt: twee keer per week thuis een
preventieve zelftest doen, zo nodig met behulp van ouders of andere
www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2021/12/02/handreiking-desinformatie-voorzorgprofessionals-in-coronatijd
85
Kamerstuk 35 899, L.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

87

verzorgers. Leraren en leerlingen ontvangen de zelftesten via de school.
Alleen al in het primair onderwijs gaat het om zo’n 1,2 miljoen zelftesten
per week extra voor de leerlingen.
Op 1 december zijn 917 schoolbesturen en 6.615 scholen in het basisonderwijs en speciaal (basis)onderwijs per brief geïnformeerd over de
uitwerking van dit besluit.86 Scholen konden vervolgens ouders/
verzorgers verder inlichten. Om hierbij te helpen zijn de volgende
materialen gemaakt en beschikbaar gesteld via www.lesopafstand.nl/
zelftesten:
– Handreiking zelftesten voor de school
– Voorbeeldbrief ouders/verzorgers (Nederlands, Engels, Turks en
Arabisch)
– Instructievideo’s zelftesten en flyer voor ouders/verzorgers
– Lesmateriaal voor docenten
Quarantaine
De publiekscampagne over quarantaine wordt nu al een aantal weken
ingezet, deze wordt per half december verlengd op de online kanalen
zoals social media en display banners. Doel is om de naleving van
quarantaine/thuisblijven te blijven stimuleren. De gebruiksvriendelijke
Quarantainecheck – quarantainecheck.rijksoverheid.nl – staat hierbij
centraal.
Daarnaast loopt de campagne voor de quarantaineplicht ook de hele
maand december door. Deze wordt specifiek ingezet op relevante plekken
voor reizigers uit zeer hoog risicogebieden. Hier wordt onderscheid
gemaakt tussen reizigers uit zeer hoog risicogebieden zonder en met
zorgwekkende virusvariant (bijvoorbeeld Zuid-Afrika in verband met de
omikronvariant).
De Quarantaine Reischeck – reizentijdenscorona.rijksoverheid.nl – speelt
hier een prominente rol om reizigers die (terug) komen naar Nederland te
voorzien van juiste en persoonlijke informatie. Ook zijn er flyers
ontwikkeld om de reizigers o.a. op Schiphol te voorzien van informatie,
zoals het testadvies na terugkomst in Nederland en de quarantaineplicht.
Ventileren
Van 12 november tot 12 december is een online campagne gevoerd over
ventileren. Een animatie met het hoe en waarom van ventileren is ingezet
als voorfilmpje bij uitgesteld televisiekijken en op YouTube voor filmpjes
en programma’s. Daarnaast is in verschillende berichten aandacht
gevraagd: in verschillende posts op Twitter, Instagram, Facebook en
LinkedIn.
Tijdens de persconferentie van 12 november is het belang van ventileren
uitgebreid toegelicht door de Minister-President. Het «waarom» van
ventilatie in de thuissituatie wordt binnenkort nogmaals toegelicht in een
video en ventilatie is een van de onderwerpen in de radio en televisiespotjes rond de feestdagen die de basisregels onder de aandacht
brengen.

86

www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/documenten/publicaties/2021/12/01/
brief-scholen-aangescherpte-coronamaatregelen-in-het-basisonderwijs-en-speciaalbasisonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

88

CoronaMelder
Omdat het aantal besmettingen nog steeds onverminderd hoog is, is het
belangrijk dat mensen snel weten of ze bij iemand in de buurt zijn
geweest met corona. Daarvoor is de Coronamelder-app beschikbaar. De
Coronamelder-app wordt in bestaande communicatiemiddelen meegenomen. Daarnaast worden er enkele advertorials gemaakt over het nog
sneller anoniem kunnen doorgeven van een besmetting via de app op
coronatest.nl. De communicatietoolkit voor partners wordt geactualiseerd,
een radioitem over Coronamelder is ingepland en een nieuwe poster en
folder voor in de GGD-test- en vaccinatiestraten komen binnenkort
beschikbaar.
Coronadashboard
De informatie op coronadashboard.rijksoverheid.nl is op 7 december jl.
uitgebreid. Op het dashboard is nu ook informatie over boosterprikken en
derde prikken terug te vinden. Het gaat om de volgende gegevens:
– Totaal aantal gezette boosterprikken en derde prikken. N.B. Getal is
inclusief derde prikken en geschatte boosterprikken gezet door overige
uitvoerders.
– Aantal boosterprikken gezet door de GGD (deze zijn geregistreerd)
– Aantal geschatte boosterprikken gezet door overige uitvoerders, omdat
de registraties vertraagd binnen komen.
– Aantal derde prikken gezet door de GGD (deze zijn geregistreerd)
Reizen
De vliegverboden zijn gecommuniceerd via een nieuwsbericht van het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) op rijksoverheid.nl (met
updates voor Mozambique en Malawi op respectievelijk 26 en
27 november). Ook is er een aparte webpagina op rijksoverheid.nl
aangemaakt en is er via sociale media van de verschillende departementen (ministeries van IenW, VWS en BZ) aandacht gevraagd voor de
vliegverboden (op 26 en 27 november) en voor de aanvullende maatregelen.
Webcare-afdelingen van betrokken ministeries hebben de publieksvragen
afgehandeld. Vliegtuigmaatschappijen zijn per direct geïnformeerd via
een NOTAM (Notice to Airmen). Het Ministerie van BZ heeft de website
nederlandwereldwijd.nl aangepast aan de nieuwe situatie en de buitenlandse posten geïnformeerd. Informatie over de inreismaatregelen en
aanscherping van de quarantaineregels is op alle websites en in de
communicatiemiddelen direct aangepast.
Voor de kerstvakantie start de campagne «Winterreizen». Deze heeft met
name een informerend karakter en legt uit dat reizigers zich goed moeten
voorbereiden op hun reis. En ook tijdens de reis goed geïnformeerd
moeten blijven over eventuele nieuwe ontwikkelingen.
16. Arbeidsmarkt
Inzet Nationale zorgreserve en Defensie
In de Kamerbrief van 12 november jl.87 heb ik uw Kamer geïnformeerd dat
Defensie en de Nationale Zorgreserve gedurende een korte periode
bijstand kunnen verlenen om de piekbelasting bij zorgorganisaties te
ondervangen. Beide bronnen beschikken over een beperkte capaciteit en
87

Kamerstuk 25 295, nr. 1519.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

89

fungeren als last resort. Om deze inzet zo optimaal mogelijk te verdelen
over organisaties in nood, zijn afspraken gemaakt. Zorgorganisaties
dienen een aantal stappen te doorlopen voordat crisisinzet vanuit deze
bronnen aan de orde is:
– Stap 1: Het benutten van de eigen interne en externe flexibele schil.
– Stap 2: Samenwerken in de regio, gericht op patiëntenspreiding, het
delen van zorgmedewerkers en regionale COVID-opvang buiten het
ziekenhuis.
– Stap 3: Beroep doen op het Rode Kruis voor mensen in ondersteunende werkprocessen.
Als dit onvoldoende is, is een beroep op de Nationale Zorgreserve
mogelijk, waarbij getoetst wordt of sprake is van een kortdurende
crisisinzet. Aanvragen bij de Nationale Zorgreserve ten behoeve van
regionale opvang voor COVID-zorg buiten het ziekenhuis gaan in de
prioritering voor individuele aanvragen van zorgorganisaties. Inmiddels
zijn er 1.200 actieve zorgreservisten geregistreerd bij de stichting Extra
Zorg Samen. In november zijn meer dan 350 diensten ingevuld door
zorgreservisten. De stichting Extra Zorg Samen beheert het huidig
reservistenbestand en blijft reservisten werven. De ervaring leert dat
gerichte regionale en lokale wervingscampagnes het meest effectief zijn.
Ook ben ik bezig met de inrichting van de Nationale Zorgreserve. In de
volgende fase worden de juridische en uitvoerings- en financieringsvraagstukken van dit voorstel uitgewerkt. Het streven is de Nationale Zorgreserve te operationaliseren na de zomer van 2022.
Schiet de bijstand van de Nationale Zorgreserve tekort, dan is de inzet van
Defensie mogelijk, op het moment dat een fact finding mission de
noodzaak daarvan heeft bevestigd. Defensie is sinds begin december
actief bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht in het kader van de
landelijke patiëntenspreiding. Vanaf 6 december jl. is Defensie ingezet bij
twee ziekenhuizen in Limburg, namelijk het Viecuri Ziekenhuis en het
Zuyderland Ziekenhuis. De crisisinzet in Limburg wordt in principe voor
het einde van 2021 beëindigd.
Amendement Ellemeet herstel van zorgprofessionals
Het aangenomen amendement Ellemeet/De Vries resulteert in € 10
miljoen voor het herstel van zorgprofessionals. Zeggenschap is een
belangrijke voorwaarde voor effectief herstelbeleid. Om professionele
zeggenschap te verbeteren, zijn door de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) en de brancheorganisaties al
eerder werkagenda’s opgesteld. Hierover wordt momenteel overleg
gevoerd met de partijen. Los daarvan zullen de onderhavige financiële
middelen (€ 10 miljoen) ten goede komen aan verpleegkundigen,
verzorgenden en/of begeleiders. Zij worden ondersteund door het
samenwerkingsverband van V&VN, de Beroepsvereniging van professionals in sociaal werk (BPSW) en brancheorganisaties. Deze aanpak biedt
zorgprofessionals ondersteuning bij het verwerven van vaardigheden
door middel van intervisie, een leernetwerk en tijd en ruimte om binnen
de werkcontext vorm en inhoud te geven aan zeggenschap. Daarnaast
zetten partijen in op zeggenschap bij herstelbeleid.
Manifest «Waardering, Zeggenschap & Resultaten»
Ik heb kennisgenomen van het manifest «Waardering, Zeggenschap &
Resultaten» dat het collectief van (IC-)verpleegkundigen Nurse Minded
22 november jl. aanbood aan uw Kamer. Het collectief roept op tot meer
waardering, zeggenschap en resultaten ten aanzien van de aanpak van de
arbeidsmarktproblematiek in de zorgsector. Deze uitgangspunten zijn
herkenbaar in de bestaande beleidskoers, al ligt de eerste verantwoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

90

lijkheid voor de onderwerpen in het manifest bij zorgorganisaties. Het is
de werkgever die met medewerkers bespreekt wat zij nodig hebben om
inzetbaar te blijven of meer uren te werken. Het manifest spreekt ook de
UMC’s en de NFU aan op verantwoordelijkheden. Voor het Ministerie van
VWS biedt het manifest input voor beleid in het kader van de «Herijking
Aanpak Najaar», waarin we komende periode nagaan wat nodig is om de
optimale inzet van personeel te ondersteunen. Tevens biedt het manifest
input voor het herstel van zorgprofessionals, zoals hierboven onder het
kopje «Amendement Ellemeet herstel van zorgprofessionals» toegelicht.
Zorgprofessionals met langdurige gezondheidsklachten na een
COVID-19-besmetting
Voor hen die te maken hebben met langdurige gezondheidsklachten na
COVID-19 besmetting (ook wel aangeduid als «Long COVID») kan dat
ingrijpende gevolgen hebben. Niet alleen in medisch en sociaal opzicht,
ook financieel. D66 en FNV hebben gevraagd iets te doen voor zorgprofessionals die door langdurige coronaklachten te maken hebben met
inkomensgevolgen. In reactie op die vragen heb ik in de brief aan uw
Kamer van 20 september jl.88 toegezegd uw Kamer dit najaar te informeren over de vervolgstappen die ik rondom het vraagstuk van
inkomensgevolgen van Long COVID voor zorgprofessionals ga zetten. Op
7 december jl. (Kamerstuk 25 295, nr. 1629) heb ik u mijn reactie op het
schriftelijk overleg over de brief van 20 september jl. gestuurd. Met deze
brief heb ik u in algemene zin geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen rondom Long COVID.89
In mijn brief van 20 september jl. heb ik reeds aangegeven dat bij
langdurige ziekte in principe het stelsel van sociale zekerheid volstaat: dat
mensen langdurige coronaklachten hebben is geen aanleiding om
aanvullende maatregelen op het terrein van de sociale zekerheid te treffen
en de periode van loondoorbetaling of ziekengeld te verlengen. Een nieuw
ziektebeeld brengt met zich mee dat er nog geen onomstreden, breed
gedragen definitie van het ziektebeeld is. Hierdoor kan niet goed worden
vastgesteld om hoeveel mensen het gaat, noch in hoeverre mensen
hierdoor (al dan niet) worden getroffen en welke impact dat op hen heeft.
Ook staat nog niet vast wat de perspectieven op herstel zijn en in hoeverre
sprake is van (permanente) restklachten. Daarom blijf ik de situatie van
zorgprofessionals en andere mensen met langdurige coronaklachten
volgen, om te kunnen beoordelen of de bestaande ondersteuning
voldoende aansluit bij de situatie van deze groep.
Het gebrek aan inzicht in de omvang en impact van de problematiek laat
onverlet dat diegenen die te maken hebben met langdurige gezondheidsklachten na COVID-19 zich gehoord en gezien willen voelen en geholpen
willen worden (in het omgaan) met deze klachten. Dit blijkt ook uit
gesprekken met patiënten. Uit de kennis en ervaring met dit nieuwe
ziektebeeld tot nu toe, komt naar voren dat de gevolgen sterk wisselen.
Een deel van de patiënten herstelt na een relatief korte of langere periode
van de klachten, terwijl een ander deel (vooralsnog) klachten houdt. De
impact van de gezondheidsklachten zal daarmee per patiënt verschillen.
Om mensen met langdurige gezondheidsklachten na COVID-19 op dit
moment te helpen, zet ik in op een goede ondersteuning van deze
patiënten, gericht op herstel en re-integratie. Deze inzet moet eraan
bijdragen dat zij zich gehoord en gezien voelen en hen een adequate
ondersteuning wordt geboden. Dit betreft een generieke inzet, gericht op
88
89

Kamerstuk 25 295, nr. 1453.
Kamerstuk 25 295, nr. 1453.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

91

eenieder die te maken heeft met langdurige coronaklachten, niet alleen op
zorgprofessionals.
Korte termijn: Ondersteuning, herstel en re-integratie
In de brief van 20 september jl.90 heb ik uitgebreid toegelicht welke
generieke activiteiten worden ondernomen, gericht op zowel de Long
COVID-patiënt als op werkgevers. In het kort gaat het om:
Spoor 1: Onderzoek om beter beeld te krijgen van de klachten en
effectieve behandeling van Long COVID
–

–

vanuit ZonMw en het RIVM loopt onderzoek naar de aard en omvang
van de Long COVID klachten en effectieve herstel- en nazorg. Overigens zal ik op verzoek van de vaste commissie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport op een later moment reageren op de bevindingen van
het onderzoek van het RIVM, waarbij ik ook desgevraagd in zal gaan op
onderzoek en behandeling van Long COVID bij kinderen.
de ontwikkeling van een multidisciplinaire richtlijn voor COVID-19nazorg die rekening houdt met het gegeven dat Long COVID-patiënten
zowel lichamelijke als psychische problematiek kunnen ervaren. Deze
richtlijn voor zorgprofessionals die zorg verlenen aan COVID-19patiënten zal eraan bijdragen dat voor COVID-patiënten de best
passende behandeling wordt ingezet.

Spoor 2: Ondersteuningsaanbod voor Long COVID-patiënten
–

–

–

C-support biedt op het gebied van gezondheid, werk, inkomen en
sociaal leven ondersteuning aan COVID-19-patiënten die langer dan 3
maanden klachten houden en werkt daarbij samen met alle professionals waarmee de patiënt te maken heeft. Ook wordt training en
nascholing gegeven aan zorgverleners, zoals huisartsen, bedrijfsartsen, UWV en GGZ-artsen;
ondersteuning van Long COVID-patiënten via coronaplein.nu waar een
plek is gecreëerd voor onder meer lotgenotencontact en contact met
zorgverleners met deskundigheid op het terrein van COVID-19. Op
7 december is het amendement van het lid Paulusma c.s. (Kamerstuk
35 925 XVI, nr. 32) om extra financiering vrij te maken ten behoeve van
versterken van lotgenotencontact aangenomen. Momenteel wordt met
patiëntenorganisaties, waaronder het Longfonds gesproken over
invulling van het amendement;
voor mensen die door COVID-19 last hebben van ernstige klachten of
beperkingen kan (onder voorwaarden) gebruik gemaakt worden van de
tijdelijke regeling paramedische herstelzorg, zoals fysiotherapie en
oefentherapie.

Spoor 3: Ondersteuning bij werk
–

de bekendheid van Long COVID-klachten onder werkgevers wordt
vergroot, bijvoorbeeld via de leidraad «Herstel & re-integratie in het
kielzog van COVID-19»91 en het programma «COVID-19 en werk»92. De
handreikingen die vanuit dit programma zijn opgesteld voor werkne-

90

Kamerstuk 25 295, nr. 1453.
nvab-online.nl/sites/default/files/Herstel%20%26%20
Re-integratie%20in%20het%20kielzorg%20van%20COVID-19%20-%20PostAcute%20gevolgen%20van%20SARS%20CoV2%20infectie%20%28PASC%29%20Versie%2010–1%20mei.pdf
92
Werkcovid19.nl
91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

92

–

mers, ZZP-ers, werkgevers en (arbo)zorgprofessionals zijn te vinden
via https://covid19.nl/tools;
tot slot ondersteunt SZW een onderzoeksprogramma gericht op
wetenschappelijk onderbouwde inzichten over het begeleiden en
ondersteunen van werkhervatting na COVID.

Bij eventuele signalen over de wenselijkheid van extra maatregelen die
bijdragen aan erkenning, herstel en re-integratie van mensen met
langdurige gezondheidsklachten na COVID-19, zal ik samen met de
Staatssecretaris van SZW bezien of, en zo ja hoe, daaraan invulling te
geven. Door de patiënt zo goed mogelijk te ondersteunen, bevorderen we
een spoedig herstel en kan de mogelijke impact die deze gezondheidsklachten nu heeft op de sociale omgeving van de patiënt en op het
deelnemen aan de samenleving, worden ingeperkt. Daar ligt nu de eerste
prioriteit, niet alleen voor zorgprofessionals met langdurige gezondheidsklachten als gevolg van COVID-19, maar voor eenieder die hiermee kampt.
Lange termijn: in beeld brengen van vraagstukken die aan de orde zijn
Naarmate de gezondheidsklachten door COVID-19 langer aanhouden en
de patiënt niet (volledig) herstelt, zal de patiënt voor andere vraagstukken
komen te staan. Ook voor de vraagstukken op de langere termijn is
aandacht. Afhankelijk van de vraagstukken die zich bij deze groep
voordoen, zal ik bezien:
– welke behoefte(n) deze groep heeft, en
– of, en zo ja, op welke wijze en door wie hierin kan worden voorzien.
Werkenden die langdurige gezondheidsklachten als gevolg van COVID
houden, zullen – afhankelijk van de ziekteduur – in aanraking komen met
de sociale zekerheid. De mogelijkheden op dit gebied heb ik u geschetst in
mijn brief van 20 september jl.93 Naast de sociale zekerheid, zijn er
mogelijk ook vanuit cao’s en/of verzekeringen voorzieningen beschikbaar
voor werkenden die gezondheidsgevolgen ervaren van COVID.
Naar verwachting zal de Gezondheidsraad in het eerste kwartaal van 2022
op eigen initiatief met een advies komen over Long COVID. De Gezondheidsraad zal onder andere ingaan op de definitie (of afbakening) van het
ziektebeeld Long COVID op basis van de huidige stand van de wetenschap. Op het moment dat een (voorlopige) definitie beschikbaar is, kan ik
bezien of deze genoeg handvatten biedt om Long COVID te onderscheiden
van andere ziektebeelden. Dan kan in kaart worden gebracht waar Long
COVID-patiënten mee geholpen zijn en of specifiek voor deze groep extra
activiteiten nodig zijn. Afhankelijk van de vraagstukken die naar voren
komen, zal ik kijken of het nodig is om specifieke groepen, zoals zorgprofessionals, die met langdurige coronaklachten kampen, bij deze vraagstukken verder te ondersteunen en zo ja hoe en door wie hierin kan
worden voorzien.
Mogelijkheden binnen Wet BIG
Graag wil ik benadrukken dat veel mogelijk is binnen de grenzen van de
Wet BIG en de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), dat
zorgorganisaties wellicht in staat stelt hun zorgcapaciteit tijdelijk te
vergroten. Een voorbeeld daarvan is het werken onder de verlengde
armconstructie: daarmee kunnen niet-BIG geregistreerde zorgprofessionals, onder toezicht van een zelfstandig bevoegde BIG-geregistreerde,
voorbehouden handelingen uitvoeren, mits zij daarin bekwaam zijn.
Vaccineren (injecteren) is zo’n voorbehouden handeling. Het is dus
93

Kamerstuk 25 295, nr. 1453.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

93

mogelijk om bijvoorbeeld niet-BIG-geregistreerde verpleegkundigen in te
zetten in de boostercampagne, mits zij bekwaam zijn om te vaccineren.
Toetsing van die bekwaamheid vindt plaats door de medisch eindverantwoordelijke van de regionale GGD. Maar dit geldt dus ook voor andere
vormen van zorgverlening met voorbehouden handelingen en in andere
settings als bijvoorbeeld de ziekenhuizen en thuiszorg. De Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) deelt dit beeld en benadrukt dat
zorgverleners in deze unieke situatie de ruimte hebben om de zorg op
afwijkende manieren te organiseren, als dit nodig is om de kwaliteit en de
continuïteit van de zorg te waarborgen. De zorgbestuurder is en blijft
eindverantwoordelijk voor het leveren van goede en veilige zorg. Dat
betekent dat de bestuurder op de hoogte is van de wijze waarop de
ondersteunende inzet is georganiseerd. Het is niet nodig om de Inspectie
vooraf te informeren of om toestemming te vragen voor de ondersteunende inzet. De Inspectie is uiteraard beschikbaar om hierover met
bestuurders van gedachten te wisselen. Zij zijn hiervoor te bereiken via
Meldpunt IGJ. Ik zal dit nogmaals actief onder de aandacht brengen van
werkgevers, beroepsverenigingen en andere betrokken partijen.
In dit kader wil ik tevens wederom wijzen op de twee tijdelijke
BIG-maatregelen die in maart 2020 zijn genomen om het zorgpersoneel te
ontlasten en de continuïteit van zorg te blijven borgen. Allereerst is samen
met beroepsverenigingen en de Inspectie een kader met voorwaarden
opgesteld, om zo tijdelijk voormalige zorgprofessionals (nietpraktiserende artsen en niet-praktiserende verpleegkundigen) weer
zelfstandig in te zetten in de zorg. Zo is dit kader van toepassing op
voormalig verpleegkundigen met een verlopen BIG-registratie na 1 januari
2016 en op voormalig artsen met een verlopen BIG-registratie na 1 januari
2018.
Ten tweede is de herregistratie-verplichting voor alle artikel 3 Wet
BIG-beroepsbeoefenaren opgeschort tot nader order. Hiermee wordt
voorkomen dat de artikel 3 BIG-geregistreerde zorgprofessionals in deze
tijd worden belast met uitstelbare administratieve lasten of in het
BIG-register worden doorgehaald en daardoor hun bevoegdheden
verliezen. Ik heb sinds 17 maart 2020 geen inschrijvingen van zorgverleners in het BIG-register doorgehaald. Ook deze maatregel geldt tot
nadere orde.
Publicatie gegevens zorgbonus 2021
Afgelopen zomer konden zorgaanbieders en budgethouders met behulp
van de subsidieregeling bonus zorgprofessionals COVID-19 (hierna:
bonusregeling) opnieuw een bonus aanvragen als blijk van waardering
voor zorgprofessionals die vanwege COVID-19 onder moeilijke omstandigheden zorg hebben verleend. In oktober 2021 heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de hoogte van deze tweede bonus. Deze bedraagt
netto € 384,71, op basis van een verdeling van het budget van € 720
miljoen onder het totaal van de ruim 1 miljoen zorgverleners voor wie de
bonusaanvraag is goedgekeurd.
De zorgbonus 2021 wordt bekostigd met behulp van een subsidieregeling
die uit publiek geld wordt betaald. De overheid wil transparant zijn over
de besteding van publiek geld. In de bonusregeling staat daarom dat
zorgaanbieders die de zorgbonus 2021 aanvragen, instemmen met
publicatie van bepaalde gegevens. Hieraan is uitvoering gegeven met de
recente publicatie van de toegekende subsidies bonusregeling 2021 op de
website van de rijksoverheid.94
94

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/documenten/publicaties/2021/
12/09/toegekende-subsidies-voor-de-zorgbonus-2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

94

17. Caribisch Nederland
De laatste gegevens van 13 december 2021 van het Caribisch deel van het
Koninkrijk laten het volgende besmettingsbeeld zien:

Aantal actieve COVID patiënten (cumulatief)
Aantal actuele ziekenhuisopnamen
verpleegafdeling (op de IC)
Aantal patiënten onder behandeling in het
buitenland
Aantal patiënten overleden
Percentage totale bevolking volledig
gevaccineerd

Bonaire

St. Eustatius

Saba

Curaçao

Aruba

Sint Maarten

145 (3.102)

0 (31)

0 (12)

125 (17.598)

192 (16.605)

45 (4.653)

5 (0)

0

0

2 (2)

0 (0)

o
22
66%
(9/12)

0
0
47%
(24/11)

0
0
81%
(8/12)

0
182
59%
(9/12)

1 (5)
6
(Colombia)
177
60%
(9/12)

0
75
40%
(9/12)

Na een periode van een hoog aantal besmettingen op Bonaire, lijkt dit nu
af te nemen. Op Saba en Sint Eustatius zijn momenteel geen actieve
casus. Het aantal besmettingen op Aruba, Curaçao en Sint Maarten is de
afgelopen weken stabiel gebleven. De druk op de zorg blijft op alle
eilanden echter hoog. In de stand van zakenbrief van 2 november is
aangegeven dat de extra IC-verpleegkundigen en -artsen die VWS heeft
ingezet via een Amerikaans uitzendbureau tot het einde van dit jaar op de
eilanden blijven om de zorg te ondersteunen. Wegens de aanhoudende
druk op de zorg; de mogelijke toename van het aantal besmettingen in de
decembermaand; en vanwege de op termijn verwachte introductie van de
Omikronvariant heeft het kabinet besloten om de COVID-steun die aan de
CAS-landen geleverd wordt te verlengen tot juni 2022.
Vaccinatiecampagnes Caribisch deel van het Koninkrijk
De boostervaccinatiecampagnes zijn zowel op de BES-eilanden (Bonaire,
Sint Eustatius, Saba) als de CAS-landen (Curaçao, Aruba, Sint Maarten)
van start gegaan, waarbij net als in Europees Nederland geprikt wordt van
oud naar jong en begonnen wordt met de meest kwetsbaren. Op de
CAS-landen en Bonaire wordt voor zowel de primaire serie als de
boostervaccinatie het vaccin van BioNTech/Pfizer ingezet.
Sint Eustatius en Saba zijn gestart met de boostervaccinatie van
60-plussers met het Moderna-vaccin. Voor personen onder de 60 jaar
zullen zij het BioNTech/Pfizer-vaccin ontvangen. Omdat op deze eilanden
tot nu toe enkel het Moderna-vaccin is ingezet voor de primaire vaccinatieserie, is er beperkte koelcapaciteit voor het Pfizer-BioNTech-vaccin. Het
RIVM werkt daarom voor de boostervaccinatie van mensen onder de 60
jaar aan de levering van zowel het BioNTech/Pfizer-vaccin als de bijbehorende apparatuur. Sint Eustatius en Saba zullen na de levering van de
apparatuur ook voor de primaire serie gebruik gaan maken van het
BioNTech/Pfizer-vaccin.
Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba heeft respectievelijk 77%, 58% en 93%
van de volwassen bevolking de eerste en tweede prik ontvangen. Van de
jongeren van 12 tot en met 17 jaar is dat 55%, 21% en 90%. Op Curaçao,
Aruba en Sint Maarten is respectievelijk 71%, 77% en 46% van de
volwassen bevolking volledig gevaccineerd (eerste en tweede prik). Van
de jongeren van 12 tot en met 17 jaar is dat 36%, 57% en 22%. De
(ei)landen zullen net als Europees Nederland binnenkort starten met de
vaccinatie van kinderen van 5 tot en met 11 jaar. Het RIVM zal daar vaccins
met een door de producent aangepaste dosering voor leveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

95

18. Afdoen moties/toezeggingen/verzoeken
Uitbreiding van de respiratoire surveillance met de Nivel peilstations
In de Stand van Zakenbrieven van 18 juni95 en 6 juli jl.96 heb ik aangegeven de mogelijkheden voor de uitbreiding van de respiratoire surveillance met de Nivel peilstations te onderzoeken. Het Nivel rapporteert
wekelijks over het aantal patiënten met influenza/griepachtige klachten of
met andere acute luchtweginfecties die bij de huisarts komen. Bij
aangesloten huisartsenpraktijken, de zogenaamde peilstations, nemen
huisartsen monsters af van patiënten die griepachtige klachten of een
andere acute luchtweginfectie hebben en sturen deze monsters naar het
RIVM. Het RIVM onderzoekt de monsters op aanwezigheid van een breed
palet aan virussen die luchtweginfecties veroorzaken waaronder COVID-19
en het influenzavirus.
Momenteel zijn ongeveer 40 peilstations aangesloten bij het netwerk van
Nivel. Echter, dit aantal peilstations is niet fijnmazig genoeg om een
landelijk beeld te krijgen van hoe de circulatie van virussen die respiratoire infecties veroorzaken zich ontwikkelt in de bevolking in Nederland. Ik
heb daarom verzocht de respiratoire surveillance van de peilstations uit te
breiden. Op deze manier gaan huisartsen een belangrijke rol spelen bij het
opzetten van een representatief systeem voor monitoring van virussen die
luchtweginfecties veroorzaken zoals COVID-19 inclusief de verspreiding
van eventuele varianten.
De monitoring via de Nivel peilstations wordt met name belangrijk voor
COVID-19 wanneer het virus endemisch is en het testen via
GGD-teststraten wordt afgeschaald. Op dat moment zullen de peilstations
een belangrijke functie hebben in het vroegtijdig signaleren van
oplevingen van het virus. En voor de andere virussen die respiratoire
infecties veroorzaken. Ik houd uw Kamer op de hoogte van de voortgang
van dit traject.
Motie lid Omtzigt over onderzoek naar oversterfte
De aangenomen motie van het lid Omtzigt97 waarin wordt opgeroepen
om een academisch onderzoek te laten starten naar de redenen en
oorzaken van oversterfte tot en met november 2021, kan momenteel nog
niet worden opgepakt. Bij de CBS-oversterfte gaat het om het verschil ten
opzichte van een meerjarig gemiddelde. Als het verschil groot is, is het
aannemelijk dat dit komt door COVID-19, maar dit is niet zeker vanwege
het ontbreken van inzicht in de onderliggende doodsoorzaken. Het inzicht
in de onderliggende doodsoorzaken van de overleden personen in
november en daarmee in de oorzaken van oversterfte, heeft het CBS pas
begin april 2022. Deze motie kan dan verder worden opgepakt en
uitgewerkt. Ik zal de Kamer hierover informeren. Daarnaast heb ik tijdens
het debat van 1 december jl. over de ontwikkelingen rondom het
coronavirus toegezegd aan het lid Omtzigt het CBS te vragen om bij de
eerstvolgende rapportage over de sterfte naar doodsoorzaken een goede
duiding te geven over de gemeten sterfte door COVID-19. In een volgende
Kamerbrief zal ik u hierover nader informeren.

95

Kamerstuk 25 295, nr. 1297.
Kamerstuk 25 295, nr. 1356.
97
Kamerstuk 25 295, nr. 1617.
96

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

96

Motie lid Van der Staaij c.s. over de levering van zuurstof aan coronapatiënten thuis
De zuurstofdistributeurs ontvangen dit jaar nog zuurstofconcentratoren op
orders die bij fabrikanten uitstaan. Daarnaast heeft het Ministerie van
VWS nog 200 zuurstofconcentratoren extra die beschikbaar zijn gesteld
aan de distributeurs. Wereldwijd is de beschikbaarheid van zuurstofconcentratoren zeer schaars desondanks is VWS in gesprek met distributeurs
om er voor te zorgen dat vanaf week 52 nog apparatuur beschikbaar is
voor patiënten. Om een nog grotere toestroom van patiënten die zuurstof
thuis ontvangen aan te kunnen, is de GGD GHOR momenteel aan het
inventariseren in de ROAZ-regio’s waar locaties zijn met zuurstof uit de
muur die voor deze patiënten ingezet kunnen worden. Deze inventaris
moet op korte termijn duidelijk zijn, waarna gekeken kan worden hoe deze
locaties ingericht en operationeel gemaakt kunnen worden. Dit zal
mogelijk wel vragen om extra personele capaciteit, wat bemoeilijkt wordt
door uitval van zorgpersoneel onder andere door ziekte. Hiermee is de
motie van het lid Van der Staaij c.s. afgedaan.98
Monitoring economische gevolgen inzet CTB
Op verzoek van mijn collega van het Ministerie van EZK kan ik u melden
dat het kabinet regelmatig contact heeft met sectoren die door coronamaatregelen, zoals de verplichte inzet van coronatoegangsbewijzen,
worden geraakt. Hiertoe is zij ook opgeroepen door de motie van het lid
Grinwis.99 Deze gesprekken zijn voor het kabinet belangrijke bronnen van
informatie over de impact en gevolgen van de maatregelen op onder
andere eventueel omzetverlies, die gebruikt worden bij het vormgeven
van effectief (corona)beleid. Ook mogelijkheden voor adequate implementatie en handhaving van maatregelen zijn onderwerpen van gesprek.
Toelichting op het lekken van kabinetsplannen
Zoals de Minister-President in de beantwoording van de vragen van de
leden Ceder en Segers over het systematisch lekken vanuit het Catshuisoverleg heeft gezegd, moet het kabinet helaas constateren dat de
afgelopen periode bij de voorbereiding van de besluitvorming
voornemens geheel of gedeeltelijk voortijdig naar buiten zijn gekomen.
Daardoor komt informatie die veelal onvolledig of soms zelfs onjuist is, in
de media. Daarmee wordt uw Kamer, noch het publiek, goed geïnformeerd. Dit is onwenselijk. Tegelijkertijd kan het kabinet niet uitsluiten dat
daar waar het kabinet grote belangen heeft af te wegen, waar het kabinet
met verschillende belangengroepen overlegt en waar zovelen betrokken
zijn, er met enige regelmaat voornemens uitlekken. Als informatie
voortijdig naar buiten komt en die informatie onjuist of onvolledig is en
maatschappelijke onrust veroorzaakt, dan is het bovendien soms nodig
hierop te reageren en deze van context te voorzien. Ik beschik niet over
informatie over de motieven of oorzaken van deze recente lekken, noch
over de wijze waarop zij plaatsvonden. Ik voel me wel aangespoord er
alles aan te blijven doen om het voortijdig openbaar maken van mogelijke
besluiten en het lekken van informatie te voorkomen. Ik wijs binnen en
buiten het kabinet met regelmaat op het belang van de vertrouwelijkheid
van het besprokene.

98
99

Kamerstuk 25 295, nr. 1596.
Kamerstuk 35 420, nr. 393.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

97

19. Catshuisstukken
In mijn brief van 8 december 2020 heeft het kabinet aangegeven de
presentaties die voorliggen in de informele overleggen over de coronacrisis in het Catshuis openbaar te maken.100 De stukken worden op de
website101 van rijksoverheid gedeeld voor zover daar geen zwaarwegende
belangen102 in de weg staan. Hier zijn vanaf heden ook de stukken die
besproken zijn in het Catshuis dd. 12 december 2021 raadpleegbaar.
20. Slot
Net als vorig jaar zijn de feestdagen anders dan dat we gewend zijn.
Er zijn nog steeds veel besmettingen, de druk op de zorg is hoog en de
opkomst van de omikronvariant brengt grote onzekerheid met zich mee.
Daarom heeft het kabinet besloten het huidige maatregelenpakket te
verlengen tot 14 januari 2022, de scholen een week eerder te sluiten en de
boostercampagne te versnellen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

100

Kamerstuk 25 295, nr. 771.
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-tijdlijn/uitgelicht-catshuisstukken/
openbaarmaking-catshuisstukken
102
Hierbij is onder meer te denken aan derden belang, het belang van de staat, de persoonlijke
levenssfeer en de internationale betrekkingen.
101

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1638

98