Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1098
Vragen van de leden Van Gerven en Leijten (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat artsen vaker kiezen
voor pillen van farmaceuten waarvan zij sponsorgeld ontvangen (ingezonden
23 december 2016).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 1 februari 2017). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2016–2017, nr. 930.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat medisch specialisten vaker en meer
medicijnen voorschrijven van de farmaceutische bedrijven die hen sponsorgeld betalen?1
Antwoord 1
Mijn reactie op het bericht in de Volkskrant van 22 december 2016 «Arts kiest
vaker pillen sponsorende farmaceut» heb ik aan de vaste Kamercommissie
gestuurd op 18 januari 2017 met kenmerk 2016Z24785.2
Vraag 2
Is uit het onderzoek ook te herleiden welke sponsoractiviteit zoals betaalde
lezingen of het betaald bezoek van een congres, heeft geleid tot een piek in
het voorschrijfgedrag? Zo nee, bent u bereid dit alsnog te achterhalen?
Antwoord 2
Uit het onderzoek is niet te herleiden welke sponsoractiviteit gerelateerd kan
worden aan het voorschrijven van een geneesmiddel. De financiële relaties in
het Transparantieregister Zorg worden jaarlijks achteraf gemeld. Hierbij kan
geen relatie worden gelegd met het tijdstip dat geneesmiddelen zijn
voorgeschreven.

1
2

ah-tk-20162017-1098
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Volkskrant, «Arts kiest vaker pillen sponsorende farmaceut», d.d. 22 december 2016
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/01/18/kamerbrief-over-berichtarts-kiest-vaker-pillen-gesponsorde-farmaceut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat is de prijsstelling van de vier onderzochte nieuwe, dure geneesmiddelen
ten opzichte van de gemiddelde prijs voor de geneesmiddelen die al op de
markt waren voor de betreffende aandoening?
Antwoord 3
In het Volkskrant artikel zijn vier dure geneesmiddelen bekeken. Dit zijn twee
diabetes middelen (Tresiba & Toujeo) en twee cholesterol middelen (Repatha
en Praluent). Tresiba en Toujeo zijn insuline-soorten die een lange werkingsduur hebben. In de richtlijnen voor behandeling van diabetespatiënten met
insuline luidt het advies om eerst te starten met een middellang werkende
insuline (NPH insuline). Het voorschrijven van de lang werkende insuline
(waaronder Tresiba en Topujeo) dient te worden beperkt tot patiënten die met
NPH-insuline problemen ondervinden.
De prijsstelling van Tresiba en Toujeo varieert per dagdosering van € 1,37 tot
€ 1,47. Ter vergelijking zijn de kosten van een behandeling met insuline NPH
(eerste keus insuline volgens de richtlijn) ca. € 0,70 per dagdosering.
De twee nieuwe cholesterolverlagers vormen samen een nieuwe klasse van
cholesterolverlagende middelen en zijn bedoeld voor mensen met een hoog
risico op hart- en vaatziekten. Dit zijn mensen die eerder een infarct hebben
gehad of waarbij een te hoog cholesterolgehalte erfelijk is bepaald en waarbij
de gebruikelijke behandelingen (met statines en ezetimibe) het cholesterol
niet voldoende verlagen. Naar verwachting komen er jaarlijks maximaal
20.000 mensen in aanmerking voor behandeling met één van beide nieuwe
cholesterolverlagers. Deze twee nieuwe middelen worden sinds 1 april en
1 juni 2016 (respectievelijk Repatha en Praluent) vergoed vanuit het basispakket. De geneesmiddelen zijn duurder dan de bestaande cholesterolverlagers
en worden in combinatie met de bestaande behandeling gegeven. De prijs
van een behandeling met Repatha of Praluent ligt op basis van openbare
lijstprijzen rond de € 6.000,– per jaar. Voor een statine in combinatie met
ezetimibe kunnen de behandelkosten tot circa € 700,– per jaar bedragen.
Vraag 4
Is op basis hiervan te bepalen hoeveel extra geld er uit is gegeven aan deze
nieuwe, dure geneesmiddelen vanwege sponsoring? Zo nee, bent u bereid dit
alsnog te laten onderzoeken? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 4
Het onderzoek van VGZ en de Volkskrant laat zien dat artsen met een
financiële relatie met de industrie bij deze middelen de duurdere nieuwe
middelen meer voorschrijven bij patiënten dan artsen die geen financiële
relatie met de industrie hebben. Het onderzoek geeft niet aan hoeveel extra
geld hierdoor is uitgegeven. Op basis van dit onderzoek valt ook niet op te
maken of de sponsoring daadwerkelijk de reden is dat deze middelen door de
betreffende artsen vaker worden voorgeschreven. Ik heb van VGZ begrepen
dat zij in Zorgverzekeraars Nederland verband een vervolg onderzoek willen
gaan opzetten.
Het is goed als de zorgverzekeraars de verantwoordelijkheid op zich nemen
om nader onderzoek te doen als er signalen zijn van mogelijk ongewenst
voorschrijfgedrag. Zij kunnen hier ook met zorgaanbieders afspraken over
maken. Het is ook aan de zorgverzekeraars om er op toe te zien dat zij deze
middelen niet breder vergoeden dan de nadere voorwaarden die ik aan de
vergoeding heb gesteld met bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Vraag 5
Voor welke andere nieuwe en/of dure geneesmiddelen worden artsen
gesponsord of bezocht door individuele artsenbezoekers? Kunt u de Kamer
hiervan een overzicht doen toekomen? Zo nee, bent u bereid dit alsnog te
laten onderzoeken?
Antwoord 5
Bij de introductie van een nieuw geneesmiddel is het gebruikelijk om via
verschillende methodes de voorschrijvers kennis te laten nemen van dit
nieuwe geneesmiddel. De inzet van een artsenbezoeker is een voorbeeld om
de arts te informeren over het nieuwe middel. Ik beschik niet over de
gegevens over het aantal contacten tussen voorschrijvers en de farmaceuti-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

sche bedrijven. Wel zijn in het Transparantieregister Zorg de financiële
relaties zichtbaar tussen de zorgprofessional en de farmaceutische bedrijven.
De gegevens uit het Transparantieregister Zorg zijn ook gebruikt voor het
bericht in de Volkskrant.
Vraag 6
Is op basis van dit onderzoek te extrapoleren hoeveel de uitgaven aan
geneesmiddelen in totaal extra zijn, vanwege de beïnvloeding van het
voorschrijfgedrag van artsen door de farmaceutische industrie? Zo nee, bent
u bereid dit onderzoek alsnog te laten doen?
Antwoord 6
Nee, dit is niet te herleiden. Zie verder mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 7
Wat zegt het volgens u over de transparantie van het Nederlandse zorgstelsel, dat studies naar het verband tussen sponsoring en voorschrijfgedrag in
tegenstelling tot andere landen, niet gedaan konden worden omdat deze
gegevens niet openbaar zijn?
Antwoord 7
Dit artikel in de Volkskrant toont aan dat de transparantie van het Nederlandse zorgstelsel toeneemt en dat partijen wel de mogelijkheid hebben om
financiële relaties tussen zorgverleners en farmaceutische bedrijven te
onderzoeken. Dit lijkt me passen in de verantwoordelijkheden van de partijen
zoals we die belegd hebben in het stelsel.
Zie verder mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 8
Wat is er de reden van dat voorschrijfgegevens in Nederland niet openbaar
zijn en bent u bereid om deze gegevens alsnog openbaar te maken? Zo nee,
waarom acht u het niet belang om inzage te krijgen in het voorschrijfgedrag?
Antwoord 8
Voorschrijfgegevens op patiëntniveau waarover artsen beschikken zijn – net
als andere gegevens over de behandeling van patiënten – niet openbaar
omdat hiervoor toestemming van de patiënt (of diens wettelijk vertegenwoordiger) is vereist. Dit betekent niet dat er geen inzicht is op het voorschrijfgedrag van (huis)artsen op geaggregeerd niveau. Het instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) monitort het voorschrijfgedrag van huisartsen
in de gelijknamige Monitor Voorschrijfgedrag Huisartsen3. Het IVM brengt
deze monitor al meerdere jaren uit. Daarnaast beschikt de Stichting Farmaceutische Kengetallen ook over aflevergegevens van geneesmiddelen, op
basis waarvan gemonitord wordt in welke mate bepaalde geneesmiddelengroepen worden voorgeschreven.
Vraag 9
Onderschrijft u de reactie van de Federatie Medisch Specialisten (FMS) dat de
cijfers geen hard bewijs zijn voor beïnvloeding? Zo nee, wat is uw appreciatie
van het onderzoek van de Volkskrant en zorgverzekeraar VGZ?
Antwoord 9
Mijn indruk is dat de cijfers nog wel vragen oproepen en dat het daarom een
goed voornemen is van VGZ om samen met de overige verzekeraars landelijk
onderzoek te doen.
Vraag 10
Zijn de bevindingen van de Volkskrant en zorgverzekeraar VGZ voor u
aanleiding om breed onderzoek te doen naar het verband tussen sponsoring
en voorschrijfgedrag? Kunt u uw antwoord toelichten?

3

https://www.medicijngebruik.nl/nieuws/detail/20347

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Nee. Zoals ik in mijn reactie naar de vaste Kamercommissie heb geschreven
en hierboven, vind ik het goed dat zorgverzekeraars hier zelf mee aan de slag
gaan.
Vraag 11
Bent u bereid uw verantwoordelijkheid te nemen en de farmaceutische
industrie per direct te verbieden artsen te sponsoren op welke manier dan
ook? Zo nee, vindt u dit maatschappelijk verdedigbaar gelet op het belang
van betaalbare en toegankelijke zorg?
Antwoord 11
Nee, het direct verbieden van sponsoring lijkt mij nu niet de aangewezen
handeling voor het belang van betaalbare en toegankelijke zorg. Voor het
overige verwijs ik u naar de antwoorden op eerdere Kamervragen van de
leden Van Gerven en Leijten (SP)4.
Vraag 12
Hoeveel individuele artsenbezoekers zijn er in Nederland (direct en indirect) in
dienst van de farmaceutische industrie en hoeveel bezoeken leggen zij af op
jaarbasis? Hoe heeft dit aantal zich de afgelopen jaren ontwikkeld?
Antwoord 12
Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik heeft vanuit het programma
«Gezonde Scepsis» (gestopt in 2011) de schatting gemaakt dat er toen
ongeveer 1500 artsenbezoekers in Nederland in dienst van de farmaceutische
industrie waren. Uit navraag bij de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen
blijkt dat het huidige aantal artsenbezoekers is teruggelopen naar de helft van
dit aantal. Het is volgens de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen op dit
moment niet mogelijk om te zeggen hoeveel bezoeken de artsenbezoekers
afleggen op jaarbasis. Hierdoor is ook geen zicht op de ontwikkeling in de
afgelopen jaren.
Vraag 13
Bent u bereid ook het verband tussen voorschrijfgedrag en het ontvangen
van individuele artsenbezoekers te onderzoeken? Zo nee, waarom acht u dit
gelet op het verband tussen voorschrijfgedrag en sponsoring, niet van belang
om te weten?
Antwoord 13
Nee. Zie verder mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 14
Bent u bereid om ook individuele artsenbezoekers (indirect) in dienst van de
farmaceutische industrie per direct te verbieden? Zo nee, vindt u dit
maatschappelijk verdedigbaar gelet op het belang van betaalbare en
toegankelijke zorg?
Antwoord 14
Contact tussen artsen en de farmaceutische industrie over de toepassing van
(nieuwe) geneesmiddelen is een middel om de voorschrijver te informeren
over nieuwe behandelmogelijkheden. Het is van belang dat artsen beschikken
over de vereiste kennis over de medische toepassing van het betreffende
geneesmiddel. Zoals ik eerder heb geantwoord op vragen van Kamerlid Van
Gerven (SP) moeten zorgprofessionals zich niet laten misleiden door de
marketing van een fabrikant.5

4

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/07/01/beantwoordingkamervragen-bericht-dat-de-farmaceutische-industrie-artsen-betaalt-via-een-sluiproute
5
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2014/01/15/beantwoordingkamervragen-over-het-bericht-dat-de-nuvaring-een-verhoogde-kans-op-trombose-geeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Vraag 15
Weet u of alle onderzochte financiële banden tussen artsen en de farmaceutische industrie ook vermeld staan in het Transparantieregister Zorg? Zo nee,
bent u bereid dit te onderzoeken en de Kamer hierover te informeren?
Antwoord 15
Zie het antwoord op vraag 17.
Vraag 16
Bent u gelet op de resultaten van het onderzoek naar het verband voorschrijfgedrag en sponsoring, nog altijd van mening dat het Transparantieregister
Zorg voldoende effect sorteert? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 16
Ja, ik zie het onderzoek juist als een voorbeeld dat het Transparantieregister
Zorg effect sorteert. Door het Transparantieregister kon VGZ het onderzoek
doen en kunnen zij deze inzichten gebruiken om gepast gebruik van zorg te
bevorderen.
Vraag 17
Zijn in het Transparantieregister Zorg inmiddels wel alle financiële banden,
direct en indirect, tussen artsen en de farmaceutische industrie weergegeven?
Zo nee, hoe verhoudt dit zich tot uw antwoorden op eerdere vragen?6
Antwoord 17
In de Gedragscode Geneesmiddelenreclame is de verplichting tot melden
opgenomen. Alle financiële relaties die onder de Gedragscode Geneesmiddelenreclame vallen en schriftelijk worden vastgelegd worden gemeld bij het
register. Hierbij geldt een ondergrens van € 500 (cumulatief) op jaarbasis.
Vanaf 1 januari 2017 dienen ook de indirecte relaties die ten goede komen
aan beroepsbeoefenaren in het Transparantieregister Zorg worden gemeld.
De farmaceutische koepels hebben zich gecommitteerd aan de Gedragscode
Geneesmiddelenreclame, waardoor zij verplicht zijn om financiële relaties met
artsen te melden. De KNMG is aangesloten bij het Transparantieregister Zorg
waardoor een voorschrijvend arts verplicht is om financiële relaties zelf te
melden. Door deze wederzijdse verplichting kan ervan uit worden gegaan dat
deze financiële banden in het Transparantieregister Zorg staan.
De Stichting CGR houdt toezicht op deze Gedragscode en het naleven van de
meldingen. De Stichting CGR rapporteert over de meldingen en er is geen
aanleiding om aan te nemen dat financiële relaties in grote getale niet
worden gemeld.
Vraag 18
Tot welke concrete resultaten heeft het Transparantieregister Zorg tot nu toe
geleid? Is bijvoorbeeld het aantal financiële banden tussen artsen en de
farmaceutisch industrie er door afgenomen?
Antwoord 18
Op basis van de gegevens zoals die nu in het Transparantieregister staan,
kunnen er geen uitspraken gedaan worden over toe- of afname van het aantal
financiële banden tussen industrie en artsen. Wel heeft het Transparantieregister Zorg het mogelijk gemaakt dat dit onderzoek kon plaatsvinden. Dat is
een belangrijk en bedoeld resultaat. Zie verder mijn antwoord op vraag 1.
Vraag 19
Zou de conclusie niet moeten zijn dat ongeacht of het in een register staat,
beïnvloeding van het voorschrijfgedrag van artsen door de farmaceutische
industrie altijd ongewenst is? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 19
Beïnvloeding van het individuele voorschrijfgedrag van de zorgverlener door
de farmaceutische industrie is ongewenst wanneer het niet voldoet aan de
wet- en regelgeving en de Gedragscode Geneesmiddelenreclame. Ik vertrouw
6

Aanhangsel van de Handelingen 2630, vergaderjaar 2014–2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5

op de kennis en kunde van de voorschrijver om via rationele wegen de
patiënt de best passende medicatie voor te schrijven. Ik ondersteun dit proces
door de infrastructuur te verzorgen waarbinnen farmacotherapeutische
informatievoorziening aan de zorgverlener veilig en betrouwbaar tot stand
kan komen.
Vraag 20, 21
Bent u ook van mening dat de vertrouwensband tussen arts en patiënt
essentieel is in de zorg en van grote invloed op het welslagen van een
behandeling? Kunt u uw antwoord nader toelichten?
Denkt u dat de uitkomsten van dit onderzoek en bovendien het feit dat
voorschrijfgegevens in Nederland niet openbaar zijn, een positief of een
negatief effect hebben op de vertrouwensband tussen arts en patiënt? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 20, 21
De vertrouwensband tussen de arts en zijn/haar patiënt is van groot belang
voor goede zorg, maar staat los van de voorschrijfgegevens in Nederland. De
patiënt moet kunnen vertrouwen op integer voorschrijfgedrag van de arts. In
hoofdstuk negen van de Geneesmiddelenwet zijn regels opgenomen die tot
doel hebben ongewenste beïnvloeding te voorkomen. De Inspectie voor de
Gezondheidszorg houdt hier toezicht op.
Vraag 22
Bent u bereid uw verantwoordelijkheid te nemen en iedere aanleiding voor
wantrouwen richting artsen weg te nemen door per direct sponsoring en
artsenbezoek door de farmaceutische industrie te verbieden? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 22
Het onderzoek waar deze Kamervragen over gaan, geeft niet aan dat er een
verband is tussen wantrouwen richting artsen door sponsoring en artsenbezoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

6