Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2329
Vragen de leden Bergkamp en Paternotte (beiden D66) aan de Ministers van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Economische Zaken over het bericht
dat medicijnenproductie verdwijnt uit Nederland (ingezonden 9 juni 2017).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 13 juli 2017). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2016–2017, nr. 2234.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht dat medicijnenproductie verdwijnt uit
Nederland maar floreert in het buitenland?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de huidige situatie van de geneesmiddelenproductie in
Nederland? Wat zijn de sterke en zwakke punten van Nederland op dit
gebied?
Antwoord 2
Het aantal bedrijven in Nederland op het terrein van de geneesmiddelenproductie is in de periode 2010- 2016 stabiel gebleven. Signalen dat er druk staat
op de productie in Nederland staan niet op zichzelf. Dit is een beeld dat we
ook in andere (Nederlandse) sectoren zien. De productiegerelateerde
activiteiten bedragen circa 10 procent van de totale buitenlandse investeringen in Nederland. Bijna 70% van alle buitenlandse investeringsprojecten in
2016 kunnen worden toegerekend aan activiteiten die samenhangen met
marketing/verkoop, distributie en hoofdkantoren (bron: jaarverslag 2016
NFIA).
Door globalisering en toenemende concurrentie gaan landen zich specialiseren op basis van hun comparatieve voordelen. In Nederland liggen deze
voordelen in het algemeen bij de meer kennisintensieve schakels van de
waardeketen: aan de voorkant (onderzoek en ontwikkeling) en aan het einde
van de keten (marketing en distributie). Dit komt onder andere door onze

1

ah-tk-20162017-2329
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Medicijnproductie verdwijnt uit Nederland, floreert over grens; Thieu Vaassen; Het Financieele
Dagblad; 8 juni 2017. (pagina 4)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

hoog opgeleide en goed Engels sprekende beroepsbevolking en door het
kennisintensieve klimaat met een grote dichtheid aan medische centra. Daar
waar door productdifferentiatie niches mogelijk zijn of specialisaties in het
productieproces die aansluiten op de specifieke kennis in ons land, is het heel
goed mogelijk de productie succesvol in Nederland te laten plaatsvinden.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het wenselijk is dat er ook in Nederland onderzoek en
productie van medicijnen plaats vindt? Zo ja, welke maatregelen wilt u
nemen om het onderzoeks- en innovatieklimaat te verbeteren? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
Ja, het kabinet is voorstander van de aanwezigheid van onderzoek en
hoogwaardige productie in Nederland. Daarvoor heeft het kabinet bedrijvenen topsectorenbeleid, onder meer gericht op de topsector Life Sciences &
Health (LSH). Dit beleid richt zich op het versterken van het onderzoeks- en
innovatieklimaat en dat blijkt niet zonder succes. Zo is Nederland in 2016
gestegen naar de vierde plek op het Innovation Scoreboard van de Europese
Commissie. Nederland wordt ook genoemd in de top 4 van snelst groeiende
innovators. Door intensieve samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden is innovatiekracht en daarmee het concurrentievermogen
van Nederland de afgelopen jaren versterkt. Van belang is om deze stijgende
lijn vast te houden.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het verbeteren van het onderzoeks- en innovatieklimaat in Nederland ook van positieve betekenis kan zijn voor Nederlandse
patiënten, omdat zij daardoor meer betrokken kunnen worden bij alle fasen
van de ontwikkeling van geneesmiddelen en daarmee ook eerder toegang
kunnen krijgen tot medicijnen?
Antwoord 4
Ja, die mening deelt het kabinet. Een belangrijk aandachtspunt binnen het
topsectorenbeleid is dan ook dat eindgebruikers (patiënten en hun behandelaars) nauw betrokken worden bij R&D op het gebied van de Life Sciences &
Health.
Vraag 5
Kunt u toelichten wat de huidige status van Lygature, dat in het verleden
onder de naam Topinstituut Pharma belangrijk is geweest bij het opzetten van
consortia om investeringen van het Innovative Medicine Initiative (IMI)2 aan
te trekken, is in relatie tot het stimuleren van de ontwikkeling van geneesmiddelen in Nederland?
Antwoord 5
Voor de ontwikkeling van geneesmiddelen is samenwerking tussen netwerken
van academische en industriële deskundigen van het grootste belang. In
Lygature is de kennis en ervaring beschikbaar om maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en grote en kleine bedrijven effectief te laten samenwerken in grote, complexe consortia. Lygature richt zich hierbij op projecten die
bijdragen aan een gezamenlijke wetenschappelijke infrastructuur (zoals dataen biobanken), en/of onderwerpen die niet door afzonderlijke partijen
opgepakt kunnen worden (waaronder regulatoire innovatie, patiëntbetrokkenheid en verwaarloosde tropische ziektes).
Lygature zet deze kennis en ervaring onder meer in om partijen te mobiliseren voor deelname in sterke consortia die zich met succes kandidaat kunnen
stellen in Europese «calls for proposals». Alleen al bij de projecten waar
Lygature het programma management verzorgt, gaat ruim 44 miljoen euro
naar Nederlandse partners.
Naast het financiële belang, blijft Nederland via deze projecten aangesloten
bij de laatste ontwikkelingen op het gebied van biomedisch onderzoek.

2

http://www.rug.nl/research/grip/news/publication/imi-pressrelease.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wat is het aandeel van Nederlands onderzoek in toegekende subsidies vanuit
het IMI? Hoe verhoud zich dit tot het kennisniveau en de infrastructuur voor
farmaceutische bedrijven in Nederland ten opzichte van andere landen waar
door het IMI gesubsidieerde onderzoeken plaatsvinden?
Antwoord 6
Uit een door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) uitgevoerde
analyse van de deelname door Nederland in het Innovative Medicines
Initiative 1 en 2 komt naar voren dat Nederland succesvolle mededingers en
actieve deelnemers kent in het IMI programma. Er zijn 191 participaties door
academia, kleine bedrijven en patiëntenorganisaties in 66 toegekende
projecten. De totale door IMI toegezegde subsidie aan Nederlandse partijen
bedraagt ruim € 200 miljoen, dat is 15% van het beschikbare IMI budget.
Hiermee staat Nederland op de vierde plaats qua aandeel in toegekende
subsidies.
Nederland doet het dus bovengemiddeld goed in IMI en dat komt mede door
het Nederlandse kennisniveau en de infrastructuur.
Vraag 7
Ziet u mogelijkheden om meer subsidies vanuit het IMI aan te trekken voor
onderzoek in Nederland? Zo ja, hoe kan dit vormgegeven worden en welke
acties worden hier op ondernomen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Met de huidige inspanningen slaagt Nederland er al in om een meer dan
proportioneel deel van de beschikbare subsidiegelden aan te trekken. Het
kabinetsbeleid richt zich dan ook op het vasthouden van het huidige hoge
deelnameniveau in IMI.
Vraag 8, 9
Kunt u verklaren waarom onderzoek en productie van medicijnen in
Nederland is afgenomen terwijl dit in buurlanden niet het geval is? Zo ja,
welke verklaringen zijn hiervoor en op welke manier worden deze problemen
aangepakt? Zo nee, bent u bereid om onderzoek te doen naar de verschillen
in het vestigingsklimaat tussen Nederland en buurlanden voor de ontwikkeling en productie van medicijnen?
Wat is uw reactie op de conclusie van het rapport van PwC3 dat Nederland
een bijzondere inspanning moet doen om internationale bedrijven te
bewegen tot het openen van grote productiefaciliteiten in Nederland?
Antwoord 8, 9
Het onderzoek is niet afgenomen, maar er zijn signalen dat de productie
onder druk staat. Dit kan onder andere verklaard worden door toenemende
globalisering en specialisatie. Voor hoogwaardige productie is Nederland nog
steeds een interessant land. Het PwC onderzoek geeft nu geen reden om
onderzoek te doen naar verschillen in het vestigingsklimaat tussen Nederland
en buurlanden.
Als onderdeel van het bedrijvenbeleid ondersteunt en stimuleert het kabinet
de internationaliseringsagenda’s van de verschillende sectoren. Het bewegen
van internationale bedrijven om zich te vestigen in Nederland is een
belangrijke pijler in deze agenda. In samenwerking met de sector wordt
uitvoering gegeven aan een strategische acquisitie agenda waarbij de NFIA
en de diverse regionale partijen zoals de Regionale Ontwikkeling Maatschappijen een belangrijke rol vervullen. Hierbij wordt extra ingezet om proposities
uit te werken die de voordelen van Nederland voor buitenlandse investeerders inzichtelijk maken. Ook worden gericht investeerders benaderd voor wie
deze propositie aantrekkelijk is, bijvoorbeeld omdat hun activiteiten complementair zijn.

3

Rapport PWC (nog niet gepubliceerd)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Vraag 10
Hoe verhoudt de conclusie uit het PwC rapport dat de groei van de productie
van medicijnen in Nederland achterblijft bij buurlanden zich volgens u tot het
rapport van Actal uit 2015 om de regeldruk in deze sector te verminderen4?
Antwoord 10
Het Actal rapport ging hoofdzakelijk over belemmeringen in wet- en
regelgeving bij ontwikkeling en toelating van geneesmiddelen, en niet bij
productie.
Vraag 11
Kan de eventuele vestiging van het European Medicine Agency een positief
effect hebben op onderzoek naar en productie van medicijnen in Nederland?
Zo ja, op welke manier en hoe denkt u dit te realiseren? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 11
Er wordt op dit moment interdepartementaal en diplomatiek hard gewerkt om
de European Medicine Agency (EMA) naar Nederland te halen. Vestiging van
de EMA in Nederland versterkt het imago van Nederland als een innovatief
LSH land. Daarnaast is de verwachting dat op termijn ook bedrijven in de
geneesmiddelensector de EMA zullen volgen. Dit zal in eerste instantie gaan
om zogenaamde regulatory offices, die regelmatig contact hebben met het
agentschap over nieuwe en bestaande geneesmiddelen. De verwachting is
dat op termijn mogelijk ook onderzoeksfaciliteiten en wellicht ook productie
EMA zullen volgen. Hoe snel dit gaat en in welke omvang is moeilijk te
voorspellen.

4

http://www.actal.nl/nieuwe-medicijnen-kunnen-sneller-op-de-markt-komen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4