2013D27188

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties de behoefte enkele vragen en opmerkingen voor te leggen over
twee brieven van de staatssecretaris van Economische Zaken betreffende
ingrepen bij pluimvee. De brieven zijn opgenomen aan het eind van dit
verslag.
De voorzitter van de commissie,
Hamer
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

nds-tk-2013D27188

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen van de leden van de CDA-fractie
Vragen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Vragen van de leden van de SGP-fractie
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie

1
1
4
4
7
8
9

II.

Antwoord / Reactie van de staatssecretaris

11

III.

Volledige agenda

11

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van
de staatssecretaris ten aanzien van de motie van de leden Ouwehand en
Dekken over het verbod op ingrepen in de pluimveesector en de aanvullende brief van de staatssecretaris naar aanleiding van een brief van de
Nederlandse Vakbond Pluimveehouders over het besluit. De leden van de
VVD-fractie hebben daarbij de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de staatssecretaris besloten
heeft na overleg met de sector de ingrepen zoals het snavelbehandelverbod ondanks eerdere afspraken versneld uit te faseren? De sector krijgt
een paar jaar om alternatieven te onderzoeken. Kan de staatssecretaris
toelichten waarom zij van mening is dat de sector hiermee voldoende tijd
heeft om alternatieven te onderzoeken om te komen tot een pluimveehouderij zonder ingrepen terwijl de sector aangeeft dat dit geen realistische
termijn is?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er geen eenvoudige oplossingen
zijn om te stoppen met ingrepen die nu nog op pluimvee worden verricht.
Het doel van deze ingrepen is om ernstig ongerief door verenpikkerij en
tijdens het paren van ouderdieren in de huidige houderijsystemen te
voorkomen. Deze leden vragen of het nemen van meerdere maatregelen
op het gebied van huisvesting, management en fokkerij (het fokken van
socialere kippen) voldoende is om deze risico’s te mitigeren en of we toch
niet beter vast kunnen houden aan de oorspronkelijke afspraken? Welke
overweging ligt ten grondslag om de ingreep van de achterste tenen bij
moederdieren in de vleesvermeerdering wel te handhaven?
De leden van de VVD-fractie merken op dat er geen vergelijkbare eisen
worden gesteld aan producten uit omringende landen zoals Duitsland en
België. Daar blijft snavelbehandelen gewoon mogelijk. Deelt de staatssecretaris de opvatting van deze leden dat dit geen wenselijke ontwikkeling
is aangezien hiermee de concurrentiepositie van de Nederlandse
pluimveehouderij en het gelijke speelveld onevenredig wordt aangetast?
Zo ja, kan de staatssecretaris toelichten hoe zij hiermee om wil gaan? De
leden van de VVD-fractie zijn bang dat de economische en financiële
achterstand van de Nederlandse pluimveehouderij nog groter wordt,
doordat de huidige EU-maatregelen in andere landen niet of nauwelijks
wordt gehandhaafd zoals bijvoorbeeld Spanje en Italië. De leden van de
VVD-fractie vinden dan ook dat het voornemen van de staatssecretaris om
te streven naar Europees verbod een mooi streven is maar niet haalbaar
en niet realistisch. Zo heeft Nederland zich in juni vorig jaar onthouden
van stemming in de Europese raad van landbouwministers omdat de

2

nieuwe strategie voor dierenwelzijn niet ambitieus genoeg was. De leden
van de VVD-fractie vragen waarom de Europese lidstaten nu wel verder
zouden willen gaan op het gebied van dierenwelzijn.
De leden van de VVD-fractie zijn bezorgd dat het besluit van de staatssecretaris leidt tot grote economische gevolgen zowel voor de pluimveevleessector als de leghennensector. Kan de staatssecretaris toelichten wat
de economische gevolgen voor de schakels in de pluimveevleesketen zijn
(fokbedrijven met grootouderdieren en broederijen, opfok vleeskuikenouderdieren, vleeskuikenouderdieren (vermeerderaar), broederijen,
vleeskuikenhouders en slachterijen)? Kan de staatssecretaris toelichten
wat de economische gevolgen voor de schakels in de leghennensector
zijn (fokbedrijven, bedrijven met legouderdieren, legbroederijen, opfok
jonge hennen, leghennenhouders en eierpakstations)? Kan de staatssecretaris ook aangeven wat de economische gevolgen zijn voor de vaccinsector en vleeskalkoenen? De leden van de VVD-fractie zijn ook bezorgd
dat het besluit van de staatssecretaris ten koste gaat van de werkgelegenheid omdat de economische gevolgen groot zullen zijn en bedrijven
zich gaan verplaatsen naar het buitenland waar wel ingrepen worden
toegepast. Kan de staatssecretaris toelichten hoeveel banen per schakel in
de pluimveevleesketen en in de leghennensector verloren zullen gaan als
gevolg van dit besluit?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de staatssecretaris een «quick
scan» heeft laten uitvoeren door het Landbouw Economisch Instituut
(LEI). Deze quick scan laat zien welke economische gevolgen het verbod
op ingrepen zal kunnen hebben op basis van aannames. De leden van de
VVD-fractie zouden graag inzage hebben in de quick scan van het LEI. Is
de staatssecretaris bereid om de quick scan alsnog naar de Kamer te
sturen?
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat het besluit van de
staatssecretaris leidt tot nadelige gevolgen voor onze export positie. Deze
leden hebben dan ook twijfels over het voornemen van de staatssecretaris
om een verbod in te stellen voor het houden van pluimvee met ingrepen.
Nederland is koploper als het gaat om (de export van) pluimvee. Er wordt
over meer dan 60 landen fokmateriaal aan eendagskuikens geëxporteerd.
Deze afnemers vragen om behandelde dieren en deze afnemers zullen
straks gedwongen worden op zoek te gaan naar andere leveranciers of in
importerende landen worden dan alsnog de ingrepen door ondeskundigen uitgevoerd. De leden van de VVD-fractie willen van de staatssecretaris weten wat precies de (financiële) gevolgen zijn voor de export van
Nederland? Nederland staat nu nog op de tweede plaats als het gaat om
de uitvoer van de agrarische producten. De leden van de VVD-fractie
willen deze positie vasthouden, zeker in een tijd van economische crisis.
Deze leden zijn bezorgd dat het besluit van de staatssecretaris leidt tot een
afname van de export van agrarische producten. Kan de staatssecretaris
aangeven hoe zij onze exportpositie gaat vasthouden als zij vasthoudt aan
haar besluit?
De leden van de VVD-fractie vragen een toelichting op de Europese
notificatieprocedure voor technische voorschriften. Kan deze procedure
ingezet worden door een lidstaat voor nationale koppen op Europees
beleid? En hoe staat deze procedure tot het Verdrag van Schengen dat
regelt dat er vrij verkeer van kapitaal, goederen, diensten en personen is
in Europa? De leden van de VVD-fractie willen weten waarom de
staatssecretaris niet overwogen heeft eerst het nieuwe
EU-wetgevingskader voor dierenwelzijn af te wachten alvorens nationale
koppen op het Europees beleid in Nederland door te voeren.

3

De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat dit besluit niet bijdraagt
aan de opdracht in het regeerakkoord om te komen tot lastenverlichting
voor het bedrijfsleven. De sector wordt met dit besluit geconfronteerd met
bovenwettelijke eisen ten aanzien van de Europese regelgeving. Deze
leden willen van de staatssecretaris weten hoe zij de opdracht gaat
uitvoeren om te komen tot lastenverlichting voor de pluimveesector in
relatie tot haar voornemens om extra regels te stellen op het gebied van
dierenwelzijn.
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben instemming en enthousiasme kennis
genomen van het besluit van de staatssecretaris om een aantal ingrepen
bij pluimvee op den duur te verbieden.
De leden van de PvdA-fractie hebben enkele vragen waarop ze de
staatssecretaris verzoeken in te gaan.
De leden van de PvdA-fractie verzoeken de staatssecretaris nader in te
gaan op de omvang van de verbetering van het dierenwelzijn door het
verbieden van de ingrepen.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd waarom er niet net als bij het
snavelkappen voor wordt gekozen om al met ingang van 2018 in plaats
van in 2021 het verwijderen van een deel van de achterste teen bij hanen
in de vleesvermeerdering te verbieden.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd welke acties de staatssecretaris zal ondernemen om tot alternatieven te komen voor het verwijderen
van een deel van de achterste teen bij hanen.
De leden van de PvdA-fractie vragen de staatsecretaris om nader in te
gaan op de wensen van de Nederlandse consument als het gaat om
dierenwelzijn bij pluimvee en specifiek met betrekking tot de te verbieden
ingrepen.
Vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben procedurele en inhoudelijke vragen
over de brief van de staatssecretaris van 9 juni 2013 «ingrepen pluimvee».
Vervolgens heeft de staatssecretaris een tweede brief doen uitgaan op
19 juni 2013. De leden steunen het streven van de staatssecretaris om
ingrepen bij pluimvee te voorkomen en zodoende het welzijn van kippen
en kalkoenen te verbeteren. Met onderstaande vragen willen de leden
ingaan op het proces en de onderbouwing van de in de brief voorgestelde
wijzigingen van het ontwerpbesluit diergeneeskundigen.
Wat betreft het proces, in de brief van de staatssecretaris wordt gerefereerd aan de motie van de leden Ouwehand en Van Dekken (Kamerstuk
21 501-32, nr. 613). Deze motie is echter niet in stemming gebracht.
Bedoelt de staatssecretaris niet de motie van het lid Ouwehand
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 630), een wijziging van de motie van de leden
Ouwehand en Van Dekken?
In de brief haalt de staatssecretaris aan dat er overleg is geweest met de
Stuurgroep ingrepen bij pluimvee. De leden van de CDA-fractie achten het
van groot belang dat gezamenlijk met de Stuurgroep, waaraan de
pluimveesector en de Dierenbescherming sinds 2006 deelnemen, een
redelijke en economische haalbare oplossing wordt gevonden. Heeft de
staatssecretaris de Stuurgroep betrokken bij het nemen van het voorgestelde besluit? Heeft de staatssecretaris met de Stuurgroep een overeenstemming kunnen bereiken over het door u voorgenomen besluit? Is de
staatssecretaris voor de uitvoering van de wijzigingen die zij voorstelt in
deze brief een plan van aanpak overeengekomen met de Stuurgroep?
De leden van de CDA-fractie zouden het betreuren als de Stuurgroep
ingrepen pluimvee die zich al jaren inzet om tot een verantwoorde stop
van ingrepen bij pluimvee te komen nu opeens voor een voldongen feit

4

wordt gesteld. Vindt de staatssecretaris ook niet dat een voorstel om de
vrijstelling op te heffen beter overeengekomen kan worden met de
Stuurgroep die daarvoor is opgericht en zich daarvoor sinds 2006
intensief inspant? Vindt de staatssecretaris ook niet dat het wenselijk zou
zijn om met de Stuurgroep tot een deugdelijk plan van aanpak te komen
waarin er geen losse eindjes zijn betreffende wetenschappelijke
haalbaarheid en waarin de economisch gevolgen worden meegewogen?
Heeft de staatssecretaris gezamenlijk met de Stuurgroep naar een
gedragen besluit gezocht waarin de economische gevolgen en
haalbaarheid van onderzoeksinspanningen en andere maatregelen zijn
meegewogen?
Uit de brief van 19 juni 2013 blijkt dat de staatssecretaris in gesprek is
getreden met de sector op 17 juni 2013, nadat zij het voorgenomen besluit
heeft kenbaar gemaakt aan de Kamer. De leden van de CDA-fractie stellen
vast dat er in dat gesprek niet is gesproken over een stappenplan met
eventuele financiële ondersteuning, noch dat de staatssecretaris daar
andere toezeggingen heeft gedaan. Acht zij het niet verstandiger om met
de sector tot goede afspraken te komen waarbij mogelijkheden van
onderzoek- en andere maatregelen en economische gevolgen worden
meegewogen? Vindt de staatssecretaris ook niet dat de Nederlandse
sector pluimveesector en haar economische toegevoegde waarde voor
Nederland behouden moet blijven?
Met de brief legt de staatssecretaris een wijziging voor van het ontwerpbesluit diergeneeskundigen. Het ontwerpbesluit diergeneeskundigen is
behandeld door de Tweede Kamer bij het notaoverleg in maart 2013.
Waarom heeft de staatssecretaris de aanpassingen die zij in de onderhavige brief voorstelt niet betrokken in het ontwerpbesluit dat voorlag in
maart 2013, gezien de motie waarop zij reageert dateert van juli 2012?
Waarom is er haast geboden om deze aanpassingen aan het ontwerpbesluit Diergeneeskundigen in het voorliggende voorstel met spoed aan te
brengen gezien de vrijstellingen voor de ingrepen volgens het voorstel
over 18 maanden en voor snavelingrepen over 4,5 jaar worden
opgeheven? Ligt de reden voor een snelle behandeling erin dat deze
wijziging de inwerkingtreding van het besluit diergeneeskundigen in de
weg zit? Waarom kunnen de in de brief voorgestelde aanpassingen aan
het ontwerpbesluit Diergeneeskundigen niet gedaan worden nadat deze
van kracht is en er een plan gereed is met haalbare onderzoeksvoorstellen
om ingrepen bij pluimvee overbodig te maken?
Naast deze vragen over het gevolgde proces, hebben de leden van de
CDA-fractie vraagtekens bij de inhoud van de brief van de staatssecretaris.
Het streven naar een situatie waarin ingrepen niet langer noodzakelijk zijn
staat al geruime tijd hoog op de agenda en destijds is met de dierenbescherming en de pluimveehouderijsector overeengekomen om een
verbod op ingrepen bij pluimvee in te laten gaan vanaf 2021 na een
vrijstelling van 10 jaar. Zodoende werd de sector meer tijd gegeven om
door middel van onderzoek en maatregelen ingrepen overbodig te maken.
Dit besluit volgde uit de rapportage van de Stuurgroep van 2011 waarin
werd aangegeven nog 5 jaar nodig te hebben voordat ingrepen voor het
verwijderen van sporen en nog 10 jaar voor ingrepen van het inkorten van
de snavel en het verwijderen van het achterste deel van de tenen van
hanen. De in de brief voorgelegde opheffingen van de vrijstellingen
verkorten de huidige vrijstellingsperiode met 1 jaar voor het verwijderen
van sporen bij hanen in de vaccinssector, met vijf jaar voor het verwijderen van sporen en dubben van kammen, en met drie jaar voor
snavelbehandeling.
De leden van de CDA-fractie vinden dat de opheffingen van de vrijstellingen zorgen voor rechtsonzekerheid bij de pluimveehouders. Is de
staatssecretaris zich ervan bewust dat pluimveehouders zich overgeleverd
voelen aan de grillen van de politiek?

5

Bovendien vinden deze leden dat als tijdelijke besluiten worden gewijzigd,
zoals in het voorgenomen besluit in de brief van 9 juni, er een goede
onderbouwing dient te zijn. Echter, de wetenschappelijke haalbaarheid en
economische gevolgen komen enkel summier aan bod in de brief. Uit de
brief van de staatssecretaris van 19 juni 2013 blijkt eveneens dat de
ingangsdatum, 01-01-2018, van het verbod op snavelingrepen enkel
gebaseerd is op een politieke afweging zonder economische gevolgen en
wetenschappelijke haalbaarheid mee te wegen. Vindt de staatssecretaris
niet dat de onderzoeksmogelijkheden en economische gevolgen moeten
worden betrokken in deze afweging?
Wat betreft de onderbouwing van het voorgenomen besluit, richten deze
leden zich op het verkorten van de opheffing voor snavelbehandeling
omdat de moeilijkst op te lossen en economisch ingrijpendste beslissing
is. Wat betreft het nog plaats te hebben onderzoek, wordt in de brief
volstaan met «het laatste vraagt een aantal jaren voordat resultaten
geboekt kunnen worden». Zou een specifiekere uitleg gegeven kunnen
worden over de onderzoeken die plaats gaan hebben en noodzakelijk zijn
in deze «aantal jaren»? Heeft de staatssecretaris gegronde redenen voor
de inkorting van de vrijstelling met drie jaar? Zijn er plannen voor
gezamenlijke extra onderzoeksinspanningen om het opheffen van de
ingreep bij snavels goed te laten verlopen? Zo ja, gaat de staatssecretaris
hieraan financiële ondersteuning geven? Er zijn geen garanties dat de
onderzoeken goede uitkomsten gaan hebben. Welke consequenties zijn er
als er tegenvallers zijn bij het praktijkonderzoek en de fokkerijontwikkelingen?
Is de staatssecretaris zich ervan bewust dat uit onderzoeken blijkt dat het
percentage dood gepikte leghennen flink zal toenemen als de leghennen
niet worden behandeld aan de snavel? Is zij bekend met de uitspraken van
de heer Van Horne van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) in de
Gelderlander van 15-6-2013, die dit besluit afraad juist voor het welzijn
van de kip? Heeft u uitvoerig contact gehad met de Dierenbescherming
over het onderhavige besluit, aangezien de Dierenbescherming akkoord
was met een vrijstelling tot 2021 omwille van het dierenwelzijn van de
kip? Is de staatssecretaris bekend met het onderzoek in het kader van het
Europese project Low Input Breeds waaruit naar voren kwam dat er in
Nederland tweemaal zoveel biologische leghennen, die geen snavelbehandeling hebben gehad, prematuur dood gaan (12%) als vrije uitloop
leggenhennen die wel behandeld zijn in Nederland (6,5%) en dat
biologische leghennen in Frankrijk, waar een snavelbehandeling ook bij
biologische pluimvee is toegestaan, een gelijke uitval (6%) vertonen als
vrije uitloop leghennen met een snavelbehandeling (zie artikel in de
Pluimveehouderij van 11 februari 2011)? Is de staatssecretaris zich ervan
bewust dat indien er geen grote vooruitgang wordt geboekt in het
onderzoek om pikgedrag te voorkomen er grote risico’s zijn voor ernstige
welvaartsaantasting van kippen?
Het bovenstaande meewegend, is de staatssecretaris voornemens om
voor 2018 nog één of meerdere evaluatiemomenten met de pluimveesector en de Dierenbescherming in te stellen om de haalbaarheid van
de datum 01-01-2018 en de voortgang van de ontwikkelingen te bepalen?
Daarnaast vrezen de leden van de CDA-fractie dat de opheffing van de
vrijstellingen voor de ingrepen grote gevolgen kunnen hebben voor de
concurrentiepositie van de Nederlandse pluimveesector in Europa. Als de
opheffing van de vrijstelling op de snavelbehandeling versneld wordt
doorgevoerd, zonder dat er nieuwe maatregelen of/en nieuwe vriendelijkere rassen voorhanden zijn, zou dat grote financiële gevolgen hebben
voor vele ondernemende families in de Nederlandse pluimveesector. In de
brief stelt de staatssecretaris dat het verbieden van ingrepen bij pluimvee
gevolgen kan hebben voor de export van eendagskuikens als de afnemer
in de ontvangende landen kippen wil waarbij ingrepen zijn toegepast. Uit
de quick scan die de staatssecretaris heeft uit laten voeren door het LEI

6

blijkt dat de staatssecretaris kennis heeft van de grote economische
gevolgen van het intrekken van de vrijstelling voor snavelingrepen. Uit de
quick scan van het LEI blijkt dat het voorgenomen besluit van haar brief
van 9 juni jl. grote gevolgen heeft voor de pluimveesector. De kans is
groot dat de helft van de sector zich naar het buitenland verplaatst wat
een ramp is voor vele families in de pluimveesector, waardoor de
Nederlandse economie tientallen miljoenen toegevoegde waarde verliest
en er werkgelegenheid in het landelijk gebied verloren gaat. De leden van
de CDA-fractie vinden dat dit voorkomen zou moeten worden.
Als het gevolg is dat ingrepen dan net over de grens plaatshebben voor
de export, wat is dan de welzijnswinst van deze maatregel? Is de
staatssecretaris zich bewust dat indien onbehandelde eendagskuikens dan
alsnog worden behandeld aan hun snavel in het buitenland en dit dus
later plaatsheeft en minder is voor het dierenwelzijn van het kuiken?
Kan de staatssecretaris een inschatting geven voor de gevolgen van het
opheffen van de vrijstelling in het geval er geen nieuwe ontwikkelingen
zijn voor 01-01-2018 betreffende de productieprijs van eieren? Wat
betekent dit voor de concurrentiepositie van Nederlandse leghennenhouders van scharrel- en vrije uitloopeieren ten opzichte van leghennenouders uit andere Europese landen waar de leghennen wel een snavelbehandeling krijgen?
De leden van de CDA-fractie zien een tegenstelling in het belang dat de
staatssecretaris hecht aan een snelle totstandkoming van de opheffing
van de vrijstelling voor het verrichten van ingrepen bij pluimvee in
Nederland en de toezegging die zij doet om een verbod op Europees
niveau te gaan bepleiten, wat waarschijnlijk wel veel tijd gaat vergen.
Voor de leden van de CDA-fractie is het heel belangrijk dat er een
Europees gelijk speelveld is omdat er immers een gemeenschappelijke
markt is voor landbouwproducten.
Zijn er voorbeelden waarbij nationale maatregelen zijn toegestaan die een
belemmering zijn voor de intracommunautaire handel en die gericht zijn
op dierenwelzijn zoals een verbod op de import van pluimvee met
snavelbehandelingen? Hoe lang zou het duren om de Europese notificatieprocedure voor een Nederlands verbod op import van pluimvee met
ingrepen te realiseren? Zijn er voorbeelden van nationale maatregelen
waarbij het instellen van een dergelijk verbod niet was toegestaan? Hoe
schat de staatssecretaris de realisatie van het positief verlopen van deze
notificatieprocedure in? Hoe lang verwacht de staatssecretaris dat het
gaat duren voordat er een dergelijk verbod is? Overweegt de staatssecretaris dan ook om producten van behandelde kippen (vlees en eieren) de
lidstaten van de EU of uit derde landen te gaan weren op de Nederlandse
markt?
De staatssecretaris zegt in de brief van 9 en 19 juni toe dat zij gaat pleiten
voor een verbod op ingrepen bij pluimvee op Europees niveau. Hoe schat
zij de haalbaarheid van dit verbod in? Wanneer zal dit verbod gerealiseerd
worden? Weegt de staatssecretaris mee dat er momenteel al vervalsing is
van de Europese concurrentie doordat in sommige Europese lidstaten er
niet wordt opgetreden tegen het verbod op legbatterijen? Ten behoeve
van de economische positie van de sector, is het niet beter als een
opheffing van de vrijstelling gekoppeld wordt aan de invoering van een
Europees verbod op ingrepen bij pluimvee?
Vragen van de leden van de ChristenUnie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
reactie op de motie
van de leden Ouwehand en Van Dekken over het verbod op ingrepen in de
pluimveesector

7

en de aanvullende brief over het bestuurlijk overleg met de pluimveesector. Genoemde leden hebben naar aanleiding hiervan nog een paar
vragen en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten zeer aan het belang van een
gelijk speelveld in Europa, waarbij Nederland als Europese koploper inzet
op het verhogen van de Europese dierenwelzijnsstandaarden, zodat de
Nederlandse prestaties algemene normen worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de staatssecretaris hoe zij het
vervroegen van het verbod op het behandelen van snavels van 2021 naar
2018 ziet in relatie tot haar inzet in Brussel voor een Europees verbod op
ingrepen bij pluimvee. Kan de staatssecretaris aangeven wat het traject en
tijdspad is voor het nieuwe EU-wetgevingskader voor dierenwelzijn? En is
de staatssecretaris bereid om het Nederlandse verbod in samenhang te
blijven zien met het Europese traject dat zij voorstaat? Hoe wil de
staatssecretaris voorkomen dat het uitblijven van een Europees gelijk
speelveld leidt tot onevenredig grote nadelen voor de Nederlandse
pluimveesector?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het Landbouw
Economisch Instituut (LEI) heeft becijferd dat het verbod op het behandelen van snavels mogelijke leidt tot economische schade van tientallen
miljoenen euro’s per jaar. Zij vragen de staatssecretaris een appreciatie te
geven van de onderzoeksresultaten van deze «quick scan». Is de staatssecretaris bereid om aanvullend onderzoek te laten verrichten door het LEI
om de economische gevolgen van een verbod in 2015, 2018 en 2021 goed
in kaart te laten brengen?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er momenteel nog
geen effectief maatregelpakket is om verenpikkerij bij niet snavelbehandelde koppels te voorkomen. Zij vragen de staatssecretaris wanneer de
voorgestelde toolkit van managementmaatregelen die stuurgroep gaat
ontwikkelen gereed zal zijn. Genoemde leden vragen of het wel realistisch
is om aan te nemen dat in relatief korte tijd effectieve maatregelen kunnen
worden ontwikkeld?
Vragen van de leden van de SGP
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat het Landbouw
Economisch Instituut (LEI) de mogelijke economische schade als gevolg
van het versneld invoeren van het verbod op ingrepen in de pluimveehouderij in kaart heeft gebracht, maar dat dit rapport geheim is gehouden. Is
dit juist? Zo ja, waarom moest dit rapport geheim blijven? Is de staatssecretaris bereid dit rapport openbaar te maken? Heeft zij de uitkomsten van
deze analyse in haar overwegingen meegenomen?
De leden van de SGP-fractie vrezen grote welzijnsproblemen als het
verbod op snavelbranden eerder ingevoerd wordt dan 2021. Via fokkerij
en allerlei preventieve maatregelen kan de verenpikkerij teruggedrongen
worden, maar er lopen nog allerlei onderzoeken die daarvoor van groot
belang zijn. Invoering van het verbod per 2018 is daarom te snel. Kan de
staatssecretaris inzichtelijk maken welke risico’s de Stuurgroep ziet bij
versnelde invoering van het genoemde verbod? Is de veronderstelling
juist dat de staatssecretaris in haar ethische afweging het achterwege
blijven van de relatief pijnloze infraroodbehandeling zwaarder laat wegen
dan de grote risico’s als gevolg van verenpikkerij? Is de staatssecretaris in
ieder geval bereid eind 2016 een evaluatiemoment in te plannen om te
kijken of de voortgang van fokkerij en van praktijkonderzoek rond
preventieve maatregelen voldoende garanties biedt voor het voorkomen
van grote welzijnsproblemen na invoering van het verbod? Is de staatsse-

8

cretaris bereid, indien de uitkomst van de evaluatie negatief is, de
versnelde invoering te heroverwegen?
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennis
genomen van de brief van de staatssecretaris aangaande de uitvoering
van de motie van de leden Ouwehand en Van Dekken waarin de regering
verzocht wordt de vrijstelling van het verbod op ingrepen in de pluimveesector tot 2021 te herroepen en het verbod op 1 januari 2015 onherroepelijk van kracht te laten worden. Zij hebben hier nog enkele vragen over.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn verheugd dat de
staatssecretaris mede met het oog op dierenwelzijn tot een pluimveehouderij zonder ingrepen wil komen. In de vee-industrie moeten kippen voor
de laagst mogelijke kostprijs zo snel mogelijk groeien en zoveel mogelijk
produceren. Dit gaat ten koste van het dierenwelzijn. Doordat er in
overvolle stallen voor dieren niets te beleven is, lijden dieren aan stress
en vertonen ze ernstig gestoord gedrag. Hierdoor worden dieronvriendelijke ingrepen zoals snavelkappen toegepast.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat hun
aangenomen motie in ieder geval voor een deel wordt uitgevoerd. De
overgangstermijn voor de pluimveesector zal verkort worden en niet meer
tot 2021 duren. Zij merken op dat dit ook meer dan terecht is, aangezien
het Ingrepenbesluit al in 1996 bekend was en vanaf 2001 de verboden tot
op heden maar liefst drie maal uitgesteld zijn. De sector weet zodoende al
meer dan zestien jaar dat er een verbod komt op de ingrepen. Hoe
beoordeelt de staatssecretaris de opvallende traagheid van de sector om
hun huisvestingsysteem, management en fokkerij aan te passen aan de
nieuwe normen die zij al zestien jaar geleden kenden? De leden van de
Partij voor de Dieren-fractie betreuren het zeer dat dit verbod op ingrepen
niet per 2015 zal gaan gelden voor het kappen van snavels bij kippen en
kalkoenen en het verwijderen van een deel van de achterste teen bij
hanen, en dat deze sector daarmee een verdere verlenging van de
overgangstermijn van drie jaar krijgt. Kan de staatssecretaris bevestigen
dat een groot deel van de problemen in deze sector opgelost kan worden
te investeren in kwaliteitsproductie door minder dieren te houden op
hetzelfde oppervlak, door de dieren meer afleiding te geven en door ze
uitloop naar buiten te bieden? Deelt zij de mening van de leden van de
Partij voor de Dieren-fractie dat er een hogere percentage integraal
duurzame stallen zou zijn gerealiseerd als de overheid het verbod op
ingrepen niet telkens had uitgesteld? Zo nee, waarom niet? Op welke
termijn en op welke wijze wil zij ervoor zorgen dat er geen huisvestingssystemen meer in Nederland bestaan waarbij het nodig is om delen van
de te houden dieren af te knippen of weg te laseren om er dieren in te
houden?
De staatssecretaris geeft aan dat er nog geen alternatief is voor het
verwijderen van de achterste tenen bij hanen gezien de risico’s voor
moederdieren in de vleesvermeerdering. Aan welke criteria dienen de
alternatieven voor het verwijderen van de achterste tenen bij hanen te
voldoen volgens de staatssecretaris? Wat gaat zij doen om de sector haast
te laten maken met het beëindigen van deze ingreep? Hoe beoordeelt de
staatssecretaris de traagheid van de sector om met alternatieven te
komen terwijl zij daarvoor meer dan zestien jaar de tijd hebben gekregen
(in 1996 was bekend dat er een verbod op deze ingreep zou komen)?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat wederom
wordt ingezet op een foktraject om een enkel onderdeel van het dier zo
aan te passen dat het dier in de bestaande huisvestingssystemen
gehouden kan worden. Deze leden wijzen erop dat dit al jaren de
bestaande praktijk is, waarbij dieren selectief op een klein aantal eigen-

9

schappen worden geselecteerd, wat weer ten koste gaan van onder
andere de weerbaarheid van dieren tegen ziekten. Deelt de staatssecretaris de mening dat het nu tijd is om de omstandigheden aan te passen
aan de behoeften van het dier, en om uitsluitend robuuste rassen te
fokken? Deelt de staatssecretaris de mening van de leden van de Partij
voor de Dieren-fractie dat de fokkerij gericht moet zijn op het fokken van
gezonde en weerbare kippen in plaats van een zo hoog mogelijke
productie binnen de bestaande verouderde systemen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vinden dat kippen gehuisvest
en verzorgd moeten worden in overeenstemming met hun aard en
gedrag. Deelt de staatssecretaris de mening dat voor het welzijn van
hennen, hanen en kalkoenen uitgegaan dient te worden van het
soorteigen gedrag van de dieren? Uit diverse rapporten (WUR: Effect van
bezettingsdichtheid op (de ontwikkeling van) het paargedrag en de
technische resultaten bij vleeskuikenouderdieren, april 2011) is gebleken
dat snavelpikken en kannibalisme een gevolg is van het niet kunnen
uitvoeren van natuurlijk gedrag. Onder natuurlijk gedrag wordt scharrelen
en het nemen van een stofbad verstaan. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie zijn van mening dat het uitvoeren van natuurlijk gedrag
alleen maar mogelijk als pluimvee de mogelijkheid heeft tot een vrije
uitloop. Erkent de staatssecretaris de conclusies van de Wageningen
Universiteit (WUR) en welke consequenties verbindt zij hieraan? De leden
van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennis genomen van het
rapport «Van Kuiken tot Kip» wat in 2011 door de WUR is gepubliceerd.
Hierin is weergegeven dat om pikkerij te voorkomen, afleiding moet
worden gegeven door middel van een buitenuitloop. Is de staatssecretaris
bereid om wettelijke eisen te stellen aan huisvesting door het invoeren
van een vrije buitenuitloop voor pluimvee? Zo nee, waarom niet?
Is de staatssecretaris tevreden over de gangbare huisvestingssystemen
voor kippen in de vee-industrie? Welke elementen van deze gangbare
huisvestingssystemen vindt de staatssecretaris acceptabel en welke niet?
Wat vindt de staatssecretaris ervan dat het fokprogramma in de legkippensector de afgelopen jaren gericht was op selectie van kippen die
extreem veel eieren leggen? Hoe beoordeelt zij dit in het ligt van het
dierenwelzijn? Deze leden ontvangen graag een reactie.
Naast het voorkomen van ongerief bij kippen om het welzijn te verbeteren, dienen kippen ook positief, natuurlijk gedrag te vertonen als
welzijnsindicatie. Kan de staatssecretaris de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie een aantal voorbeelden geven van natuurlijk, positieve
gedrag bij kippen in de vleeskuiken- en leghennenindustrie? Zo nee, hoe
beoordeelt de staatssecretaris dit? Hoe beoordeelt de staatssecretaris
bijvoorbeeld het feit dat de kippen in de intensieve veehouderij hun
vleugels niet kunnen uitslaan omdat zij te dicht op elkaar leven? Is de
staatssecretaris van mening dat de groepsgrootte van kippen moet
worden beperkt? Zo ja, op welke manier zal zij er voor zorgen dat de
kippenhouderij in snel tempo dusdanig wordt omgevormd dat er geen
dieren meer gehouden worden in dergelijke stressvolle omstandigheden
dat zij elkaar gaan verwonden?
Kan de staatssecretaris aangeven of het verwijderen van sporen bij hanen,
het verwijderen van een deel van de achterste teen bij hanen en het
dubben van kammen bij hanen in bepaalde sectoren nog is toegestaan en
zo ja in welke sectoren? Kan de staatssecretaris ook aangeven of er na
1 september 2018 nog snavels verwijderd zullen worden in Nederland?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat het verwijderen van de kammen van witbevederde hanen gewoon toegestaan blijft.
De ingreep is niet ter voorkoming van ongerief in de stallen maar dient
slechts ter identificatie. De redenering dat bepaalde ingrepen ter
voorkoming van ongerief bij de kippen nog dienen te worden toegestaan
gaat bij deze ingreep niet op. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie
zijn van mening dat er geen argument bestaat dat deze verminking van

10

het dier rechtvaardigt. Graag een reactie. Is de staatssecretaris
voornemens om, eerder dan 2023 deze ingreep te verbieden? Zo nee,
waarom niet, zo ja, op welke termijn?
Een veehouderij zonder ingrepen in 2023 is door de vorige staatssecretaris als één van de uitdagingen van de Uitvoeringsagenda Duurzame
Veehouderij genoemd. Wat is de visie van deze staatssecretaris hierover?
Is zij van plan ervoor te zorgen dat er inderdaad voor 2023 geen dieronvriendelijke ingrepen meer zullen worden toegepast in de veehouderij en
welke stappen gaat zijn zetten om dit te realiseren? Zal dit ook inhouden
dat koeien hun horens mogen houden, en dat er hoge boetes worden
opgelegd wanneer bij varkens staarten worden afgeknipt? De leden van
de Partij voor de Dieren-fractie wijzen erop dat dit laatste officieel al
verboden is, maar dat dit verbod op grote schaal geschonden wordt.
Wanneer zal de staatssecretaris de volledige naleving van de bestaande
verboden met betrekking tot ingrepen in de veehouderij gaan afdwingen?
Hoe gaat zij het verbod op ingrepen in de pluimveesector handhaven? De
leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen graag van de staatssecretaris weten hoeveel controles op reeds verboden ingrepen in de veehouderij er het afgelopen jaar geweest zijn. Hoeveel overtredingen zijn er
geconstateerd en welke maatregelen zijn genomen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn verheugd dat de
staatssecretaris heeft toegezegd bij de EU te willen pleiten voor een
Europees verbod op ingrepen bij pluimvee, en willen graag geïnformeerd
blijven over de voortgang van dit traject.
II. Antwoord / Reactie van de staatssecretaris
III. Volledige agenda
Reactie op de motie van de leden Ouwehand en Dekken over het
verbod op ingrepen in de pluimveesector
Brief regering d.d. 10-06-2013 – staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma
Zaaknummer 2013Z11653
Bestuurlijk overleg pluimveesector – ingrepen bij pluimvee
Brief regering d.d. 19-06-2013
staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
Zaaknummer 2013Z11653

11