Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1194

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2011
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij zeven
fiches aan te bieden dat werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
– Fiche 1: Verordening vaststelling van de lijst visumplicht voor
derdelanders (kamerstuk 22 112, nr. 1191)
– Fiche 2: Richtlijn gebruikswijzen verweesde werken (kamerstuk 22 112,
nr. 1192)
– Fiche 3: Mededeling bescherming financiële belangen EU, via
strafrecht en administratieve onderzoeken (kamerstuk 22 112, nr. 1193)
– Fiche 4: Verordening handhaving intellectuele-eigendomsrechten door
de douane
– Fiche 5: Mededeling Intellectueel Eigendom (kamerstuk 22 112,
nr. 1195)
– Fiche 6: Mededeling normalisatie (kamerstuk 22 112, nr. 1196)
– Fiche 7: Richtlijn over energie-efficiëntie (kamerstuk 22 112, nr. 1197)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22112-1194
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

1

Fiche: Verordening handhaving intellectuele-eigendomsrechten
door de douane
1. Algemene gegevens
Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement
en de Raad inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten
door de douane
Datum Commissiedocument: 24 mei 2011
Nr. Commissiedocument: COM(2011) 285 definitief
Prelex: http://ec.europa.eu/prelex/
detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=200467
Nr. Impact assessment Commissie en opinie Impact assessment Board:
http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/customs/
customs_controls/counterfeit_piracy/legislation/
sec597_impact_assessment_en.pdf
Behandelingstraject Raad: Raadsgroep douane-unie, waarschijnlijk Ecofin
of Concurrentiekrachtraad. Beoogde specifieke procedure vooral afhankelijk van het Voorzitterschap; qua tijdpad wordt gemikt op afronding in
de eerste helft van 2012.
Eerstverantwoordelijk ministerie: Het ministerie van Financiën in nauwe
samenwerking met het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie.
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure, rol Europees Parlement
a) Rechtsbasis
Artikel 207 VwEU, implementatie van gemeenschappelijke handelspolitiek
b) Besluitvormingsprocedure en rol Europees Parlement
Raad: gekwalificeerde meerderheid
Europees Parlement: medebeslissing
2. Samenvatting BNC-fiche
Dit voorstel vervangt, moderniseert en actualiseert de EU-verordening die
nu het optreden van de douane regelt in gevallen waarin de douane
goederen aantreft waarvan wordt vermoed dat daarmee een inbreuk
wordt gemaakt op bepaalde intellectuele-eigendomsrechten. Het gaat om
een exclusieve bevoegdheid van de EU. Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit positief. Het verwelkomt in beginsel deze «grote onderhoudsbeurt» aan de geldende Europese spelregels voor het douaneoptreden
indien wordt vermoed dat goederen inbreuk maken op intellectueleeigendomsrechten. Het kabinet zal het omvangrijke en recente voorstel
tijdens de besluitvormingsprocedure in Brussel meer in detail kritisch
beoordelen, onder meer op het evenwicht van de belangen van bij de
uitvoering van de verordening betrokken partijen: bedrijven, organisaties,
burgers (consumenten) en overheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

2

3. Samenvatting voorstel
• Inhoud voorstel
Het voorstel maakt deel uit van een programma dat de Commissie op
24 mei 2011 presenteerde ter modernisering van de intellectuele-eigendomsrechten in de Interne Markt. Dat programma omvat drie onderdelen:
een mededeling van de Commissie1, een voorstel voor een richtlijn2 en
het onderhavige voorstel voor een verordening.
Het voorliggende voorstel strekt ertoe de geldende EU-verordening
(1383/2003) te vervangen.
Zo presenteert de Commissie in het voorstel verbeteringen en verduidelijkingen ter versterking van de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten en met het oog op vergroting van de rechtszekerheid voor
partijen, te weten de houder van het recht en de opdrachtgever voor het
vervoer van de goederen. Een concrete aanleiding daartoe wordt
gevormd door een bij de World Trade Organization (WTO) lopende
geschillenprocedure (India en Brazilië tegen de EU) over het ophouden
door de douane van enkele zendingen legitieme geneesmiddelen die via
de EU naar buiten de EU gelegen landen werden doorgevoerd.
Het voorstel bevat voorts een uitbreiding van het toepassingsgebied van
de geldende verordening met enkele bijzondere deelgebieden van de
intellectuele-eigendomsrechten, te weten handelsbenamingen3,
zogeheten topografieën van halfgeleiderproducten4 en gebruiksmodellen5.
Ook omvat het voorstel een uitbreiding van de werkingssfeer van de
verordening tot inbreuken ten gevolge van parallelhandel en apparaten
om technologische maatregelen te ontwijken. Tenslotte bevat het voorstel
nieuwe procedures zoals een procedure om voor kleine zendingen
nagemaakte goederen – die bijvoorbeeld zijn verkocht via het internet –
sneller over te gaan tot vernietiging daarvan, en versterking van de
bescherming van de belangen van de legitieme handel.

1
Een eengemaakte markt voor intellectueleeigendomsrechten. Creativiteit en innovatie
bevorderen met het oog op economische
groei, kwaliteitsjobs en eersteklasproducten
en -diensten in Europa; COM (2011)287 def;
BNC-fiche ({).
2
Voorstel voor een richtlijn met betrekking tot
bepaalde vormen van toegestaan gebruik van
verweesde werken; COM(2011) 289; BNC-fiche
(...).
3
Een handelsnaam is, kortweg, een naam die
een onderneming hanteert in het economisch
verkeer.
4
Het gaat hier in grote lijnen om schematische weergaven van de opbouw van
halfgeleiders (chips).
5
Grofweg gaat dit om gebruiksvoorwerpen
met nieuwe kenmerken die bepalend zijn voor
het verkrijgen van een technische vernieuwing. Overigens kent Nederland deze vorm
van bescherming niet.

• Impact assessment Commissie
De Europese Commissie is positief over de bijdrage die in het voorstel
verhelderde regels kunnen leveren aan de belangen van gebruikers van
sommige vitale medicijnen in derde landen. De Commissie is van oordeel
dat het niveau van handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door
het voorstel licht verbetert. Zij verwacht dat dit voorstel bijdraagt aan
bescherming van consumenten tegen namaak. De Commissie oordeelt
voorts dat de effectiviteit van de douane om internetverkopen van
nagemaakte goederen aan te pakken, door het voorstel kan verbeteren.
Voorts onderkent de Commissie dat handelspartijen (rechthebbenden,
vervoerders) en de douane op onderdelen voor hogere kosten kunnen
komen te staan. Voor de douanediensten worden die kostenstijgingen
volgens de Commissie gecompenseerd door procedurele vereenvoudigingen.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
De Commissie baseert de bevoegdheid van de EU voor dit voorstel op art.
207 VwEU. De EU oefent in dit verband een exclusieve bevoegdheid uit,
omdat de verordening speelt op het gebied van de gemeenschappelijke
handelspolitiek. Het kabinet deelt dit oordeel van de Commissie.
b) Functionele toets
– Subsidiariteit: n.v.t.
– Proportionaliteit: positief
– Onderbouwing:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

3

De EU heeft een exclusieve bevoegdheid, omdat voor dit onderwerp de
gemeenschappelijke handelspolitiek het speelveld is. Een toets op
subsidiariteit moet ten aanzien van dit voorstel dan ook buiten beschouwing blijven.
Het proportionaliteitsaspect kan hier per saldo positief worden beoordeeld. Zo wordt een aanvang gemaakt met de noodzakelijke effectieve
aanpak van het door internet groeiende verschijnsel van verkoop van
namaakgoederen aan consumenten via de post. Ook wordt bijvoorbeeld
het beschreven transitvraagstuk geadresseerd. Weliswaar had wellicht
voor de beoogde doelen een herziening op onderdelen van de geldende
verordening kunnen volstaan in plaats van de nu voorgestelde algehele
vervanging ervan, maar de verordening in zijn geheel is als noodzakelijk
te beoordelen; de te bereiken doelstellingen kunnen niet langs andere
weg worden gerealiseerd.
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Volgens het voorstel verlenen de lidstaten aan de Commissie twee
bevoegdheden.
In de eerste plaats kan de Commissie door middel van uitvoeringshandelingen volgens de raadplegingsprocedure van artikel 4 van Verordening
(EU) nr. 182/2011 een bepaald formulier opstellen. Dat formulier strekt
ertoe dat de Commissie specifieke in de verordening omschreven
informatie kan vragen aan rechthebbenden. De overdracht van deze
bevoegdheid is voor Nederland positief te beoordelen.
In de tweede plaats wordt de Commissie gemachtigd om gedelegeerde
handelingen vast te stellen wat betreft de drempelwaarden voor kleine
zendingen. De overdracht van deze bevoegdheid is voor ons land
aanvaardbaar.
5. Implicaties financieel
a) Consequenties EU-begroting
Het voorstel heeft geen gevolgen voor de EU-begroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/of
decentrale overheden
In theorie brengt het voorstel financiële gevolgen mee voor de uitvoeringskosten van de Nederlandse douane. Het is echter niet mogelijk om te
meten welk deel van iedere douanetechnische controlehandeling valt toe
te rekenen aan een specifiek beleidsdoel zoals in casu bescherming van
intellectuele-eigendomsrechten. Gegevens in die zin over de kosten die
voortvloeien uit handhaving door de Nederlandse rijksoverheid (de
douane) van intellectuele-eigendomsrechten zijn dan ook niet beschikbaar. Bovendien is geen voorspelling beschikbaar van het relevante
additionele aantal ten gevolge van het voorstel te verwachten controles
op inbreuken op rechten, zo die al zullen optreden. Naar verwachting
zullen de financiële lasten voor de rijksoverheid door het voorstel niet
veranderen.
De verwachte financiële gevolgen van het voorstel voor de lidstaten
kunnen volgens de Commissie niettemin per saldo op nihil worden
gesteld. Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting
van de beleidsverantwoordelijke departementen, overeenkomstig de
regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Het voorstel bevat een aantal maatregelen. Daarvan zijn alleen financiële
gevolgen voor het bedrijfsleven en de burger te verwachten waar het gaat
om de voorgestelde vereenvoudiging van de procedure voor kleine
zendingen. Dat element zal volgens de Commissie de last voor de betrokken bedrijven verlichten, omdat de huidige procedure in een deel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

4

mogelijke inbreuksituaties wordt vereenvoudigd. De omvang van deze
verlichting zal naar verwachting zeer gering zijn.
d) Administratieve lasten voor rijksoverheid, decentrale overheden
De administratieve lasten voor de Nederlandse rijksoverheid – in casu de
douane – zijn, analoog aan de hiervoor geschetste financiële gevolgen,
per saldo klein. Het voorstel schept geen nieuwe rapportageverplichtingen; overigens wel een plicht voor de douane om in bepaalde situaties
over te gaan tot vernietiging van de opgehouden goederen. De voorgestelde verbreding van het aantal in het toezicht te betrekken rechten zal in
theorie de toezichtslast kunnen verhogen. Het relevante aantal douaneacties zal echter volgens de Commissie naar verwachting laag zijn, ook
omdat de betrokken rechten in de praktijk zelden in geding zijn, zodat het
om niet meer dan betrekkelijk zeer geringe administratieve lasten zal
gaan. Het kabinet deelt dit oordeel.
De voorgestelde vereenvoudiging van de procedure voor kleine zendingen zal voorts volgens de Commissie naar verwachting de uitvoeringslast
bij de douane verminderen. Dat effect zal naar verwachting van de
Commissie de eveneens uit het voorstel voortvloeiende toename van de
kosten van vernietiging van in beslag genomen goederen voor rekening
van de douane compenseren. Het kabinet houdt er echter rekening mee
dat in de praktijk zal blijken dat de Commissie in dit opzicht een te
rooskleurig beeld geeft.
e) Administratieve lasten voor bedrijfsleven en burger
Het risico dat legitieme handel door de uitbreiding van de werkingssfeer
als gevolg van dit voorstel wordt belemmerd, neemt naar het oordeel van
de Commissie toe. Het zou immers in de praktijk voor de douane lastig
kunnen zijn, zo meent ook het kabinet, om sommige door het voorstel via
die uitbreiding toegevoegde inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten
vast te stellen. Zie voorts wat hiervoor is opgemerkt onder Financiële
consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid
In beginsel geen. Gelet op de rechtstreekse werking van verordeningen en
op de aard van de voorgestelde wijzigingen is wijziging van de Nederlandse wet- of regelgeving niet noodzakelijk, met dien verstande dat
volgens het voorstel de lidstaten regels moeten stellen over administratieve sancties.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De beoogde datum van inwerkingtreding van de verordening is nu niet
bekend.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Een evaluatie- of horizonbepaling is niet voorzien en wat Nederland
betreft evenmin wenselijk.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
De voorstellen omvatten een verbijzondering, uitbreiding en nadere uitleg
van al nu bestaande en uitgevoerde regels. In dit licht staat nu niet vast
dat het voorstel onverkort zal kunnen worden uitgevoerd. In het stadium
van behandeling in raadskader zal nader moeten blijken welke bijzondere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

5

uitvoeringsgevolgen verbonden zijn aan het voorstel en aan eventuele in
die fase daarin aan te brengen wijzigingen.
b) Handhaafbaarheid
De voorstellen omvatten een verbijzondering, uitbreiding en nadere uitleg
van al nu bestaande en uitgevoerde regels. In dit licht staat nu niet vast
dat het voorstel onverkort zal kunnen worden gehandhaafd. In het
stadium van behandeling in raadskader zal nader moeten blijken welke
bijzondere gevolgen voor de handhaving verbonden zijn aan het voorstel
en aan eventuele in die fase daarin aan te brengen wijzigingen.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Een aanleiding van de Commissie voor dit voorstel is gelegen in de – in de
praktijk gebleken – behoefte om de douaneregels betreffende doorvoer
van legitieme generieke medicijnen naar onder meer ontwikkelingslanden
te verduidelijken. Het kabinet zal eraan bijdragen dat het voorstel bij het
behandelingstraject in de Raad ook op dit onderdeel waar nodig wordt
aangepast.
9. Nederlandse positie (belangen en eerste algemene standpunt)

1
Dit vraagstuk ziet op de zendingen (grondstoffen voor) medicijnen in transit die de
douane in 2008 heeft tegengehouden op
grond van mogelijke octrooi-inbreuk in
Nederland. Nederland nam het standpunt in
dat enerzijds de doorvoer van legitieme
generieke medicijnen naar ontwikkelingslanden niet gehinderd mag worden en anderzijds
inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten
bestreden moeten worden. De daarbij
noodzakelijke balans vergt een aanpassing
van de EU-regels op grond waarvan de
douane optreedt. Zie ook: antwoorden op
vragen d.d. 10 maart 2009 van de Kamerleden
Irrgang en Bashir inzake medicijnen voor
Afrika die worden tegengehouden, 2008–2009,
aanhangsel, 2412 en de brief d.d. 4 september
2009 van de staatssecretaris van Economische
zaken aan de Tweede Kamer, 2008–2009,
31 700 XIII, nr. 67.

Een voorstel volgens de nu door de Commissie geschetste lijnen is in het
belang van Nederland en noodzakelijk om de voor nationale en internationale belanghebbenden (bedrijven, consumenten, overheden) wenselijke verduidelijking van juridische en commerciële posities binnen bereik
te brengen. Nederland verwelkomt dan ook dit voorstel. Over het vraagstuk transit van legitieme generieke medicijnen1 is Nederland van mening
dat, als er geen hoge mate van waarschijnlijkheid is dat de goederen op
de EU-markt terecht zullen komen, er geen sprake zou moeten zijn van
een vermoeden van inbreuk op een intellectueel-eigendomsrecht. Bij de
behandeling van het voorstel in Brussel zal nadrukkelijk bezien moeten
worden of dit vraagstuk in voldoende mate met dit voorstel wordt
geadresseerd. De Commissie zal gevraagd worden duidelijk te maken hoe
in dit opzicht het beoogde doel met behulp van de modaliteiten van dit
instrument wordt bereikt. Nederland zet erop in dat doel te verwezenlijken. Tegen uitbreiding met specifieke nieuwe deelgebieden van intellectuele-eigendomsrechten heeft het kabinet geen overwegend bezwaar.
Voor wat betreft uitbreiding van het toepassingsgebied met inbreuken die
het gevolg zijn van parallelhandel, apparaten om technologische
maatregelen te ontwijken en inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten
die nu niet worden bestreken door verordening 1383, is enige terughoudendheid wenselijk, gezien de nog onzekere gevolgen voor rechthebbenden, vervoerders en de douane. De voorgestelde procedure voor
versnelling van afwikkeling van kleine zendingen, hoewel potentieel
bewerkelijk voor de douane, acht het kabinet op zichzelf passend in een
modern accent dat de onderhavige verordening plaatst op het belang van
bescherming van de consument tegen gezondheids- en veiligheidsrisico’s.
Het kabinet zal bij de besluitvorming in de Raad mede vanuit een oogpunt
van uitvoerbaarheid aandacht geven aan het gebruik dat de Commissie
denkt te maken van de volgens het voorstel door de lidstaten aan de
Commissie te delegeren bevoegdheid om drempelwaarden vast te stellen
waaronder zendingen als kleine zendingen dienen te worden aangemerkt.
Nadere beschouwing verdient de vraag in hoeverre het wenselijk is dat de
rol van de douane, zoals dit voorstel impliceert, ten dele verschuift naar
een eigensoortige rol met een eigen positie die enigszins kan afdoen aan
de huidige rol van een neutrale uitvoerder van procesregels ten aanzien
van partijen in een geschil (de vervoerder en de houder van het intellectuele-eigendomsrecht). Nederland ziet voorts vooralsnog geen aanleiding
voor de invoering in deze verordening van administratieve sancties, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

6

voorgesteld (de huidige verordening kent geen sancties), en wenst
daarover in het raadstraject met de Commissie van gedachten te wisselen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1194

7