Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

29 826

Industriebeleid

Nr. 720

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 mei 2021
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 30 maart 2021 over de afspraken met
Tata Steel over CO2-reductie (Kamerstukken 32 813 en 33 009, nr. 677) en
over de brief van 23 april 2021 over de gevolgen controversieel verklaren
Expression of Principles met Tata Steel (Kamerstukken 29 826 en 32 813,
nr. 129).
De vragen en opmerkingen zijn op 21 mei 2021 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 8 juni 2021 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Azarkan
De adjunct-griffier van de commissie,
Yaqut

kst-32813-720
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie nemen kennis van de brief van de Minister
van Economische Zaken en Klimaat met betrekking tot de afspraken met
Tata Steel over CO2-reductie. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen in de bijlage «Expression of Principles»
dat er een aantal randvoorwaarden worden gesteld voor het behalen van
de doelen rondom CO2-reductie zoals, voldoende middelen, het kunnen
doorberekenen van de heffing op emissiehandel (ETS) naar de markt, en
toegang tot de juiste infrastructuur. Deze leden vragen of, en zo ja,
wanneer wordt verwacht dat aan deze randvoorwaarden is voldaan? Wat
heeft de Minister al in werking gezet om deze randvoorwaarden te
realiseren? Kan de Minister hierbij aangeven welke technieken kunnen
worden ingezet om de staalproductie in Nederland te verduurzamen?
De door de leden van de VVD beschreven randvoorwaarden, zijn de
voorwaarden die Tata Steel Nederland heeft gesteld om de projecten te
realiseren waarmee zij 5 Megaton CO2 wil reduceren vóór 2030. De
overheid zet zich, conform het Klimaatakkoord, de motie van het lid
Moorlag (Kamerstuk 33 009, nr. 87) en de Expression of Principles
(Kamerstuk 32 817, nr. 677) in om deze randvoorwaarden waar passend
en mogelijk te realiseren, maar is hier niet de enige partij bij. Tata Steel
Nederland is bijvoorbeeld ook afhankelijk van financiers, private bedrijven
voor de infrastructuur en de marktontwikkelingen in de staalmarkt.
De inzet van de rijksoverheid is er onder andere op gericht het instrumentarium zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de verduurzamingsbehoefte van de industrie. Dit betekent bijvoorbeeld dat gekeken wordt waar
zich knelpunten voordoen in de SDE++, en of en hoe die kunnen worden
weggenomen. Ook schept de rijksoverheid het kader waarbinnen de
aanleg van de benodigde infrastructuur moet plaatsvinden. Ik verwacht
uw Kamer binnen enkele weken per brief te informeren over de marktordening van CCS.
Voor de verduurzaming van de staalproductie in Nederland zijn verschillende technieken mogelijk. Tot deze technieken behoren zowel het
grootschalig toepassen van CCS, als het alternatief dat is ingebracht door
de werkgroep Zeester en FNV. Voor de kortere termijn kan er ook een
bijdrage geleverd worden met bijvoorbeeld toepassing van warmtepompen, voor de lange termijn kan bijvoorbeeld de techniek Hisarna juist
een bijdrage leveren.
Daarbij geldt, voor Nederlandse staalproductie net zozeer als voor
staalproductie in andere Europese landen, dat locatiefactoren zeer
bepalend zijn voor wat de optimale route voor CO2-reductie is. De kosten
van de verschillende routes worden onder andere bepaald door de
beschikbaarheid van grootschalige en goedkope hernieuwbare energie,
de aanwezigheid van opslaglocaties voor CO2 en synergievoordelen met
de verduurzamingsroutes van nabijgelegen industrieën. Het is uiteindelijk
aan het bedrijf zelf om hierin een afweging te maken, binnen de kaders
die het Klimaatakkoord daarvoor biedt.
De leden van de VVD-fractie merken op dat Tata Steel Nederland te koop
staat en zij vragen wat de status is van een eventuele overname en welke
partijen daarbij betrokken zijn. Tevens vragen zij welke impact een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

2

eventuele verandering van eigenaar heeft of kan hebben op de reeds
gemaakt afspraken tussen het ministerie en Tata Steel in Nederland (TSN).
Ik begrijp van Tata Steel Nederland dat er op dit moment geen koper in
beeld is en voor zover bij mij bekend wordt er op dit moment ook niet
actief naar een koper wordt gezocht. Desalniettemin gaat het bedrijf door
met de aangekondigde splitsing van Tata Steel Europe in een UK- en een
NL-deel en het verder optimaliseren van de bedrijfsvoering.
De recente afspraken met Tata Steel Nederland gaan over de verduurzamingsmogelijkheden van het bedrijf binnen de kaders van het Klimaatakkoord. De te behalen doelen zijn gekoppeld aan de operatie van Tata Steel
in Nederland en zullen bij een eventuele wisseling van eigenaar dan ook
niet direct wijzigen.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van plannen van de
FNV waarin een alternatieve route tot verduurzaming van TSN is
omschreven dan in het Roadmap+. De leden vragen hoe de Minister zijn
rol ziet tussen het wegen van verschillende plannen om tot de gewenste
CO2-reductie te komen. Kan de Minister aangeven wat zijn bevindingen
zijn van de FNV-plannen? Ziet de Minister ook manieren om sneller
CO2-reductie te realiseren bij TSN?
In mijn gesprekken met Tata Steel Nederland liggen alle opties om zo snel
mogelijk tot CO2-reductie te komen op tafel. Het is goed dat FNV
meedenkt over de mogelijke routes van de verduurzaming die voor Tata
Steel Nederland openstaan. Ik verwelkom dan ook de aangekondigde
haalbaarheidsstudie van deze plannen, en ben blij dat Tata Steel
Nederland hieraan haar medewerking heeft toegezegd.
Daarbij vind ik het belangrijk dat de haalbaarheid, betaalbaarheid en de
bijdrage van de verschillende opties aan de CO2-doelen uit het Klimaatakkoord goed in kaart worden gebracht. Ook de doorlooptijden van de
verschillende projecten spelen een belangrijke rol: vanwege de lange
doorlooptijden van investeringen in de verduurzaming van de industrie,
moeten er op korte termijn beslissingen worden genomen om de doelen
in zicht te houden. Daarnaast is het van groot belang dat Tata Steel
Nederland de zorgen van de omgeving over gezondheid, milieu en
overlast adresseert. Hiervoor heeft Tata Steel Nederland recent de
plannen uit de zogeheten «Roadmap+» geconcretiseerd. Als er verdere
synergievoordelen te behalen vallen met de opties voor CO2-reductie
moet dit ook worden meegewogen.
Het kabinet, en meer in het bijzonder de Staatssecretaris van EZK voor
klimaat- en energiebeleid, is hoeder van het Klimaatakkoord. Daarbij is het
de rol van het kabinet om ten behoeve van de verduurzaming van de
industrie het kader en de randvoorwaarden te scheppen waarbinnen
bedrijven die CO2 uitstoten eigen afwegingen moeten maken. Mocht er
nieuwe informatie uit de haalbaarheidsstudie komen die ertoe leidt dat er
aanpassingen gedaan moeten worden aan het kader, dan zal ik kijken hoe
ik hieraan vorm kan geven, en uw Kamer hier zo snel mogelijk over
informeren.
De leden van de VVD-fractie hebben tot slot met interesse kennisgenomen
van de pilot van de Zweedse staalmaker SSAB in Lulea. Is de Minister op
de hoogte van de resultaten van deze pilot? Welke lessen kunnen eruit
getrokken worden voor de Nederlandse staalindustrie volgens de
Minister? Is de Minister bereid om contact op te nemen met de Zweedse
overheid om lessen te trekken over hoe men daar deze innovaties binnen
de staalindustrie stimuleert?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

3

Ik ben op de hoogte van de resultaten van deze pilot, voor zover deze
openbaar worden gemaakt door de initiatiefnemers SSAB, LKAB en
Vattenfall. Hieruit volgt een aantal belangrijke lessen. Ten eerste: de
verduurzaming van de industrie vergt flinke investeringen. Kosteneffectiviteit is bij de uitvoering van het Klimaatakkoord dan ook een belangrijk
principe. De uitvoering van verduurzamingsprojecten duurt daarbij vele
jaren en doorloopt verschillende fasen. De randvoorwaarden en lokale
omstandigheden spelen tot slot eveneens een belangrijke rol bij de keuze
van de verduurzamingsroute van de industrie. Er is dus niet één ontwikkelpad, maar er moet gekozen worden uit verschillende opties in de tijd.
Die lokale omstandigheden in Zweden en Nederland verschillen
aanzienlijk. Zo is in Zweden bijvoorbeeld groene waterstof in grotere mate
en sneller beschikbaar dan in Nederland, en tegen lagere kosten vanwege
specifieke toegang tot duurzame waterkrachtenergie,.
De staalindustrie kan de verduurzaming bovendien niet alleen realiseren,
daar is samenwerking bij nodig met andere partijen die bijvoorbeeld
groene stroom, groene waterstof of opslagcapaciteit voor CO2 kunnen
leveren. De overheid heeft een belangrijke bijdrage te leveren bij onder
andere de aanleg van de benodigde infrastructuur, afgifte van vergunningen en het opzetten van stimuleringsregelingen.
Vooral het tijdig afronden van de vergunningsprocessen is door de
initiatiefnemers van het Hybrit project als extra belangrijk bestempeld. De
Rijkscoördinatieregeling (RCR) en Provinciale Coördinatieregeling (PCR)
zijn belangrijke instrumenten die de Nederlandse overheid hiervoor in
handen heeft. Daarnaast zijn al eerder, in overleg met de Europese
Commissie, stimuleringsmaatregelen in het leven geroepen om de
verduurzamingsopgave in Nederland te ondersteunen.
Deze lessen sluiten aan bij de eerdere ervaringen in Nederland met het
verduurzamen van de industrie. Mijn ministerie staat in contact met de
Zweedse overheid om te vragen of er nog verdere lessen getrokken zijn
uit deze studie met relevantie voor het te maken beleid in Nederland.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
afspraken die zijn gemaakt met Tata Steel over CO2-reductie.
De leden van de D66-fractie lezen dat CO2-reductie van vijf megaton
(Mton) een ambitieuze stap is. Deze leden vragen de Minister waaruit
blijkt dat vijf Mton een ambitieuze stap is. Tevens vragen zij of er
verschillende scenario’s zijn onderzocht waaruit is gebleken of vijf Mton
CO2-reductie daadwerkelijk het meest ambitieuze doel is en kunnen deze
scenario’s gedeeld worden? Op welke wijze is de luchtvervuilende uitstoot
van grafiet en stikstof bij de staalproductie van Tata Steel meegenomen in
het plan? Op welke wijze zijn omwonenden en werknemersorganisaties
betrokken bij de totstandkoming van dit project?
De doelstellingen voor de industrie onder het Klimaatakkoord worden
geborgd met een CO2-heffing. De benodigde hoeveelheid reductie per
bedrijf om de CO2-heffing «voor te blijven», wordt bepaald door de
afstand van dat bedrijf tot de relevante benchmark onder het Europese
Emissiehandelssysteem (EU ETS). Daaruit kan een proportionele bijdrage
van ieder industrieel bedrijf aan de doelstellingen voor de sector industrie
worden afgeleid. Zie voor een nadere uitleg van deze systematiek de
memorie van toelichting bij de invoering van de wetswijziging voor de
CO2-heffing (Kamerstuk 35 575, nr. 3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

4

De ambitie van Tata Steel Nederland om 5 Megaton CO2 te reduceren,
gaat meer dan één megaton verder dan het proportionele deel van Tata
Steel Nederland onder het Klimaatakkoord. Indien deze 5 Megaton wordt
gerealiseerd, staat dat gelijk aan meer dan 10% van de totale doelstelling
uit het Klimaatakkoord voor 2030 voor heel Nederland (49 Megaton
CO2-reductie). Ik vind deze voornemens op basis van deze gegevens dan
ook met recht ambitieus te noemen.
Dit laat natuurlijk onverlet dat als er aanvullende mogelijkheden zijn om
nog meer of sneller CO2 te reduceren, ik hierover graag nader met het
bedrijf in gesprek ga. Daarbij liggen alle aanvullende opties op tafel. Ook
de plannen van FNV worden op dit moment op haalbaarheid onderzocht.
Als uit deze of één van de andere gesprekken volgt dat aanvullende CO2
reductie zowel technisch en economisch als juridisch haalbaar is, zal ik dit
uiteraard met uw Kamer delen. Uiteindelijk ligt de afweging voor het
treffen van deze maatregelen, binnen de kaders die het Klimaatakkoord
daarvoor biedt, bij het bedrijf zelf.
Zoals de leden van D66 terecht schetsen, staat Tata Steel Nederland voor
een grote én brede verduurzamingsopgave. Naast CO2-reductie is het van
belang dat Tata Steel Nederland stappen gaat nemen om merkbare
positieve effecten te bereiken voor een gezonde luchtkwaliteit en de
overlast die omwonenden ervaren afneemt. Hiervoor heeft Tata Steel
Nederland recent de plannen uit de zogeheten «Roadmap+» geconcretiseerd. Als er voor de luchtkwaliteit verdere synergievoordelen te behalen
vallen met de opties voor CO2-reductie weeg ik deze ook mee. Dit doe ik
uiteraard in nauw overleg met de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat en met de provincie Noord-Holland.
Ik beschouw het betrekken van omwonenden en werknemersorganisaties
als een belangrijke taak van het bedrijf. Tata Steel Nederland geeft aan dat
werknemersorganisaties en lokale overheden op regelmatige basis zijn
bijgepraat over de opzet en de stand van zaken met betrekking tot de
projecten. Omwonenden worden reeds via burentafels betrokken en
zullen, in de loop van de uitvoering van de projecten verder worden
betrokken in binnenkort te starten participatietrajecten.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
FNV-visie over «groen staal», waarbij een plan wordt gepresenteerd
waarbij CO2-reductie wordt bereikt met minder CO2-opslag. Hoe beoordeelt de Minister deze visie en hoe verhoudt deze visie zich tot het plan
waartoe de Minister met Tata Steel is gekomen? In hoeverre is de rap
stijgende CO2-prijs meegenomen in het plan van de Minister, waarbij de
stijgende CO2-prijs onder andere invloed kan hebben op de financiële
kosten van het subsidiëren van CO2-opslag onder de grond? Onderkent de
Minister ook dat een stijgende CO2-prijs in combinatie met de nationale
CO2-heffing voor de industrie duidelijke (financiële) invloed zal hebben op
de productie van staalfabrikant Tata Steel?
In mijn gesprekken met Tata Steel Nederland liggen alle opties om zo snel
mogelijk tot CO2-reductie te komen op tafel. Het is goed dat FNV
meedenkt over de mogelijke routes van de verduurzaming die voor Tata
Steel Nederland openstaan. Ik verwelkom dan ook de aangekondigde
haalbaarheidsstudie van deze plannen, en ben blij dat Tata Steel
Nederland hieraan haar medewerking heeft toegezegd. Ik wil graag deze
haalbaarheidsstudie afwachten voordat ik hier een nader oordeel over
geef.
Het klopt dat de snel stijgende CO2-prijs onder het ETS een sterke impact
heeft op alle CO2-reducerende opties voor de industrie. Daarnaast wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

5

het doel voor de industrie nationaal geborgd met de CO2-heffing. De
stijgende CO2-prijs heeft een vergelijkbare impact op de verschillende
alternatieven die voorliggen: het voordeel van het vermijden van uitstoot
van het bedrijf neemt toe, omdat de kosten van die uitstoot toenemen.
Het klopt ook dat dit een sterke financiële impact kan hebben op alle
Europese industriële bedrijven. Het vermogen van bedrijven om dit door
te rekenen aan klanten is dan ook van wezenlijke invloed op het vermogen
van deze bedrijven om in Europa te blijven produceren. Mede daarom kijk
ik positief nieuwsgierig naar de ontwikkeling van het zogeheten Carbon
Border Adjustment Mechanism door de Europese Commissie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vinden rentmeesterschap een belangrijke
kernwaarde. Rentmeesterschap betekent goed voor onze aarde willen
zorgen. Verder staat rentmeesterschap voor gedegen financiën en
daarmee voor beleid dat haalbaar en betaalbaar is. De Euro die eerst
verdiend moet worden kan maar eenmaal uitgeven worden. Deze leden
vinden dat, dat voor onszelf, voor een schone en gezonde samenleving en
voor generaties die na ons zullen komen moet gebeuren. Klimaatverandering is een van de grootste opgaven van deze tijd. Nederland moet
daarom een solide bijdrage leveren aan het halen van het
CO2-reductiedoel dat wereldwijd in Parijs is afgesproken. Daarbij past het
volgens deze leden dat afspraken gemaakt worden met partijen die veel
uitstoten en die de samenleving tegelijk nodig heeft, over hoe de
vergroening concreet vorm moet krijgen. De afspraken moeten passen in
de routekaart naar 2050 en suboptimale oplossingen moeten voorkomen
worden. Daarbij vragen deze leden aandacht voor het behoud van werk
waarmee families in hun eigen inkomen kunnen voorzien en er zo een
bijdrage door bedrijven aan de Nederlandse samenleving wordt geleverd.
De leden van de CDA-fractie vinden het in dit kader goed om te zien dat
Tata Steel Nederland met ambitieuze plannen komt om in 2035 vijf Mton
CO2-reductie op jaarbasis te realiseren. Daarmee kan het bedrijf een
belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van de doelen uit het
Klimaatakkoord. Deze leden vinden het goed en noodzakelijk dat Tata in
Nederland in verduurzaming investeert. Dit past in het streven om de
industrie in Nederland te vergroenen zonder dat daarbij door weglekeffecten vervuiling zich naar het buitenland verplaatst. Deze leden lezen dat
de Minister voornemens is om nauw samen te blijven werken met alle
partijen die een bijdrage moeten leveren aan het Klimaatakkoord. Zij
vragen de Minister of het daarbij tevens het streven is om met andere
partijen vergelijkbare afspraken over CO2-reductie te maken als met Tata
Steel. Kan de Minister aangeven of daarover momenteel gesprekken
plaatsvinden met andere partijen en op welke termijn verwacht hij daar
resultaten van?
Er waren verschillende bijzondere aanleidingen om met Tata Steel
Nederland in gesprek te treden. Ten eerste was er de unieke impact die dit
bedrijf, als grootste uitstoter van CO2 in Nederland, heeft op het
welslagen van het Klimaatakkoord. Een tweede reden was de gesprekken
over de strategische toekomst van het bedrijf met verschillende buitenlandse geïnteresseerde partijen de afgelopen jaren. Ten derde heeft uw
Kamer het kabinet via de motie Moorlag, die opriep om het voor het
staalbedrijf mogelijk te maken in Nederland te blijven verduurzamen en
innoveren, ook opgeroepen om in nauw overleg met het bedrijf te treden.
Er waren daarmee bijzondere redenen om dergelijke verregaande
afspraken te maken met Tata Steel Nederland, maar ik benadruk dat ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

6

opensta voor gesprekken met alle partijen die een belangrijke bijdrage
leveren aan het Klimaatakkoord. Ik voer regelmatig overleg met afgevaardigden van de industrie als geheel en met verschillende grote en kleinere
bedrijven over hun aanpak om CO2 te reduceren. Op dit moment heb ik
geen gezamenlijke verklaringen of overeenkomsten met deze bedrijven in
voorbereiding.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het voor het reduceren van de
CO2-uitstoot in de industrie van belang is dat eventuele knelpunten op het
gebied van onder andere infrastructuur worden aangepakt. Zij wijzen er in
dit kader op dat de Kamer middels de motie Mulder-Harbers (Kamerstuk
35 570 XIII, nr. 26) de regering heeft verzocht om de no-regretmaatregelen
voor het investeren in de energie-infrastructuur voor de industrie in kaart
te brengen en daarover in het voorjaar te rapporteren. Deze leden vragen
de Minister welke maatregelen er reeds in kaart zijn gebracht en op welke
termijn daar concrete stappen mee kunnen worden gemaakt. Wanneer is
de Minister voornemens om deze maatregelen aan de Kamer voor te
leggen?
De aanleg van de infrastructuur voor de verduurzaming van de industrie
wordt door het Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI) ter
hand genomen, het plan van aanpak hiervoor is op 20 mei gepubliceerd
op de website van de rijksoverheid.1 In dit plan van aanpak wordt de
werkwijze uitgelegd om tot een regionale en nationale uitvoeringsagenda
voor infrastructuur voor verduurzaming industrie te komen.
De basis van het PIDI zijn de Cluster Energie Strategieën (CES) waar de
industrie aangeeft welke projecten nodig zijn om tot verduurzaming te
komen en die nodig zijn voor het verdienvermogen van Nederland in de
toekomst. De CES moeten leiden tot een regionaal uitvoeringsprogramma
van de clusters en agendering van projecten van nationaal belang. In het
Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) neemt
PIDI regie op projecten van nationaal belang.
PIDI is met de clusters en de daarbij betrokken stakeholders nu bezig om
op basis van de CES-en de MIEK op te stellen. Ik verwacht uw Kamer hier
aan het einde van het jaar over te kunnen informeren. Projecten die in het
eerste MIEK opgenomen worden, worden geselecteerd op nationale
noodzaak en een urgentie. De CES is daarmee een essentieel middel voor
Tata Steel Nederland om de infrastructuurvraag voor de verduurzamingsopgave en het toekomstig verdienmodel van de industrie te agenderen.
De leden van de CDA-fractie zijn het met de Minister eens dat het gezien
het mondiale speelveld van groot belang is dat hogere CO2-prijzen in
Europa er niet toe leiden dat productie en daarmee ook de uitstoot zich
verplaatsen naar buiten Europa. Deze leden onderschrijven daarom het
belang van een Europees Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM),
zodat vervuiling ook een prijs krijgt en er een eerlijk speelveld is voor onze
bedrijven. Kan de Minister aangeven wat de huidige stand van zaken
omtrent CBAM is? Wanneer wordt het definitieve voorstel verwacht en
hoe ziet het speelveld er op dit thema uit binnen de Europese Unie? Deze
leden merken op dat landen zoals China en Australië overwegen om naar
de Wereldhandelsorganisatie (WTO) te stappen wanneer CBAM werkelijkheid wordt vanwege het feit dat zij een koolstofgrenstaks zien als een
vorm van protectionisme. Tevens klinkt er vanuit ontwikkelingslanden
kritiek op CBAM, omdat een dergelijke mechanisme volgens die landen
tot grotere milieuschade zou kunnen leiden. Zij vragen de Minister te
reageren op deze kritiek. Welke risico’s ziet de Minister met betrekking tot
CBAM?
1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2021/05/20/programma-infrastructuurduurzame-industrie-plan-van-aanpak).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

7

Het kabinet kijkt uit naar de publicatie van het CBAM-voorstel, dat
verwacht wordt op 14 juli. Het voorstel wordt dan in de Raad en het
Europees Parlement behandeld. Indien hierover een akkoord wordt bereikt
zal een CBAM op zijn vroegst begin 2023 van kracht worden. Er is tot nu
toe weinig bekend over de vormgeving van een CBAM. Bij de vormgeving
van een CBAM hecht het kabinet aan een gefaseerde invoering, beperking
van de administratieve lasten, belang van uitvoerbaarheid en belang om
de geopolitieke context in acht te nemen.
In dat kader heeft Nederland recentelijk een opiniestuk in Politico2
ondertekend met Frankrijk, Denemarken, Litouwen, Luxemburg,
Oostenrijk, Slowakije, Spanje en Tsjechië. Een CBAM is geen protectionistische maatregel maar een klimaatmaatregel die koolstoflekkage kan
bestrijden en andere landen kan aanzetten tot ambitieuzer klimaatbeleid.
Het kabinet is tevens van mening dat een voorstel voor een CBAM
WTO-conform moet zijn. Het is van belang dat het
non-discriminatiebeginsel, dat belangrijk is voor WTO-conformiteit,
gewaarborgd wordt. De Europese Commissie heeft aangegeven bij het
voorstel voor een CBAM rekening te houden met het vereiste van
WTO-conformiteit.
Het kabinet heeft de Commissie in aanloop naar publicatie van het
voorstel voor een CBAM tevens gevraagd om de impact van een CBAM
op ontwikkelingslanden mee te nemen en derde landen te consulteren.
Het is van belang dat de EU – conform ook het bovengenoemd opiniestuk
– verduidelijkt dat de CBAM geen protectionistische maatregel is maar
een klimaatmaatregel die derde landen niet raakt als ze hun ambitie
conform de Parijs doelstellingen implementeren.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister zegt dat de
werknemers van Tata Steel Nederland blij zijn met de plannen die
opgesteld worden om in IJmuiden een competitief en duurzaam staalbedrijf te realiseren. Echter, 14 mei 2021 werd door FNV een plan gepresenteerd waaruit volgens hen blijkt dat Tata Steel IJmuiden veel sneller de
CO2-uitstoot kan reduceren. Hoe rijmt de Minister deze ontwikkeling met
zijn stelling dat de werknemers blij zijn met de plannen van Tata Steel?
Zijn de werknemers tevreden met de plannen of zien zij liever een andere
oplossing? Deze leden vragen de Minister tevens om een inhoudelijke
appreciatie te geven van het door FNV gepresenteerde plan en de
gevolgen daarvan te vergelijken met de plannen van Tata Steel. Zij
verzoeken de Minister daarbij in ieder geval in te gaan op de kosten en de
gevolgen voor werkgelegenheid, CO2-uitstoot en de omgevingsoverlast
van beide plannen. Hoe verhoudt het plan van de FNV zich tot het plan
van Tata Steel zelf en hoe weegt de Minister beide plannen in de route
naar 2050, zowel economisch, qua werkgelegenheid en op het gebied van
klimaat en omgeving?
Op verschillende momenten is er vanuit mijn ministerie contact geweest
met de Centrale Ondernemingsraad en ook met de FNV. Uiteraard spreekt
het bedrijf zelf doorlopend met medewerkersvertegenwoordigingen,
waarbij ook de plannen voor CO2-reductie regelmatig aan bod komen. De
werknemers van Tata Steel Nederland staan achter de scherpe ambities
van Tata Steel Nederland op het gebied van CO2-reductie. FNV heeft nu
een alternatief plan voorgesteld om deze scherpe doelstellingen te halen.
Ik verwelkom de nauwe betrokkenheid van FNV bij deze casus en ben ook
blij dat Tata Steel Nederland medewerking aan dit onderzoek heeft
toegezegd.
2

https://www.politico.eu/article/europe-climate-change-carbon-leakage/;
dezelfde beleidslijn is eerder ook met uw Kamer gedeeld: Kamerstuk 35 377, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

8

Het is verder niet vreemd dat bij dergelijke complexe trajecten er
meerdere visies op de optimale oplossing bestaan, en dat verschillende
betrokkenen hier ook een verschillende blik op kunnen hebben. Wel hecht
ik eraan te benadrukken dat de rollen zuiver moeten blijven: het bedrijf
zelf moet uiteindelijk een afweging maken over de optimale route voor
CO2-reductie, binnen het kader dat het Rijk daarvoor biedt.
Het is goed dat FNV meedenkt over de mogelijke routes van de verduurzaming die voor Tata Steel Nederland openstaan. Ik verwelkom dan ook
de aangekondigde haalbaarheidsstudie van deze plannen, en ben blij dat
Tata Steel Nederland hieraan haar medewerking heeft toegezegd. Ik wil
graag deze haalbaarheidsstudie afwachten voordat ik hier een nader
inhoudelijk oordeel over geef. Wel heb ik de door het CDA benoemde
onderwerpen van onderzoek, waar ik zelf ook zeer in geïnteresseerd ben,
doorgegeven aan FNV en aan Tata Steel Nederland om te betrekken bij de
aangekondigde haalbaarheidsstudie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vinden het erg belangrijk om over Tata Steel te
praten. Deze leden brengen in herinnering dat in Nederland meer dan 50
procent van de CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door slechts tien bedrijven,
en dat na de RWE in de Eemshaven centrale en de Uniper centrale op de
Maasvlakte, Tata Steel het meest vervuilende bedrijf van Nederland is,
verantwoordelijk voor 7 procent van de Nederlandse uitstoot.
De leden van de SP-fractie vragen of er inmiddels eenduidige cijfers zijn
over het aantal ton CO2 dat Tata jaarlijks uitstoot en hoe dit wordt
berekend.
De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) publiceert jaarlijks de emissiecijfers van alle installaties die onder het EU-ETS vallen op haar website.3
Hier zijn ook de emissies van Tata Steel in Nederland in te zien. De
emissies die samenhangen met het verbranden van restgassen van Tata
Steel Nederland bij de naastgelegen elektriciteitscentrales worden als
uitstoot van die centrales gerapporteerd. De emissies van Tata Steel
Nederland worden jaarlijks geverifieerd en gerapporteerd aan de NEa. De
emissies worden bepaald door meting van de hoeveelheid en samenstelling van de verschillende in- en uitgaande koolstof houdende
brandstoffen en materialen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de plannen van
Tata Steel om in 2030 40 procent minder CO2 uit te stoten door middel van
CO2-opvang en opslag, Carbon Capture and Storage (CCS). De uitgestoten
CO2 zou dan moeten worden opgeslagen in lege gasvelden in de
Noordzee. Deze leden zijn niet overtuigd door deze plannen. Niet in de
laatste plaats omdat CCS gepaard gaat met torenhoge subsidies waarvan
de noodzaak wat deze leden betreft absoluut niet is aangetoond. Zij
vinden dat moet worden voorkomen dat het plan leidt tot enorme
oversubsidie en woekerwinsten. Deze leden ontvangen graag een
uitputtende lijst van alle subsidies die Tata Steel ontvangt, van alle
overheden (Rijk, provincie, gemeente, etc.), met daarbij aangegeven voor
welk doel de subsidies dienen. Voorts willen zij graag weten of Tata Steel
een regeling heeft met de Belastingdienst? Zo ja, kan de informatie
hierover eveneens gedeeld worden?
Ik beperk mij in de beantwoording tot de belangrijkste Rijksregelingen, te
weten ETS compensatieregeling, energie-innovatiesubsidies (DEI, VEKI,
3

https://www.emissieautoriteit.nl/onderwerpen/rapportages-en-cijfers-ets.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

9

TSE), MIA\Vamil, WBSO en EIA, alle met een zichtlijn van 3–5 jaar. Dit
gezien de korte termijn waarop de vraag beantwoord moet worden.
In onderstaande tabel zijn per jaartal de energie-innovatiesubsidies
opgenomen die Tata Steel Nederland ontvangen heeft. In kolom drie staan
de subsidiebedragen die Tata Steel ontvangen heeft. In de laatste kolom
staat de totale subsidie die aan het project en haar deelnemers is
uitgekeerd.
Titel project

Jaar

Subsidie Tata

Subsidie Totale
project

Everest Front End Engineering & Design + Approval

2020

EUR 2.000.000

EUR 2.000.000

ATHOS Conceptselectiefase

2020

EUR 103.900

EUR 1.174.393

Hephaestos: onderzoek naar kosteneffectieve wijze produceren van methanol uit
Hoogovengas

2020

EUR 57.379

EUR 101.729

Ontwikkelen van een technologie voor de productie van bioCoal die kan worden ingezet
voor CO2-negatieve staalproductie

2019

EUR 225.258

EUR 337.028

Geo-energie voor vergroening bedrijfsvoering in de procesindustrie

2019

EUR 18.000

EUR 42.800

Onderzoek technische en economische haalbaarheid van Smart Heat Management:
Cluster (SMEAT)

2019

EUR 5.640

EUR 98.880

Everest, Conceptueel Ontwerp Fase

2019

EUR 555.076

EUR 555.076

Zero Emissions Ironmaking Process – Phase 1 of the Front End Engineering Design (FEED)
Study for the

2019

EUR 424.557

EUR 496.256

Waste Heat Recovery Ovenkoelwater Warmbandwalserij

2019

EUR 1.333.950

EUR 1.333.950

SteamER

2018

EUR 19.714

EUR 44.714

CCUS bij Tata Steel IJmuiden

2018

EUR 266.124

EUR 266.124

Amsterdam-IJmuiden CO2 Transport Hub & Offshore Storage

2018

EUR 123.800

EUR 390.311

Synkero – Ontwikkelen van een businessplan voor een synthetische kerosine pilot fabriek
in het Noorden.

2018

EUR 15.077

EUR 99.357

Steel2Chemicals

2017

EUR 472.880

EUR 4.720.481

Operationele stabiliteit v.e. innovatief doorbraakproces voor geïntegreerde ijzer- en
staalproductie

2016

EUR 1.567.889

EUR 1.567.889

Lighthouse project Waste Radiation heat to Power and Steam

2016

EUR 49.500

EUR 1.513.075

Ook maakt Tata Steel gebruik van WBSO (Wet Bevordering Speur- en
Ontwikkelingswerk) en EIA (Energie-investeringsaftrek). Dit zijn echter
fiscale regelingen waarover ik geen gegevens mag verstrekken. Dit ligt
besloten in de belastingwetgeving (artikel 67 AWR).
Hetzelfde geldt voor MIA\Vamil (milieu-investeringsaftrek en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen). Wel is het zo dat sinds 2016 van
alle netto ontvangen steun boven de 500.000 euro per jaar een melding
moet worden gepubliceerd in het TAM-register (Transparency Award
Module) van de Europese Commissie ten behoeve van staatssteuntransparantie. Daarmee worden deze gegevens openbaar voor iedereen. In het
TAM-register van de Europese Commissie is voor de MIA/Vamil een
melding van Tata Steel geregistreerd in 2019 (namelijk, voor «Apparatuur
voor proces geïntegreerde vermindering van stofontwikkeling (aanpassen
bestaande situatie)»), met een berekend fiscaal voordeel van
1.493.176 euro (waarvan 1.119.882 euro MIA voordeel en 373.294 euro
Vamil).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

10

Verder maakt Tata Steel ook gebruik van de subsidieregeling indirecte
emissiekosten ETS. Dit is een compensatieregeling op basis van richtsnoeren die door de Europese Commissie zijn opgesteld en door de
meeste landen in de EU wordt toegepast. De subsidieregeling indirecte
emissiekosten ETS heeft tot doel om te voorkomen dat het Europees
emissiehandelssysteem voor CO2 (ETS) de concurrentiepositie van
bedrijven in Nederland negatief beïnvloedt. De subsidieregeling biedt
energie-intensieve bedrijven financiële compensatie om het weglekrisico
te reduceren en het internationale level playing field te waarborgen. De
verstrekte subsidies voor de Indirecte Compensatieregeling ETS over de
jaren 2016–2020 (EUR) aan Tata staan vermeld in onderstaande tabel.
Bedrijf
Tata Steel IJmuiden BV

2016

2017

2018

2019

2020

EUR 6.796.793

EUR 8.086.945

EUR 5.598.655

EUR 6.096.313

EUR 15.717.056

Ik beschik niet over overzichten van Europese, provinciale en gemeentelijke subsidies voor Tata Steel Nederland.
De leden van de SP-fractie wijzen op het plan van de vakbond dat onlangs
is gepresenteerd. De FNV stelt dat het beter is om te investeren in een
productieproces op groene stroom. De plannen van de FNV zorgen voor
minder CO2 en fijnstof uitstoot. Wat is de reactie van de regering op dit
plan? Zal er worden geluisterd naar de werknemers en zal Tata worden
aangemoedigd te investeren in een daadwerkelijk groen plan? De Minister
benadrukt dat draagvlak bij de werknemers onmisbaar is. De leden zijn
het hier volledig mee eens. Daarom vragen zij het kabinet in te gaan op de
300 miljoen euro die Tata investeert in CO2-reductieprojecten en de
1,4 miljard euro waarvan de FNV stelt dat, dat nodig is voor verduurzaming van het bedrijf. Moet er niet veel meer gebeuren, zo vragen deze
leden aan de Minister.
Het is goed dat FNV meedenkt over de mogelijke routes van de verduurzaming die voor Tata Steel Nederland openstaan. Ik verwelkom dan ook
de aangekondigde haalbaarheidsstudie van deze plannen, en ben blij dat
Tata Steel Nederland hieraan haar medewerking heeft toegezegd. Ik wil
graag deze haalbaarheidsstudie afwachten voordat ik hier een nader
oordeel over geef.
De 300 miljoen euro die Tata Steel Nederland met de Roadmap+ heeft
aangekondigd zijn investeringen specifiek gericht op het terugdringen van
de impact op de omgeving in termen van leefomgeving, gezondheid van
en overlast voor omwonenden. Het is belangrijk en goed dat Tata Steel
Nederland deze investeringen op 25 mei jl. heeft geconcretiseerd: de
aangekondigde maatregelen moeten zo snel mogelijk leiden tot merkbare
positieve effecten.
Daarnaast moet Tata Steel Nederland zeker nog meer investeringen doen
om ook de benodigde CO2-reductie te halen. Daarbij moet inderdaad,
zoals de leden van de SP terecht stellen, ook gekeken worden naar de
impact van de verschillende opties op de omgeving, net zoals er gekeken
moet worden naar de impact op de CO2-doelen uit het Klimaatakkoord, en
de technische, economische en juridische haalbaarheid van de verschillende opties.
De leden van de SP-fractie benadrukken dat progressie van groot belang
is. Met name omwonenden worden hard getroffen, zoals onlangs
wederom werd bevestigd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM). Zij kampen vaker met hartklachten, diabetes en longkanker.
Zij moeten verhuizen wegens luchtwegproblemen. Kinderen moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

11

steevast hun handen wassen als ze buiten spelen, de grafiet die neerslaat
op de omgeving is erg gevaarlijk voor hen. De sneeuw kleurt er niet wit,
maar zwart. Wat is de reactie van de Minister hierop?
Het kabinet begrijpt de zorgen van omwonenden en vindt dat de lucht in
het IJmondgebied snel schoner moet worden. Tata Steel Nederland moet
daarvoor de emissies van schadelijke stoffen naar de lucht aanzienlijk
verminderen. Bedrijven dienen onder andere de beste beschikbare
technieken (BBT) toe te passen en zich aan wet- en regelgeving te houden,
met als doel een hoog niveau van bescherming van het milieu en de
gezondheid. Ook geldt een minimalisatieverplichting wat betreft emissies
van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).
De provincie Noord-Holland is bevoegd gezag voor Tata Steel en
verantwoordelijk voor de vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Uit een rapport van de Randstedelijke Rekenkamer blijkt dat dit effectiever
kan en moet. De provincie zet zich hier inmiddels volledig voor in en
treedt ook op. De provincie voert frequent overleg met het bedrijf, maar
treedt ook handhavend op. Ze wordt in haar taken bijgestaan door de
omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, de GGD en geadviseerd door
het RIVM en het Rijk. Samen met de IJmondgemeenten heeft de provincie
Noord-Holland het Programma Tata Steel 2020–2050: Samenwerken aan
een gezondere en veilige IJmond vastgesteld. Met daarbij een Uitvoeringsprogramma Vergunningen, Toezicht en Handhaving Tata Steel
2020–2022 van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.
Tata Steel Nederland heeft recent de Roadmap+ geconcretiseerd. De
provincie Noord-Holland is positief over de concreetheid van de stappen
die Tata Steel voorstelt: een sterke reductie van geurbelasting en
stofneerslag per 2023 en de realisatie van de deNOX-installatie bij de
pelletfabriek in 2025. Met deze stappen toont Tata Steel betrokkenheid bij
de omgeving en ambitie in de richting van schonere en duurzamere
staalproductie in de IJmond. Stappen die bij realisatie bij de omwonenden
zeker merkbaar zullen zijn. De provincie zal erop toezien dat deze stappen
zo snel mogelijk gezet worden. Desalniettemin kost dit soort stappen tijd.
Over twee jaar moeten ze echter tot tastbare resultaten voor
omwonenden leiden De provincie Noord-Holland beschouwt dit streven
van Tata Steel als een forse stap in de goede richting, passend in de
ambities, uitgesproken in het programma Tata Steel 2020–2050, samenwerken aan een gezondere, veilige IJmond.
Het kabinet is verantwoordelijk voor het stelsel van vergunningverlening,
toezicht en handhaving (VTH. Er is nauw overleg tussen de Ministeries
van EZK en I&W, en met de provincie en betrokken gemeenten, over
zowel CO2-reductie als acties gericht op concrete verbetering van de
gezonde leefomgeving in het IJmondgebied.
De leden van de SP-fractie vragen hoe Tata durft te beweren dat IJmuiden
een van de schoonste fabrieken ter wereld is. Deze leden vinden het
onacceptabel dat nog steeds wordt weggekeken voor de gevolgen voor de
omgeving, mens en natuur. Hoe is het mogelijk dat de belangen van de
sterke lobby van Tata worden gediend en ten koste gaan van het
welbevinden van de omgeving? Hoe is het mogelijk dat bestaande regels
niet worden nageleefd door Tata? Wat gebeurt er op het gebied van
strengere regelgeving en eventuele maatregelen die kunnen bijdragen
aan een gezondere leefomgeving? Wat is de reactie van de Minister op
een nieuwe aangifte tegen Tata, waarin het bedrijf er door omwonenden
van wordt beschuldigd willens en wetens zeer gevaarlijke en kankerverwekkende stoffen uit te blijven stoten? In het kader hiervan zijn deze leden
erg benieuwd naar de beantwoording van de Kamervragen van het lid
Beckerman van 19 april 2021. Kan de Minister deze beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

12

Het kabinet is het oneens met de stelling van de leden van de SP dat
wordt weggekeken van de gevolgen voor de omgeving, mens en natuur,
net zoals met de stelling dat het welbevinden van de omgeving niet wordt
meegewogen bij het opstellen van het kader waarbinnen Tata Steel
Nederland moet verduurzamen. Bij de afwegingen over de toekomst van
het staalbedrijf in IJmuiden spelen deze overwegingen zeker een grote rol.
Staal produceren is in Nederland mogelijk. Wel dient dit te gebeuren op
een manier waarbij en bedrijf zich houdt aan alle wettelijke normen, de
best beschikbare technieken (BBT) gebruikt en de uitstoot van Zeer
Zorgwekkende Stoffen (ZZS) minimaliseert. Een bedrijf is daar in eerste
instantie zelf verantwoordelijk voor, en het bevoegd gezag, in dit geval de
provincie Noord-Holland, is verantwoordelijk voor strikte vergunningverlening, toezicht en handhaving, hierin bijgestaan door de omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT). Een gezonde leefomgeving en schone lucht is voor het Kabinet van
groot belang. Aantasting van het milieu en de gezondheid van
omwonenden moet zo veel mogelijk voorkomen worden.
Afwegingen voor de te kiezen investeringen zijn, in tegenstelling tot wat
de leden van de SP-fractie impliceren, niet eenvoudig: ook werkgelegenheid, de vraag naar staal (bijvoorbeeld voor de energietransitie), het
verdienvermogen van Nederland en de benodigde CO2-reductie spelen
hierbij een belangrijke rol. Deze afwegingen zijn niet één-dimensionaal.
Niet alleen de rijksoverheid maar ook de provinciale en gemeentelijke
overheden maken hierin telkens een zorgvuldige afweging.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat is in overleg met de
provincie over wat er mogelijk is binnen het bestaande kader van
milieunormen en -vergunningen, en welke aanvullende stappen genomen
kunnen en moeten worden. Het staat buiten kijf dat Tata Steel Nederland,
net zoals ieder ander bedrijf, altijd aan de geldende normen en
voorschriften moet voldoen. Het is aan het OM om te oordelen over de
aangifte die is gedaan. Het kabinet laat zich hier niet over uit.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat zal de vragen van het
lid Beckerman zo snel mogelijk beantwoorden.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de stukgelopen
gesprekken met het Zweedse bedrijf SSAB over een eventuele overname.
Wat is de reactie van de regering op het feit dat de verduurzamingskosten
te hoog waren voor SSAB? Voorts vragen deze leden om een reactie op
de plannen van de initiatiefgroep Havenstad IJpoort, die een CO2 neutrale
stad willen bouwen op het terrein van Tata Steel, die duizenden arbeidsplaatsen zou moeten opleveren en breed de ruimte zou moeten bieden
aan nieuwe natuurgebieden. Hoe staat de Minister tegenover investeringen vanuit de overheid die hieraan te pas zouden moeten komen?
Welke eventuele andere (overname)plannen of mogelijkheden zijn er voor
het gebied en wat heeft de voorkeur van de Minister?
Het kabinet vindt het jammer dat SSAB als potentiële eigenaar is
afgehaakt, maar dit verandert niets aan de gezamenlijk inzet van het
Nederlandse staalbedrijf en de Nederlandse overheid. Die is gericht op
een duurzaam staalbedrijf in IJmuiden met oog voor een gezonde
leefomgeving. Dit was al de inzet voordat SSAB in beeld kwam, en is nog
steeds de inzet.
Voor wat betreft de kosten van de verduurzaming van het staalbedrijf: de
klimaattransitie leidt voor alle staalbedrijven in Europa tot grote en
complexe keuzes. Er zijn meerdere routes en meerdere strategieën
mogelijk. Locatiefactoren, zoals toegang tot kostenefficiënte mogelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

13

heden voor opslag van CO2 en lokale productie van waterstof, spelen
daarbij bijvoorbeeld een belangrijke rol, en die zijn niet voor alle bedrijven
hetzelfde. Het is dus ook geen gegeven dat elke combinatie tussen
bedrijven voldoende synergie oplevert.
Havenstad IJpoort heeft op dit moment geen steun van de gemeenten en
provincie voor de plannen. Aangezien zij de benodigde vergunningen
moeten afgeven, lijken deze plannen op dit moment niet haalbaar.
Bovendien zou Havenstad IJpoort met de huidige eigenaar van het terrein,
Tata Steel Limited, tot een afspraak moeten komen over een overname.
Op dit moment hebben wij geen aanwijzingen dat deze afspraak er komt.
De plannen van Havenstad IJpoort zien niet op verduurzaming van de
industrie in Nederland. In plaats daarvan wordt de staalproductie over de
grens verplaatst, waar deze volgens onderzoek van Worldsteel gemiddeld
genomen met meer uitstoot gepaard gaat. Hiermee zijn de plannen van
Havenstad IJpoort niet in lijn met de doelen uit het Klimaatakkoord om de
nodige verduurzaming van productie in Nederland te laten plaatsvinden,
in plaats van deze over de grens te verplaatsen. Vanuit de rijksoverheid zie
ik op dit moment dan ook geen ruimte om steun te verlenen aan dit plan.
Ik begrijp van Tata Steel Nederland dat er op dit moment geen koper in
beeld is en dat er op dit moment ook niet actief naar een koper wordt
gezocht. Ik heb geen kennis van eventuele andere plannen met het terrein.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over
afspraken met Tata Steel over CO2-reductie en de «Expression of
Principles» en hebben hier enkele vragen en opmerkingen over.
De leden van de PvdA-fractie hechten een groot belang aan een duurzame
en innovatieve staalindustrie, maar constateren dat er met de Expression
of Principles over CO2-reductie helaas voor een kortetermijnoplossing is
gekozen. Deze leden vragen waarom de Minister niet heeft aangedrongen
op een toekomstbestendige oplossing waarbij er (na aanvankelijk gebruik
van aardgas) gebruik wordt gemaakt van groene waterstof in plaats van
CCS. Heeft de Minister de optie van verduurzaming met groene waterstof
onderzocht en zo ja is hij bereid de documenten waarop hij de besluitvorming heeft gebaseerd met de Kamer te delen? Deze leden vragen
tevens of de Minister bekend is met het alternatieve plan om Tata Steel te
verduurzamen van de werkgroep Zeester en vragen of de Minister dat
plan op korte termijn wil laten evalueren, inclusief een haalbaarheidsstudie, door een onafhankelijke partij, waarbij ook een doorkijk wordt
gegeven naar een klimaatneutrale samenleving. Is de Minister bereid in
de vergelijking van deze opties een analyse te maken van de totaal
uitgestoten CO2 in deze tijdsperiode, de verwachte benodigde subsidie en
de uitgestoten niet-CO2 vervuiling?
In de gesprekken met Tata Steel Nederland lagen en liggen verschillende
opties voor CO2-reductie op tafel. Daarbij moeten meerdere doelen in het
oog gehouden worden: CO2-reductie, druk op de omgeving in termen van
overlast, milieuschade en gezondheidsschade, en de technische,
economische en juridische haalbaarheid van de verschillende opties.
Daarbij schept het Rijk het kader, conform het Klimaatakkoord, en is het
aan het bedrijf zelf om daarin te kiezen voor de optimale route van
verduurzaming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

14

Efficiëntere staalproductie is één van de acht in het meest recente rapport
van de Zeef4onafhankelijk onderzochte, mogelijke kosteneffectieve
alternatieve technieken voor CCS. Daarbij is onder andere gekeken naar
toepassing van Direct Reduced Iron (DRI), de techniek uit het voorstel van
FNV. Deze techniek bleek op dat moment echter geen alternatief te zijn
door enerzijds de aanzienlijk langere implementatietermijn ten opzichte
van CCS, en anderzijds een grote onzekerheid voor wat betreft de kosten
gezien het vroege stadium van ontwikkeling, waardoor er geen sprake is
van een kosteneffectief alternatief. Meer informatie hieromtrent treft u aan
in paragraaf 3.2 van het rapport. Naast dit onderzoek is het kabinet
doorlopend in overleg geweest met Tata Steel Nederland over de
mogelijke verduurzamingsopties.
Het is goed dat FNV meedenkt over de mogelijke routes van de verduurzaming die voor Tata Steel Nederland openstaan. Ik verwelkom dan ook
de aangekondigde haalbaarheidsstudie van deze plannen, en ben blij dat
Tata Steel Nederland hieraan haar medewerking heeft toegezegd. Ik wil
graag deze haalbaarheidsstudie afwachten voordat ik hier een nader
oordeel over geef.
De door de leden van de PvdA genoemde indicatoren waar het onderzoek
een uitspraak over zou moeten doen lijken mij terecht, en deze worden
doorgeleid naar Tata Steel Nederland en met FNV zodat deze kunnen
worden meegenomen in het onderzoek.
Terecht schetsen de leden van de PvdA daarbij dat het uiteindelijke doel
van alle partijen volledig CO2-neutrale productie in 2050 moet zijn. Er zijn
echter meer doelen, zoals de CO2-reductiedoelen voor 2030, en de
plannen moeten ook haalbaar zijn, zowel technisch en juridisch als
economisch. Ik wil graag benadrukken dat de keuze uiteindelijk aan het
bedrijf zelf blijft, binnen het kader dat de rijksoverheid daarvoor biedt.
De leden van de PvdA-fractie brengen in herinnering dat in het klimaatakkoord een zeef is afgesproken die ervoor moet zorgen dat CO2-opslag
alleen gesubsidieerd mag worden als er geen andere opties zijn voor
vergroening, en zijn van mening dat dit bij Tata Steel niet het geval is,
getuige het plan van de FNV. Waarom spreekt de Minister dan toch de
intentie uit om CO2-opslag toe te passen op Tata Steel IJmuiden? Deze
leden willen voorkomen dat er onomkeerbare stappen worden gezet
zonder een gedegen analyse van alle mogelijkheden om Tata Steel te
verduurzamen. In dat verband vragen zij of de Minister nader in kan gaan
op de financiële instrumenten zoals genoemd in zijn brief. Verwacht de
Minister dat Tata Steel een aanvraag doet in de eerstvolgende ronde van
de Stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie (SDE++)?
Kan de Minister toezeggen dat er geen subsidie zal worden verleend aan
Tata totdat de hierboven gevraagde evaluatie van beide verduurzamingsopties is afgrond en een debat met de Kamer hierover heeft plaatsgevonden?
Zoals op de voorgaande vraag van de leden van de fractie van de PvdA
geantwoord, is de optie van een DRI op waterstof expliciet onderdeel
geweest van de onafhankelijke studie naar kosteneffectieve alternatieven
voor CCS, de zogeheten zeef. Deze techniek bleek echter geen alternatief
te zijn door enerzijds de aanzienlijke langere implementatietermijn ten
opzichte van CCS en anderzijds een grote onzekerheid voor wat betreft de
kosten gezien het vroege stadium van ontwikkeling waardoor er geen
sprake is van een kosteneffectief alternatief.

4

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/12/31/vervolgonderzoek-technischealternatieven-voor-ccs-in-nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

15

De SDE++ is het belangrijkste nationale instrument voor de ondersteuning
van CO2-reductie in de industrie. Daarnaast zijn er verschillende andere
instrumenten, zoals de VEKI en de DEI+. Ook is er de mogelijkheid tot
toegang van verschillende Europese instrumenten. Ik moedig alle partijen
die CO2 kunnen reduceren aan om de opties voor Europese ondersteuning te verkennen, en ondersteun deze aanvragen waar passend en
mogelijk.
De SDE++ is een generieke regeling waar bedrijven en andere organisaties gebruik van kunnen maken. Specifieke bedrijven uitsluiten
conditioneel aan de voortgang van een onderzoek, is hierbij niet mogelijk
en ook niet wenselijk. Of bedrijven een aanvraag doen in de SDE++ is
uiteindelijk aan hen. EZK geeft geen inzichten over eventuele toekomstige
indiening in de SDE++. Behalve dat deze bedrijfsvertrouwelijk zijn, zou dit
ook de concurrentie in de SDE++ openstelling kunnen benadelen en
daarmee leiden tot hogere subsidies en hogere maatschappelijke kosten.
Het is het streven van FNV en Tata Steel om het onafhankelijke onderzoek
af te ronden voordat onomkeerbare stappen worden gezet. Ik moedig hen
aan om het onderzoek zo snel mogelijk uit te voeren, uiteraard voor zover
de benodigde zorgvuldigheid daar ruimte voor biedt. Vanzelfsprekend is
het kabinet te allen tijde bereid om op uitnodiging van uw Kamer over
deze casus of het aangekondigde onderzoek in debat te treden.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de leefbaarheid voor de
omwonenden van groot belang is en dat de huidige situatie onacceptabel
is. Heeft de Minister kennisgenomen van de aangifte die is gedaan tegen
de leidinggevende personen van Tata Steel? Hoe schat de Minister de
kansen van die rechtszaak in en wat zegt dat volgens hem over de
houdbaarheid van de huidige situatie bij Tata? Op welke manier is het
effect op de directe omgeving meegenomen in de keuze voor CCS? Klopt
het dat de luchtkwaliteit nauwelijks verbetert bij uitvoering van de huidige
verduurzamingsplannen en dat het probleem dus niet wordt opgelost? Is
de Minister het eens dat het alternatieve plan van werkgroep Zeester veel
meer perspectief biedt voor de omwonenden? Is hij bereid beide plannen
naast elkaar te leggen en te toetsen op het effect (gezondheid, stank,
vervuiling) voor de omgeving?
Ik heb kennisgenomen van de aangifte. Het is nu aan het OM om zich
hierover te buigen, het is niet aan het kabinet om hier verdere uitlatingen
over te doen. Zoals aangegeven in de beantwoording op de vragen van de
leden van de PvdA hierboven ben ik blij met de aangekondigde haalbaarheidsstudie door FNV en de toegezegde medewerking van Tata Steel
Nederland.
Tata Steel Nederland heeft recent de Roadmap+ geconcretiseerd. De
provincie Noord-Holland is positief over de concreetheid van de stappen
die Tata Steel voorstelt: een sterke reductie van geurbelasting en
stofneerslag per 2023 en de realisatie van de deNOX-installatie bij de
pelletfabriek in 2025. Met deze stappen, zo geeft de provincie aan, toont
Tata Steel Nederland betrokkenheid bij de omgeving en ambitie in de
richting van schonere en duurzamere staalproductie in de IJmond.
Stappen die bij realisatie bij de omwonenden zeker merkbaar zullen zijn.
De provincie zal erop toezien dat deze stappen zo snel mogelijk gezet
worden. Desalniettemin kost dit soort stappen tijd. Over twee jaar moeten
ze echter tot tastbare resultaten voor omwonenden leiden. De provincie
Noord-Holland beschouwt dit streven van Tata Steel als een forse stap in
de goede richting, passend in de ambities, uitgesproken in het
programma Tata Steel 2020–2050, samenwerken aan een gezondere,
veilige IJmond. Ik sluit me graag bij dit oordeel van de provincie aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

16

De afweging tussen de verschillende verduurzamingsroutes is complex.
Het staat daarbij buiten kijf dat zowel de zorgen van de omgeving op het
gebied van milieuschade, gezondheid van omwonenden en ervaren
overlast moeten worden teruggebracht. Het staat daarbij ook buiten kijf
dat de uitstoot van CO2 sterk moet worden teruggebracht. Of dat het beste
kan via de route die FNV heeft voorgesteld of via een route van andere
maatregelen gericht op CO2-reductie en op het terugdringen van de
impact op de omgeving is afhankelijk van vele factoren, waaronder
locatiefactoren die eigen zijn aan de site voor staalproductie in IJmuiden.
De leden van de PvdA-fractie vragen tot slot naar de gevolgen van de
huidige verduurzamingsplannen door middel van CCS voor de stikstofdepositie. Wat betekent dit voor stikstofemissies, gezien het feit dat
CO2-opslag structureel veel energie kost en dus zal leiden tot hogere
emissies van stikstof en ammoniak? Hoe valt dit te rijmen met het
stikstofbesluit van de Raad van State?
De berekening van stikstofemissies is onderdeel van de lopende onderzoekstrajecten ter voorbereiding op de aanleg van CCS-infrastructuur.
Exacte cijfers zijn daarom nu nog niet te geven, maar de stikstofemissies
zullen hoogstwaarschijnlijk juist verminderen. Vanwege het afschalen van
een aantal stikstof-emitterende bronnen zal de uitstoot van stikstof voor
een aantal configuraties naar beneden gaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken en
hebben daarover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdD-fractie vinden dat er in de «Expression of
Principles», waar de Minister zijn handtekening onder heeft gezet, aan
onnodige en ook onterechte borstklopperij wordt gedaan. Tata Steel wordt
op controversiële wijze bestuurd. Het bestuur handelt vaak tegenstrijdig
aan het publieke belang. Zo houdt Tata Steel zich onder andere bezig met
de volgende praktijken: Tata Steel vervuilt de omgeving. De staalstof blijft
gewoon aan een magneetje plakken;5 de luchtkwaliteit in de omgeving
van Tata Steel is slechter dan in de rest van Nederland, mensen hebben
gezondheidsklachten en onderzoeken hebben uitgewezen dat er in de
omgeving van Tata Steel vaker longkanker voorkomt;6 Tata Steel voldoet
al jaren niet aan de vergunningen, dus dit is formeel nog illegaal ook. De
provincie staat dit helaas toe;7 Tata Steel maakt zich schuldig aan
grootschalige belastingontwijking;8 Tata Steel heeft de afgelopen tien jaar
voor een miljard aan gratis uitstootrechten gekregen van de Nederlandse
staat;9 Tata steel verdient aan de verkoop van emissierechten, maar
gebruikt dat geld niet voor vergroening;10 door het heffingsplafond betaalt
Tata Steel maar iets meer dan 100 euro waterbelasting per jaar, in plaats

5

Joop.nl, 19 april 2021 «Met deze simpele proef toont Tinkebell de schokkende milieuvervuiling
bij Tata Steel» (https://joop.bnnvara.nl/kijk-nou/met-deze-simpele-proef-toont-tinkebell-deschokkende-milieuvervuiling-bij-tata-steel).
6
De Volkskrant, 30 april 2021 «Tata Steel mag van de provincie nog langer illegaal vervuilende
stoffen uitstoten» (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/tata-steel-mag-van-deprovincie-nog-langer-illegaal-vervuilende-stoffen-uitstoten~be25127e/).
7
Idem.
8
Trouw, 26 september 2020 «Tata Steel IJmuiden betaalde nooit winstbelasting in Nederland»
(https://www.trouw.nl/economie/tata-steel-ijmuiden-betaalde-nooit-winstbelasting-innederland~be5f2ad5/).
9
De Groene Amsterdammer, 5 juni 2019 «Krokodillentranen van staal» (https://www.groene.nl/
artikel/krokodillentranen-van-staal).
10
De Groene Amsterdammer, 18 november 2020 «Het stalenge zich van de vervuilende
industrie» (https://www.groene.nl/artikel/het-stalen-gezicht-van-de-vervuilende-industrie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

17

van 10 miljoen euro;11 Tata Steel is vrijgesteld van energiebelasting;12 als
grootontvanger van in totaal 77 miljoen euro aan loonsteun staat Tata
Steel in de top 10 van de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging
Werkgelegenheid (NOW), maar er is toch dividend uitgekeerd. Het kan niet
worden uitgesloten dat er nog meer dividend gaat worden uitgekeerd;13
en Tata Steel heeft maximaal gelobbyd tegen de nationale CO2-heffing.14
Van een bedrijf dat betrokken zegt te zijn bij het klimaat zou men dit soort
praktijken niet verwachten. De vraag is dan ook hoe serieus de klimaatambities van Tata Steel genomen moeten worden.
De leden van de PvdD-fractie stellen voorop dat het oplossen van de
klimaatcrisis begint met het zo snel mogelijk daadwerkelijk reduceren van
de uitstoot van broeikasgassen. Dit uitgangspunt zou wat deze leden
betreft moeten gelden voor alle sectoren. Deze leden benadrukken dat het
zeer onverstandig is om via allerlei trucjes te proberen gewoon door te
gaan met uitstoten. Voorop staat dat er bronmaatregelen nodig zijn: zo
snel mogelijk minder uitstoot veroorzaken. Deelt de Minister dit
uitgangspunt? Zo nee, waarom niet?
Ik deel het uitgangspunt dat de uitstoot van CO2 zo snel mogelijk moet
worden teruggedrongen. In tegenstelling tot wat de leden van de PvdD in
hun vraag impliceren, ben ik van mening dat de toepassing van CCS
hieraan een belangrijke bijdrage kan leveren. Hierin volgt het kabinet het
IPCC en het PBL. Verschillende maatregelen die zijn overeengekomen in
het Klimaatakkoord moeten er daarbij voor zorgen dat CCS alleen wordt
toegepast als overgangstechniek. Het betreft hierbij het «plafond» voor
subsidiëring van CCS in de SDE++, de «horizon» voor de subsidiëring van
CCS in de tijd en de «zeef» voor toepassing van CCS waar er gelijkwaardige alternatieven bestaan.
Volgens de leden van de PvdD-fractie is de kern van de afspraken de
afvang en opslag van CO2 (CCS). Dit betekent dat bij de staalproductie
nog steeds CO2 vrijkomt en dat de afspraken dus niet écht leiden tot
CO2-reductie. Tata Steel blijft enorme uitstoot veroorzaken, maar gaat dat
nu met royale steun van de overheid onder de grond proberen te stoppen.
Volgens deze leden valt dit niet onder verduurzaming.
De leden van de PvdD-fractie wijzen er op dat CCS een discutabele
techniek is. Erkent de Minister bijvoorbeeld dat CCS geen bronmaatregel
is, maar «end of pipe»?
Erkent de Minister dat hij niet kan garanderen dat de onder de grond
gestopte uitstoot daar ook op lange termijn daadwerkelijk zal blijven
zitten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waar blijkt dat uit? En kan de Minister
dan uitsluiten dat de uitstoot ooit nog vrijkomt? Zo nee, deelt hij de
analyse dat als er een risico is dat de uitstoot ooit nog vrijkomt, dat dit
niet onder verduurzaming valt. Deze leden zien dit als een tijdelijke
verplaatsing van het probleem.
Betreft het CCS-plan van Tata Steel ook opslag onder de Noordzee, zoals
recent werd aangekondigd voor de uitstoot van bedrijven uit de Rotter11

BNNVARA, 22 juni 2020 Waarom betaalt Tata Steel maar honderd euro waterbelasting?!»
(https://www.bnnvara.nl/artikelen/waarom-betaalt-tata-steel-maar-honderd-euroleidingwaterbelasting).
12
Algemeen Dagblad, 14 juli 2020 «Nederland sponsort fossiele industrie met 8,3 miljard euro
per jaar» (https://www.ad.nl/economie/nederland-sponsort-fossiele-industrie-met-8-3-miljardeuro-per-jaar~a1eeecb4/).
13
NOS, 19 maart 2021 «Buitenlandse moederbedrijven mogen toch dividend uitkeren bij
loonsteun» (https://nos.nl/artikel/2373216-grootontvangers-van-loonsteun-in-nederland-kerenin-het-buitenland-winst-uit).
14
Trouw, 5 februari 2019 «Als er een CO2-heffing komt, is het klaar met Tata Steel» (https://
www.trouw.nl/nieuws/als-er-een-co2-heffing-komt-is-het-klaar-met-tata-steel~bd5efecf/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

18

damse haven? Welke andere zoeklocaties heeft de Minister op het oog
voor de ondergrondse opslag van de uitstoot van Tata Steel? Kan de
Minister uitsluiten dat dit een negatief effect zal hebben op natuurgebieden? Zo ja, welke?
De afvang en opslag van CO2 (CCS) is inderdaad een «end-of-pipe»
techniek. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat CCS een belangrijke
maatregel is omdat het een kosten-efficiënte maatregel is die bovendien
op korte termijn inzetbaar is. Maar het moet duidelijk zijn dat CCS een
overgangstechniek is, en dat het einddoel van volledig CO2-neutrale
productie ook in zicht moet blijven. Om die reden is de subsidiëring van
CCS via de SDE++ begrensd, zowel in het maximale volume als in de tijd.
De afgevangen CO2 wordt opgeslagen in uitgeproduceerde gasvelden
onder de Noordzee. Het risico van CO2-lekkage uit deze gasvelden is zeer
laag. In deze velden heeft namelijk miljoenen jaren aardgas gezeten,
zonder dat het in de lucht kwam. Er gelden bovendien strenge
voorschriften met betrekking tot veiligheid en het voorkomen van
lekkages. Deze liggen vast in de Mijnbouwwet en hebben o.a. betrekking
op de specificaties van het opslagveld en de monitoring van de
opgeslagen CO2. Daarnaast houdt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
toezicht op de veiligheid en de uitvoering. Indien er zich toch een lekkage
voordoet, is de vergunninghouder verplicht om CO2-emissierechten in te
leveren bij de Nederlandse emissieautoriteit (NEa) die de hoeveelheid
ontsnapte CO2 afdekt. Dit geeft een prikkel aan de vergunninghouder om
lekkages te voorkomen.
De plannen van Tata Steel Nederland bevatten ook de afvang en opslag
van CO2. Naar mijn weten is het bedrijf met verschillende partijen in
gesprek die het transport en de opslag van CO2 zouden kunnen uitvoeren.
De opslag zal plaatsvinden onder de Noordzee, zoals in het Klimaatakkoord ook is afgesproken.
Onderdeel van de opslagvergunning voor CO2 is het uitvoeren van een
milieueffect rapportage. In dit onderzoek worden verschillende risico’s in
kaart gebracht, ook het risico op het (mariene) milieu, en er worden indien
nodig ook maatregelen geëist om die effecten te mitigeren alvorens er
vergunningen worden afgegeven. Daarnaast wordt de ecologische
kwaliteit van het mariene milieu ook beschermd middels het OSPAR
verdrag en het London Protocol.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat de Minister zich in zijn brief
bereid toont als royale subsidieverstrekker. Uit zijn brief blijkt niet dat hij
heeft nagedacht over een limiet. Klopt het dat de Minister nog geen
plafond heeft gesteld voor het subsidiëren van Tata Steel? Moeten deze
leden dit zien als een blanco cheque? Zo nee, kan de Minister dan een
overzicht geven van de kosten die hij verwacht, uitgesplitst naar
kostenpost? Hoeveel belastinggeld denkt de Minister te moeten uittrekken
voor het CCS-plan van Tata Steel? En hoeveel geld is er nodig voor de
benodigde infrastructuur? De leden merken op dat Tata Steel reeds royaal
wordt gefinancierd uit de portemonnee van de belastingbetaler. Wat gaat
Tata Steel zelf bijdragen? Kan de Minister bij het kostenoverzicht
aangeven wie welk aandeel zal bijdragen?
Indien Tata Steel Nederland een aanvraag voor subsidie zou doen, dan
moeten zij, net als alle andere bedrijven, aan de daarvoor gestelde
voorwaarden voldoen. Zo wordt er bijvoorbeeld enkel subsidie uitgekeerd
als daarvoor een prestatie (in dit geval de feitelijke CO2-afvang en opslag)
is geleverd. In de SDE++ zijn, conform de afspraken in het Klimaatakkoord,
enkele algemene beperkingen opgenomen ten aanzien van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

19

subsidiëring van CCS, te weten een plafond (hoeveel Mton CCS gesubsidieerd mag worden), zeef (enkel als er geen realistische kosteneffectieve
alternatieven zijn) en tijdshorizon (geen nieuwe subsidie na 2035). Deze
beperkingen gelden voor alle CCS-aanvragen, dus ook voor een eventuele
aanvraag van Tata Steel Nederland. Er is inderdaad geen specifieke
beperking die enkel voor Tata Steel Nederland geldt, dat zou hen ook
benadelen ten opzichte van andere bedrijven.
Om een overzicht van de (uitgesplitste) kosten te geven, waaronder
infrastructuurkosten, moet de casus van Tata Steel nog verder uitgewerkt
worden. Daarbij is die informatie concurrentiegevoelig. Een eventuele
aanvraag zal ook concurreren met andere aanvragen in de SDE++, waarbij
de meest kosteneffectieve aanvragen als eerste aan bod komen. Door de
sytematiek van de SDE++ wordt het meeste CO2-gereduceerd voor het
minste subsidie.
De maximale subsidiebedragen en voorwaarden voor de SDE++ 2021
ronde worden binnenkort bekend gemaakt, gebaseerd op het onafhankelijke en reeds gepubliceerde advies van PBL en conform de Kamerbrief
over de SDE++ 2021, waarover u op 22 februari jl. bent geïnformeerd
(Kamerstuk 31 239, nr. 329). Daarin wordt het verschil tussen de kostprijs
voor CO2-afvang, transport en opslag en het fossiele alternatief (in dit
geval niets doen) berekend. De SDE++ dekt deze onrendabele top af, het
restant moet een bedrijf zelf betalen. De totale subsidie-uitgaven zijn ook
afhankelijk van de toekomstige prijs van CO2-emissierechten, die worden
namelijk in mindering gebracht op de subsidie en betaald door een bedrijf
zelf (tenzij zij voldoende CO2-emissierechten hebben). Mede om deze
redenen is het niet mogelijk om aan te geven hoeveel belastinggeld zou
moeten worden uitgetrokken voor dit plan. Ondanks dat het om een
relatief kosteneffectieve techniek gaat, gaat het om dermate grote
hoeveelheden CO2-reductie dat dit zeer aanzienlijke bedragen kunnen zijn.
De energietransitie vraagt juist om het verduurzamen van productieprocessen en dat gebeurt nu niet, ook niet met de afspraken die de Minister
nu heeft gemaakt met Tata Steel. Klopt het dat het aanleggen van
duurzame infrastructuur voor uitsluitend groene waterstof geen onderdeel
uitmaakt van de afspraken? Waarom niet? Op welke manier gaat de
Minister er dan voor zorgen dat het staalproductieproces zelf kan
verduurzamen? Deze leden kunnen zich niet vinden in de beoordeling van
de Minister dat de plannen van Tata Steel «ambitieus» zouden zijn.
Waarom is de Minister zo complimenteus voor een van de meest
vervuilende bedrijven van Nederland? Erkent de Minister dat Tata Steel al
veel eerder had moeten beginnen met het radicaal terugdringen van de
diverse vormen van vervuiling die door dit bedrijf worden veroorzaakt? Zo
nee, waarom niet?
Het aanleggen van een apart netwerk voor uitsluitend groene waterstof
(waar bijvoorbeeld blauwe waterstof van wordt uitgezonderd) ligt, vanuit
het oogpunt van het ontwikkelen van de waterstofmarkt, kostenefficiëntie,
efficiënt ruimtegebruik en doelbereik niet voor de hand. Inspanningen om
een waterstofnetwerk voor alle vormen van waterstof te ontwikkelen
maken wel degelijk onderdeel uit van de Expression of Principles.
De doelstellingen voor de industrie onder het Klimaatakkoord worden
geborgd met een CO2-heffing. De benodigde hoeveelheid reductie per
bedrijf om de CO2-heffing «voor te blijven», wordt bepaald door de
afstand van dat bedrijf tot de relevante benchmark onder het Europese
Emissiehandelssysteem (EU ETS). Daaruit kan een proportionele bijdrage
van ieder industrieel bedrijf aan de doelstellingen voor de sector industrie
worden afgeleid. De ambitie van Tata Steel Nederland om 5 Megaton CO2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

20

te reduceren, gaat meer dan één megaton verder dan het proportionele
deel van Tata Steel Nederland onder het Klimaatakkoord. Indien deze
5 Megaton wordt gerealiseerd, staat dat gelijk aan meer dan 10% van de
totale doelstelling uit het Klimaatakkoord voor 2030 voor heel Nederland
(49 Megaton CO2-reductie). Ik vind deze voornemens dan ook met recht
ambitieus te noemen.
Ik verwacht van alle bedrijven dat zij doen wat mogelijk is om hun uitstoot
terug te brengen. Daarbij vind ik wel dat het uiteindelijk aan bedrijven zelf
is om hun afweging te maken over de optimale route voor verduurzaming, binnen de kaders die de rijksoverheid biedt. Bedrijven die eerder
al grotere stappen hebben gezet op het gebied van CO2-reductie, scoren
nu relatief goed ten opzichte van de ETS-benchmarks, en hebben daarmee
een (financieel) voordeel onder de CO2-heffing en het ETS.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat er geen afrekenbare
reductiedoelen worden gesteld en dat Tata Steel niet beboet kan worden.
Kan de Minister dit bevestigen? Deze leden merken op dat Tata Steel al
jaren niet aan de vergunningen voldoet. Dat zelfs de volksgezondheid hier
ernstig onder lijdt, maakt voor Tata Steel geen verschil. Is de Minister
bereid om alsnog over te gaan op de wettelijke verankering van
afrekenbare reductiedoelen en het inregelen van een boetesysteem? Zo
nee, waarom niet?
De afspraken in de Expression of Principles zijn niet bindend. Dit laat
uiteraard onverlet dat Tata Steel Nederland aan de normen in haar
vergunningen moet voldoen, en daarnaast de zorgen van de omgeving
moet adresseren. Deze zorgen en normen gaan over uitstoot van andere
stoffen dan CO2. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat is
hierover in nauw gesprek met de Provincie Noord-Holland. Op 25 mei jl.
heeft Tata Steel Nederland ook een concretisering van haar plannen om
de impact op de omgeving terug te dringen gepubliceerd.
Ten aanzien van CO2 bestaat het systeem van afrekenbare normen
inclusief een financiële prikkel om de normen te bereiken al. Dit is de
CO2-heffing, die met het Klimaatakkoord voor de industrie overeen is
gekomen. Ook het ETS-systeem werkt volgens een vergelijkbaar principe.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de brief
van de Minister over afspraken met Tata Steel IJmuiden over
CO2-reductie. Zij hebben nog enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn voor het behouden en verduurzamen van basisindustrie, zoals Tata Steel. Gezien het belang voor de
lokale economie en de historische en strategische waarde, vinden deze
leden het logisch dat de overheid de hand reikt in het verduurzamen van
het bedrijf. In dat licht juichen ze afspraken met dit bedrijf over
CO2-reductie en verduurzaming toe. Zij hebben wel enkele vragen aan de
Minister over de inhoud en gekozen route.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom volgens de Minister
investeren in duurzaamheid via de markt, meer concreet via gesprekken
met het Zweedse bedrijf SSAB, precies is mislukt. In het licht daarvan,
vragen ze waarom de Minister investeren in de verduurzamingsstrategie
van TataSteel, die in de markt als te weinig ambitieus en niet voldoende
toekomstbestendig worden gezien, als een goede stap ziet. Deze leden
vragen tevens hoe de ambities van Tata Steel, waarbij ook in 2050 nog
afhankelijkheid is van fossiele brandstoffen, zich verhouden tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

21

ambities van dit Kabinet. Is de Minister het eens dat CCS een voorlopig
noodzakelijke, maar geen duurzame oplossing is en dat er op termijn toch
echt een andere productieweg gevonden zal moeten worden voor Tata
Steel, bijvoorbeeld via waterstof? Is de Minister het eens dat het investeringstechnisch logischer is om direct in de uiteindelijk onvermijdbare,
meest gewenste oplossing te investeren, namelijk electrificatie en
waterstof? Hoe staat de Minister tegenover de ambitie van onder andere
FNV Metaal, waar veel werknemers van Tata Steel werken, om deze
omslag naar electrificatie en groene waterstof binnen vijf jaar te maken?
Hoe snel zou een volledige omslag in theorie mogelijk zijn? Kan hierbij
een voorbeeld genomen worden aan het Zweedse bedrijf SSAB, dat hierin
pioniert? Ligt er nu vanuit Tata Steel de ambitie om via volledig
hernieuwbare energie staal te produceren, en zo ja, op welke termijn?
Het kabinet vindt het jammer dat SSAB als potentiële koper is afgehaakt,
maar het verandert niets aan de gezamenlijk inzet van het Nederlandse
staalbedrijf en de Nederlandse overheid. Die is gericht op een duurzaam
staalbedrijf in IJmuiden. Dit was al de inzet voordat SSAB in beeld kwam,
en is nog steeds de inzet. SSAB heeft onder meer aangegeven dat een
gebrek aan synergie in de duurzaamheidsstrategieën van Tata Steel
Nederland en van SSAB hierbij een rol speelde.
Overigens is het ook waarschijnlijk dat een eventuele nieuwe eigenaar
gebruik had gemaakt van de beschikbare verduurzamingssubsidies in
Nederland. In die zin contrasteert de route van «investeren via de markt»
niet met de huidige route. De SDE++ dekt bovendien niet alle kosten maar
alleen de zogeheten «onrendabele top», en gaat pas over tot uitkering op
moment van productie (wanneer er doorgaans al grote investeringen zijn
gedaan). Er is binnen de SDE++ dus altijd sprake van gedeeltelijke
publieke en private financiering van een project.
Zoals de leden van het CU terecht schetsen moet het einddoel van alle
routes volledig CO2-neutrale productie van staal voor 2050 zijn. Dit
verwacht ik van alle industriële bedrijven, en maakt ook onderdeel uit van
de plannen van Tata Steel Nederland voor de lange termijn. De vraag is
wel wat de optimale route naar dit einddoel is, met inachtneming van de
tussendoelen voor CO2-reductie in 2030. De transitie leidt voor alle
staalbedrijven in Europa tot grote en complexe keuzes. Er zijn meerdere
routes en meerdere strategieën mogelijk. Locatiefactoren, zoals toegang
tot goedkope mogelijkheden voor opslag van CO2 en lokale productie van
waterstof, spelen daarbij bijvoorbeeld een belangrijke rol, en die zijn niet
voor alle bedrijven hetzelfde. CCS kan daarbij als tussenoplossing een rol
spelen.
Zoals hierboven aangegeven, zijn de langetermijnplannen van Tata Steel
Nederland inderdaad gericht op volledig hernieuwbare productie van
staal vóór 2050. Tegelijkertijd zal de optimale route om daartoe te komen,
en ook om tot de maximale CO2-reductie te komen op de korte termijn,
verschillend zijn voor verschillende Europese staalbedrijven. Zoals
hierboven aangegeven in antwoord op de voorgaande vraag van de
ChristenUnie, spelen locatiefactoren hierin een belangrijke rol.
Het is goed dat FNV meedenkt over de mogelijke routes van de verduurzaming die voor Tata Steel Nederland openstaan. Ik verwelkom dan ook
de aangekondigde haalbaarheidsstudie van deze plannen, en ben blij dat
Tata Steel Nederland hieraan haar medewerking heeft toegezegd. Ik wil
graag deze haalbaarheidsstudie afwachten voordat ik hier een nader
oordeel over geef.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

22

Tot slot vragen de leden van de ChristenUnie-fractie in hoeverre deze
afspraken ook gaan helpen tegen de uitstoot van fijnstof door Tata Steel
IJmuiden? Deelt de Minister de analyse dat het zo spoedig mogelijk
stoppen met het gebruik van kolen voor hun productieproces hiertoe bij
zou dragen? Deze leden vinden het onacceptabel dat bewoners schade
ondervinden aan hun gezondheid door de grote hoeveelheid uitstoot van
fijne stoffen en dat lokale overheden nu gedwongen zijn om andere
maatregelen op het gebied van luchtkwaliteit te treffen doordat ze te
weinig grip hebben op het handelen van Tata Steel.
Welke positieve invloed toepassing van CCS op zichzelf heeft op een
gezondere leefomgeving in de IJmond (door minder emissies met
negatieve invloed op de gezondheid) moet nog precies blijken uit de MER
en de vergunningaanvragen die volgen. Enkel minder CO2-emissie levert
voor de omgeving nog geen directe gezondheidswinst op. Met de
bijbehorende productie van blauw waterstof wordt naar verwachting wel
emissie verminderd doordat er geen hoogovengas en gas van de
Oxystaalfabriek meer naar de naastgelegen Vattenfall energiecentrales
wordt getransporteerd en verbrand (met de daarbij horende emissies).
De leden van de ChristenUnie stellen terecht dat het volledig stoppen van
het gebruik van kolen naar alle waarschijnlijkheid de uitstoot van fijnstof
sterk terugdringt. Tata Steel Nederland heeft op 25 mei jl. een concretisering van de zogeheten Roadmap+ aangekondigd. Deze moet leiden tot
een vermindering van de uitstoot van fijnstof met ongeveer 35% per 2025.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 720

23