Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Infrastructuurfonds voor het jaar 2020

Nr. 72

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2019
In reactie op de motie van de leden Kröger en Van Eijs (Kamerstuk 35 300
XII, nr. 6) informeer ik u via deze brief over het door u gevraagde plan
voor overprogrammering. Eerder is uw Kamer geïnformeerd over de
beheersmaatregelen die zijn genomen om onderuitputting op het
Infrastructuurfonds (IF) zoveel mogelijk te voorkomen (Kamerstuk 35 000
A, nr. 123). Met uw Kamer is vervolgens tijdens het Wetgevingsoverleg
verantwoording IenW van 27 juni 2019 (Kamerstuk 35 200 XII, nr. 17) en
het Wetgevingsoverleg begroting IenW van 9 oktober 2019 (Kamerstuk
35 300 XII, nr. 50) over deze maatregelen gesproken.
Voordat wordt ingegaan op het plan voor overprogrammering is het goed
om te benadrukken dat overprogrammering een aanvullend instrument is
op de opzet en werking van de begroting van het IF. Het IF wijkt bewust op
een aantal punten af van een regulier begrotingshoofdstuk. De belangrijkste twee zijn:
1. De tijdhorizon voor het maken van plannen en ramen van uitgaven is
veertien jaar. Dat betekent dat grote meerjarige investeringen kunnen
worden gepland en hiervoor verplichtingen kunnen worden
aangegaan, zolang dat past binnen de budgettaire kaders, over de
gehele periode.
2. Middelen die in een bepaald jaar niet worden uitgegeven blijven
volledig beschikbaar voor het doen van de uitgaven aan infrastructuur in latere jaren.
Beide zaken zijn nodig vanwege het lange termijn karakter van het
plannen en uitvoeren van de investeringen in infrastructuur en vanwege
de grote weerbarstigheid om in het uitvoeringsjaar zo precies mogelijk de
in de begroting beschikbaar gestelde middelen te besteden.

kst-35300-A-72
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 A, nr. 72

1

Overprogrammering
Projecten worden doorgaans ambitieus opgepakt en gepland. Dit is nodig
vanwege het maatschappelijk belang van die investeringen en om
voldoende voortgang te verzekeren («druk op de ketel»). Gevolg van deze
ambitieuze planning is dat over het hele investeringsprogramma bezien
de kans dat de planningen niet worden gehaald groter is dan dat de
planningen versneld worden gerealiseerd. Om dit te beheersen wordt
overprogrammering gebruikt in het IF. Overprogrammering is een
belangrijk instrument om te zorgen dat vertragingen bij incidentele
projecten niet direct tot onderuitputting leiden en alle jaarlijks beschikbaar
gestelde middelen toch zo volledig mogelijk op rechtmatige en
doelmatige wijze kunnen worden besteed binnen het totale budgettaire
kader van het IF.
Hoe werkt dat instrument overprogrammering begrotingstechnisch? Kern
is dat in elke opeenvolgende begroting de budgettaire omvang van het
aanlegprogramma gedurende de eerste vijf jaar van de planperiode van
het IF groter is dan het beschikbare budget in diezelfde periode. Dit
betekent dat er extra projecten aan de programmering worden toegevoegd in de eerste vijf jaar. Na deze vijf jaar geldt het omgekeerde. Over
de gehele looptijd van het IF levert overprogrammering dus geen extra
budgettaire ruimte op, maar wel extra ruimte om in de eerste vijf jaar
meer projecten te programmeren.
Sinds de introductie van het instrument overprogrammering in 2014 is het
kasbeeld van het IF verbeterd. Er zijn waardevolle lessen geleerd over de
toepassing van het instrument overprogrammering. Dit heeft bijvoorbeeld
geleid tot differentiatie van de toepassing; relatief hogere overprogrammering in de planuitwerkingsfase ten opzichte van de realisatiefase.
Immers, de projecten in de planuitwerkingsfase kennen doorgaans relatief
meer optimisme in (kas)planningen en er zijn ook meer beheers mogelijkheden dan in de realisatiefase, omdat er nog geen harde verplichtingen
zijn aangegaan.
Toevoeging Regeerakkoordmiddelen
De begroting van het IF is bij Voorjaarsnota 2018 voor de jaren 2018, 2019
en 2020 uit hoofde van het Regeerakkoord incidenteel fors verhoogd (€ 2
miljard extra). Het instrument overprogrammering was niet berekend op
een dergelijke forse impuls. Zoals toegelicht tijdens het Wetgevingsoverleg van 9 oktober 2019 zijn daarom in overleg met de Minister van
Financiën in de begroting 2019 en 2020 kasschuiven doorgevoerd. Met
deze kasschuiven zijn de programmering en de budgetten van de
Regeerakkoordmiddelen in overeenstemming met de projectramingen in
de tijd gebracht. In de MIRT-brief van afgelopen november (Kamerstuk
35 300 A, nr. 57) is ingegaan op de planning van de Regeerakkoordprojecten en de relatie met de doorgevoerde kasschuiven.
Plan voor overprogrammering:
In dit hoofdstuk geef ik punt voor punt weer hoe ik ga werken aan......
....omvang van de overprogrammering
Gezien de opgedane ervaringen in de periode 2014–2017 blijf ik het
instrument overprogrammering onverkort inzetten. In de begroting 2020
is een overprogrammering van ca. € 1,5 miljard op het Infrastructuurfonds en van ca. € 0,5 miljard op het Deltafonds gepresenteerd. De totale
overprogrammering op de beide fondsen tezamen is gemaximeerd op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 A, nr. 72

2

€ 2,2 miljard. Het komende begrotingsjaar is mijn inzet om het instrument
overprogrammering zo veel mogelijk te benutten, zodat de budgetten
voor aanleg van infrastructuur zo maximaal mogelijk tot besteding
worden gebracht in de jaren waarin deze beschikbaar worden gesteld.
Daarbij dient wel rekening gehouden te worden met de uitvoeringscapaciteit en de planvorming. Mocht de maximale omvang van het instrument
overprogrammering een belemmerende factor zijn, dan treed ik hierover
in overleg met de Minister van Financiën.
....versterken van de uitvoeringscapaciteit
Voor het programmeren van meer projecten is ook voldoende capaciteit in
de markt nodig en daarnaast voldoende capaciteit van de uitvoeringsorganisaties. Het voorbereiden en uitvoeren van investeringen vergt forse
capaciteit van de daar aan werkende organisaties, met name de uitvoeringsorganisaties. Het zorgen voor overprogrammering, en de daarmee
samenhangende werkvoorraad op de kortere termijn, kan dan ook niet
zonder voldoende kennis en capaciteit. Jaarlijks wordt daartoe bezien of
de capaciteit van de uitvoeringsorganisaties in balans is met de productieopgave. Ik heb u eerder geïnformeerd over Human Capital Agenda RWS
(Kamerstuk 35 300 A, nr. 5). Aan de hand daarvan zet RWS erop in dat de
juiste mensen beschikbaar zijn om plannen te maken en ook uit te kunnen
voeren.
.....verbetering kwaliteit van planningen en kasramingen
De kasramingen per project tellen in de begroting op tot het totale
investeringsprogramma per jaar en over de gehele planperiode.
Uitputting kan zo goed mogelijk worden verwezenlijkt indien alle
onzekerheden in de project- en kasramingen in beeld zijn. Dit bereik ik
door ramingen periodiek te actualiseren, zoals ik dat heb gedaan ten
behoeve van de totstandkoming van de voorjaarsnota 2019 en de
ontwerpbegroting 2020. Dit proces van het actualiseren van projectramingen voor aanleg, vervanging en renovatieprojecten en de daarbij
horende kasramingen wordt voortgezet en geborgd. Bij begrotingsmomenten (ontwerpbegroting, 1e suppletoire, 2e suppletoire en slotwet)
wordt een actueel inzicht in vertragingen en versnellingen geboden.
Hierbij wordt inzicht gegeven in de budgettaire gevolgen, de projectbudgetten en de geplande mijlpalen. Deze kunt u terugvinden in de projectoverzichten in elk begrotingsdocument.
....het benutten van versnellingsmogelijkheden
Met het actualiseren van projectramingen kunnen naast vertragingen ook
kansen ontstaan. Dit betekent dat ik, waar mogelijk, investeringen versnel
als dergelijke kansen zich aandienen. Dit kan enkel indien er voldoende
capaciteit voorhanden is en wanneer dit doel- en rechtmatig uitgevoerd
kan worden. Met dergelijke versnellingen kan ik vertragingen in de
programmering ondervangen. Een voorbeeld hiervan is versnelling van
werkzaamheden beheer en onderhoud zoals aan uw Kamer gemeld
(Kamerstuk 29 385, nr. 106).
....MIRT-spelregels en versnelling
Om extra projecten aan de programmering toe te kunnen voegen zijn er
voldoende MIRT-projecten nodig die de juiste MIRT-stappen hebben
doorlopen. Zonder het doorlopen van de juiste MIRT stappen kunnen
projecten niet aan de programmering worden toegevoegd. Voordat er een
project start en daarmee ingepland kan worden is volgens de MIRTspelregels zicht op financiering nodig. Hierdoor kunnen er minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 A, nr. 72

3

projecten worden gestart. Dit kan belemmerend werken bij mogelijk
gewenste versnellingen. Over de evaluatie van deze MIRT spelregels bent
u reeds geïnformeerd bij de MIRT-brief van afgelopen november
(Kamerstuk 35 300 A, nr. 57). Ik ben daarom voornemens om in de
ontwerpbegroting 2021 te bezien onder welke randvoorwaarden in het
vervolg sneller opgeschaald kan worden naar een hogere programmering.
Ook dit punt neem ik mee in het gesprek met de Minister van Financiën.
....informatievoorziening
Infrastructuurprojecten blijven complex, langjarig en kennen ook veel
exogene risico’s. De onzekerheid die dit mee zich brengt wordt met uw
kamer gedeeld in de projectoverzichten in elk begrotingsproduct en het
MIRT-overzicht. In de overzichten worden bandbreedtes opgenomen
rondom de mijlpaal van oplevering. Bij een tijdige informatievoorziening
kunnen er beheersmaatregelen worden getroffen op programmaniveau.
Dit kan door te werken met een overprogrammering. Tijdens het AO en
NO MIRT elk voor- en najaar gaan we met elkaar in gesprek over de
voortgang van de projecten.
U wordt in elk begrotingsproduct geïnformeerd over de specifieke
projecten middels de projectoverzichten. Hierin kunt u het budget van het
betreffende project (oude en nieuwe budget stand) en, indien van
toepassing, openstelling (oude en nieuwe verwachte openstelling)
terugvinden. Tevens vindt u in de tabel van realisatieprojecten de
overprogrammering in het uitvoeringsjaar terug.
In de infrastructuuragenda van de ontwerpbegroting van het IF (en in de
agenda van het deltafonds) kunt u de totale overprogrammering op de
fondsen vinden. Ten opzichte van Ontwerpbegroting 2019 heb ik bij
Ontwerpbegroting 2020 de informatievoorziening binnen het IF over de
overprogrammering uitgebreid. Hiermee is op het IF de hoogte van de
overprogrammering per modaliteit inzichtelijk gemaakt.
Voor de komende tijd ga ik bezien hoe ik de informatievoorziening nog
verder kan versterken door naast de ontwerpbegroting ook in de 1e en 2e
suppletoire begroting een tabel overprogrammering op te nemen naar
voorbeeld van de informatie die in de ontwerpbegroting te vinden is. Ook
wil ik bezien hoe ik de overprogrammering op realisatiefase en planuitwerkingsfase beter kan duiden. Verder ga ik onderzoeken of ik visueel
inzichtelijk kan maken hoe het budgettaire verloop op het fonds eruitziet
ten opzichte van de daadwerkelijke programmering.
Tenslotte
Tot slot wil ik benadrukken dat het instrument overprogrammering enkel
werking heeft op reguliere ramingsonzekerheden zoals onvoorziene
omstandigheden binnen de invloedsfeer van het project. Grote onzekerheden of onvoorziene omstandigheden die de hele projectenportefeuille
raken kunnen enkel in beperkte mate worden opgevangen middels
overprogrammering. Voorbeelden hiervan zijn spanning in de markt om
nieuwe projecten te kunnen starten en de recente rechtelijke oordelen op
basis van milieuwetgeving. Zoals gemeld aan uw Kamer worden de
gevolgen van de uitspraak op het gebied van stikstof komend half jaar
duidelijk. Uw Kamer wordt hierover op geëigende momenten nader
geïnformeerd binnen het reguliere MIRT proces (Kamerstuk 35 300 A,
nr. 58).
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 A, nr. 72

4