Rookvrije onderwijsterreinen in 2020

Stand van zaken bij primair, voortgezet, middelbaar
beroepsonderwijs, hoger beroepsonderwijs en
wetenschappelijk onderwijs

Jorien Slot-Heijs
Amika Singh
Vicky Dellas
Irma Huiberts

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020
Stand van zaken bij primair, voortgezet, middelbaar beroepsonderwijs, hoger beroepsonderwijs
en wetenschappelijk onderwijs

In opdracht van het Trimbos-instituut, in samenwerking met Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)

Jorien Slot-Heijs
Amika Singh
Vicky Dellas
Irma Huiberts

© Mulier Instituut
Utrecht, januari 2021

Mulier Instituut
sportonderzoek voor beleid en samenleving
Postbus 85445 | 3508 AK Utrecht
Herculesplein 269 | 3584 AA Utrecht
T +31 (0)30 721 02 20 | I www.mulierinstituut.nl
E info@mulierinstituut.nl | T @mulierinstituut

Inhoudsopgave
Samenvatting

4

1.
1.1
1.2
1.3

Inleiding
Achtergrond
Onderzoeksmethode
Leeswijzer

6
6
7
7

2.

Ontwikkeling rookvrije onderwijsterreinen 2015-2020

8

3.

Realisatie van een rookvrij onderwijsterrein

10

4.

Handhaving

14

5.

Verwachting en ondersteuning realisatie geheel rookvrij onderwijsterrein

16

6.
6.1
6.2

Conclusie en aanbevelingen
Conclusie
Aanbevelingen

17
17
18

Bijlage 1 Methodische verantwoording

20

Bijlage 2 Redenen voor rookvrij maken van onderwijsterrein

25

Bijlage 3 Manieren waarop onderwijsinstellingen het rookbeleid expliciet duidelijk maken

27

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

3

Samenvatting
Inleiding
Roken is de belangrijkste verslaving waardoor mensen ziek worden of overlijden. In 2019 rookte ruim een
vijfde (22%) van de Nederlandse bevolking (18 jaar en ouder) weleens, waarvan 16 procent dagelijks. Het
aandeel tieners dat wel eens rookt stijgt tussen de leeftijd van 12 tot 16 jaar fors. Zo rookt op
twaalfjarige leeftijd 4 procent van de tieners, terwijl dit percentage voor de vijftienjarigen op 33 procent
ligt. In de leeftijdscategorie van 16 tot 18 jaar rookt de helft wel eens (51%), waarvan 17 procent
dagelijks.
In februari 2016 heeft de Tweede Kamer een amendement aangenomen op de Tabaks- en rookwarenwet
(Dik-Faber, 2016). Dit amendement schrijft voor dat een onderwijsterrein in 2020 volgens de wet geheel
rookvrij moet zijn. Dit betekent te allen tijde een rookverbod op het gehele onderwijsterrein, dat
bovendien wordt aangeduid en gehandhaafd. Per 1 augustus 2020 is de wetgeving voor alle onderwijstypen
ingegaan: primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo), middelbaar beroepsonderwijs (mbo), hoger
beroepsonderwijs (hbo) en wetenschappelijk onderwijs (wo). Vanaf 1 januari 2021 wordt deze wetgeving
actief gehandhaafd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. In opdracht van het Trimbosinstituut beschrijven we in deze rapportage de stand van zaken bij de invoering, aanduiding en
handhaving van rookvrije onderwijsterreinen in alle onderwijsvormen.
Onderzoeksmethode
Voor de monitoring van de implementatie van rookvrije onderwijsterreinen is in oktober 2020 een online
vragenlijst uitgezet onder alle onderwijsvormen. Resultaten zijn gebaseerd op antwoorden van groepen
schoolleiders po (n=450), school-/teamleiders/docenten vo (n=784), schoolleiders mbo (n=95),
verantwoordelijken voor rookbeleid hbo (n=26) en wo (n=14). Voor po, vo en mbo is dit de vierde meting,
hbo en wo zijn dit jaar voor het eerst bevraagd. De groepen respondenten zijn representatief wat betreft
aantal leerlingen en provincie.
Resultaten
• Nagenoeg alle onderwijsinstellingen die in het huidige onderzoek zijn bevraagd, hebben een
geheel rookvrij onderwijsterrein (97%). Dit is ten opzichte van de laatste meting in 2018 voor het
po, vo en mbo een aanzienlijke stijging. De overige instellingen (3%) hebben een gedeeltelijk
rookvrij onderwijsterrein.
• Bijna de helft van de respondenten in het mbo (45%) en bijna twee derde van het hbo/wo (63%)
geeft aan géén rookvrij onderwijsterrein te hebben ingesteld als de wettelijke verplichting er niet
was geweest. Binnen het po en vo daarentegen zouden de meeste respondenten ook zonder
wettelijke verplichting een rookvrij onderwijsterrein hebben gerealiseerd (po 89%, vo 86%).
• Voor het po en vo zijn het geven van het goede voorbeeld en een verantwoordelijkheidsgevoel
voor het bieden van een gezonde leeromgeving de belangrijkste redenen om het onderwijsterrein
rookvrij te maken. Bij het mbo, hbo en wo komen het volgen van landelijk beleid om roken te
ontmoedigen en de wettelijke verplichting bij veel respondenten als meest belangrijke redenen
terug.
• ‘Rookvrij’ borden op het onderwijsterrein zijn in alle onderwijstypen de meest gebruikte manier
om rookvrije onderwijsterreinen aan te duiden.
• Een ruime meerderheid van de respondenten geeft aan geen hulp te hebben gehad van externe
organisaties bij het rookvrij maken van het onderwijsterrein. Binnen het mbo, hbo en wo is bij een
deel van de respondenten wel sprake geweest van afstemming met de gemeente, voornamelijk
over handhaving van het rookbeleid rondom het onderwijsterrein.

4

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

•

•

•

•

Binnen alle onderwijstypen wordt het naleven van het rookbeleid gehandhaafd. Dit gebeurt
voornamelijk door het personeel. Als leerlingen/studenten op het onderwijsterrein roken, worden
zij aangesproken op hun gedrag. Ruim een derde (39%) van de respondenten van het vo
rapporteert daarnaast het opleggen van sancties indien leerlingen zich niet aan het rookverbod
houden. Als personeel, bezoekers en ouders op het schoolterrein roken worden ook zij
aangesproken, minder vaak dan leerlingen/studenten.
In het po hebben weinig respondenten belemmeringen ervaren bij de realisatie van een rookvrij
onderwijsterrein (16%). Binnen de andere onderwijstypen hebben de meeste respondenten wel
belemmeringen ervaren in de implementatie van het rookvrijbeleid (70-85%).
Binnen het vo (75%), mbo (87%), hbo (88%) en wo (79%) wordt door een groot deel van de
onderwijsinstellingen belemmeringen ervaren bij de handhaving. De meest benoemde
belemmering is dat leerlingen/studenten (46%), en in mindere mate personeelsleden (32%), buiten
het onderwijsterrein roken en daarmee uit het zicht zijn.
Een klein percentage van de onderwijsinstellingen is nog niet geheel rookvrij (3%, n=45). Een deel
van deze onderwijsinstellingen geeft aan in 2021 geheel rookvrij te worden (40%). Een klein deel
gaat voorlopig geen veranderingen doorvoeren (27%).

Conclusie
Uit dit onderzoek onder alle onderwijsvormen blijkt dat in het najaar 2020 nagenoeg alle
onderwijsinstellingen een geheel rookvrij onderwijsterrein hebben ingevoerd. Volgens respondenten uit
het po levert deze verplichting weinig belemmeringen op. Binnen de andere onderwijsvormen is het
verplaatsen van rokende leerlingen/studenten/personeelsleden naar buiten het onderwijsterrein een
belangrijke belemmering bij zowel de realisatie als de handhaving van het rookvrije beleid. Mbo, hbo en
wo lijken voor een deel geheel rookvrij te zijn geworden omdat het wettelijke verplichting is.
Aanbevelingen
• Versterk het begrip voor rookvrije onderwijsterreinen binnen mbo, hbo en wo.
• Zorg voor oplossingen om roken buiten het onderwijsterrein aan te pakken.
• Stimuleer handhaving van iedereen op het onderwijsterrein, niet alleen leerlingen/studenten.
• Ondersteun het deel van de onderwijsinstellingen dat nog rookvrij moet worden op maat.
• Communiceer met rokend personeel over mogelijkheden om te stoppen met roken.
• Houd rekening met de gevolgen van de coronamaatregelen op handhaving en belemmeringen.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

5

1.

Inleiding

1.1

Achtergrond
‘In 2040 rookt minder dan 5 procent van de inwoners van Nederland van 18 jaar en ouder.’ Deze ambitie
is in 2018 geformuleerd in het Nationaal Preventieakkoord1. Eén van de manieren om roken tegen te gaan,
is het voorkomen dat jongeren beginnen met roken. Opgroeien in een rook- en tabaksvrije omgeving
maakt dat kinderen en jongeren minder in de verleiding komen om te gaan roken. In het Nationaal
Preventieakkoord is daarom het rookvrij maken van alle onderwijsterreinen in 2020 opgenomen.
Reden voor het tegengaan en voorkomen van roken is de schadelijkheid ervan. Roken is de belangrijkste
verslaving waardoor mensen ziek worden of overlijden. In Nederland overlijden elk jaar bijna 20.000
mensen aan de gevolgen van roken. Rokende mensen hebben een groter risico op het krijgen van
verschillende soorten kanker2 en leven gemiddeld 5 tot 10 jaar korter dan niet-rokers. In 2019 rookte ruim
een vijfde (22%) van de Nederlandse bevolking (18 jaar en ouder) weleens3, waarvan 16 procent dagelijks.
Het aandeel tieners dat wel eens rookt stijgt tussen de leeftijd van 12 tot 16 jaar fors. Zo rookt op
twaalfjarige leeftijd 4 procent van de tieners, terwijl dit percentage voor de vijftienjarigen op 33 procent
ligt. In de leeftijdscategorie van 16 tot 18 jaar rookt de helft wel eens (51%), waarvan 17 procent
dagelijks.
In februari 2016 heeft de Tweede Kamer een amendement aangenomen op de Tabaks- en rookwarenwet4.
Dit amendement schrijft voor dat in 2020 een onderwijsterrein volgens de wet geheel rookvrij moet zijn.
Dit betekent te allen tijde een rookverbod op het gehele terrein, dat bovendien wordt aangeduid en
gehandhaafd.
Per 1 augustus 2020 is de wettelijke verplichting (vastgelegd in een Algemene Maatregel van Bestuur5)
ingegaan voor alle onderwijsvormen: primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar
beroepsonderwijs, hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs. Vanaf 1 januari 2021 zal deze
wetgeving actief worden gehandhaafd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Om
scholen/instellingen te ondersteunen in het rookvrij maken van hun onderwijsterreinen is een landelijke
campagne van het Rijk gelanceerd, De Edsons6. Door middel van animatiefilmpjes worden praktische
oplossingen aangedragen voor de uitdagingen waar niet-rookvrije instellingen nog voor staan. Het doel van
de campagne is dat onderwijsinstellingen zich herkennen in de situaties en met de aangedragen
oplossingen aan de slag gaan om hun eigen terrein rookvrij te maken.
In deze rapportage beschrijven we de stand van zaken bij de invoering, aanduiding en handhaving van
rookvrije onderwijsterreinen in het verlengde van eerdere monitoren (2015, 2016 en 2018). Door bij
onderwijsinstellingen zelf na te gaan of zij rookvrij zijn en welke knelpunten en uitdagingen zij ervaren
bij het realiseren van een rookvrij onderwijsterrein, kan waar nodig gericht ondersteuning worden
geboden in de implementatie daarvan.

Het Nationaal Preventieakkoord is akkoord dat in 2018 door meer dan 70 maatschappelijke
organisaties en de Rijksoverheid is getekend met als doel om de gezondheid van Nederlanders te
verbeteren door in te zetten op de thema’s roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht.
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/gezondheid-enpreventie/documenten/convenanten/2018/11/23/nationaal-preventieakkoord
2
Trimbos-instituut: https://www.rokeninfo.nl/effecten/gezondheid
3
Volksgezondheidenzorg.info: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/roken/cijferscontext/huidige-situatie-volwassenen#!node-roken-naar-leeftijd
4
Dik-Faber (2016). Wijziging van de Tabakswet ter implementatie van Richtlijn 2014/40/EU.
https://www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j9vvij5epmj1ey0/vk12u1mqthwu
5
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2020-218.html#d17e201
6
https://www.rookvrijschoolterrein.nl/edsons
1

6

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

1.2

Onderzoeksmethode
Voor de monitoring van de implementatie van rookvrije onderwijsterreinen is een online vragenlijst
uitgezet onder vertegenwoordigers van alle onderwijsvormen. Voor primair onderwijs (po), voortgezet
onderwijs (vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is dit een vierde in een reeks monitoren (20157,
20168 en 20189). Het hoger beroepsonderwijs (hbo) en wetenschappelijk onderwijs (wo) zijn dit jaar voor
het eerst bevraagd. De vragenlijst is opgesteld door het Mulier Instituut in nauwe afstemming met het
Trimbos-instituut, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Het veldwerk is uitgevoerd door Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) in de periode van 1
oktober 2020 tot 13 november 2020. Resultaten zijn gebaseerd op antwoorden van schoolleiders po
(n=450), school-/teamleiders/docenten vo (n=784), schoolleiders mbo (n=95), verantwoordelijken voor
rookbeleid hbo (n=26) en wo (n=14)10.

1.3

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkelingen rookvrije onderwijsterreinen in de
afgelopen jaren. Hoofdstuk 3 gaat in op de realisatie van een rookvrij onderwijsterrein door de
scholen/instellingen. In hoofdstuk 4 wordt beschreven hoe de handhaving plaatsvindt op de
scholen/instellingen sinds de invoering van rookvrije onderwijsterreinen. Hoofdstuk 5 gaat in op de
verwachtingen voor de komende jaren en daarbij benodigde ondersteuning. In hoofdstuk 6 formuleren we
de conclusies per onderwijsvorm en sluiten we de rapportage af met aanbevelingen om in de toekomst tot
een volledige rookvrije onderwijsomgeving te komen.
Opmerkingen vooraf bij het lezen
• In de rapportage wordt gesproken over ‘onderwijsinstellingen’. Voor po zijn dit scholen. Voor de
overige onderwijsvormen is de vragenlijst ingevuld voor de onderwijslocatie waarop de respondent
werkzaam is in het geval de onderwijsinstelling uit meerdere locaties bestaat. Een groot deel van
de respondenten betreft personen in leidinggevende functies, zoals (adjunct)directeur,
(con)rector, afdelings- of teamleider/-coördinator. Een enkele keer is de vragenlijst ingevuld door
personen in andere functies, zoals een zorgcoördinator, docent/leerkracht of facilitair
manager/medewerker (zie bijlage 1).
• In de rapportage wordt onderscheid gemaakt tussen geheel rookvrij, gedeeltelijk rookvrij en niet
rookvrij. Geheel rookvrij betekent dat nergens op het onderwijsterrein mag worden gerookt.
Gedeeltelijk rookvrij betekent dat bepaalde plekken rookvrij zijn, maar dat er ook bepaalde
plekken zijn waar wel gerookt mag worden (bijvoorbeeld een rookzone of rookhok). Onder een
niet rookvrij onderwijsterrein wordt verstaan dat er geen regels zijn met betrekking tot roken, dus
overal op het onderwijsterrein mag worden gerookt.
• De aantallen waarop de resultaten zijn gebaseerd, verschillen per onderwijstype. Met name voor
het hbo en wo zijn de resultaten gebaseerd op kleine aantallen, een gevolg van aanzienlijk minder
instellingen binnen hbo en wo. Significante en relevante verschillen in resultaten tussen
verschillende onderwijsvormen en ten opzichte van de vorige meting in 2018 beschrijven we in de
tekst of figuren.
Verhoofstad, A. & Reijgersberg, N. (2015). Rookvrije schoolterreinen: tabellenrapportage rookvrije
schoolterreinen in het primair onderwijs, voorgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.
Utrecht: Mulier Instituut.
8
Breedveld, K. & Lammertink, N. (2016). Rookvrije schoolterreinen – 2016. Utrecht: Mulier Instituut.
9
Dellas, V., Singh, A.S. & Slot-Heijs, J.J. (2018). Op weg naar rookvrije schoolterreinen. Utrecht: Mulier
Instituut.
10
De initiële respons ligt 20 respondenten hoger (po n=6, vo n=9, mbo n=4, hbo n=1), maar deze
respondenten gaven aan niet over een eigen schoolterrein te beschikken en zijn daarom uit de
vragenlijst geleid.
7

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

7

Ontwikkeling rookvrije onderwijsterreinen 2015-2020
Realisatie rookvrij onderwijsterrein
Vanaf 1 augustus 2020 is een geheel rookvrij onderwijsterrein wettelijk verplicht. Bij nagenoeg alle
onderwijsinstellingen is het onderwijsterrein te allen tijde geheel rookvrij en mag nergens gerookt worden
(97%). De overige instellingen hebben een gedeeltelijk rookvrij onderwijsterrein (3%), vooral binnen het
mbo (4%), hbo (8%) en wo (7%): op bepaalde plekken op het onderwijsterrein mag nog gerookt worden,
bijvoorbeeld in een rookzone of rookhok. In 2018 waren veel scholen binnen het primair onderwijs (po) al
geheel rookvrij (80%), binnen het voortgezet onderwijs (vo, 62%) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo,
14%) was dat deel aanzienlijk lager (figuur 2.1).
De meeste respondenten die op een onderwijsinstelling met meerdere locaties werken (n=530), geven aan
dat op de andere locaties hetzelfde beleid wordt gevoerd (89%), of dat ze niet ervan op de hoogte zijn
(8%, niet in figuur).
Figuur 2.1 Ontwikkeling percentage rookvrije onderwijsterreinen van 2015 tot 2020 voor po,
vo, mbo, hbo en wo in 2020 (in procenten)

Po

0

20

40

60

Vo

100

79

17

5

2016 (n=432)

78

19

3

2018 (n=366)

80

16

4

98

2

2015 (n=329)

53

46

1

2016 (n=799)

53

46

1

2018 (n=709)

62

37

2020 (n=784)

Mbo

80

2015 (n=397)

2020 (n=450)

2015 (n=183)

6

2016 (n=222)

4

2018 (n=94)

1

97

3

77

17

78

18

14

80

2020 (n=95)

Wo Hbo

2.

6

95

4 1

2020 (n=26)

92

8

2020 (n=14)

93

7

Geheel rookvrij

Gedeeltelijk rookvrij

Niet rookvrij

Bron: Verhoofdstad & Reijgersberg, 2015; Breedveld & Lammertink, 2016; Dellas et al., 2018; Onderzoek rookvrije
onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

Bekendheid amendement tabaks- en rookwarenwet
Dat onderwijsterreinen vanaf 2020 geheel rookvrij moeten zijn, komt voort uit een amendement op de
Tabaks- en rookwarenwet die in 2016 is aangenomen. In 2016 was slechts een klein deel van het po (29%)
en een meerderheid van vo (61%) en mbo (67%) van het amendement op de hoogte (figuur 2.2). De
bekendheid was in 2018 reeds toegenomen en anno 2020 weten de bevraagde respondenten van de
verschillende onderwijstypen vrijwel allemaal dat een rookvrij onderwijsterrein wettelijk verplicht is. In
het po is in 2020 een klein deel niet op de hoogte van de wettelijke verplichting tot het rookverbod op
onderwijsterreinen (6%).

8

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Figuur 2.2 Bekendheid bij respondenten van de wettelijke verplichting voor een rookverbod
op alle onderwijsterreinen per 1 augustus 2020 naar onderwijsvorm (in procenten)
100
97

94

80

20

67

61

54

40

100

78

77

60

100

97

29

0
2016
2018
2020
(n=432) (n=366) (n=450)

2016
2018
2020
(n=799) (n=709) (n=784)

2016
2018
2020
(n=222) (n=94) (n=95)

2020
2020
(n=26) (n=14)

Po
Vo
Mbo
Hbo
Wo
Bron: Breedveld & Lammertink, 2016; Dellas et al., 2018; Onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

De wettelijke verplichting voor het doorvoeren van een rookvrij onderwijsterrein per 1 augustus 2020 lijkt
voornamelijk in het mbo, hbo en wo doorslaggevend geweest om dit daadwerkelijk te realiseren. 45
procent van de respondenten in het mbo en 63 procent van het hbo/wo geeft aan géén rookvrij
onderwijsterrein te hebben ingesteld als de wettelijke verplichting er niet was (niet in figuur).
De meeste respondenten in het po en vo geven aan ook een rookvrij onderwijsterrein te hebben
doorgevoerd als geen sprake was geweest van een wettelijke verplichting (po 89%, vo 86%).
Inschatting van rokende populatie leerlingen/studenten en personeel
Respondenten schatten dat op hun onderwijslocatie ‘minder dan de helft’ of ‘een enkeling’ van de
leerlingen/studenten rookt (figuur 2.3). Binnen het mbo wordt naar inschatting van respondenten het
meest gerookt. In het hbo/wo kunnen veel respondenten geen inschatting maken met betrekking tot het
rookgedrag van de studenten (38%).
Wat betreft personeelsleden rookt op de meeste onderwijsinstellingen in het vo (86%) en mbo (74%) een
enkeling. Binnen po rookt het personeel niet (43%) of nauwelijks (52%) op de onderwijslocatie. Ook hier
geldt voor het hbo en wo dat meer dan een derde (35%) van de respondenten geen zicht heeft op het
percentage rokende personeelsleden.
Figuur 2.3 Schatting van respondenten van aandeel leerlingen/studenten en personeelsleden
die op de onderwijslocatie roken (in procenten)*

Personeelsleden

Studenten/leerlingen

0

20

Vo (n=784) 1
Mbo (n=95)

60

17

3

56

2

20

52

Hbo/wo (n=40)

1

9

38

2

86
16

4
74

30

Minimaal de helft

10

43

7

Mbo (n=95) 1

100
5

31

43

Vo (n=784)

80

67

Hbo/wo (n=40)

Po (n=450)

40

Minder dan de helft

4

35
Een enkeling

3
5

35
Niemand

Weet ik niet

* Niet van toepassing voor leerlingen in po.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

9

3.

Realisatie van een rookvrij onderwijsterrein
Redenen voor een rookvrij onderwijsterrein
De meest genoemde redenen van respondenten binnen het mbo, hbo en wo om hun onderwijsterrein
volledig rookvrij te maken verschillen van die van de respondenten binnen het po en vo. De resultaten
suggereren dat hun overweging voornamelijk te maken heeft met de wettelijke verplichting per 1
augustus 2020 en om aan te sluiten bij het landelijke beleid om roken onder jongeren te ontmoedigen.
Wat de respondenten van alle onderwijstypen gemeen hebben, is dat zij het als verantwoordelijkheid van
de school/instelling zien om een gezonde leeromgeving te bieden. Anders dan de voorgaande jaren, staat
de wettelijke verplichting voor het hebben van een rookvrij onderwijsterrein in de top drie van de mboinstellingen. Dit is, samen met het aansluiten bij het landelijke beleid (n=70), tevens één van de
belangrijkste redenen voor respondenten binnen het mbo (n=68) die hebben gekozen voor een gedeeltelijk
rookvrij onderwijsterrein (niet in tabel).
Tabel 3.1 Top drie redenen van respondenten in 2020 om het onderwijsterrein van hun
locatie geheel rookvrij te maken (in procenten, meer antwoorden mogelijk)*

1.

Middelbaar

Hoger

Primair onderwijs

Voortgezet

beroepsonderwijs

beroepsonderwijs

Wetenschappelijk

(n=439)

onderwijs (n=758)

(n=90)

(n=24)

onderwijs (n=13)

Verantwoordelijkheid

Om het goede

Roken ontmoedigen

Roken ontmoedigen

Omdat het

van de school om

voorbeeld te geven

past binnen

past binnen

verplicht is per 1

gezonde

(79%)

landelijk beleid (78%)

landelijk beleid (92%)

augustus 2020

leeromgeving te

(85%)

bieden (73%)
2.

Om het goede

Roken ontmoedigen

Omdat het verplicht

Omdat het verplicht

Verantwoordelijk-

voorbeeld te geven

past binnen

is per 1 augustus

is per 1 augustus

heid van de

(71%)

landelijk beleid (77%)

2020 (76%)

2020 (92%)

instelling om
gezonde
leeromgeving te
bieden
(77%)

3.

Roken ontmoedigen

Verantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheid

Roken

past binnen

van de school om

van de instelling om

van de instelling om

ontmoedigen past

landelijk beleid (70%)

gezonde

gezonde

gezonde

binnen

leeromgeving te

leeromgeving te

leeromgeving te

landelijk beleid

bieden

bieden

bieden

(62%)

(75%)
(61%)
* In bijlage 2 is de tabel met alle mogelijke antwoordopties weergegeven.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

(71%)

Onderwijsinstellingen met een gedeeltelijk rookvrij onderwijsterrein (n=43) hebben meestal een
afgebakend gedeelte van het onderwijsterrein waar gerookt mag worden (37%) of een rookvrije ingang
(26%, niet in tabel). Ook mag personeel bij 42 procent van de onderwijsinstellingen wel roken. Redenen
om een deel van het onderwijsterrein beschikbaar te stellen voor rokers zijn onder andere (1) de vrees dat
rokers buiten het onderwijsterrein gaan roken, (2) het tegemoet komen van rokende personeelsleden
(po/vo) en (3) dat het rookbeleid anders moeilijk te handhaven is (mbo).

10

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Belemmeringen bij het realiseren van een rookvrij onderwijsterrein
Binnen het mbo geven de meeste respondenten aan belemmeringen te ervaren bij het realiseren van een
rookvrij onderwijsterrein (80%, figuur 3.1). Binnen dit onderwijstype roken, naar inschatting van de
respondenten, ook de meeste studenten (zie figuur 2.3). Respondenten die inschatten dat meer dan een
enkeling van de leerlingen/studenten rookt, ervoeren vaker belemmeringen dan respondenten die
aangeven dat een enkeling of niemand rookt (niet in figuur). De grootste belemmering voor het vo, mbo,
hbo en wo bij het realiseren van een geheel rookvrij onderwijsterrein was dat rokers buiten het
onderwijsterrein gingen roken (figuur 3.1). In bijna een derde van de wo instellingen (62%) was de
handhaving een belemmering. In het vo ondervonden respondenten de meeste weerstand van leerlingen
(21%) en op het wo het minste draagvlak bij personeelsleden (31%). In het po ondervond de ruime
meerderheid (84%) geen belemmeringen bij het realiseren van een geheel rookvrij onderwijsterrein.
Respondenten die aangaven dat zij geen rookvrijbeleid zouden invoeren als dit niet wettelijk verplicht
was, geven vaker aan belemmeringen te hebben ervaren (64%) dan respondenten die ook zonder
wettelijke verplichting een rookvrij onderwijsterrein zouden hebben ingesteld (51%, niet in figuur). Zij
geven vaker aan dat het rookvrije beleid moeilijk te handhaven is (19% versus 10%).
Figuur 3.1 Belemmeringen volgens respondenten in 2020 bij het realiseren van een geheel
rookvrij onderwijsterrein naar onderwijsniveau (in procenten, meer antwoorden mogelijk)
8
60

Leerlingen/studenten/personeel roken buiten het
schoolterrein

70
67
62
3
12

Het rookvrije beleid is moeilijk te handhaven

27
25
62
0
21

Weerstand van rokende leerlingen/studenten*

17

8
8
2
7
Onvoldoende draagvlak of weerstand bij het personeel

2
8
31
84
30

Geen belemmeringen

20
25
15
0

20

Primair onderwijs (n=439)

Voortgezet onderwijs (n=758)

Hoger beroepsonderwijs (n=24)

Wetenschappelijk onderwijs (n=13)

40

60

80

100

Middelbaar beroepsonderwijs (n=90)

* Niet van toepassing voor leerlingen in po.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

11

Hulp bij het realiseren van een rookvrij onderwijsterrein
Respondenten van wo-instellingen rapporteren het vaakst ondersteuning van één of meerdere externe
organisaties bij het realiseren van een rookvrij onderwijsterrein te hebben gehad (54%). De gemeente
(46%) en de website van het Trimbos-instituut www.rookvrijschoolterrein.nl (46%) wordt binnen het wo
het meest genoemd. Meer dan de helft (60%) van de respondenten van de mbo-instellingen geeft aan hulp
te hebben gekregen, meestal van de gemeente (23%). Een ruime meerderheid van de respondenten van po
(83%) en vo (71%) en hbo (75%) geeft aan geen externe hulp te hebben gehad bij het realiseren van een
rookvrij onderwijsterrein.
Wanneer sprake was van hulp, dan was dit voornamelijk bij het implementeren van het rookbeleid
(gemiddeld 46%). Vergeleken met andere onderwijsvormen hebben mbo-instellingen de meeste hulp
gekregen bij de communicatiestrategie (67%). Anders dan bij het po (4%) en vo (12%), geeft een
aanzienlijk deel van de respondenten op het mbo (46%), hbo (33%) en wo (43%) aan hulp te hebben
gekregen bij het voorkomen en/of tegengaan van overlast in de buurt door rokers van de instelling. Van de
instellingen met een gedeeltelijk rookvrij onderwijsterrein (n=43) geeft 70 procent van de respondenten
aan geen externe hulp te hebben gehad.
Afstemming met de gemeente
De realisatie van een rookvrij onderwijsterrein is met name bij de mbo- (37%), hbo- (42%) en wo- (69%)
instellingen met de betreffende gemeente afgestemd. Uit toelichtingen blijkt dat vooral de handhaving
van het rookbeleid rondom het onderwijsterrein is afgestemd. Bij instellingen van het po en vo was
aanzienlijk minder vaak sprake van afstemming met de gemeente, respectievelijk 13 en 12 procent. Waar
geen afstemming met de gemeente heeft plaatsgevonden, geven de meeste respondenten aan ook geen
behoefte te hebben (gehad) aan afstemming (86%). Alleen binnen het mbo geeft een deel van de
respondenten (n=20) aan dat afstemming met de gemeente wel wenselijk is of was geweest (50%).
Manieren waarop het rookbeleid wordt aangeduid en gecommuniceerd
Naast de wettelijke verplichting om per 1 augustus 2020 een rookvrij onderwijsterrein te hebben
ingesteld, is het tevens verplicht om het rookbeleid expliciet op het onderwijsterrein aan te duiden. Dit
wordt door alle onderwijsinstellingen gedaan. Voor alle onderwijstypen geldt dat het aanduiden van het
rookbeleid het vaakst wordt gedaan door middel van borden op het onderwijsterrein (tabel 3.2). Alleen
binnen het po wordt door 13 procent van de po instellingen die wel geheel rookvrij zijn geen aanduiding
gegeven.
Aanvullend wordt het rookbeleid op verschillende manieren gecommuniceerd. Zoals het vermelden van
het beleid in de schoolgids, het opnemen ervan in het schoolreglement en door middel van
stickers/posters. Bij bijna de helft van de vo instellingen (42%) en ruim de helft van de mbo instellingen
(52%) met een geheel rookvrij onderwijsterrein wordt het rookbeleid tijdens de mentorlessen of colleges
besproken (niet in figuur).

12

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Tabel 3.2 Top drie manieren waarop onderwijsinstellingen met een geheel rookvrij
onderwijsterrein in 2020 het rookbeleid expliciet duidelijk maken (in procenten, meer
antwoorden mogelijk)*

1.

Primair onderwijs

Voortgezet

Middelbaar

Hoger

Wetenschappelijk

(n=439)

onderwijs (n=758)

beroepsonderwijs

beroepsonderwijs

onderwijs (n=13)

(n=90)

(n=24)

‘Rookvrij’ borden

‘Rookvrij’ borden op

‘Rookvrij’ borden op

‘Rookvrij’ borden

‘Rookvrij’ borden

op het

het onderwijsterrein

het onderwijsterrein

op het

op het

onderwijsterrein

(75%)

(96%)

onderwijsterrein

onderwijsterrein

(96%)

(92%)

(43%)
2.

Het staat in de

Het staat in de

Het staat in de

Het is opgenomen

Het staat op de

schoolgids (42%)

schoolgids (73%)

schoolgids (67%)

in het

website (85%)

schoolreglement
(71%)
3.

Nieuw personeel

Het is opgenomen in

Het is opgenomen in

Door middel van

Door middel van

wordt

het

het schoolreglement

posters/stickers

posters/stickers

geïnformeerd

schoolreglement

(62%)

(67%)

(77%)

(38%)

(68%)

&

&

Door middel van

Het staat

posters/stickers (62%)

(regelmatig) in de
nieuwsbrief (77%)

* In bijlage 3 is de tabel met alle mogelijke antwoordopties weergegeven.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

13

4.

Handhaving
Negen op de tien respondenten11 geven aan dat voor personeelsleden en voor leerlingen/studenten
dezelfde regels gelden met betrekking tot roken (92%, niet in figuur). De overige 8 procent betreft
nagenoeg alleen respondenten van het vo. De verschillen die respondenten noemen hebben vooral
betrekking op het feit dat leerlingen sancties worden opgelegd als zij op het onderwijsterrein roken,
terwijl bij personeelsleden geen sprake is van sancties. Ook moeten leerlingen gedurende de lesdag op het
onderwijsterrein blijven, terwijl personeelsleden het onderwijsterrein mogen verlaten om bijvoorbeeld te
roken. Enkele onderwijsinstellingen hebben voor personeel een aangewezen plek om te roken, terwijl zo
een plek voor leerlingen niet is ingericht.
Handhaving van het rookverbod wordt voor een groot deel gedaan door het (school-/onderwijs)personeel
(figuur 4.1). Bij wo wordt daarnaast op de helft van de instellingen van (externe) beveiliging
gebruikgemaakt (57%). Eén op de vijf scholen voor het po doet niet aan handhaving (21%). Uit
toelichtingen blijkt dat zij handhaving niet nodig achten: er rookt niemand of iedereen houdt zich aan de
regels. Enkele respondenten geven aan dat niet wordt gehandhaafd vanwege personeelstekort. Bij de
overige onderwijstypen wordt nagenoeg overal gehandhaafd. Een klein deel van de respondenten geeft
aan dat andere personen dan de genoemde opties handhaven (antwoordcategorie ‘anders’). Uit hun
toelichting blijkt dat directieleden deze taak op zich nemen of dat iedereen gezamenlijk verantwoordelijk
is en elkaar aanspreekt.
Figuur 4.1 Manieren waarop handhaving volgens respondenten in 2020 wordt vormgegeven
bij scholen/instellingen die (gedeeltelijk) rookvrij zijn (in procenten, meer antwoorden
mogelijk)
0

20

40

60

80

100

71
Personeel
64
Personen van de (externe) beveiliging

Leerlingen/studenten (bijvoorbeeld als bijbaan)*

2

27
31

2
8

14

2
Door middel van camera’s op het schoolterrein

57

13

8
7

Anders

4
5

Niemand

5
3

19

10
19
21
21

7
Po (n=439)
Vo (n=784)
Mbo (n=94)
* Geen optie bij po.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.
11

14

Hbo (n=26)

Niet gevraagd aan schoolleiders van po.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Wo (n=14)

81

90
87

Frequentie handhaving
Tijdens lestijd wordt binnen de onderwijstypen, behalve bij po, meestal minimaal wekelijks gehandhaafd
(80-88%). Bij de andere instellingen wordt minder dan wekelijks gehandhaafd (4-6%), is de respondent niet
op de hoogte (6-15%) of is handhaving volgens de respondent niet van toepassing (3-8%). Binnen het po
wordt op bijna de helft van de scholen minimaal wekelijks gehandhaafd (45%). Een derde van de
respondenten binnen po geeft aan dat handhaving niet van toepassing is (32%).
Handhaving buiten lestijd (als de instelling wel open is) is voor één op de vijf onderwijsinstellingen niet
van toepassing (19%) en voor een bijna even groot deel van de respondenten niet bekend (16%). Op de
andere scholen/instellingen wordt buiten lestijd minimaal wekelijks gehandhaafd (42%), maar ook bij een
deel nooit (14%).
Manieren van handhaven
Op de meeste onderwijsinstellingen worden leerlingen/studenten aangesproken als zij roken (tabel 4.1).
Ook rokend personeel wordt, hoewel in mindere mate, op hun rookgedrag aangesproken. Rokende ouders
worden met name binnen het po aangesproken (80%). In het vo wordt bij 39 procent van de respondenten
gewerkt met sancties. De meest genoemde sancties zijn (n=292): een gesprek, bijvoorbeeld met
mentor/docent/schoolarts (62%), nablijven (59%) en corvee (56%)(niet in tabel).
Tabel 4.1 Manieren waarop (gedeeltelijk) rookvrije onderwijsinstellingen volgens
respondenten het rookbeleid handhaven (in procenten, meer antwoorden mogelijk)
Po

Vo

Mbo

Hbo

Wo

(n=354)

(n=742)

(n=91)

(n=26)

(n=13)

N.v.t.*

91

96

96

92

Rokend personeel wordt aangesproken op hun rookgedrag

60

78

81

92

92

Rokende bezoekers worden aangesproken op hun rookgedrag

71

60

62

88

92

Rokende ouders worden aangesproken op hun rookgedrag

80

54

42

N.v.t.*

N.v.t.*

Ouders worden op de hoogte gebracht als hun kind het

N.v.t.*

42

3

N.v.t.*

N.v.t.*

Rokende leerlingen/studenten krijgen sancties opgelegd

N.v.t.*

39

14

4

0

Rokende personeelsleden krijgen sancties opgelegd

1

4

3

4

0

We handhaven op een andere manier

6

5

7

12

8

We handhaven het rookbeleid niet

4

1

0

0

0

Weet ik niet
* Antwoordoptie bij desbetreffende onderwijsvorm niet gegeven.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

2

2

1

0

8

Rokende leerlingen/studenten worden aangesproken op hun
rookgedrag

rookverbod overtreedt

Belemmeringen bij handhaving
Binnen het po ervaren relatief weinig respondenten belemmeringen bij het handhaven van het rookbeleid
(30%). Binnen het vo (75%), mbo (87%), hbo (88%) en wo (79%) worden bij een groot deel van de
onderwijsinstellingen wel belemmeringen ervaren. De meest benoemde belemmering is dat
leerlingen/studenten (46%), en in mindere mate personeelsleden (32%), buiten het onderwijsterrein
roken. Wat buiten de handhaving van de school valt. Dit wordt op afstand gevolgd door het hebben van te
weinig middelen om handhaving te organiseren (8%).
Een aantal respondenten noemt andere belemmeringen, zoals overlast in de buurt doordat buiten het
onderwijsterrein wordt gerookt, bijvoorbeeld door afval dat wordt achtergelaten, lawaai en/of stank. Ook
het buiten lestijd niet kunnen handhaven komt als belemmering naar voren. Een enkeling noemt dat
leerlingen/studenten zich niet aan de regels houden en wel op het onderwijsterrein roken.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

15

5.

Verwachting en ondersteuning realisatie geheel rookvrij
onderwijsterrein
Enkele respondenten hebben aangegeven dat hun onderwijsinstelling gedeeltelijk of niet rookvrij is (3%).
In dit hoofdstuk gaan we in op hun voornemens om in de toekomst over te gaan tot een geheel rookvrij
onderwijsterrein en of zij daarbij ondersteuning wensen. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit
hoofdstuk gebaseerd is op 45 respondenten.
Verwachting realisatie rookvrij onderwijsterrein
Een kwart van de respondenten geeft aan dat het onderwijsterrein wel voor 1 januari 2021 geheel rookvrij
zal worden gemaakt (24%), bij 16 procent van de respondenten gebeurt dat op hun locatie vanaf het
nieuwe schooljaar (2021-2022).
Een kwart van de respondenten (27%) geeft aan dat er voorlopig geen verandering van het rookbeleid zal
plaatsvinden en 18 procent kan geen inschatting maken. De redenen die meerdere keren genoemd worden
zijn: weerstand van personeel (n=4), leerlingen/studenten/personeel gaan buiten het onderwijsterrein
roken (n=4), roken is de eigen verantwoordelijkheid van leerlingen/studenten/personeel (n=2) en de
instelling heeft andere prioriteiten, zoals corona (n=2).
Tot slot is voor 16 procent een andere verwachting van de toekomst voor het rookvrij maken van hun
onderwijsterrein. Zij geven aan afhankelijk van andere partijen te zijn, bijvoorbeeld vanwege een
gedeelde ruimte. Ook wordt invoering vanaf 2022 genoemd en het rookvrij maken als een grote
verbouwing is afgerond.
Ondersteuning
De meeste respondenten geven aan geen behoefte aan ondersteuning te hebben om hun onderwijsterrein
geheel rookvrij te maken. Een kwart (27%) van de respondenten wil wel ondersteuning. Hun toelichtingen
(n=12) raken aan de thema’s: helderheid vanuit overheid over regels wanneer je terrein met meerdere
partijen deelt, participatie van gemeente, hulp bij handhaving tegen buurtoverlast en medewerking van
rokende personeelsleden.

16

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

6.

Conclusie en aanbevelingen

6.1

Conclusie
Sinds 1 augustus 2020 is het wettelijk verplicht voor alle onderwijsvormen om hun onderwijsterrein geheel
rookvrij te maken en de naleving daarvan te handhaven. Uit dit onderzoek onder representatieve groepen
van alle onderwijsvormen (po, vo, mbo, hbo en wo) blijkt dat nagenoeg alle onderwijsinstellingen een
geheel rookvrij onderwijsterrein hebben doorgevoerd (97%).
Primair onderwijs
In het primair onderwijs (po) was een groot deel van de scholen reeds in 2018 geheel rookvrij (80%). Dit
percentage is in 2020 gestegen naar 98 procent. Het rookvrij maken van het onderwijsterrein lijkt geen
probleem te zijn binnen het po en is de implementatie daarvan goed gelukt. Bijna alle respondenten
geven aan dat niemand of slechts een enkeling van de personeelsleden op het schoolterrein rookt.
Handhaving wordt niet overal toegepast. Dit lijkt vooral te komen doordat niet roken op het
onderwijsterrein binnen het po al vanzelfsprekend lijkt te zijn. Het rookverbod wordt binnen het po dan
ook het minst van de onderwijstypen expliciet duidelijk aangeduid op het onderwijsterrein. Bij de
realisatie van een rookvrij onderwijsterrein en bij de handhaving ervan ervaren weinig respondenten in
het po belemmeringen.
Voortgezet onderwijs
De landelijke cijfers laten een grote stijging zien in het percentage jongeren dat met roken in aanraking
komt tussen 12 jaar (4% ooit gerookt) en 16 jaar (33% ooit gerookt)12, dus de jaren van het voortgezet
onderwijs (vo). Veel respondenten binnen het vo geven dan ook aan dat het onderwijsterrein rookvrij is
gemaakt om het goede voorbeeld te geven en dat ze zich verantwoordelijk voelen om een gezonde
leeromgeving te bieden. Inmiddels is 97 procent van de scholen in het vo geheel rookvrij. Naast de
belemmering dat leerlingen buiten het onderwijsterrein gaan roken, ervaren respondenten vaker dan in
andere onderwijstypen weerstand van rokende leerlingen. Een deel van de scholen in het vo werkt met
sancties als leerlingen roken op het onderwijsterrein (39%), bij andere onderwijstypen wordt dit
nauwelijks gedaan.
Middelbaar beroepsonderwijs
Binnen het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is een grote stijging van het percentage geheel rookvrije
onderwijsterreinen zichtbaar, van 14 procent in 2018 naar 95 procent in 2020. De wettelijke verplichting
is volgens de respondenten binnen het mbo bepalend. Bijna de helft van de respondenten geeft aan géén
rookvrij onderwijsterrein te hebben ingesteld als dit niet wettelijk verplicht was. Door respondenten in
het mbo worden vooral redenen genoemd die illustreren dat het rookvrij maken veelal een ‘extern
gedreven’ oorzaak heeft: de wettelijke verplichting en het voegen naar de richting van het landelijk
beleid om roken te ontmoedigen. De grootste zorg in het mbo is de verplaatsing van rokende studenten
naar buiten het onderwijsterrein. Binnen het mbo is meer dan bij andere onderwijstypen afstemming met
de gemeente gewenst, vermoedelijk omdat binnen het mbo relatief veel rokers zijn en daarmee studenten
die overlast (kunnen) veroorzaken.

12

https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/roken/cijfers-context/huidige-situatiejongeren#node-roken-scholieren-naar-leeftijd

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

17

Hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs
In het kader van dit onderzoek is voor het eerst de implementatie van rookvrije onderwijsterreinen bij het
hoger beroepsonderwijs (hbo) en wetenschappelijk onderwijs (wo) onderzocht. Binnen het hbo en wo is
een groot deel van de instellingen geheel rookvrij (92% en 93%). Respondenten hebben minder dan bij
andere onderwijstypen zicht op hoeveel studenten en personeelsleden roken. Een mogelijke verklaring is
dat over het algemeen binnen hbo en wo minder contacttijd is dan in andere onderwijsvormen en
studenten zich verspreid over de dag op het onderwijsterrein bewegen. Ook bij hbo en wo komt de
wettelijke verplichting duidelijk naar voren als reden voor het realiseren van een rookvrij
onderwijsterrein. Meer dan andere onderwijsvormen rapporteren respondenten een gebrek aan draagvlak
bij het personeel als belemmering bij het rookvrij maken van het onderwijsterrein. Het grootste deel van
de studenten is 18 jaar en ouder. Mogelijk voelen respondenten van de betreffende onderwijsinstellingen
zich minder verantwoordelijk voor het rookgedrag van hun studenten. Personeel handhaaft dan ook in
mindere mate dan binnen andere onderwijstypen. Voor de handhaving wordt vaker gebruikgemaakt van
personen van de (externe) beveiliging.

6.2

Aanbevelingen
Versterk het begrip voor rookvrije onderwijsterreinen binnen mbo, hbo en wo
Binnen het mbo, hbo en wo is bij veel instellingen de wettelijke verplichting doorslaggevend geweest in
het rookvrij maken van hun onderwijsterrein. Binnen het po en vo voelen respondenten zich vermoedelijk
meer verantwoordelijk voor de leefstijl van hun leerlingen dan binnen hbo en wo, waar studenten
grotendeels de volwassen leeftijd hebben bereikt. Binnen het mbo wordt meer gerookt dan binnen andere
onderwijstypen, dus vraagt de realisatie en handhaving meer binnen dit onderwijstype. Om ervoor te
zorgen dat de handhaving in het mbo ook op langere termijn vol wordt gehouden, is het belangrijk om hen
duidelijk te maken waarom een rookvrij onderwijsterrein belangrijk is. Een belangrijke gedachte achter
de wettelijke verplichting is: zien roken, doet roken. Het is belangrijk om bij mbo-, hbo- en woinstellingen te benadrukken dat zij een belangrijke rol hebben ten aanzien van het realiseren van een
rookvrije generatie. Als roken niet genormaliseerd wordt, zullen minder studenten van de risicoleeftijd
beginnen met roken. Ook is een positieve benadering in de communicatie belangrijk. Daarin kan
benadrukt worden dat onderwijsinstellingen een belangrijke positie hebben om minder studenten in de
verleiding te brengen om te beginnen met roken.
Zorg voor oplossingen om roken buiten het onderwijsterrein aan te pakken
De verplaatsing van rookplekken naar buiten het onderwijsterrein gaat voor veel onderwijsinstellingen
gepaard met problemen. Over de aard van de problemen kan op basis van het huidige onderzoek geen
uitspraak worden gedaan. Nader onderzoek dient uit te wijzen om welke problemen het gaat, zodat
onderwijsinstellingen gericht ondersteund kunnen worden. Onderwijsinstellingen zijn er in ieder geval bij
gebaat dat ook de gemeente op de hoogte is van hun rookvrijbeleid en de gevolgen die het beleid heeft
voor rookplekken buiten het onderwijsterrein, in de buurt. In principe is de gemeente verantwoordelijk
voor het terrein rondom de onderwijsterreinen. Gemeenten moeten daarom nadrukkelijker worden
betrokken bij het rookvrijbeleid en de gevolgen ervan, zodat eventueel overlast door rokers gezamenlijk
kan worden teruggedrongen. Dit kan via de onderwijsinstellingen, maar ook direct richting de gemeenten
worden gecommuniceerd.
Stimuleer handhaving van iedereen op het onderwijsterrein, niet alleen leerlingen/studenten
De meeste respondenten geven aan dat leerlingen/studenten die roken op het onderwijsterrein op hun
gedrag worden aangesproken. Rokende personeelsleden, ouders en bezoekers worden minder vaak
aangesproken als zij op het onderwijsterrein roken. Een andere bevinding is dat handhaving veelal door
personeelsleden wordt gedaan. Mogelijk ervaren personeelsleden het als vervelend om andere

18

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

volwassenen aan te spreken op rookgedrag. Onderwijsinstellingen zijn gebaat bij ondersteuning van
handhaving van het rookvrijbeleid op het onderwijsterrein, bijvoorbeeld door personeelsleden te leren
hoe zij anderen kunnen aanspreken, alle personeelsleden bij het rookvrijbeleid te betrekken of juist
rokers in te zetten om leerlingen/studenten aan te spreken.
Ondersteun het deel van de onderwijsinstellingen dat nog rookvrij moet worden op maat
Binnen elk onderwijstype is een beperkt aantal instellingen nog niet geheel rookvrij. Een deel van die
instellingen is voornemens dit in de loop van 2021 te bewerkstelligen. Enkele instellingen hebben echter
geen concrete voornemens om hun onderwijsterrein(en) rookvrij te maken. Om de laatste
onderwijsinstellingen ook geheel rookvrij te maken, is een maataanpak voor deze instellingen zinvol. Uit
de ondersteuningsvragen is op te maken dat ook hier het probleem van het roken buiten het
onderwijsterrein een belangrijke rol speelt. Daarnaast hebben respondenten ook specifieke vragen, zoals
onduidelijkheid over de regels als het pand wordt gedeeld. Op maat begeleiding is daarom essentieel om
deze scholen te ondersteunen.
Communiceer met rokend personeel over mogelijkheden om te stoppen met roken
Nu bijna alle onderwijsterreinen rookvrij zijn, is er ruimte om meer in te zetten op hulp aan
personeelsleden die roken. Hoewel de verwachting is dat een rookvrije omgeving op lange termijn kan
resulteren in minder rokers, resulteert een rookvrij onderwijsterrein niet direct in stoppen met roken. In
de landelijke campagne De Edsons en op de website rookvrijschoolterrein.nl kan bijvoorbeeld meer
aandacht worden besteed aan het ondersteunen bij stoppen met roken.
Houd rekening met de gevolgen van de coronamaatregelen op handhaving en
belemmeringen
Het is vrijwel alle onderwijsinstellingen gelukt om een rookvrij onderwijsterrein te realiseren. Door de
coronamaatregelen in 2020 zijn onderwijsinstellingen (tijdelijk) overgestapt naar online lessen, waardoor
in het afgelopen jaar minder leerlingen/studenten en docenten aanwezig waren op de onderwijslocatie en
gebruikmaakten van het onderwijsterrein (met name op het hbo en wo). Mogelijk heeft dit de realisatie
van het rookvrijbeleid vergemakkelijkt. Het is goed mogelijk dat een aantal resultaten in dit onderzoek
anders waren geweest in een ‘normaal jaar’, bijvoorbeeld met betrekking tot handhaving. Het is aan te
raden om op een later moment, wanneer het onderwijs weer normaal voortgang vindt, de
onderwijsinstellingen nogmaals te bevragen naar de ervaringen met betrekking tot handhaving en
belemmeringen.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

19

Bijlage 1 Methodische verantwoording
In deze bijlage verantwoorden we stapsgewijs hoe we het onderzoek naar rookvrije onderwijsterreinen
hebben uitgevoerd.
Begeleidingscommissie
Het onderzoek is uitgevoerd door het Mulier Instituut, in opdracht van het Trimbos-instituut. Gedurende
het onderzoekstraject was een begeleidingscommissie betrokken, bestaande uit twee personen van het
Trimbos-instituut, twee personen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en een persoon vanuit
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De begeleidingscommissie is geraadpleegd bij het
vaststellen van de planning, bij de ontwikkeling van de vragenlijst, bij het verzamelen van juiste
contactpersonen voor hbo en wo en heeft in een concept van de rapportage meegelezen.
Vragenlijst
Als uitgangspunt voor het opstellen van de vragenlijst, is de vragenlijst uit het onderzoek van 2018
gebruikt (Dellas et al, 2018). Om te kunnen vergelijken, dienen vragen gelijk te zijn. Omdat dit de eerste
keer is dat scholen/instellingen zijn bevraagd sinds het ingaan van de wettelijke verplichting van rookvrije
onderwijsterreinen, zijn twee keuzes gemaakt:
• Om zicht te krijgen op het hbo en wo is ervoor gekozen om deze onderwijsvormen voor het eerst
mee te nemen in dit onderzoek.
• Om gericht te kunnen ondersteunen en meer zicht te krijgen op de handhaving is de vragenlijst
enigszins uitgebreid ten opzichte van vorige metingen.
Het Mulier Instituut heeft een opzet gemaakt voor een vragenlijst. Deze vragenlijst is meermaals
besproken met de leden van de begeleidingscommissie en definitief gemaakt na akkoord van alle leden. In
de vragenlijst is gewerkt met ‘routings’ op onderwijsvorm en op wel/niet (gedeeltelijk) rookvrij, zodat
alleen relevante vragen en antwoordopties verschenen voor de respondent. Een voorbeeld is het weglaten
van de vraag over sancties voor leerlingen indien zij roken voor respondenten uit het primair onderwijs.
De vragenlijst is geprogrammeerd door DUO Onderwijsonderzoek en getest door het Mulier Instituut.
Veldwerk
Het veldwerk is uitgevoerd door DUO Onderwijsonderzoek. Voor het po, vo en mbo is gebruikgemaakt van
panels van DUO. Van tevoren was afgesproken om de volgende respons te garanderen: po 400
schoolleiders, vo 800 school-/teamleiders/docenten en mbo 100 schoolleiders. Voor hbo en wo beschikt
DUO niet over panels, dus is in samenwerking met de begeleidingscommissie een verzendlijst opgesteld.
Voor hbo is via de Vereniging van Hogescholen door het ministerie van VWS een lijst opgevraagd met
contactpersonen van alle College van Besturen (45 contactpersonen van 31 verschillende instellingen). Het
Mulier Instituut heeft vervolgens alle contactpersonen aangeschreven met de melding dat zij een
vragenlijst zouden ontvangen over rookvrije onderwijsterreinen en de mogelijkheid om iemand anders van
de instelling door te geven die de vragenlijst beter kan invullen. Voor wo heeft het Mulier Instituut alle
instellingen (n=18) aangeschreven op basis van informatie op de websites. Dit heeft geresulteerd in een
lijst met 23 contactpersonen van 17 verschillende wo-instellingen. Uiteindelijk is een verzendlijst van 31
personen van hbo en 23 personen van wo veilig naar DUO verzonden, zodat zij de vragenlijst konden
uitzetten.
Op 1 oktober 2020 is het veldwerk gestart. Voor po, vo en mbo werd trapsgewijs periodiek een nieuwe
groep uitgenodigd tot de respons voldoende was. Voor po en mbo was binnen vier weken voldoende
respons gerealiseerd, voor vo heeft het veldwerk meer tijd gekost. Voor hbo en wo is de hele lijst
uitgenodigd en gewerkt met reminders. Uiteindelijk is het veldwerk op 13 november 2020 afgerond.

20

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Analyse en representativiteit
DUO Onderwijsonderzoek heeft het databestand opgeschoond en naar het Mulier Instituut gestuurd voor
analyse. Door de opschoning vielen enkele respondenten uit. In tabellen b1.1-b1.4 is de uiteindelijke
respons beschreven. Om de representativiteit van de steekproeven te onderzoeken is de populatie
vergeleken met de steekproeven op grootte van de school/instelling en provincie. In tabellen b1.1-1.4 is
zichtbaar dat de steekproeven representatief zijn op deze kenmerken, dus is geen weging toegepast. In
eerdere metingen is ook geen weging toegepast vanwege representatieve steekproeven. De analyse is in
SPSS gedaan, verschillen tussen onderwijsvormen en verschillende meetjaren zijn onderzocht met Chi 2
testen.
Bijlage b1.1 Representativiteit van de steekproef op basis van schoolgrootte en provincie
voor primair onderwijs (in aantallen en procenten)
Populatie (n=6.295)

Steekproef (n=456)

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Schoolgrootte
-

0-100 leerlingen

1.173

19

84

18

-

101-200 leerlingen

2.063

33

156

34

-

201-300 leerlingen

1.619

26

125

27

-

301-400 leerlingen

799

13

52

11

-

401-500 leerlingen

385

6

26

6

-

501 leerlingen en meer

256

4

13

3

-

Drenthe

259

4

15

3

-

Flevoland

181

3

13

3

-

Friesland

384

6

32

7

-

Gelderland

855

14

57

13

-

Groningen

263

4

23

5

-

Limburg

335

5

34

7

-

Noord-Brabant

832

13

58

13

-

Noord-Holland

884

14

63

14

-

Overijssel

512

8

37

8

-

Utrecht

486

8

28

6

-

Zeeland

193

3

15

3

-

Zuid-Holland

1.111

18

81

18

Provincie

Bron: DUO Open onderwijsdata 2020; onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

21

Bijlage b1.2 Representativiteit van de steekproef op basis van schoolgrootte en provincie
voor voortgezet onderwijs (in aantallen en procenten)
Populatie (n=1.450)

Steekproef (n=793)

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Schoolgrootte
-

0-500 leerlingen

715

49

365

46

-

501-1.000 leerlingen

389

27

205

26

-

1.001-1.500 leerlingen

250

17

139

18

-

1.501-2.000 leerlingen

79

5

56

7

-

2.001 en meer

17

1

26

3

-

Drenthe

44

3

26

3

-

Flevoland

43

3

21

3

-

Friesland

83

6

46

6

-

Gelderland

176

12

103

13

-

Groningen

66

5

27

3

-

Limburg

71

5

40

5

-

Noord-Brabant

169

12

122

15

-

Noord-Holland

234

16

126

16

-

Overijssel

111

8

54

7

-

Utrecht

97

7

53

7

-

Zeeland

32

2

19

2

-

Zuid-Holland

324

22

156

20

Provincie

Bron: DUO Open onderwijsdata 2020; onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

22

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Bijlage b1.3 Representativiteit van de steekproef op basis van grootte onderwijsinstelling en
provincie voor middelbaar beroepsonderwijs* (in aantallen en procenten)
Populatie (n=63)

Steekproef (n=99)

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Grootte onderwijsinstelling
-

0-5.000 studenten

26

41

93

95

-

5.001-10.000 studenten

16

25

3

3

-

10.001-15.000 studenten

12

19

1

1

-

15.001-20.000 studenten

7

11

1

1

-

20.001 en meer

2

3

0

0

-

Drenthe

1

2

5

5

-

Flevoland

1

2

2

2

-

Friesland

3

5

2

2

-

Gelderland

9

14

14

14

-

Groningen

4

6

4

4

-

Limburg

3

5

8

8

-

Noord-Brabant

11

17

17

17

-

Noord-Holland

8

13

16

16

-

Overijssel

4

6

2

2

-

Utrecht

8

13

8

8

-

Zeeland

1

2

3

3

-

Zuid-Holland

10

16

18

18

Provincie

* Populatiegegevens zijn op instellingsniveau, steekproefgegevens op locatieniveau.
Bron: DUO Open onderwijsdata 2020; onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

23

Bijlage b1.4 Representativiteit van de steekproef op basis van provincie voor hoger
beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs* ** (in aantallen en procenten)
Populatie o.b.v. DUO

Populatie o.b.v.

Steekproef

(hbo n=36, wo n=18)

verzendbestand (hbo

(hbo n=27, wo n=14)

n=36, wo n=23)
Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Hoger beroepsonderwijs
-

Friesland

1

3

1

3

1

4

-

Gelderland

6

17

6

19

3

11

-

Groningen

1

3

1

3

1

4

-

Limburg

1

3

1

3

2

7

-

Noord-Brabant

6

17

6

19

7

26

-

Noord-Holland

4

11

3

10

3

11

-

Overijssel

4

11

3

10

3

11

-

Utrecht

3

8

2

6

1

4

-

Zeeland

1

3

0

0

0

0

-

Zuid-Holland

9

25

7

26

5

19

17

3

13

2

14

Wetenschappelijk
onderwijs
-

Gelderland

3

-

Groningen

1

6

2

9

1

7

-

Limburg

2

11

1

4

1

7

-

Noord-Brabant

2

11

2

9

3

7

-

Noord-Holland

3

17

6

26

3

21

-

Overijssel

2

11

2

9

2

14

-

Utrecht

2

11

3

13

2

14

-

Zuid-Holland

3

17

4

17

2

14

* Populatiegegevens zijn op instellingsniveau, steekproefgegevens op locatieniveau.
** Aantal studenten is niet per instelling of locatie bekend, alleen inschrijvingen in eerste leerjaar.
Bron: DUO Open onderwijsdata 2020; onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

24

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Bijlage 2 Redenen voor rookvrij maken van onderwijsterrein
Tabel b2.1 Redenen volgens respondenten om het onderwijsterrein van hun locatie geheel
rookvrij te maken (in procenten, meer antwoorden mogelijk)
Primair onderwijs
(n=439)

Voortgezet
onderwijs (n=758)

Middelbaar
beroepsonderwijs
(n=90)

Hoger
beroepsonderwijs
(n=24)

Wetenschappelijk
onderwijs (n=13)

Verantwoordelijkheid
van de school om
gezonde
leeromgeving te
bieden (73%)
Om het goede
voorbeeld te geven
(71%)

Om het goede
voorbeeld te geven
(79%)

Roken ontmoedigen
past binnen
landelijk beleid (78%)

Roken ontmoedigen
past binnen
landelijk beleid (92%)

Omdat het verplicht is
per 1 augustus 2020
(85%)

Roken ontmoedigen
past binnen
landelijk beleid (77%)

Omdat het verplicht is
per 1 augustus 2020
(76%)

Omdat het verplicht is
per 1 augustus 2020
(92%)

3

Roken ontmoedigen
past binnen
landelijk beleid (70%)

4

Omdat het verplicht
is per 1 augustus
2020 (41%)

Verantwoordelijkheid
van de instelling om
gezonde
leeromgeving te
bieden
(61%)
Om het goede
voorbeeld te geven
(58%)

Verantwoordelijkheid
van de instelling om
gezonde
leeromgeving te
bieden
(71%)
Om het goede
voorbeeld te geven
(50%)

5

(Mee)roken schaadt
de gezondheid
ernstig (41%)

Verantwoordelijkheid
van de school om
gezonde
leeromgeving te
bieden
(75%)
Het onderwijsterrein is
een plek waar
leerlingen een groot
deel van de dag
verblijven, door het
rookvrij te maken,
wordt roken
ontmoedigd (58%)
(Mee)roken schaadt de
gezondheid ernstig
(51%)

Verantwoordelijkheid
van de instelling om
gezonde
leeromgeving te
bieden
(77%)
Roken ontmoedigen
past binnen
landelijk beleid (62%)

(Mee)roken schaadt de
gezondheid ernstig
(46%)

(Mee)roken schaadt de
gezondheid ernstig
(38%)

6

Het onderwijsterrein
is een plek waar
leerlingen een groot
deel van de dag
verblijven, door het
rookvrij te maken,
wordt roken
ontmoedigd (34%)
Leerlingen zijn
gevoelig voor
verslaving en moeten
beschermd worden
(15%)
De koepelorganisatie
van de school heeft
ons verplicht dit

Omdat het verplicht is
per 1 augustus 2020
(50%)

Het onderwijsterrein is
een plek waar
studenten een groot
deel van de dag
verblijven, door het
rookvrij te maken,
wordt roken
ontmoedigd (37%)
(Mee)roken schaadt de
gezondheid ernstig
(32%)

Leerlingen zijn
gevoelig voor
verslaving en moeten
beschermd worden
(48%)
Onze schoollocatie is
onderdeel van een
geheel rookvrij terrein
(12%)

Studenten zijn
gevoelig voor
verslaving en moeten
beschermd worden
(23%)
Onze locatie is
onderdeel van een
geheel rookvrij terrein
(21%)

Het onderwijsterrein is
een plek waar
studenten een groot
deel van de dag
verblijven, door het
rookvrij te maken,
wordt roken
ontmoedigd (33%)
Studenten zijn
gevoelig voor
verslaving en moeten
beschermd worden
(21%)
Onze locatie is
onderdeel van een
geheel rookvrij terrein
(8%)

Het onderwijsterrein is
een plek waar
studenten een groot
deel van de dag
verblijven, door het
rookvrij te maken,
wordt roken
ontmoedigd (23%)
Studenten zijn
gevoelig voor
verslaving en moeten
beschermd worden
(23%)
Onze locatie is
onderdeel van een
geheel rookvrij terrein
(8%)

1

2

7

8

Om het goede
voorbeeld te geven
(38%)

Tabel b2.1 Redenen volgens respondenten om het onderwijsterrein van hun locatie geheel
rookvrij te maken (in procenten, meer antwoorden mogelijk) (vervolg)

9

beleid in te voeren
(14%)
Onze schoollocatie
is onderdeel van een
geheel rookvrij
terrein (9%)

10

Andere scholen in
de omgeving hebben
het onderwijsterrein
rookvrij gemaakt
(3%)

11

Anders (4%)

De koepelorganisatie
van de school heeft
ons verplicht dit
beleid in te voeren
(11%)

De
koepelorganisatie
van de instelling
heeft ons verplicht
dit beleid in te
voeren (20%)
Andere scholen in de Andere instellingen
omgeving hebben het in de omgeving
onderwijsterrein
hebben het
rookvrij gemaakt (4%) onderwijsterrein
rookvrij gemaakt
(6%)
Anders (2%)
Anders (1%)

Andere instellingen
in de omgeving
hebben het
onderwijsterrein
rookvrij gemaakt
(8%)
Anders (0%)

*

Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.

26

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

Anders (8%)

Andere instellingen
in de omgeving
hebben het
onderwijsterrein
rookvrij gemaakt
(0%)
*

Bijlage 3 Manieren waarop onderwijsinstellingen het rookbeleid
expliciet duidelijk maken
Tabel b3.1 Manieren waarop onderwijsinstellingen met een geheel rookvrij onderwijsterrein
het rookbeleid expliciet duidelijk maken (in procenten, meer antwoorden mogelijk)
Voortgezet
onderwijs (n=758)

Middelbaar
beroepsonderwijs
(n=90)

Hoger
beroepsonderwijs
(n=24)

Wetenschappelijk
onderwijs (n=13)

‘Rookvrij’ borden op
het onderwijsterrein
(75%)

‘Rookvrij’ borden op
het onderwijsterrein
(96%)

‘Rookvrij’ borden op
het onderwijsterrein
(96%)

‘Rookvrij’ borden op
het onderwijsterrein
(92%)

Het staat in de

Het staat in de

Het staat in de

Het is opgenomen in

Het staat op de

schoolgids (42%)

schoolgids (73%)

schoolgids (67%)

het schoolreglement

website (85%)

Primair onderwijs
(n=439)
1

‘Rookvrij’ borden op
het onderwijsterrein
(43%)

2

(71%)
3

4

5

6

7

Nieuw personeel
wordt geïnformeerd
(38%)
Het staat
(regelmatig) in de
nieuwsbrieven (25%)
Het is opgenomen in
het schoolreglement
(19%)
Door middel van
posters/stickers
(16%)
Het staat op de
website (10%)

8

Andere wijze (6%)

9

Het komt aan de
orde op
ouderavonden (5%)
Tegels met
‘Rookvrij’ (5%)

10

Het is opgenomen in
het
schoolreglement
(68%)
Nieuw personeel
wordt geïnformeerd
(45%)
Het staat op de
website (42%)

Het is opgenomen in

Door middel van
posters/stickers
(67%)

Door middel van

Door middel van
posters/stickers
(62%)
Het wordt besproken
in (mentor)lessen/
colleges (52%)

Het staat op de
website (63%)

Het staat
(regelmatig) in de
nieuwsbrief (77%)

Het staat
(regelmatig) in de
nieuwsbrief (63%)

Het is opgenomen in

Het wordt besproken
in (mentor)lessen/
colleges (42%)
Door middel van
posters/
stickers (28%)
Het komt aan de
orde op
voorlichtingsbijeenkomsten (28%)
Het komt aan de
orde op
ouderavonden (24%)
Het staat
(regelmatig) in de
nieuwsbrieven (20%)

Tegels met
‘Rookvrij’ (49%)

Tegels met
‘Rookvrij’ (50%)

Tegels met
‘Rookvrij’ (69%)

Nieuw personeel
wordt geïnformeerd
(46%)
Het staat op de
website (46%)

Nieuw personeel
wordt geïnformeerd
(42%)
Het komt aan de
orde op
voorlichtingsbijeenkomsten (17%)
Het staat in de
schoolgids (13%)

Nieuw personeel
wordt geïnformeerd
(54%)
Het komt aan de
orde op
voorlichtingsbijeenkomsten (54%)
Het staat in de
schoolgids (23%)

Andere wijze (13%)

Andere wijze (15%)

Het wordt besproken
in (mentor)lessen/
colleges (4%)

Het wordt besproken
in (mentor)lessen/
colleges (0%)

**
Op geen enkele
wijze (0%)

**
Op geen enkele
wijze (0%)

het schoolreglement
(62%)

Het staat
(regelmatig) in de
nieuwsbrieven (37%)
Het komt aan de
orde op
voorlichtingsbijeenkomsten (36%)
Het komt aan de
orde op
ouderavonden (24%)

Het komt aan de
Tegels met
orde op
‘Rookvrij’ (13%)
voorlichtingsbijeenkomsten (4%)
12
*
Andere wijze (3%)
Andere wijze (3%)
Op geen enkele
Op geen enkele
Op geen enkele
wijze (13%)
wijze (1%)
wijze (0%)
* PO had geen optie: het wordt besproken in (mentor)lessen/colleges.
** Hbo en wo hadden geen optie: het kot aan de orde op ouderavonden.
Bron: onderzoek rookvrije onderwijsterreinen 2020, Mulier Instituut.
11

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut

posters/stickers
(77%)

het schoolreglement
(69%)

27

28

Rookvrije onderwijsterreinen in 2020 | Mulier Instituut