Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2451

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 2 februari 2022
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 14 januari 2022 over de geannoteerde agenda voor de Raad
Algemene Zaken van 25 januari 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2444) en
over de brief van de 17 december 2021 over het verslag van de Raad
Algemene Zaken d.d. 14 december 2021 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2442).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 januari 2022 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 24 januari 2022 zijn de
vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Belhaj
De adjunct-griffier van de commissie,
De Vrij

kst-21501-02-2451
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken d.d. 25 januari 2022
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2444)
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda ten behoeve van de Raad Algemene Zaken d.d.
25 januari 2022 (RAZ) en danken de Minister voor de nadere toelichting.
De leden hebben een aantal aanvullende vragen en opmerkingen bij de
geannoteerde agenda.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Raad Algemene Zaken van 25 januari 2022 en hebben hier
nog enkele vragen over.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister waarom de situatie in
Rusland en Oekraïne, de situatie Hong Kong en Taiwan en de acties die
China daar onderneemt en de situatie in Wit-Rusland niet op de agenda
staan. Daarnaast vragen zij waarom het feit dat de Zweedse overheid
honderden extra troepen heeft gestuurd naar het eiland Gotland in de
Oostzee vanwege een Russische dreiging niet op de agenda staat. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister waarom de spanningen
overal aan de Europese grens geen agendaonderdeel zijn van de Raad
Algemene Zaken. De leden van de CDA-fractie maken zich grote zorgen
over deze toenemende dreigingen en toenemende spanningen op steeds
meer terreinen en tussen steeds meer landen waaronder EU-lidstaten,
volgens deze leden moet dit hoog op de agenda staan van de Europese
regeringsleiders en dient dat een belangrijk onderdeel te zijn van de
eerstvolgende Europese Raad en de agenda van het Frans
EU-voorzitterschap. Daarom vragen de leden van de CDA-fractie de
Minister waarom dit niet op de agenda van deze Raad Algemene Zaken
staat, of de Minister dit wilt agenderen zover het niet ter sprake komt en
wat de inbreng van het Nederlands kabinet is in deze cases. De leden van
de CDA-fractie vragen de Minister een update te geven van, en anders
daar naar te vragen tijdens de RAZ, het voorbereiden van opties voor
economische sancties richting Rusland en daarbij ook aan te geven welke
implicaties dat heeft voor de Europese economie en welke sectoren
daarbij geraakt worden. De leden van de CDA-fractie hebben aangaande
de oplopende spanningen met Rusland nog een vraag aan de Minister. Zo
vragen deze leden de Minister nader in te gaan op het bericht dat de
Verenigde Staten (VS) voor de Europese Unie (EU) aan het zoeken is naar
extra gastoevoer in het geval van een gewapend conflict in Oekraïne en
Rusland de gaskraan dichtdraait. Deze leden vragen de Minister of de EU
daar zelf niet mee aan de slag gaat of is gegaan, welke vorderingen de VS
daarin heeft gemaakt en op welke manier dat is afgestemd met of door de
VS. De leden van de CDA-fractie vragen bovendien aan de Minister of
deze kan aangeven in hoeverre gasvoorzieningen uit Afrika Europa
bereiken en in welke mate dat opgevoerd kan worden, deze leden denken
daarbij met name aan de gasleidingen vanuit Algerije naar Spanje.
Aangaande Belarus vragen de leden van de CDA-fractie de Minister in te
gaan op het rapport1 van de multilaterale luchtvaartorganisatie ICAO
waarin de feiten over het vorig jaar in Belarus tot landing gedwongen
1

ICAO, 17 januari 2022, ICAO releases fact-finding report on Ryanair FR4978.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

2

passagiersvliegtuig onderzocht zijn. Deze leden vragen de Minister welke
conclusie hij aan dat onderzoek hangt en op welke manier dit besproken
wordt in de EU en of dit tot eventuele sancties of andere acties leidt.
1. Antwoord van het kabinet:
In algemene zin geldt dat Nederland niet over de vaststelling van
de agenda van de RAZ gaat. De voorbereiding van de eerstvolgende Europese Raad (d.d. 24-25 maart) staat niet op de agenda
van deze RAZ. Specifiek met betrekking tot de door uw fractie
genoemde thema’s geldt dat het kabinet het belang van deze
onderwerpen deelt. Deze onderwerpen worden besproken in het
kader van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ), waarin Nederland
regelmatig aandacht voor deze thema’s vraagt. Het kabinet
verwijst dan ook naar het Commissiedebat RBZ van 20 januari,
waarin een aantal van deze thema’s aan de orde is gekomen.
Tevens verwijst het kabinet naar de brief aan uw Kamer over het
voorgenomen bezoek van de Minister-President en de Minister
van Buitenlandse Zaken aan Oekraïne, die op 20 januari aan uw
Kamer is verstuurd (Kamerstuk 35 925 V, nr. 25).
De leden van de SP-fractie hebben de geannoteerde agenda van de Raad
Algemene Zaken van 25 januari met interesse gelezen. De leden hebben
hier nog een aantal vragen over.
De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben hierover nog enkele vragen.
Wetgevingspakket «versterking van democratie en integriteit van
verkiezingen»
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister in de geannoteerde
agenda opmerkt dat de kabinetsappreciatie van het wetgevingspakket van
de Commissie wordt uitgewerkt in drie verschillende BNC-fiches, die op
21 januari aanstaande met de Kamer worden gedeeld. Die BNC-fiches
worden vervolgens op 10 februari 2022 besproken in het commissiedebat
van de commissie voor Binnenlandse Zaken. De bespreking in de RAZ zal
dus vooruitlopen op een bespreking in de Tweede Kamer. Hoewel de
Minister de verwachting uitspreekt dat de discussie tijdens de Raad
Algemene Zaken vooral op hoofdlijnen zal zijn achten de leden van de
VVD-fractie deze timing onfortuinlijk, zeker ook in combinatie met het feit
dat de Fransen op deze onderwerpen toch zullen inzetten op enige vorm
van conclusies. Hoe borgt de Minister dat eventuele conclusies nog
voldoende ruimte geven om in de Tweede Kamer het Nederlands
standpunt te bespreken? Kan de Minister toezeggen dat hij hier geen
onomkeerbare stappen gaat zetten? Zeker ook nu er op het voorstel over
het pakket van politieke reclame een parlementair voorbehoud is
geplaatst.
2. Antwoord van het kabinet:
Inmiddels is het niet langer de verwachting dat het voorzitterschap Raadsconclusies over het wetgevingspakket zal willen
vaststellen in deze RAZ en is duidelijk dat de discussie op
hoofdlijnen zal blijven. Er worden derhalve geen onomkeerbare
stappen genomen. Nederland heeft in de voorbereidende vergadering in Coreper aangegeven dat er een parlementair
voorbehoud op een van de voorstellen rust en zal dit zo nodig
herhalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

3

De leden van de D66-fractie zijn blij dat het Franse voorzitterschap
voortgang wil maken op het wetgevingspakket «Versterking van
democratie en integriteit van verkiezingen». Wat de leden van de
D66-fractie betreft heeft versterking van democratie altijd prioriteit. De
leden lezen dat de voorstellen over de mobiele burgers naar verwachting
pas later in het voorzitterschap zullen worden behandeld. De leden lezen
daarnaast dat het de bedoeling is dat de nieuwe regels in het voorjaar van
2023 in werk treden. Kan de Minister toelichten wat precies bedoeld wordt
met actualiseren van het kiesrecht voor mobiele burgers? De leden vragen
de Minister of er voorstellen in het wetsvoorstel zitten die Nederland voor
16 maart al zou kunnen implementeren ten behoeve van de gemeenteraadsverkiezingen?
3. Antwoord van het kabinet
Voor deze meer inhoudelijke vragen verwijst het kabinet naar de
BNC-fiches die op 21 januari met uw Kamer zijn gedeeld. Deze
fiches worden op 10 februari a.s. door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties tijdens het Commissiedebat
«EU voorstellen ter versterking van democratie en integriteit van
verkiezingen» met de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken
besproken.
Wanneer verwacht de Minister dat de Europese Unie voortgang zal maken
met dit wetsvoorstel?
4. Antwoord van het kabinet
Frankrijk streeft ernaar om het gehele pakket te behandelen
tijdens het Franse EU-voorzitterschap. De onderhandelingen over
het pakket over mobiele burgers wordt naar verwachting in de
tweede helft van het Franse voorzitterschap gestart. De
voortgang op het pakket is echter ook afhankelijk van de
standpuntbepaling van het Europees Parlement en de daarop
volgende triloogonderhandelingen.
En kan de Minister op hoofdlijnen uiteenzetten wat de inbreng van
Nederland zal zijn in de Raad over dit onderwerp? Verwacht de Minister
dat er al kaders over dit wetgevingspakket zullen worden afgesproken in
de komende Raad? Hoe zal de Minister er zich voor inspannen dat er geen
onomkeerbare stappen worden gezet in deze raad, in afwachting van het
debat met de Kamer over dit onderwerp op 12 februari? Zal hij zich in de
Raad uitspreken tegen het vastleggen van kaders van deze wetten, in
afwachting van het debat met de Kamer op 12 februari over dit
wetgevingspakket?
5. Antwoord van het kabinet:
Omdat de voorstellen op 25 november 2021 zijn gepubliceerd,
hebben de meeste lidstaten nog geen officiële positie bepaald.
Ook daarom is de discussie in de RAZ verkennend en op hoofdlijnen. De onderhandelingen in de Raadswerkgroep moeten ook
nog starten.
Nederland zal tijdens de RAZ het nieuwe wetgevingspakket in
algemene zin verwelkomen, omdat het bijdraagt aan de
integriteit van verkiezingen en de bescherming van het open
publieke debat. Inmiddels is het niet langer de verwachting dat
het voorzitterschap Raadsconclusies over het wetgevingspakket
zal willen vaststellen in deze RAZ. Er worden derhalve geen
onomkeerbare stappen genomen. Nederland heeft in de voorbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

4

reidende vergadering in Coreper aangegeven dat er een parlementair voorbehoud op een van de voorstellen rust en zal dit zo
nodig herhalen.
Wat is in de ogen van deze Minister noodzakelijk om het stemrecht van
mobiele burgers te verbeteren? Zijn er stappen die de Minister overweegt
naar aanloop van de gemeenteraadsverkiezingen om het stemrecht voor
mobiele burgers te verbeteren? Hoe worden op dit moment EU-burgers
geïnformeerd over hun recht om te stemmen in Europese verkiezingen?
En hoe worden zij gefaciliteerd om dit zo makkelijk mogelijk te maken? Zal
het kiesrecht voor EU-burgers uit een andere lidstaat voldoende geactualiseerd zijn voor de komende gemeenteraadsverkiezingen zodat deze
kiezers zich bewust zijn van hun stemrecht?
6. Antwoord van het kabinet:
Voor deze meer inhoudelijke vragen verwijst het kabinet naar de
BNC-fiches die op 21 januari met uw Kamer zijn gedeeld
(Kamerstuk 22 112, nrs. 3261 en 3263). Deze fiches worden op
10 februari a.s. door de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijkrelaties tijdens het Commissiedebat «EU voorstellen
ter versterking van democratie en integriteit van verkiezingen»
met de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken besproken.
De leden van de D66-fractie verwelkomen het voorstel over gerichte
politieke reclame. De leden vragen zich af in hoeverre de regels, die
betrekking hebben op technieken voor targeting en amplificatie, eventueel
raakvlak zullen hebben met regels uit de Digital Services Act. Daarnaast
lezen de leden dat het voorstel van de Commissie zorgt voor veilig
gebruik van persoonsgegevens. Zij lezen dat het gebruik van gevoelige
persoonsgegevens zonder de uitdrukkelijke toestemming van de
betrokkene wordt verboden en vragen de Minister toe te lichten wat onder
«gevoelig» valt. Voor welke bedrijven zal deze wet gaan gelden? Is de
Commissie voornemens de wetten over transparantie en gerichte
politieke reclame ook voor bedrijven uit niet-EU landen te laten gelden die
actief zijn in EU-landen? Zullen deze voorstellen alleen in het digitale
domein gelden of ook voor politieke reclame in andere gebieden? De
leden lezen dat de nationale gegevensbeschermingsautoriteiten toezicht
moeten gaan houden op het gebruik van persoonsgegevens voor politieke
targeting. De leden vragen zich af of dit niet zal leiden tot discrepantie
tussen de verschillende lidstaten die op verschillende manieren toezichthouden. Hoe kijkt de Minister hier tegenaan? De aan het woord zijnde
leden lezen daarnaast dat de voorgestelde wet ook betrekking heeft op
thematisch georiënteerde reclame die het resultaat van verkiezingen kan
beïnvloeden. Deze leden vragen de Minister toe te lichten welke soort
reclames hier onder kunnen vallen, aangezien dit een heel breed spectrum
aan reclames omvat.
7. Antwoord van het kabinet:
Voor deze meer inhoudelijke vragen verwijst het kabinet naar de
BNC-fiches die op 21 januari met uw Kamer zijn gedeeld. Deze
fiches worden op 10 februari a.s. door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties tijdens het Commissiedebat
«EU voorstellen ter versterking van democratie en integriteit van
verkiezingen» met de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken
besproken.
De leden van de PVV-fractie vragen of er een besluit zal worden genomen
over de «kaders» van het pakket «Versterking democratie en integriteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

5

van verkiezingen»? Zo ja, wat zal dit besluit behelzen en wat wordt de
inzet van het kabinet?
De leden van de PVV-fractie vragen hoe het vast stellen van deze kaders
zich verhoudt tot het parlementair behandelvoorbehoud op het voorstel
over politieke reclame? Hoe kan de Kamer de inzet van het kabinet extra
controleren als onduidelijk is welk besluit er mogelijk zal worden
genomen en wat de exacte inzet van het kabinet zal zijn?
8. Antwoord van het kabinet:
Omdat de voorstellen op 25 november 2021 zijn gepubliceerd,
hebben de meeste lidstaten nog geen officiële positie bepaald.
Ook daarom is de discussie in de RAZ verkennend en op hoofdlijnen. Er worden geen besluiten genomen. Nederland heeft in de
voorbereidende vergadering in Coreper aangegeven dat er een
parlementair voorbehoud op een van de voorstellen rust en zal dit
zo nodig herhalen.
Voor de inzet van het kabinet verwijst het kabinet naar de
BNC-fiches die op 21 januari met uw Kamer zijn gedeeld. Deze
fiches worden op 10 februari a.s. door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties tijdens het Commissiedebat
«EU voorstellen ter versterking van democratie en integriteit van
verkiezingen» met de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken
besproken.
De leden van PVV-fractie vragen of het kabinet heel concreet, en dus
duidelijker dan de passage uit de geannoteerde agenda «in algemene zin
geldt dat het kabinet positief is» kan aangeven wat de inzet op de RAZ zal
worden ten aanzien van het wetgevingspakket «Versterking van
democratie en integriteit van verkiezingen»?
9. Antwoord van het kabinet:
Nederland zal tijdens de RAZ inbrengen dat zij het nieuwe
wetgevingspakket in algemene zin kan verwelkomen, omdat het
bijdraagt aan de integriteit van verkiezingen en de bescherming
van het open publieke debat.
De leden van de CDA-fractie lezen dat er tijdens de RAZ een verkennend
debat zal worden gevoerd over het nieuwe wetgevingspakket «Versterking
van democratie en integriteit van verkiezingen». De kabinetsappreciatie
van het wetgevingspakket van de Commissie wordt uitgewerkt in drie
verschillende BNC-fiches, die op 21 januari naar de Kamer gestuurd zullen
worden zo valt te lezen in de geannoteerde agenda. De BNC-fiches
worden op 10 februari 2022 besproken in een commissiedebat. Naar
verwachting zal het Franse voorzitterschap tijdens deze RAZ middels
Raadsconclusies willen vaststellen wat de kaders zijn van dit pakket. Het
kabinet verwacht dat een groot aantal lidstaten hierover nog geen officiële
positie heeft bepaald. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat
dan de inzet van het kabinet is en wanneer deze op 21 januari gepubliceerd wordt en 25 januari in de RAZ besproken hoe de Kamer dan een
oordeel over deze inbreng kan hebben. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister indien hij instemt met de kaders van dit pakket door
het Frans voorzitterschap dat daarbij altijd een voorbehoud zit gezien de
input die het Nederlandse parlement nog moet geven op dit wetgevingspakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

6

10. Antwoord van het kabinet:
Nederland zal tijdens de RAZ inbrengen dat zij het nieuwe
wetgevingspakket in algemene zin kan verwelkomen, omdat het
bijdraagt aan de integriteit van verkiezingen en de bescherming
van het open publieke debat. Inmiddels is het niet langer de
verwachting dat het voorzitterschap Raadsconclusies over het
wetgevingspakket zal willen vaststellen in deze RAZ. Er worden
derhalve geen onomkeerbare stappen genomen. Nederland heeft
in de voorbereidende vergadering in Coreper aangegeven dat er
een parlementair voorbehoud op een van de voorstellen rust en
zal dit zo nodig herhalen.
De leden van de Volt-fractie lezen dat de Minister aangeeft dat het Franse
voorzitterschap tijdens de RAZ middels Raadsconclusies de kaders van dit
pakket vast wil stellen. De Kamer wordt echter pas 21 januari middels
BNC-fiches geïnformeerd over de Nederlandse positie, waardoor er geen
mogelijkheid meer is tot een gesprek met de Kamer over de Nederlandse
positie. Welke punten zal Nederland inbrengen in de verkennende
discussie? Welke elementen zou Nederland graag terugzien in de
Raadsconclusies?
11. Antwoord van het kabinet:
Nederland zal tijdens de RAZ inbrengen dat zij het nieuwe
wetgevingspakket in algemene zin kan verwelkomen, omdat het
bijdraagt aan de integriteit van verkiezingen en de bescherming
van het open publieke debat. Inmiddels is het niet langer de
verwachting dat het voorzitterschap Raadsconclusies over het
wetgevingspakket zal willen vaststellen in deze RAZ. Er worden
derhalve geen onomkeerbare stappen genomen. Nederland heeft
in de voorbereidende vergadering in Coreper aangegeven dat er
een parlementair voorbehoud op een van de voorstellen rust en
zal dit zo nodig herhalen.
Kan de Minister toezeggen binnen een week de Kamer te informeren over
de Nederlandse inbreng in de Raad op dit onderwerp?
12. Antwoord van het kabinet:
Conform de bestaande informatie-afspraken2 heeft de Kamer een
geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken met de
kabinetsinzet ontvangen. Na afloop van de RAZ en voorafgaand
aan het voorbereidende overleg voor de eerstvolgende RAZ stuurt
het kabinet een verslag van de bijeenkomst naar de Kamer, met
daarin ook de Nederlandse inbreng op dit onderwerp.
Aangezien Nederland verwacht dat veel lidstaten nog geen officiële
positie hebben bepaald, zal Nederland pleiten voor het uitstellen van de
Raadsconclusies tot de volgende RAZ?
13. Antwoord van het kabinet:
Inmiddels is het niet langer de verwachting dat het voorzitterschap Raadsconclusies over het wetgevingspakket zal willen
vaststellen in deze RAZ. Er worden derhalve geen onomkeerbare
stappen genomen. Nederland heeft in de voorbereidende vergadering in Coreper aangegeven dat er een parlementair
2

Kamerstuk 22 112, nr. 2898.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

7

voorbehoud op een van de voorstellen rust en zal dit zo nodig
herhalen.
De leden van de Volt-fractie vragen hoe de Europese voorstellen zich
verhouden tot al bestaande Nederlandse wetgeving? Waar zitten
convergenties en divergenties? Zullen er aanpassingen in Nederlandse
wetgeving plaats moeten vinden om in lijn te zijn met de voorstellen van
de Europese Commissie? Hoe staat Nederland daartegenover? Kan
Nederland zich vinden in de keuze om regels over politieke advertenties
en micro-targeting op EU-niveau in plaats van nationaal niveau te stellen?
14. Antwoord van het kabinet:
Voor de inzet van het kabinet verwijst het kabinet naar de
BNC-fiches die op 21 januari met uw Kamer zijn gedeeld. Deze
fiches worden op 10 februari a.s. door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties tijdens het Commissiedebat
«EU voorstellen ter versterking van democratie en integriteit van
verkiezingen» met de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken
besproken.
Prioriteiten van het Franse voorzitterschap
De leden van de VVD-fractie kijken uit naar hoe Frankrijk het komende
halfjaar het voorzitterschap zal invullen. De Fransen hebben een ambitieus
programma neergelegd. Kan de Minister toelichten welke prioriteiten hij
zelf ziet en uiteenzetten en op welke thema’s de verwachting is dat er ook
echt concrete stappen zullen worden gezet? En kan hij hierbij tevens
ingaan op de belangrijkste discussiepunten op die thema’s en de
Nederlandse positie hierin?
15. Antwoord van het kabinet:
Het Franse EU voorzitterschap gaat werken aan de breedte van de
Europese agenda. In het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken
van 13 december 20213 en in de Geannoteerde Agenda van de
RAZ op 25 januari 2022 staan EU-externe en EU-interne prioriteiten van het Franse EU voorzitterschap genoemd. Nederland
ziet in het bijzonder uit naar discussies op een aantal dossiers,
waarop concrete voortgang wordt verwacht.
EU-intern ziet Nederland bijvoorbeeld uit naar de discussie over
het Fit-For-55 pakket. Het Franse voorzitterschap wil vaart maken
met de besluitvorming, in het bijzonder ten aanzien van de
Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Het kabinet deelt
de wens van Frankrijk om tot snelle besluitvorming te komen ten
aanzien van dit pakket. Ten aanzien van de CBAM wordt de
stand-van-zaken van de onderhandelingen beschreven in de
antwoorden op vragen 25 en 31.
Op het gebied van het externe EU-beleid is de verwachting dat
onder meer het Strategisch Kompas een belangrijke concreet
resultaat van het Franse voorzitterschap zal worden. Daarnaast is
bekend dat het Franse voorzitterschap belang hecht aan de
voorziene EU-AU top en het concreet implementeren van de
Indo-Pacific strategie. Ook Nederland hecht eraan dat op deze
belangrijke thema’s tijdens het Franse voorzitterschap concrete
resultaten kunnen worden geboekt en zal zich daarvoor
inspannen.
3

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2240.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

8

De leden van de VVD-fractie willen benoemen dat tijdens een openbaar
digitaal gesprek met de vaste commissie voor Europese Zaken op
12 januari de Franse Ambassadeur Luis Vassy bevestigde dat voor
Frankrijk het migratiepakket hoog op de agenda staat en dat er een
instantie opgetuigd zal worden dat het Schengenverdrag in de praktijk
gaat regelen. Zoals bekend is het boeken van voortgang op dit thema in
Europees verband voor de leden van de VVD-fractie van groot belang. Kan
de Minister aangeven hoe hij dit voorstel beoordeelt en wat de komende
tijd de Nederlandse inzet zal zijn bij het migratiepakket? En op welke wijze
de Franse inzet tot een doorbraak zou kunnen zorgen en op welke punten
de Minister dit het meest kansrijk acht?
16. Antwoord van het kabinet:
Het Franse voorzitterschap wenst de komende tijd vooruitgang te
boeken op het migratiedossier, gezien de impasse waarin de
onderhandelingen over het migratie- en asielpact zich al geruime
tijd bevinden. Tijdens de informele Raad Justitie en Binnenlandse
Zaken van 3–4 februari a.s. zal dit tevens worden besproken. Het
voorzitterschap zal daartoe een discussiestuk presenteren, dat
nog niet is ontvangen. Wel is reeds bekend dat het Franse
voorzitterschap tijdens de komende maanden streeft naar een
flexibele, geleidelijke aanpak. Daarbij moet stap voor stap
voortgang worden geboekt op onderdelen van het migratie- en
asielpact waarbij in elke stap een balans voorzien is tussen
solidariteit en verantwoordelijkheid. Zoals uw Kamer bekend
streeft het kabinet een humaan en effectief Europees migratiebeleid na en acht het de voorstellen onder het pact voor asiel en
migratie een goede basis daartoe. Dit is uiteengezet in de
betreffende BNC-fiches.4 Het kabinet staat dan ook positief
tegenover het Franse streven om voortgang te boeken en zal zich
constructief opstellen in de discussies. De voorstellen zullen
uiteraard op basis van de inhoud geapprecieerd worden.
Ook de versterking van het Schengengebied is een belangrijke
prioriteit van het Frans voorzitterschap waarbij het, net als
Nederland, lijkt in te zetten op verstevigde politieke sturing om
het Schengengebied toekomst en crisisbestendig te maken.
Daarbij wenst het Franse voorzitterschap stappen voorwaarts te
zetten op basis van het recent gepresenteerde Schengenpakket
door de Commissie. Uw Kamer wordt op korte termijn via de
gebruikelijke weg geïnformeerd via BNC-fiches over deze
voorstellen.
De leden van de D66-fractie lezen dat het Franse voorzitterschap met
meerdere dossiers haast wil maken om zoveel mogelijk af te hebben voor
april 2022. Kan de Minister aangeven hoe realistisch hij de inzet van het
Franse voorzitterschap vindt?
17. Antwoord van het kabinet:
De verwachting is dat het Franse EU voorzitterschap tot half
maart zeer actief zal zijn, aangezien medio maart de «période de
réserve électorale» ingaat voorafgaand aan de Franse presidentsverkiezingen. Zo zullen de informele Raden daarom in de eerste
helft van het Franse EU voorzitterschap plaatsvinden. Evenwel
zullen ook na medio maart in Brussel de onderhandelingen over
wetgevingstrajecten doorgaan. Het kabinet verwelkomt het
4

Kamerstuk 22 112, nr. 2955.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

9

streven van het Franse EU voorzitterschap om voortgang te
bereiken op belangrijke dossiers.
Op welke dossiers zal Nederland Frankrijk ondersteunen om ze zo snel
mogelijk verder te helpen?
18. Antwoord van het kabinet:
Zoals genoemd in het coalitieakkoord, staat het kabinet een
sterke en slagvaardige EU voor. In deze ambitie vinden Frankrijk
en Nederland elkaar. Het gaat dan bijvoorbeeld om een EU die
vaart maakt met haar klimaatambities- en beleid, die haar interne
markt versterkt en die samenwerking met derde landen intensiveert. Frankrijk heeft aangekondigd tijdens zijn voorzitterschap
de nadruk te willen leggen op drie thema’s: 1) een soeverein
Europa, 2) een nieuw groeimodel voor Europa en 3) een Europa op
menselijke schaal. Op een aantal wetgevingsdossiers wil het
voorzitterschap vaart maken. Dit biedt kansen voor Nederland,
bijvoorbeeld als het gaat om het EU-klimaatbeleid. Hoe sneller
voor burgers, bedrijven en nationale overheden duidelijk is op
welke manier het klimaatbeleid vorm krijgt, hoe eerder zij met
die nieuwe regels aan de slag kunnen. Het Frans voorzitterschap
heeft ook de ambitie om op een aantal dossiers waar de standpunten van de lidstaten nog van elkaar verschillen stappen te
zetten. Zo hoopt het bijvoorbeeld voortgang te boeken op het
migratie- en asielpact door middel van een flexibele, geleidelijke
aanpak. Nederland steunt dit streven van Frankrijk.
Het is ook van belang te vermelden dat een land in de rol van
voorzitter van de Raad van de EU een bemiddelende en neutralere
rol inneemt. Dit zal soms betekenen dat Nederland op dossiers
waar wij met Frankrijk hetzelfde standpunt delen, meer inzet zal
moeten plegen om het gewenste onderhandelingsresultaat te
bereiken.
Zal Nederland zich inspannen om Frankrijk te ondersteunen bij het verder
brengen van het Carbon Border Adjustment Mechanism? Wat verwacht de
Minister op dit dossier onder het Franse voorzitterschap? Verwacht de
Minister dat dit tijdens het Franse voorzitterschap uit onderhandeld kan
worden?
19. Antwoord van het kabinet:
De meeste lidstaten staan, net als Nederland, positief tegenover
het voorstel voor een CBAM. In de besprekingen in de Raad wordt
door een aantal lidstaten gewezen op aandachtspunten bij het
voorstel, zoals het risico op koolstoflekkage op de exportmarkt
en de uitvoerbaarheid/handhaafbaarheid. De artikelsgewijze
bespreking is onder Sloveens voorzitterschap afgerond. De
komende tijd zal aandacht worden besteed aan onder andere de
uitvoeringsaspecten van de CBAM. Een algemene (gedeeltelijke)
oriëntatie over het voorstel voor een CBAM wordt mogelijk
geagendeerd voor de Ecofinraad van maart 2022. Uiteraard moet
er, indien de Raad erin slaagt om gedurende het Franse voorzitterschap een algemene oriëntatie te bereiken, ook een standpunt
ingenomen worden door het Europees Parlement, waarna de
triloog kan plaatsvinden. Het voorstel zal dus pas gedurende
volgende voorzitterschappen definitief uit onderhandeld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

10

De leden van de CDA-fractie lezen dat Frankrijk een ambitieuze agenda
heeft gepresenteerd voor haar voorzitterschap dit eerste halfjaar van 2022.
Het kabinet ziet er naar uit om de bilaterale relatie te verdiepen en te
versterken en samen te werken aan een sterk Europa zo stelt de Minister
in de geannoteerde agenda. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister aan te geven waar die bilaterale relatie dan verdiept zal worden
en op welke manier daar ook andere lidstaten bij betrokken kunnen
worden.
20. Antwoord van het kabinet:
Er is de afgelopen jaren al een flinke slag gemaakt ter verbreding
en verdieping van de relatie, getuige ook de Frans-Nederlands
verklaring die in augustus 2021 door premier Rutte en president
Macron is aangenomen.5 Gezien het belang van Frankrijk als lid
van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad van de
Verenigde Naties (P5), grootste militaire mogendheid in Europa
en belangrijke economische partner van Nederland, is verder
investeren in de relatie van belang ten gunste van bilaterale
betrekkingen maar ook om de Nederlandse invloed op multilaterale organisaties te vergroten. Hierbij is gekozen voor vier
strategische pijlers: 1) Duurzame handel, investeringen en
innovatie; 2) Vrede, veiligheid, stabiliteit en migratie;
3) Versterkte Europese samenwerking; 4) Cultuur en Nederlandse
waarden. Daartoe wordt intensief overleg gevoerd tussen
politieke actoren, de private sectoren, wetenschap en kennisinstellingen en het maatschappelijk middenveld. Frequente
bezoeken op hoog niveau, regelmatige regeringsconsultaties en
institutionalisering van overlegstructuren en andere instrumenten
worden daartoe ingezet en ontwikkeld. Waar relevant zal worden
getracht ook andere lidstaten te laten aanhaken bij concrete
initiatieven. Nederland is immers gebaat bij brede coalitievorming om de EU-besluitvorming te beïnvloeden.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister bovendien nader in te
gaan op de agenda van het Frans voorzitterschap hoe ze de EU in de
eerste helft van 2022 uit de COVID-pandemie willen helpen en eerste
Europese stappen te zetten naar het nieuwe Europese normaal of de
nieuwe realiteit waarin we leven met COVID. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister of het Frans voorzitterschap dus, zoals dat aan het
begin van de pandemie genoemd werd, een exit strategie heeft opgesteld
om in 2022 een punt achter de pandemie te zetten.
21. Antwoord van het kabinet:
Het Franse voorzitterschap heeft in zijn programma aangegeven
dat het op het gebied van de COVID respons intensief wil blijven
samenwerken en dat het de weerbaarheid van de Unie tegen
toekomstige crises wil versterken. Hierbij acht het voorzitterschap het van belang dat de epidemiologische situatie zich
stabiliseert en dat er tijdig wordt geanticipeerd mogelijk nieuwe
golven. Van een exit strategie is in het programma geen sprake.
De leden van de SP-fractie zien dat er onder het Franse Voorzitterschap
ambitie is voor Wetgeving over de financiering van Europese politieke
5

Gemeenschappelijke Nederlandse verklaring van Frankrijk en Nederland | Diplomatieke
verklaring | rijksoverheid.nl, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/diplomatiekeverklaringen/2021/08/31/gemeenschappelijke-nederlandse-verklaring-van-frankrijk-ennederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

11

partijen. Bij de RAZ zouden er kaders moeten worden vastgesteld. Kan de
Minister aangeven wat de essentie is van dit voorstel en hoe dit het
democratisch gehalte moet vergroten? Kan de Minister aangeven hoe dit
voorstel past binnen de kaders van subsidiariteit en proportionaliteit?
22. Antwoord van het kabinet:
Voor deze meer inhoudelijke vragen verwijst het kabinet naar de
BNC-fiches die op 21 januari met uw Kamer zijn gedeeld. Deze
fiches worden op 10 februari a.s. door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties tijdens het Commissiedebat
«EU voorstellen ter versterking van democratie en integriteit van
verkiezingen» met de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken
besproken.
De leden van de SP-fractie lezen dat de prioriteiten van het Frans
Voorzitterschap worden besproken. Met name de lijnen: een soeverein
Europa en een nieuw groeimodel voor Europa baren de leden de nodige
zorgen. Soevereiniteit kan doelen op meer bevoegdheden voor de
Europese Unie ten koste van de lidstaten. Hoe kijkt de Minister naar deze
lezing van deze prioritering?
23. Antwoord van het kabinet:
Tijdens een persconferentie op 9 december 2021 formuleerde
President Macron de algemene lijnen voor het voorzitterschap,
waaronder «een soeverein Europa». Onder «een soeverein
Europa» noemde President Macron niet de uitbreiding van
bevoegdheden van de Europese Unie. Wel noemde hij zaken als
veiligheids- en defensiesamenwerking, de ambitie om voortgang
te bereiken op het gebied van asiel en migratie, en het belang van
stabiliteit en welvaart in derde landen. Het gaat met name om op
basis van eigen inzichten en keuzes de eigen publieke belangen
te borgen en weerbaar te zijn in een onderling verbonden wereld.
Het Franse Voorzitterschap lijkt vooral te willen intensiveren op zoveel
mogelijk vlakken. Is de Minister het met deze lezing eens? Zijn er ook
zaken waarop de ambities van Frankrijk niet worden gedeeld? Welke
ambities van het Frans Voorzitterschap ziet de Minister zelf graag wel of
niet in vervulling gaan?
24. Antwoord van het kabinet:
Het EU voorzitterschap speelt een voortrekkersrol bij de
werkzaamheden van de Raad inzake EU-wetgeving en zorgt
daarbij voor de continuïteit van de EU-agenda, ordelijke wetgevingsprocessen en samenwerking tussen de lidstaten. Tijdens de
onderhandelingen treedt het voorzitterschap op als eerlijke en
neutrale bemiddelaar. Of voortgang wordt bereikt op dossiers is
daarmee niet enkel afhankelijk van de ambities van Frankrijk,
hoewel het aannemelijk is dat Frankrijk deze voortrekkersrol met
verve zal vervullen.
Zoals genoemd in de beantwoording op vraag 18, vinden
Frankrijk en Nederland elkaar in de ambitie van een sterke en
slagvaardige EU. Nederland steunt de ambitie van Frankrijk om
voortgang te bereiken op het EU-klimaatbeleid en het migratieen asielpact.
De leden van de Volt-fractie vragen of de Minister een appreciatie kan
geven van het werkprogramma van het Frans EU-voorzitterschap? Wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

12

zijn de raakvlakken met het coalitieakkoord? Waar ziet de Minister
mogelijkheden tot samenwerking en wat zouden mogelijke twistpunten
kunnen zijn?
25. Antwoord van het kabinet:
Zoals genoemd in het coalitieakkoord, staat het kabinet een
sterke en slagvaardige EU voor. In deze ambitie vinden Frankrijk
en Nederland elkaar. Het gaat dan bijvoorbeeld om een EU die
vaart maakt met haar klimaatambities- en beleid, die haar interne
markt versterkt en die samenwerking met derde landen intensiveert. Frankrijk heeft aangekondigd tijdens zijn voorzitterschap
de nadruk te willen leggen op drie thema’s: 1) een soeverein
Europa, 2) een nieuw groeimodel voor Europa en 3) een Europa op
menselijke schaal. Op een aantal wetgevingsdossiers wil het
voorzitterschap vaart maken. Dit biedt kansen voor Nederland,
bijvoorbeeld als het gaat om het EU-klimaatbeleid. Hoe sneller
voor burgers, bedrijven en nationale overheden duidelijk is op
welke manier het klimaatbeleid vorm krijgt, hoe eerder zij met
die nieuwe regels aan de slag kunnen. Het Frans voorzitterschap
heeft ook de ambitie om op een aantal dossiers waar de standpunten van de lidstaten nog van elkaar verschillen stappen te
zetten. Zo hoopt het bijvoorbeeld voortgang te boeken op het
migratie- en asielpact door middel van een flexibele, geleidelijke
aanpak. Nederland steunt dit streven van Frankrijk.
Het is ook van belang te vermelden dat een land in de rol van
voorzitter van de Raad van de EU een bemiddelende en neutralere
rol inneemt. Dit zal soms betekenen dat Nederland op dossiers
waar wij met Frankrijk hetzelfde standpunt delen, meer inzet zal
moeten plegen om het gewenste onderhandelingsresultaat te
bereiken.
De leden van de Volt-fractie vragen of de Minister kan uitweiden over de
Franse interpretatie van het begrip Europese strategische autonomie? Hoe
verhoudt zich dit tot de Nederlandse invulling van dit begrip? Wat zijn te
verwachten pijnpunten op de genoemde dossiers op basis van deze
verschillende interpretaties?
26. Antwoord van het kabinet:
De discussie over de open strategische autonomie van de EU
staat onverminderd hoog op de Europese agenda onder Frans
voorzitterschap. President Macron heeft in zijn toespraak op
9 december jl. genoemd dat het voornaamste doel van het Frans
voorzitterschap is om «van een Europa van samenwerking binnen
onze grenzen naar een krachtig Europa in de wereld over te
stappen, volledig soeverein, vrij om haar eigen keuzes te maken
en haar lot te beheren». Voor het Nederlandse kabinet staat de
open strategische autonomie van de EU voor haar vermogen om
als mondiale speler, in samenwerking met internationale
partners, op basis van eigen inzichten en keuzes haar publieke
belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling
verbonden wereld. Het kabinet legt hierbij de nadruk op de
principes van een open economie en internationale samenwerking met gelijkgestemde landen. Hoewel Frankrijk het belang
van samenwerking en openheid ook erkent, legt Frankrijk de
nadruk met name op zelfvoorzienend zijn en her-industrialisering.
Een voorbeeld waar Nederland en Frankrijk van positie
verschillen, is de mate van versoepeling van het mededingings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

13

en staatssteunkader. Zowel Frankrijk als Nederland zetten
stappen om de discussie te concretiseren op de deelterreinen die
aan open strategische autonomie raken.
De leden van de Volt-fractie vragen of de Minister kan uitweiden over de
verwachtingen van de EU-AU top? Streeft de EU naar een gezamenlijke
Raadspositie? Kan de Minister uitweiden over het krachtenveld in de Raad
ten aanzien van een gezamenlijke EU-positie voor de EU-Afrika top? Wat is
de positie van Nederland over de EU-Afrika relatie en specifiek ten aanzien
van de aankomende top? Wat zijn hierbij de prioriteiten? Hoe verhouden
deze zich tot de prioriteiten aangegeven door het Franse voorzitterschap?
27. Antwoord van het kabinet:
De EU is eensgezind over het belang van de top voor het bevorderen van de strategische en gelijkwaardige relatie met de
Afrikaanse Unie en zijn lidstaten. Ook is er in hoge mate overeenstemming over het voorgestelde format en de voorziene agenda
voor de top, inclusief de centrale thema’s binnen het EU-Afrika
partnerschap die om een gezamenlijke aanpak vragen.
EU-lidstaten vroegen uiteraard aandacht voor specifieke
nationale prioriteiten of aandachtspunten tijdens het EU-interne
voorbereidingsproces. Binnen de EU werd reeds overeenstemming bereikt over een voorstel voor de politieke slotverklaring en annex met mogelijke deliverables. Deze tekst ligt nu
bij de Afrikaanse Unie voor. Het EU-interne voorbereidingsproces
op de top vindt voornamelijk in Coreper plaats, maar ook in de
relevante raadswerkgroepen.
De Nederlandse en Franse prioriteiten voor de top komen in hoge
mate overeen, zoals het belang van ondersteuning van Afrikaanse
partners op het gebied van economische ontwikkeling,
gezondheid (waaronder op het vlak van COVID-19 respons),
onderwijs, de energie- en klimaattransitie, versterkte veiligheidssamenwerking, en een coherente migratie en mobiliteitsagenda.
Nederland vroeg in het voorbereidingsproces bovendien specifiek
aandacht voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
(SRGR) en overkoepelende aandacht voor een betekenisvolle
participatie van jeugd.
Voor uitgebreidere informatie over de verwachtingen van en de
inzet van de EU en Nederland bij de EU-AU top verwijst het
kabinet naar de geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken
van 24 januari met de kabinetsinzet voor de EU-AU top
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2445).
De leden van de Volt-fractie vragen wat de verwachtingen zijn voor de top
over de Westelijke Balkan? Welke punten staan er op de agenda? Welke
onderwerpen hebben voor Nederland prioriteit? Hoe verhouden deze zich
tot de prioriteiten aangegeven door het Franse voorzitterschap?
28. Antwoord van het kabinet:
Het Franse voorzitterschap is voornemens om in juni een conferentie te organiseren met de landen van de Westelijke Balkan om
de relatie tussen de EU en de Westelijke Balkan een nieuwe
impuls te geven. Frankrijk zet in op economische samenwerking,
het bevorderen van uitwisselingen met de regio, het adresseren
van kwesties omtrent minderheden en het tegengaan van
desinformatie en externe invloeden die de regio (verder) kunnen
destabiliseren. Net als Frankrijk hecht het kabinet belang aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

14

samenwerking met en tussen de Westelijke Balkan-landen op
deze terreinen. Hierbij is voor het kabinet voortdurende aandacht
voor hervorming van de rechtsstaat, veiligheid en stabiliteit,
alsmede de strijd tegen de georganiseerde misdaad en corruptie,
essentieel voor de toekomst van de regio. De Franse inzet op
meer samenwerking met de regio kan niet los gezien worden van
de EU-uitbreidingsagenda. Op dit terrein is het voor het kabinet
van belang dat voortgang in het uitbreidingsproces gebaseerd is
op merites: strikt, fair en betrokken.
De leden van de Volt-fractie vragen aan welke dossiers binnen het asielen migratiepact naar verwachting prioriteit wordt gegeven door het
Franse voorzitterschap? Hoe verhoudt Nederland zich hiertoe?
29. Antwoord van het kabinet:
Het Franse voorzitterschap wenst de komende tijd vooruitgang te
boeken op het migratiedossier, gezien de impasse waarin de
onderhandelingen over het migratie- en asielpact zich al geruime
tijd bevinden. Tijdens de informele Raad Justitie en Binnenlandse
Zaken van 3–4 februari a.s. zal dit tevens worden besproken
(Kamerstuk 32 317, nr. 736). Het voorzitterschap zal daartoe een
discussiestuk presenteren, dat nog niet is ontvangen. Wel is reeds
bekend dat het Franse voorzitterschap tijdens de komende
maanden streeft naar een flexibele, geleidelijke aanpak. Daarbij
moet stap voor stap voortgang worden geboekt op onderdelen
van het migratie- en asielpact waarbij in elke stap een balans
voorzien is tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Zoals uw
Kamer bekend streeft het kabinet een humaan en effectief
Europees migratiebeleid na en acht het de voorstellen onder het
pact voor asiel en migratie een goede basis daartoe. Dit is
uiteengezet in de betreffende BNC-fiches.6 Het kabinet staat dan
ook positief tegenover het Franse streven om voortgang te
boeken en zal zich constructief opstellen in de discussies. Voor
Nederland zijn stappen op zowel de Eurodac- als Screening
Verordeningen van belang. Het Franse voorstel zal uiteraard op
basis van de inhoud geapprecieerd worden.
De leden van de Volt-fractie lezen dat Frankrijk aangeeft prioriteit te geven
aan het Carbon Border Adjustment Mechanism onder het Fit-for-55
pakket. Waar zitten hierbij de grootste twistpunten binnen de Raad? Wat is
naar verwachting het tijdspad voor een conclusie over CBAM? Wat zijn de
verwachtingen voor voortgang op de andere dossiers van Fit-for-55?
30. Antwoord van het kabinet:
De meeste lidstaten staan, net als Nederland, positief tegenover
het voorstel voor een CBAM. In de besprekingen in de Raad wordt
door een aantal lidstaten gewezen op aandachtspunten bij het
voorstel, zoals het risico op koolstoflekkage op de exportmarkt
en de uitvoerbaarheid/handhaafbaarheid. De artikelsgewijze
bespreking is onder Sloveens voorzitterschap afgerond. De
komende tijd zal aandacht worden besteed aan onder andere de
uitvoeringsaspecten van de CBAM. Een algemene (gedeeltelijke)
oriëntatie over het voorstel voor een CBAM wordt mogelijk
geagendeerd voor de Ecofinraad van maart 2022. Uiteraard moet
er, indien de Raad erin slaagt om gedurende het Franse voorzitterschap een algemene oriëntatie te bereiken, ook een standpunt
6

Kamerstuk 22 112, nr. 2955.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

15

ingenomen worden door het Europees Parlement, waarna de
triloog kan plaatsvinden. Het voorstel zal dus pas gedurende
volgende voorzitterschappen definitief uit onderhandeld worden.
Conferentie over de Toekomst van Europa
De leden van de VVD-fractie blijven zorg houden over de representativiteit
van de inbreng en de ruimte die burgers krijgen binnen de Conferentie
over de Toekomst van Europa. Zij hebben begrip voor het feit dat door de
COVID-19 pandemie het organiseren van fysieke burgerpanels vaak niet
mogelijk was, maar wil de Conferentie een succes worden en de
conclusies ook daadwerkelijk gewicht hebben dan is het essentieel dat die
ook echt gedragen zijn. De leden vragen de Minister of hij hierop kan
reflecteren, zeker nu de eindfase van de conferentie nadert. Is de Minister
tevreden over stand van zaken en ziet hij nog mogelijkheden om de
Conferentie breder onder de aandacht van de Nederlanders te brengen en
de ruimte voor de burgers tijdens de conferentie te vergroten? Kan de
Minister aangeven wat zijn eerste appreciatie is van de conclusies van de
verschillende werkgroepen en de resultaten uit de onderzoeken die de
regering zelf heeft uitgezet? Welke suggesties acht hij kansrijk?
31. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat burgers het middelpunt en de basis
van de Conferentie dienen te vormen en gehoord moeten worden
in de plenaire vergadering. Nederland vraagt hier voortdurend
aandacht voor. Daarnaast hebben de Nederlandse jongerenvertegenwoordigers een brief gestuurd aan het voorzitterschap waarin
zij adviezen meegegeven hoe de positie van burgers kan worden
verbeterd. Deze brief is tevens getekend door twaalf nationale
jongerenvertegenwoordigers van andere lidstaten.
De resultaten uit de werkgroepen zijn op dit moment nog niet
bekend, ook omdat deze nog gaande zijn. Wel kan het kabinet
mededelen dat de Nederlandse burgerconsultaties succesvol zijn
afgerond. Het kabinet heeft representativiteit en inclusiviteit als
uitgangspunt genomen voor de inrichting van de Nederlandse
burgerconsultaties. In totaal hebben hier meer dan 13.000
mensen aan deelgenomen. De resultaten zijn met uw Kamer en de
Conferentie gedeeld.7 Uit de Nederlandse burgerconsultaties
blijkt onder andere dat de meerderheid van de Nederlanders het
EU-lidmaatschap steunt maar wel kritisch is over de kosten en
over overdracht van bevoegdheden. Daarnaast hebben zij een
wens voor meer transparantie. Nederlanders vinden het vooral
belangrijk dat de EU actie onderneemt op het gebied van klimaatverandering, veiligheid en rechtsstaat, migratie en vluchtelingen.
Verder vinden zij het belangrijk dat de EU de rechtsstaat
verdedigt, transparanter en helderder is over besluitvorming, en
privacyregels en -voorschriften opstelt. Onderwerpen zoals
cultuur en sport vinden zij meer een aangelegenheid voor de
lidstaten zelf. Ook vinden zij dat de EU een leider moet zijn in de
strijd tegen klimaatverandering, de vluchtelingendiscussie niet
ongenuanceerd gevoerd moet worden en dat de EU moet helpen
met het eerlijk verdelen van vluchtelingen over de EU, landen in
de EU meer moeten samenwerken om een pandemie te bestrijden
en dat Europese samenwerking vooral gericht moet zijn op de
grote gezamenlijke belangen om geweld te vermijden.

7

Brief d.d. 14 januari 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

16

Het kabinet blijft voorts aandacht voor de Conferentie genereren
door publieke optredens van de Speciaal Gezant en door de inzet
van sociale media. Verder worden de mogelijkheden onderzocht
om een evenement te organiseren met de deelnemers van de
nationale burgerdialogen.
De leden van de D66-fractie kijken met belangstelling naar de inzet van het
kabinet met betrekking tot de Conferentie over de Toekomst van de
Europa. Deze leden verwelkomen het standpunt dat de aanbevelingen in
het eindverslag de inbreng van burgers moeten reflecteren. Zij vragen de
Minister of hij kennis heeft genomen van de verschillende uitkomsten van
de burgerpanels zoals de wens voor transnationale kieslijsten, het
uitbreiden van het EU rechtsstaatsmechanisme en het afschaffen van de
unanimiteitsregel. Hoe kijkt de Minister naar deze uitkomsten uit het
burgerpanel? Hoe zal hij hier tijdens de Raad opvolging aan geven? Wat is
het krachtenveld in de Raad ten aanzien van deze voorstellen? Hoe is het
krachtenveld in de Raad op dit moment ten aanzien van een verdragswijziging als mogelijke uitkomst van de Conferentie? Is de Minister
voornemens de resultaten van de Conferentie zo veel mogelijk mee te
nemen in het standpunt van Nederland en de discussie over een
verdragswijziging te agenderen en op gang te brengen?
32. Antwoord van het kabinet:
De Europese burgerpanels worden georganiseerd door de
Europese Commissie via een derde partij. Het gaat hier om vier
thematisch georganiseerde panels van 200 mensen per panel, die
ieder drie keer bijeenkomen. De aanbevelingen van de Europese
burgerpanels worden aan de Conferentie gepresenteerd. Naast
aanbevelingen van de Europese burgerpanels zullen de aanbevelingen die voortvloeien uit de nationale panels en de bijdragen
van burgers die via het platform van de Conferentie zijn
ingediend worden meegenomen. Al deze aanbevelingen worden
in de komende periode besproken in de werkgroepen van de
Conferentie en in de plenaire vergaderingen. Deze beraadslagingen moeten nog plaatsvinden. Het kabinet zal in dit stadium
de Nederlandse inbreng die volgt uit de nationale burgerdialogen
naar voren brengen. Het is nog niet aan de Raad om inhoudelijk
positie in te nemen ten aanzien van de aanbevelingen. Het
krachtenveld in de Raad is dan ook nog niet bekend. Op basis van
de besprekingen in de plenaire bijeenkomsten zal een eindrapport
met aanbevelingen door de Raad van Bestuur van de Conferentie
worden opgesteld. Voor het kabinet is van belang dat de input
van burgers hier goed en transparant in gereflecteerd wordt. Hoe
het Frans voorzitterschap voornemens is het proces aan de zijde
van de Raad in te vullen, is vooralsnog niet bekend. Het kabinet
zet zich ervoor in de Kamer over dit proces zo tijdig mogelijk te
informeren.
Gaat de Minister het momentum dat de Conferentie over de Toekomst van
Europa genereert ook gebruiken om de wensen van Nederland op gebied
van democratische vernieuwingen te bespreken? Deze leden vragen de
Minister welke stappen hij gaat zetten richting een volwaardig Spitzenkandidaten systeem en het recht van het Europees Parlement om individuele
Eurocommissarissen weg te sturen? Gaat hij dit tijdens de plenaire
vergadering van de Conferentie opbrengen? Is de Minister voornemens
deze punten mee te nemen in de besprekingen in de Raad? Als dat niet
tijdens de aankomende plenaire van de Conferentie is, wanneer zal hij hier
dan actie op gaan ondernemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

17

33. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat de aanbevelingen vanuit de
Conferentie eerst moeten worden afgewacht, voordat kan
worden gesproken over eventuele verdere stappen.
Zoals hierboven aangegeven acht het kabinet het van belang om
in dit stadium van de Conferentie de aanbevelingen die voortvloeien uit de nationale burgerdialogen naar voren te brengen.
Deze zien bijvoorbeeld op het vergroten van transparantie.
Wat betreft een systeem van Spitzenkandidaten bij Europese
Parlementsverkiezingen is de verwachting dat dit systeem deel
zal uitmaken van het voorstel van het Europees Parlement voor
de herziening van de Europese Kiesakte. Dit voorstel wordt in de
loop van dit voorjaar verwacht. In voorbereiding hierop zal het
kabinet onderzoeken hoe het systeem van de «Spitzenkandidaat»
bij de Europese verkiezingen kan worden verbeterd.
De leden van de PVV-fractie vragen hoeveel er door het Europees
Parlement tot op heden is uitgegeven aan de Conferentie over de
Toekomst van Europa? En waaraan is dit geld gespendeerd? De leden van
de PVV-fractie vragen hoeveel er door de Europese Commissie tot op
heden uitgegeven is aan de Conferentie over de Toekomst van Europa?
Uit welke begrotingslijn? En waaraan is dit geld gespendeerd?
34. Antwoord van het kabinet:
Er bestaat geen gezamenlijk en aangewezen budget voor de
Conferentie vanuit de EU-instellingen. De EU-instellingen en
lidstaten nemen een deel van de kosten op zich, de
EU-instellingen financieren de activiteiten uit eigen bestaand
budget. Zo dekt het Europees Parlement de kosten voor de
plenaire vergaderingen, bekostigt de Commissie de Europese
burgerpanels en nemen lidstaten de kosten voor reis- en verblijf
van de deelnemers van de eigen vertegenwoordigers en de
burgervertegenwoordiger voor hun rekening. Het contract van de
Commissie met de externe partij verantwoordelijk voor de
organisatie van de Europese burgerpanels, is gepubliceerd op het
online platform. De Raad draagt onder andere bij met vertalingen
van documenten en de tolken. Getracht wordt de kosten te
drukken, bijvoorbeeld door het organiseren van Europese
burgerpanels door universiteiten, zoals bijvoorbeeld Universiteit
Maastricht, en gebruik te maken van het gebouw van het
Europees Parlement. Naar verwachting zullen de vertaalkosten en
de kosten voor het uitvoeren van de Europese burgerpanels de
grootste kostenposten bedragen.
Een exacte verdeling van de kosten is niet bekend. De inzet van
het kabinet op dit gebied is en blijft gericht op een efficiënte,
moderne en sobere vormgeving.
De Nederlandse burgerconsultaties worden gefinancierd uit de
bestaande begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
In totaal is de vormgeving, uitvoering en communicatiecampagne
begroot op 550.000 euro. Dit bevat de ontwikkeling, uitvoering
en analysering van de burgerdialogen, de ontwikkeling en
vormgeving van de communicatiecampagne en afwikkeling,
verslaglegging en terugkoppeling naar de deelnemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

18

De leden van de SP-fractie merken op dat ook de Conferentie over de
Toekomst van Europa weer op de agenda staat van de Raad Algemene
Zaken. Er valt te lezen dat de plenaire vergaderingen en verschillende
burgerpanels vanwege COVID-19 zijn uitgesteld. Heeft dit nog invloed op
de planning en de einddatum van de resultaten van de Conferentie over
de Toekomst van Europa? Waarom is er voor de tussenverslagen enkel
uitgegaan van de vragen die al door de Europese Commissie waren
bedacht en precies in het straatje vallen van de ambities van de Europese
Commissie? Is nagedacht over alternatieve vragen, zoals het democratisch gehalte van de Europese Unie? Zo nee, waarom niet?
35. Antwoord van het kabinet:
De COVID-19 pandemie heeft het aantal en de omvang van
evenementen in het kader van de Conferentie beperkt. Tegelijkertijd hebben de burgerpanels op nationaal niveau voor «Kijk op
Europa» online en fysiek kunnen plaatsvinden. De Europese
panels hebben deels plaatsgevonden. Voor de Europese panels die
uitgesteld zijn geldt dat het streven is deze zo snel mogelijk
plaats te laten vinden.
Zoals aangegeven in de Geannoteerde Agenda is de verwachting
dat het Frans voorzitterschap tijdens deze Raad Algemene Zaken
vooruit zal blikken naar komende plenaire vergaderingen.
Nederland zal aangeven dat een zorgvuldige, duidelijke planning
voor de komende periode van belang is, met name richting de
deelnemende burgers. Uw Kamer zal in het verslag van de Raad
Algemene Zaken nader geïnformeerd worden over deze planning.
Betreffende de vraag over de tussenverslagen refereert uw Kamer
waarschijnlijk naar de vragen die gesteld zijn in de enquête die
ook beschikbaar was op KijkopEuropa.nl. Deze enquête is door
de externe organisatie die de burgerdialogen «Kijk op Europa»
heeft uitgevoerd als vertrekpunt gekozen om Nederlandse
burgers te consulteren over de thema’s die geagendeerd staan
voor de Conferentie over de Toekomst van Europa en om een
eerste beeld te krijgen bij de verwachtingen en meningen van
Nederlandse burgers over de Europese Unie. De resultaten die
daaruit volgden werden gebruikt als input voor de online themadialogen en dialogen op locatie. In die dialogen kregen deelnemende burgers de gelegenheid om te reageren op deze stellingen
en alle overige ideeën, meningen en aanbevelingen over deze en
overige thema’s naar voren te brengen.
De leden van de Volt-fractie lezen dat er intussen drie burgerpanels zijn
geweest, waarin aanbevelingen zijn opgesteld onder andere over het
instellen van transnationale kieslijsten. Wat is de appreciatie van de
Minister hiervan? Kan de Minister aangeven welke aanbevelingen er
gedaan zijn rondom het hervormen van de EU? Kan de Minister een
reactie geven op deze aanbevelingen? Hoe verhouden deze aanbevelingen zich tot de plannen in het coalitieakkoord? Zal Nederland er voor
pleiten om deze aanbevelingen uit te voeren en implementeren, dan wel
Europees dan wel nationaal?
36. Antwoord van het kabinet:
Uit het rapport van Europees burgerpanel 2 «Europese
democratie, waarden en rechten, rechtsstaat en veiligheid» volgt
dat de Europese burger behoefte heeft aan meer informatie en
betrokkenheid bij de EU. Dit is in lijn met de uitkomsten van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

19

Nederlanders burgerconsultaties. Hieruit is tevens gebleken dat
Nederlanders meer transparantie en inzicht willen in zowel de
activiteiten als het beleid van de EU. Daarnaast vinden Nederlanders dat de EU vaker en het liefst blijvend de dialoog aan moet
gaan met de burger. Het is daarbij belangrijk dat er rekening
wordt gehouden met verschillende belangen en dat er sneller
besluiten kunnen worden genomen, aldus de burger. Zoals
aangegeven zal het kabinet de uitkomsten van de Nederlandse
burgerconsultaties inbrengen in de Conferentie.
Het kabinet heeft oog voor de behoefte van Nederlandse burgers
om beter betrokken te worden bij EU besluitvorming. Het kabinet
zal, mede in het kader van de motie van Eerste Kamer Lid Koole,8
in de komende periode het parlement informeren over de nadere
vormgeving van de inzet van het kabinet.
De leden van de Volt-fractie benoemen dat in een eerder rapport de
Europese Commissie benoemde dat een groot deel van de aanbeveling
betrekking heeft op de informatiebehoefte van burgers. Kan de Minister
uitweiden over de Nederlandse positie? Welke stappen zal dit kabinet
nemen om Nederlandse burgers actiever te betrekken bij de Europese
besluitvorming? Hoe staat Nederland tegenover het voorstel om jaarlijks
burgerdialogen te organiseren?
37. Antwoord van het kabinet:
Uit het rapport van Europees burgerpanel 2 «Europese
democratie, waarden en rechten, rechtsstaat en veiligheid» volgt
dat de Europese burger behoefte heeft aan meer informatie en
betrokkenheid bij de EU. Dit is in lijn met de uitkomsten van de
Nederlanders burgerconsultaties. Hieruit is tevens gebleken dat
Nederlanders meer transparantie en inzicht willen in zowel de
activiteiten als het beleid van de EU. Daarnaast vinden Nederlanders dat de EU vaker en het liefst blijvend de dialoog aan moet
gaan met de burger. Het is daarbij belangrijk dat er rekening
wordt gehouden met verschillende belangen en dat er sneller
besluiten kunnen worden genomen, aldus de burger. Zoals
aangegeven zal het kabinet de uitkomsten van de Nederlandse
burgerconsultaties inbrengen in de Conferentie.
Het kabinet heeft oog voor de behoefte van Nederlandse burgers
om beter betrokken te worden bij EU besluitvorming. Het kabinet
zal, mede in het kader van de motie van Eerste Kamer Lid Koole,9
in de komende periode het parlement informeren over de nadere
vormgeving van de inzet van het kabinet.
Daarnaast acht het kabinet het van belang zoveel mogelijk
burgers te betrekken bij de Conferentie en heeft hier met de
organisatie van nationale burgerdialogen ook extra aandacht voor
willen vragen, zowel online als fysiek. Dit heeft geresulteerd in
een representatief onderzoek. Ondanks de pandemie is ook een
groot aantal aanbevelingen tot stand gekomen dat uit de
Europese burgerpanels en nationale panels voortvloeide. Voor het
kabinet ligt in dit stadium vooral prioriteit bij het naar voren
brengen van de nationale resultaten in de Conferentie. Daarbij
brengt het kabinet zowel tijdens de Conferentie als in de Raad
naar voren dat aanbevelingen in het eindverslag de inbreng van
burgers moeten reflecteren.
8
9

Motie Eerste Kamerlid Koole, Kamerstuk 35 403, G.
Motie Eerste Kamerlid Koole, Kamerstuk 35 403, G.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

20

De leden van de Volt-fractie lezen dat door de COVID-19 ontwikkelingen
vele burgerdialogen dan wel zijn geannuleerd, dan wel online voortgezet.
Hierdoor is de effectiviteit en het bereik van de conferentie significant
gedaald. Daarnaast is de periode van de Conferentie ingekort met een
jaar, waardoor er minder informatie opgehaald is. Zal Nederland pleiten
voor een verlenging van de Conferentie om zoveel mogelijk burger te
kunnen betrekken?
38. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet acht het van belang zoveel mogelijk burgers te
betrekken bij de Conferentie en heeft hier met de organisatie van
nationale burgerdialogen ook extra aandacht voor willen vragen,
zowel online als fysiek. Dit heeft geresulteerd in een representatief onderzoek. Ondanks de pandemie is ook een groot aantal
aanbevelingen tot stand gekomen dat uit de Europese burgerpanels en nationale panels voortvloeide. Voor het kabinet ligt in
dit stadium vooral prioriteit bij het naar voren brengen van de
nationale resultaten in de Conferentie. Daarbij brengt het kabinet
zowel tijdens de Conferentie als in de Raad naar voren dat
aanbevelingen in het eindverslag de inbreng van burgers moeten
reflecteren.
COVID-19: coördinatie op het niveau van de Europese Unie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er nog geen overeenstemming is
over de geldigheidsduur van de COVID-19 vaccinatie booster. Kan de
Minister aangeven wat de Nederlandse inzet is in deze? En wanneer hier
meer duidelijkheid over verschaft kan worden? Het is immers essentieel
dat mensen weten waar ze aan toe zijn.
39. Antwoord van het kabinet:
De Europese Commissie heeft op 21 december jl. een gedelegeerde handeling gepubliceerd onder de verordening Digitaal
Covid Certificaat (DCC) om de geldigheidsduur van vaccinatiecertificaten vast te stellen. Deze geldigheidsduur geldt voor het
Europees DCC, dat is ingesteld om het reizen tussen landen veilig
te faciliteren. Dit houdt in dat per 1 februari a.s. het
DCC-vaccinatiecertificaat verloopt 9 maanden na het voltooien
van de primaire vaccinatiecyclus, tenzij er een boostervaccinatie
is verkregen. In deze gedelegeerde handeling is geen geldigheidsduur gekoppeld aan de booster. De discussie over deze
geldigheidsduur is in Europa nog niet gestart, maar de
verwachting is wel dat deze op korte termijn begint. Het kabinet
zal inzetten op een zo veel als mogelijk wetenschappelijk
onderbouwde termijn.
De leden van de D66-fractie constateren dat het kabinet voornemens is zo
veel mogelijk in te zetten op een gecoördineerde aanpak van reismaatregelen ter bestrijding van het virus. De lezen zijn blij om dit te lezen en
vragen de Minister hier als Nederland het voortouw in te nemen, zodat
een lappendeken aan regels voorkomen wordt. Vrij reizen is een van de
grootste verworvenheden van de Europese Unie en de leden hechten er
veel waarden aan dat deze vrijheid gewaarborgd blijft. De leden vragen de
Minister toe te lichten wat het nut is van de stoplichtkaart van de EU en of
deze nog actueel is. Kan de Minister garanderen dat het vrije verkeer van
personen onbelemmerd blijft? Wat is de relatie tussen de stoplichtkaart en
het vrije verkeer van personen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

21

40. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet hecht inderdaad belang aan het op veilige wijze zo
veel mogelijk faciliteren van het vrij verkeer, benadrukt dit steeds
in Europese gremia en zal dit ook tijdens deze Raad weer
benadrukken. Zoals aangegeven in de geannoteerde agenda zal
naar verwachting voorafgaand aan deze Raad een akkoord
worden bereikt op de herziening van de Raadsaanbeveling over
reizen binnen de Unie. In deze herziening komt het Digitaal Covid
Certificaat (DCC) meer centraal te staan. De stoplichtkaart van
het ECDC blijft behouden maar krijgt een meer informatieve
functie dan voorheen. De invloed van de stoplichtkaart op het vrij
verkeer is in de herziene versie van de Raadsaanbeveling daarmee
beperkter. Het kabinet kan niet garanderen dat het vrij verkeer
niet wordt belemmerd. Een Raadsaanbeveling is geen juridisch
bindend instrument en lidstaten kunnen, al dan niet op basis van
de Raadsaanbeveling, maatregelen nemen voor reizigers, bijvoorbeeld voor reizigers uit gebieden waar de besmettingen zeer hoog
zijn en gebieden waar nieuwe varianten van zorg worden geïdentificeerd. Deze maatregelen, zoals bijvoorbeeld quarantaine,
kunnen een effect hebben op het vrije verkeer. Naast reismaatregelen kunnen landen nationaal maatregelen treffen op de
toegang tot lokale voorzieningen die ervoor kunnen zorgen dat
het voor sommige reizigers alsnog moeilijk is of zelfs onmogelijk
om in bepaalde lidstaten deel te nemen aan het maatschappelijk
verkeer.
Deze leden van de D66-fractie vragen zich daarnaast af hoe het mogelijk is
dat EU-burgers die zich in een ander land dan het land van herkomst laten
boosteren moeilijkheden ervaren met het krijgen van een geldig vaccinatiebewijs in de app die daarvoor gebruikt wordt. Wat betekent dit voor
onder andere buitenlandse studenten, grensarbeiders, mensen die in het
buitenland werken? Deelt de Minister de mening dat het van groot belang
is dat je je overal kan laten vaccineren? Kan de Minister toelichten wat de
belemmeringen zijn die ondervonden worden in het beschikbaar maken
van een coronatoegangsbewijs? Kan de Minister garanderen dat het
zetten van een boostervaccinatie zoveel mogelijk aangemoedigd zal
worden en zich hier voor inzetten in de raad?
41. Antwoord van het kabinet:
In de verordening Digitaal Covid Certificaat is afgesproken dat
lidstaten die de vaccinatie geven een DCC verstrekken. Dat blijkt
niet altijd te gebeuren. Binnen Europa is dit probleem reeds
bespreekbaar gemaakt. Nationaal kijkt het kabinet hoe we hier
een oplossing voor kunnen bieden. Het kabinet deelt uw mening
dat het van groot belang is dat onder andere buitenlandse
studenten, grensarbeiders, en mensen die in het buitenland
werken zich kunnen laten vaccineren in het land waar zij op dat
moment verblijven. Het is goed om te benadrukken dat Nederland
alleen coronavaccins accepteert die zijn goedgekeurd door het
EMA of de WHO; dit zijn vaccins waarvan de veiligheid en
effectiviteit in voldoende mate kan worden gegarandeerd. De
booster ziet het kabinet als een belangrijk onderdeel van de
bescherming van de volksgezondheid. Het kabinet zet zich ervoor
in dat zo veel mogelijk mensen zich laten boosteren.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de stand van zaken aangaande de
pandemie besproken zal worden. Hierbij zal ook COVAX besproken
worden. Deze leden vragen de Minister nader in te gaan op wat hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

22

besproken zal worden en wat de inzet is van de Nederlandse regering om
COVAX te laten versnellen. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister dus om tijdens deze RAZ in te zetten op meer Europese inzet op
COVAX en verzoeken de Minister daarop aan te dringen bij het Frans
voorzitterschap. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister
aangaande die exit strategie COVID nadrukkelijk in te gaan op en aandacht
te vragen voor de luchtvaart en uniforme reisregels binnen de EU.
42. Antwoord van het kabinet:
Tijdens de Raad Algemene Zaken zal onder de bespreking over de
COVID-19 coördinatie ook stil worden gestaan bij internationale
solidariteit. Naar verwachting zal daarbij ingegaan worden op de
voortgang van de Europese vaccindonaties aan COVAX en de
bredere Europese bijdragen aan het aanpakken van knelpunten in
de uitrol van vaccinatiecampagnes in lage inkomenslanden.
Nederland bepleit, ook in aankomende Raad, het belang van
ongeoormerkte financiële steun voor Access to COVID-19 Tools
Accelerator (ACT-A) en COVAX. Dit stelt deze organisaties in
staat snel aan de slag te gaan en vaccins in te zetten waar de
nood het hoogst is. Zo zal Nederland in 2.022 EUR 70 miljoen
bijdragen aan ACT-A voor de bestrijding van COVID-19, waarvan
20 miljoen via COVAX. COVAX leveringen nemen recentelijk
sterk toe: in december 2021 zijn er 309 miljoen doses geleverd en
deze opschaling heeft geleid tot 1 miljard geleverde doses op
19 januari 2022. Om COVID-19 effectief te bestrijden is het niet
alleen belangrijk te investeren in vaccins, maar ook in country
readiness en in het versterken van reguliere gezondheidszorg.
Een COVID exit strategie staat niet als zodanig geagendeerd op
deze Raad. Wel is het kabinet zoals ook in bovenstaande beantwoording aangegeven voorstander van het zoveel mogelijk
faciliteren van het vrije verkeer en zal het dit ook tijdens deze
Raad benadrukken. Lidstaten kunnen zo lang de pandemie
voortduurt nationale maatregelen nemen ter bescherming van de
volksgezondheid die een effect hebben op het vrije verkeer. Zodra
het veilig wordt geacht beperkingen op te heffen zal het kabinet
daar op aandringen. Dit geldt uiteraard ook voor beperkingen van
het luchtverkeer.
De leden van de Volt-fractie lezen dat in de Raadsaanbeveling en
compromistekst de Raad lijkt uit te gaan van een geldigheidsduur van niet
meer dan 180 dagen voor herstelcertificaten. Kan de Minister aangeven in
hoeverre het Nederlandse beleid hierop zal worden afgestemd, gelet op
de huidige Nederlandse geldigheidsduur van één jaar?
43. Antwoord van het kabinet:
Omikron noopt het kabinet tot heroverweging van de geldigheidsduur voor vaccinatie en herstel. Het terugbrengen van de
geldigheidsduur van vaccinaties en herstel wordt op dit moment
dan ook overwogen in het licht van de meest recente inzichten.
Daarover zal op korte termijn besluitvorming plaatsvinden.
De leden van de Volt-fractie vinden het positief dat het kabinet pleit voor
Europese coördinatie van maatregelen ten aanzien van reizen binnen en
naar de EU. Wat zijn naar verwachting de grootste twistpunten? Wat is de
Nederlandse inzet met betrekking tot de maatregelen voor reizen binnen
de EU? Meer concreet, welke specifieke voorstellen zal Nederland doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

23

voor de afspraken omtrent reizen en de geldigheid van het Digital Covid
Certificate?
44. Antwoord van het kabinet:
De Nederlandse inzet was primair gericht op het faciliteren van
het vrije verkeer waar de volksgezondheidssituatie dit toestaat.
Concreet betekent dit dat Nederland zich gericht heeft op een
minder prominente rol voor de stoplichtkaart, een centrale rol
voor het DCC en geen aanvullende maatregelen die het vrij
verkeer binnen de Unie beperken, tenzij er een nieuwe variant
van zorg wordt geconstateerd. Nederland is bovendien van
mening dat kinderen onder de 12 jaar vrijgesteld moeten blijven
van reismaatregelen.
De leden van de Volt-fractie vragen of er in deze Raad stappen zullen
worden gezet ter verbetering van de Europese gezondheidsunie? Zo ja,
welke? Zal Nederland in de Raad specifieke toezeggingen doen om de
Raad te bewegen tot een meer ambitieuze aanpak van vaccindonaties? Zal
Nederland concrete voorstellen doen om de productiecapaciteit van
vaccins en medicijnen in partnerlanden te verbeteren?
45. Antwoord van het kabinet:
De Commissie heeft in november 2020 de eerste en in september
2022 de – voorlopig – laatste voorstellen voor de Europese
Gezondheidsunie gepresenteerd. In de afgelopen periode is op
alle voorstellen in de Raad politieke overeenstemming bereikt
over een onderhandelingstekst. Met uitzondering van één
verordening (inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen) zijn ook de triloogonderhandelingen afgerond. De
verwachting is dat voor de Gezondheidsraad in maart a.s. ook
deze onderhandelingen zullen zijn beëindigd.
Het Franse voorzitterschap heeft aangekondigd om tijdens de
informele Gezondheidsraad een discussie te willen voeren over
«verdieping van de Europese Gezondheidsunie». Het is nu nog
onbekend welke richting de voorstellen op zullen gaan. Uw
Kamer zal via de Geannoteerde Agenda te zijner tijd hierover
nader worden geïnformeerd, alsmede ook over de inbreng van het
kabinet in die discussie.
Nederland zal tijdens de Raad geen nieuwe specifieke toezeggingen doen omtrent vaccindonaties maar de huidige inzet, met
27 miljoen gedoneerde vaccins en een totale bijdrage van
EUR 245 miljoen aan ACT-A, toelichten. Nederland legt nadruk op
het belang van ongeoormerkte financiële bijdragen aan ACT-A en
COVAX waardoor zij in staat zijn snel vaccins en andere COVID
middelen aan te schaffen en te verspreiden. Dit is efficiënter dan
donaties in natura. Daarbij moet niet alleen aandacht zijn voor
aankoop van vaccins maar ook voor country readiness en
versterking van gezondheidssystemen.
Wat betreft de bevordering van lokale productie van vaccins en
medicijnen steunt Nederland het Team Europe Initiative op dit
terrein. Versterking van lokale productie heeft vooral een
structureel doel en helpt ontwikkelingslanden bij een betere
pandemische paraatheid. Voor de onmiddellijke bestrijding van de
COVID-19 pandemie heeft het initiatief beperkte meerwaarde,
ook omdat door toegenomen productie van vaccins het aanbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

24

van vaccins niet meer het belangrijke knelpunt vormt. Om bij te
dragen aan lokale productiecapaciteit organiseert Nederland het
eerstvolgende World Local Production Forum om uitwisseling van
kennis en technologie tussen farmaceuten en producenten te
stimuleren. Verder onderzoekt Nederland de mogelijkheid
technische of juridische steun te geven voor de opbouw van
infrastructuur voor vaccinproductie in Afrika.
Zal de Minister in deze Raadsvergadering de Raad opnieuw wijzen op het
belang van een constructieve houding in Europa ten opzichte van het
vrijgeven van patenten in de Wereldhandelsorganisaties, dan wel het
onderhandelen van gedwongen licenties, naar aanleiding van de recente
uitspraken van de directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie
Ngozi Okonjo-Iweala? Welke bijdrage zal Nederland leveren aan de
TeamEuropa aanpak?
46. Antwoord van het kabinet:
De inzet van het kabinet is gericht op het bevorderen van de
wereldwijde toegang tot vaccins. De productie van vaccins is de
laatste maanden enorm gestegen. De WHO heeft aangegeven dat
er met de huidige wereldwijde productie van 1,5 miljard doses
per maand voldoende doses zullen zijn om de vaccinatiedoelen te
bereiken, mits deze doses eerlijk verdeeld worden. Desalniettemin blijft het belangrijk dat wordt geïnvesteerd in het verder
opschalen van de productie, ook in ontwikkelingslanden. Hiertoe
werkt de Europese Commissie samen met lidstaten en de
Europese Investeringsbank aan het Team Europe Initiatief om de
lokale productiecapaciteit in Afrika te bevorderen. Het kabinet
verwijst graag naar het antwoord op vraag 45 voor de voorziene
Nederlandse bijdrage hieraan.
In de praktijk zien we ook voorbeelden van private initiatieven.
AstraZeneca werkt bijvoorbeeld samen met het Serum Institute
of India voor de productie van 1 miljard vaccins voor lage- en
middeninkomenslanden, Janssen werkt samen met o.a. Biological
E in India en Aspen in Zuid Afrika. Deze voorbeelden laten zien
dat patenten en kennis al gedeeld worden op basis van het
huidige systeem van bescherming en overdracht van intellectueel
eigendom. Bovendien bestaat nu al de mogelijkheid van het
inzetten van dwanglicenties als toch zou blijken dat octrooien
een barrière vormen en heeft de EU voorstellen gedaan in de WTO
om de inzet hiervan te stroomlijnen. Tot slot geldt dat het vorige
kabinet, in lijn met de motie van het lid Piri c.s. (Kamerstuk
35 663, nr. 21), binnen de Europese Unie, onder andere in de
Raad, herhaaldelijk heeft aangedrongen op een constructieve
opstelling van de EU wat betreft een beperkt waiver-voorstel
gericht op coronavaccins. Hierin heeft NL slechts beperkt bijval
van een klein aantal lidstaten gekregen. Nederland zal, indien
opportuun, dit standpunt opnieuw uitdragen in de Raad.
Relatie tussen de EU en het VK
De leden van de VVD-fractie vinden goede betrekkingen tussen de
Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk (VK) van groot belang voor
Nederland en ondersteunen de inzet dat de focus van de gesprekken
tussen de EU en het VK ligt bij het oplossen van de praktische problemen
zoals opgebracht door het VK en de Noord-Ierse belanghebbenden,
waarbij volledige implementatie van het Protocol het einddoel blijft. De
leden van de VVD-fractie steunen dan ook de Nederlandse inzet dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

25

situatie waarin het VK zich beroept op artikel 16 en daarmee het Protocol
(deels) buiten werking stelt, moet worden voorkomen, aangezien dit de
balans kan verstoren tussen de doelen van het Protocol maar tegelijkertijd
het belang zal benadrukken dat de Commissie, in nauwe samenspraak
met de Raad, op alle scenario’s voorbereid is.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister met betrekking tot de
situatie aan de Noord-Ierse grens en de controverse en onderhandelingen
die daarover zijn ontstaan hoe lang de EU nog in onderhandeling met de
Britten gaat blijven hierover en op welk moment er een einde aan deze
situatie moet komen.
47. Antwoord van het kabinet:
De Europese Unie (EU) en het Verenigd Koninkrijk (VK) zijn het
Protocol Ierland/Noord-Ierland (hierna: Protocol), als onderdeel
van het Terugtrekkingsakkoord, overeengekomen als wederzijds
acceptabele oplossing, die de Belfast-/Goedevrijdagakkoorden
respecteert, de integriteit van de interne markt van de EU
beschermt en een harde grens op het Ierse eiland voorkomt. De
Europese Commissie en het VK zijn sinds de inwerkingtreding
van het Terugtrekkingsakkoord continu in gesprek met als doel
om de gemaakte afspraken in het Protocol nader uit te werken
binnen de afgesproken kaders. Sinds het aflopen van de
overgangsperiode per 1 januari 2021 spreken het VK en de
Commissie over volledige implementatie van de afspraken uit het
Protocol, met als doel om praktische oplossingen te vinden voor
problemen zoals opgebracht door het VK en Noord-Ierse belanghebbenden.
Een belangrijk moment binnen deze gesprekken was de publicatie van een viertal non-papers door de Commissie met oplossingsrichtingen op de terreinen douane, sanitaire en fytosanitaire
goederen (SPS), medicijnen en betrokkenheid van Noord-Ierse
belanghebbenden bij de governance van het Protocol, waarover
uw Kamer in reactie op vragen van de leden Kamminga (VVD) en
Amhaouch (CDA) eerder geïnformeerd werd10. De Commissie en
het VK hebben de afgelopen weken intensieve gesprekken
gevoerd over het nader uitwerken van deze oplossingsrichtingen.
Ten aanzien van medicijnen is een eerste positieve stap gezet: de
Commissie presenteerde op 17 december jl. de benodigde
wetgevende voorstellen die het medicijnaanbod in Noord-Ierland
veilig moeten stellen. Het VK heeft toegezegd deze voorstellen
welwillend te gaan bekijken.
Na een korte Kerststop zijn de gesprekken op 13 januari jl. hervat
onder leiding van Foreign Secretary Truss namens het VK,
opvolger van de afgetreden Brexit Minister David Frost, en
vicevoorzitter van de Europese Commissie Šefčovič namens de
EU. Het kabinet steunt de aanpak van de Commissie en acht het
van belang deze gesprekken maximale kans van slagen te geven.
Volledige implementatie van het Protocol blijft daarbij voor
Nederland, net als voor de Commissie, het einddoel. Het kabinet
vertrouwt er op dat Commissaris Šefčovič de Raad zal informeren
wanneer verdere gesprekken geen zin meer hebben, waarbij voor
het kabinet voorop staat dat een dergelijk scenario voorkomen
moet worden.
Deze leden vragen voorts tot welke problemen aan de grens deze situatie
heeft geleid of dat dit in praktijk eigenlijk helemaal niet tot veel problemen
heeft geleid.
10

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 496.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

26

48. Antwoord van het kabinet:
De afspraken in het Protocol leggen vast dat het VK verantwoordelijk is voor de controles tussen Groot-Brittannië en NoordIerland. De Europese Commissie houdt in samenwerking met
douanemedewerkers uit verschillende lidstaten, waaronder uit
Nederland, toezicht in Noord-Ierland op de implementatie van het
Protocol door het VK. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld11, komt
het VK de afspraken in het Protocol momenteel niet in zijn
totaliteit na. Dit komt concreet naar voren bij de implementatie
van de afspraken op het gebied van douaneformaliteiten en
sanitaire en fytosanitaire (SPS) controles. Op het gebied van
douaneformaliteiten heeft de Commissie bijvoorbeeld de
beperkte toegang van EU functionarissen tot relevante databases
als probleem benoemd. Op het gebied van SPS-goederen vormt
bijvoorbeeld het beperkt functioneren van grenscontroleposten in
Noord-Ierland, mede vanwege een tekort aan personeel en
gebrekkige faciliteiten, een probleem.
Desondanks zijn er momenteel geen signalen dat goederen die
niet aan EU-standaarden voldoen de interne markt betreden. Het
oplossen van de problemen aan de grens vormt integraal
onderdeel van de gesprekken over de implementatie van het
Protocol, om de integriteit van de interne markt van de EU te
kunnen waarborgen. Deze gesprekken gaan ook in op de
problemen zoals opgebracht door het VK en de Noord-Ierse
belanghebbenden met betrekking tot douaneformaliteiten en
SPS-controles.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister een stand van zaken te
geven van de in gebrekestellingsprocedure die de EU is gestart
aangaande het niet naleven van het protocol door de Britten.
49. Antwoord van het kabinet:
In maart 2021 is de Europese Commissie een inbreukprocedure
tegen het VK gestart in reactie op de aankondiging van het VK
om de toepassing van het Protocol voor het vrij verkeer van
goederen en het reizen met gezelschapsdieren eenzijdig uit te
stellen. Door dit besluit is volgens de Europese Commissie sprake
van niet-nakoming van de bepalingen van het Protocol. Middels
een aanmaningsbrief (letter of formal notice) heeft de Europese
Commissie het VK opgeroepen spoedig maatregelen te treffen
om de afspraken uit het Protocol na te leven. Op 14 mei 2021
heeft het VK gereageerd op deze brief. Zoals hierboven genoemd,
vinden momenteel intensieve gesprekken plaats op zowel politiek
als ambtelijk niveau, met als doel om tot nadere afspraken te
komen over de implementatie van het Protocol. De Europese
Commissie heeft tot nu toe geen verdere stappen gezet in deze
inbreukprocedure, zoals een «met redenen omkleed advies»
(reasoned opinion), al behoudt zij zich het recht voor om dit in de
toekomst alsnog te doen indien de huidige gesprekken niet tot
een gezamenlijke oplossing leiden.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister voorts hoe het staat met
het Frans Britse vissersconflict, en in hoeverre het Frans voorzitterschap
dit voorzitterschap aangrijpt om daar een oplossing voor te zoeken.

11

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 496.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

27

50. Antwoord van het kabinet:
Na intensieve technische consultaties tussen het VK, de Europese
Commissie en Frankrijk heeft het VK op 11 december jl. een
groot aantal additionele licenties afgegeven voor Franse vissersboten actief in de territoriale wateren van Groot-Brittannië en
Jersey. Frankrijk stelde op 13 december jl. dat daarmee aan 93%
van de Franse licentie aanvragen was voldaan. Zoals aangekondigd door de verantwoordelijke Commissaris Sinkevičius
zullen de gesprekken tussen het VK, de Commissie en Frankrijk
continueren om tot een oplossing te komen voor de openstaande
licentie aanvragen.12 Het kabinet steunt de aanpak van de
Commissie en blijft inzetten op de-escalatie, dialoog en diplomatieke oplossingen. Het kabinet spreekt daarbij de hoop uit dat het
lopende proces tot een constructieve verstandhouding tussen alle
betrokken partijen zal leiden, waarbij het nakomen van de
afspraken uit de HSO voorop staat. Frankrijk blijft deelnemen aan
de gesprekken die Commissaris Sinkevičius heeft opgezet over
deze kwestie, ook tijdens het voorzitterschap.
De leden van de SP-fractie constateren dat er gesproken zal worden over
de relatie EU-VK en de scheiding die inmiddels achter de rug is. Het hete
hangijzer blijft de implementatie van het Protocol Ierland/Noord-Ierland.
Er is een moment van toelichting voorzien vanuit de Europese Commissie.
De Minister geeft aan dat het de oplossing vanuit de Europese Commissie
steunt. Welke oplossing is dat precies? De Minister geeft aan dat er een
voorkeur is voor de tactiek waarin de mogelijkheden die het Protocol biedt
maximaal benut worden om tot gemeenschappelijke oplossingen met het
VK te komen.
51. Antwoord van het kabinet:
Het gaat hier om de oplossingsrichtingen op de terreinen douane,
sanitaire en fytosanitaire goederen (SPS), medicijnen en betrokkenheid van Noord-Ierse belanghebbenden, zoals gepubliceerd
door de Europese Commissie in een viertal non-papers en op
basis waarvan de EU en het VK momenteel intensieve gesprekken
voeren over de implementatie van het Protocol.
Deze oplossingsrichtingen vormen een reactie op de problemen
met de implementatie van het Protocol, zoals opgebracht door
het VK en de Noord-Ierse belanghebbenden. De oplossingen
houden in dat onder strikte voorwaarden, zoals functionerende
grenscontroleposten en toegang van EU-functionarissen tot de
relevante databases, minder controles en formaliteiten nodig zijn
bij de implementatie van het Protocol. Ten eerste stelt de
Europese Commissie voor om certificeringsprocedures te
versimpelen en fysieke checks te verminderen voor een afgebakende groep sanitaire en fytosanitaire (SPS) goederen bij export
vanuit Groot-Brittannië naar eindgebruikers in Noord-Ierland. Ten
tweede gaat het om een nader uit te werken uitbreiding van het
concept goods not at risk13, waardoor bedrijven voor bepaalde
goederen aan minder douaneformaliteiten zouden hoeven te
voldoen bij export vanuit Groot-Brittannië naar eindgebruikers in
12

Verklaring van de Europese Commissie over visserijlicenties, 11 december 2021:
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement_21_6801.
13
Dit betreft goederen die in Noord-Ierland ingevoerd kunnen worden vanuit derde landen en
vanuit het VK, zonder dat er een risico bestaat dat deze op de interne markt van de EU terecht
kunnen komen. Voorwaarden gesteld aan deze categorie goederen zijn nader uitgewerkt in
Raadsbesluit 04/2020 d.d. 17 december 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

28

Noord-Ierland. Ten derde heeft de Europese Commissie op
17 december jl. de juridische uitwerking van het non-paper op het
gebied van medicijnen gepresenteerd waarmee zij poogt de
beschikbaarheid van medicijnen voor de Noord-Ierse markt te
garanderen, terwijl de integriteit van de interne markt van de EU
beschermd blijft. Ten vierde zouden Noord-Ierse belanghebbenden zoals het maatschappelijk middenveld, het bedrijfsleven
en het Noord-Ierse parlement een grotere rol kunnen krijgen in de
governance van het Protocol.
Overig
De leden van de PVV-fractie vragen of het klopt dat de EU-instellingen een
akkoord hebben bereikt over drie nieuwe eigen middelen voor de EU? Zo
ja welke en wat vindt het kabinet hiervan?
52. Antwoord van het kabinet:
De Europese Commissie heeft op 22 december jl. een voorstel
gepresenteerd voor de introductie van drie nieuwe eigen
middelen van de EU (gebaseerd op de inkomsten uit de beleidsvoorstellen ETS, CBAM en Pijler 1 van het OESO IF-akkoord over
internationale belastingheffing dat voorziet in een herverdeling
van winsten en belastingheffingsrechten tussen landen). Met dit
voorstel wil de Commissie opvolging geven aan de afspraken uit
de Europese Raad van juli 2020 en het Interinstitutioneel
Akkoord over begrotingszaken tussen de Commissie, de Raad en
het Europees Parlement. Het kabinet zal dit voorstel binnenkort
in een BNC-fiche nader toelichten en beoordelen.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de Minister vindt van het onzalige
plan van Eurocommissaris Marija Gabriel over klimaatles in de klas? Is de
Minister het met de leden van de PVV-fractie eens dat onderwijs een
nationale aangelegenheid is en de Europese Commissie zich hier niet mee
heeft te bemoeien?
53. Antwoord van het kabinet:
Het voorstel betreft een raadsaanbeveling, een niet-bindend
instrument. De Commissie kan hiermee niets opleggen aan
lidstaten waar zij zelf niet achter staan. Het kabinet zal tijdens de
onderhandelingen benadrukken dat onderwijs een nationale
competentie betreft en er scherp op zijn dat de tekst in lijn is met
de autonomie die scholen en onderwijsinstellingen genieten. Uw
Kamer zal nader over het kabinetsstandpunt ten aanzien van deze
raadsaanbeveling worden geïnformeerd door middel van een
BNC-fiche.
Wel steunt het kabinet het uitgangspunt van de Commissie dat
het van belang is om de kennis van kinderen over duurzaamheid
te vergroten en het kabinet is dan ook voornemens om
duurzaamheid in het vernieuwde curriculum voor het primair en
voortgezet onderwijs te integreren.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre de Europese
economische autonomie wordt besproken. Deze leden vragen daarbij de
Minister extra aandacht te vragen voor het chiptekort en de te verwachten
tekorten. Deze leden vragen naar de stand van zaken omtrent de Chip act
en verzoeken de Minister in de RAZ dit thema te koppelen aan economische en strategische agenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

29

54. Antwoord van het kabinet:
Een nieuw groeimodel voor Europa is één van de drie pijlers van
het Franse EU voorzitterschap. Dit raakt aan het versterken van
de Europese economie en de open strategische autonomie van de
EU. Het Franse voorzitterschap maakt onder deze pijler, en
daarmee de economische en strategische agenda van de EU, de
link met de huidige en mogelijk toekomstige chiptekorten en de
noodzaak om te investeren in het Europese ecosysteem voor
halfgeleiders. Nederland zal de prioriteiten van het Franse
voorzitterschap verwelkomen en deelt de Franse zorgen omtrent
de chiptekorten, en steunt de inzet hierop. Tevens steunt
Nederland de plannen van de Commissie om het ecosysteem voor
halfgeleiders te versterken door middel van de EU Chips Act.
Deze zal naar verwachting nog in het eerste kwartaal van 2022
worden gepresenteerd door de Commissie. Uw Kamer zal hier
t.z.t. via de gebruikelijke wijze over worden geïnformeerd.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven hoe het staat
met de Europese due dilligence wetgeving en daarmee het Europese
IMVO kader waarop we aan het wachten zijn. Deze leden vragen de
Minister bij zijn Franse collega aan te dringen op het realiseren van deze
concept regelgeving.
55. Antwoord van het kabinet:
Met de brief van 16 december jl. werd uw Kamer geïnformeerd
over de stand van zaken van Europese wetgeving op het gebied
van IMVO14. Sindsdien zijn hierop geen aanvullingen te melden.
Wel sprak de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking met Eurocommissaris Reynders (Justitie en
Consumentenzaken) over het aanstaande Commissievoorstel op
het gebied van duurzaam ondernemingsbestuur, waar een
IMVO-verplichting onderdeel van is. Zij heeft benadrukt dat een
Europese IMVO-verplichting van belang is voor een gelijk
speelveld voor bedrijven en voor een grotere impact in productielanden. Spoedige publicatie van een ambitieus Commissievoorstel is daarom van belang. Commissaris Reynders heeft
aangegeven dat de Commissie hard werkt aan het Commissievoorstel, dat in februari wordt verwacht. Als het voorstel is
ontvangen, zal uw Kamer hierover worden geïnformeerd.
IMVO maakt onderdeel uit van de prioriteiten van het Franse
voorzitterschap. Frankrijk kijkt daarom, net als Nederland, uit
naar het aanstaande Commissievoorstel. Nederland onderhoudt
op verschillende niveaus contacten met het Franse voorzitterschap over dit onderwerp en heeft goede hoop dat er onder het
Franse voorzitterschap stappen gezet kunnen worden op IMVO,
zodra de Commissie een voorstel publiceert. Daarnaast is het
positief dat IMVO is opgenomen in het programma van het
triovoorzitterschap van Frankrijk, Tsjechië en Zweden. In de
komende periode zal de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking kennismaken met verschillende
collega’s in de EU, waaronder haar Franse collega. Daarbij zal zij
uiteraard ook aandacht blijven vragen voor IMVO.
De leden van de CDA-fractie vragen bovendien aan de Minister of deze
kan aangeven in hoeverre gasvoorzieningen uit Afrika Europa bereiken en
14

Kamerstuk 26 485, nr. 382.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

30

in welke mate dat opgevoerd kan worden, deze leden denken daarbij met
name aan de gasleidingen vanuit Algerije naar Spanje.
56. Antwoord van het kabinet:
De EU importeert op het moment ruim 10% van zijn gas uit
Algerije15, maar mede door productieplafonds lijken voor
Algerije, net als voor Noorwegen, weinig mogelijkheden te zijn
om de gasexport naar de EU structureel te verhogen. Ook
exporteren verschillende Afrikaanse landen LNG (vloeibaar
aardgas) naar onder meer de EU. Het is goed om in dit verband te
noemen dat het bedrijven zijn die handelen in gas (en niet de
Nederlandse overheid). De overheid geeft importerende bedrijven
ook geen aanwijzing waar zij hun gas vandaan moeten halen.16
Verslag van de Raad Algemene Zaken d.d. 14 december 2021 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2442)
Aan de hand van het geagendeerde verslag van de vorige Raad Algemene
Zaken hebben de leden van de Volt-fractie ook nog de volgende vragen en
opmerkingen.
De leden van de Volt-fractie lezen dat bij de bespreking van de Russische
troepenopbouw aan de grens met Oekraïne lidstaten het eens waren dat
de EU aan Rusland duidelijk moet maken dat er bij een eventuele militaire
inval in Oekraïne zeer serieuze consequenties volgen. Nederland riep
conform de motie van het lid Brekelmans c.s.17 opnieuw op tot het
voorbereiden van opties voor economische sancties. In hoeverre heeft de
Raad voorbereidingen getroffen voor het instellen van mogelijke sancties
tegen Rusland? Is er overeenstemming in de Raad over te treffen
maatregelen?
57. Antwoord van het kabinet:
De Europese Raad van 16 december jl. heeft haar conclusies
uitgesproken dat elke verdere militaire agressie tegen Oekraïne
enorme gevolgen en zware kosten met zich mee zal brengen,
waaronder sanctiemaatregelen. Het kabinet doet geen uitspraken
over de precieze inhoud van sanctiemaatregelen die genomen
zouden kunnen worden. De actuele ontwikkelingen worden
nauwlettend gevolgd, en over precieze opties wordt gesproken
op bilateraal vlak en in o.a. EU- en NAVO-verband.
De leden van de Volt-fractie benoemen dat de VS ziet Nord Stream 2 als
ideaal pressiemiddel tegen Rusland. De VS hebben al sancties opgelegd
tegen Russische bedrijven die betrokken zijn bij Nord Stream 2. De Duitse
Bondskanselier Scholz bepleit dat Nordstream 2 gesteund wordt zolang
Rusland gas niet inzet als «geopolitiek wapen». Maar de druk op de Duitse
overheid om de Nord Stream 2 gasleiding niet in gebruik te nemen bij
verdere Russische agressie neemt toe. Hoge Vertegenwoordiger van de
EU Borrell noemde het ondenkbaar dat de EU enerzijds sancties zou
instellen tegen Rusland en anderzijds de pijpleiding zou openen. In het
schriftelijk overleg over de ingelaste NAVO-ministeriële bijeenkomst op
7 januari 2022 noemde de vorige Minister deze sanctie een Duitse
aangelegenheid omdat Nord Stream 2 over Duits grondgebied loopt.18
15

Kamerstukken 21 501-33 en 31 239, nr. 845 (op blz. 3 staat een overzicht van de diversificatie
van gasleveranciers).
Kamerstuk 21 501-33, nr. 762.
17
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2433.
18
Kamerstuk 28 676, nr. 384.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

31

Nord Stream 2 loopt ook over Deens grondgebied en er zijn ook Nederlandse bedrijven betrokken bij de aanleg ervan. Nord Stream 2 is dus een
Europese aangelegenheid en het inzetten ervan als pressiemiddel tegen
Rusland is dus volgens de leden van de Volt-fractie ook een Europese
aangelegenheid. Of in woorden van Minister Hoekstra: «Problemen van
de 21e eeuw kennen geen grenzen. Dat geldt ook voor de oplossingen.»
Vandaar dat de leden de vraag nogmaals aan de huidige Minister stellen:
staat het kabinet achter het inzetten van Nord Stream 2 als pressiemiddel
tegen Rusland? Heeft de Minister zich hier in Europees verband ook over
uitgesproken? Als het kabinet achter het inzetten van Nord Stream 2 als
pressiemiddel tegen Rusland staat, heeft het kabinet dan ook nagedacht
over alternatieve bronnen van gas voor Nederland?
58. Antwoord van het kabinet:
De inzet van het kabinet is gericht op de-escalatie in de
spanningen rond de Russisch-Oekraïense grens. Daarbij is het
doel om via dialoog om tot een vreedzame oplossing te komen.
Tegelijkertijd is in EU- en NAVO-verband duidelijk gemaakt dat
een Russische militaire escalatie richting Oekraïne zeer verstrekkende gevolgen zou hebben.
Het kabinet doet geen uitspraken over de precieze inhoud van
sanctiemaatregelen die genomen zouden kunnen worden in
reactie op verdere Russische agressie tegen Oekraïne. Het
kabinet sluit op voorhand echter niets uit, dus ook maatregelen
in relatie tot Nord Stream 2 niet. De actuele ontwikkelingen
worden nauwlettend gevolgd, en over precieze opties wordt
gesproken op bilateraal vlak en in o.a. EU- en NAVO-verband.
Met betrekking tot de strategische afhankelijkheden van gasleveranties blijft het kabinet zich in EU-verband inzetten op verdere
versterking van de EU interne energiemarkt en verdere diversificatie van leveranciers, aanvoerroutes en energiebronnen. Zoals
bekend importeren Europese gasbedrijven (pijpleiding-)gas
behalve uit Rusland onder meer ook uit Noorwegen, Algerije en
Azerbeidzjan (via de in 2020 in gebruik genomen TransAdriatische pijpleiding). Daarnaast kan via Europese
LNG-terminals inmiddels worden voorzien in ruim 40% van onze
Europese gasvraag. Zowel in EU-verband als nationaal wordt
grondig bekeken hoe de gasleveringszekerheid verder kan
worden vergroot. In het nieuwe coalitieakkoord staat daarom dat
er verplichte vullingspercentages zullen komen voor nationale
gasopslagen, dat er wordt ingezet op meer kernenergie en een
snelle groei van hernieuwbare energie in combinatie met energieefficiëntie. Dit alles draagt bij aan verdere diversificatie.
De leden van de Volt-fractie benoemen dat de VS Amerikaans LNG als
alternatief aanbiedt. Bij verbranding is dit vloeibare gas minder vervuilend
dan gewoon gas, maar om het vloeibaar te maken moet het naar –162
graden Celsius worden gebracht waardoor het zuinigere karakter teniet
wordt gedaan. Vervolgens wordt het Amerikaanse LNG per schip (met
vieze stookolie) vervoerd naar Europa. Het Amerikaanse LNG wordt met
behulp van fracking gewonnen; dit gaat gepaard met een enorme uitstoot
van methaan.19 Methaan warmt het klimaat tachtig keer meer op dan
dezelfde hoeveelheid CO2 in de eerste twintig jaar dat het in de atmosfeer
komt, volgens het Intergovernmental Panel on Climate Change. Na twintig
19

National Geographic, 15 augustus 2019, https://www.nationalgeographic.com/environment/
article/fracking-boom-tied-to-methane-spike-in-earths-atmosphere.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

32

jaar zet het meeste methaan zich om in CO2 en op die manier blijft het
honderden jaren in de atmosfeer. Is Nederland bereid op de lange termijn
gebruik te maken van het zeer vervuilende Amerikaanse LNG? Zijn er
duurzamere alternatieven voor gas dan het Amerikaanse LNG of Nord
Stream 2? Of moeten we concluderen dat Nord Stream 2 als pressiemiddel geen optie is?
59. Antwoord van het kabinet:
Het is goed te noemen dat het bedrijven zijn die gas importeren
(en niet de Nederlandse overheid). De overheid geeft importerende bedrijven ook geen aanwijzing waar zij hun gas vandaan
moeten halen en de Nederlandse markt staat open voor elk
bedrijf dat hier gas wil verkopen. Dit is geheel in lijn met de
regels van de Europese interne markt en zorgt ervoor dat vraag
en aanbod bij elkaar komen en dat prijsvorming via de markt
plaatsvindt20. De overheid heeft daarbij een normerende,
regulerende en stimulerende rol, zodat de markt zijn werk kan
doen. Wat betreft deze stimulerende rol van de overheid wordt,
zoals bekend, onder meer zeer actief ingezet op een snelle groei
van het aandeel van hernieuwbare energie, inclusief in de vormen
van groen gas en (groene) waterstof. Deze beleidsinzet is met uw
Kamer gedeeld in verschillende brieven, zoals «marktordening en
marktontwikkeling waterstofdomein» van 10 december jl.21 van
de vml. Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
– Klimaat en Energie. Deze inzet op snelle toename van
hernieuwbare energie vindt tevens plaats in het kader van de
Europese Green Deal.
Het kabinet doet geen uitspraken over de precieze inhoud van
sanctiemaatregelen die genomen zouden kunnen worden in
reactie op verdere Russische agressie tegen Oekraïne. Het
kabinet sluit op voorhand echter niets uit, dus ook maatregelen
in relatie tot Nord Stream 2 niet. De actuele ontwikkelingen
worden nauwlettend gevolgd, en over precieze opties wordt
gesproken op bilateraal vlak en in o.a. EU- en NAVO-verband.

20
21

Kamerstuk 21 501-33, nr. 762.
Kamerstuk 32 813, nr. 958.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2451

33