Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 061

Aanpassing van wetgeving en vaststelling van
overgangsrecht in verband met de herziening
van de maatregelen van kinderbescherming

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 28 februari 2012
1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de opmerkingen en vragen
van de SP-fractie. Op de door deze fractie gestelde vragen ga ik, mede
namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, graag
in.
2. Aanpassingen als gevolg van de herziening van kinderbeschermingsmaatregelen
2.1. Het verdwijnen van de ontheffing van en de ontzetting uit het gezag
De leden van de SP-fractie vragen wat een gangbare of wenselijke periode
is om een kinderrechter het verzoek voor te leggen om een ondertoezichtstelling om te zetten in een gezagsbeëindiging. Voorts vragen zij naar de
gemiddelde duur van een ondertoezichtstelling en wat hiervoor de
gangbare of wenselijke periode is.
Bij de beantwoording van deze vraag stel ik voorop dat een specifieke
periode niet te geven is, omdat elk geval maatwerk zal vergen. De
ondertoezichtstelling beoogt de ouders hulp en steun te bieden, om hen
op deze wijze in staat te stellen de verantwoordelijkheid voor de
verzorging en opvoeding van hun kind weer volledig op zich te nemen.
Niet in alle gevallen zal dit doel binnen een aanvaardbare termijn te
bereiken zijn. Wat in een concreet geval aanvaardbaar is hangt af van de
periode van onzekerheid die de minderjarige kan overbruggen zonder
verdergaand ernstige schade voor zijn ontwikkeling op te lopen. Daarbij
zal in het algemeen, naarmate de ondertoezichtstelling met uithuisplaatsing voortduurt, de gezagsbeëindiging eerder in beeld komen. Het zal
van de leeftijd en ontwikkeling van de minderjarige afhangen welke
periode in een conreet geval nog aanvaardbaar is.1 Daarbij zal na
aanname van het wetsvoorstel herziening kinderbeschermingsmaatregelen na twee jaar ondertoezichtstelling bij een verzoek tot verlenging
advies van de Raad voor de Kinderbescherming moeten worden
ingewonnen. In dat advies zal ook worden betrokken of in plaats van een

1

Kamerstukken II 2009–10, 32 015, nr. 3, p. 10.

kst-33061-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 061, nr. 6

1

verlenging een gezagsbeëindigende maatregel aangewezen is.1 In de
volgende tabel is de gemiddelde duur van de ondertoezichtstelling over
de afgelopen vijf jaar weergegeven. Het gaat hier om zowel ondertoezichtstellingen die met als die zonder gezagsbeëindiging zijn geëindigd.
Gemiddelde duur OTS in dagen
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Flevoland
Utrecht
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
Amsterdam
Rotterdam
Haaglanden
Leger des Heils
William Schrikker Groep
SGJ
Totaal gemiddeld

In jaren

2006

2007

2008

2009

2010

1 066,0
1 226,0
1 090,0
1 120,8
1 343,0
1 320,8
1 289,3
1 171,0
1 651,3
1 092,0
1 215,0
1 258,3
557,8
1 221,3
1 927,8
1 321,8
1 374,5
873,7
1 288,5
365,0

957,0
936,3
1 207,5
1 087,5
1 142,8
1 223,5
1 349,0
1 138,5
2 018,3
1 204,8
1 025,3
1 680,0
811,5
1 068,5
1 691,0
1 313,0
1 439,3
547,5
1 212,3
365,0

1 017,3
1 096,0
1 201,5
1 024,5
1 272,0
1 055,3
905,7
1 015,0
1 525,5
1 234,5
1 045,5
1 188,3
929,0
1 008,3
1 291,0
1 376,3
1 465,3
675,8
1 141,8
365,0

1 055,8
1 074,3
932,3
1 210,0
1 189,5
1 025,3
939,0
1 091,3
1 574,3
1 321,3
1 037,5
1 099,5
960,8
993,0
1 252,8
1 447,8
1 340,0
645,0
1 121,6
365,0

1 027,7
980,0
928,7
1 101,3
1 149,3
996,3
1 027,7
935,0
729,3
1 428,3
922,7
1 051,0
1 003,3
964,0
695,3
1 183,0
1 461,3
982,0
1 021,7
365,0

3,5

3,3

3,1

3,1

2,8

In bepaalde gevallen, waarbij evident is dat de ouders niet binnen een
redelijke termijn hun opvoedverantwoordelijkheid kunnen dragen, zal
direct een verzoek tot gezagsbeëindiging kunnen worden ingediend. Een
voorbeeld zou een minderjarige kunnen zijn die zich in een onveilige
opvoedsituatie bevindt en waarbij bovendien zijn broers en zussen eerder
zonder succes een kinderbeschermingstraject hebben doorlopen, de
ouders elke vorm van hulp weigeren en waarbij er geen aanwijzingen zijn
dat de situatie zal verbeteren.
2.2. Overige wijzigingen

1
Kamerstukken II 2009–10, 32 015, nr. 3,
p. (MvT, artikel 265j), p. 13 en p. 33.

De leden van de SP-fractie vragen waarom de meldplicht uit de Pleegkinderenwet vervalt. Zij vragen in het bijzonder naar het doel van de
meldplicht, de uitvoeringspraktijk en de mogelijkheden voor de Raad voor
de Kinderbescherming om alsnog onderzoek te doen.
Waar de Afdeling in haar advies aandacht voor heeft gevraagd, is de
uitvoeringspraktijk bij de meldplicht. Hoewel op grond van de Pleegkinderenwet een verplichting geldt voor ouders die pleegkinderen opvoeden
om hun pleegkind bij de gemeente te melden, blijkt volgens de Afdeling
uit onderzoek dat deze plicht in de praktijk nauwelijks toegevoegde
waarde heeft. Ik deel deze conclusie. Uit de praktijk blijkt dat de plicht uit
de Pleegkinderenwet vooral een administratieve last is voor ouders,
gemeente en de Raad voor de Kinderbescherming. Daarom wordt
voorgesteld deze meldplicht te schrappen.
Hierbij wijzen de leden van de SP-fractie terecht op het belang van
voldoende bevoegdheden voor de Raad om juist onderzoek te doen in
situaties waarbij een minderjarige – tegen de procedures in – uit zijn gezin
is gehaald. Vanwege dit belang wordt voorgesteld om de mogelijkheden
van de Raad op dit terrein te verruimen, wanneer het vermoeden bestaat
dat er sprake is van een opname in strijd met de daarvoor geldende
regels. Hiertoe strekt de voorgestelde aanpassing van artikel 241 van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 061, nr. 6

2

2.3. Aanpassingen naar aanleiding van de maatregel van opgroeiondersteuning en de geschillenregeling
De leden van de SP-fractie vragen bij de voorgestelde aanpassing van
artikel 810a Rv wie er bedoeld wordt met «een deskundige» en aan welke
eisen deze deskundige moet voldoen.
Bij deze voorstelde wijziging merk ik op dat artikel 810a Rv is ingevoerd bij
de herziening van het familieprocesrecht tegen de achtergrond van de
door de Kamer aanvaarde motie Vliegenthart.1 Doel was om te voorzien in
een mogelijkheid voor een belanghebbende om in geval van in Raadsonderzoek vervatte conclusies tegenonderzoek te laten verrichten. Dit recht
is vervolgens uitgebreid door het amendement Van der Burg c.s., dat als
achtergrond had om het beginsel «equality of arms» beter te waarborgen.2 De wet stelt geen specifieke kwaliteitseisen aan de te benoemen
deskundige, noch biedt de parlementaire geschiedenis aanknopingspunten. Wel hanteert de Raad voor de Kinderbescherming richtlijnen bij
het laten verrichten van onderzoek door externe deskundigen. Volgens
deze richtlijnen moet het gaan om een deskundige die lid is van een
beroepsvereniging en die daarbij geregistreerd is als diagnostisch
bevoegd waarbij deze twee jaar onder supervisie ervaring heeft opgedaan
in de kinder- en jeugdpsychologie dan wel -psychiatrie. Deze richtlijnen
gelden voor onderzoek in opdracht van de Raad, maar zouden ook door
de rechter kunnen worden toegepast bij de vraag of een deskundige
voldoende gekwalificeerd is.
3. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting

1
Kamerstukken II 1990–91, 21 818/21 980,
nr. 9. Kamerstukken II 1993–94, 22 487, nr. 13.
2
Kamerstukken II 1993–94, 22 487, nr. 18.

De leden van de SP-fractie vragen waarom de nabestaandenuitkering
straks aan de ouders wordt toegekend, terwijl zij geen gezag meer hebben
omdat dat is beëindigd. Ook vragen zij in hoeverre kinderen dan nog
aanspraak kunnen maken op hun uitkering. Voorts vragen de leden van de
voornoemde fractie welke kinderen en hoeveel kinderen straks geen recht
meer hebben op een uitkering. Tot slot vragen deze leden waarom deze
kinderen voortaan geen recht meer heeft op een wezenuitkering op grond
van de Algemene nabestaandenwet en of een kind, waarvan een ouder is
overleden en de andere ouder geen gezag meer heeft, door de regering
niet aangemerkt wordt als wees.
Het uitgangspunt van de Algemene nabestaandenwet is om te voorzien in
een uitkering bij overlijden en niet bij het verbreken van het contact
tussen ouders en minderjarige, bijvoorbeeld vanwege een gezagsbeëindiging. Het wetsvoorstel houdt in dat de gezagsbeëindiging geen relevant
criterium meer is bij de vraag of er een recht bestaat op een nabestaanden- of wezenuitkering. Kinderen van ouders van wie het gezag is
beëindigd zijn dan geen wees meer in de zin van de Algemene nabestaandenwet. De reden ligt in de beoogde gelijkstelling van de rechtsgevolgen
van ontzetting en ontheffing van het gezag. Er bestaat tegenwoordig geen
behoefte meer aan het onterende karakter van de ontzetting. Dit betekent
dat ook in de Algemene nabestaandenwet voortaan bij de situatie van de
voormalige ontheffing wordt aangesloten en dat de regeling van de
ontzetting vervalt. Ook het aantal personen dat te maken krijgt met de
wetswijziging is in de afweging betrokken. In de toekomst zullen een zeer
gering aantal minder wezenuitkeringen verstrekt worden en iets vaker een
nabestaandenuitkering. Uit de uitvoeringstoets blijkt dat naar schatting
25 kinderen onder het overgangsrecht vallen. Dit is een indicatie dat een
zeer kleine groep uiteindelijk met de voorgestelde wijzigingen te maken
zal krijgen. Hierbij wil ik benadrukken dat kinderen, die nu een wezenuitkering hebben, hun uitkering na inwerkingtreding van het wetsvoorstel
blijven ontvangen. Hiertoe is voorzien in overgangsrecht, waardoor
bestaande uitkeringen door dit wetsvoorstel niet worden geraakt. Ook laat
de voorgestelde wijziging uiteraard een aanspraak op andere voorzie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 061, nr. 6

3

ningen voor de minderjarige of diens verzorgers, bijvoorbeeld in het kader
van de jeugdzorg, onverlet.
II. ARTIKELEN
Onderdeel E
De leden van de SP-fractie vragen waarom het kind voortaan geen recht
meer heeft op de opbrengsten van het vermogen (het vruchtgenot).
Voorts merken zij op dat het vreemd is dat ouders kunnen beschikken over
het vermogen van een kind, als deze ouders naar het oordeel van de
rechter niet in staat zijn een verzorgende rol te vervullen (ook voor wat
betreft hun financiële verantwoordelijkheid). Zij vragen om een nadere
toelichting op de voorgestelde keuze.
De regeling van het vruchtgenot is neergelegd in artikel 253l. Het recht is
hoogstpersoonlijk van aard en is gebaseerd op de relatie ouder-kind.
Volgens het geldend recht is het vruchtgenot niet gekoppeld aan het
bestaan van het gezag. De reden hiervoor is dat ouders die onmachtig zijn
hun kind op te voeden hiervan geen financieel nadeel mogen ondervinden. Het onderbrengen van de groep ouders van wie het gezag wordt
beëindigd in de regeling van de voormalige ontheffing, past het beste bij
de hiervoor beschreven gedachte. Daarbij is het lage aantal ontzettingen
in verhouding met het aantal ontheffingen nadrukkelijk betrokken.
Voor de volledigheid merk ik op dat vruchtgenot geen recht betekent om
over het vermogen van het kind te beschikken. Dat is voorbehouden aan
degene die het bewind voert over het vermogen van de minderjarige. Dat
zal bij de ouders van wie het gezag is beëindigd doorgaans de voogd zijn.
Het vruchtgenot is beperkt tot een aanspraak op het saldo van de
opbrengsten van het vermogen van het kind minus de kosten van het
beheer van de vermogensbestanddelen.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 061, nr. 6

4