Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

72
Vragen van het lid Smeulders (GroenLinks) aan de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over het probleem dat in België wonende grensarbeiders
die in Nederland werken, maar werkloos worden, tussen hun 65e levensjaar en
hun AOW-leeftijd noch recht op WW-uitkering uit België noch AOW uit
Nederland ontvangen (ingezonden 12 maart 2019).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 23 september 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2018–2019, nr. 2192.
Vraag 1
Bent u bekend met het probleem dat in België wonende grensarbeiders die in
Nederland werken, maar werkloos worden, tussen hun vijfenzestigste
levensjaar en hun Algemene Ouderdomswet (AOW)-leeftijd noch recht
hebben op een werkloosheidsuitkering uit België noch AOW uit Nederland
ontvangen?
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Bent u bekend met het Belgische koninklijk besluit tot wijziging van artikel 64
van het koninklijk besluit van 25 november 1991 houdende de werkloosheidsreglementering waarin deze problematiek ondervangen is voor personen die
ten minste vijftien jaar als grensarbeider hebben gewerkt?1 Zo ja, realiseert u
zich dat er nog een groep werknemers is voor wie dit AOW-gat niet gedekt is,
zelfs niet als ze lange tijd in Nederland hebben gewerkt?
Antwoord 2
Ik ben bekend met het betreffende Belgische koninklijk besluit.
Een grensarbeider heeft, als hij of zij volledig werkloos wordt, recht op
werkloosheidsuitkering in het woonland. Het recht op ouderdomspensioen
bestaat in de lidstaten waar de grensarbeider verzekerd is geweest. Uit elke
lidstaat waar de grensarbeider verzekerd is geweest ontvangt hij of zij een
pensioen naar rato van het gehele verzekeringsverleden. Dit is geregeld in de
Europese sociale zekerheidsverordening (EG) nr. 883/2004.

1

ah-tk-20192020-72
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Belgisch Staatsblad d.d. 12 december 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

In België loopt de werkloosheidsuitkering door tot aan het pensioen. De
Belgische pensioengerechtigde leeftijd ligt op 65 jaar. Na het bereiken van de
Belgische pensioengerechtigde leeftijd eindigt het recht op Belgische
werkloosheidsuitkering. De Nederlandse pensioengerechtigde leeftijd ligt op
het moment van schrijven op 66 jaar en 4 maanden. Door dit verschil in de
pensioengerechtigde leeftijd kan zich de situatie voordoen dat een in België
wonende grensarbeider die uit een Nederlands dienstverband werkloos is
geworden bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd geen Belgische werkloosheidsuitkering meer ontvangt. Er is op dit moment nog geen recht op een
AOW uit Nederland. Vanuit de Belgische wetgevingssystematiek bezien (waar
werkloosheidsuitkering en pensioen op elkaar aansluiten) is er dus sprake van
een hiaat. Ik ben hiermee bekend. Overigens is deze problematiek niet nieuw.
Deze situatie heeft zich altijd voorgedaan bij verschillen in de pensioengerechtigde leeftijd tussen de lidstaten. Zo was de pensioenleeftijd voor
vrouwen in België tot 2009 lager dan 65 jaar.
Vraag 3 en 4
Geldt hier dat Nederland en België verplicht zijn om op grond van de arresten
Van Munster (C-165/91) en Engelbrecht (C-262/97) en het artikel 4, derde lid,
van het Verdrag betreffende de Europese Unie loyaal samen te werken
teneinde dit probleem, dat het vrij verkeer van werknemers c.q. personen
belemmert, op te lossen?
Deelt u de mening dat er een oplossing voor deze groep moet komen en dat
deze vanuit Nederland moet komen, nu België al een vangnetregeling heeft
gemaakt voor de groep met wie dat land langdurige banden heeft? Ondersteunt het arrest Leyman (C-3/08) niet dat Nederland als bevoegde lidstaat
een Nederlandse werkloosheidsuitkering in dit soort gevallen moet betalen?
Zo nee, welke andere oplossing bent u voornemens aan te dragen?
Antwoord 3 en 4
Uit vaste rechtspraak van het Europese Hof van Justitie volgt dat voornoemde Verordening de socialezekerheidsstelsels van de lidstaten coördineert. Er is geen sprake van harmonisatie. Lidstaten blijven vrij om hun
sociale zekerheidsstelsels naar eigen inzicht in te richten. Het staat elke
lidstaat vrij om de voorwaarden vast te stellen waaronder recht bestaat op
uitkeringen. Een werknemer kan er volgens het Hof niet vanuit gaan dat wat
de sociale zekerheid betreft het feit dat hij in een andere lidstaat gaat wonen,
neutraal uitpakt. Gelet op de verschillen tussen de socialezekerheidsregelingen van de lidstaten, kan verplaatsing van de woonplaats voor een burger
zowel voordelig als nadelig uitvallen voor zijn of haar sociale bescherming.
Dit hoeft geen belemmering van het vrije verkeer in te houden. Soms heeft
echter de toepassing van een nationale regeling onverwachte gevolgen die
moeilijk te verenigen zijn met het doel van het vrij verkeer van werknemers.
Als die onverwachte gevolgen worden veroorzaakt door het feit dat het recht
op een sociale zekerheidsuitkering van de migrerende werknemer onder twee
verschillende wettelijke regelingen valt, zijn de nationale organen verplicht,
op grond van het beginsel van loyale samenwerking, alle hun ter beschikking
staande middelen aan te wenden om het doel van het vrij verkeer van
werknemers te bereiken (zie zaak Leyman C-3/08, zaak Van Munster C-165/91).
In dat geval moeten de bevoegde nationale organen beoordelen of hun
wetgeving op de migrerende werknemer kan worden toegepast, en op
dezelfde wijze als op de werknemer die steeds in hetzelfde land is gebleven,
zonder dat deze toepassing voor de migrerend werknemer het verlies van een
sociale zekerheidsvoordeel meebrengt.
De arresten Van Munster, Engelbrecht (C-262/97) en Leyman zagen op de
situatie waarin het recht op een sociale zekerheidsuitkering van een migrerende werknemer viel onder twee afwijkende wettelijke regelingen. Dit is
anders dan de onderhavige situatie waarin de ene lidstaat bevoegd is voor de
werkloosheidsuitkering en de andere lidstaat bevoegd is voor het ouderdomspensioen. De arresten zijn derhalve niet één op één toepasbaar en leiden er
niet automatisch toe dat Nederland in dit soort gevallen – als voormalig
werkland – een werkloosheidsuitkering zou moeten betalen. Het is immers
het woonland dat op basis van de Verordening bevoegd is voor de werkloosheidsuitkering.
De oplossingsrichting die de Belgische regering heeft aangedragen in het
Belgische koninklijk besluit tot wijziging van artikel 64 van het koninklijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

besluit van 25 november 1991 lijkt mij juist. Deze strekt er namelijk toe dat
grensarbeiders die in België wonen en in Nederland werken ook wanneer zij
de leeftijd van 65 jaar zijn gepasseerd, maar nog niet in aanmerking komen
voor de Nederlandse AOW een beroep kunnen doen op de Belgische
werkloosheidsuitkering. Deze regeling is echter zo vormgegeven dat hij
openstaat voor werknemers die het bewijs leveren dat zij gedurende een al
dan niet ononderbroken periode van minstens vijftien jaar, en terwijl zij hun
hoofdverblijfplaats in België hadden, verbonden waren door een arbeidsovereenkomst met een werkgever gevestigd in een aan België grenzend land. Mij
is niet bekend waarom de Belgische regering deze 15 jaar-eis heeft gesteld.
Mijn ministerie zal contact zoeken met het betrokken Belgische ministerie om
dit onderwerp en de door de Belgische regering getroffen maatregel te
bespreken en ook om na te gaan waarom zij een 15-jaar eis hebben gesteld.
Ik zal uw Kamer over de uitkomsten van dit overleg informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3