Eindrapportage

Waardigheid en
trots op locatie
2018 – 2023

Inhoudsopgave

2
3
2

1.1 Het programma Waardigheid en trots op locatie
1.2 Doelstellingen en uitgangspunten van het programma
1.3 Onderdelen van het programma
1.4 Corona en infectiepreventie: een gerichte aanpak
1.5 Leeswijzer

04
05
05
06
07

Resultaten van het programma
2.1 Maatwerkondersteuning bij kwaliteitsverbetering
Deelnemers | Implementatie Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg
2.2 Kennisontwikkeling en -verspreiding
Website | Sociale media | Bijeenkomsten | Lerende netwerken
2.3 Activiteiten rondom corona en infectiepreventie
Kennis, tools en handvatten | Coronaondersteuning | SWIPE
2.4 Verdiepend onderzoek binnen het programma

08
14
22
24

Reflectie op de resultaten van het programma
3.1 Reflectie op de resultaten
3.2 Conclusie			

25
29

Geraadpleegde literatuur

30

Bijlage: Onderwerpscores uit de scan per thema van het
kwaliteitskader

31

Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

<

1

Inleiding

"

De resultaten zoals beschreven in
deze rapportage laten zien dat het
programma Waardigheid en trots
op locatie, een grote bijdrage
heeft geleverd aan ‘de beweging
naar verdere verbetering van de
verpleeghuiszorg’, en daarmee
aan het welzijn van en goede
zorg voor ouderen.

"

Resultaten Waardigheid en trots op locatie in één oogopslag
Maatwerkondersteuning

Kennisontwikkeling en -verspreiding

Corona en infectiepreventie

516

3

396

alle locaties
22% van
in Nederland

verpleeghuislocaties
hebben meegedaan

35% Zeer tevreden

Totaal bereikte
zorgmedewerkers

53.000
21,5%

van alle
zorgmedewerkers
in verpleegtehuizen

gemiddeld 1650
deelnemers

52% Tevreden

+26%
t.o.v. 2018

De website bereikte ruim een
half miljoen bezoekers per jaar

De 'Scan Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg' geeft inzicht
en dient als basis voor een plan
van aanpak op maat.

Op alle thema's van
het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg was
gemiddeld een
verbetering te zien

Landelijke
congressen

verpleeghuislocaties
kregen coronaondersteuning

alle locaties
15% van
in Nederland

2022

2018

De thema’s ‘leren en
verbeteren’ en ‘veiligheid’
namen het meest toe.

Totaal bereikte
bewoners

30.000
24,8%

van alle
bewoners van
verpleegtehuizen

2022

60.000

2018

keer werd de

15.000 37.000

3.000 7.000

CoronaWegwijzer

Aantal volgers social media
meer dan verdubbeld

Aantal abonnees nieuwsbrief
meer dan verdubbeld

33 (online)

themabijeenkomsten met
ruim

2.000 deelnemers.

19

7,8
Gemiddelde
beoordeling

Lerende
netwerken gestart

geraadpleegd op de website.

44

organisaties zijn
gestart met het
programma

2022

Meer weten?

Bekijk de eindrapportage over de
resultaten van het programma op
waardigheidentrots.nl/opbrengsten

Hoofdstuk 1:
Inleiding

1.1

Het programma Waardigheid
en trots op locatie

In 2018 presenteerde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zijn plannen
voor het ‘Programma Kwaliteit Verpleeghuiszorg’, genaamd ‘thuis in het verpleeghuis’ [1].
Het programma had tot doel om te zorgen voor ‘voldoende tijd, aandacht en goede zorg voor
bewoners’ door te investeren in:
•
•
•

meer tijd en aandacht voor de bewoner;
voldoende, gemotiveerde en deskundige zorgverleners;
leren, verbeteren en innoveren.

Met het programma ‘Thuis in het Verpleeghuis’ beoogde VWS een niet-vrijblijvende beweging
in gang te zetten naar verdere verbetering van de verpleeghuiszorg. Het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg uit 2017 [2] diende hierbij als norm voor een goede kwaliteit van zorg. In dit
kwaliteitskader stond in acht thema’s uitgewerkt wat bewoners en naasten konden verwachten
van de zorg en wat nodig was binnen verpleeghuizen om invulling te geven aan goede kwaliteit
van zorg (zie figuur 1). Samen leren en verbeteren, op alle lagen van de organisatie, vormde een
belangrijk uitgangspunt van het kwaliteitskader.

wonen en
welzijn

veiligheid

leren
en verbeteren
van kwaliteit

persoonsgerichte zorg- en
onderteuning
optimale
kwaliteit van leven
van de cliënt

leiderschap,
Governance en
Management

gebruik van
informatie

gebruik van
hulpbronnen

personeelssamenstelling

Figuur 1: De acht thema’s van het
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Als onderdeel van de aanpak van ‘Thuis in het Verpleeghuis’ werd het verbeterprogramma
Waardigheid en trots op locatie (WOL) ingericht. Het programma WOL bood ondersteuning
aan verpleeghuislocaties om de zorg te verbeteren. Daarbij werd voortgebouwd op
de ervaringen vanuit de eerdere programma’s ‘In voor Zorg!’ (IvZ!; 2009 – 2017) [3] en
‘Waardigheid en trots’ (W&t; 2016 – 2019) [4]. Uit de evaluatie van IvZ! kwam het ontwikkelen
en delen van kennis vanuit deelnemende trajecten naar voren als bepalende factor voor
het slagen van het programma. In beide programma’s werd bovendien veel waarde
gehecht aan een grondige probleemanalyse en aan de inzet van externe coaches. Deze
coaches komen van buiten de organisatie en zijn ervaren adviseurs met veel kennis over
de verpleeghuiszorg en over verandermanagement. Aansluitend bij IvZ! en W&t vormden
kennisverspreiding en -uitwisseling, een uitgebreide scan als basis voor een plan van aanpak
en maatwerkondersteuning op locatie belangrijke uitgangspunten van het programma
(zie 1.3 Onderdelen van het programma).

1.3

Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg
Deelname aan het programma WOL startte met de Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg.
De scan geeft een beeld van waar de locatie staat ten aanzien van het kwaliteitskader en waar
verbeterruimte zit. De scan vormt daarmee de basis voor een gedragen plan van aanpak voor de
locatie. In de scan is elk van de acht thema’s van het kwaliteitskader uitgewerkt in verschillende
onderwerpen (zie bijlage). Door de scan na verloop van tijd te herhalen kan worden gemonitord
of verbetering is bereikt en waar op dat moment nog verbeterruimte zit (herhaalscan). De scan
bestaat uit een aantal onderdelen:
•

1.2

Doelstellingen en uitgangspunten
van het programma

De activiteiten binnen het programma WOL hadden tot doel om verpleeghuislocaties te
ondersteunen bij de implementatie van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Uitgangspunten
hierbij waren het vergroten van inzicht, bewustwording en motivatie bij medewerkers om beter
te voldoen aan het kwaliteitskader en het versterken van de cultuur van leren en verbeteren op
de locatie. De kennisverspreiding en ondersteuning waren daarom specifiek gericht op de acht
thema’s van het kwaliteitskader en de toepassing daarvan in de dagelijkse praktijk. De scan
bood deelnemende locaties inzicht in waar zij stonden ten opzichte van het kwaliteitskader en
wat verbeterpunten waren. Het programma kende een integrale aanpak, waarbij niet alleen oog
was voor kwalitatief goede zorg, maar ook voor de randvoorwaarden om die zorg te realiseren.

Onderdelen
van het programma

•

•

•

•

Zelfanalyse vragenlijst:
Als eerste stap delen medewerkers, bewoners, naasten, vrijwilligers en managers aan
de hand van stellingen hun ervaringen over de kwaliteit van zorg op de locatie.
Locatievragenlijst:
Vragenlijst waarin de locatiemanager een aantal kerngegevens van de locatie invult,
waaronder het aantal medewerkers en functieprofielen, het aantal bewoners en
financiële gegevens.
Kwaliteitsgesprek:
Vervolgens bespreken verschillende sleutelfiguren van de locatie de resultaten van
de zelfanalyse vragenlijst en de locatievragenlijst in het kwaliteitsgesprek, onder
begeleiding van twee onafhankelijke scanners. Op basis hiervan kennen zij gezamenlijk
een kleurcode toe aan elk thema van het kwaliteitskader, uiteenlopend van rood
(ernstige issues) tot donkergroen (uitblinker).
Scanverslag:
De gezamenlijk toegekende kleurcodes en de overwegingen hierbij worden vastgelegd
in een scanverslag. Dit verslag dient als basis voor het ondersteuningstraject en de
monitoring daarvan.
Terugkoppelgesprek:
Na afloop van het kwaliteitsgesprek wordt het bestuur geïnformeerd over de uitslag
van de scan. Indien nodig en gewenst wordt een ondersteuningstraject gestart.

Bekijk de uitlegvideo
over de scan
Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

<

5

Maatwerkondersteuning door externe coaches
Op basis van de scan konden verpleeghuislocaties gerichte ondersteuning krijgen van een
externe coach om de zorg te verbeteren. Het programma onderscheidde hierbij lichte, plus en
intensieve ondersteuning:
•

•

•

Lichte ondersteuning: Bij deze trajecten werd de locatie gekoppeld aan een inhoudelijk
adviseur van het programma, die kennis aanreikte of de locatie in contact bracht met
andere locaties om ervaringen uit te wisselen.
Plus ondersteuning: Bij deze trajecten kreeg de locatie ondersteuning van een coach.
Deze trajecten beperkten zich meestal tot één of enkele thema’s van het kwaliteitskader
(bijvoorbeeld veilige zorg en / of personeelssamenstelling). De plus-trajecten hadden
een looptijd van maximaal negen maanden en werden afgesloten met een herhaalscan.
Intensieve ondersteuning: In deze trajecten werd met hulp van een coach of coaches
gewerkt aan verbeteringen op verschillende fronten (verschillende thema’s uit het
kwaliteitskader en / of locatie-overstijgende problematiek). De intensieve trajecten
hadden een looptijd van maximaal 1,5 jaar. Bij deze trajecten werd na negen maanden
en na 1,5 jaar een herhaalscan uitgevoerd om te monitoren hoe de locatie zich
ontwikkelde ten aanzien van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg.

Kennisontwikkeling en -verspreiding
Binnen het programma WOL werd kennis opgehaald bij deelnemers en niet-deelnemende
verpleeghuislocaties. Het ging daarbij om praktijkvoorbeelden, ervaringen, tips, tools en
instrumenten over het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en de toepassing daarvan. Ook werd op
basis van de uitkomsten van afgeronde scans (zie ‘Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg’) gericht
kennis verzameld over onderwerpen waar bij deelnemende locaties behoefte aan was. Waar
mogelijk werd de opgehaalde kennis verrijkt met relevante informatie. Om de opgehaalde kennis
te verspreiden is binnen het programma gebruik gemaakt van een mix aan communicatiekanalen:

•

•

6

Online kennisverspreiding: een wekelijkse nieuwsbrief, berichten op sociale media
(LinkedIn, Facebook, Twitter, Instagram) en de website www.waardigheidentrots.nl.
Bijeenkomsten: een jaarlijks congres en (online) themabijeenkomsten (waaronder de
SPOT-ON bijeenkomsten gestart in 2021) gericht op een thema of onderwerp uit het
kwaliteitskader.
Lerende netwerken: informele verbanden van medewerkers uit diverse organisaties
met een vergelijkbare functie (bijvoorbeeld kwaliteitsverpleegkundigen, teamcoaches),
die kennis en ervaringen uitwisselen en zo van elkaar leren.

Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

<

•

1.4

Corona en infectiepreventie:
een gerichte aanpak

De coronapandemie heeft een grote invloed gehad op organisaties in de ouderenzorg en op
het programma WOL. Bij het uitbreken van de pandemie was er een acuut kennistekort over
het voorkomen van en omgaan met corona, zeker bij kwetsbare doelgroepen zoals ouderen.
Het programma heeft hier snel en flexibel op ingespeeld, door kennis over actuele vraagstukken
op te halen en te verspreiden. Dit gebeurde via de website, nieuwsbrief, webinars, denksessies
en sociale media en samen met onder andere mensen uit de zorgpraktijk.
Vanaf juli 2020 is het programma gestart met het ondersteunen van organisaties bij urgente
vraagstukken over corona. De ondersteuning bestond uit snelle en kortdurende inzet
van een coach met specifieke expertise op het gebied van corona. De coach bracht actief
kennis in en dacht mee over de aanpak ter plaatse, bijvoorbeeld over het voorkomen van
besmettingen, het inspelen op een nieuwe uitbraak, infectiepreventie, anderhalve-meter-zorg
en personeelsvraagstukken. Ook hielpen de coaches organisaties om na te gaan hoe zij hadden
geacteerd bij de eerste coronagolf en wat zij bij een nieuwe uitbraak beter konden doen.
Als doorontwikkeling van de coronaondersteuning is in januari 2022 gestart met het project
‘Samen werken aan infectiepreventie’ (SWIPE); dit project loopt de komende jaren door.
In het project SWIPE werkt het programma samen met de Vereniging van specialisten
ouderengeneeskunde (Verenso), ActiZ en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland
(V&VN) om zorgprofessionals in verpleeghuizen te stimuleren en ondersteunen bij duurzame
gedragsverandering op het gebied van infectiepreventie [5]. Het project bestaat uit een aanpak
gericht op organisaties en activiteiten van de koepelorganisaties gericht op de eigen achterban.

Bij de organisatiegerichte aanpak, uitgevoerd door het programma WOL, krijgen organisaties
kortdurende ondersteuning op maat door externe coaches en vindt kennisverspreiding
plaats over hygiënisch werken, gedragsverandering en het voorkomen van infecties. Als
basis voor de ondersteuning wordt gebruik gemaakt van de ‘werksessie infectiepreventie’
van ActiZ en ZiP Company. In deze werksessie wordt op basis van ervaringen van een
diverse groep medewerkers gekeken wat goed gaat en wat beter kan op het gebied van
infectiepreventie. De activiteiten van de koepelorganisaties bestonden onder andere uit een
handreiking uitbraakmanagement en een kennisspel infectiepreventie ontwikkelen (Verenso),
ondersteuning van ruim 150 aandachtsvelders infectiepreventie en de ontwikkeling van een
train-de-trainerprogramma hiervoor (V&VN) en werksessies gericht op commissies hygiëne en
infectiepreventie (ActiZ).

1.5

Leeswijzer

Deze eindrapportage beschrijft de resultaten van alle activiteiten die in de afgelopen jaren
(2018 – 2023) vanuit het programma zijn ondernomen en geeft hierop een reflectie.
De rapportage gaat in op:
•
•
•
•
•
•

maatwerkondersteuning bij het verbeteren van kwaliteit 		
2.1
kennisontwikkeling en -verspreiding binnen het programma 		
2.2
kennis en ondersteuning rondom corona 				
2.3
verdiepend onderzoek binnen het programma 			
2.4
reflectie op de resultaten 					
3.1
conclusie 							3.2

De rapportage is niet alleen bedoeld voor de subsidieverstrekker, VWS, maar voor allen die
geïnteresseerd zijn in de opbrengsten van het programma WOL. Deze eindrapportage sluit aan
bij eerdere voortgangsrapportages [6] die zijn uitgebracht over het brede programma ‘thuis in
het verpleeghuis’. Daarnaast heeft adviesbureau Kessels en Smit in februari 2021 een evaluatie
uitgevoerd over het programma ‘Thuis in het Verpleeghuis’ in opdracht van de directie Langdurige
zorg van VWS [7]. Deze review ging in op beleidsinstrumenten die zijn ingezet om verpleeghuizen
beter aan het kwaliteitskader te laten voldoen, waaronder het programma WOL.

Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

<

7

Hoofdstuk 2:
Resultaten van
het programma

2.1

Maatwerkondersteuning
bij kwaliteitsverbetering

Belangrijkste bevindingen maatwerkondersteuning
•
•

•
•

•

•

Op alle thema’s van het kwaliteitskader was gemiddeld een significante verbetering
te zien.
De thema’s ‘leren en verbeteren’ en ‘veiligheid’ namen het meest toe; ook
‘persoonsgerichte zorg’ en ‘leiderschap, governance en management’ lieten
gemiddeld grote verbeteringen zien.
In totaal hebben 516 unieke verpleeghuislocaties meegedaan, dit is 22.0% van alle
verpleeghuislocaties in Nederland.
In totaal hebben 549 verbetertrajecten plaatsgevonden, waarbij ruim 75% plus of
intensieve ondersteuning ontving. In 72 van de verbetertrajecten (13.1 %) nam men
wel deel aan de scans, maar ging men zonder ondersteuning vanuit het programma
aan de slag met kwaliteitsverbetering.
Het aantal bereikte zorgmedewerkers en bewoners ligt op respectievelijk 53.000
(21.5% van alle zorgmedewerkers in verpleeghuizen) en 30.000 (24.8% van alle
bewoners in verpleeghuizen).
87% van de deelnemende locaties was tevreden over deelname aan het programma,
waarvan 35% zeer tevreden. Aandachtspunten die zijn benoemd: coach te sturend
of juist onvoldoende zichtbaar; traject vraagt lange adem; borging resultaten bij
beperkte tijd / menskracht.

Deelnemers aan het programma
Aan het programma Waardigheid en trots op locatie (WOL) hebben 516 unieke
verpleeghuislocaties meegedaan. Op basis van het ‘openbaar databestand verpleeghuiszorg’
van Zorginstituut Nederland (ZN) uit 2021 [8] beslaat dit aantal 22.0% van alle locaties in
Nederland. Daarnaast namen 324 unieke locaties deel aan Waardigheid en trots, de voorloper
van het programma WOL. Het totale bereik van de ondersteuning binnen de beide Waardigheid
en trots-programma’s samen komt daarmee op 840 locaties, ofwel 35.8% van alle locaties in
Nederland. In een aantal gevallen hebben meerdere teams van een locatie deelgenomen aan
het programma. Het totaal aantal WOL-trajecten komt daarmee op 549.
				

8

Aan de hand van de door deelnemers ingevulde locatievragenlijsten schatten we het aantal
bereikte zorgmedewerkers en bewoners op respectievelijk 53.000 en 30.000. Op basis van
recente rapportages van ActiZ [9, 10] zijn dit respectievelijk 21.5% van alle medewerkers
en 24.8% van alle bewoners in verpleeghuizen. Met het programma Waardigheid en trots
(W&t) zijn naar schatting nog eens 24.000 bewoners bereikt, waarmee het totaal aantal
bereikte bewoners van beide programma’s op 54.000 komt (44,6% van alle bewoners in
verpleeghuizen).
De 549 verbetertrajecten binnen het programma varieerden van lichte ondersteuning tot
intensieve ondersteuning (figuur 2). Na de scan kozen verpleeghuisorganisaties er in 72
trajecten voor om zelfstandig aan de slag te gaan met het verbeteren van de kwaliteit van
zorg en dus geen gebruik te maken van ondersteuning (categorie geen ondersteuning).
In het merendeel van deze trajecten deed men wel mee aan de herhaalscans.

516

unieke verpleeghuislocaties hebben
meegedaan aan het programma
Waardigheid en trots op locatie
(22% van alle locaties)

549

verbetertrajecten

Figuur 2: Het percentage trajecten
per ondersteuningsvorm

8,9%

21.5%

13%

Totaal

40%

549

Geen ondersteuning
Light ondersteuning

verbetertrajecten

van alle verpleeghuismedewerkers
werd bereikt met de ondersteuning van
Waardigheid en trots op locatie (ca. 53.000)

Plus ondersteuning
37,9%

Intensieve ondersteuning

24.8%

Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

<

9

van alle verpleeghuisbewoners
werd bereikt met Waardigheid en
trots op locatie (ca. 54.000)

Implementatie Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

"

Daarbij passend is bij de eindscan een duidelijke
verschuiving te zien van rode en oranje scores
(‘kwaliteit voldoet niet’ of ‘aandachtspunten’),
naar gele en lichtgroene scores (‘kwaliteit
gedeeltelijk op orde’ of ‘kwaliteit op orde’)
(figuur 4). Desondanks liet de eindscan, behalve
bij de thema’s ‘persoonsgerichte zorg’ en
‘veiligheid’, bij ruim de helft van de locaties
nog geen groene of donkergroene scores zien
(‘kwaliteit op orde’ of ‘uitblinker’).

Op basis van de uitkomsten van de scan werkte men in verpleeghuislocaties aan tal van
onderwerpen binnen de acht thema’s van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Het ging
dan bijvoorbeeld over het gebruik van het zorgleefplan, medicatiefouten terugdringen,
samenwerking met familie en vrijwilligers, methodisch werken en een cultuur van leren
en verbeteren. Maar ook over randvoorwaardelijke onderwerpen zoals voldoende en
vakkundige medewerkers, faciliterend leiderschap, de inzet van technologie, terugdringen
van administratieve lasten en (stuur)informatie benutten, zoals cliëntervaringen, om de
zorg te verbeteren.
De trajecten met plus- of intensieve ondersteuning lieten gemiddeld een significante
verbetering zien op alle thema’s van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg (figuur 3).
De thema’s ‘leren en verbeteren’ en ‘veiligheid’ lieten de grootste toename zien.

Op alle thema's van
het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg
was gemiddeld een
verbetering te zien

"

Figuur 3: Verschuiving in scores op de acht thema’s van het kwaliteitskader tussen startscan en eindscan (N=272)

Startscan

+0,70

Eindscan

+0,44
+0,69

3,58
2,89

+0,84
+0,69

+0,76
+0,69

Wonen en
welzijn

Veiligheid

<

<

3,09

3,08

2,79

2,75

10 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

+0,50
+0,69

+0,39
+0,69

+0,31
+0,69

3,62

3,19

2,32

Persoonsgerichte
zorg

+0,59
+0,69

Leren en
verbeteren

2,50

Leiderschap,
governance en
management

2,66

2,79

3,18

2,79

3,09

2,16

Personeelssamenstelling

Gebruik van
hulpbronnen

Gebruik van
informatie

Figuur 4: Gemiddelde
startscores en eindscores
op de acht thema’s van het
kwaliteitskader

Wonen en Welzijn

Persoonsgerichte zorg
Startscan

3

Eindscan

Startscan

6

1

Uitblinker

1

Uitblinker

84

Op orde

171

53

Op orde

91

75

Gedeeltelijk
op orde

71

97

Gedeeltelijk
op orde

138

98

Aandachtspunt

22

117

Aandachtspunt

40

11

Voldoet niet

1

3

Voldoet niet

1

Leren en Verbeteren

Veiligheid
Startscan

0

<

<

11 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

Eindscan

Uitblinker

Eindscan

Startscan

5

0

Eindscan

Uitblinker

1

87

Op orde

177

18

Op orde

70

68

Gedeeltelijk
op orde

70

66

Gedeeltelijk
op orde

154

87

Aandachtspunt

17

171

Aandachtspunt

44

29

Voldoet niet

1

15

Voldoet niet

2

Figuur 4: Verschuiving in
scores op de acht thema’s
van het kwaliteitskader
tussen startscan en eindscan
(N=272)

Personeelssamenstelling

Leiderschap, governance en management
Startscan

1

Uitblinker

Eindscan

Startscan

0

0

Op orde

94

30

Op orde

52

91

Gedeeltelijk
op orde

113

47

Gedeeltelijk
op orde

94

124

Aandachtspunt

60

129

Aandachtspunt

106

23

Voldoet niet

4

65

Voldoet niet

19

Gebruik van Informatie

Startscan

1

<

<

0

Uitblinker

32

Gebruik de Hulpbronnen

12 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

Eindscan

Uitblinker

Eindscan

Startscan

0

0

Eindscan

Uitblinker

0

57

Op orde

90

48

Op orde

64

104

Gedeeltelijk
op orde

140

118

Gedeeltelijk
op orde

170

103

Aandachtspunt

40

104

Aandachtspunt

36

6

Voldoet niet

1

1

Voldoet niet

1

Tevredenheid met

deelname aan het programma
Waardigheid en trots op locatie:

52%

van de deelnemende
locaties is tevreden

35%

van de deelnemende locaties is

zeer tevreden

Quotes

uit de evaluatie:
‘Het heeft de
problemen die
er waren helder
gemaakt en ons
geholpen ze op een
structurele manier
aan te pakken.’

Meerwaarde
•
•
•
•
•

bewustwording van belang om te veranderen;
inzicht in waar de locatie staat ten opzichte van het kwaliteitskader;
planmatige aanpak en structuur;
praktijkgerichte ondersteuning coach: blik van buiten, onafhankelijk,
spiegel, steun in de rug;
beweging in gang gezet; goede stappen in de goede richting.

Aandachtspunten
•
•
•
•
•

13

traject vraagt lange adem, soms van invloed op motivatie;
corona en bijbehorende beperkingen van invloed op resultaat;
borging vraagt aandacht, zeker bij beperkte tijd / menskracht;
coach soms te top-down en sturend of juist onvoldoende zichtbaar;
vooraf soms hogere verwachtingen over te behalen resultaat:
vraagt verwachtingsmanagement.

'Helaas is de tijdgeest
(pandemie) ons niet
gunstig gestemd
geweest, waardoor
effect mogelijk
minder is dan
normaal het geval
zou zijn geweest.’

‘We maken goede
stappen in de goede
richting, maar ik denk
wel dat het verworvene
nog te fragiel is om nu
al los te laten.’

‘We hebben veel
geleerd. Het heeft een
lange adem nodig,
maar we beginnen nu
al resultaten te zien en
te voelen.’

2.2

Kennisverspreiding en
communicatie

Belangrijkste bevindingen kennisverspreiding en communicatie
•

•
•
•

•

•
•

Met de website zijn gemiddeld ruim een half miljoen bezoekers per jaar bereikt.
In 2020 piekte het aantal bezoekers met ruim 650.000 vanwege de toegenomen
behoefte aan corona-informatie.
Het aantal abonnees op de nieuwsbrief is tussen 2018 en 2022 gegroeid van 3000
naar ruim 7000.
Het totaal aantal volgers op Instagram, Twitter, LinkedIn en Facebook is gedurende
het programma meer dan verdubbeld van een kleine 15.000 naar ruim 37.500.
Er zijn drie landelijke congressen georganiseerd, met gemiddeld 1650 deelnemers
en diverse (online) themabijeenkomsten vonden plaats over thema’s uit het
kwaliteitskader.
Tijdens de zogenoemde SPOT-ON-weken (vanaf 2021) zijn 33 (online) bijeenkomsten
georganiseerd met in totaal ruim 2000 deelnemers. Deze bijeenkomsten zijn
gemiddeld beoordeeld met een 7.8.
Met de bijeenkomsten zijn naar schatting 70% van alle verpleeghuisorganisaties in
Nederland bereikt.
Er zijn in totaal negentien lerende netwerken gestart, die nog steeds actief zijn.
Met de netwerken zijn meer dan 200 zorgprofessionals van 138 verschillende
zorgorganisaties bereikt.

Bezoekers aan de website
Voor kennis, inspirerende verhalen, tools en materialen gericht op de acht thema’s van het
kwaliteitskader maakten medewerkers op verschillende niveaus gebruik van de website
www.waardigheidentrots.nl. Deze website bouwde voort op de website van het eerdere
programma ‘Waardigheid en trots’. Het aantal unieke bezoeken aan de website nam gestaag
toe en verdubbelde bijna in 2020 en 2021 (figuur 5). Deze piek kwam voort uit de toegenomen
behoefte aan corona-informatie vanuit het veld. Na 2021 nam het aantal bezoekers weer wat
af tot op het niveau van voor de corona-crisis.

Figuur 5: Het aantal unieke bezoeken aan de website tussen 2018 en 2022

650.757 633.146
523.953
450.074
346.802

2018

2019

2020

Ga naar de website
waardigheidentrots.nl

14

2021

2022

Kennis over de acht thema’s van het kwaliteitskader

Top 3 meest bekeken artikelen op de website.
Persoonsgerichte zorg en ondersteuning
themapagina 15.437 views
1.
2.
3.

Dagbesteding in verpleeghuis georganiseerde
activiteiten - 33.920 views
Dagelijkse handelingen met aandacht - 11.754 views
Zes pijlers onbegrepen gedrag - 9.131 views

themapagina 10.700 views

themapagina 6.815 views

1.
2.
3.

1.
2.
3.

Sociale netwerk kaart ecogram - 33.178 views
Tips dementie eten drinken - 14.930 views
Samen tegen eenzaamheid in het verpleeghuis
- 4.653 views

wonen en
welzijn

Gebruik van informatie

leren
en verbeteren
van kwaliteit
optimale
kwaliteit van leven
van de cliënt

Publicatie inzicht ervaren kwaliteit - 2.234 views
Clientervaring vragenlijst dashboard - 1.051 views
Inventarisatie meetinstrumenten clientervaringen
- 984 views

leiderschap,
Governance en
Management

gebruik van
informatie

gebruik van
hulpbronnen

Goed schoonmaken verpleeghuis corona - 9.360 views
Mondzorg in het verpleeghuis - 6.684 views
Implementatie wet zorg en dwang in het
verpleeghuis - 3.345 views

veiligheid

persoonsgerichte zorg- en
onderteuning

themapagina 1.435 views
1.
2.
3.

Veiligheid

Wonen en welzijn

Leren en verbeteren van kwaliteit
themapagina 13.068 views
1.
2.
3.

Inspiratiebox methodisch werken - 19.769 views
Methodisch werken hoe doe je dat - 8.557 views
De do's en dont's van het kwaliteitsplan - 6.302 views

personeelssamenstelling

Leiderschap, governance mangement

Gebruik van hulpbronnen

Personeelssamenstelling

themapagina 2.307 views

themapagina 6.923 views

themapagina 3.802 views

1.

1.

1.
2.
3.

15 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

2.
3.

<

2.
3.

Technologische toepassingen verpleeghuiszorg 13.220 views
Technologische toepassing leefcirkels - 6.856 views
Implementatietoolkit technologie in de zorg
- 5.881 views

Praatplaat gelijkwaardig samenwerken team
- 4.514 views
Toolkit strategische personeelsplanning - 2.875 views
Personeelsplanning op behoud van medewerkers
- 2.717 views

7 tips goed leiderschap werkplezier - 3.694 views
Goed toezicht houden verpleeghuiszorg - 1.481 views
Videoserie leiderschap in het verpleeghuis
vivantes - 1.345 views

Overstijgende thema’s
Inspelend op de behoeftes van het veld is binnen het programma WOL ook aandacht
besteed aan thema’s die overstijgend zijn aan de acht thema’s van het kwaliteitskader, zoals
corona, methodisch werken en werken met plezier. Dit gebeurde bijvoorbeeld in de vorm
van een kennisdossier, een wegwijzer, of een spel. In een kennisdossier worden theorie,
achtergrondinformatie, ervaringen uit de praktijk, materialen en tools en geleerde lessen over
een onderwerp samengebracht. Hieronder geven we een overzicht van de meest-bezochte
overstijgende thema’s en tools op de website.

Uitgelicht

Sociale media en nieuwsbrief
De kennis op de website werd ook gedeeld in een wekelijkse nieuwsbrief en via diverse
sociale mediakanalen (figuur 6). Het aantal abonnees op de nieuwsbrief is in de loop van het
programma gegroeid van zo’n 3000 naar ruim 7000. Het totaal aantal volgers op de vier sociale
mediakanalen is gedurende het programma meer dan verdubbeld. Hieronder geven we een
overzicht van de top vijf best bekeken berichten op de twee grootste kanalen, LinkedIn en
Facebook. Ook geven we een top-5 van de best bekeken video’s op YouTube.

Figuur 6: Het totaal aantal volgers op sociale media tussen 2018 en 2022
37.446
32.586
27.864

RAD VAN KWALITEIT
Het Rad van kwaliteit is een spel om in
gesprek te gaan over de thema’s van het
Kwaliteitskader. Op een speelse manier
geven professionals betekenis aan het
kwaliteitskader. Ruim 180 dobbelspellen
hebben hun plek gevonden in
Verpleeghuiszorg. De pagina met de
online-versie van het spel werd 11.846
keer bekeken.

CORONAWEGWIJZER
In de coronacrisis is de CoronaWegwijzer
ontwikkeld. De wegwijzer bestond uit
een bundeling van officiële richtlijnen
en protocollen, tools en hulpmiddelen,
onderzoek van academische
werkplaatsen en verhalen. De wegwijzer
werd in totaal 62545 keer geraadpleegd

11.846

62.545

21.792
14.165
14.165

ANDERE VEELBEKEKEN PAGINA’S

2018

2019

2020

16 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

2021

<

<

0

Methodisch werken:
Technologie: 		
2022

19.103
17.550

Toekomst verpleeghuiszorg: 		
6.769
Werken met plezier: 		 5.367

Top 5 posts op LinkedIn en Facebook

Congressen en bijeenkomsten

LinkedIn
1.
2.
3.
4.
5.

Congressen

Epke Zonderland als arts in het verpleeghuis – 81308 impressies / 1636 likes
Barbier in het verpleeghuis – 41586 impressies / 746 likes
Eenduidige werkwijze dienst – 37390 impressies / 542 likes
Praatplaat samenwerking eerste contactpersoon - 34787 impressies / 540 likes
Praatplaat aandacht voor eten en drinken – 34638 impressies / 717 likes

Facebook
1.
2.
3.
4.
5.

Binnen het programma WOL zijn drie landelijke congressen georganiseerd: een fysiek congres
in 2019, een online congres in 2021 en een congres in hybride vorm in 2022. In 2020 was er geen
congres in verband met het coronavirus. Het doel van de congressen was om verbinding te
creëren, kennis te verspreiden, en ‘leren en ontwikkelen’ te stimuleren. De congressen boden
een combinatie van inhoud, uitwisseling en gezelligheid.

Congres Thuis in het Verpleeghuis 2019

Kijktip viervoeters in de zorg – 46934 impressies / 298 likes
Applaus voor medewerkers in de zorg – 27868 impressies / 91 likes
Escaperoom mobiele verwarring – 21825 impressies / 145 likes
Zinvolle dagbesteding bij dementie – 20648 impressies / 50 likes
PDL in het verpleeghuis – 16136 impressies / 93 likes

1 jul '19

fysiek

± 2150

Thema’s:
1. meer tijd en aandacht voor de bewoner
2. voldoende en enthousiaste zorgverleners
3. voortdurend leren en innoveren

Gemiddelde
beoordeling

Top-5 YouTube-video’s
1.
2.
3.
4.
5.

Methodisch werken in het verpleeghuis – 5397 views
Technologieën in de zorg: Raizer – 2621 views
Technologische toepassingen bij Zorggroep Tangenborgh – 1880 views
Bewegen met Azmi en Fred – 1842 views
Uitlegvideo Scan Kwaliteitskader – 1571 views

Bekijk de aftermovie van het
Waardigheid en trots congres 2022

Waardigheid en trots congressen 2021
15, 22, 29 nov '22 & 6 dec '21

online

Thema’s (elk congres richtte zich op één thema):
1. persoonsgerichte zorg
2. werken met plezier
3. innoveren en leren
4. toekomst verpleeghuiszorg

± 1575

8,1
Gemiddelde
beoordeling

Waardigheid en trots congres 2022
4 jul '22

fysiek en online

Thema’s:
1. kwaliteit van zorg
2. thuis zolang het kan
3. omgaan met personeelskrapte
4. slimmer werken en technologie

<

<

17 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

± 1275

7,8
Gemiddelde
beoordeling

Themabijeenkomsten en SPOT-ON-weken
Naast de congressen zijn er diverse (online) bijeenkomsten georganiseerd over thema’s uit
het kwaliteitskader. Deze bijeenkomsten gingen bijvoorbeeld over de samenwerking met
naasten en vrijwilligers, een zinvolle daginvulling, goed werkgeverschap en de inzet van
personeel. Om medewerkers nog gerichter te inspireren en motiveren om met thema’s aan
de slag te gaan is vanaf 2021 gestart met de zogenoemde SPOT ON-weken. Hierbij stond
maandelijks een thema centraal waarover gedurende een week (online) kennis werd verspreid
en (online) bijeenkomsten werden georganiseerd. Tijdens de SPOT-ON-weken zijn in totaal 33
(online) bijeenkomsten georganiseerd met in totaal ruim 2.000 deelnemers. De SPOT-ONbijeenkomsten zijn in 2022 geëvalueerd en gemiddeld beoordeeld met een 7.8.

Hoogtepunten SPOT-ON bijeenkomsten

AAN DE SLAG MET
BEKOSTIGING VAN
TECHNOLOGIE
Zorgtechnologie, business cases,
kwaliteitsgelden: voor veel zorgmedewerkers
is dit geen dagelijkse kost. De zorg verandert
snel en zorgtechnologie speelt daar een rol
in. Zo ook, de financiering hiervan.
Deelnemers gingen in op dit onderwerp.
25-02-'21

EXPERTSESSIE
'SCHOON IN DE ZORG'
Een schone werkomgeving in de dagelijkse
praktijk is niet altijd even vanzelfsprekend.
Schoonmaken is een vak apart waarbij
samenwerking belangrijk is. Waar moet je
als zorgprofessional op letten? Hoe ga je om
met knelpunten. Daar ging de expertsessie
op 29 april 2021 over.
29-04-'21

INSPIRATIESESSIE
METHODISCH WERKEN

GELIJKWAARDIG SAMENWERKEN MET INFORMELE ZORG

Methodisch werken is een hulpmiddel
om goede zorg te kunnen leveren en
draagt bij aan werkplezier. Hoe zorg je
ervoor dat methodisch werken een vast
onderdeel wordt in het dagelijks werk?
Die vraag stond centraal in de
inspiratiesessie.

Steeds meer zorgorganisaties gaan intensiever
samenwerken met naasten en vrijwilligers.
Voor het behoud van duurzame en mensgerichte zorg aan kwetsbare ouderen. Waarom
is het noodzakelijk om gelijkwaardig samen
te werken? Hoe richt je die samenwerking in?
Daar ging de webinar op 22 november over.

21-04-'22

22-11-'22

Congressen en bijeenkomsten:
een overzicht (van thema's)

Welzijn Methodisch werken
Goed werkgeverschap Eten en drinken

Hygiënische
Leiderschap werkomgeving
Multidisciplinair
samenwerken

2019
Congres Thuis in
het Verpleeghuis
2019

7 bijeenkomsten

Lerende netwerken
Leer- en ontwikkelklimaat

2022

Kwaliteitsverbetercyclus

Bekostiging technologie

Zinvolle daginvulling

Samenwerking Palliatieve zorg
vrijwilligers Zorgtechnologie

16 bijeenkomsten
15 bijeenkomsten

Kwaliteitsdashboards
Cliëntparticipatie

Waardigheid en
trots congressen
2021

2021

5 bijeenkomsten

Inzet personeel

Technologie en
corona

Zorgtechnologie
Gelijkwaardig Strategische
samenwerken personeelsplanning
Leiderschap Methodisch werken

2020

Informele zorg

Leer- en Infectiepreventie
ontwikkelklimaat
Samenwerking buurt

Goed werkgeverschap

Werkplezier Blinde en slechtziende ouderen
<

<

19 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

Waardigheid en
trots congres
2022

Figuur 11

Evaluatie van de bijeenkomsten
Van de deelnemers aan de congressen en themabijeenkomsten was iets meer dan de helft
(51%) afkomstig van locaties die ook ondersteuning kregen vanuit het programma WOL. Op
basis van het ‘openbaar databestand verpleeghuiszorg’ [8] van Zorginstituut Nederland is met
de bijeenkomsten naar schatting 70% van alle verpleeghuisorganisaties in Nederland bereikt.
In 2022 gaven 667 bezoekers (33% van het totaal aantal bezoekers) in een enquête hun mening
over de bijeenkomsten. Hieruit bleek dat voornamelijk zorgverleners en stafmedewerkers de
bijeenkomsten hebben bezocht (figuur 7).

Figuur 8: Ervaren effect
van de congressen
en bijeenkomsten
op het handelen van
medewerkers.

Zijn respondenten van plan anders te gaan werken?

5%

Dit ben ik
niet van plan

19%

Dit deed ik al, dit heeft er niet voor
gezorgd dat ik het vaker / anders ga doen

Dit wil ik proberen, en
ik denk dat het ook
gaat lukken

49,3%
Figuur 7: Functies van deelnemers aan de congressen en themabijeenkomsten.

Zorgverleners

31,7%

Stafmedewerkers

28,5%

Overig

‘Wij zijn ons al aan het verdiepen op
dit thema, en dit heeft zeker gezorgd
dat we wat handvatten hebben.’
– zorgmedewerker

16%

Dit wil ik proberen, maar ik weet
niet of het ook gaat lukken

16%

Ik weet het
(nog) niet

28%

Zorgbestuurders- en managers

7,4%

Onderwijs

3,2%

Informele Zorg

1,2%

660

‘Ik werk in een grote organisatie die
volgens mij te weinig is gericht op innovatie.
Mijn taak is dan ook niet in de eerste plaats
om dit op te pakken. Dus: de organisatie
meekrijgen is een ding, en tijd vinden ook.’
– stafmedewerker

respondenten

Van alle bezoekers die de enquête invulden gaf 90% aan de bijeenkomst aan te bevelen bij
collega’s. Ruim 80% van hen sprak de intentie uit om de kennis uit de bijeenkomsten toe te
passen in het dagelijkse werk, waarvan een ruime meerderheid dacht hier ook in te zullen
slagen (figuur 8).

<

<

20 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

‘Weerstand over nieuwe ideeën en/of inzichten.
Medewerkers, leidinggevenden en managers,
werken volgens jarenlange eigen ervaring.
Staan soms niet open voor nieuwe inzichten.’
– zorgverlener

‘Ik ben al een cultuuromslag in gang
aan het zetten, maar merkte dat ik
nog wat meer handvatten nodig had.
Deze heb nu gekregen.’
– zorgmanager

‘We zijn bezig met het ontwikkelen van een visie en
beleid op e-health, en ik begrijp na de presentatie
dat we achteraan zijn begonnen, dus dat we er met
andere ogen naar moeten gaan kijken.’
– stafmedewerker

Lerende netwerken

Evaluatie van de lerende netwerken
‘Ik voel mij minder alleen door naar de
ervaringen van anderen te luisteren.
Ik neem dit als persoon mee in mijn
dagelijkse werk. Door deelname wordt
het mij duidelijk dat wij het allemaal
best goed doen in onze organisatie.
Dit deel ik graag met mijn collega’s. Ik
merk dat ik veel trotser en positiever in
mijn werk sta door te focussen op wat
goed gaat. Ik heb veel energie en straal
dit uit naar mijn collega’s.’
-Ervaring van een
kwaliteitsverpleegkundige

De lerende netwerken zijn informele verbanden
van medewerkers uit verschillende organisaties
met een vergelijkbare functie, die kennis
en ervaringen uitwisselen en zo van elkaar
leren. Binnen het programma WOL zijn in
totaal negentien lerende netwerken gestart,
die nog steeds actief zijn (figuur 9). Het
merendeel van de netwerken is gericht op
kwaliteitsverpleegkundigen. De netwerken
komen ongeveer zes keer per jaar online of
fysiek bij elkaar, waarbij de deelnemers zelf de
bijeenkomst inhoudelijk voorbereiden.

Aan een lerend netwerk nemen een of
twee medewerkers van zo’n zeven tot tien
organisaties deel; dit zijn vaak dezelfde medewerkers. In totaal worden met de netwerken
meer dan 200 zorgprofessionals van 138 verschillende zorgorganisaties bereikt. Op basis
van het ‘openbaar databestand verpleeghuiszorg’ van Zorginstituut Nederland uit 2021 [8]
beslaat dit aantal 27.8% van alle verpleeghuisorganisaties in Nederland. Bijna de helft van de
organisaties die deelnemen aan een lerend netwerk (49%) kregen geen ondersteuning vanuit
het programma.
Figuur 9: De verschillende lerende netwerken binnen het programma Waardigheid en
trots op locatie.

1
1

1

1

4

Totaal

19

lerende netwerken

11 Netwerken kwaliteitsverpleegkundigen
4 Netwerken welzijn & informele zorg
1 Netwerk vrijwilligerscoördinatoren
1 Netwerk teamcoaches
1 Netwerk communicatie
1 Netwerk kleine zorgorganisaties

11

11
<

<

21 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

In 2022 vroegen we 60 deelnemers (30% van de ruim 200 deelnemers in totaal) in een
enquête naar hun ervaringen met de lerende netwerken. Alle deelnemers die een enquête
invulden gaven aan dat ze deelname aan een lerend netwerk aan zouden bevelen bij collega’s.
Zij benoemden hierbij dat ze door hun deelname op waardevolle ideeën komen, meer
werkplezier ervaren, een ruimere blik hebben en dat ze zich sterken voelen in hun vak.
Zij benoemden de volgende ontwikkelpunten voor de lerende netwerken:
•
•
•
•

meer inhoudelijke diepgang;
deskundigen en experts uitnodigen;
elkaar ook vinden buiten de bijeenkomsten;
centraal platform om documenten
te delen.

Een ruime meerderheid van de deelnemers die een enquête heeft ingevuld geeft aan dat zij
dankzij hun deelname aan het lerende netwerk nieuwe ideeën hebben kunnen toepassen in de
praktijk. Over het ervaren effect van de lerende netwerken zijn negen verdiepende interviews
gehouden met medewerkers vanuit alle soorten netwerken. De resultaten hiervan zijn
samengevat in een infographic.

2.3

Activiteiten rondom corona en
infectiepreventie

Belangrijkste bevindingen corona en infectiepreventie
•
•

•

•

De toegenomen behoefte aan corona-informatie vanuit het veld zorgde in 2020
voor een piek van ruim 650.000 bezoekers op de website.
De CoronaWegwijzer gaf verpleeghuisorganisaties inzicht in hoeverre zij handelden
volgens de geldende richtlijnen. De CoronaWegwijzer werd in totaal ruim 60.000
keer geraadpleegd.
Gedurende de pandemie ontvingen 75 organisaties coronaondersteuning vanuit
het programma, dat is 15.1% van alle verpleeghuisorganisaties in Nederland.
Het ging in totaal om 396 locaties.
In 2022 zijn in totaal 47 trajecten vanuit 44 organisaties gestart met ondersteuning
vanuit het project ‘Samen Werken aan Infectiepreventie’ (SWIPE).

Kennis, tools en handvatten rondom corona
Vanuit het programma Waardigheid en trots op locatie (WOL) is vanaf het begin van de
coronacrisis kennis ontwikkeld en gedeeld over de gevolgen van de coronapandemie voor
verpleeghuizen. Via de Vilans-kennispleinen en via de website van het programma werd snel
en op maat gecommuniceerd, passend bij de vraagstukken vanuit het veld. De toegenomen
behoefte aan corona-informatie vanuit het veld zorgde in 2020 voor een piek van ruim 650.000
bezoekers aan de website (zie 2.2). De kennisontwikkeling en -verspreiding rondom corona
had drie inhoudelijke speerpunten:
•
•
•

Voor de doelgroep relevante (beleids)informatie delen
Kennis, instrumenten, tips, handreikingen, inspiratie- en praktijkvoorbeelden aanreiken
Vragen beantwoorden en meedenken over dilemma’s van medewerkers en management.

In de kennisontwikkeling en -verspreiding rondom corona werd samengewerkt met de
kenniscoalitie ‘Samen leren’. Deze kenniscoalitie was een verbinding tussen het programma
WOL, de academische werkplaatsen ouderenzorg, ActiZ, GGD Nederland en de regionale
zorgnetwerken Antibiotica Resistentie. De coalitie richtte zich op het beschikbaar stellen
van eenduidige informatie rondom corona voor verpleeghuislocaties.

<

<

22 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

In juni 2020 werd de CoronaWegwijzer gepubliceerd op de website van het programma
en op de websites van Zorg voor Beter en Vilans (zie 2.2). Met deze wegwijzer konden
verpleeghuizen snel op organisatieniveau in beeld krijgen in hoeverre zij handelden volgens
de geldende richtlijnen, met daarbij verwijzingen naar informatie over vijftien specifieke
coronaonderwerpen. Het ging dan om onderwerpen als bezoek en sociaal contact, werkdruk
bij personeel, en preventie en persoonlijke bescherming. De CoronaWegwijzer werd in totaal
62545 keer geraadpleegd. Het bijbehorende bericht over de bezoekregeling in verpleeghuizen
werd 21807 keer bekeken. Ook informatie en tips over ‘dagbesteding bieden tijdens corona’
en ‘eenzaamheid bestrijden’ waren populair.
Om alle publicaties voor medewerkers in verpleeghuizen makkelijk vindbaar te maken had
de website een speciaal coronadossier. De informatie in dit dossier was geordend volgens
de thema’s in de wegwijzer. In aanvulling op de wegwijzer is ook de CoronaAudit ontwikkeld
om inzicht te krijgen in de uitwerking van het coronabeleid voor medewerkers, teams of
afdelingen. De audit werd in september 2020 op de website gepubliceerd en is 3090 keer
bekeken en 2953 keer gedownload.

Top 5 meest bekeken coronagerelateerde pagina’s:
1.
2.
3.
4.
5.

CoronaWegwijzer - 62545 views
Bezoekregeling verpleeghuizen corona - 34826 views
Epke Zonderland als arts in verpleeghuis - 30957 views
Tips over omgaan met corona - 18792 views
Tips voor dagbesteding tijdens corona - 13799 views

Ga naar het coronadossier

Coronaondersteuning door externe coaches
In juli 2020 is binnen het programma WOL gestart met
gerichte ondersteuning van verpleeghuisorganisaties bij
hun corona-aanpak. De ondersteuning duurde maximaal
vier maanden, afhankelijk van de vraagstukken binnen
de organisatie. Voor de coronaondersteuning zijn dertig
coaches getraind en ingezet. De ondersteuning was gericht
op vraagstukken met betrekking tot het voorkomen van
besmettingen of het snel en goed inspelen op een nieuwe
uitbraak. Het kon ook gaan om ondersteuning bij andere
vraagstukken rondom corona, zoals anderhalvemeter-zorg,
cohortering, end-of-live care of personele vraagstukken.
Anders dan bij de reguliere ondersteuning werd ter
voorbereiding op de coronaondersteuning geen
scan uitgevoerd. In plaats daarvan ging men met de
CoronaWegwijzer na of de organisatie werkte volgens de
actuele coronarichtlijnen en -kennis. De wegwijzer werd ook
gebruikt om de voortgang van de ondersteuning in beeld te
brengen. Gedurende de pandemie ontvingen 75 organisaties
coronaondersteuning vanuit het programma WOL, dit is 15.1%
van alle verpleeghuisorganisaties in Nederland. Dertien van
deze organisaties ontvingen geen reguliere ondersteuning
vanuit het programma. Het ging in totaal om 396 locaties.

‘We hebben veel geleerd, van de
wegwijzer én van de review die
de Waardigheid en trots-coach
maakte over hoe we de eerste golf
hebben doorstaan. Eerder en breder
communiceren met bewoners
en familie is een belangrijke les.
Het ondersteuningstraject heeft
overzicht en vertrouwen gebracht’.
-Bestuurder

'Door de coronaondersteuning
van Waardigheid en trots op
locatie weet iedereen nu precies
wat hij moet doen of waar hij de
informatie kan vinden'
- Interim-bestuurder

Samen werken aan infectiepreventie
Als doorontwikkeling van de coronaondersteuning is in januari 2022 gestart met het project
‘Samen werken aan infectiepreventie’ (SWIPE). Doel van het project is om zorgprofessionals
in verpleeghuizen te stimuleren en te ondersteunen bij duurzame gedragsverandering op het
gebied van infectiepreventie. In het project SWIPE werkt het programma samen met Verenso,
ActiZ en V&VN. Het project bestaat uit een aanpak gericht op organisaties, en activiteiten van de
koepelorganisaties gericht op de eigen achterban. De activiteiten en resultaten van het project
SWIPE over 2022 zijn recent beschreven in een rapportage en een infographic [5, 11]. Hieronder
gaan we kort in op de belangrijkste opbrengsten van de organisatiegerichte aanpak, welke werd
uitgevoerd vanuit het programma WOL (zie 1.4).

<

<

23 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

In 2022 zijn in totaal 47 trajecten vanuit 44 organisaties gestart met ondersteuning vanuit
SWIPE. Van deze 44 organisaties namen er elf ook deel aan het programma WOL, één aan de
coronaondersteuning en vier aan beide. Eind 2022 zijn nog eens 25 organisaties geworven voor
deelname aan het vervolg van SWIPE in 2023. In de SWIPE-trajecten wordt onder andere gewerkt
aan de rol van de aandachtsvelders, aan de zichtbaarheid van deskundigen in de organisatie en
aan het aanpassen van beleid en regels in de organisatie.
De kennisverspreiding binnen SWIPE gebeurde via de website van het programma en via de
website van Zorg voor Beter. Het onderdeel infectiepreventie had bijna 20.000 bezoekers op de
website van het programma en ruim 260.000 op de website van Zorg voor Beter. De ‘wegwijzer
infectiepreventie’ werd daarbij 1224 keer gedownload. Naast de online kennisverspreiding
werden er ook verschillende bijeenkomsten georganiseerd met als doel om kennis uit de
ondersteuningstrajecten en goede voorbeelden uit de sector breed te delen. Dit gebeurde
onder andere op het Waardigheid en trots congres en tijdens de SPOT-ON-week
infectiepreventie in september 2022.

2.4

Verdiepend onderzoek
binnen het programma

Binnen het programma Waardigheid en trots op locatie (WOL) is onderzoek gedaan naar
werkzame elementen voor een goede kwaliteit van zorg en voor kwaliteitsverbetering in
verpleeghuisorganisaties.

Randvoorwaarden voor kwaliteit van zorg
Vraag: Welke randvoorwaarden zijn het meest bepalend voor een goede kwaliteit van zorg?
Aanpak: Analyse van de data uit de Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg.
Uitkomsten: Het thema ‘leren en verbeteren’ was de sterkste voorspeller van een goede
kwaliteit van zorg. Vooral ‘voldoende overleg momenten’, ‘een cultuur van leren en verbeteren’
en ‘het gebruik van het kwaliteitsmanagementsysteem’ bleken erg belangrijk te zijn. Ook de
thema’s ‘personeelssamenstelling’ en ‘gebruik van informatie’ waren sterke voorspellers.
Het ging hierbij met name om ‘een goede samenwerking in teams’, ‘deskundig personeel’ en
‘het ervaren van werkplezier’ (personeelssamenstelling) en om ‘het gebruik van cliëntervaringen
om de zorg te verbeteren’, ‘het verminderen van administratieve lasten’ en ‘de beschikbaarheid
van (stuur)informatie ten behoeve van leren en verbeteren’ (gebruik van informatie).
Meer lezen?
•
Onderzoek 500 verpleeghuislocaties: randvoorwaarden voor goede kwaliteit
van zorg. - Waardigheid en trots

Evaluatie van de Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg
Vragen: Wat heeft het gebruik van de Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg locaties
opgeleverd? Wat zijn belangrijke randvoorwaarden en beperkingen in het scanproces?
In hoeverre kunnen en willen locaties de scan zelfstandig gebruiken?
Aanpak: Interviews onder scanners en locatiemedewerkers.
Uitkomsten: De scan wordt gebruikt om inzicht te creëren, het kwaliteitsbewustzijn op de
locatie te vergroten en met de uitkomsten een verbeterproces in gang te zetten. Vanwege de
tijd en inspanning die het scanproces vraagt, is voldoende motivatie en draagvlak een vereiste.
De scan kan worden gezien als startmotor van het leer- en verbeterproces, waar de locatie
(al dan niet zelfstandig) een vervolg aan moet geven.

Meer lezen?
Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg waardevol voor verbeteren kwaliteit •
Waardigheid en trots.
•
‘Kwaliteitsverbetering als een gezamenlijke opgave, Artikel TSG – evaluatie van een
kwaliteitsinstrument in de verpleeghuiszorg’.

Goed werkgeverschap en werkplezier / behoud van medewerkers

Kenmerken van de lerende organisatie

Vraag: Welke onderdelen van ‘goed werkgeverschap’ zijn het meest belangrijk voor werkplezier
en het behoud van medewerkers?
Aanpak: Analyse van de data uit de zelfanalysevragenlijst.
Uitkomsten: Een goede samenwerking in teams bleek het sterkst bij te dragen aan meer werkplezier
en aan minder verloop en ziekteverzuim. Andere belangrijke factoren waren gezamenlijke reflectie,
het leren van ervaringen en een betrokken en ondersteunend bestuur en management.

Vragen: Wat zijn de belangrijkste kenmerken van en bevorderende en belemmerende factoren
voor de lerende organisatie? Hoe krijgt de lerende organisatie in de dagelijkse praktijk vorm?
Aanpak: Narratieve (verhalende) interviews onder coaches en medewerkers, systematisch
literatuuronderzoek, en praktijkgericht onderzoek volgens de effectenkaart.
Uitkomsten: Op basis van bestaande theorieën en ervaringen uit het programma is een
voorlopig model van kenmerken van de lerende organisatie in het verpleeghuis opgesteld.
Dit model wordt gebruikt als startpunt voor verdere analyses.

Meer lezen?
•
Wel geluisterd maar niet gehoord. Zeggenschap vraagt om leiderschap - Zorgvisie.
•
Onderzoek 500 verpleeghuislocaties: Goede teamsamenwerking belangrijk voor behoud
medewerkers - Waardigheid en trots.

<

<

24 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

Meer lezen?
•
Aandacht voor leren in 6 inzichten - Waardigheid en trots.
•
Omzien naar elkaar vraagt om lerende, reflexieve zorgorganisaties - Skipr 2022.

Hoofdstuk 3:
Reflectie op de
resultaten van
het programma

3.1

Reflectie op de resultaten

Deze rapportage beschrijft de resultaten van het programma Waardigheid en trots op locatie
(WOL), dat plaatsvond tussen 2018 en 2023. In dit hoofdstuk reflecteren we op de resultaten
in relatie tot de uitgangspunten en doelstellingen van het programma.
Het programma WOL was onderdeel van het bredere programma ‘Thuis in het Verpleeghuis’
[1], waarmee het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport (VWS) beoogde ‘de beweging
naar verdere verbetering van de verpleeghuiszorg’ in gang te zetten. VWS wilde hiermee zorgen
voor ‘voldoende tijd, aandacht en goede zorg voor bewoners’. Het programma droeg bij aan
deze doelstellingen via maatwerkondersteuning aan locaties bij de implementatie van het
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg [2] en door kennisverspreiding en -uitwisseling via de website,
sociale media, nieuwsbrief, bijeenkomsten en lerende netwerken.
Uitgangspunten bij de ondersteuning en kennisverspreiding
vanuit het programma waren het vergroten van
bewustwording, inzicht, en motivatie bij medewerkers om
beter te voldoen aan het kwaliteitskader en het versterken
van de cultuur van leren en verbeteren op de locatie. Een
uitgebreide scan diende hierbij als basis voor een plan
van aanpak op maat van de locatie. Toen begin 2020 de
coronapandemie uitbrak is daar vanuit het programma
op ingespeeld door actuele kennis te ontwikkelen
en verspreiden en door ondersteuning te bieden aan
verpleeghuislocaties bij urgente coronavraagstukken.

"

Door de brede
focus heeft het
programma een
groot bereik weten
te realiseren

Beweging naar verdere verbetering van de verpleeghuiszorg

"

Het programma WOL bouwde voort op de ervaringen van de eerdere programma’s ‘In voor
Zorg!’ (IvZ!; 2009 – 2017) [3] en ‘Waardigheid en trots’ (W&t; 2016 – 2019) [4]. Anders dan IvZ!
en W&t was het programma WOL echter gericht op kwaliteitsverbetering over de hele breedte
van de verpleeghuissector. Met deze brede focus heeft het programma een groot bereik weten
te realiseren: ruim 500 locaties kregen maatwerkondersteuning, met betrokkenheid van meer
dan 50.000 medewerkers. De congressen hadden, ook online in coronatijd, een groot aantal
bezoekers, zelfs ruim 2000 in 2019. Aan de themabijeenkomsten nam naar schatting 70% van alle
verpleeghuisorganisaties in Nederland deel. Net als bij de lerende netwerken kreeg ongeveer
de helft hiervan geen ondersteuning vanuit het programma.

25

Met de programma’s WOL en W&t samen zijn ongeveer 54.000 bewoners bereikt; dit is bijna
45% van alle bewoners in verpleeghuizen.
Uit de scans kwam naar voren dat op alle acht thema’s van het kwaliteitskader gemiddeld een
significante verbetering behaald is. Daarbij was een duidelijke verschuiving te zien van rode en
oranje scores (‘kwaliteit voldoet niet’ of ‘aandachtspunten’), naar gele en lichtgroene scores
(‘kwaliteit gedeeltelijk op orde’ of ‘kwaliteit op orde’). Uit deze resultaten, in combinatie met
de bereikcijfers, blijkt dat het programma heeft bijgedragen aan de beoogde ‘beweging naar
verdere verbetering van de verpleeghuiszorg’.
Ondanks deze positieve resultaten laten de eindscans ook nog veel ruimte zien voor verbetering.
Bij bijna alle thema’s, met uitzondering van ‘persoonsgerichte zorg’ en ‘veiligheid’, scoorde
ruim de helft van de locaties na afloop van het traject nog geen groen of donkergroen. Dit kan
mede te maken hebben met de opzet van de scan
als zelfevaluatie-instrument. Uit een verdiepend
onderzoek naar de scan [12] kwam naar voren dat
de themascores na het kwaliteitsgesprek vaak
naar beneden werden bijgesteld ten opzichte van
de zelfanalyse- vragenlijst. Deze bevinding laat
zien dat naarmate er meer over kwaliteit wordt
nagedacht en wordt gesproken, men kritischer
wordt over het eigen handelen. Deze toename in
kwaliteitsbewustzijn vertaalt zich in lagere scores
op de scan. Desondanks lieten alle thema’s een
duidelijke vooruitgang zien.

"

Op alle acht
thema’s van het
kwaliteitskader is
een significante
verbetering behaald

Voldoende tijd, aandacht en goede zorg voor bewoners

"

Voor het ministerie van VWS was het creëren van voldoende tijd, aandacht en
goede zorg voor bewoners een belangrijk uitgangspunt voor het verbeteren van
de kwaliteit van zorg. De zorginhoudelijke thema’s van het kwaliteitskader, ‘persoonsgerichte
zorg’, ‘wonen en welzijn’ en ‘veiligheid’, dienden hiervoor als graadmeter. Uit de scans bleek dat
op alle drie deze thema’s significante verbeteringen zijn gerealiseerd. Dit sluit aan bij de nadruk
die hierop is gelegd in het programmaplan van ‘Thuis in het Verpleeghuis’ [1]. De verbeteringen
waren het grootst op de thema’s ‘persoonsgerichte zorg’ en ‘veiligheid’. Op het thema ‘wonen en
welzijn’ werd een veel minder grote vooruitgang geboekt.
Ondanks de verbeteringen scoorde ongeveer een derde van de organisaties na afloop van het
programma nog geen groen of donkergroen op de thema’s ‘persoonsgerichte zorg’ en ‘veiligheid’.
Bij ‘persoonsgerichte zorg’ scoorden vooral de onderwerpen over het centraal stellen van de
wensen en behoeften van bewoners nog lager (zie bijlage). Dit kan worden verklaard doordat

<

<

26 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

deze onderwerpen een vaak drastische aanpassing vragen in het denken en handelen van
medewerkers, bewoners en naasten. Een dergelijke gedragsverandering kost meer tijd, moeite en
ondersteuning dan het aanpassen van een meer concreet onderwerp als ‘binnen zes weken een
zorgleefplan opstellen’. Bij het thema ‘veiligheid’ bleek het ‘opvolgen van incidenten’ een blijvend
aandachtspunt. Het ging daarbij niet alleen om het incident zelf, maar juist ook om het leren
en verbeteren in teams: kritisch nadenken met elkaar waar dingen beter kunnen en hoe fouten
kunnen worden voorkomen.
De beperkte verbetering op het thema ‘wonen en welzijn’ kan worden verklaard door de
coronacrisis: door ziekte en uitval was er minder ruimte voor welzijn en een zinvolle dagbesteding,
vrijwilligers en mantelzorgers mochten niet langskomen, en aanpassingen aan gebouwen of
woonruimtes, welke sowieso niet of nauwelijks te beïnvloeden zijn vanuit het programma,
moesten wachten. Op het onderwerp
‘familieparticipatie’, dat bij aanvang van het
programma al relatief laag scoorde, was zelfs
een kleine achteruitgang te zien (zie bijlage).
Dit resultaat maakt duidelijk dat het voor
medewerkers, ook los van de invloed van
corona, nog lastig is om de samenwerking met
familie op een goede manier vorm te geven.

"

De thema’s ‘veiligheid’,
‘persoonsgerichte zorg’
en ‘leren en verbeteren’
lieten de grootste
vooruitgang zien

"

Implementatie van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg
Na afloop van het programma was op alle acht de thema’s van het kwaliteitskader gemiddeld
een significante verbetering te zien. Dit resultaat sluit aan bij de doelstelling van het programma
WOL om verpleeghuislocaties te ondersteunen bij de implementatie van het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg. Naast de thema’s ‘veiligheid’ en ‘persoonsgerichte zorg’ lieten ook de thema’s
‘leiderschap’ en ‘leren en verbeteren’ een grote vooruitgang zien. Uit aanvullend onderzoek bleek
bovendien dat deze thema’s direct verband houden met een goede kwaliteit van zorg en ook met
behoud van personeel en werkplezier.
Het thema personeelssamenstelling liet gemiddeld een minder grote verbetering zien en bij
ongeveer de helft van de deelnemende locaties scoorde het thema na afloop van het traject
nog onvoldoende (rood of oranje). Dit beeld is passend bij de huidige context van krapte op
de arbeidsmarkt, een hoog ziekteverzuim, groot verloop en een hoge werkdruk in de zorg [13].
Daarnaast was ook de corona-epidemie van grote invloed op de inzetbaarheid van personeel.
Dit beeld werd bevestigd in een rapportage van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)
over de periode 2017 – 2021 [14]. Op basis van toezichtbezoeken concludeerde de IGJ dat in veel
organisaties niet voldoende medewerkers werden ingezet of dat niet voldoende deskundigheid
beschikbaar was. Deze beperkingen in de personele bezetting blijken bij deelnemers aan het
programma echter niet in de weg te hebben gestaan van meer persoonsgerichte en veilige zorg.
In tegendeel, op deze thema’s werden, ondanks de personele krapte, de grootste verbeteringen
gerealiseerd.
Ook de randvoorwaardelijke thema’s ‘gebruik van hulpmiddelen’ en ‘gebruik van informatie’
lieten een verbetering zien, hoewel in meer beperkte mate. Bij ‘gebruik van hulpmiddelen’
scoorde na afloop van het programma slechts een derde van de locaties groen of donkergroen
ten aanzien van ‘mogelijkheden voor de inzet van (vernieuwende) technologie’. Dit resultaat laat
zien dat de inzet van technologie nog extra aandacht vraagt. Bij ‘gebruik van informatie’ gaat het
om onderwerpen als het benutten van cliëntervaringen voor het verbeteren van de zorg en de
beschikbaarheid van betrouwbare en actuele sturingsinformatie. Dit datagedreven werken is een
belangrijk startpunt voor leren en verbeteren in teams en in de organisatie. Hierbij aansluitend
bleek het thema ‘gebruik van informatie’ in aanvullend onderzoek de belangrijkste voorspeller
voor kwaliteit van zorg.

Het vergroten van inzicht, bewustwording
en motivatie bij medewerkers
Een eerste uitgangspunt van het programma WOL was dat met de activiteiten werd bijgedragen
aan inzicht, bewustwording en motivatie bij medewerkers om beter te voldoen aan het kwaliteitskader. Hierbij passend gaven geïnterviewden in de evaluatie van ‘Thuis in het Verpleeghuis’ [7]
aan dat het programma had geleid tot bewustwording van kwaliteit bij zorgaanbieders en tot een
gedragen beeld van waar locaties nog werk te doen hebben. Deze bevindingen sluiten aan bij het
onderzoek naar de Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg [12]: scanners en locatiemanagers
benoemden dat de scan bijdraagt aan inzicht hoe de locatie ervoor staat ten opzichte van het
kwaliteitskader en aan bewustwording dat verbetering nodig is. Dit kwaliteitsbewustzijn versterkt
de motivatie om veranderingen ook daadwerkelijk door te voeren.
Naast de scan droegen ook de maatwerkondersteuning door externe coaches en de kennisverspreiding bij aan inzicht, bewustwording en motivatie bij medewerkers. Uit de evaluatie van
‘Thuis in het Verpleeghuis’ [7] kwam naar voren dat locaties veelal blij en tevreden waren met de
coaching, omdat het hier in de sector zelf vaak aan ontbreekt. In de eerdere programma’s IvZ! en W&t
bleken locaties de coaches vooral te waarderen om hun scherpe en objectieve ‘blik van buiten’, om de
kennis en ervaringen die zij inbrengen vanuit andere trajecten en om hun rol van ‘spiegel’ of klankbord
[3, 4]. Tegelijk bestaat het gevaar dat de inzet van externe deskundigheid aanbieders ontmoedigt om
zelf blijvend aan de slag te gaan met kwaliteit en om dit goed te borgen in hun organisatie [7].
Met de kennisverspreiding binnen het programma werden praktijkvoorbeelden, ervaringen,
tips, tools en instrumenten over het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg gericht gedeeld met
deelnemers en niet-deelnemers. Daarnaast werd kennis gedeeld over overstijgende thema’s als
corona, technologie en methodisch werken. De aanname was dat deze kennis verpleeghuislocaties
en medewerkers de juiste handvatten gaf om beter te gaan voldoen aan het kwaliteitskader. Deze
aanname werd ondersteund door de evaluatie van het programma IvZ! [3], waarin het ophalen en
delen van kennis uit het veld als belangrijk werkzaam element werd gezien. De hoge bereikcijfers
van de website en bijeenkomsten laten zien dat met de kennisverspreiding in het programma goed
werd aangesloten op de behoeftes van medewerkers. Bovendien bleek uit de evaluaties van
de lerende netwerken en bijeenkomsten dat deelnemers de opgedane kennis weten
toe te passen in de praktijk.

"

De scan, maatwerkondersteuning
en kennisverspreiding droegen
bij aan inzicht, bewustwording en
motivatie bij medewerkers

<

<

27 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

"

Het versterken van de cultuur van leren en verbeteren

Gevolgen van corona voor het programma

Een tweede uitgangspunt van het programma WOL was dat werd ingezet op het versterken van de
cultuur van leren en verbeteren binnen deelnemende locaties. Dit sloot aan bij de nadruk die in het
kwaliteitskader werd gelegd op leren en verbeteren als basis voor het continu werken aan een betere
kwaliteit [2]. De resultaten laten zien dat deze focus door de deelnemers is omarmd: het thema
‘leren en verbeteren’ liet gemiddeld de grootste verbetering zien. Het gaat hierbij om onderwerpen
als het hebben van een organisatiecultuur van leren en verbeteren, het leren van ervaringen
en gezamenlijke reflectie in teams. Passend bij de aandacht voor leren en verbeteren werd het
‘kennisdossier methodisch werken’ op de website van het programma veelvuldig geraadpleegd.
Dit dossier bood praktische informatie om leren en verbeteren te integreren in het dagelijks werk.

De coronapandemie heeft een grote invloed gehad op de verpleeghuissector, op het programma
WOL, en op organisaties in de ouderenzorg en alle betrokkenen daar. Bij het uitbreken van de
pandemie was er een acuut kennistekort over het voorkomen van en omgaan met corona, zeker bij
kwetsbare doelgroepen zoals ouderen. Hier is door het programma snel en flexibel op ingespeeld
door -samen met onder andere mensen uit de zorgpraktijk, ActiZ, koepelorganisaties, en GGD
Nederland- actuele en relevante informatie steeds zo snel mogelijk beschikbaar te stellen. Hiermee
heeft het programma in alle onrust snel een positie opgebouwd als betrouwbare bron voor diverse
vraagstukken rondom corona. Dit blijkt onder andere uit de piek in bereikcijfers op de website ten
tijde van corona en het grote aantal personen dat de CoronaWegwijzer heeft gedownload.

Ondanks de gemiddeld grote verbetering scoorde bijna driekwart van de deelnemers aan
het einde van het traject nog geen groen of donkergroen op het thema ‘leren en verbeteren’.
Ook liet het thema ‘gebruik van informatie’, een belangrijk startpunt voor leren en verbeteren,
een beperkte vooruitgang zien. Deze resultaten sluiten aan bij de evaluatie van het programma
‘Thuis in het Verpleeghuis’ [7], waaruit naar voren kwam dat leren en verbeteren als continu
proces nog aandacht vraagt. Aanvullend onderzoek naar ‘de lerende organisatie’ geeft inzicht in
factoren die een rol spelen bij leren en verbeteren en daarmee bij duurzaam werken aan kwaliteit
[15]. Het blijkt daarbij belangrijk om voldoende aandacht te hebben voor de zogenoemde ‘zachte
factoren’, zoals een goede samenwerking in teams, gezamenlijke reflectie en faciliterende
leiderschap, zodat een gezonde cultuur kan ontstaan van samen werken én leren.

De maatregelen rondom corona, waaronder het bezoekverbod in verpleeghuizen, hebben ook
veel gevolgen gehad voor de ondersteuning vanuit het programma. Coaches konden alleen
online meedenken en door ziekte onder bewoners en medewerkers verschoof de prioriteit binnen
organisaties naar de basale zorg. Op sommige plekken waren de sterftecijfers enorm hoog,
met grote impact op alle betrokkenen. Organisaties kwamen in de ‘overleefstand’ te staan,
waardoor acties die gepland waren in het kader van het programma moesten worden
opgeschoven. Dit heeft in veel organisaties geleid tot vertraging en verlenging van trajecten.

"

28 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

De resultaten laten
zien dat de focus
op leren en verbeteren
door de deelnemers
is omarmd

"

<

<

Ook in het nieuwe WOZO-programma
is een grote rol weggelegd voor leren en
verbeteren [16]. Om ook in de toekomst met
minder beschikbaar personeel te kunnen
voorzien in de zorgvraag van een steeds
groter wordende groep ouderen moet
de zorg anders worden georganiseerd.
Dit doet een dringend beroep op de
innovatiekracht en het verandervermogen
van verpleeghuisorganisaties. Hier hoort
bij dat verpleeghuizen steeds meer de
ontwikkeling moeten doormaken naar
een lerende organisatie, waarbij leren en
verbeteren volledig is ingebed in de cultuur
en werkprocessen van de organisatie.

Vanaf juli 2020 is het programma gestart met het ondersteunen van locaties bij urgente
coronavraagstukken. De speciaal getrainde coaches brachten actief kennis in, dachten mee
over een aanpak ter plaatse en hielpen locaties om bij een nieuwe uitbraak zo goed mogelijk te
handelen. Er is door organisaties veelvuldig gebruik gemaakt van de coronaondersteuning, vaak
in aanvulling op de reguliere ondersteuning vanuit het programma. Vanaf januari 2022 heeft de
coronaondersteuning doorgang gevonden in het project ‘Samen werken aan infectiepreventie’
(SWIPE) [5, 11]. In dit project, dat doorloopt in 2023, wordt gewerkt aan duurzame gedrags- en
organisatieverandering op het gebied van hygiënisch werken en het voorkomen van infecties.

3.2

Conclusie

De resultaten zoals beschreven in deze rapportage laten zien dat het programma Waardigheid
en trots op locatie, als onderdeel van het programma ‘Thuis in het Verpleeghuis’, een grote
bijdrage heeft geleverd aan ‘de beweging naar verdere verbetering van de verpleeghuiszorg’,
en daarmee aan het welzijn van en goede zorg voor ouderen. Ondanks de invloed van corona
lieten deelnemers aan het programma op alle thema’s van het kwaliteitskader zichtbare
verbeteringen zien. Met de activiteiten is bijgedragen aan inzicht, bewustwording, en motivatie
van zorgmedewerkers om beter te gaan voldoen aan het kwaliteitskader en aan het versterken
van een cultuur van leren en verbeteren. Tijdens de corona-epidemie heeft het programma
bovendien snel en flexibel weten in te spelen op urgente vraagstukken vanuit de praktijk.
Ondanks de stappen die met het programma zijn gezet, laten de resultaten ook nog veel
ruimte zien voor verbetering, zowel op het gebied van persoonsgerichte en veilige zorg als van
belangrijke condities daarvoor, zoals voldoende en deskundig personeel, samenwerking met
familie en naasten, de inzet van technologie, en datagedreven werken. Deze thema’s nemen
ook in het nieuwe WOZO-programma [16] en in het recent ingediende ‘kwaliteitskompas voor de
verpleegzorg’ [17] een belangrijke positie in als uitgangspunten voor ‘passende zorg’: zorg die de
wensen en behoeften van bewoners centraal stelt, die uitgaat van de eigen ervaren gezondheid
en functioneren, en die tot stand komt gezamenlijk met en rondom de bewoner [18].
Duurzaam werken aan kwaliteit en kwaliteitsverbetering is belangrijk om ook in de toekomst
passende zorg te kunnen bieden. De ontwikkeling van verpleeghuizen tot lerende organisaties
draagt bij aan de behendigheid en wendbaarheid die nodig zijn om de uitdagingen waar de sector
voor staat het hoofd te bieden. In lijn met deze ontwikkeling is zowel in het WOZO-programma
als in het nieuwe kwaliteitskompas verpleegzorg een grote rol weggelegd voor samen leren,
reflecteren en verbeteren [16, 17]. Hiermee is de basis gelegd voor een toekomst waarin leven
met waardigheid en werken met trots onverminderd centraal kunnen staan.

"

De basis is gelegd voor een
toekomst waarin leven met
waardigheid en werken met
trots onverminderd centraal
kunnen staan.

"

Referenties

2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.

18.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Programma Kwaliteit Verpleeghuiszorg. Thuis in het
Verpleeghuis: Waardigheid en trots op elke locatie. Den Haag; 2018
Zorginstituut Nederland. Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg: samen leren en verbeteren. Diemen; 2017.
Sio. Doen wat nodig is: Evaluatieonderzoek In voor Zorg! Utrecht; 2017.
Vilans. Aandacht voor kwaliteit. Evaluatie ondersteuningsprogramma Waardigheid en trots voor
kwaliteitsverbetering in verpleeghuisorganisaties. Utrecht; 2021.
Projectpagina project ‘Samen werken aan infectiepreventie’ (SWIPE). Beschikbaar via: Samen werken
aan infectiepreventie - Waardigheid en trots voor de toekomst
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Vijfde voortgangsrapportage Thuis in het
Verpleeghuis. Den haag; 2021.
Kessels & Smit the learning company. Review thuis in het verpleeghuis. Utrecht; 2021.
Zorginstituut Nederland. Openbaar databestand Verpleeghuiszorg verslagjaar 2021. Diemen; 2022.
Beschikbaar via: Open data Verpleeghuiszorg | Zorginzicht.
ActiZ. Personeelssamenstelling verpleeghuizen 2021: visuele weergave. Utrecht; 2022.pdf.
ActiZ. Hoe staat het met de wachtlijsten voor verpleeghuizen? Utrecht; 2022.
ActiZ, V&VN, Verenso, Vilans en Waardigheid en trots op Locatie. Samen Werken aan Infectiepreventie –
resultaten 2022. Utrecht; 2023.
Waardigheid en trots op Locatie. Evaluatieonderzoek Scan Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg. Utrecht;
2022.
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Stroomversnelling voor krappe arbeidsmarkt in verpleeghuiszorg –
uitgebreide rapportage. Utrecht; 2020.
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Verpleeghuiszorg in beeld 2017 – 2021. Utrecht; 2022. Beschikbaar
via: Verpleeghuiszorg in beeld 2017-2021 | Verpleeghuiszorg | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl)
Waardigheid en trots op Locatie. Rapport aandacht voor leren in 6 inzichten. Achtergrondinformatie en
hulpmiddelen voor de praktijk. Utrecht; 2022.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. WOZO Programma: Wonen, Ondersteuning en Zorg
voor Ouderen. Den Haag; 2022.
Generiek kompas Samen werken aan kwaliteit van bestaan Thuis, in de wijk en in het verpleeghuis.
Ingediend bij Zorginstituut Nederland te Diemen, door een brede vertegenwoordiging van betrokken
organisaties, o.l.v. L. Bouwmeester. Maart 2023.
Zorginstituut Nederland en Nederlandse Zorgautoriteit. Samenwerken aan Passende Zorg: de toekomst
is nú. Actieplan voor het behoud van goede en toegankelijke gezondheidszorg. Diemen; November 2020.

30 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

<

<

1.

Bijlage:
Onderwerpscores
uit de scan per
thema van het
kwaliteitskader

Thema 1. Persoonsgerichte zorg
startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

3,21

3,62

0,41

Aandacht voor bewoners

3,38

3,81

0,43

Zorgleefplan opstellen samen met
bewoner

3,19

3,61

0,42

Zorgleefplan binnen zes weken
gereed

3,06

3,51

0,45

Zorgleefplan, medewerkers
kennen bewoner

2,93

3,38

0,45

Medewerkers verzorgen volgens
afspraak in Zorgleefplan

2,98

3,37

0,39

Medewerkers en behandelaren
werken goed samen

3,35

3,75

0,40

Zorgleefplan wordt minimaal twee
keer per jaar besproken

3,17

3,55

0,38

Wensen en behoeften bewoner
zijn leidend voor medewerkers

Thema 2. Wonen en Welzijn
startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

3,07

3,51

0,44

Aandacht voor levensvragen

2,79

2,75

-0,04

Familieparticipatie: actieve
bijdrage

3,56

3,78

0,22

Persoonlijke verzorging bewoners

2,75

2,93

0,18

Hygiëne: schone ruimtes

2,72

3,03

0,31

Zinvolle tijdsbesteding en
activiteiten

3,03

3,26

0,23

Vrijwilligers: goede samenwerking
en duidelijke taken

3,26

3,50

0,24

Tevreden over maaltijden

3,07

3,29

0,22

Leefruimtes passend bij doelgroep

Thema 3. Veiligheid

Thema 5. Leiderschap, governance en management

startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

3,35

3,80

0,45

Risicosignalering: medewerkers letten op
gezondheid bewoners

2,99

3,35

0,36

Organisatie heeft heldere visie

3,23

3,49

0,26

Bestuur en MT sturen op kwaliteit

3,42

3,79

0,37

Medewerkers bieden veilige zorg

2,71

3,12

0,41

3,04

3,58

0,54

Geen drempel voor melden incidenten

Leiding is betrokken: meelopen, weten wat er
speelt

2,61

3,17

0,56

Incidenten worden opgevolgd

2,70

3,04

0,34

3,44

3,83

0,39

Bevoegd en bekwaam voor risicovolle
handelingen

Leiding is ondersteunend: weten wat
medewerkers nodig hebben

2,43

2,79

0,36

Medewerkers kunnen invloed uitoefenen op
beleid

3,24

3,81

0,57

Medicatie volgens afspraak bewaard en
verstrekt

3,06

3,44

0,38

Vrijheidsbeperkende maatregelen (VBM)
voorkomen en inzetten

Thema 6. Personeelssamenstelling

3,35

3,63

0,28

Medewerkers werken hygiënisch

startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

3,71

3,87

0,16

Voedselveiligheid

2,83

3,39

0,56

Deskundig personeel: voldoende kennis en
vaardigheden

2,40

2,59

0,19

Voldoende personeel voor uitvoering van de
zorg

2,57

2,83

0,26

Voldoende personeel: intensieve zorgmomenten
minimaal twee zorgmedewerkers

2,35

2,77

0,42

Voldoende personeel: altijd iemand in de huiskamer of gemeenschappelijke ruimte

Thema 4. Leren en verbeteren van kwaliteit
startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

2,51

3,12

0,61

Reflectie en bespreken wat beter kan

2,77

3,25

0,48

Voldoende overlegmomenten

2,86

3,25

0,39

Zorgmedewerkers kunnen input geven voor
kwaliteitsplan en -verslag

2,68

2,94

0,26

Goede balans vast-flexibel

2,97

3,47

0,50

Kwaliteitsmanagementsysteem,
kwaliteitshandboek en protocollen

3,14

3,42

0,28

Goede samenwerking in het team

3,05

3,42

0,37

Voldoende (na)scholing, sluit aan bij behoefte

2,62

3,20

0,58

Cultuur van leren en verbeteren

2,90

3,16

0,26

Medewerkers voldoende tijd voor scholing

2,43

2,50

0,07

Voldoende tijd en ruimte voor deelname aan
lerend netwerk

2,52

2,79

0,27

Voldoende aandacht voor ontwikkelmogelijkheden en scholingsbehoefte medewerkers

2,23

2,37

0,14

Ziekteverzuim is geen structureel probleem

2,53

2,59

0,06

Verloop is geen structureel probleem

3,85

3,94

0,09

Medewerkers gaan met plezier naar het werk

<

<

32 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

Thema 7. Gebruik van hulpbronnen
startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

3,04

3,34

0,30

Werkwijzen en procedures zijn ondersteunend

2,92

3,23

0,31

Regelmatige evaluatie werkwijzen

2,90

3,14

0,24

Beschikbaarheid en vindbaarheid materialen en
hulpmiddelen

2,74

3,09

0,35

Mogelijkheden voor inzet (vernieuwende)
technologie

3,14

3,48

0,34

Facilitaire diensten ondersteunen zorgmedewerkers

2,84

3,14

0,30

Ondersteunende diensten ondersteunen zorgproces

Thema 8. Gebruik van informatie
startscore

eindscore

verschilscore

beschrijving

3,01

3,45

0,44

Cliëntervaringen minimaal één keer per jaar
gemeten

2,92

3,18

0,26

Gebruik cliëntervaringen om zorg te verbeteren

2,83

3,13

0,30

(Stuur)informatie is beschikbaar onder andere ten
behoeve van leren en verbeteren

2,57

2,67

0,10

Geen onnodige registratie van gegevens
(administratieve lasten)

<

<

33 Eindrapportage Waardigheid en trots op locatie - 2018 - 2023

Colofon
Deze rapportage is geschreven door Vilans, kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning,
in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Met dank aan
iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan de uitvoering van het programma ‘Waardigheid en
trots op locatie’ en aan de deelnemers aan het programma.
Verantwoordelijk voor uitgave
Vilans

Redactie
Hester Moerman
Saskia Baardman

Programmasubsidie
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS)

Ontwerp
Public Cinema

Onderdeel van programma
Waardigheid en trots op locatie

Contactpersoon
Anneke Augustinus

Auteurs
Paulien Vermunt
Annemarie Baars
Bellis van den Berg
Bart Boermans
Jennie Mast

Jaar van publicatie
2023

Vilans
Vilans is de kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning. We combineren ervaringen met
kennis uit onderzoek, en maken daar praktische kennisproducten van die je meteen kunt
gebruiken. Zo maakt onze nieuwe kennis de zorg nog beter, en kunnen mensen die zorg en
ondersteuning nodig hebben leven zoals zij dat willen. Lees meer op de website van Vilans.
Disclaimer
Vilans streeft er samen met betrokkenen naar om gebruik te maken van juiste, actuele en beschikbare gegevens in publicaties. Ondanks onze
zorgvuldigheid aanvaarden we daar geen aansprakelijkheid voor. Op onze publicaties is de Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0 licentie van
toepassing. Dit betekent dat je onze publicaties mag downloaden, verveelvoudigen en mag verwijzen wanneer de volgende voorwaarden gelden:
•
Er sprake is van niet-commerciële doeleinden.
Je beschrijft dat de publicatie van Vilans is, noemt eventuele auteurs en plaatst een URL of hyperlink naar de publicatie.
•
Je de Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0 licentie vermeldt, inclusief link.
•
Wil je een onderdeel gebruiken voor een eigen publicatie? Ook dat mag alleen voor niet-commerciële doeleinden en op voorwaarde dat je linkt
naar de originele bron en je werk vervolgens onder dezelfde Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0 licentie deelt. De Creative Commons CC BY-NCSA 4.0 licentie is niet van toepassing op beeldmateriaal, content van derden en op onderdelen waar dit specifiek bij benoemd staat