Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1943
Vragen van de leden Dekker-Abdulaziz (D66) en Mutluer (PvdA) aan
Minister van Justitie en Veiligheid over het bericht dat pasfoto’s van
buitenlanders ten onrechte door de politie gebruikt worden (ingezonden
24 februari 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
21 maart 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht van RTL Nieuws?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
In het «mondelinge vragenuur» van 7 februari 2023 stelde lid Mutluer (PvdA)
reeds vragen over dit bericht. U stelde dat de database «CATCHVreemdelingen» los staat van strafrechtelijk onderzoek/de politieketen. Echter,
de politie heeft echter na toestemming van een rechter-commissaris wel
degelijk toegang tot deze gegevens (waaronder foto’s). Kunt u toelichten hoe
dit wettelijk geborgd is binnen de Vreemdelingenwet of elders en hoe dit
moet worden gezien als «gescheiden»?
Antwoord 2
Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moet ik eerst enige uitleg geven
over de werking van het systeem CATCH en de Basis Voorziening Vreemdelingen (BVV).
De BVV is het centrale informatiesysteem in de vreemdelingenketen waarin
de basisgegevens van vreemdelingen in Nederland zijn opgeslagen. Deze
gegevens worden vastgelegd om de identiteit van de vreemdeling en de
authenticiteit van het vreemdelingendocument vast te kunnen stellen en te
verifiëren. Registratie in de BVV helpt de vreemdeling ook doordat diegene
na geregistreerd te zijn gebruik kan maken van allerlei voorzieningen, zoals
het afsluiten van een zorgverzekering, het volgen van een opleiding of het

1

ah-tk-20222023-1943
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

RTL Nieuws, 4 februari 2023, Miljoenen pasfoto’s van onschuldige buitenlanders in gezichtendatabase politie (www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5361083/miljoenen-pasfotos-vanonschuldige-buitenlanders-gezichtendatabase).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

aanvragen van een vreemdelingenpaspoort. De BVV is eigendom van de
Minister van Justitie en Veiligheid. Op grond van artikel 107, vijfde lid,
Vreemdelingenwet 2000, kunnen gezichtsopnamen en vingerafdrukken die
zijn opgeslagen in de BVV beschikbaar worden gesteld ten behoeve van de
opsporing en vervolging van strafbare feiten.
Indien de politie beschikt over een afbeelding waarop iemand die wordt
verdacht van een strafbaar feit herkenbaar in beeld is met zijn gezicht, dan
kan getracht worden de identiteit van die persoon (verdachte) te achterhalen
door – met behulp van CATCH – het gezicht van die verdachte te vergelijken
met de gezichtsopnamen van vreemdelingen die zijn opgenomen in de BVV.
Hierbij worden dan de voorwaarden/waarborgen in artikel 107, zesde lid,
Vreemdelingenwet 2000 in acht genomen. Zie antwoord 3 en 4.
Het systeem CATCH kan echter niet de data in de BVV benaderen en
analyseren. In de BVV zijn wel gezichtsopnamen van de vreemdelingen
opgenomen, maar niet de biometrische waarden die kunnen worden
berekend aan de hand van een gezicht. Voorbeelden van deze waarden zijn
de afstand tussen en de afmetingen van de ogen, mond, neus en oren.
CATCH vergelijkt niet de gezichtsopnamen zelf, zoals een mens dat handmatig zou doen, maar de biometrische waarden. Om die reden worden de
gezichtsopnamen uit de BVV met een deel van de persoonsgegevens
aangeleverd aan de politie. De biometrie-experts van de politie verwerken
deze gegevens in CATCH-vreemdelingen en voegen daar de biometrische
waarden aan toe. Deze kopie van de gezichtsopnamen uit de BVV wordt
CATCH-Vreemdelingen genoemd. De data in CATCH-Vreemdelingen is net als
de BVV eigendom van de Minister van Justitie en Veiligheid.
CATCH genereert op basis van de biometrische waarden een kandidaatlijst
met gezichtsopnames die technisch gezien overeenkomst vertonen met de
gezochte gelaatsafbeelding van de verdachte. Een biometrie-expert beoordeelt vervolgens deze kandidaten. Constateert deze expert een mogelijk
gelijkende kandidaat met de gelaatsafbeelding van de verdachte, dan wordt
deze voorgedragen voor zogenaamd 1-op-1 onderzoek. In dit 1-op-1
onderzoek wordt dan door twee andere biometrie experts na een morphologische analyse een geconsolideerde conclusie vastgesteld. Een geconsolideerde
conclusies betekent dat de twee conclusies bij elkaar worden opgeteld. Bij
een ongelijke conclusie wordt de meest conservatieve conclusie gerapporteerd. Indien de geconsolideerde conclusie is dat er overeenkomsten zijn
tussen de gelaatsafbeelding van de verdachte en een gezichtsopname uit
CATCH-Vreemdelingen, dan mag de gezichtsopname (inclusief de identiteitsgegevens) worden verstrekt aan het opsporingsteam van de politie en het
OM.2
Het hierboven beschreven proces voert de politie uit namens het Ministerie
van Justitie en Veiligheid. Het ministerie beschikt zelf namelijk niet over
gezichtsvergelijkingssoftware en biometrie-experts en maakt om die reden
gebruik van de diensten van de politie. De politie heeft ten behoeve van de
opsporing en vervolging van strafbare feiten geen vrije toegang tot de BVV
en CATCH-Vreemdelingen.
Terug naar uw vraag. De database CATCH-Vreemdelingen is een kopie van de
gezichtsopnames met een deel van de persoonsgegevens uit de BVV, met het
verschil dat aan CATCH-Vreemdelingen biometrische waarden zijn toegevoegd. CATCH-Vreemdelingen is net als de BVV eigendom van de Minister
van Justitie en Veiligheid en heeft geen relatie met de strafrechtketen. Pas als
er, nadat het hierboven beschreven proces is doorlopen, een gezichtsopname
(inclusief de identiteitsgegevens) wordt verstrekt aan het opsporingsteam van
de politie en het OM komt deze gezichtsopname in de strafrechtsketen
terecht.
Vraag 3
Kunt u verhelderen welke instanties er precies toegang hebben tot de
betreffende database (CATCH-Vreemdelingen) en hoe vaak de database wordt
geraadpleegd?

2

Deze procedure is gelijk aan de procedure die wordt doorlopen bij het raadplegen van CATCHStrafrecht en staat uitgebreid beschreven op pagina 2 van de Kamerbrief «Waarborgen en
kaders bij gebruik gezichtsherkenningstechnologie» van 19 november 2019 (https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32761–206.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 3
Alleen biometrie experts van het Centrum voor Biometrie van de politie
mogen een zoekopdracht uitvoeren binnen CATCH-Vreemdelingen. Dit mag
alleen als aan de voorwaarden genoemd in artikel 107 zesde lid, Vreemdelingenwet 2000 is voldaan. Deze voorwaarden noem ik in mijn antwoord op
vraag 4.
CATCH-Vreemdelingen is in 2022 twee keer geraadpleegd.
Vraag 4
Kan u reflecteren op het feit dat in artikel 107 lid 6 van de Vreemdelingenwet
nadrukkelijk staat vermeld dat uitsluitend de verstrekking van vingerafdrukken
aan bestuursorganen mogelijk is, wanneer er sprake is van vervolging van
strafbare feiten (of een redelijk vermoeden)?
Antwoord 4
Artikel 107, eerste lid, onder a, Vreemdelingenwet 2000 bepaalt dat er een
vreemdelingenadministratie is, die onder andere gezichtsopnames en
vingerafdrukken bevat. Artikel 107, vijfde lid, onder c, Vreemdelingenwet 2000
bepaalt dat de gezichtsopnames en vingerafdrukken beschikbaar mogen
worden gesteld met het oog op de opsporing en vervolging van strafbare
feiten. Dus zowel gezichtsopnames als vingerafdrukken mogen voor dat doel
worden verstrekt.
Artikel 107 zesde lid, Vreemdelingenwet 2000 werpt vervolgens een drempel
op voor de verstrekking van vingerafdrukken die, gelet op de tekst, niet voor
gezichtsopnames geldt. De vingerafdrukken van een vreemdeling uit de
vreemdelingenadministratie mogen slechts worden verstrekt ten behoeve van
de opsporing en vervolging van strafbare feiten in geval van een misdrijf
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en na schriftelijke machtiging
van de rechter-commissaris op vordering van de officier van justitie:
a. indien er een redelijk vermoeden bestaat dat de verdachte een vreemdeling
is, of
b. in het belang van het onderzoek en het opsporingsonderzoek op een dood
spoor is beland, dan wel snel resultaat geboden is bij de opheldering van het
misdrijf.
Volgens de tekst van artikel 107, zesde lid, Vreemdelingenwet 2000 geldt er
voor de verstrekking van gezichtsopnames dus een lagere drempel dan voor
de verstrekking van vingerafdrukken. In de praktijk worden voor de verstrekking van gezichtsopnames echter dezelfde beperkende voorwaarden als voor
de verstrekking van vingerafdrukken gehanteerd. De beperkingen zijn juist in
het voordeel is van de betrokken vreemdelingen. Zij dragen bij aan de
bescherming van hun grondrechten.
Vraag 5
Kan u toelichten hoe het kan dat in de huidige praktijk ook foto’s worden
verstrekt aan de politie, wanneer de rechter-commissaris hier toestemming
voor geeft?
Antwoord 5
Zie mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 6
Kunt u reflecteren op hetgeen deskundige op het gebied van technologie en
mensenrechten, in het genoemde artikel stelt, namelijk dat gezichten niet
hetzelfde zijn als vingerafdrukken en dat het problematisch is dat het
ministerie dit wel zo ziet?
Antwoord 6
Vingerafdrukken en gezichtsopnames zijn inderdaad niet hetzelfde. Het gaat
wel in beide gevallen om de verwerking van bijzondere persoonsgegevens,
namelijk biometrische gegevens. Zoals ik in mijn antwoord op vraag 4 aangaf
mag de politie de gezichtsopnames gebruiken ten behoeve van de opsporing
en vervolging van strafbare feiten en doet de politie dat feitelijk strikter dan
de wet voorschrijft. De politie hanteert de beperkende voorwaarden die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

volgens de letter van de wet alleen voor vingerafdrukken gelden. Hiermee
dragen ze bij aan de bescherming van grondrechten en dat vind ik positief.
Vraag 7
In hoeverre is de huidige wetgeving voldoende «duidelijk en nauwkeurig»
voor deze uitleg van de Vreemdelingenwet?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 4. De wetgeving en de toepassing van de
waarborgen in het zesde lid zijn naar mijn mening voldoende nauwkeurig en
duidelijk.
Vraag 8
Kunt u reflecteren of er volgens u wordt voldaan aan de voorwaarden die het
Hof van Justitie van de Europese Unie stelt?
Antwoord 8
Ik ga er vanuit dat uw vraag gericht is op het arrest van het Hof van Justitie
van de Europese Unie waar RTL Nieuws naar verwijst in het artikel waar u in
vraag 1 aan refereert. Dat arrest gaat over een zaak in Bulgarije.3 Het arrest
betreft de uitlegging van richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement
en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke
personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door
bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de
opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van
straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking
van kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad. In deze zaak heeft het Hof onder
andere en kort samengevat uitgesproken dat de systematische verzameling
van biometrische en genetische gegevens van elke in verdenking gestelde
persoon met het oog op de politiële registratie ervan in strijd is met deze
richtlijn.
De database CATCH-Vreemdelingen is geen database met verdachte personen
en valt niet onder deze richtlijn, maar onder de Algemene Verordening
Gegevensbescherming.4
Vraag 9
Kunt u deze vragen beantwoorden voordat het tweeminutendebat Inzet
algoritmes en data-ethiek binnen de rijksoverheid plaatsvindt?
Antwoord 9
Ja.

3
4

https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2023–01/cp230016nl.pdf.
VERORDENING (EU) 2016/679 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 27 april
2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van
persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van
Richtlijn 95/46/EG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4