Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 614

Grondrechten in een pluriforme samenleving

Nr. 77

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 juni 2018
De vaste commissies voor Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en Justitie en Veiligheid hebben een aantal vragen
voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en Justitie en Veiligheid over de brief van 26 april 2018
inzake de inzage van RAND in vertrouwelijke informatie over financiering
uit de Golf (Kamerstuk 29 614, nr. 73).
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft deze vragen, mede namens de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister voor
Rechtsbescherming, beantwoord bij brief van 29 mei 2018. Vragen en
antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-29614-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

1

1
Kunt u voor elk land in de Golf afzonderlijk aangeven wanneer lijsten
overhandigd zijn over financiering van religieuze instellingen? Zo nee,
waarom niet? Wanneer gebeurde dat voor het laatst? Welke landen
hebben nooit dergelijke lijsten overhandigd?
Het gaat niet in alle gevallen om lijsten die door de Golfstaten
zijn overhandigd. De lijsten die op 7 november 2016 ter vertrouwelijke inzage naar de Tweede Kamer zijn gestuurd zijn opgesteld
door het Ministerie van Buitenlandse Zaken (Kamerstuk 29 614,
nr. 52), gebaseerd op afzonderlijke informatie die voor juli 2016
door Saoedi-Arabië en Koeweit met het Ministerie van Buitenlandse Zaken is gedeeld.
Daarnaast heeft Koeweit op 25 september 2016 en op 9 maart
2017 in het kader van de gesprekken over de wenselijkheid van
transparantie aanvullende informatie met het Ministerie van
Buitenlandse Zaken gedeeld. Deze informatie is op 6 juli 2017 ter
vertrouwelijke inzage naar de Tweede Kamer gestuurd
(Kamerstuk 29 614, nr. 60). Sindsdien is op 13 oktober 2017 door
Koeweit nog één geval van een verzoek om financiering met het
Ministerie van Buitenlandse Zaken gedeeld. Hierover zal de
Tweede Kamer nog geïnformeerd worden. Dit is niet eerder
gebeurd omdat overleg over duiding nog gaande was.
2
Klopt het dat sinds 2015 geen informatie meer is ontvangen uit SaudiArabië over financiering van religieuze instellingen in Nederland? Zo ja,
waarom is dat het geval? Kan uitgesloten worden dat sinds 2015
religieuze instellingen vanuit dat land zijn gefinancierd?
Het klopt dat sinds 2015 geen informatie van Saoedi-Arabië is
ontvangen. Uit contacten met vertegenwoordigers van de
Saoedische overheid kan worden opgemaakt dat het land zich
bewust is van de onrust die buitenlandse financiering in
Nederland met zich mee brengt. Hierdoor is Saoedi-Arabië
mogelijk terughoudender geworden met het financieren van
organisaties in Nederland. Tijdens mijn gesprek met mijn
Saoedische collega op 20 mei jl. bevestigde hij dat er sinds 2015
door Saoedi-Arabië geen financiering is goedgekeurd. Het kabinet
kan echter niet uitsluiten dat sinds 2015 Nederlandse organisaties vanuit Saoedi-Arabië zijn gefinancierd, het delen van
informatie gebeurt immers op vrijwillige basis. Zoals in de
Kamerbrief van 5 juli 2016 is gemeld (Kamerstuk 29 614, nr. 50),
is op basis van de ontvangen informatie geen sluitend overzicht
te maken van buitenlandse financieringsstromen naar Nederlandse religieuze organisaties.
3
In de brief van 26 april jl. van de Minister van Buitenlandse Zaken wordt
gesteld dat het overzicht met financieringsaanvragen van de periode 2010
t/m 2013 door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW) met het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum
(WODC) is gedeeld ten behoeve van het onderzoek van RAND naar deze
financieringsstromen (Kamerstuk 29 614, nr. 73). Bent u bekend met de
afwijkende stellingname van de betreffende onderzoekers van RAND over
inzage in deze lijsten, te weten de stelling «De passage «information we
were given access to» refereert niet aan informatie die we van MinBZ
hadden ontvangen. Deze «lijst» kregen we via [een] andere bron. Van
MinBZ hebben we nooit informatie over [individuele] donaties
ontvangen» (https://twitter.com/StijnHoorens/status/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

2

989240293680664577)? Hoe duidt u deze uitspraak? Kan derhalve de
correspondentie hieromtrent tussen zowel het Ministerie van Buitenlandse Zaken als het Ministerie van SZW en de betreffende onderzoekers
met de Kamer worden gedeeld?
In de Nieuwsuur-uitzending is niet te zien welke lijst de RANDmedewerker te zien krijgt van de journalist van Nieuwsuur. Het
kan hierbij gaan om de veel later (2016 en 2017) verkregen lijsten
van organisaties waarnaar gerefereerd in antwoord op vraag 1.
Deze waren uiteraard nog niet beschikbaar ten tijde van het
onderzoek in 2014.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft naar eer en geweten
tijdens de uitvoering van het onderzoek eind 2014 volledige
medewerking verleend aan RAND om in alle vrijheid onderzoek te
doen. Er is geen sprake geweest van het bewust achterhouden
van stukken. Zoals ik in mijn brief van 26 april jl. aan uw Kamer
aangaf (Kamerstuk 29 614, nr. 73), beschikte het Ministerie van
Buitenlandse Zaken op het moment dat het onderzoek plaatsvond
over één overzicht met (18) namen van organisaties op basis van
informatie ontvangen van de ambassade van Saoedi-Arabië in de
periode 2010 t/m 2013. Het kabinet (in dit geval het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) heeft dit overzicht al op
12 december 2013 gedeeld met het WODC ten behoeve van het
onderzoek dat door RAND zou worden uitgevoerd. Met andere
woorden: Sinds 12 december 2013 beschikte WODC als opdrachtgever van RAND) over de lijst die de op dat moment beschikbare
informatie bevatte. De email terzake hebben we kunnen achterhalen. De ministers van SZW en Buitenlandse Zaken zijn bereid de
email van SZW met WODC te delen1. Het betreft een email van
Buitenlandse Zaken van 9 september 2013 met achtergrondinfo
die met SZW (Aanhangsel Handelingen II 2012/13, nr. 3230) is
gedeeld ten behoeve van de beantwoording Kamervragen over de
blauwe moskee en voorbereiding van het 30 leden debat over
buitenlandse financiering moskeeën van 12 september (Handelingen II 2012/13, nr. 110, item 9). Deze email is op 12 december
2013 door SZW doorgestuurd ten behoeve van het WODConderzoek. Persoonsgegevens zijn uit privacyoverwegingen
weggelakt.
4, 5
Kunt u een overzicht geven van alle vertrouwelijke informatie over
financiering van religieuze instellingen vanuit landen in de Golf waar
RAND en het WODC inzage in hebben gekregen?
Is er informatie over financiering van religieuze instellingen vanuit landen
in de Golf die niet (vertrouwelijk) is gedeeld met RAND en het WODC? Zo
ja, welke informatie betreft dit en waarom is die niet gedeeld?
Het kabinet heeft op 12 december 2013 het overzicht met (18)
namen van organisaties op basis van informatie die het Ministerie
van Buitenlandse Zaken had ontvangen van de ambassade van
Saoedi-Arabië in de periode 2010 t/m 2013 gedeeld met WODC.
Met andere woorden: Sinds 12 december 2013 beschikte WODC
als opdrachtgever van RAND over de lijst die de op dat moment
beschikbare informatie bevatte.
6
Heeft u aanwijzingen dat door buitenlandse financiering van moskeeën de
veiligheid in Nederland in het geding is? Kunt u uw antwoord toelichten?
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

3

Het staat maatschappelijke en religieuze organisaties in
Nederland vrij om financiering vanuit het buitenland aan te
trekken. Het is goed om op te merken dat buitenlandse financiering niet per definitie problematisch is. Echter, buitenlandse
financiering – vanuit staten, niet-statelijke organisaties én
individuen – gaat in sommige gevallen gepaard met ideologische
beïnvloeding die bijdraagt aan antidemocratisch, anti-integratief
en onverdraagzaam gedrag dat haaks staat op de uitgangspunten
van de rechtsstaat en de waarden die in Nederland worden
gekoesterd. Als ideologische beïnvloeding deze vorm aanneemt,
heeft dat een negatief effect op sociale verhoudingen in de
samenleving. Groepen burgers worden op die manier tegen elkaar
en tegen de overheid opgezet, hetgeen een bedreiging kan
vormen voor de democratische rechtsorde en in die zin weerslag
kan hebben op de nationale veiligheid.
7
Kunt u een beeld schetsen hoe, mede door financiering vanuit het
buitenland, de invloed van het salafisme de afgelopen tien jaar in
Nederland is toegenomen? Deelt u het beeld dat de invloed van deze
religieuze stroming is verdubbeld?
Invloed is moeilijk te kwantificeren. De overheid ziet een
groeiende impact van individuen (aanjagers) en organisaties die
vanuit bepaalde salafistische leerstellingen aanzetten tot
antidemocratisch, anti-integratief en onverdraagzaam gedrag.
Deze ontwikkeling kan zorgwekkend zijn en heeft daarom de
aandacht.
8
Welke juridische grondslagen zijn op dit moment voorhanden voor het
blokkeren van geldstromen uit het buitenland?
Als het gaat om buitenlandse financiering die ongewenst is, maar
niet strafbaar, biedt de wet zeer weinig mogelijkheden. Op basis
van het Gemeenschapsrecht is het aantal mogelijkheden om
geldstromen uit lidstaten van de Europese Unie te blokkeren
beperkt. Een van de belangrijkste pijlers van de Europese Unie is
immers vrij verkeer van kapitaal. Inzet is altijd geweest om
buitenlandse investeringen te bevorderen, omdat de Nederlandse
economie baat kan hebben bij die geldstromen uit het buitenland.
Mede om deze reden zijn binnen het nationale recht nagenoeg
geen juridische grondslagen voorhanden om ongewenste
geldstromen vanuit het buitenland, binnen of buiten de EU, ter
financiering van maatschappelijke of religieuze instellingen, te
blokkeren. Momenteel loopt een verkenning naar de mogelijkheden tot uitbreiding van juridische grondslagen. Verkend wordt
of er mogelijkheden zijn om geldstromen uit onvrije landen naar
maatschappelijke en religieuze organisaties, waarbij misbruik
wordt gemaakt van Nederlandse vrijheden, te beperken.
Daarnaast wordt verkend of buitenlandse geldstromen naar
politieke partijen beperkt kunnen worden. Hierover wordt uw
Kamer komend najaar geïnformeerd.
9
In welke gevallen wordt er nu reeds opgetreden tegen geldstromen uit het
buitenland?
Allereerst is het belangrijk om te benadrukken dat niet alle
buitenlandse financiering per definitie ongewenst of problema-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

4

tisch is. Indien er sprake is van buitenlandse financiering, die
leidt tot problematisch gedrag bij een organisatie, wordt in lijn
met de driesporenaanpak het gesprek en de confrontatie
aangegaan met de organisaties. Ook het gebrek aan transparantie
en ondoorzichtige financiële constructies zijn een reden om met
en organisaties in gesprek te gaan over de herkomst van
geldstromen. Tot slot, ontvangt het Ministerie van Buitenlandse
Zaken via Notes Verbales informatie over financieringsaanvragen
uit bepaalde Golflanden. Indien er zorgen bestaan over de
organisatie die de aanvraag heeft gedaan, dan worden deze
zorgen met het betreffende land gedeeld.
10
Kunt u aangeven of en zo ja hoe het Oostenrijkse verbod op buitenlandse
financiering van moskeeën zich verhoudt tot de in Nederland geldende
grondrechten?
In 2015 heeft Oostenrijk een wetswijziging in de «islam-wet»
doorgevoerd, waarin is vastgelegd dat structurele buitenlandse
financiering van islamitische organisaties niet is toegestaan.
Islamitische organisaties mogen nog wel eenmalige giften uit het
buitenland ontvangen. Dit biedt een mogelijkheid om de
wetgeving aangaande buitenlandse financiering te omzeilen.
Dergelijke wetgeving t.a.v. een specifieke religie staat op
gespannen voet met de Nederlandse geldende grondrechten als
vrijheid van godsdienst en het discriminatieverbod. Deze gaat
namelijk uit van gelijke behandeling van geloofsgenootschappen.
11
Is er naar uw opvatting op dit moment sprake van dat financiering uit het
buitenland van religieuze instellingen leidt tot ondermijning van de
democratische rechtsstaat? Zo nee, waarom niet?
Buitenlandse financiering van instellingen (religieus, maatschappelijk of anderszins) is als zodanig niet onwenselijk of strafbaar.
In sommige gevallen kan buitenlandse financiering onwenselijk
en zorgelijk zijn, bijvoorbeeld wanneer deze aantoonbaar
bijdraagt aan toenemende invloed van problematisch gedrag dat
op gespannen voet staat met de democratische rechtsorde.
12
Kunt u een overzicht geven van alle maatregelen van de afgelopen tien
jaar om ongewenste financiering van religieuze instellingen te beperken
en ingaan op het effect van die maatregelen?
In de brief aan de Kamer van 4 december 2016 (Kamerstuk
29 614, nr. 56) over ongewenste financiering van instellingen en
activiteiten wordt voor het eerst gedefinieerd onder welke
condities buitenlandse financiering als ongewenst wordt
beschouwd. Eind 2016 zijn dan ook verschillende nieuwe
maatregelen geïntroduceerd om ongewenste financiering tegen
te gaan. Het betreft hier onder andere de intensivering van het
buitenlandse beleid, de aankondiging van wetgeving ter bevordering van de transparantie van financiering als de inperking van
ongewenste financiering, het overleg met de moskeekoepels over
transparantie van financiering, de uitbreiding van de capaciteit
van FIU Nederland, de start van de pilot Buitenlandse Financiering van het Financieel Expertise Centrum en de organisatie
van een Bestuurlijk Overleg met gemeenten over de driesporenaanpak/buitenlandse financiering. In de brief van 29 maart jl. bent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

5

u geïnformeerd over de voortgang en uitwerking van deze
maatregelen (Kamerstuk 29 614, nr. 71).
13
Deelt u de opvatting dat de beïnvloeding zoals Nieuwsuur en NRC lieten
zien zeer onwenselijk is?
Ik begrijp uw zorgen naar aanleiding van de uitzendingen van
Nieuwsuur en de artikelen van de NRC Handelsblad. Het kabinet
maakt zich zorgen om die vormen van financiering die het risico
vergroten op buitenlandse beïnvloeding en bijdragen aan antidemocratisch, anti-integratief, en onverdraagzaam gedrag dat haaks
staat op de uitgangspunten van de rechtsstaat.
14
Klopt het dat gemeentebesturen niet zijn geïnformeerd over de bij de
regering bekende financieringsstromen? Zo ja, waarom niet? Zo nee,
welke informatie is met gemeenten gedeeld en welke verdere acties zijn
ondernomen?
Nee, dat klopt niet. De informatiedeling is echter wel laat op
gang gekomen. De processen rondom informatiedeling waren
nog niet optimaal op dat moment. Hiervoor moest nog een
duidelijk proces worden ingericht. Het is belangrijk om te
benoemen dat het laat op gang komen van informatie niet tot
veiligheidsrisico’s heeft geleid.
Het Ministerie van SZW is in september 2017 gestart met het
vertrouwelijk informeren van betrokken gemeenten met
betrekking tot de overzichten uit Koeweit. Het Ministerie van
SZW heeft met gemeenten vertrouwelijk de vaak summiere
informatie uit de overzichten gedeeld. De gemeenten hebben –
gezien het vertrouwelijke karakter – niet de integrale overzichten
ontvangen, maar alleen die informatie vanuit de overzichten die
van toepassing was voor hun gemeente.
In meerdere gevallen is er ook individuele ondersteuning geboden
aan gemeenten bij casuïstiek rondom Buitenlandse Financiering.
Deze ondersteuning richtte zich in de meeste gevallen echter niet
op de financiering als zodanig, maar vooral op het ondersteunen
van gemeenten bij het voorkomen van antidemocratisch,
anti-integratief en onverdraagzaam gedrag en het toepassen van
de driesporenaanpak. Op lokaal niveau kan de driesporenaanpak
(interactie en dialoog, aanspreken en confronteren, en verstoren
en handhaven) worden ingezet om ongewenste financiering aan
te pakken waarmee invloed wordt verworven die problematische
gedragingen met zich meebrengt.
15
Klopt het dat in de brief aan de Kamer van december 2016 (Kamerstuk
29 614, nr. 56) werd geschreven dat alle grote koepelverenigingen van
moskeeën afspraken wilden vastleggen in een convenant over buitenlandse financiering terwijl geen van deze koepelverenigingen daarmee
akkoord was, zoals NRC (26-4-2018) schrijft? Zo ja, waarom werd deze
passage opgenomen in de brief als er nog geen akkoord op was? Deelt u
de opvatting dat hier sprake is van desinformatie aan de Kamer?
Het klopt dat in de brief van december 2016 (Kamerstuk 29 614,
nr. 56) staat dat de verschillende koepels de visie van het
toenmalige kabinet delen dat ongewenste (buitenlandse) financiering een risico kan vormen voor de onafhankelijkheid van
gemeenschappen. Vanaf het moment dat de gesprekken hierover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

6

begonnen, was bekend dat er verschillende standpunten waren
tussen, maar ook binnen koepels, over de juiste wijze waarop
ongewenste buitenlandse financiering tegengegaan zou kunnen
worden. Het idee van een convenant is geopperd vanuit de
koepels. Sommige stonden daar positief tegenover, terwijl andere
meer moeite hadden met een convenant. Het bezwaar leek vooral
betrekking te hebben op de exclusieve focus van een convenant
op de moslimgemeenschap. In de verkenning die volgde zou dan
ook de optie worden meegenomen om het convenant breder te
trekken.
Hoewel de gesprekken die zijn gevoerd focus hadden op een
convenant is bij nader inzien de weergave in de brief van
december 2016 (Kamerstuk 29 614, nr. 56) dat «overheid en
koepels toewerken naar vrijwillige afspraken die zullen worden
vastgelegd in een convenant» te optimistisch.
16
Hoe definieert u het begrip «onvrije landen»? Hoe wordt de definitie van
«onvrije landen» nader ingevuld, zoals aangekondigd op pagina 6 in de
eerdere brief van de ministers van Justitie en Veiligheid en SZW?
De definitie van het begrip «onvrije landen» is onderdeel van de
verkenningen die het kabinet uitvoert, in het kader van de
uitwerking van de maatregelen zoals genoemd in het regeerakkoord (Kamerstuk 34 700, nr. 34). Zie ook het antwoord op vraag
18.
17
Bent u voornemens te onderzoeken hoe Nederland zou kunnen voldoen
aan de wederkerigheid op het gebied van afspraken over het bekend
maken van financieringsstromen, die nodig is om tot afspraken met
landen als Saoedi-Arabië en Koeweit te komen (zie de brief van de
ministers voor Rechtsbescherming en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, pagina 3) (Kamerstuk 29 614, nr. 71)?
Organisaties in Nederland die activiteiten in het buitenland willen
financieren hebben geen wettelijke plicht om dit vooraf te
melden bij de Nederlandse overheid. Hierdoor kan Nederland niet
voldoen aan de wens tot wederkerigheid waar landen als SaoediArabië en Koeweit bij het vastleggen van afspraken over het
vooraf informeren van financieringsstromen om vragen. Dit
dilemma zal worden meegenomen in de verdere uitwerking en de
verkenning naar de beperking van geldstromen uit onvrije landen.
18
Op welke termijn denkt u een (wets)voorstel waarmee geldstromen vanuit
onvrije landen worden beperkt aan de Kamer te kunnen sturen?
In de brief van 29 maart jl. (Kamerstuk 29 614, nr. 71) is aangegeven dat een verkenning is gestart naar de mogelijkheden om
geldstromen uit onvrije landen, waarbij misbruik wordt gemaakt
van de vrijheden die we kennen in Nederland, beperkt kunnen
worden. Deze verkenning is momenteel gaande, en zoals aangegeven in eerdergenoemde brief, wordt Uw Kamer hierover in het
najaar nader geïnformeerd. U wordt dan ook geïnformeerd over
(een) voorstel(len).
19
Bent u het met de onderzoekers eens dat inzicht in buitenlandse financieringsstromen het vertrouwen tussen bronlanden en de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

7

overheid versterkt, garandeert dat de financiering aangewend wordt voor
het legitieme doel en inlichtingendiensten helpt bij het monitoren van
instellingen die met buitenlandse geldstromen worden gefinancierd? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, hoe heeft u uitvoering gegeven aan de aanbeveling van RAND om buitenlandse financiering te traceren?
Transparantie tussen staten over financieringsstromen kan
bijdragen aan het vertrouwen dat financiering wordt aangewend
voor legitieme doelen. Het is juist vanuit de wens om ervoor te
zorgen dat financiering in Nederland binnen wettelijke kaders
plaatsvindt dat Saoedi-Arabië en Koeweit informatie met de
Nederlandse overheid delen.
Deze transparantie betreft overigens niet uitsluitend de donorlanden, maar ook de ontvangers van buitenlandse financiering in
Nederland. Daarom hebben de Minister voor Rechtsbescherming
en de Minister van SZW u op 29 maart jongstleden ook geïnformeerd over de voortgang van het wetsvoorstel over de bevordering van transparantie van geldstromen naar maatschappelijke
organisaties (Kamerstuk 29 614, nr. 71).
20
Klopt de veronderstelling dat op dit moment sprake is van hooguit een
gefragmenteerd inzicht in buitenlandse geldstromen vanuit onvrije landen
met de bedoeling oneigenlijke invloed in Nederland uit te oefenen? Zo ja,
hoe bent u voornemens adequater zicht te krijgen op deze buitenlandse
financieringsstromen?
In beginsel staat het organisaties vrij om financiering uit het
buitenland aan te trekken. De inzet zal dan ook niet zijn om een
volledig zicht op alle geldstromen te verkrijgen. Om adequater
zicht te krijgen op buitenlandse financieringsstromen is het
Financieel Expertise Centrum (hierna: FEC) sinds september 2017
een pilot gestart binnen het FEC-programma Terrorismefinanciering (TF). Deze pilot is gericht op het in kaart brengen van de
(van origine) buitenlandse financiering van non-profit instellingen
(NPO’s) waarvan één of meerdere betrokken partijen direct of
indirect in verband kunnen worden gebracht met terrorisme of de
financiering daarvan. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan
het tegengaan van ongewenste financieringsstromen en bijbehorende ongewenste beïnvloeding en gedrag. Sinds september 2017
is een aantal signalen onderzocht. Indien daarvoor aanleiding was
is er vanuit de pilot Buitenlandse Financiering informatie gedeeld
met gemeenten en de lokale politie.
Ook zal de Minister voor Rechtsbescherming rond de zomer een
wetsvoorstel in consultatie brengen om transparantie van
geldstromen naar maatschappelijke organisaties, waaronder
religieuze en levensbeschouwelijke organisaties, te bevorderen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoekt of
geldstromen vanuit onvrije landen kunnen worden beperkt en zal
uw Kamer hier in het najaar van 2018 verder over informeren.
21
Welke risico’s en/of nadelige gevolgen kan het openbaar maken van
verkregen informatie van derde landen over financieringsstromen richting
Nederland hebben?
Openbaarmaking van informatie die is verkregen vanuit diplomatieke contacten met derde landen kan dergelijke vrijwillige
informatiedeling in gevaar brengen. Landen kunnen terughou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

8

dender worden om informatie te delen, wetend dat deze informatie openbaar zal worden.
22
Is de informatie die in 2016 en 2017 betreffende financiering van
Golfstaten aan Nederlandse moskeeën op vertrouwelijke basis met de
Kamer is gedeeld de volledige weergave van de informatie die het kabinet
over deze financieringsverzoeken en -stromen op dat moment bezat? Kan
een overzicht van alle met het Ministerie van Buitenlandse Zaken
gedeelde informatie van 2010 tot heden uit Saoedi-Arabië, Koeweit en
andere Golfstaten betreffende financieringsstromen, per land uitgesplitst,
met de Kamer (vertrouwelijk) gedeeld worden?
Het Ministerie heeft alle informatie die het heeft ontvangen op
25 september 2016 en 6 juli 2017 ter vertrouwelijke inzage met
de Kamer gedeeld (Kamerstuk 29 614, nr. 60). Enige uitzondering
is een geval van Koeweit dat op 13 oktober 2017 is ontvangen.
De Kamer zal hierover nog geïnformeerd worden. Dit is niet
eerder gebeurd omdat overleg over duiding nog gaande is.
23
Klopt het dat Saoedi-Arabië sinds 2015 geen betalingsverzoeken van
religieuze instellingen in Nederland heeft gehonoreerd? Klopt het voorts
dat Saoedi-Arabië sinds 2015 geen betalingsverzoeken van religieuze
instellingen in Nederland heeft ontvangen?
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 2 klopt het dat
sinds 2015 geen informatie meer ontvangen is vanuit SaoediArabië. Het kabinet heeft geen informatie over betalingsverzoeken van Nederlandse religieuze organisaties aan SaoediArabië of Saoedische organisaties.
24
Deelt Saoedi-Arabië ook niet-gehonoreerde betalingsverzoeken met
Nederland? Zo ja, kunnen deze met de Kamer (vertrouwelijk) gedeeld
worden?
Zoals al eerder is aangegeven betreft de informatie die is
ontvangen van Saoedi-Arabië en die op 25 september 2016 ter
vertrouwelijke inzage met de Kamer is gedeeld informatie
betreffende aanvragen van Nederlandse organisaties (Kamerstuk
29 614, nr. 60). Het is niet bekend of deze aanvragen ook allemaal
gehonoreerd zijn, daarover heeft het Ministerie van Buitenlandse
Zaken slechts in een enkel geval informatie ontvangen.
25
Kunt u zich het nader antwoord van voormalig ministers Koenders en
Asscher herinneren op de schriftelijke vragen van de leden Sjoerdsma
(D66), Azmani (VVD), Knops (CDA) en Karabulut (SP) d.d. 1 maart 2017
(Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 702), waarin werd gesteld dat de
gesprekken met en in de Golflanden zijn geïntensiveerd en dat het
«voorlopige resultaat van de geïntensiveerde dialoog met de Golflanden
is dat de informatiepositie van Nederland over organisaties in de
betreffende landen en over de toezichtprocedures is verbeterd»? Betekent
dit dat Nederland over meer informatie over financieringsstromen uit de
betreffende landen beschikt? Zo ja, waarom is deze informatie niet
(vertrouwelijk) met de Kamer gedeeld, terwijl herhaaldelijk om transparantie over dergelijke financieringsstromen is gevraagd? Hoe verhoudt
zich dit tot de antwoorden op nadere schriftelijke vragen d.d. 6 juli 2017
(Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 702), waarin uw voorgangers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

9

stelden dat deze informatie op vertrouwelijke basis met de Kamer gedeeld
zal worden?
Het kabinet heeft de afgelopen jaren ingezet op het versterken
van transparantie tussen de betreffende landen en Nederland
over mogelijke financieringsstromen. De informatie die is
ontvangen is gedeeld met andere overheidsinstanties. Ook is de
informatie, zoals beschreven in het antwoord op vraag 1 ter
vertrouwelijke inzage met de Kamer gedeeld. Hiermee is invulling
gegeven aan de eerdere toezeggingen. Het Ministerie van
Buitenlandse Zaken heeft van andere landen niet dergelijke
informatie ontvangen.
26
Heeft de door de voormalig ministers van Buitenlandse Zaken en SZW
geschetste geïntensiveerde dialoog met de Golflanden en de betere
informatiepositie van Nederland (Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr.
702) geleid tot informatieverstrekking vanuit de Verenigde Arabische
Emiraten, Oman en Qatar over financieringsstromen aan en financieringsverzoeken van religieuze instellingen in Nederland? Zo ja, op welke
momenten? Waarom is deze informatie niet met de Kamer gedeeld? Kan
deze informatie alsnog vertrouwelijk gedeeld worden met de Kamer?
Er is de overheden van de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar
verzocht om transparantie. Deze landen hebben geen concrete
informatie gedeeld met het Ministerie van Buitenlandse Zaken op
de manier waarop Saoedi-Arabië en Koeweit dat doen. Met Qatar
is nauw contact gehouden, ook op politiek niveau, over de
aankoop van een schoolgebouw in Rotterdam door de Duitse Al
Nour stichting die verbonden is aan een stichting in Qatar. De
Kamer is hierover eerder geïnformeerd.
27
Klopt het dat de lijst met financieringsverzoeken van Nederlandse
moskeeën aan Saoedi-Arabië over de periode 2010–2013 in september
2013 eenmalig op verzoek van het Ministerie van Sociale Zaken door het
Ministerie van Buitenlandse Zaken is opgesteld? Zo ja, waarom stelde
voormalig Minister Asscher tijdens het plenaire debat over de invloed van
ultraorthodoxe moslims in moskeeën op 25 mei 2016 (Handelingen II
2015/16, nr. 87, item 3)dat zijn ministerie niet op de hoogte werd
gehouden van religieuze investeringen in Nederland, terwijl de betreffende lijst in 2013 in opdracht van zijn eigen ministerie was opgesteld?
Ja. Het klopt dat de lijst met financieringsverzoeken van Nederlandse moskeeën over de periode 2010–2013 in 2013 eenmalig is
opgesteld door het Ministerie van Buitenlandse Zaken op verzoek
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (dit is
ook de lijst die op 12 december 2013 met het WODC is gedeeld).
Dit wil niet zeggen dat SZW daarmee op de hoogte was van
religieuze investeringen in Nederland. De betreffende overzichten
zijn namelijk in veel gevallen summier, lastig te valideren en
hebben betrekking op financieringsaanvragen aan Saoedi-Arabië
en Koeweit, niet daadwerkelijk uitgevoerde betalingen. Het
betreft dus géén informatie over de buitenlandse religieuze
investeringen in Nederland in de richting van moskeeën, kerken,
synagogen etc.
28
Waarop is de mening van de Minister van Buitenlandse Zaken zoals
verwoord in het Mondelinge Vragenuur van 24 april jl. gestoeld (Hande-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

10

lingen II 2017/18, nr. 77, item 4), dat wanneer de vertrouwelijkheid rondom
de van Golfstaten verkregen informatie over financieringsstromen zou
wegvallen, de informatiestroom van deze landen zou opdrogen? Hoe
verhoudt deze uitspraak zich tot eerdere uitspraken van de voormalig
ministers Koenders en Asscher dat moet worden aangedrongen op meer
transparantie over de herkomst van financiering (plenair debat, 25 mei
2016 (Handelingen II 2015/16, nr. 87, item 3)) en dat niet transparante
financieringsstromen het risico vergroten van beïnvloeding (nader
antwoord schriftelijke vragen, 1 maart 2017)? Hoe verhoudt zich deze
uitspraak voorts tot het gegeven dat Saoedi-Arabië sinds 2015 geen
informatie meer met Nederland gedeeld zou hebben?
Transparantie betekent niet dat de informatie openbaar moet zijn.
Inzet is geweest zoveel mogelijk informatie te verkrijgen die kan
bijdragen aan het beeld dat relevante overheidsorganisaties in
Nederland hebben, en dat hen kan helpen waar nodig actie te
ondernemen. In de gesprekken die het Ministerie van Buitenlandse Zaken met deze landen heeft gevoerd, hebben landen
aangegeven dat zij terughoudender zijn geworden bij het
toekennen van financiering voor organisaties in Nederland. Of
dat ook daadwerkelijk zo is, kan niet worden geverifieerd.
29
Aan welke Golfstaten is door Nederland zelf gevraagd informatie te delen
over financieringsstromen naar en -verzoeken van religieuze gebedshuizen? Op welk moment is dat gevraagd? Welke Golfstaten hebben hier
wel of geen gehoor aan gegeven?
Nederland heeft aan Saoedi-Arabië, Koeweit, de Verenigde
Arabische Emiraten en Qatar dergelijke verzoeken gedaan.
Hoewel al eerder incidenteel gesprekken over buitenlandse
financiering werden gevoerd is tijdens twee reizen van een
speciaal gezant namens de Minister van Buitenlandse Zaken in
september en november 2016 voor het eerst getracht de
afspraken over transparantie te formaliseren. Dit heeft geresulteerd in mondelinge toezeggingen dat landen geen goedkeuring
geven voor financiering zonder dat Nederland op de hoogte is.
30
Op welke wijze is het kabinet voornemens de transparantie van financieringsstromen vanuit de Golfstaten naar Nederlandse moskeeën te
vergroten? Is het kabinet bereid dergelijke informatie (vertrouwelijk) actief
te delen met de Kamer? Zo ja, met welke frequentie? Zo nee, waarom
niet?
Zoals is aangekondigd in de brief van 29 maart jl. (Handelingen II
2015/16, nr. 87, item 3) verkent het kabinet de mogelijkheden om
de transparantie ten aanzien van de financiering van Nederlandse
maatschappelijke organisaties te bevorderen. Daarnaast zal het
kabinet blijven inzetten op het vergroten van transparantie vanuit
de Golflanden, op basis van vrijwillige afspraken. Zoals eerder
toegezegd zal het kabinet de Kamer in ieder geval vertrouwelijk
elk halfjaar blijven informeren over informatie die het ontvangt.
Zoals de Minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd tijdens de
beantwoording op de mondelinge vraag op 24 april jl. (Handelingen II 2017/18, nr. 77, item 4)is hij bereid de informatie publiek
te maken, indien de meerderheid van de Kamer daarom vraagt.
Dit betekent wel dat toekomstige informatie mogelijk beperkt
wordt, omdat landen terughoudender zouden kunnen worden met
het delen van informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

11

31
Op 5 juli 2017 schreef voormalig Minister Asscher aan de Kamer dat in
opdracht van het kabinet het Financieel Expertise Centrum (FEC) een
project zou starten gericht op inzicht in en het tegengaan van ongewenste
buitenlandse financiering. Klopt het dat het FEC al eerder aan het kabinet
had aangegeven dat het niet zomaar onderzoek kon doen naar financiering die als «ongewenst» wordt gezien omdat een wettelijke basis
ontbreekt? Zo ja, waarom schreef de voormalig Minister van SZW dit
desondanks wel aan de Kamer?
Naar aanleiding van de wens van het kabinet is het Financieel
Expertise Centrum (hierna: FEC) een pilot gestart binnen het
FEC-programma Terrorismefinanciering (TF). Deze pilot is gericht
op het in kaart brengen van de (van origine) buitenlandse
financiering van non-profit instellingen (NPO’s) waarvan één of
meerdere betrokken partijen direct of indirect in verband kunnen
worden gebracht met terrorisme of de financiering daarvan.
Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het tegengaan van
ongewenste financieringsstromen en bijbehorende ongewenste
beïnvloeding en gedrag. Sinds de pilot operationeel is (september
2017), is een aantal signalen onderzocht. Indien daarvoor
aanleiding was, is er vanuit de pilot Buitenlandse Financiering
(BF) informatie gedeeld met gemeenten en lokale politie.
32
Klopt het dat de gesprekken met vertegenwoordigers van Nederlandse
moslimgemeenschappen over de totstandkoming van een convenant ter
bevordering van de transparantie over buitenlandse financiering is
stopgezet? Zo ja, kunt u toelichten waarom en wanneer deze gesprekken
zijn stilgelegd? Waren deze gesprekken nog gaande toen voormalig
Minister Asscher in antwoord op Kamervragen (d.d. 6 juli 2017
(Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 2269) berichtte dat zijn ministerie
op dat moment overleg voerde met vertegenwoordigers van moslimgemeenschappen betreffende het convenant? Klopt het dat al in 2016 niet
alle koepelverenigingen van moskeeën voorstander van een dergelijk
convenant waren? Zo ja, waarom scheef de voormalig Minister Asscher in
zijn brief van 4 december 2016 (Kamerstuk 29 614, nr. 56) desondanks dat
alle koepelorganisaties de visie van het kabinet delen betreffende
ongewenste financiering en vrijwillige afspraken hiertoe tussen overheid
en de organisaties zouden worden vastgelegd in een convenant? In
hoeverre onderschreven de betreffende koepelorganisaties deze
weergave van het kabinet? Kunt u de correspondentie rondom de
totstandkoming van deze Kamerbrief met de betreffende koepelorganisaties aan de Kamer doen toekomen?
In de brief van 29 maart jl. (Kamerstuk 29 614, nr. 71) over
buitenlandse financiering is Uw Kamer geïnformeerd over het feit
dat uit het proces om tot een convenant te komen is gebleken
dat er onvoldoende draagvlak is, omdat een convenant niet wordt
gezien als de juiste vorm om invulling te geven aan afspraken
over het vergroten van transparantie. Het bezwaar leek vooral
betrekking te hebben op de exclusieve focus van een convenant
op de moslimgemeenschap. De gesprekken gaan daarom niet
meer specifiek over een convenant. Wel is het Ministerie van SZW
nog met een aantal koepels in gesprek over de vraag hoe de
maatschappelijke bewustwording onder islamitische organisaties
versterkt kan worden en hoe deze organisaties weerbaar gemaakt
kunnen worden tegen mogelijk ongewenste invloed. De
gesprekken gingen in juli 2017 nog wel specifiek over een
convenant. Op dat moment werd in overleg met een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

12

koepels een onafhankelijke procesbegeleider geselecteerd, om
het traject naar een convenant toe te begeleiden.
Het klopt dat in de brief van december 2016 (Kamerstuk 29 614,
nr. 56) staat dat de verschillende koepels de visie van het kabinet
delen dat ongewenste buitenlandse financiering een risico kan
vormen voor de onafhankelijkheid van gemeenschappen. Vanaf
het moment dat de gesprekken hierover begonnen was bekend
dat er verschillende standpunten waren tussen, maar ook binnen
de koepels, over de juiste wijze waarop ongewenste buitenlandse
financiering tegengegaan kan worden.
Hoewel de gesprekken die zijn gevoerd de focus hadden op een
convenant is bij nader inzien de weergave in de brief van
december 2016 (Kamerstuk 29 614, nr. 56) dat «overheid en
koepels toewerken naar vrijwillige afspraken die zullen worden
vastgelegd in een convenant» te optimistisch.
Gezien het vrijwillige karakter zijn deze partijen aan tafel
gebleven. Deze vrijwillige basis betekent ook dat gedurende elk
moment in het proces een partij zich terug kan trekken. Dit
element van vrijwilligheid is in de brief van december 2016
nadrukkelijk benoemd (Kamerstuk 29 614, nr. 56).
Gezien het vertrouwelijke karakter van de onderlinge communicatie, zal het kabinet de onderlinge correspondentie niet
openbaar maken.
33
Klopt het dat financiering vanuit zowel Koeweit als Saoedi-Arabië aan een
moskee in Geleen op de lijsten met financiering uit deze landen in het
bezit van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voorkwam, maar dat deze
informatie niet direct is gedeeld met de betreffende gemeente? Zo ja,
waarom is dit niet gebeurd? Zo nee, kunt u de betreffende correspondentie tussen de gemeente en de rijksoverheid aan de Kamer doen
toekomen? Klopt het dat het bestuur van de betreffende moskee in Geleen
momenteel wordt vervolgd wegens witwassen, terrorismefinanciering en
ronselen?
De Kamercommissie van Buitenlandse Zaken is in november 2016
door het Ministerie van Buitenlandse Zaken vertrouwelijk
geïnformeerd over de overzichten met financiering vanuit deze
twee landen (Kamerstuk 29 614, nr. 52). Het betreft hier nadrukkelijk informatie die gekoppeld is aan buitenlandse financiering.
De aanpak van terrorismefinanciering loopt via andere kanalen.
De gemeente Sittard-Geleen heeft individuele ondersteuning
ontvangen vanuit het Ministerie van SZW. Bij deze ondersteuning
ging het echter niet alleen om financiering vanuit het buitenland,
maar vooral om het bieden van ondersteuning aan de gemeente
bij het duiden van ontwikkelingen in een moskee.
34
Klopt het dat financieringsstromen vanuit zowel Koeweit als SaoediArabië aan moskeeën in Dordrecht, Den Haag, Zeist en Eindhoven op de
lijst met financiering uit deze landen in het bezit van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken voorkwam, maar dat deze informatie niet direct is
gedeeld met de betreffende gemeenten? Geldt dit voor meer gemeenten?
Zo ja, welke en waarom is dit niet direct gedeeld? Zo nee, kunt u de
betreffende correspondentie tussen de gemeenten en de rijksoverheid
hierover aan de Kamer doen toekomen?
Zie het antwoord op vraag 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

13

35
Op welke momenten is sinds 2010 door het Ministerie van SZW informatie
over financieringsstromen tussen Nederlandse moskeeën en de
Golfstaten met gemeenten gedeeld? Kunt u hiervan een overzicht aan de
Kamer doen toekomen?
Zie het antwoord op vraag 14.
36
Waarom is pas in november 2017, nadat bleek dat journalisten gemeenten
over financieringsstromen uit Golfstaten hadden benaderd, besloten
informatie over buitenlandse financiering aan Nederlandse moskeeën
actief te delen met de betreffende gemeenten? Waarom zijn deze
gemeenten niet eerder actief geïnformeerd?
Het Ministerie van SZW is in september 2017 gestart met het
vertrouwelijk informeren van betrokken gemeenten met
betrekking tot de overzichten. Hierbij is ervoor gekozen om te
starten met het delen van de meest recente informatie uit
Koeweit, vanuit de gedachte dat dit de meest relevante informatie was voor gemeenten. Nadat bleek dat journalisten
gemeenten hadden benaderd in november 2017, heeft het
Ministerie van SZW besloten de resterende gemeenten versneld
te informeren op basis van de nog beschikbare (verouderde)
informatie, om te voorkomen dat gemeenten via de media
worden geïnformeerd.
37
In de brief van 26 april 2016 van de Minister van SZW wordt gesteld dat
de informatiedeling met gemeenten vanuit het ministerie verlaat op gang
is gekomen. Hoe verhoudt zich dit tot eerdere uitspraken van voormalig
Minister Asscher dat gemeenten gesteund worden door het rijk (Mondelinge Vragenuur, d.d. 27-09-2016 (Handelingen II 2016/17, nr. 4, item 5) en
dat zij regelmatig kritische gesprekken voeren met instellingen over
buitenlandse financiering (antwoord schriftelijke vragen, d.d. 7 december
2016 (Handelingen II 2016/17, nr. 32, item 7)? Waarop is die laatste
stellingname gebaseerd?
In de brief van 26 april gaat het voornamelijk over het delen van
overzichten met gemeenten. Dit betekent echter niet dat
gemeenten niet op andere manieren zijn ondersteund door het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, zoals bijvoorbeeld door de organisatie van kennisnetwerken over problematisch gedrag en/of buitenlandse financiering of via individuele
ondersteuning. In gemeenten worden gesprekken gevoerd met
instellingen binnen hun gemeentegrenzen. In sommige gevallen
zijn er ook kritische gesprekken gevoerd. Deze gesprekken
gingen overigens in de meeste gevallen niet uitsluitend over de
wijze van financiering, maar hadden vooral betrekking op
voorbeelden van problematisch gedrag dat zich niet verhoudt tot
de uitgangspunten van de rechtsstaat.
38
Klopt het dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken sinds 2010 door de
ambassade van Saoedi-Arabië en 2013 door de ambassade van Koeweit
op vrijwillige basis op de hoogte werd gehouden over financieringsverzoeken van Nederlandse religieuze instellingen? Welke acties heeft het
Ministerie van Buitenlandse Zaken vervolgens naar aanleiding van deze
gedeelde informatie ondernomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

14

Ja. Zoals eerder is aangegeven is de informatie in voorkomende
gevallen gedeeld met andere overheidsinstanties. Ook zijn
gesprekken gevoerd met Saoedi-Arabië, Koeweit, Qatar en de
Verenigde Arabische Emiraten over de zorgen die in Nederland
gepaard gaan met buitenlandse financiering, en over het belang
van transparantie om te voorkomen dat dergelijke financiering
kan bijdragen aan problematisch gedrag in Nederland.
39
Klopt het dat van de ongeveer 450 islamitische organisaties in Nederland
bijna 10% contact heeft met landen uit de Golfregio over financiering of
daadwerkelijk vanuit die landen is gefinancierd? Op welke wijze wordt
ontvangen geld uit de Golfstaten door Nederlandse moskeeën besteed?
De overheid doet geen stelselmatig onderzoek naar buitenlandse
financiering van levensbeschouwelijke organisaties. Dat gebeurt
alleen als sprake is van vermoedens dat deze geldstromen te
maken hebben met activiteiten die bedreigend zijn voor de
democratische rechtsorde en het vreedzaam samenleven van
groepen in de samenleving. Op basis van beschikbare informatie
over financieringsstromen- en aanvragen vanuit het buitenland
bestaat de indruk dat de meeste van de ontvangen gelden zijn
aangewend voor moskeebouw.
40
Kunt u zich het antwoord op schriftelijke vragen van de leden Sjoerdsma
en Karabulut (d.d. 7 juli 2017) van voormalig ministers Asscher en
Koenders herinneren, waarin gesteld werd dat sinds februari 2016
afspraken zijn gemaakt om informatie over financieringsstromen uit de
Golfstaten ook met andere betrokken overheidsinstanties te delen, zoals
de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid, de Algemene
Inlichtingen en Veiligheidsdienst en de Financial Intelligence Unit? Kunt u
– zonder de inhoud prijs te geven – een overzicht geven op welke
momenten deze afspraken sindsdien in de praktijk zijn gebracht en
inderdaad informatie met de betrokken overheidsinstanties is gedeeld?
Informatiedeling is een lopend proces, dat op veel verschillende
momenten invulling krijgt in de vorm van veelvuldige contacten
tussen verschillende organisaties. Terugblikkend hebben de
betrokken ministeries geconstateerd dat de informatiedeling
beter moet. Het kabinet werkt momenteel een proces uit, waarin
het tijdig en goed informeren van alle betrokkenen, met name
gemeenten, centraal staat. Daarnaast wordt ingezet op het verder
versterken van het samenwerkingsverband van alle relevante
partijen binnen het Rijk. Te denken valt daarbij aan het multidisciplinair duiden van gedrag en het tot stand brengen van een
integraal advies richting gemeenten waarin dus ook mogelijke
handelingsperspectieven worden meegenomen. Momenteel
worden (juridische) opties daartoe in kaart gebracht. De ministeries zijn bijvoorbeeld gehouden aan vigerende wet- en regelgeving, inclusief de invoering van de AVG.
41
Klopt het dat in België de onderzoekscommissie naar de aanslagen in
Brussel eveneens onderzoek doet naar financieringsstromen tussen
Saoedi-Arabië en moskeeën in België? Wat zijn hier de uitkomsten van?
Welke initiatieven neemt de Belgische regering om dergelijke financieringsstromen te beperken, dan wel transparanter te maken? Klopt het dat
de Belgische regering tot nieuwe afspraken hierover met de Saoedische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

15

autoriteiten is gekomen? Zo ja, welke zijn dat en bent u bereid eveneens in
te zetten op dergelijke afspraken met uw Saoedische ambtsgenoot?
Het klopt dat de parlementaire onderzoekscommissie 22/3, die
onderzoek heeft gedaan naar de omstandigheden die hebben
geleid tot de terroristische aanslagen van 22 maart 2016 in
Brussel, gekeken heeft naar de financieringsstromen tussen
Saoedi-Arabië en moskeeën in België, waaronder de Grote
Moskee in Brussel (GMB). Ook heeft de onderzoekscommissie
onderzoek gedaan naar het Islamitisch en Cultureel Centrum van
België (ICCB). Met betrekking tot buitenlandse financiering, in
het bijzonder vanuit Saoedi-Arabië, hebben officiële vertegenwoordigers van de GMB aangegeven dat die financiering niet
afkomstig is van de Saoedi-Arabische overheid, maar van de
Ligue Islamique Mondiale, waarvan de maatschappelijke zetel in
Saoedi-Arabië is gevestigd. Volgens deskundigen die door de
onderzoekscommissie om duiding is gevraagd, is er geen twijfel
dat Saoedi-Arabië wel degelijk invloed heeft op de moskee. De
onderzoekscommissie geeft tevens aan dat gehoorde getuigen
aangeven dat sommige staten een sleutelrol spelen bij de
verspreiding van het wahabisme en dat de financiële invloed is
geëvolueerd naar een organisatorische en fundamentele greep op
meerdere aspecten van moskeeën in België. Buitenlandse
financiering kan volgens de onderzoekscommissie gepaard gaan
met indirecte inmenging vanuit het buitenland. Buitenlandse
financiering zorgt dan voor een belemmering van de integratie,
de controle vanuit de overheid en bevordering van de totstandkoming van een Belgische islam. De onderzoekscommissie heeft
aanbevolen dat zowel de controle alsook de financiering van de
GMB niet langer dient te gebeuren vanuit het buitenland, zodat
voor het beheer van de GMB het zwaartepunt terug in België
komt te liggen. België heeft conform de aanbevelingen van het
onderzoeksrapport besloten om de concessieovereenkomst met
Saoedi-Arabië stop te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 614, nr. 77

16