Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 127

Wijziging van de Wet maatschappelijke
ondersteuning in verband met de uitbreiding van
gemeentelijke taken op het terrein van de
begeleiding en een gewijzigde verdeling van de
bestuurlijke verantwoordelijkheid

Nr. 27

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 4 april 2012
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel I wordt gewijzigd als volgt:
1. In onderdeel D komt de aanhef van het eerste lid te luiden als volgt:
1. Het eerste lid komt te luiden:.
2. In onderdeel F wordt in het voorgestelde eerste lid van artikel 9
«burgemeesters» vervangen door: burgemeester.
B
In artikel IX, derde en vierde lid, wordt «van deze wet» vervangen door:
van het tweede lid.
C
Na artikel IX wordt een artikel ingevoegd, luidende:
ARTIKEL IXA
1. Met betrekking tot een verzekerde in de zin van de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten die ten gevolge van de inwerkingtreding van
artikel IX, tweede lid, van deze wet vanaf enig tijdstip niet langer
aanspraak zal hebben op begeleiding en kortdurend verblijf op grond van
die wet, zendt het bevoegde indicatieorgaan dan wel de stichting, bedoeld
in artikel 9b, eerste respectievelijk vierde lid, van de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten, aan de gemeente waarin de betrokkene woont,
zo spoedig mogelijk het besluit, met inbegrip van het daarin opgenomen
burgerservicenummer dan wel het sociaal-fiscaalnummer, waarin ten
aanzien van die verzekerde is vastgesteld dat deze is aangewezen op
extramurale begeleiding of kortdurende verblijf. Het in de eerste volzin

kst-33127-27
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 127, nr. 27

1

bedoelde besluit gaat vergezeld van een document waarin is weergegeven op welke grondslag het besluit berust.
2. Een gemeente is bevoegd tot het verwerken van de persoonsgegevens die het indicatieorgaan en de stichting, bedoeld in het eerste lid,
haar heeft verstrekt, voor zover dat noodzakelijk is om voor betrokkene
tijdig de voorzieningen op het gebied van maatschappelijke ondersteuning te treffen die voor betrokkene aangewezen zijn te achten.
D
Artikel X, eerste lid, wordt gewijzigd als volgt:
1. De zinsnede «De artikelen van deze wet» wordt vervangen door:
Artikel IXA treedt in werking op de dag na de datum van uitgifte van het
Staatsblad waarin zij wordt geplaatst. De overige artikelen.
2. In de laatste volzin wordt na «van deze wet» ingevoegd: , met
uitzondering van artikel IXA,.
TOELICHTING
Inleiding
Het ligt in de bedoeling de onderhavige wijziging van de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) met inachtneming van de
uitgangspunten inzake vaste verandermomenten en een redelijke
invoeringstermijn in werking te doen treden op 1 januari 2013. De
regering streeft naar publicatie van het wetsvoorstel in het Staatsblad, na
aanvaarding door de beide Kamers der Staten-Generaal, vóór het
zomerreces.
De regering hecht er voorts aan dat de decentralisatie van de extramurale begeleiding voor alle betrokkenen zo zorgvuldig mogelijk
plaatsvindt. Daartoe is van betrokken partijen een maximale inspanning
vereist om voor de cliënten die het aangaat (cliënten met een ten gevolge
van de wetswijziging op, of in de maanden na, 1 januari 2013 aflopende
aanspraak op extramurale begeleiding ingevolge de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten, AWBZ), de continuïteit in de ondersteuning
zoveel mogelijk te waarborgen. Het streven is erop gericht te komen tot
een aanpak waarbij een cliënt zelf geen, dan wel slechts minimale, actie
hoeft te ondernemen om – op het moment waarop zijn aanspraak op
AWBZ-zorg eindigt en hij is aangewezen op ondersteuning door de
gemeente – ondersteuning bij de gemeente aan te vragen. De wetgever
dient de betrokken partijen in staat te stellen om zich voor te bereiden op
de nieuwe taak. Daarom is met de VNG afgesproken dat enkele essentiële
gegevens eenmalig per cliënt overgedragen zullen worden opdat
gemeenten alle huidige cliënten met extramurale begeleiding tijdig vóór
het aflopen van hun AWBZ-aanspraak actief kunnen benaderen.
Gemeenten kunnen dan in overleg met de cliënt vaststellen welke vorm
van maatschappelijke ondersteuning deze behoeft. Daarvoor is echter een
absoluut vereiste dat de gemeenten zo snel mogelijk na totstandkoming
van het wetsvoorstel kunnen beschikken over enige gegevens van deze
cliënten. Indien gemeenten niet zouden kunnen beschikken over enkele
essentiële gegevens, kunnen zij niet het initiatief nemen om tijdig met
deze cliënten in overleg te treden. Deze cliënten zullen dan tijdig zelf de
nodige stappen moeten zetten om ondersteuning bij de gemeente aan te
vragen. In dat geval zou de continuïteit van de ondersteuning in gevaar
kunnen komen.
Dit risico is voor de regering, mede op aandringen van de VNG,
aanleiding geweest nog een beperkte overgangsbepaling (artikel IXA) aan
het wetsvoorstel toe te voegen en de inwerkingtredingsbepaling zodanig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 127, nr. 27

2

te wijzigen dat Artikel IXA, anders dan de overige bepalingen van het
wetsvoorstel, ook direct na publicatie van de wet in werking treedt.
Het toegevoegde artikel IXA voorziet erin dat het indicatieorgaan in de
zin van de AWBZ (lees: het CIZ) voor alle verzekerden met een indicatie
voor extramurale begeleiding (en eventueel kortdurend verblijf) die
daarop als gevolg van de wetswijziging op enig moment vanaf 1 januari
2013 (en uiterlijk vanaf 1 januari 2014) niet langer aanspraak zullen
hebben in het kader van de AWBZ, aan de gemeente waar deze verzekerden wonen, eenmalig per cliënt het indicatiebesluit moet verstrekken
waarin is vastgesteld dat de verzekerde is aangewezen op extramurale
begeleiding (en eventueel kortdurend verblijf). Die verplichting wordt ook
opgelegd aan de bureaus jeugdzorg die ingevolge artikel 9b van de AWBZ
voor jeugdigen indicaties voor extramurale begeleiding afgeven (de
AWBZ spreekt over de in de Wet op de jeugdzorg omschreven stichting
die een bureau jeugdzorg in stand houdt). De bepaling voorziet er, gelet
op de door de gemeenten met het oog op de continuïteit reeds eerder te
starten voorbereidingen, ook in dat de gemeenten bevoegd zijn deze
persoons-gegevens (dus ook het burgerservicenummer van betrokkene)
reeds te verwerken voordat zij op grond van de wetswijziging verantwoordelijk worden voor het uitvoeren van de nieuwe wettelijke taak.
Het indicatiebesluit bevat:
a. naam, adres, woonplaats, burgerservicenummer (BSN), datum
besluit;
b. het soort zorg en het advies over de leveringsvorm van de zorg (in
natura of pgb) en het aantal geïndiceerde uren zorg;
c. de begin- en einddatum indicatie;
d. of aanspraak bestaat op vervoer.
Een indicatiebesluit wordt op grond van hetgeen is bepaald in het
Besluit zorgaanspraken AWBZ vastgesteld als er sprake is van een of meer
met name genoemde «grondslagen». Een grondslag is een aandoening,
beperking of handicap als gevolg waarvan de verzekerde op een of
meerdere vormen van AWBZ-zorg kan zijn aangewezen, bijvoorbeeld
verstandelijke handicap, zintuiglijke handicap. Zonder grondslag geeft het
CIZ (of het bureau jeugdzorg) dus geen besluit af op grond van de AWBZ
en is er geen toegang tot AWBZ zorg. De grondslag geeft inzicht in de
beperking van de persoon.
De voorgestelde bepaling in het wetsvoorstel betekent dat de
gemeenten niet alleen kennis krijgen van de adresgegevens en het
daarmee corresponderende BSN van betrokkene, maar ook van
zogenaamde bijzondere persoonsgegevens in de zin van de Wet
bescherming persoonsgegevens (Wbp) (gezondheidsgegevens); deze
betreffen o.a. de grondslag waarop betrokkene op zorg is aangewezen, de
geïndiceerde zorg (extramurale begeleiding, kortdurend verblijf en
vervoer), en de afloopdatum van de indicatie.
De voorgestelde bepaling is niet onderhevig aan regeldrukeffecten.
Juridisch kader en advies College bescherming persoonsgegevens (Cbp)
Bij de keuze voor de voorgestelde eenmalige verstrekking van
persoonsgegevens, waaronder gezondheidsgegevens, ten behoeve van
een zorgvuldige invoering van de wetswijziging heeft de regering
zorgvuldig stilgestaan bij het relevante juridische kader voor een
dergelijke ingreep. In dit verband zijn van belang:
a. het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens
en de fundamentele vrijheden (EVRM) en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 127, nr. 27

3

b. de richtlijn nr. 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van
natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PbEG L 281,
richtlijn)en de Wbp.
De bedoelde regelgeving vormt een uitdrukking van het grote belang
van een zorgvuldige omgang met persoonsgegevens en regelt welke
eisen daarbij gelden.
a. EVRM
Artikel 8, tweede lid, van het EVRM formuleert de eisen waaraan een
inmenging in het privéleven van overheidswege moet voldoen.
De inmenging in het recht op bescherming van persoonsgegevens
bestaat er in casu in, dat het CIZ en de bureaus jeugdzorg worden
verplicht om eenmalig persoonsgegevens over hun cliënten aan de
woongemeenten van betrokkenen te verstrekken, onafhankelijk van de
toestemming van betrokkene. Artikel 8 EVRM bepaalt dat een dergelijke
inmenging slechts is toegestaan voor zover bij de wet voorzien en in een
democratische samenleving noodzakelijk in het belang van o.a. de
bescherming van de gezondheid.
De Wmo beoogt erin te voorzien dat burgers die behoefte hebben aan
ondersteuning, deze van de gemeente zullen ontvangen. Om de
gemeenten in staat te stellen deze met de wetswijziging uit te breiden
taak, direct aansluitend aan het wegvallen van de AWBZ-aanspraak van
betrokkene, naar behoren uit te voeren, moeten de gemeenten tijdig
daarvoor kunnen beschikken over alle relevante gegevens.
Zonder expliciete wettelijke grondslag zouden het CIZ en de bureaus
jeugdzorg niet verplicht zijn deze gegevens aan de gemeenten te
verstrekken. Sterker nog, zij zouden daartoe zonder een expliciete en op
goede informatie gerichte wilsuiting van de betrokken cliënten ook niet
bevoegd zijn. Het vragen en op de juiste wijze verkrijgen van de expliciete
toestemming van betrokkenen zou, gelet op de aard van de doelgroep,
een zeer moeizaam en langdurig en arbeidsintensief proces zijn. En dan
nog zou dat moeizame en langdurige proces geen enkele waarborg
bieden dat van de gehele doelgroep tijdig de toestemming zou kunnen
worden verworven. De dringende noodzaak voor het treffen van deze
regeling («pressing social need») is gelegen in het gevaar dat de
continuïteit van ondersteuning voor veel van deze cliënten als gevolg
daarvan ernstig in gevaar zou komen, omdat de gemeenten in veel
gevallen niet tijdig over de vereiste contactgegevens zouden beschikken
om tijdig voorzieningen te treffen.
In het licht daarvan komt bij afweging van de betrokken belangen aan
het volksgezondheidbelang een zwaarder gewicht toe dan aan het belang
van betrokkene bij de bescherming van zijn persoonsgegevens.
Er zijn geen andere, minder ingrijpende mogelijkheden om het doel te
realiseren.
Met de voorgestelde wettelijke bepaling is voldaan aan het uit artikel 8
EVRM voortvloeiende vereiste van een specifieke wettelijke regeling,
waarin is geregeld welke gegevens door welke categorie van personen
voor welk doel aan de overheid moeten worden verstrekt. Met de
introductie van een verplichting voor het CIZ en de bureaus jeugdzorg om
de bedoelde gegevens te verstrekken, is voldaan aan de eis dat de
inmenging in het recht op eerbiediging van het privéleven voldoende
duidelijk is voor degene wiens gegevens het betreft. Met de wettelijke
bepaling is ook voldaan aan de kenbaarheidseis van artikel 8 EVRM. Met
de bepalingen van de Wbp is voorzien in passende waarborgen voor de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 127, nr. 27

4

b. Richtlijn nr. 95/46/EG en de Wbp
Ook de richtlijn is in dit verband relevant. Deze richtlijn is geïmplementeerd in de Wet bescherming persoonsgegevens.
Uit artikel 16 van de Wbp vloeit voort dat het verwerken van bijzondere
persoonsgegevens, zoals gegevens omtrent de gezondheid, is verboden,
tenzij daarvoor in die wet een specifieke grondslag is geboden. Artikel 23,
eerste lid, onder a, van de Wbp noemt als uitzonderingsgrond voor
verwerking van gegevens over de gezondheid de uitdrukkelijke
toestemming van betrokkene. Onder ogen moet echter worden gezien dat
het door het CIZ (cq het bureau jeugdzorg) vragen en verkrijgen van de
expliciete toestemming van betrokkenen, gelet op de aard van de
doelgroep, een zeer moeizaam, langdurig en arbeidsintensief proces zou
zijn. Dat proces biedt bovendien geen enkele waarborg dat van de gehele
doelgroep tijdig de toestemming zou kunnen worden verworven. De
regering vreest dat de continuïteit van ondersteuning voor veel van deze
kwetsbare cliënten als gevolg daarvan in gevaar zou komen omdat de
gemeenten in veel gevallen niet tijdig over de vereiste contactgegevens
zouden beschikken om tijdig voorzieningen te treffen.
Omdat wordt uitgegaan van continuïteit in de behoefte aan ondersteuning van de betrokken personen ook na de decentralisatie van de
begeleiding, en de gemeenten, gelet op hun nieuwe taak, in verband
daarmee in elk geval op de hoogte zullen geraken van de bedoelde
gezondheidsgegevens in verband met de ondersteuning die deze mensen
ontvangen, meent de regering dat er geen bezwaar kan bestaan tegen de
voorgestelde eenmalige aanpak. Artikel 23, eerste lid, onder f, van de Wbp
maakt het mogelijk dat in een specifieke wet een grondslag wordt
gecreëerd voor de gegevensverstrekking aan de gemeenten. De
gegevensverstrekking is noodzakelijk met het oog op het zwaarwegende
algemeen belang dat de continuïteit in de verlening van ondersteuning
aan betrokkenen wordt gewaarborgd. De gemeenten zullen ten aanzien
van de verwerking van deze persoonsgegevens uiteraard de noodzakelijke
en door de Wbp voorgeschreven vereisten in acht moeten nemen.
Met de verstrekking van het indicatiebesluit en de grondslag waarop dat
besluit berust, krijgen de betrokken gemeenten de beschikking over
persoonsgegevens van de huidige gebruikers van extramurale
begeleiding.
Verstrekking van naam, woonadres en BSN is noodzakelijk voor de
persoonlijke identificatie van betrokkene.
Voor een goede voorbereiding van het gesprek met de cliënt en om na
dat gesprek te komen tot een concreet en passend ondersteuningsaanbod
vanuit de gemeente (als dat aan de orde is), is het van belang dat de
gemeente weet welke zorg de burger nu ontvangt in de AWBZ, in welke
omvang (aantal zorguren) en of dat met of zonder vervoer is. Immers, de
gemeente wordt ook verantwoordelijk voor het vervoer naar en van de
instelling, indien de cliënt niet voldoende zelfredzaam is om het vervoer
zelf te organiseren.
Voor een gemeente is het van belang te weten of iemand nu zorg in
natura of ontvangt of die zorg zelf inkoopt met een pgb. De gemeente kan
dit in het gesprek dan aan de orde stellen en daarmee rekening houden in
het aanbod van de ondersteuning. Niet alle burgers weten bovendien zelf
voor hoeveel uur hij/zij geïndiceerd is, bijv. omdat iemand daartoe niet in
staat is of doordat de daadwerkelijke levering in uren afwijkt van het
maximaal geïndiceerde aantal uren.
De datum afloop indicatie is relevant om burgers tijdig te kunnen
benaderen. Burgers die een afloopdatum hebben in de tweede helft van
2013, kunnen later benaderd worden dan de burgers die een afloopdatum
hebben op 15 januari 2013.
Om de burger op zorgvuldige en gepaste wijze te kunnen benaderen en
voor een goede voorbereiding van het zogenoemde «keukentafelge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 127, nr. 27

5

sprek», is kennis van diens aandoening, beperking of handicap (de
grondslag) van belang. Een brief op papier sturen vanuit de gemeente
naar een blinde burger (grondslag zintuiglijke handicap) zal niet het
gewenste resultaat sorteren. De gemeente moet weten wat de beperking
van de persoon is om te kunnen beoordelen of zij het gesprek zelf kan
voeren of dat extra (of andere) expertise ingezet moet worden (bijv. een
doventolk of een gespecialiseerde aanbieder in geval van psychiatrische
problematiek).
Zonder deze informatie kunnen gemeenten er niet voor zorgen dat
langs de weg van individueel contact met de betrokkenen continuïteit van
zorg wordt gewaarborgd.
Aangezien deze wijziging betrekking heeft op de verwerking van
persoonsgegevens, is de nota van wijziging op 23 maart 2012 met een
verzoek om een spoedadvies ter advisering voorgelegd aan het College
bescherming persoonsgegevens (Cbp). Het advies van het Cbp is nog niet
ontvangen.
Tot slot
In artikel IXA is geregeld dat de gegevensoverdracht zo spoedig
mogelijk plaatsvindt. Voor de groep personen die bij de totstandkoming
van deze wet op grond van de AWBZ reeds over een indicatie voor
extramurale begeleiding beschikt, betekent dit dat met de gegevensverstrekking (verzending van de gegevens) zo snel mogelijk na de
publicatie in het Staatsblad zal worden begonnen. Voor personen die pas
na dat tijdstip een indicatie voor begeleiding gaan krijgen, met inbegrip
van degenen die (op grond van artikel IX, derde lid) voor 1 januari 2013 de
indicatie hebben aangevraagd, zal de gegevensverstrekking steeds zo snel
mogelijk na het afgeven van het indicatiebesluit moeten plaatsvinden.
In verband met de beoogde eerdere inwerkingtreding van artikel IXA
zijn in artikel IX, derde en vierde lid, en artikel X, eerste lid, enige beperkte
en daarmee corresponderende technische wijzigingen aangebracht.
In artikel I, onderdeel D, van het wetsvoorstel zijn ten slotte twee
overbodige komma’s geschrapt en in artikel I, onderdeel F, is «burgermeesters» vervangen door: burgemeester.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 127, nr. 27

6