SUMMATIEVE EVALUATIE
PO2002
Opbrengsten van het
politie­onderwijs voor
de Beroepspraktijk

Colofon
De Politieonderwijsraad is een adviesorgaan, waarvan de positie en taken zijn geregeld in de
Wet op het politieonderwijs. De Raad adviseert de minister van Veiligheid en Justitie (gevraagd
en ongevraagd) over het regeringsbeleid met betrekking tot het Nederlandse politieonderwijs.
Tevens fungeert de Politieonderwijsraad als een afstemmingsorgaan tussen direct en indirect
betrokkenen bij het Nederlandse politieonderwijs.
De aandacht in de Politieonderwijsraad gaat in het bijzonder uit naar de relatie tussen de
kenmerken en ontwikkelingen van de politiepraktijk, de (politie)arbeidsmarkt en het
politieonderwijs. Daarbij heeft de relatie met het reguliere beroepsonderwijs en het hoger
onderwijs steeds de aandacht, evenals de internationale dimensie.
Politieonderwijsraad
Nassauplein 33
2585 ED Den Haag
Postbus 84300
2508 AH Den Haag
Telefoon: 070 - 3118667
Fax: 070 – 311 8687
www.politieonderwijsraad.nl

© 2011 Politieonderwijsraad, Den Haag
Alle rechten voorbehouden. All rights reserved.

Opbrengsten van het
politieonderwijs voor
de beroepspraktijk
Eindrapportage van de summatieve evaluatie
van PO2002

Erik Keppels en Ben Hövels (KBA)
Derk-Jan Nijman en Loek Nieuwenhuis (IVA)
Rob van Wijngaarden (POR)

Nijmegen, Tilburg, Den Haag
31 oktober 2011

i

Advies Summatieve evaluatie PO2002
14 december 2011
In 2006 is het nieuwe politieonderwijs (PO2002) geëvalueerd. Dit betrof een zogenaamde
formatieve evaluatie, waarbij bezien werd of de vernieuwing van het politieonderwijs was
uitgevoerd zoals bedoeld. Deze evaluatie bood inzicht in de stand van zaken van het
1
implementatieproces van het nieuwe politieonderwijs tot en met 2006. In grote lijnen was de
conclusie dat deze vraag positief kon worden beantwoord.
In 2007 verzocht de minister van BZK de Politieonderwijsraad om een advies over deze
evaluatie, alsmede over de Staat van het politieonderwijs die eind 2006 was opgesteld door
de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid. Dit resulteerde in het advies Koersen naar
2
2011. In dit advies was een voorstel opgenomen om in aanvulling op de gehanteerde
formatieve evaluatiemethodiek (overwegend tevredenheidsonderzoek) te komen tot een
methodiek warmee de gerealiseerde opbrengst van het politieonderwijs in beeld gebracht
zou kunnen worden (aangeduid als ‘summatieve evaluatie’).
Dit voorstel werd opgepakt door het ministerie van BZK en op 29 oktober 2007 werd de
Politieonderwijsraad verzocht het initiatief te nemen voor een dergelijke evaluatie. In directe
samenwerking met de Politieacademie en de korpsen zou dat ertoe moeten leiden dat
uiterlijk in 2011 de effecten van het nieuwe politieonderwijs op de professionele kwaliteit
van de politiemedewerker vastgesteld zouden zijn.

1

Politieacademie, Twynstra Gudde/IVLOS (april, 2007). Partners in Leren. De gehanteerde methode betrof overwegend een
satisfactieonderzoek.
2
Politieonderwijsraad (juli, 2007). Koersen naar 2011. Advies over de verdere ontwikkeling van het politieonderwijs.

1 • Aanpak
Omdat het hier ging om een nieuwe manier van evalueren waarmee nog erg weinig ervaring
was opgedaan, is de Politieonderwijsraad stapsgewijs te werk gegaan. Voordat de uitvoering
van het eigenlijke evaluatieonderzoek plaatsvond, werd een onderzoeksdesign opgesteld en
daarna een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd.
De uitvoering vond ook stapsgewijs plaats: eerst een pilotonderzoek in het korps Midden
West Brabant en daarna in zeven andere korpsen. Een korte samenvatting van de opzet
van het onderzoek, de gehanteerde werkwijze en de uitkomsten is voorin het
bijgevoegde onderzoeksrapport opgenomen, waarnaar wij hier kortheidshalve verwijzen.
Het onderzoek kenmerkt zich door zowel een kwantitatieve, als een kwalitatieve aanpak
(respectievelijk survey-onderzoek en interviews/gesprekken). Daarbij is gefocust op
verschillende instroomcohorten van de basisopleidingen voor de politie, waarmee een
vergelijking mogelijk werd tussen ‘oud’ en ‘nieuw’ politieonderwijs. Het rapport tekent
hierbij een duidelijk voorbehoud aan. Een dergelijke vergelijking is namelijk niet
eenvoudig te maken, vanwege het effect van meerjarige werkervaring en het gegeven
dat het oude politieonderwijs van voor 2002 niet duaal en competentiegericht was en het
onderwijs vanaf het jaar 2002 juist wel. Gaandeweg het project werd de vergelijking
tussen oud en nieuw van minder groot belang waarmee het accent vooral kwam te liggen
bij de vraag of het politieonderwijs van nu adequaat voorbereidt op de eisen en
verwachtingen die de politiepraktijk stelt aan (beginnende) beroepsbeoefenaren.
In het onderzoek staat een reeks van zorgvuldig geselecteerde praktijksituaties
(‘kritische casussen’) centraal, in totaal 17. Via een survey zijn politiemedewerkers
gevraagd naar het eigen functioneren in de beroepspraktijk, de beheersing van de
daarvoor benodigde competenties (kennis, inzicht, vaardigheden, houding en ervaring)
en in hoeverre de genoten basisopleiding hen daarop adequaat heeft voorbereid. In
aanvulling hierop werden op dezelfde punten de direct leidinggevenden van deze
politiemedewerkers bevraagd, ook via een vragenlijst, waarmee antwoorden van beide
groepen konden worden vergeleken en geverifieerd.
In aanvulling hierop zijn vervolgens semigestructureerde interviews afgenomen met
operationele chefs van de betrokken teams (telkens vier per korps). Het hele onderzoek
omvat acht korpsen die geselecteerd zijn naar stad/platteland, groot/klein, geografische
spreiding en naar grensregio. Bij de selectie van teams binnen de deelnemende korpsen
is er goed op gelet dat deze de hoofdprocessen handhaving, noodhulp en opsporing
dekken en dat er een goede mix was van oud en nieuw opgeleiden.
De Raad werd in het project ondersteund door twee onderzoeksinstituten, te weten het
Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt (KBA) te Nijmegen en het IVA dat
verbonden is aan de Universiteit van Tilburg. Het secretariaat van het project berustte bij
het bureau van de Politieonderwijsraad. Ter versterking van de projectorganisatie stelde
de Politieonderwijsraad een begeleidingscommissie samen waaraan zowel
wetenschappers als (ex-)leidinggevenden van de politie deelnamen (zie bijlage 1 van het
rapport).

2 • Bevindingen
Het rapport biedt een rijk inzicht in de relatie tussen de betreffende politieopleidingen (mbo,
niveaus 3 en 4) en de effectiviteit van politiemedewerkers in de beroepspraktijk. De Raad licht
er de volgende bevindingen uit.
Politiemedewerkers vinden dat het nieuwe politieonderwijs (PO2002) hen redelijk
voorbereidt op de praktijk en hen in voldoende mate de benodigde competenties
aanleert. Het functioneren in de praktijk is in het algemeen naar behoren. Dit wordt
grosso modo bevestigd door hun operationele chefs. De verschillen in antwoorden zijn
relatief klein. Dat betekent niet dat de opleiding politiemedewerkers voor 100% goed
voorbereidt. Er is dan ook ruimte voor verbetering. Het schaalgemiddelde is 3 (op een 5puntsschaal) en de diverse scores liggen daar nog onder.
Operationeel leidinggevenden schatten het functioneren van hun ondergeschikten in
praktijksituaties hoger in, dan de medewerkers zelf. Het omgekeerde blijkt, waar het gaat
om de beheersingsgraad van in het werk benodigde competenties en/of
persoonseigenschappen.
Volgens de zelfbeoordeling van de nieuw opgeleide politiemedewerkers zijn sterke
gedragsaspecten het functioneren volgens routines en protocollen; zwakke
gedragsaspecten betreffen contextafhankelijk en ferm optreden.
Vergelijken we de categorieën oud- en nieuw opgeleide politiemedewerkers, dan blijkt
dat de oud-opgeleiden zichzelf, maar ook de opleiding, positiever beoordelen dan de
nieuw opgeleiden. Hier blijkt enerzijds de factor werkervaring een duidelijke rol te spelen;
anderzijds is het aannemelijk dat naarmate men verder van de genoten opleiding geraakt
men de relevantie ervan meer gaat beseffen. Wat de praktijksituaties in het onderzoek
betreft, lopen de reacties tussen oud en nieuw opgeleiden uiteen. In de interviews wordt
gewezen op sterke punten van de nieuw opgeleiden, zoals een bredere oriëntatie, een
beter vermogen tot samenwerken en projectmatig werken, het vermogen om snel
informatie te verwerven en verwerken op basis van nieuwe (sociale) media, hun
mondigheid en assertiviteit. Aangegeven wordt ook dat dit mogelijk een meer algemeen
kenmerk is van een jongere generatie. Zwakkere punten van de nieuw opgeleiden zijn de
aangeleerde theoretische kennis in het algemeen en de aangeleerde parate juridische
kennis over (actuele) wet- en regelgeving en de bevoegdheden in de praktijksituaties in
het bijzonder. Verder laat de schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid - waaronder de
beheersing van de Nederlandse taal - te wensen over. Specifiek voor de politie blijkt dat
het goed opmaken van een proces-verbaal in juridisch correcte en sluitende
formuleringen niet altijd op orde te zijn. Ook is men minder gedisciplineerd dan de oud
opgeleide dienders, wat evenzeer als een effect van de gewijzigde tijdgeest gezien kan
worden.
Na afronding van het onderzoek zijn de bevindingen voorgelegd aan vertegenwoordigers
van de deelnemende korpsen (landelijke focusgroep). De bevindingen werden in grote
mate herkend en spoorden met de eigen waarnemingen en ervaringen in de korpsen.

3 • Advies
Op basis van het onderzoeksrapport komt de Politieonderwijsraad tot de volgende adviezen:
1.

Handhaaf de kern van het nieuwe politieonderwijs (competentiegericht, contextgebonden
en complementair (in casu haar duale karakter)). Wel zijn enkele aanpassingen nodig. Dit
betreft met name het versterken van de kenniscomponent en aandacht voor het
vermogen om flexibel en ferm op te treden.

2.

Wijzig het duale ritme van de basisopleiding. Verleng de duur van het eerste
instituutsdeel en versterk de theoriecomponent, qua studiebelasting en door middel van
voorwaardelijke toetsing. Dit maakt het mogelijk om na het eerste jaar een bindend
studieadvies te geven, zoals in het reguliere onderwijs.

3.

Voor wat betreft een heroverweging en borging van de benodigde theoretische kennis is
gerichte aandacht nodig voor juridische kennis en vaardigheden. Ook kan goed gebruik
gemaakt worden van het advies Schakelen in Verantwoordelijkheid en het rapport
Juridische kennis en het proces-verbaal (beide 2011).

4.

Meer aandacht voor het coachingstraject om te borgen dat de beginnende
politieambtenaar - die beschikt over startbekwaamheid - zich verder ontwikkelt naar
vakbekwaamheid en vakvolwassenheid is gewenst. Hierbij is speciale aandacht gewenst
voor de competentie ‘leren te leren’. Zowel de korpsen (coaching) als de Politieacademie
(aanvullend onderwijs) hebben een rol in dit ontwikkeltraject.

5.

Gebruik het onderzoeksrapport om te komen tot een permanent monitorinstrument,
waarmee longitudinale ontwikkelingen kunnen worden gemeten van competentie- en
loopbaanontwikkeling. De onderzoeksmethode en het gehanteerde instrumentarium
bieden hiervoor goede aanknopingspunten. Hierbij is aandacht nodig voor een periodieke
actualisatie van praktijksituaties (‘kritische casussen’). Aansluiting bij reeds bestaand
alumnionderzoek door de Politieacademie ligt hierbij voor de hand.

6.

Gebruik de uitkomsten van het onderzoek voor de verdere ontwikkeling en versterking
van het politieonderwijs naar de toekomst toe, waarbij ingezet wordt op vergaande en
samenhangende verbetering van concept en organisatie van het onderwijs. De kern
hiervan is het vinden van de optimale combinatie van het competentiegerichte onderwijs
met elementen uit het traditionele onderwijs.

Voorwoord
Tien jaar geleden is het nieuwe politieonderwijs ingevoerd (PO2002). Tijd om een balans op te
maken. Deze evaluatie strekt hiertoe. Het doel is om vast te stellen in hoeverre de opbrengsten
van het nieuwe politieonderwijs beantwoorden aan hetgeen in het huidig tijdsgewricht van het
functioneren in de dagelijkse beroepspraktijk van executieve politiefunctionarissen mag worden
verwacht. Het onderzoek is uitgevoerd in acht korpsen die representatief zijn voor de politie
Nederland.
Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van vragenlijsten en er zijn duo-interviews afgenomen.
De aanpak is hierdoor deels kwantitatief en deels kwalitatief van aard. Belangrijk en waardevol
in de onderzoeksmethodiek is dat men is uitgegaan van praktijksituaties en welke competenties
men daarvoor nodig heeft dan wel van mening is dat men daarover beschikt. Voor het onderzoek zijn zowel de executieve politiemedewerkers binnen de geselecteerde teams van de korpsen benaderd als hun directe chefs. De eerste groep met behulp van de vragenlijsten; de tweede groep met behulp van de duo-interviews. De uitkomsten van beide typen onderzoeken zijn
naast elkaar gelegd waardoor een confrontatie tussen de uitkomsten mogelijk is. Het resultaat is
een betrouwbaar beeld over de effecten van het nieuwe politieonderwijs op het dagelijks functioneren van de nieuw opgeleide politiefunctionarissen.
Ik ben verheugd te vernemen dat de Politieacademie de conclusies herkent én onderkent.
Reeds voordat dit rapport uitkwam, is de Politieacademie begonnen om de curricula dusdanig
aan te passen dat de geconstateerde onvolkomenheden van PO2002 worden weggenomen. Dit
rapport bevestigt mijns inziens alleen maar de juistheid van deze ingezette koers.
Ik wil graag mijn dank uitspreken voor al degenen die aan het onderzoek hebben meegewerkt:
de korpscontactpersonen, de ‘student-enquêteurs’ die alle vragenlijsten hebben uitgezet en
ingenomen, de direct leidinggevenden die open en betrokken hun visie en mening deelden met
de onderzoekers en uiteraard alle executieve politiemedewerkers die de vragenlijsten naar eer
en geweten hebben ingevuld. In het bijzonder wil ik de leden van het kernteam summatieve
evaluatie danken voor hun inzet: prof. Ben Hövels (KBA Nijmegen, projectleider), Erik Keppels
(KBA), prof. Loek Nieuwenhuis (IVA Tilburg, co-projectleider), Derk-Jan Nijman (IVA), Jan Prins
(Politieacademie) en Rob van Wijngaarden (Bureau Politieonderwijsraad). Tenslotte is ook een
woord van dank verschuldigd aan de medewerkers van het Bureau Politieonderwijsraad die in
verschillende rollen en taken evenzeer hebben bijgedragen om dit rapport in deze vorm te laten
verschijnen: Henk Huisjes en Maria Klaassen.

Prof. dr. F. Leijnse
Voorzitter Politieonderwijsraad

3

4

Inhoud
Samenvatting en conclusies

7

1

•

Inleiding

21

2
2.1
2.2
2.3

•
•
•
•

Probleemstelling en onderzoeksdesign
Probleemstelling
Verklaringsmodel
Onderzoeksdesign

23
23
23
24

3
3.1
3.2
3.3

•
•
•
•

Uitvoering van onderzoek
Opzet van het onderzoek: verschillenden onderdelen
Verloop veldwerk
Gerealiseerde respons
3.3.1 • Enquête onder executieve politiefunctionarissen
3.3.2 • Selectie van praktijksituaties door respondenten
3.3.3 • Kwaliteit data enquête onder executieve politiefunctionarissen
3.3.4 • Onderzoek onder direct leidinggevenden

27
27
28
30

4
4.1
4.2

•
•
•

37
37
37

4.3

•

4.4

•

Politiefunctionarissen over hun eigen functioneren
Inleiding
De kwaliteit van het politiewerk
4.2.1 • Kwaliteit van de uitvoering van praktijksituaties: zelfbeoordeling door
politiefunctionarissen
4.2.2 • Kwaliteit van de uitvoering van praktijksituaties nader bekeken:
zelfbeoordeling op diverse gedragingen
4.2.3 • De beheersing van competenties: zelfbeoordeling door
politiefunctionarissen
4.2.4 • De beheersing van competenties en de uitvoering van praktijksituaties
De kwaliteit van het politiewerk en typen initieel politieonderwijs:
‘PO vóór 2000’ – ‘PO 2000, 2001’ – ‘PO2002 niveau 3’ – ‘PO2002 niveau 4’
4.3.1 • Kwaliteit van uitvoering praktijksituaties: zelfbeoordeling door politiefunctionarissen met onderscheid naar het type initieel onderwijs
4.3.2 • De beheersing van competenties: zelfbeoordeling door politiefunctionarissen met onderscheid naar het type initieel onderwijs
Samenvatting en conclusies
4.4.1 • De kwaliteit van uitvoering praktijksituaties
4.4.2 • Verschillen in de uitvoering van praktijksituaties op basis van het
gevolgde politieonderwijs
4.4.3 • De beheersing van competenties die belangrijk zijn in het politiewerk

5
5.1
5.2
5.3

•
•
•
•

Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten
Inleiding
Het functioneren in praktijksituaties
De beheersing van de in het werk benodigde competenties
5

42

46

49
49
49
53

5.4

•

5.5
5.6

•
•

6
6.1
6.2

•
•
•

6.3

•

6.4

•

6.5

•

7
7.1
7.2
7.3

•
•
•
•

7.4

•

Verschillen naar typen initieel politieonderwijs ‘PO vóór 2000’ –
‘PO 2000, 2001’ – ‘PO2002 niveau 3’ – ‘PO2002 niveau 4’
De benutting van in PO2002 verworven competenties
Samenvatting en conclusies
Interfererende kenmerken
Inleiding
De relatie tussen politieonderwijs en het politie functioneren onder controle
voor andere opleidings- en ervaringskenmerken
6.2.1 • De uitvoering van praktijksituaties verklaard op basis van het type
initiële politieopleiding en andere opleidings- en ervaringskenmerken
6.2.2 • De beheersing van competenties verklaard op basis van het type
initiële politieopleiding en andere opleidings- en ervaringskenmerken
De relatie tussen politieonderwijs en het politie functioneren onder controle
voor persoonsgebonden kenmerken
6.3.1 • De uitvoering van praktijksituaties verklaard op basis van het type
initiële politieopleiding en persoonsgebonden kenmerken
6.3.2 • De beheersing van competenties verklaard op basis van het type
initiële politieopleiding en persoonsgebonden kenmerken
De relatie tussen politieonderwijs en het politie functioneren onder controle
voor kenmerken van werk en team/organisatie
6.4.1 • Kenmerken van de politieorganisaties
6.4.2 • De uitvoering van praktijksituaties verklaard op basis van het type
initiële Politieopleiding en kenmerken van werk en team/organisatie
6.4.3 • De beheersing van competenties verklaard op basis van het type
initiële politieopleiding en kenmerken van werk en team/organisatie
Samenvatting en conclusies
Operationele chefs aan het woord over PO2002
Inleiding
Opbrengst van het politieonderwijs: oud versus nieuw
In de praktijk: structuur en organisatie van PO2002 en begeleiding
van studenten
Conclusies en aanbevelingen door operationele chefs ter optimalisering
van PO2002

Bijlagen
Bijlage 1 • Samenstelling Begeleidingscommissie Summatieve evaluatie
Bijlage 2 • Correlaties tussen beheersing van competenties en kwaliteit uitvoering
praktijksituaties (bij hoofdstuk 4)
Bijlage 3 • Functioneren in praktijksituaties (bij hoofdstuk 5)
Bijlage 4 • Beheersing van competenties (bij hoofdstuk 5)
Bijlage 5 t/m 13 • Resultaten van regressieanalyses (bij hoofdstuk 6)
Bijlage 14 • Vragenlijst enquête executief personeel
Bijlage 15 • Vragenlijst digitale enquête operationele chefs
Bijlage 16 • Interviewleidraad duo-interviews operationele chefs
Bijlage 17 • Verslag landelijke focusgroep

6

56
58
63
65
65
65

71

72

77
81
81
82
86
88

93
94
95
99
100
110
129
137
145

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies
Aanleiding en doel van het onderzoek
Eind jaren negentig is een forse herstructurering van het politieonderwijs in gang gezet, gericht
op een flexibel stelsel van politieonderwijs dat adequaat in zou kunnen spelen op de veranderende maatschappelijke vraag én op de dynamiek van de politiepraktijk en de politiearbeidsmarkt. Dit heeft begin 2002 geresulteerd in vernieuwd politieonderwijs als een samenhangend
stelsel van initieel beroepsonderwijs op mbo-, hbo, en wo-niveau: PO2002. Dit vernieuwde
politieonderwijs wordt gekenmerkt door competentiegerichtheid, contextgebondenheid en een
duaal karakter.
In 2006 is PO2002 onderworpen aan een onderwijsintern gerichte evaluatie (de z.g.‘’formatieve
evaluatie’’ of vormgevingsevaluatie), waarin de vraag centraal stond of de vormgeving en inrichting van het vernieuwde onderwijs zelf uitgevoerd waren zoals dat bedoeld was. Deze vraag
kon in grote lijnen positief worden beantwoord.
Op advies van de Politieonderwijsraad hebben de toenmalige ministers van BZK en Justitie in
2008 besloten dat er ook een meer onderwijsextern gerichte evaluatie van PO2002 zou moeten
komen (de z.g. ‘’summatieve evaluatie’’ of opbrengstevaluatie), en hebben zij de Politieonderwijsraad (POR) gevraagd deze op zich te nemen. Daartoe is de POR een onderzoek gestart
waarvan de resultaten nu voorliggen.
De doelstelling van deze onderwijsextern gerichte evaluatie was om vast te stellen in hoeverre
de opbrengsten van PO2002 beantwoorden aan hetgeen in het huidige tijdsgewricht van het
functioneren in de beroepspraktijk van executieve politiefunctionarissen wordt verwacht. Kern
van het onderzoek was om de impact van PO2002 op het functioneren van nieuw opgeleide
politiefunctionarissen te achterhalen.
Opzet van het onderzoek
Het onderzoek heeft zich met name gericht op het functioneren in de beroepspraktijk van executieve politiefunctionarissen die zijn opgeleid en gediplomeerd op (kwalificatie-) niveau 3 en 4
van PO2002. Om vergelijkingen te kunnen maken met het ‘’oude’’ politieonderwijs zijn daarnaast ook politiefunctionarissen in het onderzoek betrokken die vóór 2002 zijn opgeleid en
1
gediplomeerd. Het onderzoek heeft begin 2011 plaatsgevonden in acht vooraf geselecteerde
korpsen: Midden- en West-Brabant, Brabant-Zuid-Oost, Twente, Haaglanden, AmsterdamAmstelland, Limburg-Noord, Noord-Oost-Gelderland en Flevoland. Uit elk van deze korpsen zijn
vier teams in het onderzoek betrokken.
Door de selectie van korpsen en van teams binnen de korpsen kon de variëteit in de beroepspraktijk van de Nederlandse politie naar behoren gedekt worden.
Het onderzoek is vooraf gegaan door een voorstudie en een pilot-onderzoek. Deze hebben in
het hoofdonderzoek van de summatieve evaluatie geresulteerd in een combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek.
De vraagstelling daarin was vooral gericht op concrete praktijksituaties, ‘’kritische casussen’’ uit
de beroepspraktijk waarmee executieve politiefunctionarissen in hun werk geconfronteerd wor1

Met uitzondering van het onderzoek in, het pilot-korps, Midden- en West Brabant waarvoor het veldwerk eind 2009,
begin 2010 is verricht.

7

Samenvatting en conclusies

den. De aandacht is daarbij niet alleen gericht op het functioneren van nieuw, in PO2002, opgeleide politiefunctionarissen maar ook op het functioneren van oud - vóór PO2002 - opgeleide
politiemensen.
Behalve executieve politiefunctionarissen zelf zijn ook hun operationele chefs bevraagd. Daarnaast zijn per team semi-gestructureerde (duo-)interviews gehouden met operationele chefs.
Het onderzoek is afgesloten door een groepsgesprek met een focusgroep waarin representanten uit de acht betrokken korpsen zijn uitgenodigd om de conceptresultaten nader te duiden.
Concreet zijn via een grootschalige, sterk voorgestructureerde enquête aan in totaal 414 executieve politiefunctionarissen uit de verschillende korpsen vragen voorgelegd over hun functioneren in de praktijk, hun competenties en de politieopleiding die zij gevolgd hebben. Hiervan is
circa 42% nieuw opgeleid via PO2002, circa 52% oud opgeleid en van 7% is dit onbekend,
Aan in totaal 49 operationele chefs uit de verschillende korpsen is op dezelfde punten het oordeel gevraagd over het functioneren van in totaal 117 van hun direct ondergeschikten.
De semigestructureerde - meer kwalitatieve - interviews met in totaal 56 operationele chefs
hebben nagenoeg alle plaatsgevonden in de vorm van een duo-interview. Deze waren onder
meer gericht op hun vergelijkend oordeel over het functioneren van beginnende politiefunctionarissen uit het oude en het nieuwe politieonderwijs.
Aan het groepsgesprek in de focusgroep hebben 9 personen uit 5 verschillende korpsen deelgenomen. Aan hen is vóóraf een gespreksnotitie met de belangrijkste bevindingen van het
onderzoek toegestuurd.
Om de impact van PO2002 op het functioneren van nieuw opgeleide politiefunctionarissen zo
valide en betrouwbaar mogelijk te illustreren worden eerst de belangrijkste resultaten van het
onderzoek samengevat. Dit gebeurt langs drie verschillende sporen:
• de zelfbeoordeling door in PO2002 opgeleide politiefunctionarissen over hun eigen functioneren in de beroepspraktijk;
• de mate van overeenstemming tussen de zelfbeoordeling en het oordeel van hun operationele chefs;
• de vergelijking tussen politiefunctionarissen uit het oude politieonderwijs en die uit PO2002.
Daarna volgen de belangrijkste conclusies van het onderzoek, een discussie over de zeggingskracht van de resultaten alsmede enkele suggesties voor vervolgactiviteiten, waaronder de
ontwikkeling van een permanent monitor-instrument.
De zelfbeoordeling door nieuw opgeleide politiefunctionarissen
Operationele kern in de onderzoeksaanpak vormt dus de focus op concrete praktijksituaties
(‘’kritische casussen’’). Per praktijksituatie is een gedragsbeschrijving voorgelegd, met daarin
kennis-, houdings- en/of vaardigheidsaspecten die voor het juiste handelen in die situatie nodig
geacht worden. Zo is getracht om algemene, weinig zeggende danwel sociaal wenselijke antwoorden te voorkomen en een zo valide mogelijk beeld te krijgen van het functioneren in de
concrete beroepspraktijk van uitvoerende politiefunctionarissen. Daarnaast is aan executieve
politiefunctionarissen gevraagd naar de mate waarin zij volgens henzelf een aantal in het werk
benodigde persoonseigenschappen of competenties beheersen.
Het functioneren in concrete praktijksituaties
Per hoofdproces uit de politiepraktijk is een aantal praktijksituaties geselecteerd en van gedragsbeschrijvingen voorzien. Overzicht 1 laat per praktijksituatie de gemiddelde scores zien
die executieve politiefunctionarissen uit PO2002 toekennen aan hun eigen functioneren in die

8

Samenvatting en conclusies

2

situatie . Tevens laat dit overzicht zien in hoeverre zij naar eigen inschatting in de door hun
genoten initiële politieopleiding voorbereid zijn op de betreffende praktijksituatie.
Overzicht 1 – Zelfbeoordeling door opgeleiden in PO2002: a) eigen functioneren in praktijksituaties en b)
voorbereiding door initiële politieopleiding
a) Eigen functione1)
ren

Intake & Service
1.1 Een aangifte van mishandeling opnemen
1.2 Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de
buurt)

(NB: score 1-7)

b) Voorbereiding in
initiële politieoplei2)
ding
(NB: score 1-5)

PO2002
Niveau 3

PO2002
Niveau 4

PO2002
Niveau 3

PO2002
Niveau 4

5,9
5,7

5,9
5,8

3,1
2,3

3,1
2,6

6,2

2,8

3,1

6,1

3,1

3,1

6,1
5,6
5,9

3,9
2,7
2,1

4,0
3,2
2,4

5,7

2,4

3,0

5,3
4,6

1,8
1,6

2,0
1,6

5,7
5,6
6,1

5,7
5,4
6,1

2,8
2,2
2,2

3,0
2,3
2,4

5,6
5,6
5,9
5,6

5,8
5,7
6,0
5,8

2,6
2,7
2,3
1,8

2,9
2,9
2,6
2,8

Noodhulp
2.1 Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of 6,3
zwaargewonden
2.2 Adequaat handelen op plaats van het delict (bijvoorbeeld 6,3
bij vondst dode in woning)
Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen
3.1 Optreden in het publieke domein
3.2 Toezicht houden in een wijk
3.3 Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke
groepen burgers (autochtoon – allochtoon, diverse religies, ed.)

6,0
5,7
5,8

Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen
4.1 Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende 5,6
jeugd of hangjongeren
4.2 Ontmantelen van een hennepkwekerij
5,6
4.3 Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon 4,4
tot discotheek
Opsporing
5.1 Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
5.2 Opsporing bij handel in verdovende middelen
5.3 Opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een
handtas
Algemeen
6.1 Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’
6.2 In onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen
6.3 Interne contacten leggen en onderhouden
6.4 Externe contacten leggen en onderhouden

1) Antwoordcategorieën “voer(t) op de juiste manier uit”:
1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins mee eens, 6 = mee
eens, 7 = zeer mee eens
2) Antwoordcategorieën “mate van voorbereiding door politieopleiding”:
1 = niet, 2 = beperkt, 3 = enigszins, 4 = ruim, 5 = zeer uitvoerig

2

De gemiddelde scores zijn schaalgemiddelden berekend over alle binnen de betreffende praktijksituatie voorgelegde i.c. voorgeschreven gedragsaspecten.

9

Samenvatting en conclusies

De selectie van praktijksituaties pretendeert niet om alle voorkomende praktijksituaties te dekken, maar fungeert in het onderzoek als indicatief voor de meest relevante soorten praktijksitua3
ties waarmee executieve politiefunctionarissen geconfronteerd kunnen worden .
Executieve politiefunctionarissen uit PO2002 blijken hun eigen functioneren in alle zeventien
genoemde praktijksituaties gemiddeld positief te beoordelen. Dat geldt zowel voor degenen die
gekwalificeerd zijn op niveau 3 als voor degenen op niveau 4. Een enkele uitzondering daargelaten ligt de gemiddelde score voor alle praktijksituaties ruim boven de 5.5: de bij praktijksituatie
behorende gedragsaspecten zijn volgens hen in het algemeen op de juiste manier uitgevoerd.
De uitzondering betreft ‘’het optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot discotheek’’. Maar ook in deze – overigens slechts incidenteel voorkomende – praktijksituatie betekent de gemiddelde score van 4.4 respectievelijk 4.6 nog altijd een score aan de positieve kant
van de 7-puntsschaal die gehanteerd is.
De vraag naar de mate waarin men door de initiële politieopleiding op de praktijksituaties voorbereid is, blijkt aanzienlijk meer variatie op te leveren. De score daarop liggen in verhouding
lager dan de zelfbeoordeling van het functioneren in de verschillende praktijksituaties. Het
schaalgemiddelde is een score van 3 en de meeste scores liggen daar onder. De focusgroep
ziet hier dan ook nog ruimte voor verbetering.
Op de 5-puntsschaal die loopt van niet (1) tot zeer uitvoerig (5) scoort de voorbereiding van de
initiële opleiding op ‘’optreden in het publieke domein’’ gemiddeld het hoogst (score van 3,9 en
4,0) en ‘’optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtonen tot discotheek’’ gemiddeld het
laagst (score 1,6 en 1,6).
Het ‘’optreden in het publieke domein’’ is de enige praktijksituatie waarover de politiefunctionarissen uit PO2002 zeggen dat zij daar in de initiële politieopleiding ruim op zijn voorbereid.
Hierbij past de bemerking dat het deze praktijksituatie is die de afgelopen 2 jaar in hun werk
gemiddeld ook het vaakst (wekelijks tot dagelijks) is voorgekomen.
Opvallend zijn verder de verschillen in voorbereiding tussen PO2002- opgeleiden op niveau 3
en niveau 4. Met name op de volgende praktijksituaties blijken degenen die op niveau 4 zijn
gekwalificeerd naar eigen zeggen meer voorbereid te zijn in hun initiële politieopleiding: ‘’het
leggen en onderhouden van externe contacten’’, het ‘’omgaan met overlast veroorzakende,
samenscholende jeugd of hangjongeren’’ en het ‘’toezicht houden in een wijk’’.
Gedragsaspecten in praktijksituaties
De scores op de verschillende praktijksituaties zijn per praktijksituatie gemiddeld berekend over
alle voor de betreffende praktijksituatie voorgelegde gedragsaspecten. Hoewel over de hele
linie van praktijksituaties nagenoeg geen van de afzonderlijke gedragsaspecten gemiddeld naar
de negatieve kant van de schaal uitvalt, zijn er forse verschillen in de zelfbeoordelingen van de
onderscheiden gedragsaspecten.
De laagst scorende gedragsaspecten zijn:
• ervoor zorgen dat de brandweer is benaderd voor assistentie (in de praktijksituatie ‘’ontmantelen van een hennepkwekerij’’);
• concreet actie ondernemen, bijvoorbeeld door proces- verbaal op te maken (in de praktijksituatie ‘’optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot discotheek’’);
• wel eens een jongerencentrum of vergelijkbaar gemeenschapscentrum binnengaan, ook als
er niet direct iets aan de hand is (in de praktijksituatie ‘’toezicht houden in een wijk’’).
3

Zowel de praktijksituaties als de gedragsbeschrijvingen per praktijksituatie zijn in een voorstudie geformuleerd op
grond van gesprekken met dicht bij praktijk staande leidinggevenden uit verschillende korpsen.

10

Samenvatting en conclusies

Als hoogst scorende gedragsaspecten komen naar voren:
• de juiste hulp inroepen, bijvoorbeeld van andere politiemedewerkers, ambulance, brandweer
of een sleepdienst (in de praktijksituatie “noodhulp verlenen na een aanrijding met doden
en/of zwaargewonden”);
• zorgen dat het me duidelijk wordt wanneer, waar en hoe de beroving heeft plaatsgevonden
(in de praktijksituatie “opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een handtas’’);
• een lijkschouwer laten komen (in de praktijksituatie “adequaat handelen op plaats van delict,
bijvoorbeeld bij vondst dode in woning”).
Het lijkt erop dat de relatief sterke gedragsaspecten in het functioneren vooral liggen in de sfeer
van het functioneren volgens routines en protocollen en de relatief zwakke gedragsaspecten
vooral in de sfeer van contextafhankelijk, flexibel en ferm optreden.
Het beheersen van benodigde competenties
Los van hun oordeel over het eigen functioneren in concrete praktijksituaties is de in PO2002
opgeleide politiefunctionaris gevraagd naar de mate waarin zij een aantal in het werk benodigde
competenties beheersen. Overzicht 2 geeft daarvan een beeld.
Overzicht 2 – Zelfbeoordeling door opgeleiden in PO2002 : beheersen van in het werk benodigde
competenties
mate van beheersing
(NB: score 1-5)

Parate juridische kennis
Kennis over bevoegdheden op straat
Proces-verbaal op kunnen maken
Adequaat zelf kunnen handelen
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden
Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden
In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen en dergelijke
Klantgerichtheid
Samenwerking met andere functionarissen in het eigen team/korps
Samenwerking met andere instanties
Integriteit
Inschattingsvermogen
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Moed
Betrokkenheid bij het team
Betrokkenheid bij het korps

1)

PO2002
Niveau 3

PO2002
Niveau 4

3,5
3,8
3,8
4,0
3,7
3,5
4,0
4,2
3,8
3,5
4,5
4,1
4,2
4,1
4,0
4,2
3,7

3,6
3,8
3,9
4,1
3,8
3,8
4,2
4,3
4,0
3,7
4,6
4,2
4,1
4,0
4,0
4,1
3,7

1) Antwoordcategorieën “mate van beheersing”:
1 = niet, 2 = in kleine mate, 3 = neutraal, 4 = in sterke mate, 5 = in zeer sterke mate

Over de eigen beheersingsgraad van geen enkele van de genoemde competenties, wordt gemiddeld negatief geoordeeld. Op een 5-puntsschaal die loopt van niet (1) tot in zeer sterke mate
(5) ligt de score van alle competenties op tenminste 3,5.
Integriteit scoort in de zelfbeoordeling gemiddeld het hoogst. De qua beheersingsgraad relatief
laag scorende competenties zijn:
11

Samenvatting en conclusies

• samenwerking met andere instanties dan die in het eigen korps;
• parate juridische kennis;
• weten welke andere instanties dan politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden;
• betrokkenheid bij het korps (NB. betrokkenheid bij het team scoort gemiddeld beduidend

hoger).
Alle genoemde competenties blijken de afgelopen 2 jaar in het werk van de politiefunctionarissen gemiddeld tenminste vaker dan maandelijks nodig geweest te zijn. Sommige ervan zelfs
wekelijks tot dagelijks, met name:
• kennis van bevoegdheden op straat;
• integriteit;
• klantgerichtheid;
• parate juridische kennis;
• betrokkenheid bij team en
• inschattingsvermogen.
De zelfbeoordeling en het oordeel van de operationele chef
Om de zelfbeoordeling door de executieve politiefunctionarissen zo goed mogelijk op haar
objectieve gehalte te checken, is voor 117 functionarissen ook aan hun eigen operationele
chefs gevraagd naar het oordeel over het functioneren van hun ondergeschikten in praktijksituaties. Beider beoordelingsscores zijn in de analyses met elkaar geconfronteerd. Hetzelfde is
gedaan met beider oordeel over het beheersen van in het werk benodigde competenties.
Oordeel over het functioneren in de praktijk
Overzicht 3 – Confrontatie zelfbeoordeling (door zowel in PO2002 als in oud onderwijs opgeleiden) over
functioneren in praktijksituaties met beoordeling eigen operationele chefs
Zelfbeoorde1)
ling
Intake & Service
Een aangifte van mishandeling opnemen
Een klacht opnemen (bijv. een buurtklacht)
Noodhulp
Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of
zwaargewonden
Adequaat handelen op plaats van delict (bijv. bij vondst
van een dode in woning)
Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen
Optreden in het publieke domein
Toezicht houden in de wijk
Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke
groepen burgers

12

1)

Oordeel chef
Verschil
(NB: score 1-7)

6,0
5,9

6,2
6,2

-0,2
-0,3

6,3

6,3

0,0

5,9

6,3

-0,4

6,1
5,9
5,8

6,3
6,3
6,2

-0,2
-0,4
-0,4

Samenvatting en conclusies

Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen
Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende
jeugd of hangjongeren
Ontmantelen van een hennepkwekerij
Optreden bij weigering van toegang allochtoon tot discotheek
Opsporing
Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
Handel in verdovende middelen
Opsporing na aangifte van beroving van bijvoorbeeld
een handtas
Algemeen
Een proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’ (bijv. bij
vernielingen, vervuiling, e.d.)
Zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties
Contacten binnen het eigen team / korps leggen en
onderhouden
Contacten met andere partijen (bijv. jeugdzorg, beveiliging bedrijventerrein, e.d.) leggen en onderhouden
TOTAALSCORE (GEMIDDELD)

5,8

6,2

-0,4

5,6
5,0

6,2
6,3

-0,6
-1,3

5,9
5,6
6,3

6,1
6,0
6,3

-0,2
-0,4
0,0

5,9

5,9

0,0

5,7
6,0

6,2
6,3

-0,5
-0,3

6,0

6,2

-0,3

5,9

6,2

-0,3

1) Antwoordcategorieën “voer(t) op de juiste manier uit”:
1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins mee eens, 6 = mee
eens, 7 = zeer mee eens

Overzicht 3 laat zien dat operationele chefs de kwaliteit van het functioneren in concrete praktijksituaties door hun ondergeschikten over de hele linie hoger inschatten dan de ondergeschikten zelf.
Concrete praktijksituaties waar operationele chefs gemiddeld het meest in positieve zin afwijken
van de zelfbeoordeling door hun ondergeschikten zijn:
• het ontmantelen van een hennepkwekerij;
• zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties;
• toezicht houden in de wijk;
• omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren.
Uitzonderingen op de regel zijn praktijksituaties waar het oordeel van operationele chefs en dat
van hun ondergeschikten niet of nauwelijks van elkaar verschillen:
• noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of zwaargewonden;
• opsporing na aangifte van beroving van bijvoorbeeld een handtas;
• een proces-verbaal afleveren in ‘’bulkzaken’’.
Concluderend kan gesteld worden dat in de zelfbeoordeling door executieve politiefunctionarissen met andere woorden zeker geen sprake is van overschatting van hun eigen functioneren,
eerder van onderschatting, afgemeten aan het oordeel van hun chefs.

13

Samenvatting en conclusies

Oordeel over het beheersen van benodigde competenties
Anders ligt het bij de beoordeling van de beheersingsgraad van in het werk benodigde competenties en/of persoonseigenschappen.
Overzicht 4 – Confrontatie zelfbeoordeling beheersen van in werk benodigde competenties met
beoordeling eigen operationele chefs
Zelfbeoordeling Oordeel chef
Verschil
(NB: score 1-5)
Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten
worden
Samenwerking met andere functionarissen in het eigen
team / korps
Betrokkenheid bij het korps
Samenwerking met andere instanties
Moed
Adequaat zelf kunnen handelen
Betrokkenheid bij het team
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten
worden
Proces-verbaal op kunnen maken
Integriteit
Beschikken over voldoende kennis over bevoegdheden op straat
Beschikken over voldoende parate juridische kennis
In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen
en dergelijke
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Inschattingsvermogen
Klantgerichtheid

3,7

3,8

-0,1

3,9

4,1

-0,2

3,7
3,8
4,0
4,1
4,2
3,9

3,7
3,8
3,9
4,0
4,1
3,7

0,0
0,0
0,1
0,1
0,1
0,1

3,9
4,5
3,9

3,8
4,4
3,8

0,1
0,1
0,2

3,7
4,2

3,5
3,9

0,2
0,2

4,1
4,1
4,2
4,3

3,9
3,8
3,8
4,0

0,2
0,3
0,3
0,4

Antwoordcategorieën: 1 = niet, 2 = in kleine mate, 3 = neutraal, 4 = in sterke mate, 5 = in zeer sterke mate

Operationele chefs schatten competenties en persoonseigenschappen waarover hun ondergeschikten beschikken in het algemeen iets lager in dan de ondergeschikten zelf, zo laat overzicht
4 zien.
Het meest extreem is dit het geval bij de volgende competenties of persoonseigenschappen:
• klantgerichtheid;
• inschattingsvermogen;
• resultaat-/ actiegerichtheid;
• stressbestendigheid;
• in staat zijn juiste toon te vinden bij aanhoudingen e.d.;
• beschikken over voldoende parate juridische kennis.
Uitzonderingen op de regel zijn competenties en persoonseigenschappen waar de inschatting
van operationele chefs en hun ondergeschikten juist in omgekeerde richting gaat:
• weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden;
• samenwerking met andere functionarissen in het eigen team / korps.

14

Samenvatting en conclusies

Opvallend is de tendens dat bij de zelfbeoordeling door executieve politiefunctionarissen van
hun eigen functioneren in concrete beroepssituaties de scores gemiddeld lager uitvallen en bij
hun inschatting van de beheersingsgraad van in het werk benodigde competenties gemiddeld
juist wat hoger dan de scores die gemiddeld door hun operationele chefs gegeven worden.
Opgeleiden uit het oude politieonderwijs en PO2002 vergeleken
De zelfbeoordeling van het functioneren in praktijksituaties
In overzicht 5 wordt de zelfbeoordeling in concrete beroepssituaties vergeleken tussen oud
4
opgeleiden en PO2002 opgeleiden. Dat gebeurt op kwantitatieve basis op grond van de enquête die gehouden is onder zowel oud als nieuw opgeleiden. Uiteraard kunnen verschillen in
werkervaring het beeld vertroebelen. In combinatie met de andere component in overzicht 5 namelijk in hoeverre men zich in de eigen initiële politieopleiding voorbereid acht - kunnen toch
indicaties verkregen worden over relatieve sterktes en zwaktes van PO2002.
Overzicht 5 – Een vergelijking tussen in PO2002 opgeleiden en opgeleiden in oud onderwijs: beoordeling
van a) eigen functioneren in praktijksituaties en b) voorbereiding door initiële politieopleiding

a) Eigen functioneren

1)

(NB: score 1-7)

b) Voorbereiding in initiële
2)
politieopleiding
(NB: score 1-5)

Oud PO PO2002 PO20 Oud PO PO2002 PO2002
(vóór
Niveau 3 02
(vóór
Niveau 3 Niveau 4
2000)
Ni2000)
veau
4
Intake & Service
1.1 Een aangifte van mishandeling opne6,1
men
1.2 Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een 6,0
klacht over de buurt)

5,9

5,9

3,5

3,1

3,1

5,7

5,8

2,9

2,3

2,6

6,4

6,3

6,2

2,8

2,8

3,1

6,3

6,3

6,1

2,8

3,1

3,1

Toezicht & Handhaving: alledaagse
gebeurtenissen
3.1 Optreden in het publieke domein
6,2
3.2 Toezicht houden in een wijk
5,9
3.3 Contacten leggen en onderhouden met 5,9
alle mogelijke groepen burgers (autochtoon
– allochtoon, diverse religies, ed.)

6,0
5,7
5,8

6,1
5,6
5,9

3,6
3,2
2,5

3,9
2,7
2,1

4,0
3,2
2,4

Noodhulp
2.1 Noodhulp verlenen na een aanrijding
met doden en/of zwaargewonden
2.2 Adequaat handelen op plaats van het
delict (bijvoorbeeld bij vondst dode in woning)

4

In verband met de overgangsjaren 2000-2001 naar het nieuwe politieonderwijs en mogelijke ruis in de data ten
gevolge daarvan, zijn oud opgeleiden hier beperkt tot degenen die vóór 2000 met de initiële politieopleiding zijn gestart.

15

Samenvatting en conclusies

Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen
4.1 Omgaan met overlast veroorzakende,
samenscholende jeugd of hangjongeren
4.2 Ontmantelen van een hennepkwekerij
4.3 Optreden bij discriminatie: weigering
toegang allochtoon tot discotheek
Opsporing
5.1 Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
5.2 Opsporing bij handel in verdovende
middelen
5.3 Opsporing na aangifte beroving van
bijvoorbeeld een handtas

5,8

5,6

5,7

2,9

2,4

3,0

5,7
5,1

5,6
4,4

5,3
4,6

1,9
2,0

1,8
1,6

2,0
1,6

6,0

5,7

5,7

2,9

2,8

3,0

5,5

5,6

5,4

2,4

2,2

2,3

6,4

6,1

6,1

2,5

2,2

2,4

5,6
5,6

5,8
5,7

2,9
3,1

2,6
2,7

2,9
2,9

5,9

6,0

2,7

2,3

2,6

5,6

5,8

2,4

1,8

2,8

Algemeen
6.1 Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’ 6,1
6.2 In onverwachte situaties zelfstandig
6,0
kunnen handelen
6.3 Interne contacten leggen en onderhou- 6,1
den
6.4 Externe contacten leggen en onderhou- 6,2
den

1) Antwoordcategorieën “voer(t) op de juiste manier uit”:
1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins mee eens, 6 = mee
eens, 7 = zeer mee eens
2) Antwoordcategorieën “mate van voorbereiding door initiële politieopleiding”:
1 = niet, 2 = beperkt, 3 = enigszins, 4 = ruim, 5 = zeer uitvoerig

Het overallbeeld dat naar voren komt is drieërlei:
• Door oud opgeleiden pakt de zelfbeoordeling van het functioneren over de hele linie van alle
praktijksituaties positiever uit dan die van PO2002 opgeleiden. Werkervaring lijkt hierin een
niet onbelangrijke rol te spelen.
• Gevraagd in hoeverre er in de initiële politieopleiding die ze genoten hebben voorbereid is op
de onderscheiden praktijksituaties blijkt het beeld wisselend. Op bepaalde praktijksituaties
zeggen oud opgeleiden gemiddeld duidelijk meer voorbereid te zijn, op andere praktijksituaties zijn het juist de PO2002 opgeleiden die gemiddeld iets meer voorbereid zeggen te zijn.
• Duidelijk meer voorbereiding in hun initiële opleiding hebben oud opgeleiden naar eigen
zeggen gehad op:
• een aangifte van mishandeling opnemen;
• een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de buurt);
• optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtonen tot discotheek
• in onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen.
Wat – maar niet significant – meer voorbereiding in hun initiële opleiding hebben PO2002
opgeleiden gehad op:
• adequaat handelen op plaats van delict (bijvoorbeeld bij vondst dode in woning);
• optreden in het publieke domein.

16

Samenvatting en conclusies

De beoordeling door operationele chefs in de duo-interviews
De semigestructureerde duo-interviews met operationele chefs scherpen het beeld aan. Aan
hun is expliciet gevraagd naar hun mening over het functioneren van een beginnend politiefunctionaris uit PO2002 versus het functioneren van een beginnend functionaris uit het oude politieonderwijs. De belangrijkste bevindingen uit de duo-interviews kunnen worden samengevat
onder twee noemers die beide keerzijden van dezelfde medaille laten zien.
De eerste noemer is wat operationele chefs vinden van de beginnende politiefunctionarissen uit
het nieuwe politieonderwijs PO2002.
Beginnende executieve politiefunctionarissen uit het PO2002 op niveau 3 en 4 zijn direct na
afronding van de opleiding meer allround, maar hebben minder verdiepende theoretische kennis dan de beginnende politiefunctionarissen uit het oude onderwijs. Vooral de parate wetskennis en de schriftelijke vaardigheden zijn onvoldoende. Ze zijn breder georiënteerd, maar de
brede oriëntatie vergt veel onderwijstijd en wordt door de operationele chefs voor een deel niet
functioneel bevonden. De bredere oriëntatie leidt daarbij niet altijd tot een bredere inzetbaarheid
van de nieuwe politiefunctionaris. Wel vindt men dat studenten door de langere opleiding en
vele praktijkervaring meer gerijpt zijn dan afgestudeerden uit het oude politieonderwijs. De
nieuw afgestudeerden zijn beter in het projectmatig werken en in de samenwerking met externe
partijen. Ze communiceren beter, zijn opener en kunnen beter omgaan met kritiek. Bij een deel
van de operationele chefs bestaat het vermoeden dat de nieuw afgestudeerden zich sneller
kunnen aanpassen aan nieuwe situaties.
De tweede noemer is wat de operationele chefs vinden van de beginnende politiefunctionarissen uit het oude politieonderwijs.
Beginnende politiefunctionarissen uit het oude politieonderwijs hebben veel parate wetskennis,
maar wisten deze kennis direct na afronding van de opleiding onvoldoende toe te passen in de
praktijk. Bovendien moest men vroeger direct na de opleiding eerst wennen aan de praktijk en
aan het zich eigen maken van de juiste beroepshouding. Oud opgeleiden zijn gedisciplineerder
dan nieuw opgeleiden, een eigenschap die volgens betrokken leidinggevenden ook meer bij de
tijdsgeest van toen paste dan nu het geval is. Ook zijn ze beter in het aanspreken van en verzamelen van informatie bij burgers, maar weer minder goed in het verzamelen van informatie uit
nieuwe informatiebronnen (denk aan social media als Facebook en Hyves) en in het gebruik
van de nieuwste technieken (gebruik van computers, mobiele telefoons met internet, et cetera).
De schriftelijke vaardigheden, waaronder de beheersing van de Nederlandse taal en de parate
kennis over de elementen die in processen-verbaal en dossiers aanwezig moeten zijn, worden
bij hen gemiddeld genomen hoger gewaardeerd dan bij de afgestudeerden van PO2002.
Belangrijkste conclusies en slotbeschouwing
Conclusies uit het onderzoek
1. Het geheel van de onderzoeksresultaten leidt tot de dominante conclusie dat in PO2002 op
niveau 3 en 4 opgeleide politiefunctionarissen in de beroepspraktijk in het algemeen naar
behoren functioneren, zowel naar hun eigen oordeel als dat van hun directe leidinggevenden. De kwaliteit van hun functioneren beantwoordt grosso modo aan hetgeen de beroepspraktijk van beginnende beroepsbeoefenaren vraagt. De zelfbeoordeling van hun functioneren door betrokken politiefunctionarissen zelf, de beoordeling daarvan door hun directe chefs
als ook de duo-interviews met operationele chefs ondersteunen deze conclusie.
2. Hoewel het oordeel over het functioneren positief is, is het oordeel over de voorbereiding in
de initiële politieonderwijs minder positief. Men vindt zich beperkt tot enigszins voorbereid,

17

Samenvatting en conclusies

met een enkele uitschieter naar “ruim”. Er is duidelijk ruimte voor verbetering, vooral in het
samenspel tussen academie en korpsen en in de verbinding tussen het ervaringsleren in de
praktijk en het instructieve leren op school. De indruk bestaat dat “de opleiding” nog te veel
alleen op de academie slaat, en dat het leren in de praktijk nog onvoldoende als opleiding
wordt ervaren.
3. Vergelijkenderwijs worden op een aantal punten lacunes of onvolkomenheden gesignaleerd
die beschouwd kunnen worden als relatieve zwaktes. Dit is de derde conclusie uit het onderzoek. Het initiële politieonderwijs zou hier extra aandacht aan kunnen besteden. In dit verband kan met name gewezen worden op aspecten zoals:
• gedragsaspecten die betrekking hebben op flexibel en ferm optreden, afhankelijk van de
context waarmee men geconfronteerd wordt;
• het beschikken over voldoende parate juridische kennis en over schriftelijke vaardigheden;
• het functioneren in ‘’toezicht- en handhavings’’- situaties die incidenteel voorkomen, en
beschouwd kunnen worden als ‘’critical incidents’’;
• het leggen en onderhouden van externe contacten.
4. In de vergelijking tussen politiefunctionarissen die in PO2002 opgeleid zijn en degenen die
het oude politieonderwijs genoten hebben speelt waarschijnlijk werkervaring een niet onbelangrijke rol. In dit onderzoek bleek het helaas vooralsnog niet mogelijk om op een verantwoorde manier de betekenis van werkervaring en loopbaanontwikkeling te traceren.
5. Er zijn geen grote verschillen waargenomen in de kwaliteit van het feitelijk functioneren
tussen politiefunctionarissen die gekwalificeerd zijn op niveau 3 en niveau 4. Voor zover er
verschillen zijn komen die met name naar voren in het gegeven dat niveau 4 opgeleiden
zeggen in hun initiële politieopleiding gemiddeld iets meer voorbereid te zijn op het leggen
en onderhouden van externe contacten.
6. Politiefunctionarissen uit PO2002 hebben in het algemeen de neiging om de kwaliteit van
hun eigen functioneren in praktijksituaties lager in te schatten dan hun directe chefs. Ten
aanzien van het beheersen van in het werk benodigde competenties en persoonseigenschappen is er juist sprake van een lichte tendens in omgekeerde richting. Met name klantgerichtheid, inschattingsvermogen en resultaat/ actiegerichtheid schatten politiefunctionarissen zèlf wat hoger in dan hun directe chefs.
7. Volgens de operationele chefs in het onderzoek worden gemiddeld genomen alle in de
initiële politieopleiding verworven competenties in de beroepspraktijk metterdaad ook benut.
Er lijkt met andere woorden geen sprake van ‘onderbenutting’.
Discussiepunten naar aanleiding van het onderzoek
Het evaluatieonderzoek is grondig voorbereid en conform de plannen uitgevoerd. Toch zal er
rekening gehouden moeten worden met enkele zwaktes in de opzet.
1. De vergelijking tussen oud- en nieuw opgeleiden is methodologisch lastig, omdat de introductie van PO2002 niet is opgezet als een natuurlijk experiment. Oud opgeleiden hebben
meer werkervaring, en dat is in de resultaten niet uit te filteren. Dat in acht nemend, zijn de
resultaten voor PO2002 zeer bemoedigend.
2. Het onderzoek maakt vooral gebruik van zelfbeoordelingen, deels aangevuld met beoordelingen van de directe chefs. Hiervoor zijn goede praktische redenen aan te voeren, maar alle
resultaten moet dus gelezen worden vanuit het perspectief van de betrokkenen zelf. Een
meer objectief oordeel, bijvoorbeeld vanuit het perspectief van de klant of het publiek, zou
een meer valide, althans maatschappelijk breder gedragen beeld geven, maar was praktisch
niet realiseerbaar.

18

Samenvatting en conclusies

3. De hoge scores van zowel de functionarissen zelf als van hun leidinggevenden vragen om
nadere analyse en verklaring. Een mogelijke verklaring kan liggen in selectie: slecht functionerende functionarissen zijn in de loop van de opleiding en/of na hun eerste werkervaring al
uit de korpsen verdwenen. Een andere mogelijke verklaring kan gelegen zijn in de sociale
cohesie van de korpsen: men geeft niet snel een negatief oordeel over elkaars functioneren.
4. De gehanteerde methodiek met praktijkcasussen heeft vernieuwend gewerkt. De beantwoording van relatief abstracte vragen is hiermee geconcretiseerd. De representativiteit van
de selectie van casussen blijft echter lastig te beoordelen: is “het ontmantelen van een hennepkwekerij” nu wel of niet representatief voor het politievak? Bij eventuele herhaling van
deze methodiek zal vooral de selectie van casussen bezien moeten worden aan de dan geldende actualiteit.
5. Het onderzoek heeft zich moeten beperken tot de opleidingen op niveau 3 en 4 tot (allround)
politiemedewerker. Postinitiële opleidingen en opleidingen op hogere niveaus (niveau 5 en
6) zijn grotendeels buiten beeld gebleven. De resultaten kunnen niet automatisch naar die
opleidingstypen worden gegeneraliseerd.
Suggesties voor beleid en vervolgactiviteiten
Het is aan de POR om op basis van de resultaten van dit onderzoek een beleidsadvies aan de
Minister te formuleren.
1. Het wordt opportuun geacht om één monitorsysteem te ontwikkelen waardoor het politieonderwijs en de politiepraktijk elkaar periodiek van feedback kunnen voorzien. Het politieonderwijs zou daardoor inhoudelijk moeten kunnen profiteren van systematische informatie
over veranderingen in eisen die vanuit de beroepspraktijk gesteld worden aan de startbekwaamheid van beginnende politiefunctionarissen. Het werkveld zou kunnen profiteren van
systematische informatie over haar eigen betekenis – bijvoorbeeld in de termen van haar
hrm- en organisatiebeleid- voor de verdere ontwikkeling van beginnende politiefunctionarissen in de richting van vakbekwaamheid i.c. volleerd vakmanschap. De opzet van dit onderzoek biedt daarvoor goede aangrijpingspunten. Daarbinnen blijkt met name ook het werken
met concrete praktijkcasussen, waardoor het niveau van satisfactie- en opinieonderzoek
ontstegen is, een uitstekend instrumentarium. In een periodiek monitorsysteem zou met vergelijkbare praktijkcasussen gewerkt kunnen worden.
2. Door de nadruk op de praktijkcasussen, zijn een aantal meer generieke competenties buiten
beeld gebleven. Vooral “leren te leren”- vaardigheden zijn niet aan bod gekomen, hoewel dit
bij de opzet van PO2002 één van de belangrijke beleidsdoelstellingen was. Gezien het
steeds groter wordend belang van informatieverwerking en intelligence (zie het recente
POR- rapport betreffende de herijking van beroepsprofielen politie), is gerichte aandacht
voor dit aspect aan te bevelen.
3. Signalen in de voorliggende rapportage zijn ook via andere kanalen soms al bekend, zodat
bij het verschijnen van dit rapport op enkele aspecten al verbetertrajecten lopen. Van groot
belang is de herziening van het duale ritme; dat kan effectiever door in het begin van het traject meer nadruk op school te leggen en aan het eind meer nadruk op praktijk. Ook kan de
verbinding tussen ervaringsleren en leren op de academie worden versterkt; dit vraagt fijnmazig comakership tussen korpsen en academie.
4. Voor inhoudelijke verbetering van het curriculum zijn tijdens dit onderzoek voldoende suggesties gedaan. Vooral parate juridische kennis en het hanteren van de Nederlandse taal
zijn hierbij meermalen genoemd als belangrijke verbeterpunten. Zoals gezegd is aparte aandacht nodig voor leervaardigheden: leren te leren is van groot belang in een hectische werkomgeving als de politie.

19

Samenvatting en conclusies

5. De ontwikkeling van een doorlopend leer- en loopbaanbeleid is van groot belang. Het initieel
politieonderwijs levert startbekwame functionarissen af, maar daarmee is hun ontwikkeling
tot vakbekwaamheid nog niet gegarandeerd. Het is ook aan de korpsen om via taaktoewijzing en coaching jonge agenten te ondersteunen bij de ontwikkeling van hun vakbekwaamheid. Vuistregel is dat voor de ontwikkeling van vakbekwaamheid zo’n 10.000 uur “deliberate
practice” noodzakelijk is. Drie jaar initieel onderwijs schijnt hiervan ongeveer één derde te
leveren.
6. Het zou aan te bevelen zijn een normeringsdiscussie aan te gaan over de kwaliteit van het
politiewerk. In dit rapport is de kwaliteitsvraag beantwoord via zelfbeoordeling, aangevuld
met het oordeel van directe chefs, maar een normering van kwaliteit is wenselijk. In een “illstructured” domein als het politiewerk zal een dergelijk norm op intersubjectieve consensus
gebaseerd moeten zijn. Een te grote inperking van professionele ruimte via protocollisering
lijkt contraproductief te werken.
7. Het gegevensbestand uit het hier gepresenteerde onderzoek is zeer rijk. De onderzoekers
hebben zich moeten beperken tot analyses op hoofdlijnen, gezien beleidsurgentie, tijd en
budget. Zo zijn bijvoorbeeld de wel beschikbare gegevens van bijna honderd aspiranten niet
meegenomen in de analyses. Ook is meer aandacht voor de relatie tussen opleiding en de
ontwikkeling van loopbanen gewenst. Ruimte voor secundaire analyses is in de ogen van de
begeleidingscommissie zeer welkom, om deze rijkdom te oogsten.

20

Hoofdstuk 1 • Inleiding

Inleiding
Maatschappelijke ontwikkelingen voltrekken zich in een steeds hoger tempo, de complexiteit
van de samenleving en van maatschappelijke problemen neemt toe. Ook het werkdomein van
de politie ondervindt de gevolgen hiervan: veiligheidsvraagstukken stellen hoge eisen aan de
professionaliteit van de politieorganisatie en aan de vakbekwaamheid van politiemedewerkers.
De wijze waarop de politie daarmee om gaat is richtinggevend voor de vorm en inhoud van het
politieonderwijs. Vandaar dat vanaf 1999 een forse herstructurering van het politieonderwijs in
gang gezet is. Dit heeft begin 2002 geresulteerd in vernieuwd politieonderwijs als een samenhangend stelsel van beroepsonderwijs op mbo-, hbo- en wo-niveau: PO2002. Het doel was om
een meer open en flexibel stelsel van politieonderwijs neer te zetten dat adequaat inspeelt op
de veranderende maatschappelijke vraag én op de dynamiek van de politiepraktijk en de politiearbeidsmarkt. Een stelsel van politieonderwijs bovendien dat omgevormd is van ‘bedrijfsopleiding’ tot een stelsel dat enerzijds eigenstandig is gepositioneerd binnen de politie en dat
anderzijds aansluit op - en diploma-equivalent is aan - het reguliere (beroeps)onderwijs. De
onderwijsvernieuwing moest leiden tot een brede beroepsopleiding voor de politie die een bijdrage levert aan de flexibiliteit van de politieorganisatie en aan de uitwisseling met het reguliere
beroepsonderwijs c.q. met andere sectoren in de samenleving. Versterking van de verbinding
5
met beroepsonderwijs voor andere sectoren moest in-, door- en uitstroom mogelijk maken .
Het vernieuwde politieonderwijs wordt gekenmerkt door competentiegerichtheid, contextgebondenheid en complementariteit (i.c. haar duale karakter). Het kan beschouwd worden als een
van de voorlopers van het competentiegerichte onderwijs (cgo) dat het afgelopen decennium
ook elders in het beroepsonderwijs is geïntroduceerd.
Het vernieuwde politieonderwijs (PO2002) is in 2006 voor het eerst systematisch geëvalueerd.
Deze evaluatie is uitgevoerd door Twijnstra Gudde i.s.m. IVLOS en had het karakter van een
onderwijsintern gerichte, ‘formatieve’ evaluatie. Centraal stonden de vormgeving en inrichting
van het onderwijs. Deze evaluatie heeft vooral in kaart gebracht of de vernieuwing van het
politieonderwijs is uitgevoerd zoals bedoeld. In grote lijn kon die vraag positief worden beant6
woord .
7

In ‘Koersen naar 2011’ heeft de Politieonderwijsraad op verzoek van de ministers van BZK en
Justitie geadviseerd over deze ‘formatieve’ evaluatie. De centrale taakstelling van de Politieonderwijsraad focust de aandacht in het bijzonder op de relatie tussen kenmerken van en ontwikkelingen in de politiepraktijk, de (politie-)arbeidsmarkt en het politieonderwijs. In het licht daarvan heeft de Raad zich in die advisering mede laten leiden door haar belangrijkste doelstelling:
om vanuit haar adviesfunctie het politieonderwijs optimaal te (blijven) laten aansluiten bij ontwikkelingen in de beroepspraktijk en op de arbeidsmarkt.
In haar advies over het eindrapport gaf de Politieonderwijsraad aan dat er in de komende tijd
ingezet zou moeten worden op een meer onderwijsextern gerichte, ‘summatieve’ evaluatie,
waarin het effect van het nieuwe politieonderwijs op de kwaliteit van het politiewerk in de beroepspraktijk van de korpsen centraal zou staan. Door middel van deze ‘summatieve’ evaluatie

5
6
7

Zie de Memorie van Toelichting bij de Wet op het LSOP.
Zie daarvoor Twijnstra Gudde (2007), Partners in leren, Apeldoorn: Politieacademie.
Politieonderwijsraad (2007), Koersen naar 2011, Den Haag; Politieonderwijsraad.

21

Hoofdstuk 1 • Inleiding

zouden de resultaten en effecten van het nieuwe politieonderwijs moeten worden vastgesteld
voor het functioneren van haar afgestudeerden in de beroepspraktijk.
De ministers hebben dit advies overgenomen en de Raad gevraagd om deze ‘summatieve’
evaluatie op zich te nemen. Onder de bezielende leiding van de Politieonderwijsraad en een
door haar geformeerde begeleidingscommissie is vervolgens aan het Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt (KBA) te Nijmegen en het IVA te Tilburg opdracht gegeven voor deze
‘summatieve’ evaluatie. Bij de uitvoering zijn beide instituten ondersteund door bureaumedewerkers van de Politieonderwijsraad en is medewerking gekregen van de politieacademie. Niet
onvermeld mag blijven dat vanaf het begin ook van de betrokken korpsen in het onderzoek alle
medewerking is verkregen.
De summatieve evaluatie is voorafgegaan door een voorstudie en een pilot-onderzoek in een
8
korps . Deze hebben geresulteerd in het onderzoeksdesign dat uiteindelijk toegepast is in het
onderzoek dat ten grondslag ligt aan de summatieve evaluatie.
De resultaten van dit onderzoek liggen in dit rapport voor. De verdere opbouw van het rapport is
als volgt.
Hoofdstuk 2 beschrijft de probleemstelling en het onderzoeksdesign. Hoofdstuk 3 behandelt de
concrete opzet en uitvoering van het onderzoek. Hoofdstuk 4 gaat in op de zelfbeoordelingsresultaten van een grootschalige enquête onder executieve politiefunctionarissen. Hoofdstuk 5
bevat een vergelijking van de zelfbeoordeling van het feitelijk functioneren met het oordeel
daarover door directe/operationele chefs. In dit hoofdstuk is ook aandacht besteed aan de
benutting in de beroepspraktijk van in het initiële politieonderwijs verworven competenties.
Hoofdstuk 6 gaat in op de betekenis van mogelijk interfererende factoren in de relatie tussen
initieel politieonderwijs en functioneren in de beroepspraktijk. Hoofdstuk 7 tenslotte bevat de
belangrijkste resultaten van semi-gestructureerde (duo-)interviews met operationele chefs.

8

Zie daarvoor:
1. KBA/ITS/IVA (19 juni 2009), Naar een summatieve evaluatie van het Politieonderwijs 2022, Den Haag: Politieonderwijsraad
2. KBA/IVA (23 augustus 2010), Opbrengsten van het nieuwe politieonderwijs voor de beroepspraktijk. De summatieve evaluatie van PO2002 in een pilot-korps, Den Haag: Politieonderwijsraad (concept)

22

Hoofdstuk 2 • Probleemstelling en onderzoeksdesign

Probleemstelling en onderzoeksdesign
2.1 • Probleemstelling
Het nieuwe politieonderwijs (PO2002) beoogt een ander type politiemedewerker dan het oude
politieonderwijs. De eerste gediplomeerden van het nieuwe politieonderwijs zijn inmiddels enige
jaren aan het werk. Hoewel ervan uitgegaan kan worden dat een gediplomeerde voldoet aan de
eisen die het politieonderwijs stelt, is daarmee niet alles gezegd over de aansluiting tussen wat
in het politieonderwijs geleerd is en het werk in de beroepspraktijk. In hoeverre draagt hetgeen
in de opleiding geleerd is bij aan het adequaat functioneren in de beroepspraktijk? In hoeverre
wordt hetgeen in de opleiding geleerd is in de beroepspraktijk ook daadwerkelijk benut? In
hoeverre worden voor een adequaat functioneren in de beroepspraktijk competenties vereist die
als zodanig niet in de opleiding aan de orde zijn geweest? In hoeverre zit er ontwikkeling in
loopbanen van gediplomeerde politiefunctionarissen?
In het kader van de summatieve evaluatie is van belang om een zo goed mogelijk beeld te
krijgen van het functioneren van politiemedewerkers in de beroepspraktijk, in het bijzonder voor
zover dat toegeschreven kan worden aan PO2002. In de kern gaat het daarbij primair om de
vraag in hoeverre in het nieuwe politieonderwijs opgeleide en gediplomeerde politiefunctionarissen in de praktijk van het werk voldoende bekwaam/competent functioneren om problemen die
zij daar tegenkomen op een passende manier aan te pakken.
De centrale doelstelling van de summatieve evaluatie is dan ook om de impact van het nieuwe
politieonderwijs op het functioneren van haar afgestudeerden in de beroepspraktijk zo goed
mogelijk vast te stellen. Kern van de vraagstelling van het onderzoek is in hoeverre de
opbrengsten van het nieuwe politieonderwijs beantwoorden aan hetgeen in het huidige tijdsgewricht in de beroepspraktijk van de korpsen van ‘’blauw vakmanschap’’ wordt verwacht.

2.2 • Verklaringsmodel
In het verklaringsmodel dat ten behoeve van de summatieve evaluatie wordt gehanteerd staat
als afhankelijke variabele het functioneren in de praktijk van politiefunctionarissen voorop (incl.
daarvoor vereiste competenties), en is daarnaast de ontwikkeling in het functioneren gedurende
hun beroepsloopbaan een belangrijk aandachtspunt. Dit laatste in verband met het gegeven dat
het initiële politieonderwijs opleidt tot beginnend beroepsbeoefenaren (startbekwaamheid)
waarvan verondersteld wordt dat zij een ontwikkeling tot ervaren beroepsbeoefenaren of expert
(vakbekwaamheid) doormaken. Centraal in de operationalisering van het functioneren in de
beroepspraktijk als afhankelijke variabele staan zogenoemde ‘kritische casussen’ waarmee
betrokkenen in hun beroepspraktijk geconfronteerd kunnen worden.
De onafhankelijke variabele die in het verklaringsmodel voorop staat is de output van het politieonderwijs in termen van de aldaar verworven competenties. Daarbij wordt als uitgangspunt
i.c. aanname gehanteerd dat de door het politieonderwijs zelf beoogde output aan competenties
met diplomering ook daadwerkelijk gerealiseerd is, en is ook de vormgeving en inrichting van
9
het onderwijs zelf geen onderwerp van onderzoek .

9

Zie daarvoor Twynstra Gudde, OC, 2007.

23

Hoofdstuk 2 • Probleemstelling en onderzoeksdesign

Het verklaringsmodel bevat tenslotte interveniërende moderator variabelen die zouden kunnen
interfereren in het verband tussen de centrale de centrale afhankelijke en onafhankelijke variabele. Deze betreffen me name kenmerken van de politieorganisatie waarin de politiefunctionarissen werkzaam zijn alsmede persoons- en achtergrondkenmerken van betrokkenen.
Schematisch:

Zoveel mogelijk rekening houdend met de invloed van interveniërende variabelen, mondt het
verklaringsmodel ideaaltypisch uit in een drietal vraagstellingen.
1. De belangrijkste vraagstelling in dit onderzoek was in hoeverre er sprake is van adequaat
functioneren in de beroepspraktijk door politiefunctionarissen op uitvoerend niveau (kwalificatieniveau 3 en 4 of daarmee vergelijkbaar). Met andere woorden beschikken politiefunctionarissen over de competentiebagage om in de beroepspraktijk adequaat te functioneren.
Daarbij gaat het dus om de vraag naar de ‘adequate benutting’ en het ‘transfervermogen’
van (met name) in het politieonderwijs verworven competenties.
2. Daarnaast is de vraagstelling aan de orde in hoeverre er wat dit betreft verschillen zijn tussen het functioneren van nieuw (in PO2002) opgeleiden en van oud (vóór PO2002) opgeleiden, en deze toegeschreven kunnen worden aan het onderscheiden type politieonderwijs?
Daarbij gaat het dus om de vergelijking tussen ‘opbrengsten’ van het nieuwe en het oude politieonderwijs.
3. Tenslotte is aandacht besteed aan de vraag in hoeverre competenties waarvan aangenomen is dat die in het politieonderwijs zijn verworven als zodanig in de beroepspraktijk worden vereist. Daarbij gaat het dus om de vraag naar een eventuele ‘onderbenutting’ van verworven competenties.
2.3 • Onderzoeksdesign
Het onderzoeksdesign dat ontworpen is ten behoeve van de summatieve evaluatie heeft zich
met name gericht op de kwalificatieniveaus 3 en 4 van PO2002, en is optimaal afgestemd op de
probleemstelling en het verklaringsmodel. Centraal in de vraagstelling staat het functioneren in
concrete praktijksituaties, waarvan er per hoofdproces in de politiepraktijk een aantal is geformuleerd.
In de eerste plaats is gekozen voor een cohortmodel waarin verschillende jaargangen gediplomeerden van het politieonderwijs zijn betrokken. Enerzijds betreft dit gediplomeerden die vanaf
2002 met het nieuwe politieonderwijs gestart zijn, om daarvan niet alleen het huidige functioneren in de beroepspraktijk te traceren, maar tevens de mogelijkheid te hebben om ontwikkeling in
het functioneren tijdens de beroepsloopbaan vast te kunnen stellen.

24

Hoofdstuk 2 • Probleemstelling en onderzoeksdesign

Anderzijds betreft dit tevens gediplomeerden die in 2000 en 2001 met het oude politieonderwijs
gestart zijn, om daarmee zo goed mogelijk de mogelijkheid in te bouwen van een vergelijking
tussen oud en nieuw opgeleiden. Verondersteld is dat dit met zo min mogelijk ‘ruis’ kan gebeuren door een vergelijking te maken tussen de starters in het oude politieonderwijs uit 2000 en
2001, en de starters in het nieuwe politieonderwijs uit 2002.
In de tweede plaats is gekozen voor de keuze van gediplomeerden die werkzaam zijn in verschillende korpsen en verschillende teams daarbinnen, om daarmee verschillendsoortige politieorganisaties i.c. werkcontexten in het onderzoek te betrekken.
In de derde plaats is ervoor gekozen om niet alleen betrokken politiefunctionarissen zelf in het
onderzoek te betrekken, maar ook hun direct leidinggevenden. Daarmee zijn de uitkomsten niet
louter gebaseerd op zelfbeoordeling, maar kon ook het perspectief van direct leidinggevenden
meegenomen worden. Bovendien kon daarmee onder meer ook de vergelijking tussen het
functioneren van nieuw en oud opgeleiden nader aangescherpt worden.
Tenslotte is in het onderzoeksdesign een groepsinterview opgenomen, teneinde de belangrijkste uitkomsten te kunnen interpreteren, verklaren en zo nodig verdiepen. De focusgroep heeft
vooral de functie van een ‘’helikopterview’’ over de resultaten van het onderzoek.

25

26

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

Uitvoering van het onderzoek
3.1 • Opzet van het onderzoek: verschillende onderdelen
De selectie van korpsen
Het onderzoek heeft plaatsgevonden in acht korpsen. In de voorstudie ter voorbereiding van de
summatieve evaluatie is eerder een selectie gemaakt van acht korpsen die betrokken zouden
kunnen worden in het onderzoek (vgl. KBA/ITS/IVA, 19 juni 2009). Daarbij is als belangrijkste
ingang een evenredige vertegenwoordiging van korpsen gehanteerd op basis van grootte
(groot-klein), geografische ligging (al dan niet grensregio) en het randstedelijk karakter (randstedelijk versus provincie).
Dezelfde criteria ook gehanteerd bij de selectie van de korpsen voor het hoofdonderzoek van
de summatieve evaluatie. Het eerder ook gehanteerde criterium dat het korps niet betrokken
diende te zijn bij het Herijkingsproject van de POR is anno 2010 niet meer relevant. Wel is de
eerder gemaakte selectie van korpsen nog eens bezien tegen het licht van het aandeel van
gediplomeerden PO2002 dat daarin werkzaam is (vgl. voor een overzicht: Bijlage F van de
rapportage over het pilot-korps, KBA/IVA 23 augustus 2010). Rekening houdend met het criterium dat het zou moeten gaan om korpsen met relatief veel gediplomeerden PO2002 is in vergelijking met eerder in de uiteindelijke selectie het korps Brabant Noord vervangen door het korps
Noord-Oost-Gelderland.
De definitieve selectie van korpsen voor het hoofdonderzoek ziet er op grond daarvan als volgt
uit:
1. Twente (17,38% gediplomeerden PO2002 op 1133 fte’s blauw) (midden, provincie, grensregio)
2. Noord-Oost-Gelderland (22,53%; 1167) (midden, provincie, niet-grens)
3. Amsterdam-Amstelland (31,59%; 4067) (groot, Randstad, niet-grens (NB: Schiphol))
4. Haaglanden (20,27%; 3054) (groot, Randstad, niet-grens)
5. Midden- en West-Brabant (16,46%; 1889) (midden, provincie, grensregio) Dit betreft het
pilot-korps (waar het onderzoek vorig jaar heeft plaatsgevonden)
6. Brabant-Zuid-Oost (15,89%; 1365) (midden, provincie, grensregio).
7. Limburg-Noord (24,67%; 855) (klein, provincie, grensregio)
8. Flevoland (14,40%; 764) (klein, provincie, niet-grens)
Onderdelen van het onderzoek
Het onderzoek betrof vier onderdelen: 1) een sterk voorgestructureerde enquête onder 78 uitvoerende politiefunctionarissen in acht korpsen, gespreid over vier verschillende teams van het
korps, 2) een sterk voorgestructureerde enquête onder operationele chefs over het functioneren
in de praktijk van concreet aangegeven ondergeschikten 3) semi-gestructureerde interviews
met een negental direct leidinggevenden uit de betreffende teams, en 4) een groepsgesprek
met een focusgroep bestaande uit een aantal functionarissen uit het korps met een ‘helikopterview’ uit de betrokken korpsen.

27

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

De enquête onder uitvoerende politiefunctionarissen
In de enquête zijn aan de uitvoerende politiefunctionarissen vragen gesteld over hun eigen
functioneren, over de mate waarin ze in hun beroepspraktijk de benodigde competenties beheersen, en in hoeverre ze in de basis/initiële politieopleiding zijn voorbereid op de beroepspraktijk.
De informatieverzameling is zoveel mogelijk toegespitst op concrete praktijksituaties waarmee
politiefunctionarissen in hun beroepspraktijk te maken hebben. Aan de politiefunctionarissen
zijn telkens praktijksituaties voorgelegd. Hen is gevraagd om per hoofdproces één van die
praktijksituaties te kiezen voor de beantwoording van vragen over hun functioneren. Elke praktijksituatie bestond - zoals gezegd - uit een aantal gedragsbeschrijvingen of aspecten die voor
het juiste handelen in die situatie nodig geacht worden.
De enquête onder operationele chefs
De enquête met direct leidinggevenden was met name gericht op de beoordeling van het functioneren van eigen ondergeschikte uitvoerenden in de praktijk. Dat is grotendeels gebeurd aan
de hand van dezelfde vraagstelling en over praktijksituaties waarmee ook de uitvoerende politiefunctionarissen zelf zijn geconfronteerd. Daarmee was het mogelijk om vergelijkende analyses te maken en beider beoordeling van het functioneren – de zelfbeoordeling en de beoordeling door hun direct leidinggevenden – met elkaar te confronteren en op hun waarde te schatten.
De duo-interviews met direct leidinggevenden
Daarnaast is aan direct leidinggevenden onder meer gevraagd om op basis van hun eigen
ervaringen het functioneren van beginnend (gediplomeerde) politiefunctionarissen uit het oude
politieonderwijs in meer algemene zin te vergelijken met het functioneren van beginnend (gediplomeerde) politiefunctionarissen uit PO2002.
Het groepsgesprek
De belangrijkste bevindingen uit de enquête en de interviews zijn gebundeld en in concept
voorgelegd aan en besproken met een landelijke focusgroep uit het vertegenwoordigers van
betrokken korpsen. Dit is gebeurd aan de hand van een ingangspositie met conceptresultaten
van het onderzoek.
3.2 • Verloop veldwerk
De voorbereiding voor het uitzetten van de schriftelijke enquête onder uitvoerende politiefunctionarissen
In de periode 13 december 2010 tot en met 21 januari 2011 hebben twee leden van het kernteam Summatieve evaluatie de contactpersonen uit de zeven korpsen bezocht om de uitrol van
het eerste deel van het onderzoek Summatieve evaluatie (t.w. de schriftelijke enquête bij executieve politiefunctionarissen in de teams) te bespreken. Hoofdthema’s in deze gesprekken waren: rol en taak van de student-enquêteur, selectiecriteria van de teams en (direct) leidinggevenden, organisatie in praktische zin, logistiek, communicatie, gezagslijnen en backing voor de
student-enquêteurs, waarborgen omtrent anonimiteit ingevulde vragenlijsten, wijze van terugkoppeling van de resultaten en het tijdpad.

28

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

Op hoofdlijnen kwam uit de gesprekken met de zeven korpscontactpersonen het volgende naar
voren:
• alle korpsen willen graag een terugkoppeling naar de uitkomsten voor hun korps. De meeste
korpsen hebben geen bezwaar tegen een schriftelijke terugkoppeling gekoppeld aan de landelijke (slot)bijeenkomst (focusgroep);
• de teams variëren nog al qua grootte en samenstelling. Grote teams hebben naast de chefs
basiseenheid meerdere operationele chefs (dus de direct leidinggevenden). In de gesprekken
is expliciet aangegeven dat het tweede deel van het onderzoek (de duo-interviews en de digitale vragenlijst; zie hieronder) de direct leidinggevenden betreft. Meestal zijn alle politiële
hoofdprocessen goed in de te selecteren teams vertegenwoordigd evenals de groep
PO2002ers. Hierop zijn de teams immers ook op geselecteerd!
• de teams variëren ook qua samenstelling: soms komt het hele palet van opgeleiden (m.u.v.
niveau 6 (wo)) in een team voor (niveau 2 (assistenten) t/m niveau 5 (hbo)), maar soms ontbreekt niveau 2 (omdat deze medewerkers los van een team werken c.q. hier qua hiërarchie
niet onder vallen) dan wel omdat men geen niveau 5 medewerkers aanneemt (niveau 6 komt
nergens voor). In het onderzoek worden alle executieve medewerkers in een team meegenomen; derhalve komen er bij sommige korpsen ook vragenlijsten binnen van niveau 2 of niveau 5-opgeleiden. Dit betreft echter een relatief kleine groep. Opgemerkt wordt dat de groep
niveau 2 en niveau 5-opgeleiden niet in de analyses zijn meegenomen;
• in het onderzoek spelen de trajectbegeleiders een centrale rol als zijnde het centrale aanspreekpunt voor de student-enquêteurs. De dozen met de 130 vragenlijsten (bruto) werden
naar de korpscontactpersonen opgestuurd, die voor verdere distributie intern het korps zorg
droegen (uitzondering was het korps Flevoland, waar de dozen direct naar de vier teams
werden gestuurd);
• de meeste korpsen vertrouwden de opdracht ’uitzetten en track houden op een tijdige invulling’ toe aan de geselecteerde laatstejaars studenten. Een uitzondering hierop was het korps
Noord-Oost-Gelderland die deze taak neerlegde bij de groepschefs (die onder de teamchefs
ressorteren);
• alle korpsen onderschrijven het belang van de anonimiteit. Voor het onderzoek is het echter
van groot belang dat de onderzoekers op individueel niveau een verband kunnen leggen tussen enerzijds de antwoorden van de executieve functionarissen zélf en anderzijds wat de direct leidinggevende in de digitale enquête over het functioneren van deze functionarissen
hebben geantwoord (tweede deel van het onderzoek). Voor de geënquêteerden was het van
belang dat goed gecommuniceerd werd dat nimmer de uitkomsten van de vragenlijsten werden ‘doorgespeeld’ naar hun leidinggevenden.
Concluderend gaven alle korpsen aan mee te willen werken aan dit onderzoek en zagen ze er
het belang van in. Ook was men geïnteresseerd in de uitkomsten, met name voor zover het hun
eigen korps betreft. Wat opvalt is de grote verscheidenheid in organisatie, cultuur, werkwijze en
samenstelling en kenmerken van het korps. De concrete aanpak van het uitzetten en innemen
van de vragenlijsten is hierop afgestemd. Het was immers van belang dat het onderzoek per
korps zodanig werd ingericht dat de kans op een hoge respons zo groot mogelijk was.

29

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

3.3

• Gerealiseerde respons

3.3.1 • Enquête onder executieve politiefunctionarissen
De vragenlijsten voor politiefunctionarissen zijn schriftelijk (per doos) aan de contactpersonen in
de korpsen verzonden. Elke doos bevatte ongeveer 130 schriftelijke lijsten met bijbehorende
(gefrankeerde) retourenveloppen, de lijsten zijn vervolgens door die contactpersonen uitgedeeld
aan personen die binnen de daarvoor geselecteerde teams verantwoordelijk zijn gesteld voor
het uitzetten en innemen van de lijsten. Om een zo groot mogelijke respons te behalen zijn de
contactpersonen tijdens de periode van uitzet enkele keren per e-mail benaderd met het verzoek de vragenlijsten in gevuld te (laten) retourneren.
In het definitieve databestand zijn zowel de resultaten van alle acht korpsen opgenomen. De
totale respons bestaat daarmee uit vragenlijsten van 536 respondenten. Van die 536 respondenten geven er 91 aan de initiële politieopleiding nog niet te hebben afgerond op het moment
van invullen; deze 91 respondenten (aspirant-agenten) zijn om die reden niet in het vervolg van
de analyses meegenomen. Van de resterende 445 respondenten gaven er daarnaast 31 aan
een opleiding tot assistent politiemedewerker of de politiekundige bachelor te hebben gevolgd;
ook deze respondenten zijn niet in de analyses opgenomen. In overzicht 3.1 is te zien uit welke
korpsen de resulterende 414 (afgestudeerde) respondenten die in de analyses zijn betrokken
afkomstig zijn, en welke type initieel politieonderwijs zij hebben gevolgd.
Overzicht 3.1 – Respons naar korps en type gevolgd initieel politieonderwijs
Gevolgd type PO

Korps
Midden- en WestBrabant
Brabant-Zuid-Oost
Twente
Haaglanden
Amsterdam-Amstelland
Limburg-Noord
Noord-Oost-Gelderland
Flevoland
Korps onbekend
Totaal

oud PO
oud PO
(gestart voor (gestart in
2000)
2000/2001)

PO2002 niv. PO2002 niv. PO onbekendTotaal
3
4
(gestart na (gestart na
2001)
2001)

44

11

14

7

2

78 (19%)

12
17
20
10
26
11
5
19
164 (40%)

5
4
11
3
4
5
0
5
48 (12%)

14
9
17
0
20
9
0
7
90 (22%)

7
10
16
22
3
9
3
5
82 (20%)

4
0
2
9
1
3
1
8
30 (7%)

42 (10%)
40 (10%)
66 (16%)
44 (11%)
54 (13%)
37 (9%)
9 (2%)
44 (11%)
414 (100%)

In overzicht 3.2 zijn enkele andere kenmerken van de onderzoekspopulatie te zien, ook hier
onderscheidend naar het gevolgde type initieel politieonderwijs. De leeftijden van de 356 respondenten die een leeftijd hebben ingevuld lopen uiteen van 21 tot 64 jaar, zoals te zien bedraagt de gemiddelde leeftijd bedraagt circa 36 jaar. Van 392 respondenten is bekend hoe lang
zij hun huidige functie reeds vervullen; gemiddeld is dit ongeveer 5 jaar.

30

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek
Overzicht 3.2 – Overige kenmerken onderzoekspopulatie
Gevolgd type PO

Kenmerken
Man
Vrouw
Geslacht onbekend
Gemiddelde leeftijd (standaarddeviatie)
Aantal jaar in huidige functie
(standaarddeviatie)

oud PO
oud PO
PO2002 niv. PO2002 niv. PO onbe(gestart
(gestart in 3 (gestart 4 (gestart kend
voor 2000) 2000/2001) na 2001)
na 2001)

Totaal

122
32
10
45 (8,10)

39
9
0
35 (5,65)

54
33
3
27 (5,30)

45
34
3
29 (6,07)

9
5
16
28 (2,52)

269 (65%)
112 (27%)
33 ( 8%)
36 (10,23)

8 (7,37)

5 (3,33)

2 (1,74)

2 (1,68)

3 (1,83)

5 ( 5,75)

Van de 395 afgestudeerde respondenten die aan hebben gegeven wat de hoogst genoten
vooropleiding vóór de gevolgde initiële politieopleiding was noemen de meesten een mboopleiding (31%). Daarnaast worden ook regelmatig vmbo/mavo/mulo (27%), havo (23%) en
hbo-opleidingen (13%) genoemd. In overzicht 3.3 zijn de genoemde hoogst genoten vooropleidingen gekoppeld aan de gevolgde initiële politieopleidingen.
Overzicht 3.3 – Hoogst genoten vooropleiding en gevolgde initiële politieopleiding
Gevolgde initiële
politieopleiding /
Hoogst genoten
vooropleiding
lbo
vmbo/mavo/mulo
havo
vwo/atheneum/
gymnasium/hbs
mbo
hbo
universiteit
anders
Totaal

POPS/VAP POMB/HP
O
politiedipl.
A/B

NPA en
tactisch/
burger
leidinggeven

politieAllround
Anders
medewer- politieker (niv. 3) medewerker (niv. 4)

N

0%
42%
17%
0%

3%
34%
25%
2%

0%
0%
0%
0%

3%
31%
18%
0%

1%
8%
30%
7%

4%
25%
21%
0%

9
98
86
9

33%
8%
0%
0%
12
100%

21%
14%
1%
1%
151
100%

0%
100%
0%
0%
2
100%

42%
6%
0%
0%
90
100%

33%
21%
1%
0%
88
100%

46%
4%
0%
0%
24
100%

31%
48
2
2
367
100%

3.3.2 • selectie van praktijksituaties door respondenten
Om een inschatting van het functioneren van politiefunctionarissen te krijgen is de functionarissen in de steekproef gevraagd zichzelf te beoordelen op de uitvoering van een aantal concrete
praktijksituaties. Deze praktijksituaties zijn ontleend aan het vooronderzoek, en kunnen - zoals
in overzicht 3.4 te zien - op hun beurt worden ingedeeld bij een van de zes eerdere geïdentificeerde hoofdprocessen.

31

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

In de vragenlijst is elke praktijksituatie geconcretiseerd door per praktijksituatie verschillende
10
gedragingen/activiteiten te bevragen . Om de invultijd van de vragenlijst te beperken is respondenten gevraagd per hoofdproces alleen de meeste voorkomende praktijksituatie te kiezen
en alleen voor die situatie de stellingen te beantwoorden.
Overzicht 3.4 – Frequentie van gekozen praktijksituaties per hoofdproces
Hoofdproces

Praktijksituatie

Aantal
respondenten

Intake en Service

1.1 Een aangifte van mishandeling opnemen

1.2 Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de buurt)
Noodhulp
2.1 Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of
zwaargewonden
2.2 Adequaat handelen op plaats van het delict (bijvoorbeeld bij
vondst dode in woning)
Toezicht en handhaving; 3.1 Optreden in het publieke domein
alledaagse gebeurtenis- 3.2 Toezicht houden in een wijk
sen
3.3 Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke
groepen burgers (autochtoon – allochtoon, diverse religies,
ed.)
Toezicht en handhaving: 4.1 Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende
kritische gebeurtenissen
jeugd of hangjongeren
4.2 Ontmantelen van een hennepkwekerij
4.3 Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot
discotheek
Opsporing
5.1 Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
5.2 Opsporing bij handel in verdovende middelen
5.3 Opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een handtas
Algemeen
6.1 Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’
6.2 In onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen
6.3 Interne contacten leggen en onderhouden
6.4 Externe contacten leggen en onderhouden
Totaal

360 (81%)
255 (57%)
325 (73%)
303 (68%)
323 (73%)
297 (67%)
256 (58%)

317 (71%)
262 (59%)
233 (52%)
317 (71%)
248 (56%)
282 (63%)
269 (60%)
312 (70%)
282 (63%)
291 (65%)
414 (100%)

Uit het overzicht blijkt dat de opgetelde percentages respondenten van de praktijksituaties per
hoofdproces ruim boven 100% liggen. Zo zijn de praktijksituaties die horen bij het hoofdproces
Intake & Service door respectievelijk 81% en 57% van de respondenten ingevuld. Veel respondenten blijken zich bij het invullen van de vragenlijst niet beperkt te hebben tot één praktijksituatie per hoofdproces.
De meest ingevulde praktijksituatie is ‘een aangifte van mishandeling opnemen’, behorende bij
het hoofdproces Intake & Service. De minst vaak ingevulde praktijksituatie is het ‘optreden bij
discriminatie; weigering toegang allochtoon tot discotheek’ van het hoofdproces Toezicht &

10 Om vast te stellen of de antwoorden op deze praktijksituaties voldoende onderling correleren om van intern consistente praktijksituaties te spreken is per praktijksituatie Cronbach’s Alpha (α) berekend, waarbij een ondergrens van
.70 is gehanteerd. Op basis hiervan is 1 item uit een praktijksituatie verwijderd. Vervolgens is per praktijksituatie een
score per respondent berekend, mits de situatie door de respondent geheel is ingevuld.

32

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

Handhaving (kritische gebeurtenissen); maar deze is toch ook nog door ongeveer 52% van de
respondenten uit het hoofdonderzoek ingevuld.
3.3.3 • Kwaliteit data enquête onder executieve politiefunctionarissen
Scoring op individuele items
De antwoorden uit de enquête onder executieve politiefunctionarissen op de individuele items
zijn beoordeeld op hun scheefheid in vergelijking tot een normaalverdeling (skewness/kurtosis).
Uit de analyses komt naar voren dat de beantwoording van de items in het algemeen aan de
bovenkant van de antwoordschalen ligt, dat geeft aan dat respondenten zichzelf hoge beoordelingsscores geven voor de uitvoering van praktijksituaties en de beheersing van competenties.
Representativiteit gegevens
Om een indruk van de representativiteit van de steekproef te krijgen zijn een aantal vergelijkingen met bredere korpsgebonden en landelijke cijfers gemaakt. In overzicht 3.5 is de procentuele verdeling van werknemers in leeftijdklassen per korps in de steekproef afgezet tegen de
procentuele verdeling van werknemers per leeftijdklasse zoals die in 2010 werkelijk was. In de
vergelijking is alleen operationeel/executief personeel betrokken, daarnaast zijn aspiranten niet
in de vergelijking meegenomen.
Overzicht 3.5 – Procentuele vergelijking leeftijdsklassen steekproef en populatie*

MWB
BZO
T
H
AA
LN
NOG
Fl
Tot/landelijk

<=25

26t/m30 31t/m35 36t/m40 41t/m45 46t/m50 51t/m55 56t/m60 >60

10 / 11
23 / 11
7/6
13 /13
33 / 20
23 / 11
18 / 9
22 / 5
18 / 11

18 / 13
23 / 14
29 / 12
40 / 16
33 / 16
13 / 13
41 / 13
11 / 13
27 / 13

9 / 10
21 / 10
20 / 10
18 / 13
14 / 12
17 / 11
0 / 11
22 / 13
15 / 11

20 / 11
9 / 11
20 / 12
8 / 13
14 / 12
13 / 10
12 / 10
22 / 15
14 / 12

11 / 11
2 / 11
2 / 12
9 / 13
7 / 10
9/9
0 / 10
0 / 17
7 / 11

9 / 15
12 / 16
10 / 14
8 / 13
0 / 13
8 / 17
12 / 15
22 / 16
8 / 15

14 / 15
9 / 16
10 / 18
3 / 12
0 / 10
9 / 16
6 / 19
0 / 14
8 / 15

9 / 12
0 / 12
2 / 15
2/7
0/8
8 / 11
3 / 13
0/6
4 / 11

1/1
0/1
0/1
0/1
0/1
0/1
0/1
0/1
0/1

Per cel: korps / landelijk . *Populatiegegevens ontleend aan Jaarverslag Nederlandse Politie 2010. MWB = Midden- en
West-Brabant, BZO = Brabant-Zuid-Oost, T = Twente, H = Haaglanden, AA = Amsterdam-Amstelland, LN = LimburgNoord, NOG = Noord-Oost-Gelderland, Fl = Flevoland.

De vergelijking van leeftijden laat zien dat de steekproef in een aantal leeftijdklassen afwijkt van
de populatiegegevens, zowel per korps als over het geheel. De steekproef kent een oververtegenwoordiging van de leeftijdklassen tot en met 40 jaar oud, ten koste van de leeftijdklassen
van 41 tot en met 60 jaar oud. Dit impliceert zodoende dat de steekproef over het algemeen
jonger is dan de populatie, zowel landelijk als binnen de hier geselecteerde korpsen. Doordat in
de aanloopfase van het onderzoek bij contactpersonen in de korpsen is benadrukt dat het van
belang is dat ook recent afgestudeerden vragenlijsten invullen is het mogelijk dat er bewust
meer jongeren zijn benaderd voor deelname.
In overzicht 3.6 wordt een procentuele vergelijking van de man-vrouw verhoudingen in zowel de
steekproef als de populatie gepresenteerd. De gegevens in het overzicht tonen aan dat de manvrouw verdeling in de steekproef vrij goed overeenkomt met de landelijke verdeling, binnen de
afzonderlijke korpsen zijn wel wat verschillen zichtbaar.

33

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek
Overzicht 3.6 – Absolute & procentuele vergelijking man – vrouw verhouding in steekproef en populatie*

Midden- en West-Brabant
Brabant-Zuid-Oost
Twente
Haaglanden
Amsterdam-Amstelland
Limburg-Noord
Noord-Oost-Gelderland
Flevoland
Totaal steekproef / landelijk

Steekproef

Populatie

76% - 24%
77% - 23%
67% - 33%
62% - 38%
59% - 41%
72% - 28%
58% - 42%
78% - 22%
68% - 32%

66% - 34%
71% - 29%
69% - 31%
70% - 30%
70% - 30%
73% - 27%
71% - 29%
69% - 31%
70% - 30%

Per cel: percentage man – percentage vrouw. *Populatiegegevens ontleend aan Jaarverslag Nederlandse Politie 2010,
alleen operationeel personeel.

Verschillen pilotonderzoek en hoofdonderzoek
Eerder is aangegeven dat er in het hoofdonderzoek voor een andere manier van dataverzameling is gekozen dan in het pilotonderzoek. In tegenstelling tot de pilot zijn de schriftelijke vragenlijsten in het hoofdonderzoek (meestal per doos) naar een centraal korpscontactpersoon gestuurd; deze contactpersonen hebben vervolgens de verdere distributie naar studenten of trajectbegeleiders verzorgd. Het aantal geretourneerde vragenlijsten per korps in het hoofdonderzoek is aanzienlijk minder dan het aantal vragenlijsten dat in het pilot onderzoek is geretourneerd. Het is mogelijk dat de manier van afname van de vragenlijsten heeft geleid tot verschillen tussen de onderzoekspopulatie in de pilot en die in de overige korpsen. Om te controleren
voor dergelijke verschillen zijn een aantal vergelijkende analyses tussen korpsen gedaan. In de
eerste plaats is nagegaan of de gemiddelde zelfbeoordelingen voor uitvoering van de praktijksituaties tussen de korpsen verschillen. Uit deze analyses blijken geen verschillen tussen de
korpsen.
In de tweede plaats is een aantal analyses uitgevoerd om na te gaan of er tussen het pilot korps
en de andere korpsen verschillen bestaan in kenmerken van het werk. De resultaten hiervan
geven aan dat een aantal praktijksituaties in de afgelopen twee jaar in het pilot-korps Midden en
West Brabant minder zijn voorgekomen dan in andere korpsen. Dit kan te maken hebben met
de functionele organisatie van het werk in dat korps: de processen noodhulp en intake en service zijn in het pilot korps apart georganiseerd, terwijl ze in de meeste andere korpsen geïntegreerd met andere hoofdprocessen en door alle politiefunctionarissen worden uitgevoerd.
3.3.4 • Onderzoek onder direct leidinggevenden
Duo-interviews met operationele chefs: respons
De Politieonderwijsraad heeft - in samenspraak met de korpscontactpersonen en het KBA
Nijmegen - interviews ingepland met twee operationele chefs per team. De duo-interviews zijn
tussen 22 maart en 1 juni 2011 door het KBA Nijmegen afgenomen bij de politieteams ter plaatse. Tijdens de duo-interviews zijn achtergrondkenmerken van het team achterhaald en is gevraagd naar de perceptie van de operationele chefs over het functioneren van afgestudeerde
uitvoerende politiefunctionarissen uit het PO2002 in vergelijking met die uit het oude politieonderwijs.
In een aantal gevallen zijn de duo-interviews gehouden met een teamchef, studentencoördinator en/of trajectbegeleider. Bij zeven teams was er om uiteenlopende redenen maar één leidinggevende beschikbaar voor het interview. In korps Flevoland zijn drie in plaats van vier duo-

34

Hoofdstuk 3 • Uitvoering van het onderzoek

interviews afgenomen. Het interview met het rechercheteam is afgeblazen, vanwege het zeer
geringe aantal PO2002 afgestudeerden dat daar werkzaam was/is.
Overzicht 3.7 - Aantal gehouden duo-interviews en geïnterviewde operationele chefs
Korps

Aantal gehouden
duo-interviews

Midden- en West-Brabant
Brabant-Zuid-Oost
Twente
Haaglanden
Amsterdam-Amstelland
Limburg-Noord
Noord-Oost-Gelderland
Flevoland
Totaal

Aantal geïnterviewde
operationele chefs

9*
4
4
4
4
4
4
3
36

9*
7
6
8
7
7
8
4
56

* De opzet van het pilot-onderzoek bij korps Midden en West Brabant was anders vormgegeven: de operationele chefs
zijn één-op-één bevraagd door middel van een e-mailenquête of telefonisch interview.

Digitale enquête onder operationele chefs
Per e-mail is een vragenlijst verstuurd naar 75 operationele chefs. In deze vragenlijst stond de
beoordeling van het functioneren van hun ondergeschikten centraal. De beoordeling van de
operationele chefs is vergeleken met de beoordelingen van de executieve politiefunctionarissen
over hun eigen functioneren. In totaal zijn 187 ondergeschikten of executieve politiefunctionarissen geselecteerd voor deze ‘vergelijkingsanalyse’. De respons bedraagt 63 procent: de vergelijkingsanalyse wordt daarmee uitgevoerd over het functioneren van 117 executieve politiefunctionarissen.
Overzicht 3.8 – Steekproef en respons van de digitale enquête
Steekproef
Korps
Midden- en West-Brabant
Brabant-Zuid-Oost
Twente
Haaglanden
Amsterdam-Amstelland
Limburg-Noord
Noord-Oost-Gelderland
Flevoland
Totaal

Oper. chefs
12
11
12
10
7
8
10
5
75

Respons
Uitv. politiefunctionarissen
20
27
31
28
12
38
25
6
187

35

Oper. chefs
9
7
8
5
3
5
9
3
49

Uitv. politiefunctionarissen
15
19
18
14
4
24
21
2
117 (63%)

36

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

Politiefunctionarissen over hun eigen functioneren
4.1 • Inleiding
In dit hoofdstuk worden de resultaten beschreven van de analyses die betrekking hebben op de
kwaliteit van het functioneren volgens de executieve politiefunctionarissen zelf. Enerzijds gaat
het daarbij om de zelfbeoordeling in het algemeen, anderzijds wordt in dit hoofdstuk specifiek
gekeken naar de relatie tussen het functioneren in verschillende praktijksituaties en het gevolgde initiële politieonderwijs.
Het hoofdstuk start in paragraaf 4.2 met de resultaten van twee aspecten van het functioneren
van politiefunctionarissen; de uitvoering van praktijksituaties en de beheersing van competenties. In paragraaf 4.3 worden de uitvoering van de praktijksituaties en de beheersing van competenties gerelateerd aan de verschillende typen initieel politieonderwijs die in het onderzoek
zijn meegenomen. Het hoofdstuk wordt in paragraaf 4.4 afgesloten met een samenvatting en
conclusies.

4.2

• De kwaliteit van het politiewerk

4.2.1 • Kwaliteit van de uitvoering van praktijksituaties: zelfbeoordeling door politiefunctionarissen
In overzicht 4.1 is te zien hoe respondenten zichzelf beoordelen op de door hen beantwoorde
11
praktijksituaties . De gemiddelde scores zijn schaalgemiddelden, berekend over alle binnen de
12
bewuste schaal genoemde gedragingen . Die gedragingen zijn allen positief geformuleerd,
zodat een hoge score aangeeft dat men van mening is de handelingen uit te voeren zoals in die
situatie beoogd wordt. Uit de antwoorden komt naar voren dat respondenten gemiddeld aangeven de situaties in grote mate uit te voeren zoals dat zou moeten. Vooral de situaties waarin
noodhulp wordt verleend, men moet optreden in het publieke domein, en waarin opsporingsactiviteiten in het kader van aangifte van beroving van een handtas plaatsvinden krijgen met gemiddelden groter dan 6,00 alle zeer positieve beoordelingen. Met een gemiddelde score van
4,78 geven respondenten aan het meeste moeite te hebben met de situatie waarin te handelen
op het moment dat een allochtoon de toegang tot een discotheek wordt geweigerd.

11 De antwoorden in het overzicht zijn berekend over respondenten uit de acht onderzochte korpsen. In verband met
een iets afwijkende antwoordschaal zijn de antwoorden uit het pilot onderzoek hiervoor omgerekend van een 5naar een 7-punts antwoordschaal.
12 Voor correcte uitvoering van een praktijksituatie zijn meerdere gedragingen geïdentificeerd. In de vragenlijst is elk
van deze gedragingen als stelling geformuleerd. Respondenten hebben per stelling aangegeven in hoeverre het eigen gedrag hiermee overeenkomt. Een voorbeeld: de praktijksituatie ‘een aangifte van mishandeling opnemen’ is in
de vragenlijst opgebouwd uit acht gedragingen/stellingen. Twee voorbeelden hiervan zijn ‘bij het opnemen van een
aangifte van mishandeling ga ik op een goede manier om met emoties en stres bij de cliënt’ en ‘bij het opnemen van
een aangifte van mishandeling neem ik de cliënt serieus’.

37

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

Overzicht 4.1 – Gemiddelde beoordeling eigen functioneren per praktijksituatie (schaalgemiddelden, incl.
standaarddeviatie)
Praktijksituatie

Gem.

1.1 Een aangifte van mishandeling opnemen
1.2 Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de buurt)
2.1 Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of zwaargewonden
2.2 Adequaat handelen op plaats van het delict (bijvoorbeeld bij vondst
dode in woning)
3.1 Optreden in het publieke domein
3.2 Toezicht houden in een wijk
3.3 Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke groepen burgers
(autochtoon - allochtoon, diverse religies, ed.)
4.1 Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of
hangjongeren
4.2 Ontmantelen van een hennepkwekerij
4.3 Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot discotheek
5.1 Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
5.2 Opsporing bij handel in verdovende middelen
5.3 Opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een handtas
6.1 Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’
6.2 In onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen
6.3 Interne contacten leggen en onderhouden
6.4 Externe contacten leggen en onderhouden

St.D.

N

6,00
5,85
6,29
6,24

,56
,65
,58
,75

348
247
320
294

6,08
5,78
5,82

,67
,77
,70

313
287
247

5,75

,71

306

5,55
4,78
5,83
5,52
6,23
5,83
5,78
5,99
5,87

,86
1,17
,72
,93
,72
,95
,77
,69
,82

251
226
307
234
272
257
301
274
270

Antwoordcategorieën: 1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins
mee eens, 6= mee eens, 7 = zeer mee eens
Gem. = gemiddelde score, St.D. = standaard deviatie, N = aantal respondenten

4.2.2 • Kwaliteit van de uitvoering van praktijksituaties nader bekeken: zelfbeoordeling
op diverse gedragingen
In de vorige paragraaf is ingegaan op de gemiddelde scores per praktijksituatie. Deze gemiddelde scores zijn berekend over meerdere gedragingen per praktijksituatie, waarbij elke gedraging een belangrijk onderdeel is van de uitvoering van de praktijksituatie. Om ook op het niveau
van die afzonderlijke gedragingen enig zicht te bieden zijn in overzicht 4.2 per praktijksituatie de
gemiddeld laagst en gemiddeld hoogst scorende gedraging weergegeven.
Overzicht 4.2 – Gemiddelde beoordeling van hoogst en laagst beoordeelde gedraging per praktijksituatie
(incl. standaarddeviatie)
Praktijksituatie

Gedraging

Gem.

1.1 Bij het opnemen van
een aangifte van
mishandeling..

..zorg ik – zelf of via anderen in mijn team – voor terug- 5,07
koppeling naar de cliënt

1,34 351

..leg ik een juiste relatie tussen wat er is gebeurd (re- 6,28
den aangifte) en wat er in het wetboek staat (is het een
aangifte waard)

,68 357

1.2 Bij het opnemen van
een klacht..

..vraag ik of de cliënt tevreden is over de behandeling
van klacht of aangifte

5,07

1,31 248

..kan ik bepalen of het om een strafrechtelijke of civiel- 6,11
rechtelijke kwestie gaat

,73 249

38

St.D

N

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

Praktijksituatie

Gedraging

Gem.

2.1 Bij het geven van
noodhulp na een
aanrijding met dodeen/of gewonden..

..zorg ik dat eventuele getuigen worden gescheiden

5,92

1,00 325

..roep ik de juiste hulp in (bijvoorbeeld van andere poli- 6,57
tiemedewerkers, ambulance, brandweer of een sleepdienst)

,61 327

2.2 Bij het voorzien in
noodhulp op de
plaats van een delict..

..wijs ik iemand aan die het PD-journaal maakt (functio- 5,20
naris met hesje die van iedereen die plaats delict betreedt persoonsgegevens en aankomst- en vertrektijd
noteert)

1,51 294

..laat ik een lijkschouwer komen (in geval van vondst
dode)

6,29

,91 294

3.1 In situaties in het
publieke domein
waarbij ik moet optreden..

..ben ik me bewust van wat ik kan bereiken door de
confrontatie met burgers aan te gaan

6,05

,81 313

..ken en gebruik ik mijn juridische bevoegdheden

6,13

,77 313

3.2 Bij het toezicht
houden in een wijk..

..ga ik wel eens een jongerencentrum of vergelijkbaar
gemeenschapscentrum binnen, ook als er niet direct
iets aan de hand is

4,77

1,77 287

..let ik op basis van bijvoorbeeld informatie uit de brie- 6,12
fing bewust op bepaalde aspecten uit de wijk

,82 288

3.3 Voor het leggen en
onderhouden van
contacten met diverse groepen burgers.

..weet ik hoe relevante netwerken in elkaar steken

5,50

1,06 246

..communiceer ik op een goede manier

6,06

,75 248

4.1 Om op de juiste
manier om te gaan
met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of
hangjongeren..

..loop ik eens (onopvallend) om de groep heen

4,80

1,61 305

..handel ik repressief indien andere maatregelen niet
blijken te werken

6,12

,91 307

4.2 Ontmantelen van
een hennepkwekerij

..zorg ik er voor dat de brandweer benaderd is voor
assistentie

3,85

1,80 252

..zorg ik er voor dat bewijzen worden vastgelegd

6,11

,97 252

4.3 In geval van discriminerende weigering
van een allochtoon
tot een discotheek..

..onderneem ik concreet actie, bijvoorbeeld door proces-verbaal op te maken

4,61

1,38 228

..maak ik de geweigerde persoon duidelijk dat de weigering heel serieus wordt genomen

5,07

1,29 227

5.1 Met het oog op
opsporing in hoofdprocessen in het algemeen..

..heb ik een scherp oog voor (opsporings-) mogelijkhe- 5,70
den

,92 306

..zorg ik dat ik alle beschikbare informatie goed op een 5,98
rij heb en kan ik hier overzichtelijk over denken

,85 308

5.2 Met het oog op
opsporing ten aanzien van handel in
verdovende middelen..

..neem ik initiatief in het opsporingsproces

5,13

1,30 234

..ben ik me bewust dat optreden nodig is met het oog
op veiligheid in de wijk

5,89

,97 236

5.3 Met het oog op
opsporing na beroving van bijvoorbeeld
een handtas..

..geef ik opsporing voorrang boven het opnemen van
de aangifte indien dit de kans op opsporing vergroot

6,04

1,01 272

..zorg ik dat het me duidelijk wordt wanneer, waar en
hoe de beroving heeft plaatsgevonden

6,33

,76 273

39

St.D

N

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

Praktijksituatie

Gedraging

Gem.

St.D

N

6.1 Bij het verzorgen van ..neem ik voldoende bewijslast op
een proces-verbaal
..formuleer ik schriftelijk juridisch correct
in bulkzaken..

5,76

1,03 258

5,87

1,02 259

6.2 Om juist te kunnen
handelen in een onverwachte situatie..

..hanteer ik de juiste protocollen op de juiste manier

5,67

,90 303

..plaats ik mijn eigen handelen in relatie tot hetgeen ik
ermee wil bereiken

5,94

,82 307

6.3 Met het oog op het
leggen en onderhouden van (interne)
contacten..

..koppel ik terug naar en informeer ik collega’s en mijn 5,91
team

,89 274

..leg ik relevante/opvallende gebeurtenissen/signalen
schriftelijk en/of digitaal vast

6,03

,82 275

6.4 Met het oog op het
legen en onderhouden van (externe)
contacten..

..treed ik waar nodig in overleg met externen (bijvoorbeeld een instantie als jeugdzorg)

5,73

1,08 270

..verwijs ik waar nodig burgers door naar externen

5,97

,88 272

Antwoordcategorieën: 1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins mee eens,
6 = mee eens, 7 = zeer mee eens
Gem. = gemiddelde score, St.D. = standaard deviatie, N = aantal respondenten

De gemiddelde scores van laagst en hoogst beoordeelde gedragingen lopen uiteen van 3,85 tot
6,57. Maar slechts drie gedragingen krijgen gemiddeld een lagere zelfbeoordeling dan 5,00.
Hieruit kan worden opgemaakt dat de responderende functionarissen van mening zijn dat zij de
meeste gedragingen die horen bij de praktijksituaties allemaal redelijk tot goed uitvoeren. Alleen
het benaderen van de brandweer bij ontmanteling van een hennepkwekerij scoort gemiddeld
beneden het schaalgemiddelde 4,00, wat aangeeft dat de uitvoering hiervan volgens respondenten niet geheel naar behoren gebeurt.
4.2.3 • De beheersing van competenties: zelfbeoordeling door politiefunctionarissen
Naast vragen over de uitvoering van een aantal relevante praktijksituaties is in de vragenlijst
een aantal vragen opgenomen over persoonseigenschappen en competenties van politiefunctionarissen die in de beroepspraktijk van belang zijn. In overzicht 4.3 wordt weergegeven in
hoeverre respondenten gemiddeld van mening zijn deze competenties te beheersen. De scores
zijn gebaseerd op een antwoordschaal lopend van 1 (beheers ik niet) tot 5 (beheers ik in zeer
sterke mate).
De gemiddelde scores tonen aan dat de responderende politiefunctionarissen van mening zijn
de competenties allen in redelijk sterke tot bijna zeer sterke mate te beheersen. Over parate
juridische kennis beschikt men naar eigen zeggen gemiddeld het minst - zij het nog steeds in
redelijke tot sterke mate -, de competentie integriteit beheerst men gemiddeld in sterke tot zeer
sterke mate.

40

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

Overzicht 4.3 – Gemiddelde beheersing competenties (incl. standaarddeviatie)
13

Competentie

Gem.

St.D.

N

Parate juridische kennis
Kennis over bevoegdheden op straat
Proces-verbaal op kunnen maken
Adequaat zelf kunnen handelen
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden
Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden
In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen ed.
Klantgerichtheid
Samenwerking met andere functionarissen in het eigen team/korps
Samenwerking met andere instanties
Integriteit
Inschattingsvermogen
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Moed
Betrokkenheid bij het team
Betrokkenheid bij het korps

3,71
3,94
3,98
4,25
3,92
3,82
4,21
4,33
4,02
3,78
4,57
4,24
4,18
4,11
4,06
4,24
3,74

,71
,67
,77
,71
,82
,80
,73
,69
,80
,84
,60
,67
,74
,77
,82
,83
,91

328
329
331
327
328
326
325
402
327
330
404
400
403
404
405
328
397

Antwoordcategorieën: 1 = niet, 2 = in kleine mate, 3 = neutraal, 4 = in sterke mate, 5 = in zeer sterke mate
Gem. = gemiddelde score, St.D. = standaard deviatie, N = aantal respondenten.

In grote lijn lijken de competenties die betrekking hebben op kennis en vaardigheden lagere
gemiddelde scores te krijgen dan de competenties die meer met persoonskenmerken te maken
hebben. Zo refereren parate juridische kennis, kennis over bevoegdheden op straat, proces–
verbaal op kunnen maken, en weten welke politiespecialisaties en andere instanties ingeschakeld moeten worden allen aan politiespecifieke kennis en/of vaardigheden, aspecten die in het
politieonderwijs aan de orde (kunnen) komen. Competenties als integriteit, stressbestendigheid,
inschattingsvermogen en klantgerichtheid verwijzen meer naar relatief stabiele en lastiger te
ontwikkelen persoons- of karakterkenmerken. Waarschijnlijk is in het opleidingstraject meer
aandacht voor gemakkelijk trainbare competenties, en is het bij zelfperceptie ook makkelijker
om beheersingstekorten aan te geven.
4.2.4 • De beheersing van competenties en de uitvoering van praktijksituaties
In het verklaringsmodel is gewezen op mogelijk relaties tussen de beheersing van competenties
en de uitvoering van de praktijksituaties. Omdat er wederzijdse beïnvloeding mogelijk wordt
geacht, zijn deze onderlinge relaties onderzocht aan de hand van correlaties, (zie de correlatiematrix in bijlage 2). Uit deze correlaties blijkt een sterk positief verband tussen de beheersing
van vrijwel alle competenties en de uitvoering van de praktijksituaties. Dat wil zeggen dat in het
algemeen geldt dat politiefunctionarissen die de competenties beter beheersen de praktijksituaties ook beter uitvoeren. Een duidelijke uitzondering hierop wordt echter gevormd door de praktijksituatie ‘optreden bij discriminatie; weigering toegang allochtoon tot discotheek’. De uitvoering van deze praktijksituatie hangt bijna niet samen met de beheersing van de competenties.
Daarnaast lijkt ook het functioneren bij de opsporing bij handel in verdovende middelen in mindere mate met de beheersing van de competenties samen te hangen. De competentie ‘proces-

13 De gemiddelden die zijn berekend over meer dan 400 respondenten zijn gebaseerd op zowel het hoofdonderzoek
als het pilot onderzoek, de andere gemiddelden zijn alleen gebaseerd op het hoofd onderzoek.

41

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

verbaal’ op kunnen maken lijkt minder samen te hangen met het functioneren in de verschide
de praktijksituaties dan de andere competenties.
De correlatiematrix in bijlage 2 bied meer specifiek twee interessante ingangen voor het traceren van uitzonderingssituaties en verbanden ten opzichte van de algemene trend. In de eerste
plaats wordt vanuit een verticale blik in de matrix duidelijk welke competenties niet(significant)
verband houden met in casu in de praktijk relevant zijn voor het functioneren in welke praktijksituaties. Een voorbeeld: het beheersen van de competentie het kunnen opmaken van een proces verbaal blijkt met name significant samen te hangen met in casu relevant te zijn voor het
functioneren in de volgende praktijksituaties: Optreden in het publieke domein, omgaan met
overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren, opsporing zoals mogelijk in
elk hoofdproces en - uiteraard - proces verbaal afleveren in bulkzaken. In de tweede plaats kan
- omgekeerd - vanuit een horizontale blik in de matrix duidelijk worden voor welke praktijksituaties welke competenties bij uitstek relevant zijn. Een voorbeeld: Voor het functioneren in de
praktijksituatie optreden bij discriminatie: weigeren toegang allochtoon tot discotheek zijn met
name parate juridische kennis, klantgerichtheid en betrokkenheid bij het korps relevant.
4.3 • De kwaliteit van het politiewerk en typen initieel politieonderwijs: ‘PO vóór 2000’ –
‘PO 2000, 2001’ – ‘PO2002 niveau 3’ – PO2002 niveau 4’
4.3.1 • Kwaliteit van uitvoering praktijksituaties: zelfbeoordeling door politiefunctionarissen met onderscheid naar het type initieel politieonderwijs
In de vorige paragrafen is ingegaan op de beoordeling van de uitvoering van praktijksituaties en
die van de beschikking over enkele belangrijke individuele kenmerken over de gehele groep
respondenten, ongeacht het type van het gevolgde initiële politieonderwijs. In deze paragraaf
wordt een verdere specificatie van de cijfers gegeven door te onderscheiden naar het type
politieonderwijs dat is gevolgd. In overzicht 4.4 staan de gemiddelde beoordelingen die respondenten zichzelf hebben gegeven voor de eigen uitvoering van de praktijksituaties, met onderscheid naar het door hen gevolgde type initieel politieonderwijs. Die onderscheiden typen initieel politieonderwijs zijn respectievelijk oud PO gestart voor 2000, oud PO gestart in 2000 of
2001, PO2002 op niveau 3 (politiemedewerker), of PO2002 op niveau 4 (allround politiemedewerker). Het onderscheid tussen die typen onderwijs is gemaakt op basis van het door respondenten aangegeven startjaar van de opleiding en het door hen aangegeven opleidingsniveau.
In overzicht 4.4 is steeds de groep met de laagste score bij een praktijksituatie grijs gearceerd.
De gemiddelde scores in het overzicht liggen allen boven het neutrale schaalgemiddelde 4,00,
zij wijken hier ook allemaal significant van af (p < .05). De scores tonen op die manier aan dat
respondenten ongeacht het gevolgde type initieel politieonderwijs van mening zijn dat de eigen
uitvoering van de praktijksituaties in redelijke tot grote mate conform de hiervoor gegeven richtlijnen plaatsvindt. Hoewel de gemiddelde scores op basis van het gevolgde type politieonderwijs op het oog veelal dicht bij elkaar in de buurt liggen, is te zien dat er bij vijf praktijksituaties
14
significante verschillen bestaan . Dit betreft drie van de vier algemene situaties, en ‘het opnemen van een aangifte van mishandeling’ en ‘optreden bij discriminatie’. Voor deze vijf geldt dat
respondenten die voor 2000 aan een ‘oude’ initiële politieopleiding deelnamen zichzelf gemiddeld hogere scores geven dan respondenten die vanaf 2002 een ‘nieuwe’ initiële politieoplei14 Om te bepalen of er significante verschillen bestaan is voor elke praktijksituatie een variantie-analyse uitgevoerd.
Als daaruit een significant verschil bleek is met behulp van een Scheffe-test bepaald welke typen initieel politieon-

42

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

ding tot politiemedewerker op niveau 3 hebben gevolgd. Voor ‘het aannemen van een aangifte
van mishandeling’ en ‘externe contacten leggen en onderhouden’ blijken ook respondenten die
een PO2002-opleiding op niveau 4 hebben gevolgd significant lagere zelfbeoordelingen te
geven dan de oud PO’ers van voor 2000.
Overzicht 4.4 – Gemiddelde zelfbeoordeling uitvoering praktijksituaties naar type gevolgd initieel
politieonderwijs
oud PO
voor 2000
1 2

oud PO
PO2002
2000/ 2001 Niveau 3

PO2002
Niveau 4

1

5,92

2

Totaal

1.1 Een aangifte van mishandeling opnemen

6,14 /

5,93

5,90

1.2 Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een
klacht over de buurt)

6,00

5,82

5,71

5,77

5,85

2.1 Noodhulp verlenen na een aanrijding met
doden en/of zwaargewonden

6,36

6,31

6,29

6,20

6,29

2.2 Adequaat handelen op plaats van het
delict (bijvoorbeeld bij vondst dode in
woning)

6,33

6,28

6,29

6,10

6,24

3.1 Optreden in het publieke domein

6,16

6,13

5,98

6,05

6,08

3.2 Toezicht houden in een wijk

5,91

5,85

5,68

5,63

5,78

3.3 Contacten leggen en onderhouden met
alle mogelijke groepen burgers (autochtoon – allochtoon, diverse religies, ed.)

5,93

5,78

5,75

5,85

5,82

4.1 Omgaan met overlast veroorzakende,
samenscholende jeugd of hangjongeren

5,83

5,74

5,63

5,72

5,75

4.2 Ontmantelen van een hennepkwekerij

5,69

5,47

5,57

5,33

5,55

4.3 Optreden bij discriminatie: weigering
toegang allochtoon tot discotheek

5,07

4,68

4,39

4,63

4,78

5.1 Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces

5,98

5,82

5,74

5,74

5,83

5.2 Opsporing bij handel in verdovende
middelen

5,54

5,61

5,57

5,38

5,52

5.3 Opsporing na aangifte beroving van
bijvoorbeeld een handtas

6,36

6,26

6,14

6,13

6,23

6.1 Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’

6,08

1

5,74

5,63

1

5,81

5,83

6.2 In onverwachte situaties zelfstandig
kunnen handelen

5,95

1

5,75

5,62

1

5,74

5,78

6.3 Interne contacten leggen en onderhouden

6,14

5,90

5,87

5,97

5,99

6.4 Externe contacten leggen en onderhouden

6,16

5,64

5,60

5,77

5,87

1

3

1

6,00

Antwoordcategorieën: 1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins
mee eens, 6 = mee eens, 7 = zeer mee eens
1=gemiddelden verschillen significant van elkaar(p<.05) / 2=gemiddelden verschillen significant van elkaar (p<.05) /
3=gemiddelde verschilt significant van alle andere gemiddelden (p<.05)

derwijs exact van elkaar verschillen, de uitkomsten van deze tests zijn in de tabel weergegeven.

43

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

De gemiddelde zelfbeoordelingen van respondenten die in 2000 of 2001 aan een oude politieopleiding zijn begonnen liggen bijna allemaal tussen die van deelnemers aan PO vóór 2000 en
deelnemers aan PO2002 in, maar wijken slechts bij de situatie ‘externe contacten leggen en
15
onderhouden’ significant af . Nadere analyse van de gemiddelde scores biedt inzicht in de
oorzaken van de significante verschillen tussen de subgroepen, met name ten aanzien van een
eventuele wisselwerking tussen het gevolgde type politieopleiding en werkervaring. Uit die
analyse komt naar voren dat de gemiddelde scores van respondenten die in 2000 of 2001 aan
een oude politieopleiding zijn begonnen vooral dicht tegen die van deelnemers aan PO2002
aan liggen, zoals te zien bij bijvoorbeeld de praktijksituaties ‘aangifte van mishandeling opnemen’ (1.1) en ‘optreden bij discriminatie’ (4.3). Het significante verschil in gemiddelde scores lijkt
op basis van deze analyse vooral te worden veroorzaakt door verschillen in werkervaring, gemeten aan de hand van het startjaar van de initiële politieopleiding. Het type initiële politieopleiding is daarbij in mindere mate van belang.
Samengevat geven de gemiddelde scores aan dat respondenten zichzelf vinden voldoen in de
uitvoering van de praktijksituaties, ongeacht het door hen gevolgde type politieopleiding. Respondenten die voor 2000 aan een initiële politieopleiding zijn begonnen beoordelen zichzelf
echter wel positiever dan respondenten die aan een nieuwe politieopleiding op niveau 3 hebben
deelgenomen op de praktijksituaties ‘een aangifte van mishandeling opnemen' en ‘optreden bij
discriminatie’, en op de algemene praktijksituaties ‘proces-verbaal afleveren in bulkzaken’,
‘zelfstandig handelen in onverwachte situaties’ en ‘externe contacten leggen en onderhouden’.
Bij de praktijksituaties van de andere hoofdprocessen – Noodhulp, Toezicht & Handhaving –
alledaagse gebeurtenissen, Toezicht & Handhaving – kritische gebeurtenissen, en Opsporing,
is de spreiding van scores te groot om van significante verschillen te kunnen spreken.
4.3.2 • Beheersing van competenties: zelfbeoordeling door politiefunctionarissen met
onderscheid naar het type initieel politieonderwijs
Naast het functioneren praktijksituaties is gekeken naar de zelfgerapporteerde beheersing van
een aantal competenties. Ook hier is onderscheiden naar het gevolgde type initieel politieonderwijs. In overzicht 4.5 is te zien wat de gemiddelde zelfbeoordelingscores hiervoor zijn, en
hoe deze zich op basis van de gevolgde initiële politieopleidingen tot elkaar verhouden.
Overzicht 4.5 – Gemiddelde zelfbeoordeling van beheersing competenties naar type gevolgd initieel
politieonderwijs
oud PO
oud PO
PO2002
gestart voor gestart in
Niveau 3
2000
2000/2001
Parate juridische kennis
Kennis over bevoegdheden op straat
Proces-verbaal op kunnen maken
Adequaat zelf kunnen handelen
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden
Weten welke andere instanties ingescha-

2

Totaal

1/2

3,76
4,14
4,08
4,39
3,86

3,52
1
3,79
1
3,79
1
4,05
1
3,67

1

3,57
2
3,81
3,88
4,15
2
3,83

3,71
3,94
3,98
4,25
3,92

1

3,72

3,53

1

3,79

3,82

3,92
1/2
4,09
1
4,13
1
4,42
1/2
4,20
4,08

PO2002
Niveau 4

15 De kleine grootte van de subgroep ‘oud PO2000/2001’ heeft waarschijnlijk tot gevolg dat gemiddelde scores statistisch vrijwel niet significant afwijken van die van de andere typen opleidingen. Om toch te vergelijken is een analyse
gemaakt van verschilscores tussen gemiddelde scores van deze groep met die van enerzijds ‘oud-PO voor 2000’
en anderzijds de PO2002-opleidingen.

44

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren
keld moeten worden
In staat zijn de juiste toon te vinden bij
aanhoudingen e.d.
Klantgerichtheid
Samenwerking met andere functionarissen in het eigen team/korps
Samenwerking met andere instanties
Integriteit
Inschattingsvermogen
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Moed
Betrokkenheid bij het team
Betrokkenheid bij het korps

4,32

4,14

4,05

4,18

4,21

4,44
1
4,21

4,34
4,03

4,20
1
3,76

4,26
4,01

4,33
4,02

3,73
4,62
4,20
4,11
4,11
4,00
4,24
3,50

3,49
4,51
4,14
4,18
4,09
4,02
4,20
3,66

1

3,70
4,55
4,15
4,06
4,00
3,99
4,15
3,67

4,07
4,60
4,35
4,29
4,20
4,16
4,34
3,89

1/2

2

3,78
4,57
4,24
4,18
4,11
4,06
4,24
3,74

Antwoordcategorieën: 1 = beheers ik niet, 2 = beheers ik in kleine mate, 3 = neutraal, 4 = beheers ik in sterke mate, 5 =
beheers ik in zeer sterke mate
1= gemiddelden verschillen significant van elkaar (p < .05); 2= gemiddelden verschillen significant van elkaar (p<.05)

Uit de gemiddelde zelfbeoordelingen van de competenties blijkt dat respondenten gemiddeld
van mening zijn deze competenties in redelijk sterke tot meer dan sterke mate te beheersen. De
gemiddelde scores wijken allemaal significant positief af van het neutrale schaalgemiddelde
3,00.
In grote lijn geven deelnemers aan het oude PO een sterkere beheersing van de competenties
aan dan deelnemers aan PO2002, en voor een aantal competenties zijn deze verschillen ook
16
significant . Eerder is aangegeven dat de beheersing van de competenties verband lijkt te
houden met de inhoudelijke aard van die competenties. Die inhoud lijkt volgens overzicht 4.5
ook van belang voor de verschillen in beheersing van de competenties tussen de typen initieel
politieonderwijs. De competenties, waarvan de beheersing significant verschilt, hebben inhoudelijk vooral betrekking op kennis en vaardigheden, zoals parate juridische kennis, kennis over
bevoegdheden op straat, proces-verbaal op kunnen maken, en weten welke politiespecialisaties
en andere instanties ingeschakeld moeten worden. Bijna zonder uitzondering beheersen respondenten die voor 2000 aan een van de oude initiële politieopleidingen zijn begonnen deze
competenties beter dan respondenten die aan PO2002 opleidingen hebben deelgenomen. De
competenties waarvan de beheersing niet significant verschilt hebben inhoudelijk meer te maken met relatief stabiele persoonseigenschappen, zoals bijvoorbeeld integriteit, stressbestendigheid, en moed.
Om enig zicht te kunnen bieden op de oorzaken van de significante verschillen is, net als eerder
bij de praktijksituaties, gekeken naar de gemiddelde scores van de groep respondenten die in
17
2000 of 2001 aan een oude politieopleiding zijn begonnen . De gegevens in het overzicht
tonen aan dat beide groepen deelnemers aan de oudere politieopleidingen in gemiddelde scores vooral overeenkomen bij de competenties ‘kennis over bevoegdheden op straat’, ‘procesverbaal op kunnen maken’, en ‘adequaat zelf kunnen handelen’. Het lijkt erop dat het oude
politieonderwijs juist voor deze competenties tot betere resultaten heeft geleid dan PO2002. Bij
de competenties met betrekking tot het inschakelen van en samenwerken met politiespecialisa16 Om te bepalen of er significante verschillen bestaan is voor elke praktijksituatie een variantie-analyse uitgevoerd.
Als daaruit een significant verschil bleek is met behulp van een Scheffe-test bepaald welke typen initieel politieonderwijs exact van elkaar verschillen, de uitkomsten van deze tests zijn in de tabel weergegeven.
17 De kleine grootte van deze subgroep heeft waarschijnlijk tot gevolg dat gemiddelde scores niet significant afwijken
van die van de andere typen opleidingen, terwijl dit op basis van de score soms wel verwacht zou worden - zie bijvoorbeeld de score voor ‘kennis over bevoegdheden op straat’. Om toch te vergelijken zijn de verschilscores geanalyseerd.

45

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

ties, andere functionarissen en andere instanties, liggen de gemiddelde scores van respondenten die in 2000 of 2001 aan een oude politieopleiding zijn begonnen echter veel dichter tegen
die van deelnemers aan PO2002 aan. Met enige terughoudendheid - vanwege het ontbreken
van significantie - kan dit aangeven dat het verschil in type politieopleiding hierbij niet sterk van
belang is, en het startjaar van de opleiding des te meer. Dat laatste zou dan betekenen dat
werkervaring voor deze individuele kenmerken belangrijker is dan het type gevolgde politieonderwijs.
4.4

• Samenvatting en conclusies

4.4.1 • De kwaliteit van uitvoering van praktijksituaties
In dit hoofdstuk is specifiek ingegaan op de door respondenten gegeven zelfbeoordelingen van
hun functioneren als politiefunctionaris. Om de kwaliteit van het functioneren in kaart te brengen
is in de eerste plaats gevraagd naar de uitvoering van een aantal praktijksituaties die in het
politiewerk relevant zijn. Uit de resultaten blijkt dat de politiefunctionarissen in dit onderzoek van
mening zijn dat zij in bijna alle genoemde praktijksituaties op de juiste manier handelen. Vooral
situaties die betrekking hebben op de hoofdprocessen Noodhulp en Intake & Service worden
volgens hen goed uitgevoerd, en dat geldt ook voor alledaagse praktijksituaties die betrekking
hebben op hoofdproces Toezicht en Handhaving. Meer moeite hebben de respondenten met
bijvoorbeeld het ontmantelen van een hennepkwekerij, opsporingsactiviteiten bij handel in verdovende middelen, en vooral bij het optreden bij discriminatie in geval van weigering van toegang van een allochtoon tot een discotheek.
4.4.2 • Verschillen in de uitvoering van praktijksituaties op basis van het gevolgde politieonderwijs
Verder is bekeken of de kwaliteit van de uitvoering van de praktijksituaties een verband heeft
met het type initieel politieonderwijs dat is gevolgd. Uit de resultaten blijkt dat maar beperkt het
geval. De meerderheid van de praktijksituaties die horen bij de hoofdprocessen Noodhulp,
Toezicht & Handhaving - zowel alledaagse als kritische gebeurtenissen -, en Opsporing worden
door de respondenten op eenzelfde (voldoende) niveau uitgevoerd. Verschillen in het gevolgde
type initieel politieonderwijs spelen daarin kennelijk geen rol. Wel blijken er verschillen te bestaan in situaties die horen bij de hoofdprocessen Intake & Service, en Algemeen. Bij deze
situaties worden door respondenten die voor 2000 aan een oude politieopleiding zijn begonnen
hogere zelfbeoordelingen gegeven dan door deelnemers aan PO2002, vooral in vergelijking
met deelnemers aan PO2002 op niveau 3. Concreet betreft dit de praktijksituaties ‘een aangifte
van mishandeling opnemen’, ‘een proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’, ‘zelfstandig kunnen
handelen in onverwachte situaties’, ‘externe contacten leggen en onderhouden’, en ‘optreden bij
discriminatie’. Sterke aanwijzingen voor vergelijkbare verschillen bestaan bovendien ten aanzien van ‘het opnemen van een klacht’, ‘opsporingsactiviteiten die mogelijk zijn in elke hoofdproces’, en ‘het leggen en onderhouden van interne contacten’. Met andere woorden, in het
algemeen voldoet de uitvoering van de praktijksituaties door politiefunctionarissen in redelijke
tot ruime mate aan de normen. Voor uitvoering van praktijksituaties die horen bij de hoofdprocessen Noodhulp, Toezicht & Handhaving en Opsporing maakt het statistisch niet uit welk type
initieel politieonderwijs is gevolgd. Praktijksituaties die horen bij het hoofdproces Intake & Service en enkele algemene praktijksituaties blijken daarentegen volgens betrokken zelf iets beter te
worden uitgevoerd door functionarissen die voor 2000 aan een ‘oude’ politieopleiding zijn gestart dan door functionarissen die aan een van de PO2002-opleidingen hebben deelgenomen.

46

Hoofdstuk 4 • Politiefunctionarissen en hun eigen functioneren

4.4.3 • De beheersing van competenties die belangrijk zijn in het politiewerk
Het belang van de zeventien competenties die in de enquête bevraagd zijn blijkt uit het feit dat
meer dan 90% van de respondenten bij elk van de competenties aangeeft dat deze de afgelopen twee jaar minimaal maandelijks nodig zijn geweest in het werk, vaak is dit zelfs wekelijks of
dagelijks geweest.
Uit de zelfbeoordelingen van de mate waarin men deze competenties beheerst blijkt dat respondenten van mening zijn de competenties in voldoende tot ruime mate te beheersen. Respondenten die voor 2000 aan een oude politieopleiding zijn begonnen beoordelen de eigen
beheersing het hoogst, bij acht competenties is het verschil met de beheersing van deelnemers
aan PO2002 op niveau 3 ook significant. Bij vier competenties is de beheersing van deelnemers
aan oud PO die voor 2000 zijn gestart bovendien ook significant hoger dan die van deelnemers
aan PO2002 op niveau 4.
Opmerkelijk is dat de significante verschillen zich vooral voor lijken te voor doen bij competenties die refereren aan kennis en vaardigheden, zoals het hebben van parate juridische kennis.
18
Vergelijking met functionarissen die in 2000 of 2001 zijn gestart met een oude politieopleiding
lijkt aan te geven dat deelnemers aan de oude initiële politieopleidingen – ongeacht het startjaar
- vooral de competenties kennis over bevoegdheden op straat, proces-verbaal opmaken, en
adequaat zelf kunnen handelen beter beheersen. Daarentegen ligt de gemiddelde beheersing
van het weten welke politiespecialisaties en andere instanties ingeschakeld moeten worden, en
van het samenwerken met andere instanties en andere functionarissen in het eigen team van
oud PO-deelnemers die gestart zijn in 2000 dichter bij die van deelnemers aan de PO2002
opleidingen. Een mogelijk verklaring voor deze verschillen is dat deelname aan het ‘oude’ politieonderwijs tot betere beheersing van kennis over bevoegdheden op straat, proces-verbaal op
kunnen maken, en adequaat zelf kunnen handelen leidt/leidde dan deelname aan PO2002.
Werkervaring zou in die verklaring echter belangrijker zijn voor de beheersing van de competenties met betrekking tot het weten welke anderen in te schakelen en de samenwerking dan het
type initieel politieonderwijs dat is gevolgd. Vervolgonderzoek kan meer licht op de houdbaarheid van deze verklaringen bieden.
Samengevat wordt geconcludeerd dat responderende politiefunctionarissen van mening zijn dat
zij in voldoende mate over de voor het werk benodigde persoonseigenschappen/competenties
beschikken, en dat zij daarmee ook op de juiste manier handelen in de praktijksituaties die zich
in het politiewerk voordoen. Op basis van deze gegevens is de conclusie gerechtvaardigd dat
politiefunctionarissen na het volgen van een initiële politieopleiding hun werk naar behoren
uitvoeren.

18 Deze deelnemers hebben een ‘oude’ initiële politieopleiding gevolgd, maar zijn qua werkervaring vergelijkbaar met
deelnemers aan een van de PO2002 opleidingen.

47

48

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Operationele chefs over het functioneren
van hun ondergeschikten
5.1 • Inleiding
In het onderzoek is aan operationele chefs van een geselecteerde groep executieve politiefunctionarissen gevraagd het functioneren van desbetreffende politiefunctionarissen te beoordelen.
Alleen die executieve politiefunctionarissen zijn geselecteerd die de naam van hun operationele
chef hebben ingevuld tijdens de enquête onder de executieve politiefunctionarissen. Deze
selectie is noodzakelijk om de operationele chefs te kunnen bevragen over het functioneren van
hun directe ondergeschikten. De verdeling tussen oud en nieuw opgeleide executieve politiefunctionarissen en de verdeling naar korpsen is zo gelijk mogelijk gehouden. We nemen dan
ook aan dat de selectie van betreffende executieve politiefunctionarissen uiteindelijk willekeurig
is.
In de periode van eind mei tot begin juli 2011 zijn 75 operationele chefs per e-mail benaderd.
Uiteindelijk hebben 49 operationele chefs aan deze digitale enquête meegedaan en het functioneren van 117 executieve politiefunctionarissen beoordeeld. De beoordeling wordt gebruikt om
de zelfbeoordelingen van de politiefunctionarissen beter te kunnen duiden. In paragraaf 5.1
komt het functioneren in praktijksituaties aan bod, in paragraaf 5.2 de beheersing van de in de
beroepspraktijk vereiste competenties.
In paragraaf 5.3 graven we dieper in de ‘vergelijkingsanalyse’ en lichten we verschillen tussen
de diverse groepen politiefunctionarissen toe. Ook daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen
politiefunctionarissen die gestart zijn in de initiële politieopleiding vóór 2000 (groep 1), in 2000
of 2001 (groep 2), in het PO2002 op niveau 3 (groep 3) en in het PO2002 op niveau 4 (groep
4).
Paragraaf 5.4 gaat in op de benutting van de competenties die in de opleiding worden verworven. Hoe vaak komen deze gemiddeld voor in de praktijk en hoe belangrijk zijn deze om het
werk goed uit te kunnen voeren?
5.2 • Het functioneren in praktijksituaties
In overzicht 5.1 worden de gemiddelde schaalscores die de politiefunctionarissen geven over
hun eigen functioneren in praktijksituaties vergeleken met de gemiddelde schaalscores die hun
eigen leidinggevenden geven over het functioneren van de desbetreffende politiefunctionaris19
sen. In het overzicht zijn de praktijksituaties (een aangifte van mishandeling opnemen, etc.)
weergegeven per hoofdproces (Intake & Service, etc.). Een score van ‘7’ geeft het beste en een
‘1’ het slechtste functioneren weer.

19 De leidinggevenden zijn bevraagd op het niveau van de praktijksituaties. De executieve politiefunctionarissen zijn
op een gedetailleerder niveau bevraagd. Elke praktijksituatie was onderverdeeld in meerdere deelaspecten. Voor de
vergelijking zijn de scores op deze deelaspecten samengevoegd en gebundeld tot één gemiddelde score. Dit is
mogelijk, omdat de bevraagde praktijksituaties alle positief zijn geformuleerd.

49

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Overzicht 5.1 – Vergelijking van gemiddelde schaalscores die executieve politiefunctionarissen (PF) en
operationele chefs (OC) geven over het functioneren van de executieve politiefunctionarissen in
20
praktijksituaties
Praktijksituaties

A

Gemiddelde Gemiddelde Verschil
B
B
C
score PF
score OC
PF – OC

Intake & Service
Een aangifte van mishandeling opnemen
Een klacht opnemen (bijv. een buurtklacht)
Noodhulp
Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden
en/of zwaargewonden
Adequaat handelen op plaats van delict (bijv. bij
vondst van een dode in woning)
Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen
Optreden in het publieke domein
Toezicht houden in de wijk
Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke groepen burgers
Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen
Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren
Ontmantelen van een hennepkwekerij
Optreden bij weigering van toegang allochtoon tot
discotheek
Opsporen
Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
Handel in verdovende middelen
Opsporing na aangifte van beroving van bijvoorbeeld een handtas
Algemeen: een proces-verbaal afleveren in
‘bulkzaken’ (bijv. bij vernielingen, vervuiling,
e.d.)
Algemeen: zelfstandig kunnen handelen in
onverwachte situaties
Algemeen: contacten binnen het eigen team /
korps leggen en onderhouden
Algemeen: contacten met andere partijen (bijv.
jeugdzorg, beveiliging bedrijventerrein, e.d.)
leggen en onderhouden
TOTAALSCORE (GEMIDDELD)
A

B
C

D

N

6,0
5,9

6,2
6,2

-0,1*
-0,3*

103
69

6,3

6,3

0,0

95

5,9

6,3

-0,4*

79

6,1
5,9
5,8

6,3
6,3
6,2

-0,2
-0,4*
-0,4*

99
79
67

5,8

6,2

-0,4*

89

5,6
5,0

6,2
6,3

-0,6*
-1,3*

70
39

5,9
5,6
6,3

6,1
6,0
6,3

-0,2*
-0,4*
0,0

90
71
77

5,9

5,9

-0,0

72

5,7

6,2

-0,5*

91

6,0

6,3

-0,3*

76

6,0

6,2

-0,3

64

5,9

6,2

-0,3

Het functioneren per praktijksituatie is gemeten aan de hand van ingevulde scores op geponeerde stellingen. Deze
stellingen zijn alle positief geformuleerd in termen als: “ik voer [de betreffende taken en activiteiten] op de juiste manier uit”.
Scores per antwoordcategorie: 1. ‘zeer mee oneens’, 2. ‘mee oneens’, 3. ‘enigszins mee oneens’ 4. ‘eens / oneens’,
5. ‘enigszins mee eens’, 6. ‘mee eens’, 7. ‘zeer mee eens’.
De verschillen zijn gebaseerd op de onafgeronde gemiddelde scores van executieve politiefunctionarissen en
operationele chefs.

20 Het gaat dus om (hun eigen) ondergeschikten waarover aan operationele chefs expliciet een oordeel is gevraagd.

50

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

D

De totaalscore is gemiddeld op basis van het aantal ingevulde scores (de aantallen in de laatste kolom).

In de derde kolom in overzicht 5.1 is het verschil tussen het groepsgemiddelde van de executieve politiefunctionarissen en dat van de operationele chefs weergegeven. Het verschil is ge21
test op statistische significantie . Achter het weergegeven verschil is een sterretje geplaatste
22
indien de gemiddelde schaalscores van beide groepen significant van elkaar verschillen .
De laatste kolom in overzicht 5.1 geeft het aantal executieve politiefunctionarissen weer waarvan het functioneren in een praktijksituatie is beoordeeld. Het aantal respondenten verschilt per
praktijksituatie, omdat de executieve politiefunctionarissen het functioneren van één (en dus
niet alle) praktijksituatie(s) per hoofdproces hebben ingevuld. Het totale aantal respondenten uit
de acht korpsen bedraagt 117 en is daarmee het maximale aantal dat in de laatste kolom van
overzicht 5.1 voor kan komen.
De hoofdlijn die uit het overzicht naar voren komt is duidelijk: het functioneren van de executieve politiefunctionarissen wordt over de hele linie positief beoordeeld met een gemiddelde totaalscore van 6,2. De operationele chefs zijn van mening dat de praktijksituaties ‘het afleveren
van een proces-verbaal in bulkzaken (bijv. bij vernielingen, vervuiling, e.d.)’ en het opsporen
van ‘handel in verdovende middelen’ het minst goed worden uitgevoerd, maar zelfs deze krijgen
gemiddeld een 5,9 en 6,0 op de gebruikte schaal van 7. Het meest positief zijn de operationele
chefs over het ‘toezicht houden in de wijk’ en ‘het leggen en onderhouden van contacten binnen
het eigen team/korps’ die beiden gemiddeld met een 6,3 worden beoordeeld.
De operationele chefs zijn positiever in hun oordeel over het functioneren van de executieve
politiefunctionarissen in hun team dan de desbetreffende politiefunctionarissen zelf zijn over
hun functioneren. De gemiddelde en gewogen totaalscores van 5,9 en 6,2 maken dit goed
duidelijk.
De positievere beoordeling door operationele chefs komt bij veertien van de zeventien praktijksituaties voor. Bij twaalf praktijksituaties zijn deze beoordelingen statistisch significant hoger
dan de zelfbeoordeling van de executieve politiefunctionarissen. In overzicht 5.1 is met een
sterretje (bij de getallen in de derde kolom) aangegeven om welke twaalf het gaat.
Als we kijken naar de kolom met verschillen valt met name de praktijksituatie ‘optreden bij weigering van toegang allochtoon tot discotheek’ op. De operationele chef oordeelt gemiddeld 1,3
hoger dan de executieve politiefunctionaris. Opvallend is het relatieve lage aantal executieve
politiefunctionarissen (n=39) waarop dit betrekking heeft. De executieve politiefunctionarissen
zijn nog weinig in deze praktijksituatie terecht gekomen en zijn minder zeker over de juistheid
en kwaliteit van hun eigen functioneren daarbij. De operationele chefs denken daar anders
over: zij vinden dat hun ondergeschikten goed optreden als allochtonen de toegang tot een
discotheek worden geweigerd, net zo goed als bij andere praktijksituaties.
Bij drie van de zeventien praktijksituaties is het gemiddelde oordeel van operationele chefs en
executieve politiefunctionarissen ongeveer gelijk aan elkaar: bij ’noodhulp verlenen na een
aanrijding met doden en/of zwaargewonden’, ‘opsporing na aangifte van beroving van bijvoorbeeld een handtas’ en ’algemeen: een proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’ (bijv. bij vernielingen, vervuiling, e.d.)’.

21 Dit is gedaan met behulp van de ‘Wilcoxon Signed Ranks toets’, de toets die gebruikt wordt om ordinale schaalscores van twee gerelateerde groepen met elkaar te vergelijken.
22 Dat is het geval als de overschrijdingskans bij een 95%-betrouwbaarheidsinterval kleiner is dan 0,05. De nulhypothese – dat de groepsgemiddelden gelijk zijn aan elkaar – wordt dan verworpen.

51

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Gemiddelde totaalscores per korps
De gemiddelde totaalscore is in overzicht 5.2 per korps weergegeven. Het valt op dat bij Midden-West Brabant (het pilotkorps) de executieve politiefunctionarissen gemiddeld genomen
hogere schaalscores geven dan de operationele chefs, terwijl dat in de andere korpsen juist
23
andersom is. De reden is onduidelijk .
Overzicht 5.2 – Vergelijking van totaalscores per korps
TOTAALSCORE (GEMIDDELD)

A

Gemiddelde
B
score PF

Gemiddelde
B
score OC

Verschil
C
PF – OC

n=…

D

Midden-West Brabant
Brabant Zuid-Oost
Twente
Haaglanden
E
Amsterdam-Amstelland
Limburg Noord
Noord-Oost-Gelderland
E
Flevoland

5,8
5,9
5,8
5,9
6,0
6,0
-

5,6
6,1
6,1
6,3
6,4
6,5
-

0,2
-0,3
-0,3
-0,4
-0,4
-0,5
-

2 – 11
1 – 18
6 – 18
6 – 14
14 – 23
14 – 18
-

Totaal

5,9

6,2

-0,3

39 – 103

A
B
C
D
E

De totaalscore is gemiddeld op basis van het aantal ingevulde scores (de aantallen in de rechterkolom).
Scores per antwoordcategorie: 1. ‘zeer mee oneens’, 2. ‘mee oneens’, 3. ‘enigszins mee oneens’ 4. ‘eens / oneens’,
5. ‘enigszins mee eens’, 6. ‘mee eens’, 7. ‘zeer mee eens’.
De verschillen zijn gebaseerd op de onafgeronde gemiddelde scores van executieve politiefunctionarissen en
operationele chefs.
De ‘n’ bij de totaalscore geeft het minimale en maximale aantal respondenten aan per onderliggende praktijksituatie.
Er is geen eenduidige ‘n’ aan te geven, aangezien de ‘n’ per praktijksituatie verschilt.
De gemiddelde totaalscores voor Amsterdam-Amstelland en Flevoland zijn niet weergegeven, vanwege de geringe
respons (n < 5).

Correlatie: oordeel operationele chef versus executieve politiefunctionaris
De gemiddelde schaalscores die operationele chefs geven liggen bij de meeste praktijksituaties
tussen de 0,1 en 0,5 hoger dan die van de executieve politiefunctionarissen. Hoewel de gemiddelde schaalscores dus niet op hetzelfde niveau liggen, liggen ze wel consequent hoger. Op het
eerste gezicht lijkt er dus een behoorlijke mate van correlatie te bestaan tussen de beide beoordelingen. Het wordt echter duidelijk dat er geen sprake is van correlatie als we de individuele
antwoorden met betrekking tot de eerste praktijksituatie ‘een aangifte van mishandeling opnemen’ in een spreidingsdiagram zetten, zie bijlage 3.
Om een beter beeld te krijgen van de relatie tussen de gegeven scores door executieve politiefunctionarissen en hun operationele chefs zijn de schaalscores ingedikt op basis van hun inhoudelijke verwantschap.
Vergelijking oordelen op basis van ingedikte schaalscores
De 7-puntsschaal wordt als volgt gegroepeerd:
• groep 1: (zeer) mee oneens
↔
voorheen de scores ‘1’ en ‘2’;
• groep 2: (enigszins mee) eens / oneens
↔
voorheen de scores ‘3’, ‘4’ en ‘5’;
• groep 3: (zeer) mee eens
↔
voorheen de scores ‘6’ en ‘7’.

23 Mogelijk is de methodologische verandering ten opzichte van het pilot-onderzoek (gebruik van 7-puntsschaal i.p.v.
5-puntsschaal) hier debet aan.

52

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Ook met deze nieuwe indeling is er bij geen enkele praktijksituatie sprake van statistisch significante correlatie tussen het oordeel van operationele chefs en de zelfbeoordeling van de executieve politiefunctionarissen. De nieuwe indeling helpt ons echter wel om de relatie tussen de
antwoorden van de operationele chef en de antwoorden van de executieve politiefunctionaris
beter in te schatten. Als we scores volgens de nieuwe indeling met elkaar vergelijken, zijn
ideaaltypisch vijf situaties mogelijk:
Oordeel operationele chefs

Oordeel
executieve politiefunctionarissen

Groep 1

Groep 2

Groep 3

Groep 1

=

+

++

Groep 2

-

=

+

Groep 3

--

-

=

++: de operationele chef oordeelt fors positiever dan de executieve politiefunctionaris;
+:
de operationele chef oordeelt positiever dan de executieve politiefunctionaris;
=:
de operationele chef en de executieve politiefunctionaris hebben globaal hetzelfde
oordeel;
-:
de operationele chef oordeelt negatiever dan de executieve politiefunctionaris;
- -: de operationele chef oordeelt fors negatiever dan de executieve politiefunctionaris.
De vergelijking is per praktijksituatie uitgevoerd. Om de uitkomsten overzichtelijk te houden wordt alleen het totaalbeeld
over alle (1.330 beoordeelde) praktijksituaties heen weergegeven:
++: n = 3
(0,2%)
+:
n = 264
(19,8%)
=:
n = 959
(72,1%)
-:
n = 104
(7,8%)
- -: n = 0
(0%)
n = 1.330 (100%)

In bijna driekwart van alle beoordeelde praktijksituaties hebben de executieve politiefunctionarissen en hun operationele chefs globaal hetzelfde oordeel over het functioneren van de executieve politiefunctionaris. Het komt zelden tot nooit voor dat de oordelen van executieve politiefunctionarissen en operationele chefs ver uit elkaar liggen: ‘++’ en ‘- -’ komen in 0,2 procent van
de beoordeelde praktijksituaties voor. In circa 28 procent van de gevallen zijn er wel degelijk
verschillen tussen beide beoordelingen. Tweeënhalf keer zo vaak zijn de operationele chefs
positiever in hun oordeel dan hun ondergeschikten dan omgekeerd. Het relatief vaak voorkomen van zowel de ‘+’ als de ‘-‘ verklaart het ontbreken van statistisch significante correlatie.
Echter, op basis van deze analyse lijkt de zelfbeoordeling van executieve politiefunctionarissen
over hun eigen functioneren (zie hoofdstuk 4) een voldoende valide en betrouwbaar beeld op te
leveren. De zelfbeoordeling komt gemiddeld iets lager uit dan de beoordeling van hun operationele chefs.
5.3 • De beheersing van de in het werk benodigde competenties
Aan de executieve politiefunctionaris (PF) en zijn operationele chef (OC) is gevraagd om aan te
geven in welke mate de executieve politiefunctionaris in kwestie de – in de beroepspraktijk
vereiste en in overzicht 5.3 weergegeven – competenties beheerst. Overzicht 5.3 is geordend
op de kolom ‘verschil PF - OC’: de eerstgenoemde competentie geeft het grootste verschil weer
waarbij de operationele chef positiever oordeelt dan zijn ondergeschikte. De laatstgenoemde
competentie geeft het grootste verschil weer waarbij de operationele chef negatiever oordeelt

53

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

dan zijn ondergeschikte. Wederom zijn de statistisch significante verschillen aangegeven met
een sterretje.
Overzicht 5.3 – Vergelijking van gemiddelde scores die executieve politiefunctionarissen en operationele
chefs geven over de beheersing van de in de beroepspraktijk vereiste competenties van executieve
24
politiefunctionarissen
Competenties vereist in de beroepspraktijk

A

Weten welke andere instanties ingeschakeld
moeten worden
Samenwerking met andere functionarissen in
het eigen team / korps
Betrokkenheid bij het korps
Samenwerking met andere instanties
Moed
Adequaat zelf kunnen handelen
Betrokkenheid bij het team
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld
moeten worden
Proces-verbaal op kunnen maken
Integriteit
Beschikken over voldoende kennis over bevoegdheden op straat
Beschikken over voldoende parate juridische
kennis
In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen en dergelijke
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Inschattingsvermogen
Klantgerichtheid
A
B
C

Gemiddelde
B
score PF

Gemiddelde
B
score OC

Verschil
C
PF – OC

n=

3,7

3,8

-0,2

95

3,9

4,1

-0,1

96

3,7
3,8
4,0
4,1
4,2
3,9

3,7
3,8
3,9
4,0
4,1
3,7

0,0
0,0
0,0
0,1
0,1
0,1

109
94
109
95
96
95

3,9
4,5
3,9

3,8
4,4
3,8

0,1
0,1
0,2

96
109
95

3,7

3,5

0,2*

96

4,2

3,9

0,2

95

4,1
4,1
4,2
4,3

3,9
3,8
3,8
4,0

0,2*
0,3*
0,3*
0,4*

109
109
109
110

Per competentie is gevraagd in welke mate de politiefunctionaris deze in de praktijk beheerst.
Scores per antwoord: 1. ‘niet’ 2. ‘in geringe mate’ 3. ‘in behoorlijke mate’ 4. ‘in sterke mate’ 5. ‘in zeer sterke mate’.
De verschillen zijn gebaseerd op de onafgeronde gemiddelde scores van executieve politiefunctionarissen en
operationele chefs.

De operationele chefs oordelen over de hele linie positief over de mate waarin executieve politiefunctionarissen in hun team de genoemde competenties beheersen. De scores komen allemaal uit op een gemiddelde hoger dan 3,5.
Veruit het meest positief zijn de operationele chefs over de ‘integriteit’ van de executieve politiefunctionarissen in hun team. Op de schaal van 5 is de gemiddelde score van deze competentie
een 4,4 (zie onderaan overzicht 5.3 voor de gebruikte schaal). Twee andere competenties
scoren hoger dan 4, namelijk ‘betrokkenheid bij team’ en ‘samenwerking met andere functionarissen in het eigen team / korps’, beide worden gemiddeld beoordeeld met een 4,1. Het minst
positief zijn de OC’s over de mate waarin de executieve politiefunctionarissen in hun team
‘beschikken over voldoende parate juridische kennis’. Met een gemiddelde score van 3,5 zit
deze precies tussen de antwoorden ‘in behoorlijke mate’ en ‘in sterke mate’ in. Dit is nog altijd
een goede score.
24 Het gaat dus om (hun eigen) ondergeschikten waarover aan operationele chefs expliciet een oordeel is gevraagd.

54

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Met betrekking tot de mate van beheersing van de in de beroepspraktijk vereiste competenties
ligt de zelfbeoordeling van executieve politiefunctionarissen meestal hoger dan de beoordeling
van de operationele chefs. Bij het functioneren in praktijksituaties (zie paragraaf 5.1), was dit
beeld juist omgekeerd. Bij de meerderheid van de competenties, namelijk bij twaalf van de
zeventien, oordeelt de operationele chef ten opzichte van de zelfbeoordeling beduidend minder
positief. De verschillen in oordelen bij ‘beschikken over voldoende parate juridische kennis’,
‘stressbestendigheid’, ‘resultaat-/actiegerichtheid’, het ‘inschattingsvermogen’ en ‘klantgerichtheid’ zijn statistisch significant. Al met al zijn de operationele chefs echter nog zeer positief over
de beheersing van deze competenties of persoonseigenschappen van hun ondergeschikten.
Een uitzondering betreft twee van de zeventien competenties, waarbij het oordeel van de operationele chefs behoorlijk hoger is dan die van de executieve politiefunctionarissen, hoewel niet
statistisch significant. Deze zijn in het overzicht als eerste genoemd. Toch zijn ze interessant,
omdat de duo-interviews met operationele chefs (zie hoofdstuk 7) bevestigen dat de operationele chefs zeer positief zijn over ‘weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden’ en
‘samenwerking met andere functionarissen in het eigen team / korps’ en de positieve bijdrage
van het PO2002 (onder meer door middel van het studiedeel ‘gemeenschappelijke veiligheidszorg’ of ‘GVZ’) aan de mate van beheersing daarvan.
Bij drie van de zeventien competenties zijn de oordelen van executieve politiefunctionarissen en
hun operationele chefs ongeveer gelijk.
Correlatie: oordeel operationele chef versus executieve politiefunctionaris
De individuele oordelen van operationele chefs over de mate waarin executieve politiefunctionarissen de competentie ‘beschikken over voldoende parate juridische kennis’ beheersen zijn
afgezet tegenover de individuele oordelen van de executieve politiefunctionarissen over hun
eigen beheersing van deze competentie. In bijlage 4 is dit in een spreidingsdiagram weergegeven. Daaruit wordt duidelijk dat er geen sprake is van (significante) correlatie, dat er geen duidelijk patroon te zien is tussen het oordeel van de executieve politiefunctionarissen en hun operationele chef. Met behulp van statistische analyse wordt inderdaad geen significante correlatie
gevonden, ook niet bij de andere competenties.
Net als bij de praktijksituaties zijn de schaalscores ingedikt en zijn de oordelen vervolgens
nogmaals met elkaar vergeleken.
Vergelijking oordelen op basis van ingedikte schaalscores
De 5-puntsschaal wordt als volgt gegroepeerd:
• groep 1: niet / in geringe mate
↔
voorheen de scores ‘1’ en ‘2’;
• groep 2: in behoorlijke mate
↔
voorheen de score ‘3’;
• groep 3: in (zeer) sterke mate
↔
voorheen de scores ‘4’ en ‘5’.
Deze nieuwe indeling levert wederom bij geen enkele competentie een statistisch significante
correlatie op tussen het oordeel van operationele chefs en de zelfbeoordeling van de executieve politiefunctionarissen. Net als bij de praktijksituaties gaan we de antwoordcombinaties hier
uiteenzetten:
++: de operationele chef oordeelt fors positiever dan de executieve politiefunctionaris;
+: de operationele chef oordeelt positiever dan de executieve politiefunctionaris;
=: de operationele chef en de executieve politiefunctionaris hebben globaal hetzelfde
oordeel;
-:
de operationele chef oordeelt negatiever dan de executieve politiefunctionaris;
- -: de operationele chef oordeelt fors negatiever dan de executieve politiefunctionaris.

55

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

De vergelijking is per competentie uitgevoerd. Om de discussie overzichtelijk te houden wordt
alleen het totaalbeeld over alle (1.717 beoordeelde) competenties heen weergegeven:
++: n = 46
(2,7%)
+: n = 218
(12,7%)
=: n = 1.040 (60,6%)
-: n = 353
(20,6%)
- -: n = 60
(3,5%)
n = 1.717 (100%)
In circa zestig procent van alle beoordeelde competenties hebben de executieve politiefunctionarissen en hun operationele chefs globaal hetzelfde oordeel over de mate van beheersing
daarvan. In de overige veertig procent van de gevallen zijn er dus wel verschillen. Dit verklaart
ook het ontbreken van statistisch significante correlatie. De operationele chefs zijn vaker negatiever (24,1%) dan positiever (15,4%) in hun oordeel dan hun ondergeschikten. Het komt niet
vaak voor dat de oordelen van executieve politiefunctionarissen en operationele chefs ver uit
elkaar liggen: ‘++’ en ‘- -’ komen gezamenlijk in 6,2 procent van de beoordeelde competenties
voor.
Op basis van deze analyse lijkt de zelfbeoordeling van executieve politiefunctionarissen over de
mate van hun eigen beheersing over de competenties (zie hoofdstuk 4) een voldoende valide
en betrouwbaar beeld op te leveren. De zelfbeoordeling met betrekking tot de competenties
komt gemiddeld iets hoger uit dan de beoordeling van hun operationele chefs. Dit in tegenstelling tot het oordeel over het functioneren in de praktijksituaties, waar de zelfbeoordeling juist
lager uitkomt (vgl. paragraaf 5.1).
5.4 • Verschillen naar typen initieel politieonderwijs ‘PO vóór 2000’ – ‘PO 2000, 2001’ –
‘PO2002 niveau 3’ – ‘PO2002 niveau 4’
Hoe denken de operationele chefs over de kwaliteit van het functioneren van afgestudeerde
executieve politiefunctionarissen uit het PO2002 versus die uit het politieonderwijs van voor
2002? Deze vraag is te beantwoorden op basis van zowel het kwalitatieve als het kwantitatieve
onderzoeksmateriaal.
Tijdens de duo-interviews (kwalitatief) is deze vraag letterlijk aan de operationele chefs gesteld
(zie hoofdstuk 7 voor de uitkomsten). In dit hoofdstuk kijken we naar het datamateriaal afkomstig uit de digitale enquête (kwantitatief). De operationele chefs hebben het functioneren van
117 executieve politiefunctionarissen in de diverse praktijksituaties beoordeeld. Van deze groep
executieve politiefunctionarissen is bekend wanneer zij gestart zijn met hun initiële politieopleiding. We onderscheiden vier groepen, namelijk executieve politiefunctionarissen die gestart zijn
in het:
• oude politieonderwijs vóór 2000;
• oude politieonderwijs in 2000 of 2001;
• nieuwe politieonderwijs PO2002 op niveau 3, vanaf 2002;
• nieuwe politieonderwijs PO2002 op niveau 4, vanaf 2002.
In overzicht 5.4 zijn de gemiddelde schaalscores per praktijksituatie en voor het totaal van alle
praktijksituaties voor elk van deze groepen weergegeven. De groep met de laagste score bij
een praktijksituatie is grijs gearceerd. Het aantal executieve politiefunctionarissen waarover de
gemiddelde schaalscore is berekend staat bovenin vermeld. Deze varieert per praktijksituatie.
Twee zaken in overzicht 5.4 vallen direct op. Allereerst dat de operationele chefs van mening
zijn dat de executieve politiefunctionarissen die gestart zijn in 2000 of 2001 het minst goed
56

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

functioneren in bijna alle onderzochte praktijksituaties. Op basis van alleen deze informatie is de
loopbaan of het aantal jaren werkervaring de meest waarschijnlijke verklaring voor het gegeven
dat deze groep lager scoort dan de groep die gestart is voor 2000. We zien echter dat ook de
groep die vanaf 2002 gestart is in het (nieuwe) politieonderwijs hoger scoort dan de groep ‘2000
of 2001’, terwijl zij minder werkervaring hebben. Het effect van de opleiding kan hier de factor
zijn die dat verschil verklaart. Dit wijst in de richting dat operationele chefs oordelen dat het
PO2002 betere functionarissen aflevert dan het oude politieonderwijs. Omdat verder geen
rekening is gehouden met mogelijk interfererende variabelen en het aantal respondenten per
groep relatief klein is, is deze conclusie niet echt hard te maken. Te meer omdat in de jaargangen 2000 en 2001 er reeds gesleuteld is aan het politieonderwijs ter voorbereiding op PO2002.
Hiervan is mogelijk een negatieve invloed uitgegaan, die de lagere schaalscores van deze
groep verklaren.
Een tweede opvallende zaak is dat operationele chefs nauwelijks verschillend oordelen over het
functioneren van afgestudeerde PO2002-ers op niveau 3 en 4. Niveau 3 scoort in hun ogen
zelfs gemiddeld iets beter. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de opleidingen op beide
niveaus executieve politiefunctionarissen van min of meer gelijkwaardige kwaliteit afleveren.
Een andere verklaring is dat deze kwaliteit wel degelijk verschilt, maar dat het verschil in de
praktijk snel wordt ingelopen. Naar aanleiding van de duo-interviews lijkt de tweede verklaring
de meest logische, aangezien de operationele chefs aangeven dat de op niveau 4
afgestudeerde executieve politiefunctionarissen direct na afronding van het PO2002 gemiddeld
genomen beduidend meer kwaliteit herbergen dan de niveau 3 afgestudeerde PO2002-ers.
Overzicht 5.4 – Gemiddelde scores die operationele chefs geven over het functioneren in praktijksituaties
van executieve politiefunctionarissen uit verschillende typen opleiding
Praktijksituaties

A

Gestart
voor 2000
B

Gestart in
2000 of
2001

12 ≤ n ≤ 31 5 ≤ n ≤ 15

Gestart na
2001,
niveau 3

Gestart na
2001,
niveau 4

TOTAAL

13 ≤ n ≤ 25 8 ≤ n ≤ 31

39 ≤ n ≤
103

Intake & Service
Een aangifte van mishandeling opnemen 6,2

6,0

6,2

6,3

6,2

Een klacht opnemen (bijv. een buurtklacht)

6,4

6,0

6,2

6,4

6,2

Noodhulp verlenen na een aanrijding
met doden en/of zwaargewonden

6,4

6,0

6,4

6,1

6,3

Adequaat handelen op plaats van delict
(bijv. bij vondst van een dode in woning)

6,5

6,3

6,3

6,1

6,3

Noodhulp

Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen
Optreden in het publieke domein

6,3

5,9

6,5

6,3

6,3

Toezicht houden in de wijk

6,4

6,1

6,4

6,2

6,3

Contacten leggen en onderhouden met
alle mogelijke groepen burgers

6,2

6,0

6,2

6,2

6,2

6,0

6,5

6,3

6,2

Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen
Omgaan met overlast veroorzakende,

6,1

57

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

samenscholende jeugd of hangjongeren
Ontmantelen van een hennepkwekerij

6,2

5,8

6,3

6,3

6,2

Optreden bij weigering van toegang
allochtoon tot discotheek

6,4

5,9

6,1

6,5

6,3

Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces

6,0

5,9

6,3

6,1

6,1

Handel in verdovende middelen

6,0

5,9

5,9

6,0

6,0

Opsporing na aangifte van beroving van
bijvoorbeeld een handtas

6,3

6,3

6,3

6,4

6,3

Algemeen: een proces-verbaal afleve- 6,0
ren in ‘bulkzaken’ (bijv. bij vernielingen, vervuiling, e.d.)

5,9

5,5

6,2

5,9

Algemeen: zelfstandig kunnen hande- 6,3
len in onverwachte situaties

6,2

6,4

5,9

6,2

Algemeen: contacten binnen het
eigen team / korps leggen en onderhouden

6,2

6,1

6,4

6,4

6,3

Algemeen: contacten met andere
partijen (bijv. jeugdzorg, beveiliging
bedrijventerrein, e.d.) leggen en onderhouden

6,3

6,1

6,2

6,3

6,2

6,2

6,0

6,3

6,2

6,2

Opsporen

TOTAALSCORE (GEMIDDELD)
A

B
C

C

Het functioneren per praktijksituatie is gemeten aan de hand van ingevulde scores op geponeerde stellingen. Deze
stellingen zijn alle positief geformuleerd in termen als: “ik voer [de betreffende taken en activiteiten] op de juiste manier uit”.
Scores per antwoordcategorie: 1. ‘zeer mee oneens’, 2. ‘mee oneens’, 3. ‘enigszins mee oneens’ 4. ‘eens / oneens’,
5. ‘enigszins mee eens’, 6. ‘mee eens’, 7. ‘zeer mee eens’.
De totaalscore is gemiddeld op basis van het aantal ingevulde scores.

5.5 • De benutting van in PO2002 verworven competenties
In dit onderzoek wordt primair gekeken naar de opbrengst van het PO2002. Verwerven de
studenten tijdens het PO2002 de juiste competenties waarmee ze na de opleiding goede executieve politiefunctionarissen worden in de praktijk? Het is interessant na te gaan of het
PO2002 goede politiefunctionarissen aflevert, maar we willen ook weten of de afgestudeerde
politiefunctionarissen in de korpsen goed gebruikt worden. Maken de korpsen voldoende gebruik van wat er in het PO2002 geleerd is? In de volgende analyse geven we antwoord op de
vraag: in hoeverre worden de in PO2002 verworven competenties ook metterdaad benut in de
praktijk? Om daarachter te komen zijn de operationele chefs in de digitale enquête de volgende
25
twee vragen voorgelegd :
Vraag I. Wilt u per competentie aangeven hoe vaak een politiefunctionaris in uw team in de
praktijk, gemiddeld genomen, een beroep doet op deze competentie?
Vraag II. Wilt u per competentie aangeven hoe belangrijk de competentie is om het werk van
een politiefunctionaris in uw team goed uit te kunnen voeren?

58

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

In overzicht 5.5 zijn de antwoorden van de 47 operationele chefs weergegeven. De grijs gearceerde competenties worden alléén in de niveau 4 opleiding verworven. De overige competenties worden zowel op niveau 3 als op niveau 4 verworven. De competenties zijn ontleend aan
26
de huidige beroepsprofielen / opleidingsprofielen PO2002 .
Vóórkomen van competentie
Op niveau 3 komen de in PO2002 verworven competenties volgens (vrijwel) alle operationele
chefs minimaal maandelijks voor, met uitzondering van ‘kan eigen positie plaatsen in bestuurlijke en maatschappelijke context’. Vijftien procent van hen geeft aan dat deze competentie
zelden voorkomt.
Ten opzichte van niveau 3 komen de verworven competenties op niveau 4 (grijs gearceerd in
overzicht 5.5) volgens een groter deel van de operationele chefs zelden of nooit voor. Dat is niet
verwonderlijk, aangezien deze competenties betrekking hebben op de vakinhoudelijk meer
complexe politietaken, op een meer zelfstandige en organisatorische, strategische positie binnen het politieteam. Gemiddeld genomen komen alle competenties volgens de meerderheid
van de operationele chefs nog minimaal maandelijks voor.
Belang van competenties
Alle competenties die verworven worden in de opleiding tot politiemedewerker (mbo-niveau 3)
worden belangrijk geacht om het werk van de politiefunctionaris goed uit te kunnen voeren.
Minimaal 94 procent van de operationele chefs vindt alle vakmatige en methodische, sociaalcommunicatieve en cultureel-normatieve, en leer- en vormgevingscompetenties op niveau 3
belangrijk. De bestuurlijk-organisatorische en strategische competenties vormen voor de politiemedewerker de minst belangrijke, maar nog altijd belangrijke competenties, aldus minimaal
83 procent van de operationele chefs.
De additionele competenties op niveau 4 vinden operationele chefs gemiddeld genomen van
minder groot belang. Uitschieters zijn ‘kan problemen van veiligheid en leefbaarheid in kaart
brengen in een integraal perspectief’ en ‘kan de eigen effectiviteit in bestuurlijk krachtenveld
inschatten’: slechts 60 procent van de operationele chefs vindt deze competenties belangrijk.
Niet onlogisch, aangezien circa 30 procent van hen aangeeft dat deze competenties zelden tot
nooit voorkomen.
Samenhang vóórkomen en belang van competentie
Het vóórkomen van competenties hangt samen met het belang ervan. Komt een competentie
minimaal maandelijks voor, dan wordt deze meestal ook belangrijk geacht. Komt de competentie zelden of nooit voor, dan vindt de operationele chef deze veelal niet belangrijk. Dit verklaart
ook waarom de (ten opzichte van niveau 3) additioneel verworven competenties op niveau 4
gemiddeld genomen minder belangrijk worden geacht. Deze komen immers minder frequent
voor.

25 Deze vragen zijn alléén voorgelegd aan de operationele chefs en niet aan de executieve politiefunctionarissen zelf.
26 Grotendorst, A., Jellema, M., Stam, I., Vegt, M. van der & Zandbergen, C. (2002). Leren in veiligheid. Het nieuwe
politieonderwijs in maatschappelijk perspectief. Apeldoorn: LSOP Politie Onderwijs- en Kenniscentrum.

59

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Benutting van in PO2002 verworven competenties
De in PO2002 verworven competenties komen minimaal maandelijks voor en worden allemaal
door de overgrote meerderheid van de operationele chefs belangrijk geacht. Daaruit concluderen we dat in het algemeen alle in PO2002 verworven competenties worden benut in de beroepspraktijk.
Overzicht 5.5 – Verworven competenties in de opleiding ‘politiemedewerker’ en ‘allround
A
politiemedewerker’ : hoe vaak komen ze voor in de beroepspraktijk en hoe belangrijk zijn ze?
Vóórkomen (45 ≤ n ≤ 47)
Nooit

Belang (45 ≤ n ≤ 47)

Zelde Maan WeDage- Onben
delijks kelijks lijks
langrijk

BelangNeutraal rijk

Verworven competenties in het PO2002
(mbo-niveau 3 en 4)
Vakmatige en methodische competenties:
kan toezicht houden en corrigerend optreden;

4%

13%

83%

kan orde handhaven en repressief optreden;

4%

36%

60%

2%

98%

kan situaties juist inschatten en proportioneel
en rechtmatig optreden;

4%

19%

77%

2%

98%

kan wettelijke voorschriften, richtlijnen en
beleidskaders adequaat toepassen;

4%

23%

72%

6%

94%

kan problemen systematisch en zonodig
doortastend oplossen;

9%

38%

53%

4%

96%

30%

70%

kan beheerst, kalm en geloofwaardig optreden;

100%

100%

kan integrale beroepsvaardigheden toepassen;

21%

34%

45%

2%

98%

kan adequaat rapporteren over uitgevoerde
werkzaamheden (via proces-verbaal of rapport);

6%

11%

83%

2%

98%

kan een eenvoudig opsporingsonderzoek met
commune strafbare feiten uitvoeren;

9%

55%

36%

4%

96%

kan adequaat rapporteren over uitgevoerde
werkzaamheden door anderen;

15%

13%

30%

41%

4%

9%

87%

kan opsporingsonderzoeken uitvoeren naar
meer complexe zaken;

35%

20%

24%

22%

4%

17%

78%

9%

26%

26%

37%

4%

7%

89%

4%

38%

20%

38%

4%

16%

80%

kan de uitgangspunten van gemeenschappelijke veiligheidszorg in zijn werk integreren;

2%

kan omgaan met persoonlijke herkenbaarheid
in de maatschappij.

60

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

Bestuurlijk organisatorische en strategische competenties:
kan verantwoordelijkheid dragen voor eigen
handelen;

2%

13%

85%

2%

98%

kan een goed beeld geven van positie en taak
politieorganisatie;

4%

30%

30%

35%

4%

11%

85%

kan eigen positie plaatsen in bestuurlijke en
maatschappelijke context;

15%

30%

28%

26%

9%

9%

83%

13%

61%

26%

7%

94%

2%

20%

50%

28%

11%

89%

22%

36%

18%

16%

9%

29%

62%

7%

11%

31%

51%

2%

4%

93%

kan doorverwijzen naar relevante actoren;
kan de veiligheidsproblematiek van zijn werkomgeving hanteren;
kan problemen van veiligheid en leefbaarheid
in kaart brengen in een integraal perspectief;

9%

kan zelfstandig functioneren binnen geformuleerde beleidskaders;
kan verantwoordelijkheid dragen voor het
handelen van anderen;

2%

16%

29%

24%

29%

7%

18%

76%

kan de positie en taak van de politie in de
samenleving hanteren;

2%

2%

20%

33%

42%

2%

11%

87%

kan de eigen effectiviteit in bestuurlijk krachtenveld inschatten;

2%

29%

29%

22%

18%

13%

29%

58%

9%

47%

44%

2%

98%

9%

87%

kan proactief werken en initiatief nemen;
kan actoren binnen en buiten de politie onderkennen;

9%

22%

47%

22%

kan eigen mogelijkheden inschatten en steun
vragen;

2%

11%

53%

33%

4%

96%

kan andere politiemedewerkers stimuleren en
begeleiden.

7%

18%

36%

40%

13%

87%

11%

89%

100%
100%

4%

Sociaal-communicatieve en cultureelnormatieve competenties:
kan samenwerken;
kan omgaan met mensen met verschillende
waarden en normen;

2%

15%

83%

kan emotioneel gedrag begrijpen en goed
hanteren;

2%

43%

55%

2%

98%

kan servicegericht en hulpvaardig optreden;

19%

81%

2%

98%

kan integer en met respect naar anderen
handelen;

13%

87%

kan eigen standpunt innemen en verdedigen;

9%

32%

60%

kan relaties met mensen aangaan en onderhouden;

11%

23%

66%

100%
2%

2%

96%

2%

98%

kan relaties met organisaties aangaan en
onderhouden;

2%

4%

41%

28%

24%

4%

15%

80%

kan zich inleven en laten leiden door de
maatschappelijke problematiek;

2%

4%

39%

28%

26%

2%

13%

85%

61

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

kan alleen werken.

2%

13%

35%

50%

11%

89%

9%

51%

40%

4%

96%

11%

40%

47%

2%

98%

2%

45%

53%

2%

98%

9%

45%

43%

4%

96%

15%

39%

46%

2%

98%

9%

57%

33%

9%

91%

Leer- en vormgevingscompetenties:
kan nieuwe informatie snel begrijpen en
toepassen;
kan eigen vakkennis onderhouden en toepassen;

2%

kan flexibel werken bij zich voordoende problemen;
kan kritiek geven en ontvangen;

4%

kan informatie verzamelen en toepassen;
kan ervaring omzetten in toekomstig handelen;
A

2%

De competenties die in de niveau 4 opleiding tot ‘allround politiemedewerker’ worden verworven zijn grijs gearceerd.

62

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

5.6 • Samenvatting en conclusies
Vergelijkingsanalyse: kwaliteit zelfbeoordeling naar aanleiding van de beoordeling van operationele chefs
1. De executieve politiefunctionarissen hebben in dit hoofdstuk het functioneren beoordeeld
27
met behulp van een 7-puntsschaal . De variatie in scores blijkt gering: zowel de executieve
politiefunctionarissen als hun operationele chefs geven massaal een 5, 6 of 7 en nooit tot
vrijwel nooit een 1, 2, 3 en 4.
2. Op basis van analyses – waarbij schaalscores zijn ingedikt – blijkt dat bij 72 procent van de
beoordeelde praktijksituaties en bij 61 procent van de beoordeelde competenties de operationele chefs globaal dezelfde inhoudelijke beoordeling geven als de zelfbeoordeling door
executieve politiefunctionarissen. Daarom is de zelfbeoordeling voldoende betrouwbaar geacht om voor verdere analyses te gebruiken.
3. De operationele chefs geven bij twaalf van de zeventien praktijksituaties statistisch significante hogere scores dan de executieve politiefunctionarissen in hun team. Bij twee andere
praktijksituaties zijn de hogere scores van operationele chefs niet significant. Bij de resterende drie praktijksituaties is het gemiddelde oordeel van beide groepen ongeveer gelijk aan
elkaar.
4. Met betrekking tot de mate waarin de executieve politiefunctionarissen de in de beroepspraktijk vereiste competenties beheersen geven de operationele chefs bij veertien van de
zeventien competenties lagere scores dan de executieve politiefunctionarissen. Bij vijf daarvan is het verschil statistisch significant. Bij één competentie is het oordeel van beide groepen gemiddeld genomen gelijk en bij twee competenties is het oordeel van operationele
chefs (niet statistisch significant) hoger.
5. Een opvallende uitkomst van de vergelijkingsanalyse is dat de beoordeling van de operationele chefs over het functioneren van executieve politiefunctionarissen in praktijksituaties
gemiddeld genomen hoger is dan de zelfbeoordeling, terwijl de operationele chefs de beheersing van competenties gemiddeld genomen juist lager beoordelen dan de executieve
politiefunctionarissen.
Oordeel operationele chefs over het functioneren van executieve politiefunctionarissen in praktijksituaties
6. De operationele chefs zijn zeer positief over het functioneren van de executieve politiefunctionarissen in de zeventien voorgelegd praktijksituaties. De slechtst scorende praktijksituaties
zijn ‘het afleveren van een proces-verbaal in bulkzaken (bijv. bij vernielingen, vervuiling,
e.d.)’ en het opsporen van ‘handel in verdovende middelen’, maar deze krijgen nog altijd
gemiddeld een 5,9 en 6,0 op de gebruikte schaal van 7. De chefs zijn het meest positief over
het ‘toezicht houden in de wijk’ en ‘het leggen en onderhouden van contacten binnen het eigen team/korps’ die beiden gemiddeld met een 6,3 worden beoordeeld.
7. Volgens de operationele chefs functioneren de executieve politiefunctionarissen die gestart
zijn in 2000 of 2001 met een gemiddelde totaalscore van 6,0 het minst goed in bijna alle onderzochte praktijksituaties. De executieve politiefunctionarissen die gestart zijn vóór 2000 en
die gestart zijn vanaf 2002 in het PO2002 op niveau 3 of 4 krijgen gemiddeld hogere beoordelingen (totaalscores van circa 6,2 voor elk van de groepen). Harde conclusies voor de lagere scores van de ‘starters’ in 2000 en 2001 zijn niet te trekken, omdat het aantal respondenten per groep relatief klein is en omdat geen rekening is gehouden met mogelijke interfererende variabelen. Daarnaast is bekend dat er in de jaargangen 2000 en 2001 reeds ge27 In het pilot-onderzoek was een 5-puntsschaal gebruikt. Ondanks de uitbreiding naar een 7-puntsschaal is de
variatie van de gegeven scores nog steeds gering.

63

Hoofdstuk 5 • Operationele chefs over het functioneren van hun ondergeschikten

sleuteld is aan het politieonderwijs ter voorbereiding op PO2002. Dit heeft mogelijk een negatieve invloed op de kwaliteit van het functioneren gehad.
Een andere opvallende uitkomst is dat volgens de operationele chefs de afgestudeerde
PO2002-ers op niveau 3 en 4 gemiddeld ongeveer even goed functioneren. Tijdens de duointerviews (zie hoofdstuk) geven de operationele chefs aan dat de op niveau 4 afgestudeerde executieve politiefunctionarissen direct na afronding van het PO2002 gemiddeld genomen beduidend meer kwaliteit herbergen dan de niveau 3 afgestudeerde PO2002-ers. Ervan
uitgaand dat de operationele chefs valide en betrouwbaar hebben geantwoord lijkt het er dus
op dat de niveau 3 afgestudeerden de achterstand in de praktijk snel inlopen.
Oordeel operationele chefs over het vóórkomen, belang van en de beheersing van competenties van executieve politiefunctionarissen
8. Ook over de beheersing van de in de beroepspraktijk vereiste competenties zijn de operationele chefs positief, hoewel relatief minder positief dan over het handelen in praktijksituaties.
Veruit het positiefst zijn de operationele chefs over de ‘integriteit’ van de executieve politiefunctionarissen in hun team: deze competentie krijgt een score van 4,4 op schaal van 5 toebedeeld. Er zijn nog twee competenties die hoger dan 4 scoren, namelijk ‘betrokkenheid bij
team’ en ‘samenwerking met andere functionarissen in het eigen team / korps’, beide met
een 4,1. Het minst positief, maar nog altijd behoorlijk positief, zijn de chefs over de mate
waarin de executieve politiefunctionarissen in hun team ‘beschikken over voldoende parate
juridische kennis’. Met een gemiddelde score van 3,5 zit deze precies tussen de antwoorden
‘in behoorlijke mate’ en ‘in sterke mate’ in.
9. De competenties die in het PO2002 worden verworven komen minimaal maandelijks voor en
worden allemaal door de overgrote meerderheid van de operationele chefs belangrijk geacht. Daaruit concluderen we dat in het algemeen alle in PO2002 verworven competenties
worden benut in de beroepspraktijk.

64

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

Interfererende kenmerken
6.1 • Inleiding
In dit hoofdstuk wordt de invloed van het initiële politieonderwijs op het functioneren van politiefunctionarissen onderzocht, onder controle voor een aantal mogelijk interveniërende variabelen.
Die mogelijk interveniërende variabelen zijn in drie groepen onderverdeeld. De resultaten hebben aangetoond dat er sprake is van – beperkte – verschillen op basis van het gevolgde initiële
politieonderwijs. Deze resultaten hebben echter nog geen duidelijkheid gegeven over de grootte
van die invloed en over de eventuele invloed van een aantal mogelijk interfererende aspecten.
In de komende paragrafen gaan we daarom nader in op de invloed van het politieonderwijs
wanneer gecontroleerd wordt voor een aantal andere – mogelijk interfererende - variabelen.
Om de invloed van opleiding en andere variabelen te toetsen is gebruik gemaakt van hiërarchische regressieanalyses.
6.2 • De relatie tussen politieonderwijs en het politie functioneren onder controle voor
andere opleidings- en ervaringskenmerken
6.2.1 • De uitvoering van praktijksituaties verklaard op basis van het type initiële politieopleiding en andere opleidings- en ervaringskenmerken
In de eerste stap in het vaststellen van de mogelijk interfererende werking van andere variabelen is gekeken naar de invloed van enkele aspecten van opleidingen en werkervaring, te weten:
• de ervaring met uitvoering van de praktijksituaties;
• het aantal jaar in de huidige functie;
• het hebben gevolgd van aanvullende opleidingen en/of cursussen;
• de ervaren voorbereiding op de praktijksituaties in het politieonderwijs.
In de subparagrafen hieronder worden deze kenmerken eerst afzonderlijk toegelicht, in de
laatste subparagraaf worden de resultaten van de analyses met het oog op de invloed van het
politieonderwijs gegeven.
Ervaring met de uitvoering van praktijksituaties
Om de mate van ervaring met het uitvoeren van de praktijksituaties te bepalen is de politiefunctionarissen gevraagd aan te geven in hoeverre elke praktijksituatie in de afgelopen twee jaar in
het eigen werk is voorgekomen. In bijlage 5 is procentueel weergegeven hoe vaak elke praktijksituatie in de afgelopen twee jaar is voorgekomen. Daaruit komt naar voren dat vooral praktijksituaties in het kader van het hoofdproces Toezicht & Handhaving (alledaagse gebeurtenissen,
3.1/3.2/3.3) veel voorkomen, net als enkele Algemene praktijksituaties met betrekking tot zelfstandig kunnen handelen (6.2) en het leggen en onderhouden van interne contacten (6.3). Het
ontmantelen van een hennepkwekerij en het adequaat handelen op de plaats van een delict is
volgens meer dan 90% in de afgelopen twee jaar slechts maandelijks of minder frequent voorgekomen, meer dan 80% geeft aan dat het optreden bij discriminatie in de afgelopen twee jaar
zelden of nooit voorkwam.
Aantal jaar in huidige functie
Als tweede kenmerk van werkervaring is de politiefunctionarissen gevraagd naar het aantal
jaren dat zij hun huidige functie vervullen. Uit de antwoorden komt naar voren dat het aantal
jaren in de huidige functie uiteenloopt van nul tot 37 jaar, gemiddeld is men iets meer dan 5 jaar

65

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

werkzaam in de huidige functie (M = 5,05, St.D. = 5,75, N = 391). In overzicht 6.1 is te zien hoe
het gemiddeld aantal jaren werkzaam in de huidige functie zich verhoudt tot het gevolgde initiële politieonderwijs. Uit het overzicht blijken functionarissen die voor 2000 aan een oude politieopleiding zijn begonnen nu het langst in functie, ruim 8 jaar. Functionarissen die aan PO2002
hebben deelgenomen zijn gemiddeld respectievelijk 2,22 jaar (niveau 3) en 2,05 jaar (niveau 4)
werkzaam in hun huidige functie, de niveaus verschillen in die gemiddelde functieduur niet
significant van elkaar.
Overzicht 6.1 – Gemiddeld aantal jaar in huidige functie naar type gevolgd initieel politieonderwijs
oud PO voor oud PO 2000/PO2002
2000
2001
Niveau 3
Aantal jaar in huidige functie

8,32

3

5,23

3

2,22

PO2002
Niveau 4
2,05

3=gemiddelde verschilt significant van alle andere gemiddelden (p<.05)

Aanvullende cursussen of opleidingen gevolgd
Politiefunctionarissen hebben mogelijkheden om aan post-initiële opleidingsactiviteiten deel te
nemen, en die eventuele deelname kan van invloed zijn op de kwaliteit van het functioneren.
Om na te gaan wat de invloed van deelname aan post-initieel onderwijs is, is de politiefunctionarissen gevraagd of zij na de initiële politieopleiding nog aanvullende cursussen of opleidingen
hebben gevolgd. Ruim 77% van de politiefunctionarissen geeft aan nog aanvullende opleidingen of cursussen te hebben gevolgd. Uit overzicht 6.2 lijkt dit wel in relatie te staan tot het type
politieonderwijs dat is gevolgd; bijna 60% van de functionarissen die aan PO2002 heeft deelgenomen heeft aanvullende opleidingen of cursussen gevolgd, van de deelnemers aan de oudere
politieopleidingen is dit ruim 90%.
Overzicht 6.2 – Percentage politiefunctionarissen dat na het initieel politieonderwijs nog aanvullende
opleidingen en/of cursussen heeft gevolgd

Aanvullende opleidingen/cursussen gevolgd

oud PO voor oud PO 2000/PO2002
2000
2001
Niveau 3

PO2002
Niveau 4

94%

58%

92%

58%

Ervaren voorbereiding op praktijksituaties in de initiële politieopleiding
Als laatste kenmerk van opleiding en werkervaring is politiefunctionarissen gevraagd naar de
tijdens de politieopleiding ervaren voorbereiding op de praktijksituaties. In bijlage 6 is te zien
welke gemiddelde scores hierop door respondenten zijn gegeven. Hierbij is opnieuw onderscheid gemaakt naar het type van het gevolgde initiële politieonderwijs: oud PO voor 2000, oud
PO 2000/2001, PO2002 niveau 3, en PO2002 niveau 4.
Gemiddeld zijn de politiefunctionarissen van mening dat zij op geen van de praktijksituaties in
de initiële politieopleiding ruim tot zeer uitvoerig zijn voorbereid. Zij vinden zich enigszins tot
ruim voorbereid op de praktijksituaties ‘optreden in het publieke domein’, ‘een aangifte van
mishandeling opnemen’, en ‘toezicht houden in een wijk’. De voorbereiding op ‘het ontmantelen
van een hennepkwekerij’ en op ‘het optreden bij discriminatie’ – twee van de drie kritische gebeurtenissen binnen het hoofdproces Toezicht & Handhaving – krijgen nogal lage scores, ongeacht het type initieel politieonderwijs dat is gevolgd. Dit geeft aan dat politiefunctionarissen
vinden dat zij op deze praktijksituaties in de politieopleiding helemaal niet tot beperkt zijn voor-

66

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

bereid. Op alle overige praktijksituaties zijn politiefunctionarissen beperkt tot enigszins voorbereid.
Op een aantal punten bestaan wel significante verschillen tussen respondenten van de verschillende typen initiële politieopleidingen. Respondenten die voor 2000 zijn gestart aan een van de
oudere initiële politieopleidingen beoordelen de voorbereiding op situaties die horen bij hoofdproces Intake & Service - ‘aangifte van mishandeling opnemen’ en ‘een klacht opnemen’ - gemiddeld hoger dan respondenten die aan PO2002 hebben deelgenomen. Aan de andere kant
beoordelen respondenten die hebben deelgenomen aan een van de PO2002 opleidingen de
voorbereiding tijdens de politieopleiding weer hoger voor bijvoorbeeld de praktijksituaties ‘noodhulp verlenen na een aanrijding’ en ‘optreden in het publieke domein’. Opmerkelijk is dat de
verschillen zich niet alleen concentreren rond de verschillen tussen oud PO en PO2002. Zo
blijken er voor de praktijksituaties toezicht houden in een wijk, omgaan met overlast veroorzakende jeugd, en externe contacten leggen en onderhouden ook significante verschillen tussen
deelnemers aan PO2002 op niveau 3 en deelnemers aan PO2002 op niveau 4. Tevens verschillen deelnemers aan het oude initiële politieonderwijs van voor en na 2000 van mening over
de voorbereiding op de praktijksituatie ‘een klacht opnemen’.
De invloed van typen initiële politieopleidingen op de uitvoering van de praktijksituaties, met
controle voor opleidings- en ervaringskenmerken
De invloed van de verschillende typen initieel politieonderwijs op de uitvoering van de praktijksituaties en de mogelijk interfererende werking van de hierboven besproken opleidings- en werk28
ervaringskenmerken daarop, zijn onderzocht door middel van regressie analyses . In elk van
deze analyses is in stap 1 nagegaan wat de invloed van de typen politieopleidingen op de uitvoering van de praktijksituaties is. Daarna zijn in stap 2 de andere opleidings- en ervaringskenmerken toegevoegd, en is nagegaan welke invloed dit heeft. De resultaten van deze analyses
zijn te zien in het overzicht in bijlage 7. Hieronder wordt puntsgewijs aangegeven wat de resultaten in het overzicht laten zien.
• De invloed van de verschillende typen initieel politieonderwijs op de uitvoering van de praktijksituaties is beperkt; voor 12 van de 17 praktijksituaties maakt het in de kwaliteit van de uitvoering niet uit welke type initieel politieonderwijs is gevolgd.
• Op basis van verschillen in het gevolgde initiële politieonderwijs wordt slechts tussen 3% en
29
9% van de variantie in de uitvoering van de andere vijf praktijksituaties verklaard. Drie hiervan zijn algemene praktijksituaties; ‘proces-verbaal opmaken in bulkzaken’, ‘zelfstandig handelen in onverwachte situaties’, en ‘externe contacten leggen en onderhouden’. De andere
twee zijn ’optreden bij discriminatie’ en ‘een aangifte van mishandeling opnemen’;
• Alleen bij de uitvoering van de praktijksituatie ‘externe contacten leggen en onderhouden’
blijkt een aanwijsbaar effect van een van de typen politieonderwijs: het hebben gevolgd van
het oude politieonderwijs (voor 2000 gestart) is positief van invloed op het leggen en onderhouden van externe contacten.
28 Regressie analyses worden gebruikt om een lineair verband te schatten tussen een afhankelijke (verklaarde)
variabele en een of meerdere onafhankelijke variabelen. De uitvoering van de praktijksituaties en de beschikking
over een aantal individuele kenmerken zijn hier als afhankelijke variabelen opgenomen, per paragraaf zijn vervolgens een aantal andere onafhankelijke variabelen opgenomen. De verwijzing ‘hiërarchisch’ geeft aan dat de analyses stapsgewijs zijn uitgevoerd, in dit geval bestaande uit twee stappen. In elke afzonderlijke analyse zijn in stap 1
de verschillende typen initieel politieonderwijs als onafhankelijke variabelen opgenomen, in stap 2 worden daar
kenmerken van bijvoorbeeld de individuele politiefunctionaris of het team waarin deze werkt aan toegevoegd. Op
die manier kan worden nagegaan in welke mate het gevolgde type politieonderwijs voorspellend is voor de variatie
in scores, onder controle voor de invloed van die andere variabelen.
29 R2 = verklaarde variantie.

67

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

De conclusie is dat het voor de kwaliteit van de uitvoering van de praktijksituaties vrijwel niet
30
uitmaakt welke type initieel politieonderwijs een politiefunctionaris heeft gevolgd .
In stap 2 van de analyses zijn enkele opleidings- en ervaringskenmerken toegevoegd. De resultaten uit dat overzicht worden hieronder puntsgewijs beschreven.
• Het toevoegen van opleidings- en ervaringskenmerken leidt tot betere voorspelling van de
uitvoering van een aantal praktijksituaties, vooral situaties die horen bij de hoofdprocessen
Toezicht & Handhaving (kritische gebeurtenissen), Opsporing, en Algemeen.
• De opleidings- en ervaringskenmerken interfereren in hun invloed op de uitvoering van de
praktijksituaties bijna niet met de invloed van verschillen tussen de typen initieel politieonderwijs.
• De mate waarin een praktijksituatie in de afgelopen twee jaar in het werk is voorgekomen is
een belangrijke positieve voorspeller voor de vier algemene praktijksituaties, de praktijksituaties in het kader van hoofdproces opsporing, en de praktijksituaties ‘omgaan met overlast
veroorzakende jeugd’ en ‘ontmantelen van een hennepkwekerij’.
• Het aantal jaren dat een politiefunctionaris werkzaam is in zijn of haar huidige functie heeft
vrijwel geen invloed op de uitvoering van de praktijksituaties, alleen een klein negatief effect
op ‘in onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen’.
• Het hebben gevolgd van aanvullende cursussen en/of opleidingen heeft een klein positief
effect op de praktijksituaties ‘optreden in het publieke domein’, ‘omgaan met overlast veroorzakende jeugd’, ‘opsporing zoals mogelijk in elke hoofdproces’, en ‘in onverwachte situaties
zelfstandig kunnen handelen’.
• Naarmate politiefunctionarissen de voorbereiding in de gevolgde politieopleiding op de praktijksituaties ‘omgaan met overlast veroorzakende jeugd’ en ‘proces-verbaal afleveren in bulkzaken’ heeft dat een gering positief effect op de uitvoering van die situaties.
Opmerkelijk is dat de uitvoering van vijf praktijksituaties geen significante invloed van het type
politieonderwijs of andere opleidings- en ervaringskenmerken ondervindt. Dit zijn de beide
noodhulp-situaties, ‘noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en / of zwaargewonden’ en
‘adequaat handelen op de plaats van het delict’, en de situaties ‘een klacht opnemen’, ‘optreden
in het publieke domein’, en ‘toezicht houden in een wijk’.
Samengevat blijkt uit deze resultaten dat verschillen tussen de initiële politieopleidingen bijna
geen invloed hebben op de uitvoering van de praktijksituaties, ook blijkt niet dat er een samenhang is met andere opleidings- of ervaringskenmerken. Wel heeft de in de politieopleiding ervaren voorbereiding in een enkel geval een (klein) positief effect. Het aantal jaren dat een functionaris in de huidige functie werkzaam is heeft vrijwel geen effect op de uitvoering van de praktijk
situaties. Daarentegen is de mate van ervaring met een praktijksituatie in de afgelopen twee
jaar wel van belang. Naarmate men de afgelopen twee jaar vaker proces-verbaal heeft moeten
afleveren, in onverwachte situaties zelfstandig heeft moeten handelen, interne en externe contacten heeft moeten leggen en onderhouden, om moeten gaan met overlast veroorzakende
jeugd, en hennepkwekerijen heeft moeten ontmantelen, worden deze situaties nu beter uitgevoerd.

30 Het gaat hier nadrukkelijk alleen om verschillen in het type politieonderwijs dat is gevolgd, niet om de vraag wat het
effect is van het wel of niet deelnemen aan een initiële politieopleiding. Dat laatste is hier niet te bepalen omdat de
onderzoekssteekproef geen politiefunctionarissen bevat die geen initiële politieopleiding hebben gevolgd.

68

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

6.2.2 • De beheersing van competenties verklaard op basis van het type initiële politieopleiding en andere opleidings- en ervaringskenmerken
Naast de praktijksituaties is de politiefunctionarissen ook gevraagd naar de beheersing van 17
competenties die voor uitvoering van het politiewerk van belang worden geacht. In dit deel van
de analyses is nagegaan wat de invloed van verschillen tussen de typen initiële politieopleidingen is op de beheersing van deze competenties, en hoe andere opleidings- en ervaringskenmerken hiermee samenhangen. De andere opleidings- en ervaringskenmerken die in deze
analyses zijn meegenomen zijn:
• de mate waarin de competenties in de afgelopen twee jaar in het werk nodig zijn geweest
(ervaring);
• het aantal jaar in de huidige functie (ervaring);
• het hebben gevolgd van aanvullende opleidingen en/of cursussen (opleidingen).
In de vorige paragraaf is reeds een inhoudelijke toelichting gegeven op het aantal jaren dat men
in de huidige functie werkzaam is en het wel of niet hebben gevolgd van aanvullende opleidingen en/of cursussen, deze worden hier om die reden niet verder toegelicht. Onderstaand wordt
wel een nadere toelichting gegeven op de mate waarin de competenties in het werk nodig zijn
geweest.
Mate waarin competenties in afgelopen twee jaar in werk nodig zijn geweest
Politiefunctionarissen is gevraagd aan te geven in hoeverre elk van de 17 competenties in de
afgelopen twee jaar in het eigen werk nodig is geweest. De resultaten van de beantwoorde
vragen zijn te zien in bijlage 8.
Uit de percentages in de bijlage komt naar voren dat de meeste competenties minimaal maandelijks in het werk terugkomen, meer dan de helft zelfs wekelijks of dagelijks. Meer dan 70%
van de respondenten geeft aan dat competenties als integriteit, klantgerichtheid, betrokkenheid
bij het team, en kennis over bevoegdheden op straat dagelijks in het werk nodig zijn. Minder
voorkomend zijn bijvoorbeeld het vermogen om samen te werken met andere instanties en om
te weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden, maar ook deze competenties
worden volgens meer dan de helft nog wekelijks of dagelijks aangesproken.
De invloed van typen initiële politieopleidingen op de beheersing van de competenties, onder
controle voor opleidings- en ervaringskenmerken
Om de invloed van verschillen tussen de politieopleiding op de beheersing van de competenties
te onderzoeken zijn opnieuw regressieanalyses uitgevoerd. Voor elke competentie is in de
eerste stap van de analyse nagegaan wat de invloed van die verschillen tussen de opleidingen
is, en is daarna bekeken of de toevoeging van de andere opleidings- en ervaringskenmerken
nog effecten heeft op de beheersing van de competenties. De resultaten van die regressieanalyses worden weergegeven in het overzicht in bijlage 9. Wat uitsluitend de invloed betreft
van verschillen tussen de typen initieel politieonderwijs komt uit het overzicht het volgende naar
voren:
• Verschillen tussen de typen initieel politieonderwijs verklaren 0% tot maximaal 7% van de
spreiding in de beheersing van de competenties. Deze verschillen tussen de initiële politieopleidingen zijn zodoende slechts zeer beperkt van invloed op de beheersing van de competenties.
• De competenties voor welke het type gevolgd politieonderwijs wel enigszins van invloed is
zijn de parate juridische kennis, kennis over bevoegdheden op straat, proces-verbaal op
kunnen maken, adequaat zelf kunnen handelen, weten welke politiespecialisaties en/of andere instanties ingeschakeld moeten worden, samenwerking met anderen in het team/korps en

69

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

met andere instanties, en klantgerichtheid en betrokkenheid bij het team. Op de laatste twee
na refereren deze alle aan kennis of vaardigheden, in tegenstelling tot de overige competenties die vooral naar persoonlijkheid- of karakter-gerelateerde kenmerken verwijzen.
• Bij vier competenties komt een effect van een van de specifieke initiële politieopleidingen
naar voren. Deelname aan een van de beide PO2002 opleidingen heeft een klein negatief
effect op de kennis over bevoegdheden op straat. Deelname aan de PO2002 opleiding op
niveau 3 heeft bovendien een klein negatief effect op een proces-verbaal op kunnen maken,
en op adequaat zelf kunnen handelen. Deelname aan een oude politieopleiding (voor 2000)
heeft een klein positief effect op de betrokkenheid bij het team.
De toevoeging van de mate waarin de competenties in de afgelopen twee jaar in het werk nodig
zijn geweest draagt aanzienlijk bij aan de beheersing van die competenties. Meer specifiek:
• Hoe vaker een competentie in de afgelopen twee jaar in het eigen werk nodig is geweest,
hoe beter die competentie nu wordt beheerst. Dit effect blijkt vooral sterk voor de competenties met betrekking tot het weten hoe samen te werken met anderen in het eigen team/korps
en met andere instanties, en competenties met betrekking tot de daadwerkelijke samenwerking met deze anderen. Daarnaast is ongeveer 30% van de verschillen in de competentie
‘betrokkenheid bij het korps’ te verklaren vanuit de mate waarin die betrokkenheid bij het
korps de afgelopen twee jaar in het eigen werk nodig is geweest.
• Het aantal jaren dat een politiefunctionaris zijn of haar huidige functie bekleedt is niet van
invloed op de huidige beheersing van de competenties.
• Het hebben gevolgd van aanvullende cursussen of opleidingen draagt enigszins positief bij
aan adequaat zelf kunnen handelen en in staat zijn de juiste toon te vinden bij bijvoorbeeld
een aanhouding, maar voor de overige competenties wordt geen effect van aanvullende opleidingen of cursussen gevonden.
• Bij een klein aantal competenties blijkt de invloed van verschillen tussen politieopleidingen en
die van met name de mate waarin de competenties de afgelopen twee jaar nodig zijn geweest voor een deel te overlappen. Bij ‘weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden’ en ‘betrokkenheid bij het korps’ valt de significantie van het positieve effect van
deelname aan oud PO voor 2000 weg door de toevoeging van de andere ervarings- en opleidingskenmerken. Het is mogelijk dat ervaring en het volgen van het oude politieonderwijs
vergelijkbare positieve effecten hebben op deze competenties, en daarin voor elkaar kunnen
compenseren.

70

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

6.3 • De relatie tussen politieonderwijs en het politie functioneren onder controle voor
persoonsgebonden kenmerken
6.3.1 • De uitvoering van praktijksituaties verklaard op basis van het type initiële politieopleiding en persoonsgebonden kenmerken
In het tweede deel van de analyses naar de invloed van mogelijke interfererende variabelen is
gekeken naar de invloed van de kenmerken leeftijd, geslacht en het aantal jaar in functie. De
kenmerken leeftijd en geslacht zijn in hoofdstuk 3 reeds beschreven, het aantal jaren dat politiefunctionarissen in hun huidige functie werkzaam zijn is toegelicht in paragraaf 6.2.1. Om die
reden worden hier alleen de resultaten van de regressieanalyses beschreven. De resultaten
31
van deze analyses zijn te zien in bijlage 10 .
• Zoals ook in de vorige paragraaf beschreven blijkt de invloed van verschillen tussen de initiële politieopleidingen op de uitvoering van de praktijksituaties gering. Wel blijken verschillen
tussen de opleidingen verklarend voor ongeveer 13% van de spreiding in de uitvoering van
de situatie ‘externe contacten leggen en onderhouden’, vooral deelname aan een oude politieopleiding die voor 2000 is gestart heeft daarbij een positief effect. Daarnaast kan op basis
van de verschillende tussen de opleidingen 4% tot 7% van de uitvoering van de praktijksituaties ‘aangifte van mishandeling opnemen’, ‘omgaan met overlast veroorzakende jeugd’, ‘ontmantelen van een hennepkwekerij’, ‘opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces’, en ‘opsporing na aangifte van beroving van handtas’ worden verklaard.
• Leeftijd en het aantal jaren in de huidige functie hebben bijna geen effect op de uitvoering
van de praktijksituaties. Leeftijd lijkt een klein negatief effect op het zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties te hebben, maar dit hangt mogelijk samen met een positief effect van deelname aan een oude politieopleiding die voor 2000 gestart is. Hoewel significantie ontbreekt lijkt dat ook voor de andere algemene praktijksituaties proces-verbaal afleveren
in bulkzaken en interne contacten leggen en onderhouden op te gaan; als er wordt gecontroleerd voor een negatief effect van leeftijd, blijkt deelname aan een oude politieopleiding die is
gestart voor 2000 een positief effect op deze algemene praktijksituaties te hebben. Op vergelijkbare wijze heeft het aantal jaren dat men in de huidige functie is een negatief effect op het
leggen en onderhouden van externe contacten, terwijl het positieve effect van deelname aan
een oude politieopleiding in dat geval juist groter wordt. Het aantal jaren in de huidige functie
heeft hier wel een klein positief effect op het verlenen van noodhulp na een aanrijding met
doden en/of zwaargewonden.
• Bij één praktijksituatie blijkt het geslacht van belang: vrouwelijke politiefunctionarissen beoordelen de eigen uitvoering van opsporingsactiviteiten naar handel in verdovende middelen lager dan mannelijke functionarissen.
Samengevat komt naar voren dat de uitvoering van de praktijksituaties bijna niet verklaard kan
worden door verschillen tussen de typen initieel politieonderwijs. Alleen deelname aan een
oude politieopleiding - gestart voor 2000 - lijkt tot verbetering van het leggen en onderhouden
van externe contacten te leiden. Bij de uitvoering van negen praktijksituaties blijkt geen enkel
significant effect van verschillen tussen initiële politieopleidingen of van leeftijd, geslacht en het
aantal jaren werkzaam in de huidige functie. De leeftijd van respondenten heeft een klein negatief effect op het zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties. Dit duidt erop dat politiefunctionarissen naarmate zij ouder worden minder in staat zijn zelfstandig te kunnen handelen
31 Door wisselende aantallen respondenten per variabele zijn regressieanalyses ook gebaseerd op wisselende aantallen, de regressiegewichten van de verschillende typen initieel politieonderwijs kunnen daardoor enigszins afwijken
van die in overzicht 6.1

71

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

in onverwachte situaties. Het geslacht is van invloed op een van de opsporingssituaties; op
basis van deze gegevens zijn mannelijke functionarissen iets beter in de uitvoering van opsporingsactiviteiten in het kader van handel in verdovende middelen.
6.3.2 • De beheersing van competenties verklaard op basis van het type initiële politieopleiding en persoonsgebonden kenmerken
In bijlage 11 zijn de resultaten te zien van de analyses waarin de beheersing van competenties
wordt verklaard uit verschillen tussen de initiële politieopleidingen (stap 1), en door een combinatie van de initiële politieopleidingen en leeftijd, geslacht en aantal jaar in de huidige functie
(stap 2).
De invloed van uitsluitend de verschillende initiële politieopleidingen is nagenoeg vergelijkbaar
aan die in paragraaf 6.2.2, eventuele verschillen worden veroorzaakt door een iets ander aantal
respondenten in de analyse.
• Op basis van alleen de verschillende politieopleidingen wordt maximaal 9% van de huidige
beheersing van competenties verklaard. Dit zijn vooral de competenties die te maken hebben
met specifieke kennis en/of vaardigheden, zoals de kennis over bevoegdheden op straat en
de samenwerking met andere instanties. Hoewel de regressiegewichten van de verschillende
typen initieel politieonderwijs lang niet allen significant zijn, vertonen zij wel eenzelfde lijn;
deelname aan een oude politieopleiding (voor 2000 gestart) heeft een positief effect op de
beheersing van de competenties, deelname aan een van de PO2002-opleidingen heeft een
negatief of vrijwel geen effect.
• Het toevoegen van de leeftijd en het geslacht van de respondent, en het aantal jaren dat
deze in zijn of haar huidige functie werkzaam is, zorgt voor een kleine verbetering van de
voorspelling van enkele competenties. Leeftijd heeft een positief effect op klantgerichtheid en
de samenwerking met andere instanties; oudere politiefunctionarissen zijn iets klantgerichter
en werken meer samen met andere instanties. Bij beide competenties neemt het positieve
effect van deelname aan een oude politieopleiding dan ook duidelijk af, zodat wordt geconcludeerd dat deelname aan de oudere politieopleiding (gestart voor 2000) en leeftijd eenzelfde positief effect hebben op klantgerichtheid en de samenwerking met andere instanties.
• Het aantal jaren dat een functionaris werkzaam is in de huidige functie blijkt nergens significant voorspellend voor de mate van beheersing van competenties. Wel geven de regressiegewichten aan dat het geslacht van functionarissen voor een enkel individueel kenmerk licht
van invloed is; op basis van de gewichten kan voorspeld worden dat vrouwelijke politiefunctionarissen minder parate juridische kennis en kennis over bevoegdheden op straat hebben,
zij zijn daarentegen wel klantgerichter.
6.4 • De relatie tussen politieonderwijs en het politie functioneren onder controle voor
kenmerken van werk en team/organisatie
6.4.1 • Kenmerken van de politieorganisaties
In deze paragraaf staan een drietal kenmerken van de organisatie in de politieteams centraal:
de mogelijkheden voor niet-verplichte postinitiële scholing, de manier van werken en de sfeer /
cultuur. Deze teamkenmerken zijn mogelijk (mede) verklarend voor het huidige functioneren van
de executieve politiefunctionarissen, en interfererend in de relatie tussen het gevolgde politieonderwijs en het huidige functioneren. Tijdens de duo-interviews zijn de operationele chefs
bevraagd over deze teamkenmerken om op te sporen of er verschillen bestaan in hoe de teams
en/of korpsen op deze punten zijn georganiseerd. De koppeling van deze resultaten aan het
gegevensbestand uit de enquête bieden de mogelijkheid om de interfererende werking van
72

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

deze kenmerken te bepalen en om verschillen tussen teams of korpsen te verklaren. Het gaat
hier dus om gegevens uit de duo-interviews met leidinggevenden die gedisaggregeerd zijn naar
het gegevensbestand van executieve functionarissen.
Mogelijkheden voor niet-verplichte postinitiële scholing
De operationele chefs geven aan dat de executieve politiefunctionarissen mogelijkheden hebben om deel te nemen aan de niet-verplichte vormen van postinitiële scholing, maar dat deze in
sterke mate worden beperkt door de beschikbare financiële middelen en de beperkte capaciteit.
a) Beschikbare financiële middelen. De budgetten zijn ten opzichte van vroeger behoorlijk
ingekrompen en onvoldoende om aan alle opleidingswensen te voldoen. In sommige teams
slinkt het budget voor niet-verplichte postinitiële scholing verder, omdat het budget ook voor
verplichte scholing dient te worden gebruikt. In de meeste teams komt het geld voor verplichte scholing uit een speciaal potje.
b) Beperkte capaciteit. In de teams is het beperkt mogelijk om capaciteit vrij te maken om
executieve politiefunctionarissen te laten deelnemen aan niet-verplichte postinitiële scholing.
Enerzijds vanwege de verplichte scholing. Jaarlijks neemt de Integrale BeroepsTraining
(IBT) circa 4 dagen in beslag. Door het Rijk worden sporadisch verplichte cursussen opgelegd (denk aan training met nieuw vuurwapen, nieuw computersysteem et cetera). In combinatie met de hobbels in de dagelijkse bedrijfsvoering (minimaal benodigde bezettingsgraad,
diverse roosters, verlof, ziekte et cetera) en de werkdruk is de capaciteit een serieuze beperking om agenten postinitieel te laten scholen. Dat geldt in het bijzonder voor langdurige
opleidingen.
De - ten opzichte van vroeger - geringere mogelijkheden om executieve politiefunctionarissen
postinitieel te laten scholen hebben volgens de operationele chefs geleid tot een aanscherping
van de procedure voor scholingsdeelname. De toegevoegde waarde van de postinitiële scholing voor de politiefunctionaris enerzijds en de politieorganisatie anderzijds staat voorop. Breed
genomen stellen de leidinggevenden de volgende twee voorwaarden om politiefunctionarissen
deel te laten nemen aan postinitiële scholing.
a) De scholing past in het Persoonlijk OntwikkelingsPlan (POP) van de executieve politiefunctionaris. De scholing is gericht om in de huidige functie goed / beter te kunnen functioneren
en/of om een vervolgstap in de carrière te kunnen maken.
b) De scholing past bij de benodigde diversiteit (specialisaties / taakaccenten / functies) en het
daarvan afgeleide formatieplan voor een team.
De voornoemde beperkingen en voorwaarden gelden door de bank genomen voor alle korpsen
en teams. De verschillen tussen korpsen - als het gaat om de mogelijkheden tot niet-verplichte
scholing - zijn op basis van de duo-interviews lastig bloot te leggen. Een tweetal korpsen springt
er uit, in die zin dat de operationele chefs van alle vier geselecteerde teams in het desbetreffende korps vrijwel identieke antwoorden gaven.
• Haaglanden & Limburg-Noord. Op basis van de duo-interviews lijken de bezuinigingen in de
korpsen Haaglanden & Limburg-Noord groter te zijn geweest dan in andere korpsen en is het
budget voor scholing geringer. In deze korpsen gaat het budget daarbij grotendeels op aan
verplichte cursussen (die overigens voor een deel direct door het Rijk worden gefinancierd).

73

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

• Amsterdam-Amstelland. Het enige korps uit het onderzoek dat werkt met een vastgesteld

maximum capaciteit voor scholing. Als de financiën het toelaten, kan een executieve politiefunctionaris maximaal tien dagen spenderen aan postinitiële scholing minus vier dagen voor
de verplichte IBT. De uitvoering van deze procedure ligt bij de in dit korps actieve Academie
Politie Amsterdam-Amstelland (APAA). Voor zover bekend uit de duo-interviews kennen de
andere korpsen niet een soortgelijke additionele instantie.
Manier van werken
Wordt er in het werk van de executieve politiefunctionarissen vooral de nadruk gelegd op repressief of anticiperend optreden? De operationele chefs geven aan dat beide werkwijzen essentieel zijn en dat de executieve politiefunctionarissen beide moeten beheersen. In de praktijk
analyseert de politiefunctionaris het probleem, schat de situatie in en handelt op basis van
vakmanschap en eigen inzicht. Daarbij kan de ene keer een repressieve werkwijze vereist zijn
en de andere keer een anticiperende werkwijze. De specifieke situatie en de context daarvan
zijn bepalend voor het optreden, aldus de operationele chefs.
In het afgelopen jaar heeft er landelijk een duidelijke verschuiving plaatsgevonden om de nadruk in het werk van de executieve politiefunctionarissen te leggen van repressief naar anticiperend optreden. De toegenomen mondigheid van de maatschappij vraagt volgens enkele operationele chefs steeds meer om een anticiperende houding van de agenten. Het afschaffen van
de bonnenquota door minister Opstelten, minister van Veiligheid en justitie, eind 2010 heeft
bijgedragen aan de verschuiving. Daarmee is niet gezegd dat repressief optreden niet of minder
van belang is in het functioneren van de executieve politiefunctionarissen. Bij een probleemgerichte werkwijze blijft repressief optreden een cruciaal onderdeel. Het door meerdere operationele chefs genoemde motto “anticiperend als het kan, repressief als het moet” lijkt de huidige
werkwijze van de Nederlandse politiefunctionarissen goed samen te vatten.
In de duo-interviews is gevraagd of in het werk van de executieve politiefunctionarissen vooral
de nadruk wordt gelegd op vooraf gestelde targets of op goed functioneren los van targets. De
operationele chefs antwoorden dat beide beoordelingscriteria van belang zijn en bovendien
onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Op individueel niveau wordt de nadruk vooral gelegd op het goed functioneren. De targets
worden door de leidinggevenden gezien als een middel om het hoofddoel van de gehele organisatie (= veiligheid) te bereiken en zijn voornamelijk op teamniveau vastgesteld, niet op individueel niveau. De targets vormen een gezamenlijke prioriteit, waarbij leidinggevenden wel bijhouden of iedereen afzonderlijk daar een goede bijdrage aan levert. Op individueel niveau zijn
de targets dus wel van belang. Beide beoordelingscriteria zijn dan ook met elkaar verweven,
aldus de operationele chefs, die deze verwevenheid beschrijven als: “Goed functioneren leidt
tot het halen van targets”.
Sfeer en cultuur
Tijdens de duo-interviews zijn de operationele chefs twee stellingen voorgelegd, namelijk: de
cultuur en sfeer in het team (1) en korps (2) is bevorderlijk voor een goede uitvoering van het
werk van de executieve politiefunctionarissen in ons team.
De operationele chefs zijn het zeer eens met de eerste stelling en vinden deze een ‘inkoppertje’. De cultuur en sfeer worden ervaren als cruciale elementen in een team, die in niet onbelangrijke mate de kwaliteit van het politiewerk bepalen.
Ook met de tweede stelling in relatie tot de cultuur en sfeer in het korps zijn de operationele
chefs het eens. Echter, de afstand tot de korpsleiding is fors groter dan tot de teamleiding.
74

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

Volgens de operationele chefs is het korps er vooral voor het uitzetten van de grote lijnen (visie,
beleid) en heeft het een faciliterende rol richting de districten en teams. Daarbij zorgt de korpsleiding ook voor het imago en de uitstraling van het korps. De operationele chefs erkennen het
belang van een goede cultuur en sfeer in het korps en een stabiele en goede korpsleiding voor
het politiewerk van de executieve politiefunctionarissen. Echter, ten opzichte van de cultuur en
sfeer in het korps heeft die in het team een meer directe en grotere impact op het politiewerk.
6.4.2 • De uitvoering van praktijksituaties verklaard op basis van het type initiële politieopleiding en kenmerken van werk en team/organisatie
In de laatste fase van de analyses is gekeken naar de invloed van de initiële politieopleidingen
in combinatie met de invloed van een aantal kenmerken van het werk en van het team en
korps. Deze kenmerken worden hieronder eerst kort toegelicht.
Kenmerken van werk in team en korps
Tijdens de interviews met operationele chefs (zie ook hoofdstuk 7) is hen gevraagd naar een
aantal kenmerken van het team waaraan zij leidinggeven: de vraag of het team vooral in een
stads-, plattelands- of gecombineerd gebied werkzaam is, de vraag of het team wel of niet
werkzaam is in probleemwijken, en de grootte van het team. Op basis van de antwoorden van
de leidinggevenden heeft elk team hiervoor een score gekregen, en deze scores zijn ook in de
analyses van de antwoorden van politiefunctionarissen meegenomen.
Daarnaast is in de vragenlijsten voor politiefunctionarissen zelf naar een aantal kenmerken van
het werk in het team en korps gevraagd. In overzicht 6.3 is te zien wat de gemiddelde antwoorden van de politiefunctionarissen zijn, met onderscheid naar het type initieel politieonderwijs dat
is gevolgd.
Overzicht 6.3 – Kenmerken van het werk in team en korps
oud PO
oud PO
PO2002
voor 2000 2000/ 2001 Niveau 3
De uitvoering van het politiewerk komt overeen 3,62
met de manier die in de initiële politieopleiding is
geleerd
Het politiewerk biedt mogelijkheden om alle
4,53
aspecten uit de politieopleiding in de praktijk te
brengen
De sfeer in mijn team is bevorderlijk voor de
6,16
uitvoering van het politiewerk
De cultuur in het korps is bevorderlijk voor de
5,36
uitvoering van het politiewerk

PO2002
Niveau 4

Totaal

3,49

3,48

3,42

3,53

3,96

4,52

4,40

4,43

5,84

6,01

6,22

6,10

4,93

5,13

5,15

5,21

Antwoordcategorieën: 1 = zeer mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = enigszins mee oneens, 4 = neutraal, 5 = enigszins
mee eens, 6 = mee eens, 7 = zeer mee eens

Uit het overzicht blijkt dat er geen verschillen bestaan in opvattingen over het werk in team en
korps op basis van het type politieonderwijs dat is gevolgd. Dit betekent dat de politiefunctionarissen in het algemeen van mening zijn dat de uitvoering van het politiewerk maar matig overeenkomt met de manier die in de politieopleiding is aangeleerd. Het politiewerk biedt beperkte
mogelijkheden om alle aspecten uit de politieopleiding in de praktijk te brengen. Wel zijn de
functionarissen redelijk positief over de bevorderlijkheid van de korpscultuur, en heel positief

75

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

over de mate waarin de sfeer in het eigen team bij kan dragen aan de uitvoering van het politiewerk.
De invloed van typen initiële politieopleidingen op de uitvoering van de praktijksituaties, onder
controle voor kenmerken van het werk in team en korps
In bijlage 12 zijn de resultaten te zien van regressieanalyses waarin – naast de typen initieel
politieonderwijs – kenmerken van het werk in het eigen team en korps als onafhankelijke varia32
belen zijn opgenomen . Uit het overzicht komt het volgende naar voren.
• Verschillen tussen de politieopleidingen verklaren een klein deel van de uitvoering van
slechts drie praktijksituaties: het verlenen van noodhulp na een aanrijding, het ontmantelen
van een hennepkwekerij, en het leggen en onderhouden van externe contacten. Concreet
wordt geconstateerd dat het hebben gevolgd van een PO2002 opleiding op niveau 4 negatief
van invloed is op het verlenen van noodhulp na een aanrijding en het ontmantelen van een
hennepkwekerij, dit in relatie tot de andere politieopleidingen. Voor de uitvoering van de overige 14 praktijksituaties maakt het statistisch niet uit welke initiële politieopleiding is gevolgd.
• Voor tien praktijksituaties geldt dat ook de combinatie van de verschillen tussen politieopleidingen en kenmerken van het werk in team en korps geen aanwijsbare invloed heeft op de
uitvoering van die situaties.
• Wel komt naar voren dat naarmate een team meer werkzaam is op het platteland – in tegenstelling tot de stad – functionarissen in dat team klachten beter opnemen en zij betere algemene opsporing verrichten. Ten tweede blijkt dat politiefunctionarissen die vaker werkzaam
zijn in probleemwijken beter zijn in het afleveren van proces-verbaal in bulkzaken en in het
zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties. Functionarissen die in grotere teams
werken beoordelen zichzelf beter in het opnemen van klachten, zoals een klacht over de
buurt, maar de omvang van het eigen team heeft voor het overige in feite geen invloed op de
kwaliteit van uitvoering van praktijksituaties.
• De ervaren mogelijkheden om het geleerde in de praktijk in de praktijk te brengen zijn een
belangrijke voorspeller van de kwaliteit van het ontmantelen van een hennepkwekerij. Dit lijkt
bovendien samen te hangen met de deelname aan een van de PO2002 opleidingen; onder
controle voor die ervaren mogelijkheden neemt het negatieve effect van deelname aan een
van de PO2002 opleidingen toe.
• Naarmate de korpscultuur meer als bevorderlijk voor het werk wordt ervaren neemt de kwaliteit van het toezicht houden in een wijk toe.
• De invloed van een bevorderlijke teamsfeer is voor de uitvoering van het politiewerk wel
aanzienlijk, met name voor praktijksituaties die passen bij de hoofdprocessen Opsporing en
Algemeen. Hoe meer men van mening is dat de sfeer in het eigen team bevorderlijk is voor
het werk, hoe beter de uitvoering van opsporingsactiviteiten bij de handel in verdovende middelen en na aangifte van beroving, het afleveren van proces-verbaal in bulkzaken, het zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties, en het leggen en onderhouden van externe contacten. Ook leidt een betere teamsfeer tot hogere beoordelingsscores bij het opnemen
van klachten, toezicht houden in een wijk, en het ontmantelen van een hennepkwekerij. In
een enkel geval lijkt de invloed van de teamsfeer samen te hangen met die van verschillen
tussen politieopleidingen, met name de negatieve invloed van deelname aan een PO2002
opleiding op niveau 3. Dit duidt er mogelijk op dat deelname aan een PO2002 opleiding op
niveau 3 tot een mindere uitvoering van een aantal praktijksituaties leidt dan deelname aan
32 Omdat de van leidinggevenden verkregen kenmerken van teams beperkt beschikbaar waren, zijn de aantallen
respondenten in de regressieanalyse in de bijlagen 12 en 13 wat lager dan in de eerdere analyses.

76

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

de oudere politieopleidingen, maar dat een goede teamsfeer hier wel voor kan compenseren.
Dit effect is met name te zien voor het ontmantelen van een hennepkwekerij, algemene opsporingsactiviteiten, opsporing bij handel in verdovende middelen en na aangifte van beroving van een handtas, proces-verbaal afleveren in bulkzaken, zelfstandig handelen in onverwachte situaties, en bij het leggen en onderhouden van externe contacten.
6.4.3 • De beheersing van competenties verklaard op basis van het type initiële politieopleiding en kenmerken van werk en team/organisatie
In bijlage 13 zijn de resultaten te zien van de analyses waarin de beheersing van competenties
wordt verklaard uit verschillen tussen initiële politieopleidingen en daaraan toegevoegde kenmerken van het werk in team en korps.
• De resultaten tonen aan dat de variatie in opleidingen en de werkkenmerken niet van invloed
zijn op de beheersing van de competenties proces-verbaal op kunnen maken, het in staat zijn
de juiste toon te vinden bij aanhoudingen, klantgerichtheid, integriteit, stressbestendigheid,
resultaat-/actiegerichtheid, moed en de betrokkenheid bij het team.
• Verschillen tussen de type politieopleidingen voorspellen ongeveer 5% tot 10% van de spreiding in de beheersing van de andere competenties. Met andere woorden; op basis van het
type initiële politieopleiding dat is gevolgd is 5% tot 10% van de beheersing van de andere
competenties te voorspellen. Deze competenties hebben bijna allemaal betrekking op kennis
en vaardigheden van de politiefunctionaris: parate juridische kennis, kennis over bevoegdheden op straat, weten welke politiespecialisaties en welke andere instanties ingeschakeld
moeten worden, samenwerking in het eigen team en met andere instanties, en de betrokkenheid bij het korps.
• De geselecteerde werkkenmerken dragen aanzienlijk bij aan de beheersing van enkele competenties. Met name de parate juridische kennis, kennis over bevoegdheden op straat, het
adequaat zelf kunnen handelen, de samenwerking met andere in het team/korps en met andere instanties, het inschattingsvermogen en de betrokkenheid bij het korps kunnen beter
verklaard worden als- naast de gevolgde initiële politieopleiding - rekening wordt gehouden
met de kenmerken van het werk in team en korps.
• Het maakt voor de competenties van politiefunctionarissen niet uit of een team vooral in de
stad of op het platteland werkzaam is. Naarmate teams meer actief zijn in probleemwijken
hebben de politiefunctionarissen in dat team wel meer inschattingsvermogen en zijn ze meer
betrokken bij het korps. De betrokkenheid bij het korps neemt ook toe naarmate men in een
kleiner team werkt. Hoe meer het werk overeenkomt met de manier van werken die in de politieopleiding is aangeleerd, hoe beter de parate juridische kennis. Vooral de mogelijkheid om
aspecten uit de opleiding in de beroepspraktijk toe te passen draagt positief bij, onder meer
aan de kennis over bevoegdheden op straat en aan het inschattingsvermogen van politiefunctionarissen.
• In tegenstelling tot op de uitvoering van de praktijksituaties heeft de teamsfeer vrijwel geen
invloed de beheersing van competenties. De korpscultuur draagt bij aan de betrokkenheid bij
het korps, maar heeft een negatief effect op de kennis over bevoegdheden op straat. Teamsfeer en korpscultuur zijn voor het voorspellen van de beheersing van competenties zodoende
minder van belang dan voor de uitvoering van de praktijksituaties.
6.5

• Samenvatting en conclusies

In dit hoofdstuk is nader ingegaan op de relatie tussen enerzijds het type initieel politieonderwijs
dat is gevolgd en anderzijds de uitvoering van een aantal praktijksituaties en de beheersing van

77

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

competenties. Daarbij is specifiek rekening gehouden met de eventuele invloed van enkele
persoons-, opleidings- en ervarings-, en werkkenmerken.
De invloed van initiële politieopleidingen op de uitvoering van praktijksituaties
Verschillen tussen de typen initieel politieonderwijs verklaren een klein deel van de verschillen
in de uitvoering van praktijksituaties, gemiddeld ongeveer 5% tot 10%. In grote lijn komt naar
voren dat deelname aan de oudere initiële politieopleidingen - gestart voor 2000 - tot iets hogere beoordelingen van de uitvoering van een aantal praktijksituaties leidt dan deelname aan een
van de PO2002 opleidingen. Dit lijkt wel gebonden aan de inhoud van die praktijksituaties en de
bijbehorende hoofdprocessen. Voor praktijksituaties die horen bij de hoofdprocessen Noodhulp,
Toezicht & Handhaving (alledaagse gebeurtenissen), en Opsporing maakt het niet welke initiële
politieopleiding is gevolgd. Het type opleiding speelt wel een rol bij algemene praktijksituaties
als proces-verbaal opmaken in bulkzaken en interne en externe contacten leggen en onderhouden. Vooral deelname aan een oude initiële politieopleiding is een positieve voorspeller van het
leggen en onderhouden van externe contacten. Dit lijkt de conclusie te rechtvaardigen dat de
oudere initiële politieopleidingen iets beter opleidden met het oog op uitvoering van met name
deze algemene praktijksituaties, maar de verschillen zijn marginaal. Een belangrijker conclusie
algemene is dat ongeacht het type politieopleiding dat gevolgd is, de uitvoering van de praktijksituaties naar behoren is.
Bijkomende invloed van andere factoren op de uitvoering van praktijksituaties
De invloed van het hebben gevolgd van aanvullende opleidingen of cursussen is klein en beperkt tot vier praktijksituaties. Naarmate praktijksituaties zich in de afgelopen jaren vaker in het
werk hebben voorgedaan verbetert de uitvoering van het werk in die situaties, en dat geldt met
name voor situaties die horen bij de hoofdprocessen Toezicht & Handhaving (kritische gebeurtenissen), Opsporing en Algemeen. Omdat deze invloed niet samenhangt met die van verschillen in de gevolgde politieopleidingen wordt geconcludeerd dat eerdere werkervaring met praktijksituaties positief bijdraagt aan de huidige uitvoering van die situaties.
Leeftijd en geslacht van politiefunctionarissen, alsmede het aantal jaren waarin zij hun huidige
functie vervullen, hebben vrijwel geen invloed op de uitvoering van de praktijksituaties. Oudere
functionarissen hebben iets meer moeite om in onverwachte situaties zelfstandig te kunnen
handelen. Naarmate de huidige functie langer wordt vervuld is een politiefunctionaris iets beter
in staat noodhulp te verlenen na een aanrijding, tegelijkertijd neemt de beoordelingscode bij het
leggen en onderhouden van externe contacten echter af.
Kenmerken van het werk dragen wel bij aan de uitvoering van de praktijksituaties, en vooral
teamsfeer heeft een positieve invloed. Die invloed manifesteert zich met name bij de hoofdprocessen Opsporing en Algemeen. Met andere woorden: naarmate de teamsfeer naar de mening
van functionarissen meer bevorderlijk is voor het werk, worden een aantal praktijksituaties beter
uitgevoerd. In een enkel geval draagt het werken op het platteland of juist in probleemwijken
positief bij aan de uitvoering van praktijksituaties.
Opmerkelijk is dat de praktijksituaties die horen bij hoofdproces Noodhulp bijna niet worden
beïnvloed door verschillen in het type initieel politieonderwijs of de andere kenmerken. De zelfbeoordelingen geven aan dat de betreffende praktijksituaties naar behoren worden uitgevoerd.
Een mogelijke verklaring hiervoor is dat het onderwijs ten aanzien van Noodhulp altijd goed
heeft voorbereid op deze praktijksituaties en niet echt veranderd is met de overgang naar
PO2002.

78

Hoofdstuk 6 • Interfererende kenmerken

Samengevat kan uit de analyses van de praktijksituaties worden geconcludeerd dat politiefunctionarissen over het algemeen van mening zijn dat zij de praktijksituaties conform richtlijnen
uitvoeren. Voor uitvoering van praktijksituaties die horen bij de hoofdprocessen noodhulp, toezicht en handhaving en opsporing maakt het hier vrijwel geen verschil welk type politieonderwijs
is gevolgd. Voor praktijksituaties die horen bij het hoofdproces intake & service en voor de meer
algemene praktijksituaties geldt dat respondenten die voor 2000 aan een ‘oude’ initiële politieopleiding zijn begonnen zichzelf in de kwaliteit van de uitvoering iets hoger inschatten dan
respondenten die vanaf 2002 aan een ‘nieuwe’ politieopleiding zijn begonnen.
De invloed van het type initiële politieopleiding op de beheersing van competenties
Verschillen in het gevolgde type initiële politieopleiding vertonen een beperkte samenhang met
de beheersing van competenties. Gemiddeld verklaren de verschillen tussen opleidingen ongeveer 5% a 10% van de beheersing in competenties die te maken hebben met kennis en vaardigheden, zoals de parate juridische kennis, de kennis over bevoegdheden op straat, en het
samenwerken met anderen en andere instanties. Deelname aan één van de oudere politieopleidingen leidt tot ietwat beter ontwikkelde kennis en vaardigheden dan deelname aan de nieuwere (PO2002) opleidingen, maar de verschillen zijn klein.
Bijkomende invloed van andere factoren op de beheersing van competenties
Werkervaring - in termen van de mate waarin competenties in het werk nodig zijn geweest draagt aanzienlijk bij aan de beheersing van alle competenties, zowel die met betrekking tot
kennis en vaardigheden als de meer houdings- of persoonlijkheidsgerichte kenmerken.
De invloed van leeftijd is beperkt tot een klein positief effect op klantgerichtheid en de samenwerking met andere instanties, ook als wordt gecontroleerd van het verschil tussen oud en
nieuw PO.
Vrouwelijke politiefunctionarissen beschikken op basis van deze gegevens over iets minder
parate juridische kennis en over kennis over bevoegdheden op straat, maar zijn daarentegen
wel klantgerichter.
Tenslotte blijkt dat kenmerken van het team - zoals werkzaam op het platteland of in probleemwijken - weinig invloed hebben op de beheersing van competenties, behalve dat het werken in
probleemwijken wel bijdraagt aan de betrokkenheid bij vooral het korps.

79

80

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

Operationele chefs aan het woord over PO2002
7.1 • Inleiding
In dit onderzoek is per team een duo-interview gehouden met twee operationele chefs (en in
sommige gevallen met teamchef, studentencoördinator en/of trajectbegeleider). Centraal stond
in deze interviews de vergelijking tussen het functioneren van beginnende politiefunctionarissen
uit het oude en het nieuwe politieonderwijs. Voor het onderzoek zijn 31 politieteams uit 8 korp33
sen geselecteerd. In totaal zijn 55 operationele chefs bevraagd .
In paragraaf 7.2 zijn de uitkomsten van de duo-interviews met betrekking tot de vergelijking van
oud versus nieuw opgeleide executieve politiefunctionarissen weergegeven.
De opbrengst van het PO2002 is het centrale onderwerp van dit onderzoek. Met het duale
systeem van het PO2002 krijgen de politieteams actief te maken met studenten tijdens de opleiding en dragen zij mede bij aan de opbrengst ervan. Deze wezenlijke verandering van het
politieonderwijs brengt de nodige organisatorische uitdagingen met zich mee. In paragraaf 7.3
zijn de belangrijkste opvattingen van de operationele chefs hierover gevangen.
Het hoofdstuk sluit af met conclusies en aanbevelingen in paragraaf 7.4. De conclusies zijn
weergegeven in de vorm van een samengevat eindoordeel van de operationele chefs over de
beginnend executieve politiefunctionaris uit het PO2002 en over die uit het oude politieonderwijs. Verder wordt een korte beschouwing gegeven over de begeleiding van studenten in de
korpsen. Op basis van de duo-interviews blijkt dit een belangrijk thema dat in de praktijk grote
uitdagingen kent.
De aanbevelingen komen voort uit de gesprekken met de geïnterviewde operationele chefs.
Tijdens de duo-interviews zijn zij in de gelegenheid gesteld om aan te geven op welke manier
het PO2002 - volgens hen - geoptimaliseerd kan worden. De suggesties zijn geanalyseerd en in
paragraaf 7.4 bondig beschreven.
Verloop duo-interviews
Voor de duo-interviews was steeds een uur gereserveerd, wat in de praktijk meestal net voldoende bleek om de interviews af te ronden. In een aantal gevallen was anderhalf uur nodig.
De operationele chefs waren graag bereid mee te werken, hoewel de planning van een gesprek
hier en daar moeizaam verliep.
De keuze voor duo-interviews bleek zowel voor de interviewer als de geïnterviewden een goede. Het kwam de kwaliteit van de achterhaalde informatie ten goede en de gesprekken liepen
bovendien beter en prettiger. De geïnterviewde operationele chefs konden elkaar goed aanvullen en werden door elkaar ‘getriggerd’ en geïnspireerd tijdens het gesprek. Daarnaast zorgt het
duo-interview er voor dat de geïnterviewden meer bedenktijd hebben per vraag, aangezien de
ene rustig na kan denken als de ander aan het woord is. Men leek zich hierdoor meer op zijn
gemak te voelen.
Felle discussies zijn er eigenlijk niet geweest, omdat de chefs het snel met elkaar eens waren.
De onderwerpen die op tafel kwamen waren dan ook niet nieuw voor de chefs en vaker intern
bediscussieerd, zo is een aantal keren aangegeven.

33 Het bleek niet altijd haalbaar een duo-interview in te plannen. Bij een aantal teams is daarom een interview met 1
operationele chef gehouden.

81

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

De in een aantal gevallen aangeschoven teamchef, studentencoördinator of trajectbegeleider
bekeken en beantwoordden de vragen vaak vanuit een ander perspectief. Ook dit was een
positieve ervaring en komt de kwaliteit van de informatie ten goede. Doordat de trajectbegeleider voornamelijk het contact met de academie onderhoudt weet deze beter wat daar speelt. De
trajectbegeleider verruimt zodoende het blikveld van de interviews.
7.2 • Opbrengst van het politieonderwijs: oud versus nieuw
De operationele chefs zijn in de gelegenheid gesteld om hun mening te geven over het functioneren van een beginnend politieambtenaar uit het PO2002 versus het functioneren van een
beginnend politieambtenaar uit het oude politieonderwijs. In termen van het verklaringsmodel is
daarmee een directe relatie gelegd tussen het gevolgde politieonderwijs (= de centrale onafhankelijke variabele) en de kwaliteit van het werk (= de centrale afhankelijke variabele).
Wie presteert beter: de beginnende politiefunctionaris uit PO2002 of uit het oude politieonderwijs?
Deze vraag bleek niet eenduidig te beantwoorden. De meningen van de operationele chefs zijn
verdeeld. Iets minder dan de helft van hen geeft de voorkeur aan afgestudeerden van het nieuwe politieonderwijs, circa een derde heeft geen duidelijke voorkeur en ongeveer een kwart geeft
de voorkeur aan afgestudeerden van het oude politieonderwijs. Het functioneren van de
PO2002 afgestudeerden op niveau 4 wordt beter gewaardeerd dan dat op niveau 3. Vooral het
hogere denk- en werkniveau van de niveau 4 afgestudeerden wordt geprezen. Overigens hoeft
dit volgens een aantal leidinggevenden niet zozeer een gevolg te zijn van de verschillen tussen
de niveau 3 en 4 opleidingen, maar kan ook de voorselectie van studenten voor het PO2002
een rol spelen.
Gemiddeld genomen waarderen de operationele chefs de afgestudeerde PO2002-ers hoger
dan afgestudeerden uit het oude politieonderwijs. Bij deze conclusie moet wel een kanttekening
geplaatst worden. De nieuwe politieopleiding duurt drie jaar (niveau 3) of vier jaar (niveau 4),
terwijl de diverse oude politieopleidingen circa één tot twee jaar duurden. Een oneerlijke vergelijking, vinden de operationele chefs. Gaandeweg het onderzoek is daarom in de (laatste negen)
duo-interviews ook gevraagd naar de prestaties van beginnende politiefunctionarissen uit het
PO2002 in vergelijking met die van politiefunctionarissen uit het oude onderwijs die circa twee
jaar werkervaring hebben. Zodoende wordt het functioneren van politiefunctionarissen na een
gelijke periode (circa 3 à 4 jaar) vanaf de start van de politieopleiding vergeleken.
Wie presteert beter na circa 3 à 4 jaar: de politiefunctionaris direct na afronding van het PO2002
of die uit het oude politieonderwijs na de opleiding plus ongeveer twee jaar werkervaring?
De meeste operationele chefs (zeven van de negen) vinden de politiefunctionaris uit het oude
onderwijs na circa 3 à 4 jaar beter functioneren dan een beginnend politiefunctionaris uit het
PO2002 direct na de opleiding. De overige twee operationele chefs hebben niet echt een voorkeur en vinden het functioneren van de nieuwe politieagenten vooral ‘anders’.
Volgens de operationele chefs is deze nieuwe manier van vergelijken echter ook enigszins
scheef en daardoor niet helemaal eerlijk. De talrijke en volwaardige ervaringen uit de beroepspraktijk na afronding van de politieopleiding vinden ze niet te vergelijken met de indrukken van
de beroepspraktijk die de studenten tijdens de opleiding opdoen. De ‘echte praktijk’ is de betere
leermeester. Het ‘proeven van de praktijk’ door de studenten is daarbij vergeleken een beperkte
ervaring.

82

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

Puur in tijd gerekend vanaf de start van de opleiding zijn de politiefunctionarissen uit het oude
onderwijs in de ogen van de meerderheid van de operationele chefs eerder vakvolwassen dan
die uit het PO2002. In lijn hiermee concluderen ze vervolgens dat de opleidingsduur van het
PO2002 ingekort, dan wel dat de opleiding beter ingericht kan worden. In paragraaf 7.4 worden
aanbevelingen daartoe gegeven.
De diverse onderwijssystemen en -niveaus, de grote verschillen in opleidingsduur, de veranderingen van de politiepraktijk en de maatschappij maken het lastig een afgestudeerde politiefunctionaris uit het nieuwe met die het oude politieonderwijs te vergelijken. Daarbij kleurt het beperkte aantal individuele ervaringen met afgestudeerde PO2002-ers mogelijk het oordeel van de
operationele chefs. Een paar goede ervaringen met studenten van het PO2002 laat de weegschaal al snel de kant van het PO2002 uit slaan, terwijl door een paar negatieve ervaringen met
studenten van het PO2002 de voorkeur wordt gegeven aan politiefunctionarissen uit het oude
politieonderwijs. Welke kant de weegschaal ook uit slaat, de leidinggevenden zijn het veelal wel
eens over de specifieke voor- en nadelen van het functioneren van politiefunctionarissen uit het
nieuwe en oude politieonderwijs. Het navolgende geeft met betrekking tot diverse elementen
deze voor- en nadelen weer, op basis van de verkregen informatie met de duo-interviews.
Voordelen van het functioneren van politiefunctionarissen uit het nieuwe ten opzichte van het
oude politieonderwijs
Meer reflectief vermogen
De meerderheid (twee derde) van de bevraagde operationele chefs is van mening dat de pas
afgestudeerde politiefunctionaris uit het PO2002 meer reflectief vermogen heeft en dat dit een
gevolg is van de opleiding. Men refereert aan de reflectieverslagen die studenten in het PO2002
schrijven. De overige operationele chefs zien weinig verschil tussen afgestudeerden van het
oude en nieuwe politieonderwijs of vinden deze eigenschap te persoonsgebonden om een
goede afweging te maken.
Mondiger
Vrijwel alle operationele chefs zijn het hierover eens. Dat heeft volgens hen meer te maken met
de veranderde tijdgeest dan met de opleiding. Bovendien heeft de toegenomen mondigheid ook
negatieve kanten, hoewel de toegenomen mondigheid vooral als positief wordt ervaren.
Adequatere omgang met het krijgen van feedback
De nieuwe politiefunctionaris uit het PO2002 kan beter omgaan met het krijgen van feedback.
Hoewel de maatschappelijke ontwikkeling dit in de hand werkt, is voor de operationele chefs
duidelijk dat het onderwijs hier een positieve bijdrage aan levert.
Grotere potentie tot innovatie op politiekundige aspecten
De helft van de operationele chefs ziet wel de toegevoegde waarde van nieuw opgeleide politiefunctionarissen (vooral op niveau 4, 5 en 6) op het punt van innovatie van politiekundige aspecten. Vooral in de automatisering en de omgang met nieuwe media wordt winst geboekt. Daar
moet wel bij worden gezegd dat dit vooral een gevolg is van veranderingen in de politiecultuur:
deze staat steeds meer open voor innovatie, ook als deze door pas beginnende politiefunctionarissen wordt geïnitieerd. Een mix van oud en nieuw opgeleide politiefunctionarissen werkt het
meest innoverend, volgens enkele operationele chefs. Door een nieuwe aanwas van politiefunctionarissen leren de politieagenten in het team bewust of onbewust van elkaar.

83

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

Breder georiënteerd, maar niet per se breder inzetbaar
Ruim 60 procent van de geraadpleegde operationele chefs is van mening dat het PO2002 ten
opzichte van het oude politieonderwijs de executieve politiefunctionaris breder inzetbaar maakt
direct na afronding van de opleiding. Gedurende de interviews blijkt echter in meerdere gevallen
dat vaak niet de bredere inzetbaarheid in de praktijk, maar de bredere oriëntatie tijdens de
opleiding wordt bedoeld. Tijdens de opleiding verwerven de politiefunctionarissen competenties
over een breed spectrum van kernopgaven gedurende een lange periode van 3 of 4 jaar met
veel ervaringen in de politiepraktijk.
De overige bijna 40 procent van de operationele chefs is van mening dat de pas afgestudeerde
van het PO2002 te weinig zelfstandig is en te veel moeite heeft om na 3 of 4 jaren van opleiding
opeens de verantwoordelijkheid van het werk op te pakken. Daardoor hebben deze pas afgestudeerden nog de nodige begeleiding nodig en zijn dus niet goed inzetbaar, laat staan breed
inzetbaar.
Al met al valt te concluderen dat de afgestudeerde politiefunctionarissen van het PO2002
weliswaar breder georiënteerd zijn dan die van het oude politieonderwijs, maar dat dat niet altijd
en automatisch leidt tot bredere inzetbaarheid. Enerzijds omdat bepaalde kernopgaven in het
PO2002 in de politiepraktijk weinig voorkomen. Anderzijds omdat de operationele chefs zich
afvragen of de competenties die in (het begin van) de opleiding worden verworven ook na de
opleiding nog wel aanwezig zijn. In het PO2002 wordt aan diverse kernopgaven eenmalig of
een enkele keer ‘geroken’ en het idee leeft dat daarmee onvoldoende praktijkervaring wordt
opgedaan om de kernopgaven ook na de opleiding nog echt goed onder de knie te hebben.
Nadelen van het functioneren van politiefunctionarissen uit het nieuwe ten opzichte van het
oude politieonderwijs
Minder parate technisch-juridische kennis, bijvoorbeeld inzake het juridisch adequaat opmaken
van een proces-verbaal en minder parate kennis over de bevoegdheden op straat
Vier op de vijf operationele chefs is van mening dat de parate technische kennis bij nieuwe
afgestudeerden onvoldoende tot soms zelfs zwaar onvoldoende is. Eén op de vijf ziet niet veel
verschil met vroeger.
Taal- en schrijfvaardigheden zijn slechter
Een deel van de operationele chefs is van mening dat de pas afgestudeerde politiefunctionarissen uit het PO2002 gemiddeld genomen de Nederlandse taal minder goed machtig zijn. Met
name in het matige schriftelijke werk komt dit tot uiting.
Elementen van het functioneren waarbij geen duidelijke verschillen zijn tussen politiefunctionarissen uit het nieuwe ten opzichte van het oude politieonderwijs
Het (a) analytisch vermogen, (b) de klantvriendelijkheid en (c) het geïnformeerd zijn over en
affiniteit hebben met maatschappelijke discussies is sterk afhankelijk van de persoon en niet of
nauwelijks afhankelijk van de opleiding
Meer dan 60 procent van de operationele chefs vindt het analytisch vermogen een te zeer
persoonsgebonden eigenschap om te kunnen zeggen dat de afgestudeerden van het PO2002
analytisch beter of slechter zijn dan die van vroeger. Bijna 40 procent geeft aan dat afgestudeerden van het PO2002 analytisch sterker zijn. Enerzijds omdat verdiepende analyse meer

84

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

aandacht krijgt in de opleiding, anderzijds omdat er meer studenten zijn met een hogere vooropleiding dan vroeger.
De tijdens de duo-interviews gepresenteerde hypothese dat afgestudeerde politiefunctionarissen tegenwoordig klantvriendelijker zijn dan vroeger krijgt eveneens nauwelijks bijval van de
operationele chefs. De ene politiefunctionaris is klantvriendelijker dan de ander, dat was vroeger zo en is nu ook zo.
Ook het geïnformeerd zijn over en affiniteit hebben met maatschappelijke discussies is een
eigenschap die door de meerderheid van de operationele chefs vooral gezien wordt als persoons- of leeftijdgebonden. Zij zien daarin niet veel verschillen tussen de executieve politiefunctionarissen die de laatste jaren zijn ingestroomd in het politievak en zij die vele jaren terug zijn
ingestroomd.
De actie-oriëntatie (de gerichtheid op het metéén doen) is veranderd in de loop van de jaren,
maar is niet te karakteriseren als beter of slechter dan vroeger
De meningen zijn verdeeld over de actie-oriëntatie van de executieve politiefunctionarissen uit
het PO2002 versus die uit het oude politieonderwijs. Er heerst tegenwoordig een overlegcultuur:
men denkt na, praat en overlegt eerst en doet dan pas. Dat heeft ook te maken met de duur van
de huidige opleiding. Na 3 of 4 jaar politieopleiding met relatief geringe (eind)verantwoordelijkheid is de pas afgestudeerde nog te weinig zelfstandig, zo vindt een deel van de operationele chefs, zeker als je het afzet tegen de lange duur van de opleiding. Het gebrek aan parate
kennis beïnvloedt daarbij de actie-oriëntatie negatief: als je niet weet hoe en waarom je iets
moet doen, dan handel je soms verkeerd, minder daadkrachtig of zelfs helemaal niet.
Daarentegen is een ander deel juist van mening dat de nieuw opgeleide politiefunctionarissen
assertiever, mondiger, enthousiaster en juist zelfstandiger zijn dan vroeger en dat ze eerder
afgeremd dan aangespoord dienen te worden.
Een derde groep is van mening dat vooral de ervaring en het karakter van de persoon een grote
rol speelt bij de actie-oriëntatie.
PO2002 heeft zowel een positief als een negatief effect op het snel kunnen schakelen van
‘spannende’ zaken naar (respectvolle) bejegening
Aan de ene kant zorgt het duale systeem voor een langzame gewenning aan de praktijk, voor
reflectiemogelijkheden direct nadat men aan de praktijk heeft geroken, en wordt in het PO2002
meer aandacht geschonken aan de sociale en psychologische kant van het politiewerk. Aan de
andere kant ervaart men dat de nieuw afgeleverde politiefunctionaris minder weerbaar en ‘softer’ is dan vroeger en te lang ‘gepamperd’ wordt gedurende de opleiding. Al met al vinden de
operationele chefs de politiefunctionaris van nu niet beter of slechter in het snel kunnen schakelen van ‘spannende’ zaken naar de normale gang van zaken en een (respectvolle) bejegening
van mensen.
Cultuurdoorbreking blijft moeilijk en wordt onwenselijk geacht
De politiecultuur is sterk hiërarchisch waarbij nieuwe politiefunctionarissen zich eerst dienen te
bewijzen. Als het gaat om de potentie om de cultuur te doorbreken zijn de operationele chefs
stellig: dat was vroeger voor beginnende politiefunctionarissen moeilijk en dat is nu ook nog
steeds zo. Bovendien wordt het doorbreken van de cultuur onwenselijk geacht door de meeste
operationele chefs.

85

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

7.3 • In de praktijk: structuur en organisatie van PO2002 en begeleiding van studenten
Structuur en organisatie van PO2002
34
Hieronder zijn twee bevindingen uit de haalbaarheidsstudie weergegeven. Deze verwijzen
naar stelselkenmerken van het politieonderwijs en zijn tijdens de duo-interviews onderwerp van
gesprek geweest. Per bevinding zijn de belangrijkste opmerkingen van de operationele chefs
beknopt samengevat.
Het duale ritme wordt over het algemeen als positief ervaren, maar er worden nuanceringen
aangebracht.
Sommigen juichen ‘het lerend werken’-principe vanaf het begin van de opleiding toe, en wijzen
daarbij tevens op het belang van een goede begeleiding in de korpsen én op het belang van
een goede afstemming tussen het lerend werken in de praktijk (van de korpsen) en het aanbod
van de politieacademie. Het vastliggen van opleidingsperiodes i.c. de afbakening in kwartielen
levert daarvoor een goede basis.
Zonder terug te willen naar de situatie in het oude politieonderwijs zouden anderen juist aan het
begin van de opleiding graag wat minder duale elementen zien, om politiestudenten met meer
bagage de praktijk van de korpsen in te kunnen laten gaan.
De bevinding wordt bevestigd tijdens de duo-interviews. Menig operationeel chef roemt inderdaad het duale leren vanaf het begin van de opleiding en erkent het belang van de goede begeleiding in de korpsen en de afstemming tussen theorie en praktijk. De vastliggende opleidingskwartielen geven de korpsen houvast om de opleiding van hun kant uit goed te regelen. Dat
betekent echter niet dat alles van een leien dakje gaat.
De afstemming tussen het aanbod van de politieacademie en het lerend werken in de praktijk
van de korpsen kan volgens de operationele chefs beter. Het gevoel leeft dat er tijdens de
theoriekwartielen op de academie te weinig kennis wordt vergaard en dat deze kennis niet altijd
up-to-date is. Dat de theorie in de praktijk nog moet worden geleerd, in plaats van dat de theorie
in de praktijk wordt toegepast, bijgeschaafd en getoetst.
Een goede begeleiding is van groot belang voor de kwaliteit van de opbrengst van het PO2002.
De operationele chefs erkennen dit, maar benoemen tegelijkertijd de moeilijkheden rondom de
begeleiding van studenten vooral in het begin van de opleiding. In de eerste twee praktijkkwartielen heeft de student nog weinig theoretische kennis opgedaan. De student weet, kan en mag
dan nog weinig. Het gaat in die eerste kwartielen vooral om uniformgewenning. Er is een hoge
mate van begeleiding en coaching nodig, terwijl de bijdrage van de studenten aan de productie
van de politieteams gering is. In de latere praktijkkwartielen is de investering in begeleiding en
coaching juist gering, terwijl de bijdrage aan de productie aanzienlijk is. Veel teams worstel(d)en
hiermee en hebben/hadden moeite om voldoende begeleiding op de noodzakelijke momenten
te creëren. De hoge mate van begeleiding in het begin van de opleiding heeft enkele korpsen
doen besluiten om de studenten groepsgewijs de straat op te laten gaan. Eén coach wordt
ingezet om de studenten te begeleiden. Een innovatieve oplossing om de hoeveelheid begeleiding terug te brengen.
Een andere oplossing voor het probleem van de geringe begeleidingscapaciteit is gelegen in de
laatste nuancering bij de beschreven bevinding: door in het begin van de opleiding minder duale
elementen te stoppen, kan de student met meer bagage de praktijk in gaan en zal hij minder
intensief begeleid hoeven te worden. Bovendien kan de periode van uniformgewenning volgens
34 KBA/IVA (mei 2009). “Naar een summatieve evaluatie van het Politieonderwijs 2002. Haalbaarheidsstudie naar
design en instrumentarium”, Nijmegen/Tilburg.

86

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

de operationele chefs korter: een stage van een paar weken zou ook voldoende zijn. Voorwaarde voor een langere theoretische aanloop is wel dat de scholing in de academie strakker wordt
vormgegeven, met onder andere meer contacturen tussen docent en student, minder zelfstudie,
meer frontaal onderwijs en verplichte kennistoetsen. Het gevaar bestaat, volgens de operationele chefs, dat studenten gedemotiveerd raken als ze een lange periode van zes tot twaalf
maanden weinig contactonderwijs hebben én bovendien niet de praktijk in gaan.
Vanuit het perspectief van de korpsen worden de opbrengsten van PO2002 aan het eind van de
opleidingsperiode over het algemeen goed bevonden, maar is de inzetbaarheid tijdens de opleiding problematisch en past die niet altijd in het ritme van de bedrijfsvoering.
Dit laatste wordt onder meer toegeschreven aan:
• het patroon van kernopgaven in casu proeven van bekwaamheid waardoor politiestudenten
volgens een cumulatief patroon steeds partieel bevoegd inzetbaar zijn;
• het ritme van vastliggende opleidingskwartielen waardoor de flexibele inzetbaarheid in korpsen beperkt is.
De inzetbaarheid van studenten tijdens de opleiding past inderdaad niet altijd in het ritme van
de bedrijfsvoering. Een groot deel van de operationele chefs ziet dit echter niet als (heel) problematisch en passen zich aan. Het is na 9 jaren van PO2002 een vrij normaal onderdeel van
de bedrijfsvoering geworden. De studenten zijn een onderdeel van het team en net als alle
andere collega’s moet de leiding ook de studenten managen en inzetten naar hun vermogen en
beschikbaarheid. De studenten vergen extra aandacht en dat maakt de bedrijfsvoering complexer, maar zeker niet onmogelijk, aldus de operationele chefs. En daar is soms wel wat innovatief vermogen van de leiding en trajectbegeleiders voor nodig.
Daar waar de inzetbaarheid van studenten problemen oplevert, heeft dat inderdaad te maken
met het patroon van kernopgaven. De student is telkens maar voor een specifiek deel inzetbaar
en vooral in het begin van de opleiding - als een student nog niet veel kan en mag - zorgt dat
voor enkele problemen. Vooral in kleine teams is het niet altijd mogelijk om de praktijk zodanig
te ensceneren dat die aansluit bij de kernopgaven van de studenten.
Maar het lastigst - en dat geldt voor alle teams - is om te weten welke student wat mag doen in
een bepaald kwartiel. In een team kunnen verschillende studenten van verschillende niveaus
rondlopen die ook nog eens in een verschillende fase van hun opleiding zitten. Het vergt enig
organisatievermogen van de teamleiding en initiatief van de student zelf om er voor te zorgen
dat in de praktijkkwartielen de juiste kernopgaven en -competenties op het juiste moment aan
de orde komen.
Het ritme van de vastliggende opleidingskwartielen geeft geen grote problemen voor de politieteams. Doordat je ver van te voren weet welke studenten wanneer komen, valt hier goed mee
om te gaan. Het aantal studenten per kwartiel kan behoorlijk variëren, maar wordt gemiddeld
genomen redelijk goed verspreid over het jaar. Bovendien worden studenten in enkele teams
ingezet als extra capaciteit en komen de normale taken niet in gevaar als er geen studenten
zijn. Wel zouden diverse operationele chefs graag ook studenten zien in de zomervakantie, als
de bezetting in de teams laag is, en in weekenden en de periode van kerst en oud & nieuw, als
er meer werk is.
De grootste uitdaging voor de bedrijfsvoering ligt bij het koppelen van de roosters van coaches
aan die van studenten. De coaches kunnen de studenten niet altijd adequaat begeleiden, omdat
zij naast de begeleidingstaken meestal ook reguliere politietaken moeten uitvoeren, hun dienst-

87

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

rooster niet altijd gelijk loopt met die van de studenten of de waan van de dag wel eens de
overhand krijgt. Een uitdaging die des te groter is als het aandeel studenten ten opzichte van
het totaal aantal agenten en coaches hoog is.
Begeleiding van studenten in de korpsen
In het duale systeem van het PO2002 ligt een belangrijk deel van de opleiding van studenten bij
de politieteams. Een positief gegeven volgens de mensen uit de politiepraktijk, omdat je zelf de
toekomstige collega’s kunt vormen. De student kan tijdens de opleiding ondervinden of het
politievak bij hem of haar past en de leidinggevenden kunnen al tijdens de opleiding de ongeschikten studenten er uit pikken. Maar het opleiden van studenten in de praktijk is ook een vak
apart. Niet iedere (hoofd)agent is geschikt om een student te coachen en te begeleiden. En
door het grote aantal studenten dat tegelijkertijd aanwezig is in de korpsen wordt het wel van
veel agenten gevraagd. De waan van de dag zorgt daar bovenop voor dilemma’s in de praktijk:
geef ik voorrang aan mijn actuele politiezaken of aan het opleiden van de student? Of kan ik
beide goed combineren?
Het duale systeem vereist een goede begeleiding van studenten in korpsen. Uit de interviews
komt naar voren dat er geen uniforme richtlijnen bestaan om de begeleiding van studenten in
de praktijk vorm et geven, terwijl de kwaliteit van de opbrengst van het PO2002 in niet onbelangrijke mate beïnvloed wordt door de kwaliteit van de begeleiding. En deze wordt nu in hoge
mate bepaald door de zelfredzaamheid van de korpsen en teams, het innovatieve vermogen
van trajectbegeleiders en leidinggevenden om de begeleiding vorm te geven, de werkdruk in
een team, het aantal agenten dat geschikt is om studenten te begeleiden en het aantal studenten. Bovendien geven operationele chefs aan dat het contact tussen de begeleiders in de korpsen en die in het academie gebrekkig verloopt, bijvoorbeeld als het gaat om de beoordeling van
de studenten.
7.4 • Conclusies en aanbevelingen door operationele chefs ter optimalisering van
PO2002
Conclusies
Alles overziend: wat vinden de operationele chefs van de beginnende politiefunctionarissen uit
het nieuwe politieonderwijs PO2002?
Beginnende executieve politiefunctionarissen uit het PO2002 op niveau 3 en 4 zijn direct na
afronding van de opleiding allrounder, maar hebben minder verdiepende theoretische kennis
dan de beginnende politiefunctionarissen uit het oude onderwijs. Vooral de parate wetskennis
en de schriftelijke vaardigheden zijn onvoldoende. Ze zijn breder georiënteerd, maar de brede
oriëntatie vergt veel onderwijstijd en wordt door de operationele chefs voor een deel niet functioneel bevonden. De bredere oriëntatie leidt daarbij niet altijd tot een bredere inzetbaarheid van
de nieuwe politiefunctionaris. Wel is het zo dat studenten door de langere opleiding en vele
praktijkervaring meer gerijpt zijn dan afgestudeerden uit het oude politieonderwijs. De nieuw
afgestudeerden zijn beter in het projectmatig werken en in de samenwerking met externe partijen. Ze communiceren beter, zijn opener en kunnen beter omgaan met kritiek. Het vermoeden
rijst bij een deel van de operationele chefs dat de nieuw afgestudeerden zich sneller kunnen
aanpassen aan nieuwe situaties.

88

Hoofdstuk 7 • Operationele chefs aan het woord over PO2002

Alles overziend: wat vinden de operationele chefs van de beginnende politiefunctionarissen uit
het oude politieonderwijs?
Beginnende politiefunctionarissen uit het oude politieonderwijs hebben veel parate wetskennis,
maar wisten deze kennis direct na afronding van de opleiding onvoldoende toe te passen in de
praktijk. Bovendien moest men vroeger direct na de opleiding eerst wennen aan de praktijk en
aan het eigen maken van de juiste beroepshouding. De beginnende politiefunctionarissen van
vroeger zijn gedisciplineerder dan die van tegenwoordig, een eigenschap die ook meer bij de
tijdsgeest van toen paste dan nu het geval is. Ook zijn ze beter in het aanspreken van en verzamelen van informatie bij burgers, maar weer minder goed in het verzamelen van informatie uit
nieuwe informatiebronnen (denk aan social media als Facebook, Hyves en Twitter) en in het
gebruik van de nieuwste technieken (gebruik van computers, mobiele telefoons met internet, et
cetera). De schriftelijke vaardigheden, waaronder de beheersing van de Nederlandse taal en de
parate kennis over de elementen die in processen-verbaal en dossiers aanwezig moeten zijn,
worden gemiddeld genomen hoger gewaardeerd ten opzichte van de afgestudeerden van het
PO2002.
Aanbevelingen door operationele chefs ter optimalisering van PO2002
Tijdens de duo- interviews hebben de operationele chefs uiteenlopende suggesties gedaan om
het PO2002 te optimaliseren. Hieronder volgt puntsgewijs een samenvatting van de vaakst
genoemde en belangrijkste aanbeveling.
• minder zelfstudie (voor een deel van de politiestudenten werkt zelfstudie demotiverend en
minder goed dan frontaal onderwijs);
• meer contacturen met de docent en meer frontaal onderwijs (er is meer discussie over de
theoretische kennis nodig om het hoe en waarom van de leerstof beter te begrijpen);
• voorkomen van lesuitval en ‘witte vlekken’ het schoolrooster
• comprimeren van de opleiding (de laatste theoriekwartielen en de eerste praktijkkwartielen
kunnen korter);
• praktijkgerichter onderwijs en een betere prioritering van de te verwerven competenties gedurende de opleiding (door meer aandacht te besteden aan onder meer de basale wetskennis
over strakvordering en verkeerscontrole, de bevoegdheden op de straat, het juridisch adequaat opmaken processen-verbaal en overige schriftelijk werk en minder aandacht voor onder meer her schrijven van de vele en grote verslagen over milieu, jeugd en reflectie. Gemeenschappelijke veiligheidszorg (GVZ) wordt zeer gewaardeerd door het veld en moet worden behouden. Tevens zouden enkele operationele chefs graag zien dat diverse ‘standaard’
certificaten, zoals voor het bedienen van de lasergun en de ademhalingsapparatuur, al tijdens in plaats van na de opleiding kunnen worden behaald);
• stimuleren van de juiste beroepshouding op de academie (respect, discipline, klantgerichtheid, verantwoordelijkheid en het zijn van een autoriteit op straat);
• toetsen van de lesstof in de academie (vooral als het gaat om de basale wetskennis en over
de bevoegdheden op straat);
• stages voor docenten organiseren (om de vakkennis van docenten up-to-date te houden).

89

90

Bijlagen

91

92

Bijlage 1

Samenstelling Begeleidingscommissie Summatieve
evaluatie
•

Prof. dr. F. Leijnse (vz.)
Tot 1 april 2011: Prof. dr. J.M.G. Leune (vz.)

•

Prof. dr. W.H.A. Hofman

•

Prof. dr. B.W.M. Hövels (onderzoeker)

•

Drs. H. Huisjes MSM

•

Dhr. J.J. van den Hul
Tot 1 juli 2011: Mw. A.J.M. Melis

•

Mw. M.C. van Klaveren
Tot 1 juli 2011: Dhr. W.K. Kleinhuis EMPM

•

Prof. dr. A.F.M. Nieuwenhuis (onderzoeker)

•

Dr. J. Prins

•

Drs. B. Spijker

•

Dhr. W.J.M. Velings MOI

•

Dr. A.J. Visscher

•

Mw. prof. dr. M.P.C. van der Werf
Tot 1 april 2011: Prof. dr. W.J. Nijhof

93

Bijlage 2

Correlaties tussen beheersing van competenties en
kwaliteit uitvoering praktijksituaties
Hoofdproces / Praktijksituatie Competentie

1

2

3

4

56

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

1.1 Intake en Service: Een aangifte van .19** .20** .14* .21** .21**.22** .31** .32** .23** .20** .22** .24** .23** .19** .28** .24** .25**
mishandeling opnemen
1.2 Intake en Service: Een klacht
.24** .24** .15* .19** .21**.22** .22** .35** .18** .24** .30** .26** .27** .30** .28** .16* .20**
opnemen (bijvoorbeeld een klacht
over de buurt)
2.1 Noodhulp: Noodhulp verlenen na
.21** .24** .14* .28** .22**.20** .27** .26** .21** .22** .24** .26** .25** .27** .22** .25** .19**
een aanrijding met doden en/of
zwaargewonden
2.2 Noodhulp: Adequaat handelen op
.20** .30** .19** .34** .26**.21** .33** .30** .25** .22** .22** .29** .24** .36** .28** .21** .25**
plaats van het delict (bijvoorbeeld bij
vondst dode in woning)
3.1 Toezicht & Handhaving (alledaags): .25** .26** .16** .27** .18**.19** .32** .28** .23** .24** .29** .29** .28** .23** .31** .23** .24**
Optreden in het publieke domein
3.2 Toezicht & Handhaving (alledaags): .23** .19** .10 .16* .18**.25** .19** .27** .17** .31** .22** .22** .19** .21** .19** .19** .22**
Toezicht houden in een wijk
3.3 Toezicht & Handhaving (alledaags): .22** .18** .16* .21** .23**.30** .20** .30** .20** .29** .15* .22** .17** .23** .22** .25** .26**
Contacten leggen en onderhouden
met alle mogelijke groepen burgers
(autochtoon – allochtoon, diverse
religies, ed.)
4.1 Toezicht & Handhaving (kritisch):
.25** .29** .18** .22** .22**.25** .28** .27** .15* .18** .19** .28** .22** .21** .28** .21** .23**
Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren
4.2 Toezicht & Handhaving (kritisch):
20** .24** .10 .20** .20**.23** .14* .26** .20** .28** .15* .23** .23** .16* .28** .25** .33**
Ontmantelen van een hennepkwekerij
4.3 Toezicht & Handhaving (kritisch):
18* .12 .05 .05 .05.11 .06 .13* .05 .04 .05 .00 .05 .05 .03 .03 .23**
Optreden bij discriminatie: weigering
toegang allochtoon tot discotheek
5.1 Opsporing: Opsporing zoals mogelijk .32** .27** .16** .20** .23**.26** .21** .28** .24** .24** .24** .30** .26** .26** .22** .22** .24**
in elk hoofdproces
5.2 Opsporing: Opsporing bij handel in .31** .31** .03 .09 .02.14* .09 .18** .15* .24** .12 .17* .22** .16* .22** .13 .29**
verdovende middelen
5.3 Opsporing: Opsporing na aangifte
.27** .25** .13* .26** .17**.20** .20** .33** .26** .27** .24** .39** .29** .28** .28** .23** .26**
beroving van bijvoorbeeld een handtas
6.1 Algemeen: Proces-verbaal afleveren .36** .25** .26** .27** .22**.25** .30** .30** .26** .29** .22** .27** .24** .24** .26** .20** .33**
in ‘bulkzaken’
6.2 Algemeen: In onverwachte situaties .28** .27** .15* .29** .27**.30** .26** .28** .28** .31** .18** .29** .22** .24** .27** .27** .31**
zelfstandig kunnen handelen
6.3 Algemeen: Interne contacten leggen .19** .12 .07 .17* .19**.19** .19** .26** .25** .24** .21** .22** .16** .19** .15* .15* .23**
en onderhouden
6.4 Algemeen: Externe contacten
.27** .23** .15* .21** .27**.30** .19** .25** .26** .31** .13* .17** .15* .15* .11 .17* .25**
leggen en onderhouden
Competenties: 1 = Parate juridische kennis, 2 = Kennis over bevoegdheden op straat, 3 = Proces-verbaal op kunnen maken, 4 =
Adequaat zelf kunnen handelen, 5 = Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden, 6 = Weten welke andere
instanties ingeschakeld moeten worden, 7 = In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen en dergelijke, 8 = Klantgerichtheid,
9 = Samenwerking met andere functionarissen in het eigen team/korps, 10 = Samenwerking met andere instanties, 11 = Integriteit,
12 = Inschattingsvermogen, 13 = Stressbestendigheid, 14 = Resultaat-/actiegerichtheid, 15 = Moed, 16 = Betrokkenheid bij het team,
17 = Betrokkenheid bij het korps.
*p < .05; ** p < .01; 204 < n < 345

94

Bijlage 3

Functioneren in praktijksituaties: correlatie oordeel operationele chef versus executieve politiefunctionaris
De correlatie van de individuele antwoorden van operationele chefs versus executieve politiefunctionarissen met betrekking tot de eerste praktijksituatie ‘een aangifte van mishandeling
35
opnemen’ is in een spreidingsdiagram gezet. De correlatie is vervolgens voor alle praktijksituaties met bijbehorende waarden in het gepresenteerde overzicht geplaatst. Zowel uit het
overzicht als uit het spreidingsdiagram wordt duidelijk dat er geen sprake is van een significante
correlatie.
In het spreidingsdiagram liggen de punten niet op een denkbeeldige lineaire lijn, maar als een
wolk in de rechterbovenhoek. Deze wolk concentreert rond de scores ‘6’ en ‘7’. Dat leert ons
twee dingen: (a) de antwoorden 1 tot en met 4 worden niet of nauwelijks gegeven door de respondenten en (b) in tegenstelling tot de gemiddelde schaalscores liggen de individuele schaalscores van operationele chefs niet consequent hoger (of lager) dan die van de executieve politiefunctionarissen. Dit heeft te maken met het geringe aantal antwoordmogelijkheden (7puntsschaal) die qua betekenis soms dicht bij elkaar liggen. We demonstreren dit met een
voorbeeld: een ‘6’ staat voor ‘mee eens’ en een ‘7’ voor ‘zeer mee eens’. Stel dat een operationele chef een ‘7’ geeft en de executieve politiefunctionaris een ‘6’. Een volgende operationele
chef geeft een ‘6’ en de executieve politiefunctionaris een ‘7’. Alle vier de respondenten zijn
sterk positief in hun oordeel en het gemiddelde komt bij beide groepen uit op een 6,5. Toch is er
absoluut geen sprake van correlatie, aangezien de relatie ‘6’ → ‘7’ omgekeerd is aan ‘7’ → ‘6’.
In het spreidingsdiagram is dit het duidelijkst bij het oordeel ‘6’ van de operationele chefs. Wanneer zij het oordeel ‘6’ hebben gegeven, hebben executieve politiefunctionarissen hun eigen
functioneren heel vaak beoordeelt zowel lager als hoger dan ‘6’. In dit geval zal er ook geen
statistisch significante correlatie optreden als we corrigeren voor uitschieters, bijvoorbeeld door
alle antwoorden lager dan of gelijk aan 4,5 te verwijderen (restriction of range), aangezien de
voornoemde aaneengeschakelde lijn van punten behorend bij het oordeel ‘6’ van operationele
chefs grotendeels blijft bestaan. Dit is ook gecontroleerd door de correlatie voor deze ‘restriction
of range’ opnieuw te berekenen (cijfers niet weergegeven).

35 Correlatie is met behulp van statistische analyse - Spearman’s rho - bepaald. Spearman’s rho is de coëfficiënt die
wordt gebruikt om de correlatie bij ordinale schalen te bepalen, zoals bij de 7-puntsschaal in dit onderzoek.

95

Bijlage 3

Spreidingsdiagram* voor de oordelen van executieve politiefunctionarissen en operationele chefs met
betrekking tot de praktijksituatie ‘een aangifte van mishandeling opnemen’

*

De grootte van de bolletjes geeft in relatieve zin weer hoe vaak de betreffende combinatie van oordelen (executieve
politiefunctionaris en operationele chef) voorkomt.

96

Bijlage 3
Overzicht met de correlatie tussen de oordelen over het functioneren in praktijksituaties van executieve
politiefunctionarissen versus oordelen van operationele chefs
Correlatie- Sign.
N
coëfficiënt (2-tailed)
Intake & Service
Een aangifte van mishandeling opnemen

-0,03

0,79

114

Een klacht opnemen (bijv. een buurtklacht)

0,13

0,24

78

Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of zwaargewonden

0,00

0,98

103

Adequaat handelen op plaats van delict (bijv. bij vondst van een dode in
woning)

0,02

0,87

86

Optreden in het publieke domein

-0,03

0,77

110

Toezicht houden in de wijk

0,30

0,00

89

Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke groepen burgers

0,17

0,14

77

Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren

0,12

0,25

99

Ontmantelen van een hennepkwekerij

0,15

0,18

79

Optreden bij weigering van toegang allochtoon tot discotheek

0,11

0,48

45

Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces

0,05

0,63

99

Handel in verdovende middelen

0,06

0,60

81

Opsporing na aangifte van beroving van bijvoorbeeld een handtas

-0,13

0,25

86

Algemeen: een proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’ (bijv. bij
vernielingen, vervuiling, e.d.)

-0,04

0,71

81

Algemeen: zelfstandig kunnen handelen in onverwachte situaties

0,08

0,43

102

Algemeen: contacten binnen het eigen team / korps leggen en onderhouden
Algemeen: contacten met andere partijen (bijv. jeugdzorg, beveiliging bedrijventerrein, e.d.) leggen en onderhouden

-0,06

0,61

84

0,05

0,66

70

Noodhulp

Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen

Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen

Opsporen

**. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed).
*. Correlation is significant at the 0.05 level (2-tailed).

97

Bijlage 4

Beheersing van competenties: correlatie oordeel operationele chef versus executieve politiefunctionaris
Hieronder is het spreidingsdiagram weergegeven van de scores op de mate van beheersing bij
de competentie ‘beschikken over voldoende parate juridische kennis’. Nog meer dan bij de
praktijksituaties is het hier snel duidelijk dat er geen sprake is van correlatie, dat er geen duidelijk patroon te ontdekken is tussen het oordeel van de executieve politiefunctionarissen en hun
operationele chef. De antwoorden clusteren zich rondom de scores ‘3’ en ‘4’.
Spreidingsdiagram* voor de oordelen van executieve politiefunctionarissen en operationele chefs met
betrekking tot de competentie ‘beschikken over voldoende parate juridische kennis’

* De grootte van de bolletjes geeft in relatieve zin weer hoe vaak de betreffende combinatie van oordelen (executieve
politiefunctionaris en operationele chef) voorkomt.
36

Met behulp van statistische analyse (Spearman’s rho ) wordt inderdaad geen significante
correlatie gevonden, ook niet bij de andere competenties, zie het overzicht.

36 Spearman’s rho is de coëfficiënt die wordt gebruikt om de correlatie bij ordinale schalen te bepalen, zoals bij de 7puntsschaal in dit onderzoek.

98

Bijlage 4
Overzicht met de correlatie tussen de oordelen over de beheersing van competenties van executieve
politiefunctionarissen versus oordelen van operationele chefs
Correlatiecoëfficiënt
Beschikken over voldoende parate juridische kennis

Sign.
(2-tailed)

N

Beschikken over voldoende kennis over bevoegdheden op straat

0,16
0,00

0,10
0,98

104
103

Proces-verbaal op kunnen maken

0,09

0,39

104

Adequaat zelf kunnen handelen

0,09

0,38

103

Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden

0,13

0,18

103

Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden

0,13

0,18

103

In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen ed.

-0,03

0,79

103

Klantgerichtheid

0,15

0,10

120

Samenwerking met andere functionarissen in het eigen
team/korps

0,01

0,90

104

Samenwerking met andere instanties

0,14

0,15

102

Integriteit

-0,05

0,58

119

Inschattingsvermogen

-0,06

0,53

119

Stressbestendigheid

0,10

0,26

119

Resultaat-/actiegerichtheid

0,18

0,05

119

Moed

0,10

0,27

119

Betrokkenheid bij het team
Betrokkenheid bij het korps

-0,03

0,73

104

0,04

0,70

119

**. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed).
*. Correlation is significant at the 0.05 level (2-tailed).

99

Bijlage 5
Mate waarin de praktijksituaties in afgelopen 2 jaar in het werk zijn voorgekomen (in percentages)
Hoofdproces en Praktijksituatie

nooit

zelden

maandel. wekelijks dagelijks N

1.1 Intake en Service: Een aangifte van
mishandeling opnemen
1.2 Intake en Service: Een klacht opnemen
(bijvoorbeeld een klacht over de buurt)

3%

18%

47%

27%

4%

437

9%

36%

20%

28%

7%

433

2.1 Noodhulp: Noodhulp verlenen na een
aanrijding met doden en/of zwaargewonden

9%

47%

38%

6%

1%

437

2.2 Noodhulp: Adequaat handelen op
plaats van het delict (bijvoorbeeld bij
vondst dode in woning)

6%

61%

29%

3%

1%

436

3.1 Toezicht & Handhaving (alledaags):
Optreden in het publieke domein

1%

4%

8%

28%

59%

441

3.2 Toezicht & Handhaving (alledaags):
Toezicht houden in een wijk

3%

5%

4%

23%

66%

439

3.3 Toezicht & Handhaving (alledaags):
Contacten leggen en onderhouden met
alle mogelijke groepen burgers (autochtoon - allochtoon, diverse religies, ed.)

7%

19%

22%

28%

24%

441

4.1 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Omgaan met overlast veroorzakende,
samenscholende jeugd of hangjongeren

2%

6%

15%

49%

30%

437

4.2 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Ontmantelen van een hennepkwekerij

5%

60%

32%

3%

1%

438

4.3 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Optreden bij discriminatie: weigering
toegang allochtoon tot discotheek

39%

43%

11%

6%

1%

438

5.1 Opsporing: Opsporing zoals mogelijk in
elk hoofdproces

4%

12%

21%

31%

32%

431

5.2 Opsporing: Opsporing bij handel in
verdovende middelen

11%

51%

28%

8%

2%

437

5.3 Opsporing: Opsporing na aangifte
beroving van bijvoorbeeld een handtas

11%

47%

27%

13%

2%

438

6.1 Algemeen: Proces-verbaal afleveren in
‘bulkzaken’

6%

25%

33%

30%

7%

440

6.2 Algemeen: In onverwachte situaties
zelfstandig kunnen handelen

1%

4%

12%

35%

48%

434

6.3 Algemeen: Interne contacten leggen en
onderhouden
6.4 Algemeen: Externe contacten leggen
en onderhouden

1%

4%

10%

26%

59%

433

3%

19%

37%

27%

14%

435

Cijfers: 1.x hoofdproces Intake & Service; 2.x hoofdproces Noodhulp; 3.x hoofdproces Toezicht & Handhaving (alledaagse gebeurtenissen); 4.x hoofdproces Toezicht & Handhaving (kritische gebeurtenissen), 5.x hoofdproces
Opsporing, 6.x hoofdproces Algemeen.

100

Bijlage 6
Gemiddelde beoordeling van voorbereiding op praktijksituaties naar type gevolgd initieel politieonderwijs
oud PO voor oud PO
PO2002
2000
2000/ 2001 Niveau 3
1.1 Intake en Service: Een aangifte van
mishandeling opnemen
1.2 Intake en Service: Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de
buurt)
2.1 Noodhulp: Noodhulp verlenen na een
aanrijding met doden en/of zwaargewonden
2.2 Noodhulp: Adequaat handelen op
plaats van het delict (bijvoorbeeld bij
vondst dode in woning)
3.1 Toezicht & Handhaving (alledaags):
Optreden in het publieke domein
3.2 Toezicht & Handhaving (alledaags):
Toezicht houden in een wijk
3.3 Toezicht & Handhaving (alledaags):
Contacten leggen en onderhouden met
alle mogelijke groepen burgers (autochtoon - allochtoon, diverse religies,
ed.)
4.1 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Omgaan met overlast veroorzakende,
samenscholende jeugd of hangjongeren
4.2 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Ontmantelen van een hennepkwekerij
4.3 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Optreden bij discriminatie: weigering
toegang allochtoon tot discotheek
5.1 Opsporing: Opsporing zoals mogelijk
in elk hoofdproces
5.2 Opsporing: Opsporing bij handel in
verdovende middelen
5.3 Opsporing: Opsporing na aangifte
beroving van bijvoorbeeld een handtas
6.1 Algemeen: Proces-verbaal afleveren in
‘bulkzaken’
6.2 Algemeen: In onverwachte situaties
zelfstandig kunnen handelen
6.3 Algemeen: Interne contacten leggen
en onderhouden
6.4 Algemeen: Externe contacten leggen
en onderhouden

3,48

1/2

3,46

2,94

1/2

2,30

2,83

2,60

2,84

PO2002
Niveau 4

3,10

1

3,10

1

2,30

2

2,64

1

2,77

3,14

2,76

3,05

3,05

3,95

1

3,67

3,22

2

3,10

3,55

1

3,63

3,86

3,21

1

3,24

2,71

2,45

2,54

2,11

2,89

2,98

2,38

1,92

1,85

1,98

1/2

2

Totaal
3,29
2,62

1

2,84

2,89

2,44

2,35

3,01

2,80

1,83

2,02

1,90

1,67

1,63

1,61

1,76

2,88

2,93

2,80

2,99

2,87

2,35

2,27

2,20

2,27

2,27

2,46

2,37

2,17

2,36

2,35

2,94

3,02

2,56

2,85

2,81

3,07

2,83

2,72

2,93

2,90

2,66

2,50

2,31

2,55

2,51

2,35

1,84

2,40

1

3

1/2

2,78

x

2

2,33

Antwoordcategorieën: 1 = niet op voorbereid, 2 = beperkt op voorbereid, 3 = enigszins op voorbereid, 4 = ruim op
voorbereid, 5 = zeer uitvoerig op voorbereid
1 = gemiddelden verschillen significant van elkaar (p<.05) / 2 = gemiddelden verschillen significant van elkaar (p<.05) /
3 = gemiddelde verschilt significant van alle andere gemiddelden (p<.05)
X = totaal is niet meegenomen in vergelijking van gemiddelde scores

101

Bijlage 7
Resultaten van regressieanalyses: regressiecoëfficiënten (Bèta, gestandaardiseerde b’s) van
opleidingstypen en individuele opleidingskenmerken en (werk-)ervaringskenmerken op de uitvoering van
de praktijksituaties (hiërarchische lineaire regressie, ENTER-methode) (198 < n < 316)
stap 1 PO1 PO2 PO3 PO4
stap 1 PO1 PO2 PO3 PO4
1.1 Intake en Service: Een aangifte
van mishandeling opnemen
1.2 Intake en Service: Een klacht
opnemen (bijvoorbeeld een
klacht over de buurt)
2.1 Noodhulp: Noodhulp verlenen na
een aanrijding met doden en/of
zwaargewonden
2.2 Noodhulp: Adequaat handelen op
plaats van het delict (bijvoorbeeld
bij vondst dode in woning)
3.1 Toezicht & Handhaving (alledaags): Optreden in het publieke
domein
3.2 Toezicht & Handhaving (alledaags): Toezicht houden in een
wijk
3.3 Toezicht & Handhaving (alledaags): Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke
groepen burgers (autochtoon allochtoon, diverse religies, ed.)
4.1 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of
hangjongeren
4.2 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Ontmantelen van een hennepkwekerij
4.3 Toezicht & Handhaving (kritisch):
Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot discotheek
5.1 Opsporing: Opsporing zoals
mogelijk in elk hoofdproces
5.2 Opsporing: Opsporing bij handel
in verdovende middelen
5.3 Opsporing: Opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een
handtas
6.1 Algemeen: Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’
6.2 Algemeen: In onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen
6.3 Algemeen: Interne contacten
leggen en onderhouden
6.4 Algemeen: Externe contacten
leggen en onderhouden

W

AF

C

V

R2

.03

.07

.12

.05

.04

.04

.06

.05

.06*
.03
.04

stap 1 .16 -

-.04

-.02

stap 2 .14 stap 1 .10 stap 2 .08 -

.02
-.09
-.06

.04
-.05
-.02

.04*

stap 1 -.02 stap 2 -.07 -

-.06
-.01

-.12
-.09

.04

.13

.07

.08

.01
.04

stap 1 -.01 stap 2 .00 -

-.02
.00

-.13
-.11

.03

-.03

.08

.02

.02
.02

stap 1 .03 stap 2 .05 -

-.08
-.06

-.02
.01

.10

-.04

.13* -.03

.01
.04

stap 1 .05 stap 2 .09 -

-.08
-.09

-.10
-.10

.11

-.08

.10

-.03

.02
.05

stap 1 .10 stap 2 .15 -

-.02
-.02

.06
.05

.14

-.14

.08

.08

.01
.07*

stap 1 .06 stap 2 .11 -

-.05
.00

-.02
.02

.13* -.08

.13*

.13*

.01
.07**

stap 1 .12 stap 2 .15 -

.06
.06

-.07
-.03

.15* -.05

.12

.07

.03
.07*

stap 1 .15 stap 2 .12 -

-.12
-.08

-.03
.03

.03

.06

.10

.14

.06*
.09*

stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2

.10
.12
.00
.04
.08
.11

-

-.06
-.07
.01
-.02
-.06
-.05

-.05
-.03
-.08
-.05
-.08
-.09

.17** -.06

.13*

.01

.37** -.09

.07

.05

.18** -.05

-.01

.07

stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1

.18 .22* .09 .13 .17 .18 .33** -

-.05
-.02
-.12
-.10
-.02
-.02
.00

.05
.07
-.02
.01
.05
.07
.08

.29** -.01

.01

.14*

.23** -.15*

.15*

.05

.27** -.04

.02

-.06

stap 2 .28** -

-.03

.04

.30** -.11

-.02

-.04

.03
.07**
.01
.17**
.02
.07*
.04*
.17**
.03*
.13**
.03
.10**
.09**
.19**

* p < .05, ** p<.01. W = mate waarin praktijksituatie in afgelopen 2 jaar in het werk is voorgekomen, AF = aantal jaar in huidige
functie, C = aanvullende cursussen en/of opleidingen gevolgd, V = ervaren voorbereiding in initiële politieopleiding.
In verband met multicollineariteit bij het gebruik van dummy variabelen is variabele ‘oudPO2000/2002’ (kleinste respondentgroep) niet in de analyses opgenomen.

102

Bijlage 8
Mate waarin competenties in afgelopen 2 jaar in eigen werk nodig zijn geweest (in percentages)
Competentie
Parate juridische kennis
Kennis over bevoegdheden op straat
Proces-verbaal op kunnen maken
Adequaat zelf kunnen handelen
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden
Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden
In staat zijn de juiste toon te vinden bij
aanhoudingen ed.
Klantgerichtheid
Samenwerking met andere functionarissen
in het eigen team/korps
Samenwerking met andere instanties
Integriteit
Inschattingsvermogen
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Moed
Betrokkenheid bij het team
Betrokkenheid bij het korps

nooit

zelden

maande- wekelijks dagelijks N
lijks

0%
0%
0%
0%
0%

2%
1%
2%
0%
1%

2%
2%
8%
2%
23%

23%
23%
38%
25%
45%

73%
74%
51%
73%
31%

330
331
329
329
329

0%

2%

25%

45%

28%

329

0%

2%

19%

44%

35%

329

0%
0%

1%
3%

3%
14%

20%
29%

77%
54%

407
329

0%
0%
0%
0%
0%
1%
1%
1%

8%
2%
1%
1%
0%
8%
0%
7%

30%
3%
2%
12%
8%
21%
3%
13%

39%
13%
24%
37%
35%
29%
20%
31%

24%
82%
73%
50%
57%
41%
76%
50%

331
408
406
407
408
408
332
402

Als N < 400 zijn dit alleen gegevens uit het hoofdonderzoek, als N > 400 zij alle 8 betrokken korpsen meegenomen in
de analyse.

103

Bijlage 9
Resultaten van regressieanalyses: significante regressiecoëfficiënten (Bèta, gestandaardiseerde b’s) van
opleidingstypen en ..op de beheersing van competenties (hiërarchische lineaire regressie, ENTERmethode) (297 < n < 377)

Parate juridische
kennis
Kennis over bevoegdheden
op straat
Proces-verbaal op
kunnen maken
Adequaat zelf kunnen
handelen
Weten welke politiespecialisaties
ingeschakeld
Weten welke andere
instanties ingeschakeld
In staat zijn juiste toon
te vinden bij aanhouding
Klantgerichtheid
Samenwerking met
Anderen team/korps
Samenwerking met
andere instanties
Integriteit
Inschattingsvermogen
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Moed
Betrokkenheid bij het
team
Betrokkenheid bij het
korps

stap 1 PO1

PO2

PO3

PO4

stap 1 PO1

PO2

PO3

PO4

stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2

-

-.15
-.18
-.22*
-.30**
-.19*
-.17
-.19*
-.14
-.10
-.08
-.13
-.09
-.07
-.04
-.09
-.10
-.17
-.14
-.13
-.14
-.07
-.07
-.03
-.03
.05
.03
.00
-.06
.04
.07
-.01
-.05
.05
.01

-.12
-.13
-.21*
-.24**
-.12
-.11
-.13
-.05
-.01
-.01
.02
.05
.02
.04
-.04
-.02
-.02
-.01
-.02
-.06
-.03
.00
-.02
.00
-.02
-.03
-.05
-.08
.02
.08
-.04
-.05
.06
.01

.11
.09
-.04
-.02
.00
-.01
.02
.02
.19*
.10
.18
.06
.11
.06
.08
.07
.08
-.01
.18
.06
.00
-.05
.12
.11
.15
.13
.07
.04
.13
.11
.06
.06
.19*
.10

W

AF

C

.23**

.00

.03

.35**

-.04

.03

.27**

.06

.08

.26**

.02

.19**

.36**

-.02

.09

.37**

.07

.08

.22**

.05

.14*

.30**

.00

.03

.45**

.06

-.02

.43**

.03

-.06

.25**

.06

.07

.25**

-.04

.07

.25**

-.06

.03

.36**

.00

-.08

.41**

.06

.09

.39**

-.02

-.01

.55**

-.01

.00

R2
.07**
.12**
.05**
.17**
.04*
.11**
.04**
.14**
.07**
.21**
.07**
.21**
.02
.09**
.02*
.12**
.05**
.24**
.07**
.25**
.00
.07**
.02
.09**
.02
.08**
.01
.14**
.01
.19**
.01
.16**
.02*
.30**

* p < .05, ** p<.01. W = mate waarin kenmerk afgelopen 2 jaar in het werk nodig is geweest, AF = aantal jaar in huidige
functie, C = aanvullende cursussen en/of opleidingen gevolgd.
In verband met multicollineariteit bij het gebruik van dummy variabelen is variabele ‘oudPO2000/2002’ (kleinste respondentgroep) niet in de analyses opgenomen.

104

Bijlage 10
Resultaten van regressieanalyses: regressiecoëfficiënten (Bèta, gestandaardiseerde b’s) van
opleidingstypen en persoonskenmerken op de uitvoering van de praktijksituaties (hiërarchische lineaire
regressie, ENTER-methode) (175 < n < 285)

1.1 Intake en Service: Een
aangifte van mishandeling
opnemen
1.2 Intake en Service: Een
klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de
buurt)
2.1 Noodhulp: Noodhulp verlenen na een aanrijding met
doden en/of zwaargewonden
2.2 Noodhulp: Adequaat handelen op plaats van het delict
(bijvoorbeeld bij vondst dode
in woning)
3.1 Toezicht & Handhaving
(alledaags): Optreden in het
publieke domein
3.2 Toezicht & Handhaving
(alledaags): Toezicht houden
in een wijk
3.3 Toezicht & Handhaving
(alledaags): Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke groepen burgers
(autochtoon - allochtoon, diverse religies, ed.)
4.1 Toezicht & Handhaving
(kritisch): Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren
4.2 Toezicht & Handhaving
(kritisch): Ontmantelen van
een hennepkwekerij
4.3 Toezicht & Handhaving
(kritisch): Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot discotheek
5.1 Opsporing: Opsporing zoals
mogelijk in elk hoofdproces
5.2 Opsporing: Opsporing bij
handel in verdovende middelen
5.3 Opsporing: Opsporing na
aangifte beroving van bijvoorbeeld een handtas
6.1 Algemeen: Proces-verbaal
afleveren in ‘bulkzaken’
6.2 Algemeen: In onverwachte
situaties zelfstandig kunnen
handelen
6.3 Algemeen: Interne contacten
leggen en onderhouden

stap 1 PO1

PO2

PO3

PO4

Stap 2 PO1

PO2

PO3

PO4

stap 1

.12

-

-.06

-.08

stap 2

.05

-

-.02

-.05

.11

.09

.08

.05*

stap 1
stap 2

.15
.09

-

-.01
-.01

-.06
-.04

.09

.04

.04

.04
.04

stap 1
stap 2

.02
.03

-

-.01
.01

-.11
-.08

-.09

-.03

.16*

.01
.03

stap 1
stap 2

.07
.01

-

.03
.06

-.09
-.06

.11

-.04

-.01

.02
.03

stap 1
stap 2

.06
.11

-

-.08
-.11

-.05
-.06

-.15

.00

.07

.02
.03

stap 1
stap 2

.05
.05

-

-.09
-.08

-.14*
-.13

.03

-.05

-.05

.03
.04

stap 1
stap 2

.13
.22

-

-.03
-.10

.04
-.02

-.15

.01

-.08

.02
.04

stap 1
stap 2

.07
.08

-

-.05
-.05

-.03
-.02

.00

-.07

-.02

.01
.02

stap 1
stap 2

.18
.20

-

.10
.11

-.11
-.10

-.01

-.10

-.03

.06**
.07*

stap 1
stap 2

.17
.15

-

-.09
-.10

-.09
-.09

.00

.07

.04

.07**
.07*

stap 1
stap 2
stap 1
stap 2

.12
.19
.00
.07

-

-.06
-10
-.02
-.04

-.07
-.10
-.13
-.12

-.12

.01

-.02

-.15

-.18*

.02

.04*
.04
.02
.05

stap 1
stap 2

.11
.20

-

-.01
-.06

-.14
-.17

-.19

-.03

.01

.04*
.06

stap 1
stap 2
stap 1
stap 2

.21
.26*
.11
.23*

-

-.03
-.05
-.12
-.18

-.04
-.03
-.09
-.13

-.12

-.02

.04

-.20*

-.08

-.07

.05*
.05
.05**
.07**

stap 1
stap 2

.18
.26*

-

-.01
-.06

.02
-.02

-.18

-.02

.00

.03
.04

105

L

G

AF

R2
.04*

Bijlage 10
6.4 Algemeen: Externe contacten leggen en onderhouden

stap 1

.36** -

-.02

.03

stap 2

.43** -

-.07

-.01

.13**
-.08

-.10

-.17*

.16**

* p < .05, ** p<.01.
L = leeftijd, G = geslacht, AF = aantal jaar in huidige functie.
In verband met multicollineariteit bij het gebruik van dummy variabelen is variabele ‘oudPO2000/2001’ (kleinste respondentgroep) niet in de analyses opgenomen.

106

Bijlage 11

Resultaten van regressieanalyses: significante regressiecoëfficiënten (Bèta, gestandaardiseerde b’s) van
opleidingstypen en persoonskenmerken op de beheersing van competenties (hiërarchische lineaire
regressie, ENTER-methode) (263 < n < 332)

Parate juridische
kennis
Kennis over bevoegdheden
op straat
Proces-verbaal op
kunnen maken
Adequaat zelf kunnen
handelen
Weten welke politiespecialisatie
ingeschakeld
Weten welke andere
instanties ingeschakeld
In staat zijn juiste toon
te vinden bij aanhouding
Klantgerichtheid
Samenwerking met
anderen team/korps
Samenwerking met
andere instanties
Integriteit
Inschattingsvermogen
Stressbestendigheid
Resultaat-/actiegerichtheid
Moed
Betrokkenheid bij het
team
Betrokkenheid bij het
korps

stap 1 PO1

PO2

PO3

PO4

Stap 2 PO1

PO2

PO3

PO4

stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2
stap 1
stap 2

-

-.15
-.13
-.22*
-.20*
-.20*
-.20*
-.20*
-.17
-.10
-.07
-.14
-.09
-.07
-.04
-.10
-.08
-.17
-.10
-.16
-.10
-.01
.04
-.01
-.01
.09
.11
.01
.01
.05
.08
.00
.04
.07
.11

-.14
-.11
-.23**
-.21*
-.14
-.13
-.16
-.13
-.03
.00
.00
.05
.00
.03
-.05
-.06
-.01
.06
-.02
.03
-.01
.04
-.02
-.02
-.03
-.01
-.06
-.06
.02
.05
-.07
-.05
.04
.07

.12
.15
-.01
-.02
-.02
.02
.03
.02
.21*
.17
.19
.11
.09
.02
.09
.01
.12
.00
.20*
.09
.03
-.04
.15
.11
.19*
.18
.08
.09
.17
.16
.08
-.02
.23*
.16

L

G

AF

-.07

-.13*

.04

.07

-.13*

-.07

-.08

-.04

.06

.01

-.10

.02

.07

-.06

-.02

.12

-.01

.06

. 14

-.01

-.01

.18*

.12*

-.05

.19

-.06

.04

.22*

-.09

-.04

.12

-.06

.05

.12

.01

-.07

.05

-.10

-.04

-.01

-.06

-.02

-.01

-.10

.06

.20

.00

-.05

.16

-.03

-.04

R2
.08**
.09**
.07**
.09**
.04*
.04
.05**
.06*
.07**
.08**
.08**
.09**
.02
.03
.03*
.05*
.06**
.08**
.09**
.12**
.00
.02
.03*
.04
.04**
.05*
.02
.02
.02
.03
.02
.03
.03*
.05*

* p < .05, ** p<.01. L = leeftijd, G = geslacht, AF = aantal jaar in huidige functie.
In verband met multicollineariteit bij het gebruik van dummy variabelen is variabele ‘oudPO2000/2001’ (kleinste respondentgroep) niet in de analyses opgenomen.

107

-.02
.04
.09
-.16
-.16
.02
.02
-.07
-.13
-.04
-.10
-.12
-.18
-.08
-.13
-.02
-.14
-.14
-.10
-.09
-.16
-.06
-.23
-.05
-.09
-.02
-.06
-.04
-.12
.08
.02
.20
.07

st. 2
1.2 Intake en Service: Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de buurt)
st. 1
st. 2
2.1 Noodhulp: Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of zwaargewonden
st. 1
st. 2
2.2 Noodhulp: Adequaat handelen op plaats van het delict (bijvoorbeeld bij vondst dode in
st. 1
woning)
st. 2
3.1 Toezicht & Handhaving (alledaags): Optreden in het publieke domein
st. 1
st. 2
3.2 Toezicht & Handhaving (alledaags): Toezicht houden in een wijk
st. 1
st. 2
3.3 Toezicht & Handhaving (alledaags): Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke
st. 1
groepen burgers (autochtoon – allochtoon, diverse religies, ed.)
st. 2
st. 1
4.1 Toezicht & Handhaving (kritisch): Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende
jeugd of hangjongeren
st. 2
4.2 Toezicht & Handhaving (kritisch): Ontmantelen van een hennepkwekerij
st. 1
st. 2
4.3 Toezicht & Handhaving (kritisch): Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon tot st. 1
discotheek
st. 2
5.1 Opsporing: Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
st. 1
st. 2
5.2 Opsporing: Opsporing bij handel in verdovende middelen
st. 1
st. 2
5.3 Opsporing: Opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een handtas
st. 1
st. 2
6.1 Algemeen: Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’
st. 1
st. 2
6.2 Algemeen: In onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen
st. 1
st. 2
6.3 Algemeen: Interne contacten leggen en onderhouden
st. 1
st. 2
st. 1
6.4 Algemeen: Externe contacten leggen en onderhouden
st. 2

2
2
-

-

3
3
-.22
-.17
-.18
-.31*
-.31*
-.09
-.10
-.24
-.28*
-.08
-.13
-.21
-.27
-.23
-.26*
-.15
-.30*
-.35*
-.33*
-.19
-.26*
-.14
-.29*
-.21
-.30*
-.27
-.33*
-.23
-.32*
-.12
-.16
-.20
-.34**

-.19

4
4
-.13
-.08
.00
-.27*
-.25
-.08
-.06
-.14
-.18
-.06
.07
-.15
-.19
-.07
-.09
-.32*
-.42**
-.16
-.15
-.17
-.20
-.14
-.27
-.19
-.24
-.06
-.11
-.16
-.20
.02
-.03
.04
-.08

-.12

5

-.04

-.14
-.11
.05
.00
-.15
.01
-.21
-.25*
-.23*
-.12
-.05

.11
.13
.14
-.10
.25*
.05
.03
.15
.17
.08
-.02

-.14

.09

-.07

.02

.12

.12

-.11

.31**

.16

-.02

.16

6

7

-.19

.00

-.09

.09

.00

-.13

.04

.06

.10

-.05

-.04

-.05

.00

.11

-.03

.22*

-.05

8

-.01

-.03

-.03

.10

.07

.08

-.09

-.02

-.07

.13

-.08

.07

-.04

-.20*

-.01

.11

.03

9

.10

.01

.15

.00

.12

.20

.12

-.08

.24*

.00

.09

-.10

.08

.09

-.05

-.03

.02

10

.31**

.11

.28**

.24*

.23*

.24*

.19

.05

.22*

.17

.21

.25**

.19

.05

.05

.30**

.04

.04

.10

.18

-.03

.03

-.11

.10

.01

.09

.07

.02

.14

.20*

.01

.00

.02

-.14

11

R2
.05
.09
.04
.20**
.06*
.09
.01
.07
.04
.09
.00
.19**
.02
.14
.03
.10
.08*
.23**
.07
.10
.02
.12
.02
.20**
.04
.13
.06
.17*
.05
.18**
.03
.10
.11**
.28**

108

* p < .05, **p<.01.
Onafhankelijke variabelen: 1=oudPO; 2=oudPO2000/2001; 3=PO2002niv3; 4=PO2002niv4; 5=werkomgeving team stad-neutraal-platteland; 6=wel/niet actief in probleemwijken; 7=teamomvang, 8=uitvoering politiewerk komt overeen met opleiding; 9=politiewerk biedt mogelijkheden aspecten uit opleiding in
praktijk te brengen; 10=teamsfeer is bevorderlijk voor uitvoering politiewerk; 11=korpscultuur is bevorderlijk voor uitvoering politiewerk.

.04

1
1

st. 1

1.1 Intake en Service: Een aangifte van mishandeling opnemen

st. 1
st. 2

Resultaten van regressieanalyses: regressiecoëfficiënten (Bèta, gestandaardiseerde b’s) van opleidingstypen en individuele opleidingskenmerken en (werk-) ervaringskenmerken op de uitvoering van de praktijksituaties (hiërarchische lineaire regressie,
ENTER-methode) (100 < n < 159)

Bijlage 12

Bijlage 13
Resultaten van regressieanalyses: significante regressiecoëfficiënten (Bèta, gestandaardiseerde b’s) van
opleidingstypen en persoonskenmerken op de beheersing van competenties (hiërarchische lineaire regressie, ENTER-methode) (171 < n < 176)
Competentie

st. 1
st. 2

Parate juridische kennis

st. 1

.00

- -.29**

-.25*

st. 2
st. 1
st. 2
st. 1
st. 2
st. 1
st. 2
st. 1
st. 2

-.02
-.04
-.06
-.02
-.01
.00
.01
.23
.21

-

-.34**
-.25*
-.32**
-.08
-.11
-.18
-.20
-.09
-.14

-.27*
-.27*
-.30**
-.11
-.12
-.18
-.16
.00
-.02

Weten welke andere instanties ingescha- st. 1
keld moeten worden
st. 2
In staat zijn juiste toon te vinden bij
st. 1
aanhoudingen ed.
st. 2
Klantgerichtheid
st. 1
st. 2
Samenwerking met andere functionaris- st. 1
sen in het eigen team/korps
st. 2
Samenwerking met andere instanties
st. 1
st. 2
Integriteit
st. 1
st. 2
Inschattingsvermogen
st. 1
st. 2
Stressbestendigheid
st. 1
st. 2
Resultaat-/actiegerichtheid
st. 1
st. 2
Moed
st. 1
st. 2
Betrokkenheid bij het team
st. 1
st. 2
Betrokkenheid bij het korps
st. 1
st. 2

.11
.09
.11
.05
.02
-.09
.11
.02
.07
.02
-.11
-.16
.17
.12
.16
.13
.07
.06
.14
.08
.05
-.04
.28*
.15

-

-.16
-.20
.00
-.05
-.11
-.20
-.23*
-.29*
-.27*
-.31**
-.17
-.24*
-.02
-.10
.13
.10
-.01
-.03
.00
-.05
-.07
-.15
.02
-.06

-.03
-.05
.03
-.02
-.13
-.25*
-.10
-.17
-.12
-.14
-.13
-.17
-.02
-.07
.00
-.03
-.02
-.01
-.07
-.11
-.14
-.23
.06
-.09

Kennis over bevoegdheden op straat
Proces-verbaal op kunnen maken
Adequaat zelf kunnen handelen
Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden

1
1

2
2

3
3

4
4

5

6

7

8

9

10

.10**
.04

-.14

.05

.19*

.12

.10

-.15

-.01

-.16

-.01

.14

.20*

.14

-.23**

-.02

-.11

.08

.02

.11

-.04

-.07

.11

-.16

.09

-.10

.15

-.04

-.09

.04

-.16

-.04

-.05

.15

.02

-.08

.12

-.15

-.06

-.02

.14

-.02

-.07

.02

-.02

.02

-.03

.17

.06

.03

-.12

.02

-.06

-.07

.28**

.07

.04

.04

-.02

-.16

-.02

.16

.06

.04

.14

-.02

-.06

-.08

.15

.07

-.05

.06

-.11

-.05

-.08

.18*

.18*

-.10

.09

-.21*

-.06

-.11

.21*

.12

-.07

.03

-.08

-.09

-.01

.06

.05

-.01

.19

-.16

.11

.03

.05

.01

.02

.04

-.07

-.03

.00

.12

.04

.02

-.02

-.20*

-.13

-.11

.21*

.09

.03

-.06

-.18*

-.26**

-.04

.12

.01

.25**

* p < .05, **p<.01. Onafhankelijke variabelen: 1=oudPO; 2=oudPO2000/2001; 3=PO2002niv3; 4=PO2002niv4;
5=werkomgeving team stad-neutraal-platteland; 6=wel/niet actief in probleemwijken; 7=teamomvang, 8=uitvoering politiewerk
komt overeen met opleiding; 9=politiewerk biedt mogelijkheden aspecten uit opleiding in praktijk te brengen; 10=teamsfeer is
bevorderlijk voor uitvoering politiewerk; 11=korpscultuur is bevorderlijk voor uitvoering politiewerk.

109

R2
R2

11

.20**
.07**
.21**
.01
.07
.04
.11*
.08**
.12*
.06*
.10
.01
.05
.02
.10
.09**
.15**
.09**
.15**
.01
.07
.04
.11*
.03
.04
.01
.05
.03
.05
.03
.10
.06*
.20**

Bijlage 14

Vragenlijst enquête Executief Personeel

Onderzoek
Evaluatie Politieonderwijs

Vragenlijst Executief Personeel

110

Bijlage 14

Beste politiefunctionaris,
In 2002 is het politieonderwijs aanzienlijk veranderd. Er is destijds onder meer overgestapt op
een duaal onderwijssysteem, waarin aspiranten afwisselend 3 maanden schoolse lessen volgen
en 3 maanden in de praktijk meedraaien. Daarbij is ook afgesproken het onderwijs na een
vastgelegde periode te evalueren. In opdracht van het Ministerie van BZK is door de Politieonderwijsraad daarom recent een onderzoek gestart naar de resultaten van dit nieuwe politieonderwijs. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door onderzoeksbureaus IVA uit Tilburg en KBA uit
Nijmegen.
Het onderzoek wordt uitgevoerd met behulp van vragenlijsten. De vragenlijst bevat vooral stellingen over het politieonderwijs en over hoe u tegen uw eigen functioneren aankijkt. In totaal
werken 8 speciaal hiervoor geselecteerde korpsen aan het onderzoek mee, met elk ongeveer 4
teams.
In de lijst wordt ook om korps, team en naam gevraagd. Deze gegevens zijn nodig om in het
vervolg van het onderzoek voor verschillen tussen personen te kunnen controleren. Met nadruk
wordt erop gewezen dat er op geen enkele wijze persoonlijke gegevens teruggekoppeld
worden naar de politie of opdrachtgever, alle resultaten en conclusies worden slechts
geanonimiseerd op korps- en landelijk niveau beschreven.
De resultaten van het onderzoek dragen bij aan verdere verbetering van het politieonderwijs,
het belang van het onderzoek wordt door de korpsen dan ook geheel onderschreven. In geval
van vragen kunt u - via onderstaande gegevens - contact opnemen met de onderzoeker:
Derk-Jan Nijman
Onderzoeker
IVA Beleidsonderzoek en Advies
013 - 466 8483
06 - 2339 9401
djjmnijman@uvt.nl

Invulinstructie
Deze vragenlijst bestaat uit 3 delen, elk met een aantal meerkeuzevragen. U kunt deze vragen
beantwoorden door het cijfer te omcirkelen dat uw antwoord het beste weergeeft. Deel 1 van de
vragenlijst heeft betrekking op praktijksituaties in uw werk, de voorbereiding die de door u gevolgde politieopleiding daarop heeft gegeven, en op een aantal competenties. Deel 2 gaat over
de manier waarop u enkele praktijksituaties in uw werk uitvoert. Tenslotte wordt u in deel 3 een
aantal vragen over opleidingen en uw achtergrond voorgelegd.
LET OP: DEEL 1 EN 3 DIENT U GEHEEL IN TE VULLEN. IN DEEL 2 WORDT U GEVRAAGD
PER HOOFDPROCES SLECHTS ÉÉN PRAKTIJKSITUATIE IN TE VULLEN.

111

Bijlage 14

Voorbeeld
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal
5 = enigszins mee eens 6 = mee eens 7 = zeer mee eens

1.

Ik vind mijn werk plezierig ............................................................ 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7

Een fout antwoord kunt u corrigeren door het omcirkelde cijfer door te strepen en een nieuw
cijfer te omcirkelen. Sta niet te lang stil bij elke vraag/stelling, het antwoord dat het eerste in u
opkomt is meestal ook het beste. Het invullen van de vragenlijst neemt gemiddeld ongeveer 20
minuten in beslag.
Alvast hartelijk bedankt voor uw medewerking!

112

Bijlage 14

Deel 1
Graag per vraag zowel kolom A als B invullen
A
B
Is de afgelopen 2 jaar in
Ben ik op voorbereid in
mijn werk voorgekomen... basis politieopleiding...
1 = nooit
2 = zelden
3 = maandelijks
4 = wekelijks
5 = dagelijks

Praktijksituaties

1 = niet
2 = beperkt
3 = enigszins
4 = ruim
5 = zeer uitvoerig

1. Een aangifte van mishandeling opnemen

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

2. Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een buurtklacht)

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

3. Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden of
zwaargewonden

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

4. Adequaat handelen op de plaats van een delict
(bijvoorbeeld bij vondst van een dode in een woning)

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

5. Optreden in het publieke domein

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

6. Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd of hangjongeren

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

7. Een hennepkwekerij ontmantelen

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

8. Toezicht houden in wijk

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

9. Optreden bij weigering van toegang allochtoon tot
discotheek

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

10. Met alle burgers van diverse groeperingen contacten
leggen en onderhouden (bv autochtoon/allochtoon,
diverse religieuze groepen)

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

11. Voorbereidingen treffen voor opsporing na aangifte
van beroving van handtas

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

12. Opsporingsactiviteiten in het kader van de handel in
verdovende middelen uitvoeren

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

13. Opsporingsactiviteiten in het kader van de hoofdprocessen intake & service, toezicht & handhaving en
noodhulp uitvoeren

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

14. Een proces-verbaal opmaken in ‘bulkzaken’ (bijvoorbeeld bij vernielingen, vervuiling, e.d.)

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

15. Zelfstandig handelen in onverwachte situaties

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

16. Contacten leggen en onderhouden binnen het eigen
team/korps

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

17. Contacten leggen en onderhouden met andere
partijen (bijvoorbeeld jeugdzorg, beveiliging bedrijventerrein, e.d.)

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

113

Bijlage 14
Werk in team en korps
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
18. De uitvoering van het politiewerk komt sterk overeen met de manier die in de
basis (initiële) politieopleiding is geleerd

1–2–3–4–5–6–7

19. Het politiewerk biedt mogelijkheden om alle aspecten uit de politieopleiding in de
praktijk te brengen

1–2–3–4–5–6–7

20. De sfeer in mijn team is bevorderlijk voor de uitvoering van het politiewerk

1–2–3–4–5–6–7

21. De cultuur in het korps is bevorderlijk voor de uitvoering van het politiewerk

1–2–3–4–5–6–7

114

Bijlage 14
Benodigde competenties voor uw politiewerk
Graag per vraag zowel kolom A als B invullen
A
Is de afgelopen 2 jaar
in mijn werk nodig
geweest...
Competenties

1 = nooit
2 = zelden
3 = maandelijks
4 = wekelijks
5 = dagelijks

B
Beheers ik...

1 = niet
2 = in kleine mate
3 = neutraal
4 = in sterke mate
5 = in zeer sterke mate

22. Parate juridische kennis

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

23. Kennis over bevoegdheden op straat

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

24. Proces-verbaal op kunnen maken

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

25. Adequaat zelf kunnen handelen

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

26. Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten
worden

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

27. Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten
worden

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

28. In staat zijn de juiste toon te vinden bij aanhoudingen
e.d.

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

29. Klantgerichtheid

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

30. Samenwerking met andere functionarissen in het eigenteam/korps

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

31. Samenwerking met andere instanties

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

32. Integriteit

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

33. Inschattingsvermogen

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

34. Stressbestendigheid

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

35. Resultaat-/actiegerichtheid

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

36. Moed

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

37. Betrokkenheid bij het team

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

38. Betrokkenheid bij het korps

1–2–3–4–5

1–2–3–4–5

115

Bijlage 14

Deel 2
In deel 2 worden zes hoofdprocessen genoemd:
1 Intake & Service
2 Noodhulp
3 Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen
4 Toezicht & handhaving: kritische gebeurtenissen
5 Opsporing
6 Algemeen
Bij elk hoofdproces worden 2 of meer praktijksituaties beschreven.
We verzoeken u
per hoofdproces 1 praktijksituatie
te kiezen, en de daarbij behorende vragen/stellingen te beantwoorden.
In totaal behandelt u dus 6 praktijksituaties.

116

Bijlage 14

Hoofdproces 1. Intake & Service
Kies hieronder de praktijksituatie Intake & Service die het meest in uw werk voorkomt en beantwoord de bijbehorende stellingen.
Intake & Service 1: Een aangifte van mishandeling opnemen
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Bij het opnemen van een aangifte van mishandeling...
1

zorg ik voor een goede relatie met de cliënt

1–2–3–4–5–6–7

2

neem ik de cliënt serieus

1–2–3–4–5–6–7

3

geef ik blijk van inlevingsvermogen in de situatie van de cliënt

1–2–3–4–5–6–7

4

ga ik op een goede manier om met emoties en stress bij de cliënt

1–2–3–4–5–6–7

5

leg ik een juiste relatie tussen wat er is gebeurd (reden aangifte) en wat er in het
wetboek staat (is het een aangifte waard)

1–2–3–4–5–6–7

6

heb ik gevoel voor het proces van de aangifte (gaat het vooral om aangifte doen, het
verhaal vertellen, of allebei)

1–2–3–4–5–6–7

7

zorg ik voor een proces verbaal dat juridisch goed in elkaar zit

1–2–3–4–5–6–7

8

zorg ik – zelf of via anderen in mijn team - voor terugkoppeling naar de cliënt

1–2–3–4–5–6–7

Intake & Service 2: Een klacht opnemen (bijvoorbeeld een klacht over de buurt)
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Bij het opnemen van een klacht...
9

luister ik en vat ik samen om na te gaan of ik de kern van de aangifte heb begrepen

1–2–3–4–5–6–7

10 stel ik op basis van het luisteren en samenvatten de juiste vragen

1–2–3–4–5–6–7

11 probeer ik waar mogelijk aanknopingspunten voor opsporingsonderzoek vast te
stellen

1–2–3–4–5–6–7

12 kan ik bepalen of het om een strafrechtelijke of civielrechtelijke kwestie gaat

1–2–3–4–5–6–7

13 zorg ik voor goede schriftelijke verwerking van de klacht

1–2–3–4–5–6–7

14 geef ik er vervolg aan, bijvoorbeeld door te verwijzen naar andere instanties

1–2–3–4–5–6–7

15 vraag ik of de cliënt tevreden is over de behandeling van klacht of aangifte

1–2–3–4–5–6–7

117

Bijlage 14

Hoofdproces 2. Noodhulp
Kies hieronder de praktijksituatie Noodhulp die het meest in uw werk voorkomt en beantwoord de bijbehorende
stellingen.
Noodhulp 1: Noodhulp verlenen na een aanrijding met doden en/of zwaargewonden
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Bij het geven van noodhulp na een aanrijding met doden en/of gewonden...
16 werk ik actief aan de veiligheid van anderen en die van mijzelf (bv door de weg af te
zetten)

1–2–3–4–5–6–7

17 help ik de gewonden

1–2–3–4–5–6–7

18 roep ik de juiste hulp in (bijvoorbeeld van andere politiemedewerkers, ambulance,
brandweer of een sleepdienst)

1–2–3–4–5–6–7

19 zorg ik dat eventuele getuigen worden gescheiden

1–2–3–4–5–6–7

20 neem ik getuigenverklaringen op

1–2–3–4–5–6–7

21 neem ik de gegevens van slachtoffer(s) op

1–2–3–4–5–6–7

22 hoor ik waar mogelijk slachtoffer(s)

1–2–3–4–5–6–7

23 laat ik verdachte(n) blazen (alcoholcontrole)

1–2–3–4–5–6–7

24 hoor ik verdachte(n)

1–2–3–4–5–6–7

Noodhulp 2: Adequaat handelen op plaats van het delict (bijvoorbeeld bij vondst dode in woning)
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Bij het voorzien in noodhulp op de plaats van een delict...
25 scherm/zet ik de plaats van het delict af

1–2–3–4–5–6–7

26 wijs ik iemand aan die het PD-journaal maakt (functionaris met hesje die van ieder1–2–3–4–5–6–7
een die plaats delict betreedt persoonsgegevens en aankomst- en vertrektijd noteert)
27 laat ik de juiste specialisten van technische en tactische recherche komen

1–2–3–4–5–6–7

28 laat ik een lijkschouwer komen (in geval van vondst dode)

1–2–3–4–5–6–7

118

Bijlage 14

Hoofdproces 3. Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen
Kies hieronder de praktijksituatie Toezicht & handhaving die het meest in uw werk voorkomt en beantwoord de
bijbehorende stellingen.
Toezicht & Handhaving (alledaagse gebeurtenissen) 1: Optreden in het publieke domein
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
In situaties in het publieke domein waarbij ik moet optreden...
29 ga ik – met het juiste inlevingsvermogen - de confrontatie aan met burgers

1–2–3–4–5–6–7

30 ben ik me bewust van wat ik kan bereiken door die confrontatie aan te gaan

1–2–3–4–5–6–7

31 maak ik vanuit de situatie een bewuste keuze voor het wel of niet geven van een
bekeuring

1–2–3–4–5–6–7

32 ken en gebruik ik mijn juridische bevoegdheden

1–2–3–4–5–6–7

Toezicht & Handhaving (alledaagse gebeurtenissen) 2: Toezicht houden in een wijk
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Bij het toezicht houden in de wijk...
33

let ik op basis van bijvoorbeeld informatie uit de briefing bewust op bepaalde
aspecten in wijk

1–2–3–4–5–6–7

34

ben ik me heel bewust van waar ik naar kijk in de wijk

1–2–3–4–5–6–7

35

ben ik gericht op de meerwaarde die toezicht houden kan hebben

1–2–3–4–5–6–7

36

ga ik wel eens een jongerencentrum of vergelijkbaar gemeenschapscentrum
binnen, ook als er niet direct iets aan de hand is

1–2–3–4–5–6–7

37

leg ik de relevante signalen die ik zie schriftelijk vast

1–2–3–4–5–6–7

119

Bijlage 14

Toezicht & Handhaving (alledaagse gebeurtenissen) 3: Contacten leggen en onderhouden met alle mogelijke
groepen burgers (autochtoon – allochtoon, diverse religies, e.d.)
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Voor het leggen en onderhouden van contacten met diverse groepen burgers...
38 communiceer ik op een goede manier

1–2–3–4–5–6–7

39 maak ik op slimme wijze verbindingen/contacten met anderen

1–2–3–4–5–6–7

40 overzie ik de omgeving en situatie – inclusief aanwezigen – goed

1–2–3–4–5–6–7

41 maak ik een goede inschatting van de situatie van de burger en lever ik op basis
daarvan maatwerk

1–2–3–4–5–6–7

42 wissel ik afhankelijk van de situatie en de (groep) burger(s) van stijl

1–2–3–4–5–6–7

43 weet ik hoe relevante netwerken in elkaar steken

1–2–3–4–5–6–7

120

Bijlage 14

Hoofdproces 4. Toezicht & Handhaving: kritische gebeurtenissen
Kies hieronder de praktijksituatie Toezicht & handhaving die het meest in uw werk voorkomt en beantwoord de
bijbehorende stellingen.
Toezicht & Handhaving (kritische gebeurtenissen) 1: Omgaan met overlast veroorzakende, samenscholende
jeugd of hangjongeren
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Om op de juiste manier om te gaan met overlast veroorzakende, samenscholende jeugd
of hangjongeren...
44 loop ik eens (onopvallend) om de groep heen

1–2–3–4–5–6–7

45 hanteer ik verschillende stijlen

1–2–3–4–5–6–7

46 treed ik in contact met de groep

1–2–3–4–5–6–7

47 geef ik zo nodig aan dat ze een bekeuring krijgen

1–2–3–4–5–6–7

48 treed ik zo nodig de-escalerend op

1–2–3–4–5–6–7

49 informeer en betrek ik anderen uit mijn team

1–2–3–4–5–6–7

50 handel ik repressief indien andere maatregelen niet blijken te werken

1–2–3–4–5–6–7

Toezicht & Handhaving (kritische gebeurtenissen) 2: Ontmantelen van een hennepkwekerij
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Voor het ontmantelen van een hennepkwekerij...
51 zorg ik dat er voldoende informatie is om het pand binnen te gaan c.q.. de kwekerij te 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7
ontmantelen
52 besteed ik aandacht aan veiligheid en eventuele risico’s (worden er bijvoorbeeld
boobytraps gebruikt?)

1–2–3–4–5–6–7

53 zorg ik er voor dat er veiligheidsmateriaal voorhanden is

1–2–3–4–5–6–7

54 zorg ik er voor dat de brandweer is benaderd voor assistentie

1–2–3–4–5–6–7

55 zorg ik er voor dat het energiebedrijf is benaderd voor assistentie

1–2–3–4–5–6–7

56 zorg ik er voor dat bewijzen worden vastgelegd

1–2–3–4–5–6–7

57 zorg ik er mede voor dat een vernietigingsbedrijf is benaderd om de hennepplanten
en het bijbehorende materiaal te vernietigen

1–2–3–4–5–6–7

121

Bijlage 14

Toezicht & Handhaving (kritische gebeurtenissen) 3: Optreden bij discriminatie: weigering toegang allochtoon
tot discotheek
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
In geval van discriminerende weigering van toegang van een allochtoon tot een discotheek...
58 onderneem ik concreet actie, bijvoorbeeld door proces-verbaal op te maken

1–2–3–4–5–6–7

59 maak ik de geweigerde persoon duidelijk dat de weigering heel serieus wordt genomen

1–2–3–4–5–6–7

60 geef ik de geweigerde persoon terugkoppeling over het verloop van de afhandeling

1–2–3–4–5–6–7

122

Bijlage 14

Hoofdproces 5. Opsporing
Kies hieronder de praktijksituatie Opsporing die het meest in uw werk voorkomt en beantwoord de bijbehorende stellingen.
Opsporing 1: Opsporing zoals mogelijk in elk hoofdproces
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Met het oog op opsporing in hoofdprocessen in het algemeen...
61 ben ik me in het werk continu bewust van signalen die mogelijk een eerste stap
kunnen zijn in opsporingsonderzoek

1–2–3–4–5–6–7

62 heb ik een scherp oog voor opsporing(-smogelijkheden)

1–2–3–4–5–6–7

63 ben ik doelgericht in het horen van getuigen

1–2–3–4–5–6–7

64 zorg ik dat ik alle beschikbare informatie goed op een rij heb en kan ik hier overzichtelijk over denken

1–2–3–4–5–6–7

65 maak ik mijn chef/leidinggevende in een paar zinnen duidelijk wat er aan de hand is

1–2–3–4–5–6–7

Opsporing 2: Handel in verdovende middelen
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Met het oog op opsporing ten aanzien van handel in verdovende middelen...
66 herken ik strafbare feiten goed

1–2–3–4–5–6–7

67 ga ik actief achter het opsporen van strafbare feiten aan

1–2–3–4–5–6–7

68 ben ik alert op mogelijke strafbare feiten, bijvoorbeeld door bepaalde types in het
oog te houden

1–2–3–4–5–6–7

69 ga ik van verdachte personen na met wie ze contact hebben

1–2–3–4–5–6–7

70 neem ik initiatief in het opsporingsproces

1–2–3–4–5–6–7

71 kan ik vaststellen of er een (drugs)deal plaatsvindt

1–2–3–4–5–6–7

72 ben ik me bewust dat optreden nodig is met het oog op veiligheid in de wijk

1–2–3–4–5–6–7

123

Bijlage 14

Opsporing 3: Opsporing na aangifte beroving van bijvoorbeeld een handtas
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Met het oog op opsporing na beroving van bijvoorbeeld een handtas...
73 zorg ik dat het me duidelijk wordt wanneer, waar en hoe de beroving heeft plaatsgevonden

1–2–3–4–5–6–7

74 zorg ik dat ik de beroving en situatie concreet en helder in beeld heb/krijg

1–2–3–4–5–6–7

75 stel ik de juiste vragen met meerwaarde voor het opsporingsonderzoek

1–2–3–4–5–6–7

76 geef ik opsporing voorrang boven het opnemen van de aangifte indien dit de kans op 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7
opsporing vergroot

124

Bijlage 14

Hoofdproces 6. Algemeen
Kies hieronder de algemene praktijksituatie die het meest in uw werk voorkomt en beantwoord de bijbehorende
stellingen.
Algemeen 1: Proces-verbaal afleveren in ‘bulkzaken’
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Bij het verzorgen van een proces-verbaal in ‘bulkzaken’...
77 neem ik voldoende bewijslast op

1–2–3–4–5–6–7

78 heb ik de benodigde wetskennis voor het opnemen van bewijslast

1–2–3–4–5–6–7

79 formuleer ik schriftelijk juridisch correct

1–2–3–4–5–6–7

Algemeen 2: In onverwachte situaties zelfstandig kunnen handelen
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Om juist te kunnen handelen in een onverwachte situatie...
80 hanteer ik de juiste protocollen op de juiste manier

1–2–3–4–5–6–7

81 kan ik die protocollen ‘creatief’ gebruiken, en daarmee enigszins door de regels
optreden

1–2–3–4–5–6–7

82 plaats ik mijn eigen handelen in relatie tot hetgeen ik ermee wil bereiken

1–2–3–4–5–6–7

Algemeen 3: Interne contacten leggen en onderhouden
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Met het oog op het leggen en onderhouden van contacten...
83 koppel ik terug naar en informeer ik collega’s en mijn team

1–2–3–4–5–6–7

84 leg ik relevante/opvallende gebeurtenissen/signalen schriftelijk en/of digitaal vast

1–2–3–4–5–6–7

85 verwijs ik waar nodig door naar specialismen binnen het korps

1–2–3–4–5–6–7

125

Bijlage 14

Algemeen 4: Externe contacten leggen en onderhouden
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = neutraal 5 = enigszins mee eens 6 = mee
eens 7 = zeer mee eens
Met het oog op het leggen en onderhouden van contacten...
86 heb ik kennis van en ben ik alert op externe doorverwijzingsmogelijkheden, bijvoorbeeld naar jeugdzorg, maatschappelijk werk, e.d.

1–2–3–4–5–6–7

87 verwijs ik waar nodig burgers door naar externen

1–2–3–4–5–6–7

88 ben ik me bewust hoe ver ik in situaties ga en kan gaan

1–2–3–4–5–6–7

89 treed ik waar nodig in overleg met externen (bijvoorbeeld een instantie als jeugdzorg)

1–2–3–4–5–6–7

126

Bijlage 14

Deel 3
We verzoeken u deel 3 geheel in te vullen
Overige
1. Wat is uw huidige functie?

................................................

2. Hoeveel jaar werkt u al in uw huidige functie?................................................................
3. Wat is uw hoogst genoten vooropleiding? (letter antwoord omcirkelen a.u.b.)
A Lager Beroepsonderwijs (LBO)
B VMBO/MAVO/MULO
C HAVO
D VWO/Atheneum/Gymnasium/HBS
E Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO), richting
F Hoger Beroepsonderwijs (HBO), richting
G Universiteit, studie
H Anders, namelijk

4. In welk jaar bent u met uw basis (initiële) politieopleiding gestart? (letter antwoord omcirkelen a.u.b.)
A voor 2000
B 2000
C 2001
D 2002
E 2003
F 2004
G Na 2004

5. In welk jaar heeft u het diploma van uw basis (initiële) politieopleiding behaald? (letter antwoord omcirkelen a.u.b.)
A voor 2002
B 2002
C 2003
D 2004
E 2005
F 2006
G Na 2006
H (nog) niet behaald

6. Welke initiële politieopleiding heeft u gevolgd? (letter antwoord omcirkelen a.u.b.)
A POPS/VAP
B POMB/HPO Politiediploma A/B
C NPA en additionele opleiding tactisch/burger leidinggeven
D Assistent politiemedewerker (niveau 2)
E Politiemedewerker (niveau 3)
F Allround politiemedewerker (niveau 4)
G Politiekundige bachelor (niveau 5)
H Politiekundige master (niveau 6)
I Anders (bijvoorbeeld I&S), namelijk

7. Had u in de initiële politieopleiding graag ergens meer aandacht voor gehad?
A Nee
B Ja, namelijk voor....................................................................................................................................................

127

Bijlage 14
8. Hebt u na de initiële politieopleiding nog aanvullende cursussen/opleidingen gevolgd?
A Nee
B Ja, namelijk
Verplichte cursussen/opleidingen:
Vrijwillige cursussen/opleidingen:

9. Wat is voor u de belangrijkste reden om vrijwillig aanvullende cursussen/opleidingen te volgen?
A Om in mijn huidige functie goed/beter te functioneren
B Om een vervolgstap in mijn carrière te maken
C Omdat de scholing interessant is
D Anders, namelijk

10. Wat is voor u de belangrijkste reden om niet meer aanvullende cursussen/opleidingen te volgen?
A Te weinig mogelijkheden in het werk (tijd, vergoeding)
B Te weinig mogelijkheden in privé situatie
C Genoeg scholing gehad
D Geen interessante cursussen/opleidingen
E Anders, namelijk

11. Naam:

12. Leeftijd:

13. Geslacht (letter antwoord omcirkelen a.u.b.):
A Man
B Vrouw

14. In het vervolg van het onderzoek worden ook leidinggevenden betrokken. Wilt u daartoe hieronder de naam van uw
operationele chef/direct leidinggevende invullen?
..............................................................................................................................................................................................
Gegevens en resultaten van het onderzoek worden geanonimiseerd, met nadruk wordt er nogmaals op gewezen dat er op geen enkele wijze persoonlijke gegevens worden teruggekoppeld naar politie of opdrachtgever.
Op- en aanmerkingen naar aanleiding van deze vragenlijst:
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
We verzoeken u de ingevulde vragenlijst in de retourenveloppe te doen, deze dicht te plakken en terug te geven
aan degene van wie u de vragenlijst eerder heeft ontvangen. De gesloten enveloppen zullen gezamenlijk bij de
korpsen worden ingezameld.

Hartelijk dank voor uw medewerking!!!

128

Bijlage 15

Vragenlijst digitale enquête operationele chefs
Respondentnummer: ……… (digits op basis van onderstaande gegevens)
1. Korps:
2. Team:
3. Leidinggevende:
4. Executieve politiefunctionarissen:

Vragenlijst digitale enquête direct leidinggevenden van teams
Versie 2, 110201
In opdracht van het Ministerie van BZK is door de Politieonderwijsraad een onderzoek uitgezet naar de output van het
nieuwe politieonderwijs dat in 2002 is ingevoerd (PO2002) en de vraag hoe PO2002 zich verhoudt tot het politieonderwijs van vóór 2002. Daarbij gaat het primair om het effect van het nieuwe politieonderwijs op het functioneren van
executieve politiefunctionarissen in de praktijk. Dit onderzoek vindt plaats in het eerste half jaar van 2011, en wordt
extern begeleid door de onderzoeksinstituten KBA te Nijmegen en IVA te Tilburg.
In een eerder stadium hebben executieve politiefunctionarissen uit uw team een vragenlijst ingevuld die betrekking heeft
op hun eigen functioneren. Het betreft in hoofdzaak executieve politiefunctionarissen die afgestudeerd zijn op kwalificatieniveau 3 of 4, dat wil zeggen als politiemedewerker of als allround politiemedewerker. Deze vragenlijst is gericht aan
u als direct leidinggevende. De vragenlijst bestaat uit twee onderdelen.
Onderdeel A betreft uw beoordeling van het functioneren in de praktijk van één of enkele van uw ondergeschikten. Op
deze manier kunnen we het oordeel van de betrokken medewerker zelf over zijn/haar functioneren vergelijken met uw
oordeel daarover, zodat het onderzoek zich kan baseren op het oordeel van beide.
Onderdeel B gaat over de in het nieuwe politieonderwijs (PO2002) geleerde competenties: hoe vaak deze in de praktijk
voorkomen, hoe belangrijk deze zijn voor het goed kunnen uitvoeren van het werk van een executieve politiefunctionaris
én hoe goed de executieve politiefunctionarissen de competenties beheersen bij de toepassing ervan in de praktijk.
Het spreekt vanzelf dat uw antwoorden op de vragen volstrekt geanonimiseerd zullen worden behandeld. Daarvoor
staan de onderzoeksinstituten KBA en IVA garant.
Ik wil u vriendelijk verzoeken deze vragenlijst in te vullen en ingevuld te retourneren naar e.keppels@kbanijmegen.nl.
Gelieve de vragenlijst via bovenstaand e-mailadres terugsturen. Eventueel kan de vragenlijst ook per post worden
geretourneerd, naar:
KBA Nijmegen
t.a.v. Erik Keppels
Antwoordnummer 2182
6500 WC Nijmegen

129

Bijlage 15

A. FUNCTIONEREN VAN EXECUTIEVE POLITIEFUNCTIONARISSEN
Het functioneren in diverse praktijksituaties
In dit onderdeel willen we de beoordeling van één of enkele politiefunctionarissen over het eigen functioneren in de
praktijk vergelijken met de mening van de direct leidinggevende daarover.
In een eerder stadium zijn executieve politiefunctionarissen gevraagd hun eigen functioneren in een aantal praktijksituaties (ingedeeld naar hoofdprocessen) te beoordelen. U, als direct leidinggevende van deze politiefunctionarissen, wordt
nu gevraagd het functioneren van enkele van hen in deze praktijksituaties te beoordelen, aan de hand van stellingen die
hieronder staan vermeld. In uw geval gaat het concreet om [zie namen politiefunctionarissen in de bovenste rij van
onderstaande tabel].
Let wel: uw beoordeling wordt alléén voor onderzoeksdoeleinden gebruikt en wordt niet gecommuniceerd naar de
betrokkenen of anderen in uw korps. Wij verzoeken u daarom zo goed en eerlijk mogelijk bij elke stelling aan te geven
of en in welke mate u het met deze stelling eens bent.
De antwoordmogelijkheden zijn:
1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = oneens / eens 5 = enigszins mee eens
6 = mee eens 7 = zeer mee eens 9 = weet niet / komt niet voor
[naam
executieve
politiefunctionaris]

[naam
executieve
politiefunctionaris]

Intake & Service
1

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het opnemen van een aangifte van mishandeling op de juiste
manier uit.

2

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het opnemen van een klacht
(bijv. een klacht over de buurt) op
de juiste manier uit.
Noodhulp

3

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het verlenen van noodhulp na
een aanrijding met doden en/of
zwaargewonden op de juiste manier
uit.

4

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het adequaat handelen op
plaats van het delict (bijv. bij vondst
dode in woning) op de juiste manier
uit.
Toezicht & Handhaving: alledaagse gebeurtenissen

5

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het optreden in het publieke
domein op de juiste manier uit.

6

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het toezicht houden in een
wijk op de juiste manier uit.

7

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het contacten leggen en
onderhouden met alle mogelijke
groepen burgers (autochtoon –
allochtoon, diverse religies, e.d.) op
de juiste manier uit.

130

[naam
executieve
politiefunctionaris]

[naam
executieve
politiefunctionaris]

[naam
executieve
politiefunctionaris]

Bijlage 15
Toezicht & Handhaving: kritische
gebeurtenissen
8

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het omgaan met overlast
veroorzakende, samenscholende
jeugd of hangjongeren op de juiste
manier uit.

9

[naam] voert zijn taken en activiteiten bij het ontmantelen van een
hennepkwekerij op de juiste manier
uit.

10 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij het optreden bij weigering
van toegang allochtoon tot discotheek op de juiste manier uit.
Opsporen
11 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij de opsporing zoals deze
mogelijk is in elk hoofdproces op de
juiste manier uit.
12 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij de opsporing van handel in
verdovende middelen op de juiste
manier uit.
13 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij de opsporing na aangifte
beroving van bijvoorbeeld een
handtas op de juiste manier uit.
Algemeen
14 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij het afleveren van een proces-verbaal in ‘bulkzaken’ op de
juiste manier uit.
15 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij het zelfstandig kunnen
handelen in onverwachte situaties
op de juiste manier uit.
16 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij het leggen en onderhouden
van contacten binnen het eigen
team/korps op de juiste manier uit.
17 [naam] voert zijn taken en activiteiten bij het leggen en onderhouden
van contacten met andere partijen
(bijv. jeugdzorg, beveiliging bedrijventerrein, e.d.) op de juiste manier
uit.

131

Bijlage 15

In beroepspraktijk vereiste competenties
Hier willen we weten in hoeverre de net besproken politiefunctionarissen in uw team de in de beroepspraktijk vereiste
competenties ook daadwerkelijk beheersen.
Hieronder staan enkele competenties die nodig zijn om het werk als politiefunctionaris goed uit te kunnen voeren. Wilt u
per competentie aangeven in welke mate u vindt dat de hiervoor genoemde politiefunctionaris(sen) in uw team deze
competentie beheerst?
Let op: wederom wijzen wij u er op dat de antwoorden op geen enkele wijze gecommuniceerd worden naar de betrokkenen of anderen in uw korps.
De antwoordmogelijkheden zijn:
1 = niet 2 = in geringe mate 3 = in behoorlijke mate 4 = in sterke mate 5 = in zeer sterke mate
[naam
executieve
politiefunctionaris]
18. Beschikken over voldoende parate
juridische kennis
19. Beschikken over voldoende kennis over
bevoegdheden op straat
20. Proces-verbaal op kunnen maken
21. Adequaat zelf kunnen handelen
22. Weten welke politiespecialisaties ingeschakeld moeten worden
23. Weten welke andere instanties ingeschakeld moeten worden
24. In staat zijn de juiste toon te vinden bij
aanhoudingen e.d.
25. Klantgerichtheid
26. Samenwerking met andere functionarissen in het eigen team / korps
27. Samenwerking met andere instanties
28. Integriteit
29. Inschattingsvermogen
30. Stressbestendigheid
31. Resultaat-/actiegerichtheid
32. Moed
33. Betrokkenheid bij het team
34. Betrokkenheid bij het korps

132

[naam
executieve
politiefunctionaris]

[naam
executieve
politiefunctionaris]

[naam
executieve
politiefunctionaris]

[naam
executieve
politiefunctionaris]

Bijlage 15

B. GELEERDE COMPETENTIES EN TOEPASSING ERVAN IN DE PRAKTIJK
In de navolgende lijst zijn de competenties genoemd die politiemedewerkers in de initiële politieopleiding (PO2002)
verwerven. Per competentie leggen we u steeds de volgende drie vragen voor:
Vraag I.

Wilt u per competentie aangeven hoe vaak een politiefunctionaris in uw team in de praktijk, gemiddeld
genomen, een beroep moet doen op deze competentie?

De antwoordmogelijkheden: 1 = nooit 2 = zelden 3 = maandelijks 4 = wekelijks 5 = dagelijks
Vraag II.

Wilt u per competentie aangeven hoe belangrijk de competentie is om het werk van een politiefunctionaris
in uw team goed uit te kunnen voeren?

De antwoordmogelijkheden: 1 = onbelangrijk 2 = tamelijk onbelangrijk 3 = neutraal 4 = tamelijk belangrijk 5 =
belangrijk
Vraag III.

Wilt u per competentie aangeven hoe goed een politiefunctionaris in uw team de competentie beheerst bij
het toepassen ervan in de praktijk?
De antwoordmogelijkheden zijn:
De antwoordmogelijkheden: 1 = slecht 2 = tamelijk slecht 3 = niet slecht / niet goed 4 = tamelijk goed 5 = goed
Invulinstructie 1: U kunt deze vragen beantwoorden door het cijfer in te vullen dat uw antwoord het beste weergeeft. We
verzoeken u slechts één cijfer per vraag in te vullen.
Invulinstructie 2: Vanaf vraag ‘35’ staan de competenties die politiemedewerkers op mbo-niveau 3 als die op mboniveau 4 verwerven. Vanaf vraag ‘60’ moet u de vragen alléén invullen voor de allround politiemedewerkers op mboniveau 4.
Competenties die de politiemedewerker in de initiële
politieopleiding verwerft

Vakmatige en methodische competenties:
35. kan toezicht houden en corrigerend optreden;
36. kan orde handhaven en repressief optreden;
37. kan situaties juist inschatten en proportioneel en rechtmatig optreden;
38. kan wettelijke voorschriften, richtlijnen en beleidskaders
adequaat toepassen;
39. kan problemen systematisch en zonodig doortastend
oplossen;
40. kan beheerst, kalm en geloofwaardig optreden;
41. kan integrale beroepsvaardigheden toepassen;
42. kan adequaat rapporteren over uitgevoerde werkzaamheden (via proces-verbaal of rapport);
43. kan een eenvoudig opsporingsonderzoek met commune strafbare feiten uitvoeren.

133

Vraag I: beroep
op competentie

Vraag II: belang
van competentie

Vraag III: beheersing competentie

1 = nooit
2 = zelden
3 = maandelijks
4 = wekelijks
5 = dagelijks

1 = onbelangrijk
2 = tamelijk
onbelangrijk
3 = neutraal
4 = tamelijk
belangrijk
5 = belangrijk

1 = slecht
2 = tamelijk
slecht
3 = niet slecht /
niet goed
4 = tamelijk goed
5 = goed

Bijlage 15

Bestuurlijk-organisatorische en strategische competenties:
44. kan verantwoordelijkheid dragen voor eigen handelen;
45. kan een goed beeld geven van positie en taak politieorganisatie;
46. kan eigen positie plaatsen in bestuurlijke en maatschappelijke context;
47. kan doorverwijzen naar relevante actoren;
48. kan de veiligheidsproblematiek van zijn werkomgeving
hanteren.

Sociaal-communicatieve en cultureel-normatieve
competenties:
49. kan samenwerken;
50. kan omgaan met mensen met verschillende waarden en
normen;
51. kan emotioneel gedrag begrijpen en goed hanteren;
52. kan servicegericht en hulpvaardig optreden;
53. kan integer en met respect naar anderen handelen;
54. kan eigen standpunt innemen en verdedigen;
55. kan relaties met mensen aangaan en onderhouden.

Leer- en vormgevingscompetenties:
56. kan nieuwe informatie snel begrijpen en toepassen;
57. kan eigen vakkennis onderhouden en toepassen;
58. kan flexibel werken bij zich voordoende problemen;
59. kan kritiek geven en ontvangen.

134

Bijlage 15

Competenties die alléén de allround politiemedewerker op mbo-niveau 4 in de basispolitieopleiding verwerft
(en de mbo-niveau 3 politiemedewerker niet)

Vakmatige en methodische competenties:
60. kan adequaat rapporteren over uitgevoerde werkzaamheden
door anderen;
61. kan opsporingsonderzoeken uitvoeren naar meer complexe
zaken;
62. kan de uitgangspunten van gemeenschappelijke veiligheidszorg
in zijn werk integreren;
63. kan omgaan met persoonlijke herkenbaarheid in de maatschappij.

Bestuurlijk-organisatorische en strategische competenties:
64. kan problemen van veiligheid en leefbaarheid in kaart brengen in
een integraal perspectief;
65. kan zelfstandig functioneren binnen geformuleerde beleidskaders;
66. kan verantwoordelijkheid dragen voor het handelen van anderen;
67. kan de positie en taak van de politie in de samenleving hanteren;
68. kan de eigen effectiviteit in bestuurlijk krachtenveld inschatten;
69. kan proactief werken en initiatief nemen;
70. kan actoren binnen en buiten de politie onderkennen;
71. kan eigen mogelijkheden inschatten en steun vragen;
72. kan andere politiemedewerkers stimuleren en begeleiden.

Sociaal-communicatieve en cultureel-normatieve competenties:
73. kan relaties met organisaties aangaan en onderhouden;
74. kan zich inleven en laten leiden door de maatschappelijke
problematiek;
75. kan alleen werken.

Leer- en vormgevingscompetenties:
76. kan informatie verzamelen en toepassen;
77. kan ervaring omzetten in toekomstig handelen;

135

Bijlage 15

GEGEVENS LEIDINGGEVENDE
Naam:

Leeftijd:

Hoe lang werkt u al bij de politie?
jaren

Ik wil u vriendelijk verzoeken deze vragenlijst in te vullen en ingevuld te retourneren naar e.keppels@kbanijmegen.nl.
Gelieve de vragenlijst via bovenstaand e-mailadres terugsturen. Eventueel kan de vragenlijst ook per post worden
geretourneerd, naar:
KBA Nijmegen
t.a.v. Erik Keppels
Antwoordnummer 2182
6500 WC Nijmegen

Hartelijk dank voor uw medewerking!!

136

Bijlage 16

Interviewleidraad duo-interviews operationele chefs
Respondentnummer: ……… (digits op basis van onderstaande gegevens)
1. Korps:
2. Team:
3. Leidinggevende 1:
Leidinggevende 2:

Vragenlijst (duo-)interviews direct leidinggevenden van teams
Versie 2, 110201

Instructie voor interviewer / onderzoeker
In opdracht van het Ministerie van BZK is door de Politieonderwijsraad een onderzoek uitgezet naar de output van het
nieuwe politieonderwijs dat in 2002 is ingevoerd (PO2002) en de vraag hoe PO2002 zich verhoudt tot het politieonderwijs van vóór 2002. Daarbij gaat het primair om het effect van het nieuwe politieonderwijs op het functioneren van
executieve politiefunctionarissen in de praktijk. Dit onderzoek vindt plaats in het eerste half jaar van 2011, en wordt
extern begeleid door de onderzoeksinstituten KBA te Nijmegen en IVA te Tilburg.
In een eerder stadium hebben executieve politiefunctionarissen uit het team een vragenlijst ingevuld die betrekking
heeft op hun eigen functioneren. Verder hebben direct leidinggevenden van uw team, via een digitale enquête hun
oordeel gegeven over het functioneren van ondergeschikten. Dit duo-interview is gericht op het in kaart brengen van
een aantal achtergrondkenmerken van het team (onderdeel C) en over de mening van de direct leidinggevenden
betreffende het functioneren van politiefunctionarissen uit het nieuwe politieonderwijs in vergelijking met het functioneren van politiefunctionarissen uit het oude politieonderwijs (onderdeel D). Door het interview tegelijkertijd met u beiden
te houden hopen we daarvan een zo objectief mogelijk beeld te krijgen. Als u het met elkaar eens bent over het antwoord op de vragen is dat helemaal het geval. Mocht u het over antwoorden op bepaalde vragen niet eens zijn of
kunnen worden, dan noteren we op welke punten dat in de kern het geval is [bij vragen met vaste antwoordcategorieën
noteren we een ‘9’, om duidelijk te maken dat de leidinggevenden een afwijkende mening ten opzichte van elkaar
hebben].

137

Bijlage 16

C. ACHTERGRONDKENMERKEN TEAM
1.

Wat is uw functie?
Leidinggevende 1: ………………………………………………………………………………………
Leidinggevende 2: ………………………………………………………………………………………

2.

Over welk team geven jullie leiding?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

3.

Hoeveel politiefunctionarissen (excl. aspiranten) zijn werkzaam in het team?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
In welk type werkgebied is het team vooral actief?

4.

Antwoord:

a1 = vooral in grote gemeente(n)
a2 = vooral in kleine gemeente(n)
a3 = beide ongeveer evenveel
a9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Antwoord:

b1 = vooral in de stad
b2 = vooral op het platteland
b3 = beide ongeveer evenveel
b9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Antwoord:

c1 = vooral in probleemwijken
c2 = soms in probleemwijken
c3 = nooit in probleemwijken
c9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Instructie interviewer / onderzoeker
De volgende vragen gaan over postinitiële scholing, oftewel de diverse cursussen en dergelijke waar de executieve
politiefunctionarissen na de initiële opleiding aan deelnemen. We onderscheiden hier de verplichte en de niet-verplichte
vormen van postinitiële scholing.
5.

In hoeverre is er ruimte voor niet-verplichte postinitiële scholing voor de politiefunctionarissen in het team?
Antwoord:

6.

4 = veel

5 = zeer veel

Indien er ruimte is voor deelname aan niet-verplichte postinitiële scholing, in hoeverre maken de politiefunctionarissen in het team gebruik van deze mogelijkheden?
Antwoord:

7.

1 = (bijna) niet
2 = weinig
3 = niet veel/niet weinig
9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

1 = (bijna) niet
2 = weinig
3 = niet veel/niet weinig
9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

4 = veel

5 = zeer veel

Een politiefunctionaris neemt na zijn initiële scholing deel aan diverse verplichte cursussen en overige vormen van
postinitiële scholing. Beperkt deze verplichte postinitiële scholing de ruimte voor niet-verplichte postinitiële scholing
en zo ja, op welke manier (denk aan gebrek aan tijd en/of budget)?
Meerdere antwoorden mogelijk
Antwoord:

1 = nee, geheel niet of slechts in beperkte mate
2 = ja, vanwege tijdgebrek
3 = ja, omdat het scholingsbudget (grotendeels) opgaat aan verplichte scholing
4 = ja, omdat …..
5 = anders, namelijk …..

138

Bijlage 16
8.

a. Wat is de belangrijkste reden dat politiefunctionarissen in het team deelnemen aan niet-verplichte postinitiële
scholing?
Antwoord:

1 = Om in de huidige functie goed / beter te kunnen functioneren
2 = Om een vervolgstap in de carrière te kunnen maken
3 = Omdat de scholing interessant is
4 = Andere reden, namelijk ……
9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

b. Wat is de belangrijkste reden dat politiefunctionarissen in het team niet deelnemen aan niet-verplichte postinitiële scholing?
Antwoord:

1 = Is geen ruimte voor, door beperkte financiële mogelijkheden (bezuinigingen)
2 = Is geen ruimte voor, door tijdgebrek / werkdruk (o.a. door de verplichte cursussen
e.d.)
3 = Politiefunctionaris heeft geen zin om scholing in eigen tijd te volgen
4 = Politiefunctionaris is ‘scholingsmoe’
5 = Scholingsaanbod is te summier / past onvoldoende bij werkzaamheden
6 = Politiefunctionaris vindt het scholingsaanbod onvoldoende interessant
7 = Andere reden, namelijk ……
9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

9.

a. Stelling: deelname aan verplichte postinitiële scholing is belangrijk voor een goede uitvoering van het werk van
de executieve politiefunctionarissen in ons team?
Antwoord:

1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = oneens / eens 5 =
enigszins mee eens 6 = mee eens 7 = zeer mee eens 9 = leidinggevenden zijn het
oneens met elkaar

b. Stelling: deelname aan niet-verplichte postinitiële scholing is belangrijk voor een goede uitvoering van het werk
van de executieve politiefunctionarissen in ons team?
Antwoord:

1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = oneens / eens 5 =
enigszins mee eens 6 = mee eens 7 = zeer mee eens 9 = leidinggevenden zijn het
oneens met elkaar

10. Stelling: de cultuur en sfeer in het team is bevorderlijk voor een goede uitvoering van het werk van de executieve
politiefunctionarissen in ons team.
Antwoord:

1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = oneens / eens 5 =
enigszins mee eens 6 = mee eens 7 = zeer mee eens 9 = leidinggevenden zijn het
oneens met elkaar

11. Stelling: de cultuur en sfeer in het korps is bevorderlijk voor een goede uitvoering van het politiewerk in ons team.
Antwoord:

1 = zeer mee oneens 2 = mee oneens 3 = enigszins mee oneens 4 = oneens / eens 5 =
enigszins mee eens 6 = mee eens 7 = zeer mee eens 9 = leidinggevenden zijn het
oneens met elkaar

139

Bijlage 16
12. Wordt er in het werk van de executieve politiefunctionarissen in het team vooral de nadruk gelegd op het belang
van repressief optreden of van anticiperend optreden met compassie?
Antwoord:

1 = bijna altijd de nadruk op repressief;
2 = merendeel de nadruk op repressief ;
3 = beide ongeveer evenveel;
4 = merendeel de nadruk op anticiperend;
5 = bijna altijd de nadruk op anticiperend;
9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar.

13. Is deze manier van werken kenmerkend voor alleen jullie team of voor het gehele korps?
Antwoord:

1 = alleen het team 2 = gehele korps

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

14. Wordt er in het werk van de executieve politiefunctionarissen in het team vooral de nadruk gelegd op het belang
van het halen van vooraf gestelde targets of van het goed functioneren los van zulke targets?
Antwoord:

1 = bijna altijd de nadruk op vooraf gestelde targets;
2 = merendeel de nadruk op vooraf gestelde targets;
3 = beide ongeveer evenveel;
4 = merendeel de nadruk op goed functioneren los van targets;
5 = bijna altijd de nadruk op goed functioneren los van targets;
9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar.

15. Is deze manier van werken kenmerkend voor alleen jullie team of voor het gehele korps?
Antwoord:

1 = alleen het team 2 = gehele korps

140

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Bijlage 16

C.

NIEUW IN VERGELIJKING MET OUD POLITIEONDERWIJS

Instructie interviewer / onderzoeker
Ik noem nu enkele thesen over het nieuwe en oude politieonderwijs. Geef telkens aan of u het eens of oneens bent met
de these.
16. In de beroepspraktijk waarderen wij (de output/outcome van) het PO2002 per saldo positiever dan het politieonderwijs oude stijl: in het algemeen zijn de door PO2002 afgeleverde politiefunctionarissen beter.
Antwoord: 1 = eens

2 = niet eens

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

17. De volgende elementen uit de opbrengst van PO2002 (t.o.v. het oude politieonderwijs oude stijl) waarderen wij:
a.

de bredere inzetbaarheid;

Antwoord: 1 = eens
b.

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

2 = niet eens

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

2 = niet eens

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

de mondigheid.

Antwoord: 1 = eens
e.

2 = niet eens

de klantvriendelijkheid;

Antwoord: 1 = eens
d.

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

het analytisch en reflectief vermogen;

Antwoord: 1 = eens
c.

2 = niet eens

andere, namelijk..

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

18. De volgende elementen uit de opbrengst van PO2002 (t.o.v. het oude politieonderwijs oude stijl) waarderen wij
relatief minder:
a. de parate technisch-juridische kennis, bijvoorbeeld inzake:
- het juridisch adequaat opmaken van een proces-verbaal
- het weten wat de bevoegdheden ‘op straat’ zijn.
Antwoord: 1 = eens
b.

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

de actie-oriëntatie, de gerichtheid op het metéén doen.
Antwoord:

c.

2 = niet eens

1 = eens

2 = niet eens

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

andere, namelijk ….

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

141

Bijlage 16
19. Welke politiefunctionaris (de afgestudeerde van het nieuwe of van het oude politieonderwijs) scoort bij de volgende
elementen beter?:
a.

het snel kunnen schakelen van ‘spannende’ zaken naar (respectvolle) bejegening;

Antwoord:
b.

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

geïnformeerd zijn over en affiniteit hebben met maatschappelijke discussies;

Antwoord:
d.

2 = ‘oude’

het adequaat om kunnen gaan met het geven van feedback;

Antwoord:
c.

1 = ‘nieuwe’

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

(mede afhankelijk van korps, leiding en team) de innovatiepotenties, op het punt van cultuurdoorbreking én politiekundige aspecten.

Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

e. andere, namelijk…
Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

20. Wij juichen ‘het lerend werken’-principe in het nieuwe politieonderwijs vanaf het begin van de opleiding toe.
Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

21. Het is bij het duale ritme van de opleiding van belang dat er een goede begeleiding in de korpsen is én dat de
afstemming tussen het lerend werken in de praktijk (van de korpsen) en het aanbod van de politieacademie goed
is. Het vastliggen van opleidingsperiodes i.c. de afbakening in kwartielen levert daarvoor een goede basis.
Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

22. Zonder terug te willen naar de situatie in het oude politieonderwijs zouden wij juist aan het begin van de opleiding
wat minder duale elementen zien, om politiestudenten met meer bagage de praktijk van de korpsen in te kunnen
laten gaan.
Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

142

Bijlage 16
23. Wij vinden de opbrengsten van het nieuwe politieonderwijs over het algemeen goed, maar de inzetbaarheid tijdens
de opleiding is problematisch en past niet altijd in het ritme van de bedrijfsvoering.
Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

24. De problemen met betrekking tot de inzetbaarheid van aspirant-politiefunctionarissen tijdens de opleiding schrijven
wij toe aan:
a.

het patroon van kernopgaven i.c. proeven van bekwaamheid waardoor politiestudenten volgens een cumulatief
patroon steeds partieel bevoegd inzetbaar zijn;

Antwoord:
b.

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

het ritme van vastliggende opleidingskwartielen waardoor de flexibele inzetbaarheid in korpsen beperkt is.

Antwoord:
c.

1 = ‘nieuwe’

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

andere, namelijk ….

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

25. Het nieuwe, samenhangende stelsel van PO2002 blokkeert oud opgeleide politiefunctionarissen in hun postinitiële
opleidingsmogelijkheden, doordat zij eerst van het initiële kwalificatieniveau 4 naar het initiële kwalificatieniveau 5
moeten alvorens in te kunnen stromen in het postinitiële TLL (tactisch leidinggevende)-traject.
Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

26. Als u een vergelijking maakt tussen een beginnend politiefunctionaris in uw team die recent uit het politieonderwijs
stroomde versus een beginnend politiefunctionaris die langer geleden uit het politieonderwijs stroomde, wie functioneert naar uw mening dan beter direct na diplomering?
Antwoord:

1 = ‘nieuwe’

2 = ‘oude’

9 = leidinggevenden zijn het oneens met elkaar

Toelichting: …………………. …………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

27. Wat is het grootste voordeel van het functioneren van de politiefunctionarissen die uit het oude politieonderwijs
stroomden?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

143

Bijlage 16
28. Wat is het grootste voordeel van het functioneren van de politiefunctionarissen die uit het nieuwe politieonderwijs stroomden?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

29. Wat zijn de belangrijkste elementen die de politiefunctionaris uit het nieuwe politieonderwijs in het algemeen mist
bij zijn functioneren? Met andere woorden, waar moet volgens jullie in de initiële opleiding meer tijd en aandacht
aan worden besteed?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………

GEGEVENS LEIDINGGEVENDEN
Leidinggevende 1:
Naam
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
Leeftijd
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
Hoe lang werkt u al bij de politie?
…. jaren

Leidinggevende 2:
Naam
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
Leeftijd
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
Hoe lang werkt u al bij de politie?
…. jaren

Hartelijk dank voor jullie medewerking!!

144

Bijlage 17

Verslag landelijke focusgroep
12 september 2011, KBA/POR
De belangrijkste bevindingen van de summatieve evaluatie van het PO2002 zijn op donderdag
8 september 2011 in een groepsgesprek met betrokkenen uit diverse korpsen doorgenomen.
Deze landelijke focusgroep kwam bij elkaar om na te gaan of de resultaten herkenbaar zijn en
welke verklaringen c.q. achtergronden daarvoor kunnen worden gegeven. Daartoe zijn de belangrijkste resultaten weergegeven in een beknopte notitie.
In het groepsgesprek is tevens kort ingegaan op de eventuele mogelijkheden voor een monitorsysteem waarmee ervaringen uit de beroepspraktijk systematisch teruggekoppeld worden naar
het politieonderwijs.
Over de belangrijkste resultaten van het onderzoek
Over de gehele linie herkennen de deelnemers aan de focusgroep zich in de bevindingen van
het onderzoek. Ze bevestigen de overall indruk uit het onderzoek dat de opbrengst van PO2002
redelijk goed beantwoordt aan hetgeen de beroepspraktijk in de korpsen van beginnende beroepsbeoefenaren (startbekwaam) vraagt.
In de focusgroep zijn de volgende zaken naar voren gekomen:
• De mindere punten van de nieuw opgeleiden zijn bekend, zoals het in sommige opzichten
niet optimale schriftelijke werk (bijv. opmaken juridisch sluitend proces-verbaal) en de te weinig aanwezig parate juridische kennis. De betrokkenen geven aan dat de Politieacademie
reeds bezig is om de (initiële) opleiding op dit punt te verbeteren. Er wordt ook aangegeven
dat er geen eenzijdig negatief beeld van PO2002 moet worden gegeven. Het beeld bij de betrokkenen is dat de nieuw opgeleiden weliswaar ’minder kennis hebben, maar meer kunnen’.
Met name zijn de nieuw opgeleiden beter in staat om nieuwe en onbekende opdrachten goed
uit te voeren dan de oud opgeleiden. Nieuw opgeleiden hebben minder angst en schrikken
minder snel van het onbekende.
• De deelnemers aan de focusgroep vinden de gemiddelde scores met betrekking tot de voorbereiding in de initiële politieopleiding op de politiepraktijk (te) laag. Geregeld geven de executieve politiefunctionarissen in de ingevulde vragenlijsten aan ‘enigszins’ voorbereid te zijn
door de initiële politieopleiding op de praktijk. De aanwezigen in de landelijke focusgroep
hebben een hoger ambitieniveau en zouden graag zien dat de executieve politiefunctionarissen zichzelf 100 procent voorbereid vinden op de praktijksituatie. Vanuit de focusgroep wordt
aangegeven dat het ook niet mogelijk/wenselijk is om alle praktijksituaties goed voor te bereiden; sommige laten zich moeilijk ensceneren en/of komen relatief minder vaak voor in de
praktijk.
Met uitzondering van de praktijksituaties van het hoofdproces Noodhulp voelen de oud opgeleiden zich iets beter voorbereid op de praktijksituaties door de initiële politieopleiding dan de
nieuw opgeleiden. Mogelijk verklaringen hiervoor zijn volgens de betrokkenen tweeërlei: a) als
nieuw opgeleiden gevraagd wordt naar de politieopleiding hebben ze alleen de theoriekwartielen in het achterhoofd en niet de praktijkkwartielen en daardoor geven ze te lage cijfers, b) de
oud opgeleiden zijn al langer uit het onderwijs en hebben daardoor een andere (positievere) kijk
op de bijdrage van hun gevolgde politieopleiding op het eigen functioneren in de politiepraktijk.
• De resultaten laten weinig verschil zien tussen de zelfbeoordeling van de executieve politiefunctionaris en het oordeel van zijn directe operationele chef. Een deel van de focusgroep
vermoedt dat dit beeld gewoon klopt met de werkelijkheid. Een ander deel vindt dit een op145

Bijlage 17

vallende uitkomst, omdat hen uit de korpsen ook wat minder positieve geluiden bereiken over
nieuw opgeleiden. Deze klachten hebben waarschijnlijk vooral betrekking op de mindere punten van nieuw opgeleiden, zoals eerder genoemd. Daarentegen merken de betrokkenen bij
de operationele chefs ook waardering voor de mondigheid en zelfredzaamheid van de nieuw
opgeleiden, dat mogelijk de hoge scores door operationele chefs verklaart.
• Uit het kwantitatieve deel van het onderzoek is geen duidelijk verschil waarneembaar tussen
het functioneren van niveau 3 en niveau 4 opgeleiden uit het PO2002. Volgens de betrokkenen is er wel degelijk een niveauverschil. Niveau 4 opgeleiden kijken verder dan hun neus
lang is en zijn in staat een probleem integraal aan te pakken. Zij benaderen een probleem
anders dan niveau 3 opgeleiden en dit heeft vooral te maken met hun (meestal) hogere vooropleiding. De deelnemers aan de focusgroep typeren de niveau 3 opgeleiden als doeners en
de niveau 4 opgeleiden als denkers. De niveau 4 opgeleiden worden als toegevoegde waarde gezien. De toegevoegde waarde bij bijvoorbeeld het oplossen van een probleem is gelegen in het vinden van de oorsprong van het probleem of het tegen het licht houden van de
actuele maatregelen/protocollen om het betreffende probleem op te lossen. Uit discussie
komt naar voren dat juist een mix van niveau 3 en 4 in de teams het beste is. De angst bestaat dat in de toekomst voornamelijk denkers de korpsen instromen en dat is niet goed voor
de afhandeling van het politiewerk volgens de betrokkenen.
Mogelijke verklaringen voor de vrijwel gehele afwezigheid van verschillen in het functioneren
tussen de niveau 3 en 4 opgeleiden is dat zij in de teams dezelfde politietaken uitvoeren. Niveau 4 opgeleiden krijgen daardoor niet altijd de mogelijkheid om zich te onderscheiden,
hoewel ook wordt opgemerkt dat de echt goede ‘4’ zichzelf onderscheidend maakt en doorstroomt naar de hogere rang (brigadier). Een andere verklaring is dat de toegevoegde waarde van niveau 4 opgeleiden maar op een beperkt aantal praktijksituaties en competenties betrekking heeft. Niveau 4 opgeleiden zouden vooral hoger moeten scoren op zaken als samenwerking en kennis.
• Nieuw opgeleiden scoren goed op de competenties moed en stressbestendigheid, dit tot
enige verbazing van de deelnemers aan de focusgroep. Immers, er is juist besloten dat de
mentale weerbaarheid van executieve politiefunctionarissen meer aandacht moet krijgen.
Ongeacht de mogelijke overkill wordt de extra aandacht hiervoor wel omarmd.
Over een monitorsysteem voor regelmatige feedback tussen politieonderwijs en -praktijk
Op de vraag of een monitorsysteem gewenst is wordt unaniem ‘ja’ geantwoord. Los van een
dergelijk systeem zou er volgens enkele deelnemers aan de focusgroep de mogelijkheid moeten bestaan voor continue feedback tussen praktijk en opleiding.
In de focusgroep wordt geopperd om de keuze voor de praktijksituaties nogmaals tegen het
licht te houden en indien hiertoe goede gronden voor bestaat de vragenlijst op dit punt aan te
passen.
Hoewel strikt genomen buiten dit onderzoek vallend geeft menig deelnemer aan de focusgroep
aan bezorgd te zijn over de vele veranderingen die er de komende tijd op de korpsen afkomen.
De ‘PO2012’-trein is inmiddels in gang gezet en de operationele uitrol in de korpsen is nog lang
niet geregeld. Dat terwijl de korpsen nog steeds bezig zijn om de lerende organisatie te worden
waar het in 2002 vernieuwde onderwijs om vraagt. Bijvoorbeeld in de begeleiding van studenten
in de praktijk zijn nog stappen vooruit te maken. Met de komende veranderingen zal het vraagstuk over de inrichting van het politieonderwijs in de korpsen nog meer aan importantie winnen.
Met dit in het achterhoofd is het wellicht zinnig om thematisch speerpunten - zoals ‘PO2012’ - in
het monitorsysteem in te bouwen. Deze speerpunten geven de gelegenheid antwoorden en
oplossingen te geven op de prangende vraagstukken in de opleidingswereld van de politie, met
name daar waar het de wisselwerking opleiding - praktijk betreft. Met ‘PO2012’ als speerpunt

146

Bijlage 17

kun je bijvoorbeeld tijdens de duo-interviews met operationele chefs spreken over de voortgang
van de uitrol van ‘PO2012’ en de tevredenheid daarover.

147