Datum

19 oktober 2021
Van

Centrale Cliëntenraad

Aan

Leden Commissie SZW van de Tweede KAmer
Kopie

Onderwerp

Position paper Centrale Cliëntenraad UWV

MEER MENSELIJKE MAAT MOGELIJK MAKEN
Position paper van de Centrale Cliëntenraad van UWV t.b.v. het Rondetafelgesprek
`Knelpunten in de uitvoering` van de commissie SZW van de Tweede Kamer.
In de Knelpuntenbrief van UWV, d.d. 3 juni 2021, schetst UWV
´een steeds complexer wordend kader van wetten en regels waarbij veel van ons
wordt verwacht`
dat `de menselijke maat wordt uit het oog verloren en de burger wordt niet
geholpen`
dat `onderdelen slecht zijn uit te leggen aan de cliënt, en dat ook medewerkers
binnen UWV hebben moeite deze te doorgronden´
dat `wetgeving op verschillende manieren tot knelpunten voor de burger en tot
interne knelpunten voor UWV kan leiden´.
De Centrale Cliëntenraad werd helaas niet betrokken bij de inhoud van de Knelpuntenbrief.
We zijn er achteraf over geïnformeerd. Desondanks onderschrijven we de brief, al wijzen we
er wel op dat UWV zélf méér ruimte zou kunnen benutten, mits in voldoende mate vanuit de
cliënt wordt gedacht.
In de vier thema´s worden veel problemen helder beschreven vanuit de positie van de
organisatie én vanuit de cliënt. De vaak niet te begrijpen, arbitraire WIA-uitkeringsregimes,
en bijv. de kostendelersnorm en het toenemende artsentekort veroorzaken dagelijks meer
problemen. Het gegeven dat het afhankelijk is van de soort uitkeringssituatie of een cliënt
wel of geen re-integratie-ondersteuning kan krijgen is niet uit te leggen bizar én
improductief, net als het feit dat wetgeving mensen met een beperking in bepaalde situaties
hindert ondersteuning te krijgen, en het al even o.i. onvoorstelbaar curieuze feit dat er
diverse manieren zijn de hoogte van een dagloon te berekenen, afhankelijk van de soort wet
die wordt toegepast, de `WIA-35-min-grens waarvoor UWV geen passende dienstverlening
mag inzetten, mensen feitelijk in een inkomensval terecht komen, etc. etc.
Het armoedeprobleem verdient o.i. prioriteit. De diverse soorten niet altijd op elkaar
afgestemde regelingen, en de moeilijke vindbaarheid daarvan, creëren een soort
armoedevallen waaruit ontsnappen heel moeilijk is zonder integrale mogelijkheden van de
overheid als geheel. Dat daarbij een complete ´schuldenindustrie´ is ontstaan die in geld
uitgedrukt zelfs groter is dan de totale schuldensom, beschouwen we als een schandvlek
voor de samenleving. Het moét opgelost worden!
Omdat de beschikbare ruimte van dit Position Paper zeer beperkt is, gaan we slechts op een
klein aantal problemen in. We kiezen er daarbij voor onderwerpen te noemen die níet in de
Knelpuntenbrief staan, maar wél passen bij de vier thema´s. Bovendien voegen we een
aantal voorbeelden van mogelijkheden tot versterking van cliëntenparticipatie toe.
OTN-HERSTELACTIE WIA
Vanaf het moment dat via enkele nieuwsmedia in 2019 bekend werd wat er was gebeurd
met UWV-cliënten in het zgn. WB3000/OTN-dossier, heeft de Centrale Cliëntenraad van UWV
zich ingespannen voor de honderden ernstig gedupeerde mensen in deze affaire.
Via het zgn. `Meldpunt Schrijnende Situaties`, `Herstelpunt WIA´ en later `WIA
Herstelactie` leidde dat (na de Rapporten 'Ongekend onrecht' en 'Klem tussen balie en
1

beleid' tot breed gewaardeerde compensatie-, herstel- en hulpmaatregelen van UWV. De
Tweede Kamer is daarover door de Minister o.a. in mei 2021 uitgebreid ingelicht.
Een deel van het besluitvormingsproces tot medio 2019 is in het Evaluatierapport `Niet
wijzen, maar leren`(1) beschreven en geëvalueerd. `Balancerend tussen recht en
gerechtigheid` was een van de conclusies dat UWV `moreel onjuist, maar wel rechtmatig
had gehandeld`.
Ondanks alle mooie woorden en herstelacties van UWV schuurt deze eindconclusie echter
met ons rechtsgevoel en óók met o.a. de Kabinetsreactie (2) n.a.v. `Regels en Ruimte` (3).
Want zouden die zgn. `morele noties` dan geen of minder kracht van wet hebben?
Het bestaan van WIA-artikel 76/3 -´dringende redenen waardoor UWV geheel of gedeeltelijk
van herziening of intrekking van een beschikking kan afzien´- én het besef dat de beginselen
uit de AWB altijd van kracht zijn, ontbraken in de besluitvorming. Van o.a. B&Bverzekeringsartsen begrepen we dat deze waarden inderdaad niet in beoordelingen en
besluiten worden meegenomen.
Daarmee loopt het uitvoeringsbeleid inmiddels flink achter op noties als `maatwerk is een
mensen-recht`, zoals o.a. beschreven in `Bestuursrecht op Maat` (4), in aansluiting `Regels
en Ruimte` (3).
Met bijv. de al in augustus 2020 gereed gekomen doorlichting van het complete sociale
wetgevingsstelsel op `maatwerkelementen` in `Maatwerk en bijzondere wetgeving: ondanks
of dankzij?` (5) kunnen de `scherpe kantjes van standaardtoepassing van een algemene
rechtsregel worden gemitigeerd` (…) De ruimte die wetgeving op zich al biedt om maatwerk
te leveren wordt vaak `bedreigd door een wettelijke grondslag voor lagere regelgeving door
de regering of de minister`. Daar hebben we niets aan toe te voegen.
Zelfs mét het volledig meenemen van de AWB-beginselen en de discretionaire mogelijkheden
van WIA 76/3 blijft overigens een dieperliggend probleem nog steeds bestaan: het systeem
van herbeoordelen zélf, en de kwestie duurzaam of niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
zijn.
De verzekeringsarts wordt door dat systeem nl. geacht naast arts ook volleerd koffiedikkijker te zijn, om vervolgens met die kunde bij mensen met beperkingen de verre toekomst
te voorspellen. Want als er nog een kans is dat een beperking níet blijvend zou kunnen
zijn…..
Inmiddels weten we uit onderzoek (6) en nu feitelijk ook uit de cijfers van de WB3000groep(!) dat ook verzekeringsartsen geen volleerde toekomstvoorspellers zijn. De wet
suggereert echter nog steeds dat magische vermogen. Daar komt dan nog bij dat er geen
aanwijzingen zijn dat (meer) herbeoordelingen leiden tot meer uitstroom naar werk.
Wij adviseren de Kamer
bestaanszekerheid voorop te stellen
herbeoordelingen niet oneindig te laten herhalen
de duurzaam-arbeidsongeschikt-zijn-eisen te verlagen en eerder vast te laten stellen
het proces van individueel herstel te waarderen, en niet te frustreren door algemene
limieten die niet passend zijn voor iedereen
mensen met arbeidsbeperking te laten instromen in de WIA i.p.v. in de Bijstand
stimuleren van duurzaam passend werkaanbod, door bijv. belastingverlaging ná
bewezen effectief zijn van dat werkaanbod
Uitvoeringsorganisaties geregeld laten rapporteren over de daadwerkelijke aantallen
keren dat om redenen van menselijke maat afgeweken is van de reguliere besluiten.
Omdat mensen immers niet allemaal in dezelfde hokjes passen
belemmeringen zoals beschreven in (4) en (5) zo spoedig mogelijk weg te nemen
(1) ´Niet wijzen, maar leren` ,Governance & Integrity mei 2021
(2) `Kabinetsreactie Regels en Ruimte´, Kamerbrief, 16 januari 2020
(3) `Regels en Ruimte – Verkenning Maatwerk in dienstverlening en discretionaire ruimte´, ´, ABDTOPconsult, september 2019
(4)
`Bestuursrecht op Maat deel 1 en 2`, Y.E. Schuurmans e.a. (i.o.v. BZK), april resp. september 2020
(5) `Maatwerk en bijzondere wetgeving: ondanks of dankzij?`, Anne Meuwese e.a. (i.o.v. BZK), 31 augustus 2020
(6) ‘Wie stroomt er in de WIA in en wie stroomt uit? Een vijf jaar follow-up studie’, Louwerse e.a. (TBV), 2019

REGELINGEN e.d. ALS IN EEN DONKER WOUD MET MOEILIJK TE VINDEN HUISJES
Burgers, waaronder ook cliënten van UWV, kunnen vaak de juiste wegen niet vinden naar de
diverse Uitvoeringsorganisaties, Regelingen en Toeslagen. De informatie daarover is
buitengewoon versnipperd. Ze zijn ingericht als een grote verzameling kleine huisjes waarin
je kunt wonen. Maar door o.a. samenloop van omstandigheden moeten veel burgers in veel
huisjes tegelijk thuis zijn. De sleutels om binnen te komen zijn niet makkelijk te vinden, en
bovendien zijn er regels die wonen in een aantal huisjes tegelijk moeilijk maken. Ook
verhuizen van het ene naar het andere huisje is lastig.
2

De wetgever heeft deze problemen al eerder gesignaleerd, en daarom geld beschikbaar
gesteld aan gemeenten voor zgn. Onafhankelijke Cliënt Ondersteuning (OCO). Een flink
aantal gemeenten heeft dat geld echter om gemeente-eigen redenen níet besteed voor OCO
op het gebied van Werk & Inkomen, waardoor burgers dwalen tussen de huisjes, te laat
komen voor de sleutels etc. etc.
Nieuwe toeslagen-, OTN-, voorschotten- en andere affaires zullen daarom blíjven
vóórkomen.
Wij adviseren de Kamer
er voor te zorgen dat OCO overal in Nederland beschikbaar, en niet postcodeafhankelijk is
er voor te zorgen dat de burger zich kan melden bij één makkelijk te vinden fysiek
(en ook digitaal) overheidsloket -burgerservicepunt o.i.d.- waarachter dan overheden
en uitvoeringsorganisaties de burger van dienst zijn
werk te maken van werkelijke vereenvoudiging/hervorming van het stelsel
OVER ONS, ZONDER ONS
De manier waarop de 35 Arbeidsmarktregio´s (AMR) zijn ingericht is voor een deel
begrijpelijkerwijs overgelaten aan de AMR zelf. Dat het daarbij echter mogelijk is de directe
vertegenwoordiging van cliënten door bijv. leden van de 11 UWV districtsraden níet te
regelen, is o.i. een weeffout in het systeem die door bijv. een AMvB opgelost zou kunnen
worden.
Wij adviseren de Kamer
er bij de Minister op aan te dringen dat directe cliëntenparticipatie in de AMR wordt
geregeld.
BEDANKT VOOR UW ADVIES!
Het OTN-relaas en een aantal andere, vanwege ruimtegebrek niet genoemde dossiers,
herbergen nog een ander, meer algemeen probleem. We zien dat als een rechtstreeks gevolg
van de SUWI-wet/Regeling Cliëntenparticipatie, waar we als Centrale Clientenraad in overleg
met UWV niet uit kunnen komen. Ons meest vergaande recht is slechts tijdig geïnformeerd
worden door UWV om te kunnen adviseren aangaande zaken die de cliënt raken (7). Na ons
advies volgt een reactie van UWV, en dat was het dan.
Er is op geen enkele manier geregeld dat er beroep bij een andere instantie mogelijk is.
Feitelijk rest ons na een afwijzing van ons advies slechts één route: naar de
Ondernemingskamer.
Het duurde daarom bijvoorbeeld
onnodig lang voor ons aanhoudende pleidooi voor o.a. compensatie van OTNgedupeerden werd gehonoreerd
t/m vandaag dat zelfs concrete toezeggingen van UWV níet leidden tot een complete
evaluatie van zowel het aanvankelijke WB3000-gebeuren, de OTN-operatie en het
ontstaan van het Herstelpunt WIA
tot het moment dat UWV geconfronteerd werd met steeds meer cliënten die in
problemen kwamen door o.a. teruggevorderde voorschotten, voor UWV in actie
kwam om cliënten niet de dupe te laten worden van wat UWV zelf had veroorzaakt.
De Centrale Cliëntenraad had echter al maanden eerder de Directie Uitkeren
voorspeld wat de gevolgen waren van het toekennen van voorschotten die later weer
teruggevorderd zouden kunnen worden
etc, etc.
(7) ´Regeling Cliëntenparticipatie 4/2b en 4/3b´

VRIJWILLIGERS VERTEGENWOORDIGEN MILJOENEN CLIENTEN
Alle UWV-raadsleden worden belastingtechnisch als vrijwilligers beschouwd, en mogen dus
geen enkele bezoldiging ontvangen. Navrant effect daarvan is dat advisering dóór en
medezeggenschap ván cliënten daardoor daadwerkelijk wordt gehinderd. In theorie zou een
vrijwilligersvergoeding (max. 180 euro p/m en 1800 euro p/j) mogelijk kunnen zijn, maar
zelfs daarvoor biedt de Regeling Cliëntenparticipatie geen ruimte.
Wij adviseren de Kamer aan te geven dat
een onafhankelijke beroepsinstantie in het leven wordt geroepen voor cliëntenraden
die onder de SUWI-wet vallen (en overigens ook voor andere cliëntenraden Werk &
Inkomen), naar voorbeeld van bijv. de WMCZ 2018, waarin een Commissie van
Vertrouwenslieden is ingesteld
een vrijwilligersvergoeding beschikbaar kan worden gesteld, evenals in bepaalde
gevallen een vorm van bezoldiging.
3

Mevrouw N. Mensink

Voorzitter Centrale Cliëntenraad UWV

4