Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

26 283

Migratie Antilliaanse jongeren

Nr. 49

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2008
Met deze brief informeer ik u, mede namens de minister voor Jeugd en
Gezin, over het besluit van het kabinet over de Verwijsindex Antillianen
(VIA).
Aanleiding
De zogenoemde Antillianengemeenten1 in Nederland zien zich geconfronteerd met een groep Antilliaans-Nederlandse jongeren die speciale begeleiding nodig heeft en/of problemen veroorzaakt. Voor de aanpak van deze
problematiek zijn er op Rijks- en gemeenteniveau afspraken gemaakt over
categoriaal beleid. De gemeenten hebben de beschikking over een breed
pakket aan maatregelen ten behoeve van de hulpverlening aan deze groep
jongeren. Voor een maatwerk aanpak van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren is het van belang dat de verschillende hulpverleners elkaar snel
weten te vinden en onderling informatie uitwisselen, ook wanneer
jongeren frequent verhuisgedrag vertonen en niet staan ingeschreven in
de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA). De Verwijsindex Antillianen
is op verzoek van de Antillianengemeenten ontworpen als één van de
instrumenten om de problematiek van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren aan te pakken, op een moment dat er nog geen zicht was op een
bredere verwijsindex voor álle jongeren die in Nederland als risicojongere
kunnen worden aangemerkt.

Almere, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem,
Breda, Capelle aan den IJssel, Dordrecht, Den
Haag, Den Helder, Eindhoven, Groningen,
Leeuwarden, Lelystad, Nijmegen, Rotterdam,
Schiedam, Tilburg, Vlaardingen, Vlissingen,
Zoetermeer en Zwolle.

Doelstelling van de VIA is het op bovenlokaal niveau ondersteunen van de
integrale en persoonsgerichte aanpak van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren die op lokaal niveau plaatsvindt. Alle Antillianengemeenten
leveren verwijsinformatie aan betreffende Antilliaans-Nederlandse risicojongeren die in lokale trajecten zitten. De coördinatie van deze lokale
trajecten vindt veelal plaats in een speciaal casusoverleg. Om AntilliaansNederlandse risicojongeren op basis van deze casusoverleggen te kunnen
melden aan een verwijsindex, is het noodzakelijk dat er op lokaal niveau
in de bronsystemen van de hulpverlenende instanties sprake is van registratie van herkomst.

KST126693
0809tkkst26283-49
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 283, nr. 49

1

1

De Verwijsindex risicojongeren richt zich primair op het bij elkaar brengen
van risicomeldingen van hulpverleners en het informeren van die hulpverleners over elkaars betrokkenheid bij een jongere. Daarmee bevordert de
VIR de samenwerking binnen én tussen gemeenten.
Op 10 november jl. heeft de voormalige minister voor Wonen, Wijken en
Integratie een brief verzonden naar de Tweede Kamer waarin zij afstand
doet van de Verwijsindex Antillianen. In de ministerraad van 14 november
jl. is besloten deze brief om twee procedurele redenen in te trekken. Ten
eerste omdat er nog geen overleg was gevoerd met alle bewindspersonen
die daaraan behoefte hadden en ten tweede omdat er ook een advies lag
van de Raad van State dat nog niet voldoende betrokken was geweest in
de besluitvorming. Op 25 november jl. heb ik per brief aan de Kamer
uitvoering gegeven aan dit besluit. In die brief verwijs ik naar de gesprekken die ik voer met de betrokken bewindspersonen en de 21 Antillianengemeenten om de meest geëigende oplossing te kunnen bepalen, en
wordt de toezegging gedaan de Kamer daarover zo spoedig mogelijk te
informeren. Met onderhavige brief doe ik deze toezegging gestand.
Oordeel Raad van State en College bescherming persoonsgegevens
Op 3 september jl. heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van
State geoordeeld dat de VIA een passend middel is gezien de aard, ernst
en omvang van de problematiek van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren. De Raad van State oordeelde hiermee dat het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) op 11 december 2006 terecht ontheffing
heeft verleend voor een verwijsindex voor Antilliaans-Nederlandse risicojongeren gezien het zwaarwegend algemeen belang. De ontheffing voor
de VIA is op 11 december 2008 verlopen. In oktober 2008 is een nieuwe
ontheffingsaanvraag bij het CBP ingediend.
Een fundamenteel kenmerk van de VIA is het tijdelijke karakter. In het
ontheffingsbesluit van 11 december 2006 stelt het Cbp dat de VIA moet
worden beschouwd als een pilot voor intergemeentelijke informatieuitwisseling ten behoeve van een persoonsgerichte benadering voor
specifieke doelgroepen. Daarbij is door de toenmalige minister voor integratie de wens uitgesproken dat de VIA uiteindelijk in de Verwijsindex
Risicojongeren zal worden opgenomen, zodat de VIA overbodig wordt. Dit
tijdelijke karakter van de VIA heeft de Raad van State mee laten wegen in
haar oordeel over de rechtmatigheid van het ontheffingsbesluit van de
Cbp. Dit betekent dat de VIA geen structurele oplossing biedt om de
informatiepositie van de gemeenten met betrekking tot AntilliaansNederlandse risicojongeren te verbeteren. Het is onzeker dat het Cbp
bereid is een nieuwe ontheffing voor de VIA te verlenen, aangezien er nu
wél binnen redelijke termijn zicht is op een Verwijsindex Risicojongeren.
Derhalve moet een oplossing worden gezocht om tegemoet te komen aan
de wens van de Antillianengemeenten om een instrument te hebben ter
ondersteuning van hun lokale aanpak. Met onderliggende uitwerking van
de integratie van de doelstellingen van de VIA in de VIR is een alternatief
gevonden voor de Verwijsindex Antillianen dat naar mening van de
Antillianengemeenten voldoende ondersteuning biedt van een integrale
en persoonsgerichte aanpak van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren.
Eén verwijsindex voor alle jongeren
De afgelopen weken zijn er intensieve gesprekken gevoerd over het
vervolg van de VIA. De gesprekken zijn zeer constructief geweest. Ik ben
met de minister voor Jeugd en Gezin overeengekomen dat de doelstel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 283, nr. 49

2

lingen die aan de VIA zijn gesteld (en dus noodzakelijk zijn voor de aanpak
van de problematiek van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren) in de VIR
zullen worden gerealiseerd. Een aparte verwijsindex van AntilliaansNederlandse risicojongeren wordt daarmee overbodig. Deze doelstellingen zullen worden opgenomen in de proeftuin van de VIR, voor zover
zij daar niet reeds deel van uitmaken, met als uitgangspunt dat zij een
permanent onderdeel gaan vormen van de VIR. De ontheffingsaanvraag
bij het Cbp zal dan ook worden ingetrokken.
De integratie van de doelstellingen van de VIA in de VIR richt zich op die
doelstellingen die direct noodzakelijk zijn voor de hulpverlening aan
Antilliaans-Nederlandse risicojongeren. Dit biedt de mogelijkheid om in
de praktijk vast te stellen of het instrumentarium van de VIR op alle
terreinen adequaat is voor hulpverlening aan de Antilliaans-Nederlandse
jongeren, en op welke onderdelen eventueel aanpassing nodig is. Dit
biedt ook de mogelijkheid om dit niet alleen voor de Antilliaans-Nederlandse jongeren te doen, maar eveneens voor andere jongeren in vergelijkbare situaties. Hierbij zullen gemeenten en hulpverleningsinstanties
vanzelfsprekend nauw worden betrokken. Hiermee wordt tegemoet
gekomen aan de uitdrukkelijke wens van zowel de Antillianengemeenten
als ministerraad dat de koppeling tussen de VIA en de VIR geen vertraging
oplevert voor de aanpak van Antilliaans-Nederlandse probleemjongeren,
noch voor de introductie van de VIR.
De relatie die er ligt tussen de VIA en de VIR wordt nu losgemaakt van het
vraagstuk rondom registratie van herkomstgegevens. Registratie van
herkomstgegevens betreft een principiële discussie, verbonden met de
Grondwet en internationale verdragen, die vraagt om betrokkenheid van
meerdere bewindspersonen en om een zorgvuldige afweging binnen het
kabinet. Het belang van registratie van herkomst kan op zichzelf worden
onderschreven, alsmede de noodzaak om op adequate wijze te onderbouwen op welke wijze deze registratie dient plaats te vinden. Deze
discussie omvat meer dan de vraag naar de wenselijkheid en noodzakelijkheid van registratie van herkomstinformatie in de Verwijsindex Risicojongeren. De discussie zal – in aansluiting op de reeds bestaande mogelijkheden tot registratie bij bijvoorbeeld de politie en in het GBA – over de
volle breedte gevoerd worden. Het gaat daarbij niet alleen om registratie
van herkomstgegevens ten behoeve van de individuele hulpverlening aan
risicojongeren, maar ook om het genereren van beleidsinformatie.
Bijvoorbeeld het in kaart brengen van de herkomst van criminaliteitsverdachten of het inzichtelijk maken van de achterstanden en problemen
van specifieke groepen. Deze geaggregeerde beleidsinformatie is de stap
naar een verantwoord beleid gericht op het oplossen van problemen die
zich voordoen binnen specifieke groepen. Het kabinet zal in de eerste helft
van 2009 de kamer een brief doen toekomen over registratie op herkomst.
Uitwerking integratie VIA in VIR
Momenteel zijn acht van de in totaal 21 Antillianengemeenten aangesloten op de proeftuin van de Verwijsindex Risicojongeren. Met deze
gemeenten zal op zeer korte termijn worden gestart met het inpassen van
de doelstellingen van de VIA in de VIR. Aansluiting van de overige
Antillianengemeenten op de proeftuin vindt eveneens plaats op korte
termijn, doch uiterlijk einde eerste kwartaal van 2009.
De volgende randvoorwaarden zijn essentieel voor de aanpak van de
problematiek van Antilliaans-Nederlandse risicojongeren en zullen, voor
zover zij daar niet reeds deel van uitmaken, in het kader van de VIR
worden gerealiseerd:
1. Bovenlokale matching

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 283, nr. 49

3

2.
3.
4.
5.

Matching door middel van VSN-nummer
Meldcriteria
Antillianencoördinator als meldende instantie
Leeftijd

1. Bovenlokale matching
Primair van belang voor de hulpverlening aan de Antilliaanse doelgroep is
informatie-uitwisseling tussen gemeenten. De coördinator van een casusoverleg moet over informatie kunnen beschikken of een bepaalde jongere
bekend is in een andere gemeenten en welke hulpverleningstrajecten deze
jongere reeds elders doorlopen heeft. Deze mogelijkheid van bovenlokale
matching is van essentieel belang gezien de hoge mobiliteit van Antilliaanse jongeren.
De Verwijsindex Risicojongeren is een landelijk systeem dat gemeentegrensoverschrijdend werkt. Dit betekent dat het VIR systeem voorziet in de
voor de Antillianengemeenten gewenste bovenlokale matching. Van
landelijk dekking is sprake met inwerkingtreding van het wetsvoorstel met
betrekking tot de Verwijsindex. Tot die tijd is uitwisseling enkel mogelijk
tussen gemeenten die daadwerkelijk in de proeftuin zijn aangesloten. Om
toch de bovenlokale werking te kunnen garanderen voor de Antilliaanse
doelgroep is overeengekomen dat alle Antillianengemeenten de mogelijkheid wordt geboden om op korte termijn (uiterlijk einde eerste kwartaal
2009) jongeren aan de Verwijsindex te melden, hetgeen een belangrijke
basis is voor grensoverschrijdende samenwerking en uitwisseling tussen
die Antillianengemeenten. Gemeenten kunnen ondersteuning krijgen voor
de aansluiting op de Verwijsindex binnen de daarvoor geldende voorwaarden, maar dragen daarvoor zelf de bestuurlijke verantwoordelijkheid.

2. Matching door middel van een VSN
Een aanzienlijk deel van de Antilliaans-Nederlandse jongeren is niet geregistreerd in de Gemeentelijke Basisadministratie en beschikt daarmee niet
over een Burger Service Nummer (BSN). Voor deze groep jongeren wordt
een Verwijsindex Service Nummer (VSN) aangemaakt op basis waarvan
matching kan plaatsvinden. Uitgangspunt is dat een jongere maar onder
één VSN bekend kan zijn in de VIR. Op basis van een aantal unieke
persoonsgegevens, te weten achternaam, geboortedatum en geslacht,
wordt het VSN middels een logaritme berekend. Daarmee is het VSN dus
een uniek persoonsgebonden nummer. Op die manier kan het VSN dus
ook voor (Antilliaanse) jongeren zonder BSN fungeren als uniek nummer,
en kunnen jongeren zonder BSN worden gemeld en kan matching plaatsvinden.
Om te kunnen matchen op basis van VSN is een meldfunctie vereist op
basis van identificerende persoonsgegevens. Een VSN dat door de
Verwijsindex gegenereerd is, is niet terug te vinden op paspoort, rijbewijs
of ID-bewijs. Om een matching of melding toch mogelijk te maken voor
een jongere die niet beschikt over een BSN, is het nodig om te melden op
basis van andere identificerende persoonsgegevens. NAW-gegevens
alleen zijn onvoldoende identificerend. Aanvulling met geboortedatum en
geslacht is vereist. In de proeftuin zal een oplossing worden gezocht voor
de (technische) vraag betreffende de mogelijkheid om in geval van een
onvolledige set unieke persoonsgegeven, een VSN aan te maken (bijv. bij
vermoedens van een gelogen geboortedatum of achternaam).

3. Meldcriteria
Melding in de VIA geschiedt als de betrokkene voldoet aan de doelgroep-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 283, nr. 49

4

omschrijving en een specifiek knelpuntcriterium. Ten aanzien van
herkomst wordt in de doelgroepomschrijving als uitgangspunt gehanteerd dat een jongere, of tenminste één van de ouders, is geboren op de
Nederlandse Antillen. Voor een effectieve hulpverlening aan NederlandsAntilliaanse risicojongeren zijn in het contourendocument VIA de
volgende specifieke knelpuntcriteria vastgesteld:
– Deelname aan een schuldhulpverleningstraject.
– Niet geregistreerd zijn in de GBA, maar wel in aanraking komen met bij
het casusoverleg betrokken instellingen.
– Actuele leerplichtproblemen (langer dan twintig schooldagen spijbelen
of absoluut verzuim; voortijdig schoolverlaten in de afgelopen twaalf
maanden).
– Grote afstand tot de arbeidsmarkt.
– Uitkeringsfraude in de afgelopen twaalf maanden.
– Huurschuld van meer dan zes maanden of meer dan drie overlastmeldingen in de laatste twaalf maanden.
– Signalering van één geweldsdelict of twee drugsdelicten of drie keer
overlast veroorzaken binnen een periode van twaalf maanden.
De knelpuntcriteria voor de VIA worden ingepast in het meldingskader
van de VIR. Voor de Verwijsindex risico’s jeugdigen is onderstaand
meldingskader opgenomen in het wetsvoorstel.
– De jeugdige staat bloot aan geestelijk of lichamelijk geweld, enige
andere vernederende behandeling, of verwaarlozing;
– De jeugdige heeft meer of andere dan bij zijn leeftijd normaliter voorkomende psychische problemen, waaronder verslaving aan alcohol,
drugs of kansspelen;
– De jeugdige heeft meer of andere dan bij zijn leeftijd normaliter voorkomende opgroei- of opvoedingsproblemen;
– De jeugdige is minderjarig en moeder of zwanger;
– De jeugdige verzuimt om andere reden dan ziekte of gebrek veelvuldig
van school of andere onderwijsinstelling, dan wel verlaat die voortijdig
of dreigt die voortijdig te verlaten;
– De jeugdige is niet gemotiveerd om door legale arbeid in zijn levensonderhoud te voorzien;
– De jeugdige heeft meer of andere dan bij zijn leeftijd normaliter voorkomende financiële problemen;
– De jeugdige heeft geen vaste woon- of verblijfplaats;
– De jeugdige is een gevaar voor anderen door lichamelijk of geestelijk
geweld of ander intimiderend gedrag;
– De jeugdige laat zich in met activiteiten die strafbaar zijn gesteld;
– De ouders of andere verzorgers van de jeugdige schieten tekort in de
verzorging of opvoeding van de jeugdige.
Momenteel loopt er een traject waarin de in het meldingskader genoemde
omstandigheden worden geconcretiseerd tot meldcriteria. De knelpuntcriteria van de VIA worden hierin expliciet meegenomen.

4. Antillianencoördinator als meldende instantie
In de Antillianengemeenten is de Antillianencoördinator verantwoordelijk
voor de coördinatie van de hulpverlening aan Antilliaans-Nederlandse
risicojongeren. Deze coördinatie vindt veelal plaats via het lokale casusoverleg. De coördinator is een door de burgemeester gemandateerde
gemeenteambtenaar en meldingsbevoegd voor een melding aan de
Verwijsindex Antillianen. In de proeftuin zal worden onderzocht op welke
wijze deze coördinator meldingsbevoegd kan worden gemaakt voor de
Verwijsindex Risicojongeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 283, nr. 49

5

5. Leeftijd
De VIA was bedoeld voor jongeren tot en met 24 jaar. Het rijksbeleid
inzake de Antilliaans-Nederlandse risicogroep en de lokale aanpak
daarvan heeft echter begin 2008 deze leeftijdsgrens losgelaten, aangezien
de problematiek van Antilliaanse Nederlanders zich niet beperkt tot
jongeren tot en met 24 jaar. In het advies van de Taskforce Antilliaanse
Nederlanders is dit bevestigd.
De Verwijsindex richt zich op jongeren tot 23 jaar. Dit betekent dat een
meldingsbevoegde jongeren tot 23 jaar kan melden aan de Verwijsindex.
Met het bereiken van de leeftijd van 23 jaar houdt zoals gezegd de
behoefte aan ondersteuning echter niet noodzakelijkerwijs op. In de proeftuin zal daarom expliciet de vraag worden meegenomen in hoeverre
hulpverleners van elkaars betrokkenheid op de hoogte kunnen worden
gesteld bij jongeren ouder dan 23 jaar. In de evaluatie van de proeftuin
uiterlijk eind 2009 zullen de oplossingen hiervoor worden geinventariseerd en zal besluitvorming hierover plaatsvinden. Ook zal het kabinet
zich actief gaan buigen over het vraagstuk van de leeftijdsgrenzen. De
problematiek van risicojongeren boven de 23 jaar zal worden onderzocht.
Op basis hiervan, en op basis van de ervaringen met de VIR, wordt met
prioriteit onderzocht hoe invulling kan worden gegeven aan de behoefte
van de Antillianengemeenten aan bovenlokale gegevensuitwisseling na
het 23ste levensjaar. Medio 2009 zullen hier de eerste voorstellen voor
worden gedaan.

Gezinssituatie
Ten aanzien van de gezinssituatie bestaan nog vragen die gedurende de
looptijd van de proeftuin worden verkend:
Binnen het gezin van de jongere die 23 wordt, en daarmee buiten het
bereik van de VIR valt, kunnen jongere broertjes of zusjes leven die tussen
de wal en het schip dreigen te vallen omdat de hulpverleners er geen zicht
meer op hebben. Immers, hulpverleners zullen hun hulpverleningstrajecten hebben afgestemd op de gezinssituatie van deze jongere. De
minister voor Jeugd en Gezin heeft de toezegging aan de Tweede Kamer
gedaan dat de mogelijkheden tot een functionaliteit die problematiek bij
andere gezinsleden inzichtelijk maakt onderzocht gaan worden. Ook in de
proeftuin is er nog geen gezinsfunctionaliteit. Het is wel mogelijk dat –
vooruitlopend op het onderzoek naar die functionaliteit – betrokken
gemeenten en instanties in hun samenwerkingsconvenant afspraken
maken over hoe meervoudige gezinsproblematiek kan worden gesignaleerd en hoe deze verder aan te pakken.
Ik ben er van overtuigd met bovenstaande afspraken een oplossing te
hebben gevonden die tegemoet komt aan de bezwaren van de Antilliaanse gemeenschap en de Antillen, en die de Antillianengemeenten
voldoende instrumenten biedt om de problematiek van Antilliaans-Nederlandse jongeren aan te pakken.
De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
E. E. van der Laan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 283, nr. 49

6