Peuterspeelzaalwerk NL:
facts & figures 2014
Feitenonderzoek ter voorbereiding op
“een betere basis voor peuters”
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang

Juni 2014

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

Peuterspeelzaalwerk NL:
facts & figures 2014
FEITENONDERZOEK TER VOORBEREIDING OP
“EEN BETERE BASIS VOOR PEUTERS”

Inhoudsopgave
1. INLEIDING ..................................................................................................... 4
2. ONDERZOEKSVRAGEN EN AANPAK ....................................................................... 5
2.1 Onderzoeksvragen ........................................................................................ 5
2.2 Aanpak ...................................................................................................... 5
3. HET AANBOD VAN PEUTERSPEELZAALWERK IN NEDERLAND ....................................... 6
3.1 Aanbod peuterspeelzaalwerk krimpt .................................................................. 6
3.1.1 Inleiding ................................................................................................ 6
3.1.2 Ontwikkeling aantal houders ....................................................................... 6
3.1.3 Ontwikkeling aantal locaties ....................................................................... 6
3.1.4 Ontwikkeling aantal kindplaatsen ................................................................. 7
3.2 De krimp verklaard … .................................................................................... 8
3.2.1 Inleiding ................................................................................................ 8
3.2.2 Populatie peuters in Nederland stabiliseert ..................................................... 8
3.2.3 Geen overloop peuterspeelzaalwerk naar dagopvang ......................................... 8
3.2.4 Recente krimp peuterspeelzaalwerk door bezuinigingen en omvorming ................... 9
3.3 Aanbod peuterspeelzaalwerk per gemeente ....................................................... 10
3.3.1 Aantal gemeenten met aanbod peuterspeelzaalwerk ....................................... 10
4. INVENTARISATIE GEBRUIK PEUTERSPEELZAALWERK IN NEDERLAND ........................... 12
4.1 Inleiding .................................................................................................. 12
4.2 Aanpak en reikwijdte bereik onderzoek ............................................................ 12
4.3 Aantal peuters dat gebruik maakt van peuterspeelzaalwerk ................................... 12
4.4 Aandeel ambitieniveau 1 en 2 ........................................................................ 12
4.5 Type ouderbijdrage peuterspeelzaalwerk .......................................................... 13
4.6 Plannen om locatie om te vormen maar peuteropvang .......................................... 14
5. INVENTARISATIE ONDER GEMEENTEN MET PEUTEROPVANG ..................................... 15
5.1 Inleiding .................................................................................................. 15
5.2 Deventer ................................................................................................. 15
5.2.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 15
5.2.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 15
5.2.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 15
5.2.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 16

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

1

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
5.3 Eindhoven ................................................................................................ 16
5.3.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 16
5.3.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 16
5.3.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 16
5.3.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 17
5.4 Enschede ................................................................................................. 17
5.4.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 17
5.4.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 17
5.4.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 18
5.4.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 18
5.5 ’s-Hertogenbosch ....................................................................................... 19
5.5.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 19
5.5.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 19
5.5.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 19
5.5.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 20
5.6 Leeuwarden .............................................................................................. 20
5.6.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 20
5.6.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 20
5.6.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 21
5.6.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 21
5.7 Nederweert .............................................................................................. 21
5.7.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 21
5.7.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 21
5.7.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 22
5.7.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 22
5.8 Nijmegen ................................................................................................. 22
5.8.1 Algemeen en aanleiding omvorming ............................................................ 22
5.8.2 Voorbereiding en implementatie ................................................................ 22
5.8.3 Omschrijving regeling ............................................................................. 23
5.8.4 Effect en aandachtspunten ....................................................................... 24
5.9 Conclusie: uitvoering peuteropvang lokaal maatwerk ........................................... 25
5.9.1 Toegankelijkheid gezinnen met / zonder kinderopvangtoeslag ........................... 25
5.9.2 Onderscheid in ouderbijdrage gezinnen met / zonder kinderopvangtoeslag ............ 25
5.9.3 Onderscheid in subsidiegrondslag: exploitatie- versus vraagfinanciering ................ 25
5.9.4 Onderscheid in subsidie- en ouderbijdrage VVE aanbod .................................... 25
5.9.5 Onderscheid in uitvoering: wel / geen integratie met aanbod dagopvang .............. 25
5.10 Aandachtspunten vanuit gemeentelijke praktijk ................................................ 26
5.10.1 Zorgvuldige voorbereiding en implementatie ............................................... 26
5.10.2 Informatievoorziening aan ouders van belang ............................................... 26
5.10.3 Inkomenstoets ouders zonder toeslagaanspraak vereenvoudigen ........................ 26
5.11 Hoofdvarianten subsidiering peuteropvang ....................................................... 27
5.11.1 Exploitatiefinanciering peuteropvang ......................................................... 27
5.11.2 Vraagfinanciering peuteropvang zonder plus ................................................ 28
5.11.3 Vraagfinanciering peuteropvang mét plus .................................................... 28
6. INVENTARISATIE ONDER G4 GEMEENTEN ............................................................. 30
6.1 Inleiding .................................................................................................. 30
6.2 G4: Amsterdam.......................................................................................... 30
6.3 G4: ’s-Gravenhage ...................................................................................... 31
6.4 G4: Rotterdam .......................................................................................... 32
6.5 G4: Utrecht .............................................................................................. 33

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

2

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
6.6 Aandachtspunten G4 gemeenten .................................................................... 34
6.6.1 Kenmerk G4: lage ouderbijdrage en hoog aandeel doelgroep peuters ................... 34
6.6.2 Toegankelijkheid en bereik is aandachtspunt ................................................. 34
6.6.3 Druk op capaciteit en wachtlijsten door hogere personele bezetting .................... 34
6.6.4 Zorgen over versnippering aanbod en segregatie ............................................ 35
6.6.5 Inzetten op versterking kwaliteit voorschoolse aanbod ..................................... 35
7. SAMENVATTING ............................................................................................ 36
7.1 Omvang en kenmerken aanbod peuterspeelzaalwerk in Nederland ........................... 36
7.2 Omvang gebruik peuterspeelzaalwerk in Nederland ............................................. 36
7.3 Ervaring van gemeenten die voorgesorteerd hebben ….......................................... 36
7.4 Aandachtspunten algemeen en bij G4 gemeenten in het bijzonder ........................... 37
BIJLAGE 1: GEMEENTEN ZONDER GEREGISTREERD PEUTERWERK (APRIL 2014) ................ 38

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

3

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

1. INLEIDING
Op 1 december 2013 hebben de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Staatsecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de kabinetsvisie Een betere basis voor peuters gepubliceerd (SZW,
december 2013). Daarmee wordt de basis gelegd voor de ambitie in het regeerakkoord om de financiering
van het peuterspeelzaalwerk onder de Wet Kinderopvang te brengen.
Ter onderbouwing van het financieel kader en de gevolgen voor overheden, gebruikers en exploitanten heeft
de Directie Kinderopvang van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan Buitenhek
Management & Consult gevraagd een nulmeting te verrichten en relevant feitenmateriaal over het
peuterspeelzaalwerk in Nederland te verzamelen. Dit rapport bevat de resultaten van dit onderzoek.
Door de zeer hoge respons en bereidwillige medewerking van exploitanten en gemeenten is het gelukt een
zeer gedetailleerd beeld te schetsen van het aanbod en het gebruik van het peuterspeelzaalwerk in
Nederland. Daarnaast is een overzicht opgenomen van de aanpak die exploitanten en gemeenten hebben
gevolgd die in de afgelopen jaren hebben voorgesorteerd op het kabinetsvoornemen.
In het bijzonder willen wij de MOgroep Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening, de Brancheorganisatie
Kinderopvang en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en hun leden bedanken voor de medewerking.
Ed Buitenhek
Buitenhek Management & Consult, Utrecht

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

4

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

2. ONDERZOEKSVRAGEN EN AANPAK
2.1 Onderzoeksvragen
In dit onderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
A. Wat is de omvang van het aanbod peuterspeelzaalwerk in Nederland per begin 2014?
Als basis voor deze analyse is het databestand van het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen
(LRKP) geraadpleegd. Deze gegevens zijn gecontroleerd en aangevuld door alle peuterspeelzaalhouders in
Nederland te benaderen en een vragen-set voor te leggen.
B. Wat is de omvang van het gebruik van het peuterspeelzaalwerk in Nederland per begin 2014?
Deze analyse geeft antwoord op de vraag wat het daadwerkelijk aantal kinderen is dat gebruik maakt van de
peuterspeelzalen in Nederland aan het begin van 2014. Deze gegevens zijn geïnventariseerd door alle
peuterspeelzaalhouders in Nederland te benaderen en een vragen-set voor te leggen.
C. Welke ervaring hebben gemeenten die hebben voorgesorteerd op “een betere basis voor peuters” en
welke knelpunten zijn te verwachten bij gemeenten die dat niet hebben gedaan in het algemeen en bij de
G4 gemeenten in het bijzonder.
Deze analyse geeft antwoord op de vraag welke invoeringsvarianten gemeenten en houders in de praktijk
hanteren, welke knelpunten kunnen ontstaan en welke oplossingen daarvoor zijn, of kunnen worden
ontwikkeld.

2.2 Aanpak
Het onderzoek is aangepakt door een combinatie van data-analyse, telefonische en persoonlijke interviews
van houders en vertegenwoordigers van gemeenten en het registreren van resultaten in een database.
De inventarisatie van het aanbod is uitgevoerd door een data-analyse van het LRKP. De inventarisatie van
het gebruik en de overige onderzoeksgegevens over vraag en aanbod is via persoonlijke benadering van de
geregistreerde houders verricht.
Doelstelling was een respons van tenminste 80% van de geregistreerde capaciteit. De uiteindelijke respons
bedraagt ruim 95% van de geregistreerde locaties.
Onderdeel C. - de inventarisatie van praktijkervaringen bij gemeenten – is gedaan door het inventariseren en
analyseren van de dossiers bij gemeenten en het interviewen van sleutelfiguren. In overleg met de
opdrachtgever, en op basis van de inbreng van de aan het project gekoppelde werkgroepen, zijn de volgende
gemeenten betrokken bij het onderzoek:
1. Amsterdam,
2. Deventer,
3. Eindhoven,
4. Enschede,
5. ’s-Gravenhage,
6. ’s-Hertogenbosch,
7. Leeuwarden;
8. Nederweert;
9. Nijmegen;
10. Rotterdam;
11. Utrecht.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

5

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

3. HET AANBOD VAN PEUTERSPEELZAALWERK IN NEDERLAND
3.1 Aanbod peuterspeelzaalwerk krimpt
3.1.1 Inleiding
Sinds 2012 wordt het aanbod peuterspeelzaalwerk geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang en
Peuterspeelzalen (LRKP). Voor 2012 werd op basis van steekproeven en extrapolaties een raming gemaakt
van het aanbod (zie o.a. Regioplan 2012).
3.1.2 Ontwikkeling aantal houders
Het aantal instellingen (houders) met peuterspeelzaalwerk werd in 2007 geraamd op 1.727 en in 2011 op
1.139 (Regioplan, 2012). Op basis van de registratie in het LRKP is vast te stellen dat het aantal houders met
peuterspeelzaalwerk daarna substantieel is afgenomen:

Bron: Regioplan 2012, LRKP 20141 (zie voetnoot voor toelichting pijlen bij cijfers 2012)

3.1.3 Ontwikkeling aantal locaties
Het aantal geregistreerde locaties voor peuterspeelzaalwerk bedroeg eind 2012 3.065 (LRKP). Op basis van
de registratie in het LRKP is vast te stellen dat het aantal locaties peuterspeelzaalwerk daarna is afgenomen:

Bron: LRKP 2014 (zie voetnoot voor toelichting pijlen bij cijfers 2012)

1

Omdat in 2012 de registratie van houders in het LRKP is begonnen is het aannemelijk dat de registratie eind 2012 nog niet volledig
was en het daadwerkelijk aantal houders per eind 2012 hoger is.
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

6

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
3.1.4 Ontwikkeling aantal kindplaatsen
De capaciteit van het aanbod wordt uitgedrukt in aantal kindplaatsen en is per locatie in het LRKP
vastgelegd. Het grootste deel - 54% - van de geregistreerde locaties peuterspeelzaalwerk heeft een
capaciteit van 16 kindplaatsen. Dat betekent dat er - gelet op de wettelijke kwaliteitseisen - op deze locaties
gelijktijdig op een dag of dagdeel maximaal 16 peuters opgevangen mogen worden2.
In 2007 werd het beschikbaar aanbod aan kindplaatsen geraamd op 235.658 en in 2011 op 150.280
(Regioplan, 2012). In de periode 2007-2011 daalde het aanbod met ongeveer een derde (36%). Op basis
van de registratie in het LRKP is vast te stellen dat het aanbod peuterspeelzaalwerk ook na 2011 verder is
afgenomen tot ruim 63.000 kindplaatsen per begin april 2014:

Bron: Regioplan 2012, LRKP 20143 (zie voetnoot voor toelichting pijlen bij cijfers 2012)

Het gemiddeld aantal locaties per houder (5) en het gemiddeld aantal kindplaatsen per locatie (22) is in de
periode vanaf eind 2012 vrijwel constant gebleven.

2

Omdat peuterspeelzaal locaties vaak meerdere dagdelen per week open zijn, kunnen er meer peuters gebruik maken van één
geregistreerde kindplaats.
3
Omdat in 2012 de registratie van houders in het LRKP is begonnen is het aannemelijk dat de registratie eind 2012 nog niet volledig
was en het daadwerkelijk aantal kindplaatsen per eind 2012 hoger is.
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

7

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

3.2 De krimp verklaard …
3.2.1 Inleiding
De krimp van het aanbod peuterspeelzaalwerk werd enkele jaren geleden met name veroorzaakt door een
toename van het gebruik van dagopvang en de krimp van het aantal kinderen:

De belangrijkste oorzaken (van krimp) zijn volgens sleutelinformanten:
• de kinderopvang is goedkoper geworden;
• er zijn steeds meer vrouwen/moeders blijven/gaan werken, zodat ouders in aanmerking komen voor de
kinderopvangtoeslag (bovendien is zorg en werk eenvoudiger te combineren bij gebruikmaking van de
kinderopvang) en
• er worden in sommige gebieden minder kinderen geboren (demografische ontwikkeling, ‘geboortedip’)
Dit betekent dat een deel van het bestaande peuterspeelzaalwerk krimpt of gaat inkrimpen.
(Sardes, 2009)
Of die oorzaken nu nog relevant zijn is nader uitgewerkt in dit hoofdstuk.
3.2.2 Populatie peuters in Nederland stabiliseert
Uit de bevolkingscijfers blijkt dat het aantal peuters in Nederland in de periode 2007-2009 met in totaal 6%
afneemt en vanaf 2010 stabiliseert:

Bron: CBS 2014

De krimp van het aanbod peuterspeelzaalwerk in de afgelopen jaren (2011-2014) is dus niet te verklaren
door de krimp van het aantal peuters.
3.2.3 Geen overloop peuterspeelzaalwerk naar dagopvang
Door de bezuinigingen op de kinderopvangtoeslag en de toenemende werkloosheid is het aantal kinderen dat
gebruik maakt van kinderopvang vanaf 2011 niet toegenomen maar juist afgenomen (SZW, 2014):
jaar
aantal kinderen met kinderopvangtoeslag
procentueel verschil t.o.v. voorgaand jaar
Bron: SZW 2014

2008
600.000

2009

2010

2011

2012

2013

696.000

715.000

738.000

709.000

636.000

16%

3%

3%

-4%

-10%

De krimp van het aanbod peuterspeelzaalwerk in de afgelopen jaren is dus niet te verklaren door substitutie
en groei van de vraag naar dagopvang.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

8

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
3.2.4 Recente krimp peuterspeelzaalwerk door bezuinigingen en omvorming
De recente krimp van het aanbod peuterspeelzaalwerk wordt grotendeels verklaard door lokale bezuinigingen
en door omvorming van het aanbod peuterspeelzaalwerk naar peuteropvang.
Om een beter beeld te krijgen van de achtergronden van de krimp is nader onderzoek gedaan naar de
peuterspeelzaallocaties die zijn uitgeschreven uit het LRKP en de dagopvanglocaties die zijn ingeschreven in
het LRKP.
Uit een analyse van het dagopvangregister blijkt dat in 2012 er circa 300 peuterspeelzalen zijn geregistreerd
als dagopvang locatie. De 7 gemeenten Amersfoort (21), Deventer (20), Oss (17), Schouwen-Duiveland (14),
Zwolle (14), Breda (11) en Zwijndrecht (11) zijn dat jaar verantwoordelijk voor 36% van de omvorming.
Op basis van dezelfde analyse blijkt dat in 20134 ruim 300 peuterspeelzalen zijn geregistreerd als dagopvang
locatie. De 3 gemeenten Dordrecht (42), Enschede (40) en Zoetermeer (20) voor 33% van de omvorming in
heel Nederland.
In 2014 zet deze ontwikkeling door. In de periode januari tot en met april 2014 zijn 118 locaties als
dagopvang in het LRK geregistreerd die daarvoor als peuterspeelzaallocatie in het register waren
opgenomen. De gemeenten Sittard-Geleen (24), Emmen (18) en Zaanstad (12) zijn verantwoordelijk voor
bijna de helft (46%) van de omvorming in deze periode.
Omvorming naar peuteropvang en registratie als dagopvang locatie is dus een belangrijke verklaring voor de
recente krimp van het geregistreerde peuterspeelzaalwerk.

4

De daling van het aantal geregistreerde peuterspeelzaal locaties in het LRKP 2012-2013 is lager (zie p. 5) omdat nog niet alle
peuterspeelzaallocaties eind 2012 waren geregistreerd en er dus peuterspeelzalen in 2013 na omvorming direct in het LRKP werden
geregistreerd als dagopvang.
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

9

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

3.3 Aanbod peuterspeelzaalwerk per gemeente
3.3.1 Aantal gemeenten met aanbod peuterspeelzaalwerk
Op basis van het LRKP per begin april 2014 en het aantal peuters per gemeente per 1 januari 2014 is het
aanbod per gemeente geïnventariseerd.
gemeenten en omvang aanbod PSZ in %

gemeenten zonder
PSZ aanbod
21%

gemeenten met
capaciteit in
kindplaatsen PSZ
10% aantal peuters
of meer
70%

gemeenten met
capaciteit in
kindplaatsen PSZ
minder dan 10%
aantal peuters
9%

bron LRKP, CBS

In totaal hebben 281 (70%) van de 403 gemeenten een peuterspeelzaalaanbod dat - in aantal geregistreerde
kindplaatsen - tenminste 10% van het aantal peuters omvat.
Van de 403 gemeenten in Nederland hebben 85 (21%) gemeenten geen peuterspeelzaalwerk aanbod (zie
bijlage 1) en hebben 37 (9%) gemeenten een zeer beperkt aanbod voor slechts een klein deel van het aantal
peuters in de gemeente. In deze laatste categorie vallen onder andere gemeenten als Leeuwarden, Enschede
en Dordrecht waar op basis van het gemeentelijk beleid het peuterspeelzaalwerk is omgevormd naar
peuteropvang maar waar ook nog een beperkt aanbod peuterspeelzaalwerk is geregistreerd. Het gaat dan
bijvoorbeeld om nieuwe kernen die recent door gemeentelijke herindeling zijn toegevoegd (o.a. Leeuwarden)
of om kleinschalige veelal niet-gesubsidieerde peuterspeelzalen.
gemeenten en omvang aanbod PSZ in aantallen

gemeenten zonder
PSZ aanbod
85

gemeenten met
capaciteit in
kindplaatsen PSZ
10% aantal peuters
of meer
281

gemeenten met
capaciteit in
kindplaatsen PSZ
minder dan 10%
aantal peuters
37

bron LRKP, CBS

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

10

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
In de 85 gemeenten die per april 2014 geen geregistreerd peuterspeelzaalwerk hebben en waar het
peuterspeelzaalwerk is omgevormd naar peuteropvang is nader onderzoek gedaan naar:
a. de toegankelijkheid van de peuteropvang voor gezinnen die geen aanspraak hebben op
kinderopvangtoeslag;
b. de organisaties die peuteropvang aanbieden.
Ad a. Toegankelijkheid peuteropvang voor gezinnen zonder kinderopvangtoeslag
Van de 85 gemeenten zonder geregistreerd peuterspeelzaalwerk (peiling begin april 2014) heeft het
overgrote deel - 93% - wél een gemeentelijke subsidieregeling peuteropvang:

Gemeentelijke subsidieregeling peuteropvang
Wél gemeentelijke subsidieregeling peuteropvang

In aantallen van
gemeenten zonder
geregistreerd
peuterspeelzaalwerk
79

In % van
gemeenten zonder
geregistreerd
peuterspelzaalwerk
93%

Geen gemeentelijke subsidieregeling peuteropvang

6

7%

Totaal gemeenten zonder geregistreerd peuterspeelzaalwerk

85

100%

Ook na omvorming blijft daardoor in het merendeel van de gemeenten het voorschoolse aanbod ook
toegankelijk voor gezinnen die geen aanspraak hebben op kinderopvangtoeslag.
Ad b. Organisatievorm aanbieders peuteropvang in gemeenten zonder peuterspeelzaalwerk
In de 85 gemeenten zonder geregistreerd peuterspeelzaalwerk (peiling begin april 2014) is nader onderzoek
gedaan naar de organisatievorm van de aanbieders die peuteropvang aanbieden.
Uit de inventarisatie blijkt dat in meer dan driekwart (76%) van de gemeenten de peuteropvang uitsluitend
wordt uitgevoerd door aanbieders die naast peuteropvang ook dagopvang en/of buitenschoolse opvang
aanbieden.
In 9 van de 85 gemeenten (11%) heeft de bestaande enige aanbieder van het peuterspeelzaalwerk het
aanbod omgevormd naar peuteropvang. In 11 gemeenten (13%) wordt het aanbod peuteropvang zowel
door de voormalige exploitant van het peuterspeelzaalwerk als door andere dagopvangaanbieders
uitgevoerd:
Aanbod peuteropvang in gemeenten zonder geregistreerd
peuterspelzaalwerk
Peuteropvang aanbod uitsluitend door de bestaande dagopvangaanbieders
Peuteropvang aanbod uitsluitend door de voormalige peuterspeelzaalaanbieders

In aantallen van
gemeenten zonder
geregistreerd
peuterspeelzaalwerk
65

In % van
gemeenten zonder
geregistreerd
peuterspelzaalwerk
76%

9

11%

Peuteropvang aanbod door voormalige peuterspeelzaal- én dagopvangaanbieders

11

13%

Totaal gemeenten zonder geregistreerd peuterspeelzaalwerk

85

100%

In meerdere gemeenten gaat omvorming naar peuteropvang samen met overdracht van het aanbod van een
gespecialiseerde peuterspeelzaalwerk aanbieder naar kinderopvang aanbieders 5.

5

Zie onder andere:
http://www2.aaenhunze.nl/Bestuur/Regelingen_en_bekendmakingen/Bekendmakingen/2013/Bekendmakingen_27_december_2013/
Overig/Bekendmaking_Beleidsregels_Subsidi_ring_Peuterarrangementen
en http://praktijkvoorbeelden.vng.nl/databank/jeugd/voor-en-naschoolse-voorzieningen/kindcentra-0-13.aspx?kws=peuter
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

11

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

4. INVENTARISATIE GEBRUIK PEUTERSPEELZAALWERK IN NEDERLAND
4.1 Inleiding
Wat is de omvang van het gebruik van het peuterspeelzaalwerk in Nederland per begin 2014? Dat is de vraag
die in dit deel van het onderzoek centraal staat. Deze analyse geeft antwoord op de vraag wat het
daadwerkelijk aantal kinderen is dat gebruik maakt van de peuterspeelzalen in Nederland aan begin van
2014. Deze gegevens zijn geïnventariseerd door alle peuterspeelzaalhouders in Nederland te benaderen en
per locatie een vragen-set voor te leggen.

4.2 Aanpak en reikwijdte bereik ond erzoek
De inventarisatie van het aanbod is uitgevoerd door een onderzoeksbestand te maken van alle geregistreerde
peuterspeelzaallocaties. Vervolgens zijn de onderzoeksgegevens geïnventariseerd via persoonlijke benadering
van alle ruim 630 houders. Doelstelling was een respons van tenminste 80% van de geregistreerde locaties.
De uiteindelijke respons bedraagt 96% van de geregistreerde locaties.
Resultaten onderzoek peuterspeelzaalwerk 2014

In aantal geregistreerde kindplaatsen

In %

non bereik

2.444

4%

aantal kindplaatsen responsgroep

60.909

96%

totaal aantal kindplaatsen

63.353

100%

4.3 Aantal peuters dat gebruik maakt van peuterspeelzaalwerk
In de locaties van de responsgroep maken in totaal 95.155 verschillende peuters per week gebruik van een
aanbod. Op basis van deze respons betekent het dat begin 2014 in totaal 99.000 (63.353kindplaatsen totaal
/ 60.909 kindplaatsen responsgroep x 95.155 peuters in responsgroep) peuters gebruik maken van het
geregistreerd peuterspeelzaalwerk in Nederland.

4.4 Aandeel ambitieniveau 1 en 2
Van de 2.628 locaties in de responsgroep zijn in totaal 712 (27%) ambitieniveau 1 zalen (1 beroepskracht
per groep). Het aantal ambitieniveau 2 zalen bedraagt 1.850 (73%). Op basis van 2.919 locaties betekent
het dat begin 2014 er in Nederland totaal 791 ambitieniveau 1 zalen zijn. In onderstaande kaart de spreiding
van ambitieniveau 1 zalen over het land van de responsgroep:

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

12

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
Daaruit blijkt dat ambitieniveau 1 zalen over het land gespreid zijn. Het is ook niet zo dat ambitieniveau 1
zalen (met 1 beroepskracht per groep) uitsluitend in kleine gemeenten voorkomen. Ook in grote steden zoals
Utrecht en ’s-Gravenhage zijn peuterspeelzalen op ambitieniveau 1.
Als we de G4 gemeenten uit de responsgroep filteren ontstaat de volgende verdeling:
Peuterspeelzalen naar
ambitieniveau per locatie
Ambitieniveau 1

Nederland inclusief G4 in
% totaal aantal locaties
27%

Nederland exclusief G4 in
% totaal aantal locaties
32%

Ambitieniveau 2

73%

68%

Totaal

100%

100%

Daaruit blijkt dat in de G4 gemeenten - in vergelijking met de rest van Nederland - relatief veel
peuterspeelzaalwerk wordt uitgevoerd in locaties op ambitieniveau 2 (met 2 beroepskrachten per groep).

4.5 Type ouderbijdrage peuterspeelzaalwerk
In het onderzoek worden drie typen ouderbijdrageregelingen onderscheiden:
a. geen ouderbijdrage;
b. een vaste (niet-inkomensafhankelijke) ouderbijdrage; en,
c. een inkomensafhankelijke ouderbijdrage.
Van de 2.628 locaties in de responsgroep heeft 8% geen ouderbijdrage, heeft 53% een vaste ouderbijdrage
en heeft 39% een inkomensafhankelijke ouderbijdrage.
Type ouderbijdrage per locatie

In % totaal aantal locaties

geen ouderbijdrage

8%

vaste ouderbijdrage

53%

inkomensafhankelijke ouderbijdrage

39%

Totaal

100%

In de G4 gemeenten wordt ofwel geen (Amsterdam) ofwel een vaste ouderbijdrage (overige G4 gemeenten)
gehanteerd. Als we de G4 gemeenten uit de responsgroep filteren ontstaat de volgende verdeling:
Type ouderbijdrage per locatie
(excl. G4 gemeenten)
geen ouderbijdrage

In % totaal aantal locaties
1%

vaste ouderbijdrage

53%

inkomensafhankelijke ouderbijdrage

46%

Totaal

100%

Van de 2.091 locaties in de responsgroep exclusief de G4 gemeenten heeft 1% geen ouderbijdrage, heeft
53% een vaste ouderbijdrage en heeft 46% een inkomensafhankelijke ouderbijdrage.
Daaruit blijkt dat - buiten de gemeente Amsterdam - voor vrijwel alle peuterspeelzalen in Nederland een
ouderbijdrageregeling geldt. Voor iets minder dan de helft van de locaties is dat een inkomensafhankelijke
regeling.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

13

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

4.6 Plannen om locatie om te vormen maar peuteropvang
Bij de houders is per locatie geïnformeerd of er plannen zijn om de locatie binnen een termijn van 1 jaar om
te vormen naar peuteropvang. Daaruit blijkt dat er voor 347 (13%) van de 2.628 locaties in de responsgroep
concrete plannen zijn.
Plannen omvorming naar peuteropvang

In aantal locaties

In % totaal totaal

concrete plannen voor omvorming binnen 1 jaar

347

13%

geen plannen, niet bekend

2.281

87%

Totaal

2.628

100%

Van de locaties waarvan de houder aangeeft dat er plannen zijn om de locatie binnen 1 jaar om te vormen
naar peuteropvang bestaat het merendeel (75%) uit locaties op ambitieniveau 2. Omdat deze locaties al met
2 beroepskrachten per groep bezet zijn voldoen zij al aan een belangrijke kwaliteitseis voor dagopvang
waardoor de drempel voor omvorming lager is.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

14

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

5. INVENTARISATIE ONDER GEMEENTEN MET PEUTEROPVANG
5.1 Inleiding
Welke ervaring hebben gemeenten die hebben voorgesorteerd op “een betere basis voor peuters” en
welke knelpunten zijn te verwachten bij gemeenten die dat niet hebben gedaan in het algemeen en bij de
G4 gemeenten in het bijzonder. Op basis van interviews met sleutelfiguren bij gemeenten zijn ervaringen en
verschillende implementatie-vormen in kaart gebracht. In dit hoofdstuk zijn deze ervaringen samengevat.
Bij de selectie van de gemeenten die zijn opgenomen in de inventarisatie is onder andere rekening gehouden
met variatie in geografische locatie, grootte, stedelijk/platteland. In deze inventarisatie zijn de volgende
gemeenten opgenomen: Deventer, Eindhoven, Enschede, ’s-Hertogenbosch, Leeuwarden, Nederweert en
Nijmegen. Aanvullend is een inventarisatie gedaan bij de G4 gemeenten om te inventariseren welke risico’s
en knelpunten deze gemeenten voorzien van ‘een betere basis voor peuters’.

5.2 Deventer
5.2.1 Algemeen en aanleiding omvorming
Deventer is een gemeente met begin 2014 ruim 98.000 inwoners waarvan bijna 1.730 peuters van 2,5 t/m 3
jaar (CBS, 2014). Aanleiding voor de omvorming was gebaseerd op drie pijlers:
a. een onderzoek van de onderwijsinspectie waaruit bleek dat het non-bereik van voorschoolse
voorzieningen relatief hoog was;
b. de GSB-afspraken tot 2011;
c. de invoering van de Wet OKE.
Doel van het nieuwe beleid was om op meer plaatsen een VVE aanbod te ontwikkelen aansluitend op de
vraag van ouders.
5.2.2 Voorbereiding en implementatie
In 2010 is gestart met de voorbereiding van de omvorming en in de eerste helft van 2011 is gestart met de
omvorming. Het raadsbesluit is in oktober 2011 genomen en per augustus 2012 is de implementatie
afgerond.
5.2.3 Omschrijving regeling
In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage 6:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen € 7,39 per uur (2014) voor
een aanbod van 7 uur per week gedurende
40 weken per jaar.

Ouders betalen € 7,39 per uur (2014) voor
een aanbod van 7 uur of meer per week
gedurende 40 weken per jaar. De
gemeente financiert het restant aanbod tot
maximaal 14 uur per week tegen een
uurtarief van € 10,26.

Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen geen eigen bijdrage in geld
maar een bijdrage van 8 uur
vrijwilligerswerk per ouderpaar per week.

Ouders betalen geen eigen bijdrage in geld
maar een bijdrage van 8 uur
vrijwilligerswerk per ouderpaar per week.
De gemeente financiert het aanbod tot
maximaal 14 uur per week tegen een
uurtarief van € 10,26.

6

Zie ook http://www.deventer.nl/leven/jeugd-onderwijs/jeugd/kindcentra/aanvraagprocedure-gemeentelijke-kindplekken1/aanvraagprocedure-gemeentelijke-kindplekken
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

15

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
Kindercentra doen bij de gemeente de aanvraag en kijken vooraf met de ouders of er recht is op
kinderopvangtoeslag.
5.2.4 Effect en aandachtspunten
De gemeente geeft aan dat het non-bereik door de vraaggerichte manier van werken in zeer korte tijd is
opgeheven waardoor nu vrijwel alle kinderen met een VVE-indicatie bereikt worden. Kinderen met
achterstand kunnen net als alle kinderen gewoon terecht op alle kindercentra.
In de uitvoering moesten oplossingen gevonden worden voor met name de combinatievraagstukken:
oproepcontracten, seizoenswerk, startende ondernemers, tussen 2 banen in (welke periode), tijdige
afmelding als er werk is gevonden, achterstandskinderen die nog niet in het onderwijs zijn geplaatst op 4
jarige leeftijd, ouders die om wat voor reden dan ook aangaven geen wederkerigheid (vrijwilligerswerk) te
kunnen uitvoeren, enz.
Er zijn volgens de gemeente met name knelpunten bij de administratieve belasting voor VVE doelgroep
ouders die gebruik maken van de toeslagregeling. Daardoor bestaat het risico dat een deel van deze ouders zonder extra administratieve ondersteuning vanuit gemeente en/of aanbieders - niet bereikt wordt.
Bij aanbieders die het aanbod willen integreren in dagopvangroepen is er behoefte om meer uren aan te
bieden waardoor de dagdeellengte van peuterspelen (de naam voor peuteropvang in Deventer) meer gelijk
wordt aan het dagopvangaanbod.

5.3 Eindhoven
5.3.1 Algemeen en aanleiding omvorming
Eindhoven is een gemeente met begin 2014 bijna 221.000 inwoners waarvan circa 3.550 peuters van 2,5 t/m
3 jaar (CBS, 2014).
Aanleiding voor de omvorming was een raadsopdracht om te onderzoeken welke organisatorische uitwerking
van het voorschoolse aanbod door alle samenwerkingspartners wenselijk werd geacht. De keuze om
dagopvang en peuterspeelzaalwerk te harmoniseren is onder andere gebaseerd op de wens van het
onderwijs om met 1 - voor de totale opvang verantwoordelijke partij – van doen te hebben.
5.3.2 Voorbereiding en implementatie
In mei 2012 is gestart met de eerste voorbereidingen en na het tekenen van een intentieverklaring (juni
2012) is de harmonisatie op 1 januari 2013 gerealiseerd.
Er is in de voorbereiding uitgebreid overleg gevoerd met de kinderopvang over de financieringsstructuur
(werksessies met financieel beleidsmedewerkers, waarbij over kostprijsopbouw is gesproken).
Het aandeel gezinnen met aanspraak op kinderopvangtoeslag bleek in de praktijk anders uit te pakken dan
verwacht (hoger aandeel ouders met toeslagaanspraak).
5.3.3 Omschrijving regeling
De gemeente subsidieert ouders voor een aanbod van maximaal 5,5 uur per week. Als het kind tot de VVEdoelgroep behoort gaat het om maximaal 11 uur per week.
De gemeente subsidieert ouders met aanspraak op de toeslagregeling ook, waardoor in Eindhoven geen
onderscheid bestaat tussen gezinnen met, en gezinnen zonder aanspraak op kinderopvangtoeslag: in beide
gevallen betaalt de ouder een inkomensafhankelijke bijdrage over € 6,70 aangevuld door respectievelijk de
Belastingdienst of de gemeente. Als kostprijs wordt met € 9 per uur gerekend, het aanvullende deel van €
2,30 (€ 6,70 + € 2,30 = € 9,-) wordt in alle gevallen door de gemeente vergoed. Dit aanvullende deel heeft
betrekking op door de kinderopvang te leveren extra inspanningen (o.a. geïntegreerde horizontale groepen
en extra voorbereidings- en evaluatiemomenten).

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

16

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen € 6,70 per uur (2014) voor
een aanbod van 5,5 uur per week
gedurende 40 weken per jaar.

Ouders betalen € 6,70 per uur (2014) voor
een aanbod van 5,5 uur per week (1e en 2e
dagdeel) gedurende 40 weken per jaar.
Overige kosten zijn voor rekening
gemeente.

Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage voor een aanbod van 5,5
uur per week gedurende 40 weken per
jaar conform de kinderopvangtoeslagtabel
en een bruto tarief van € 6,70 per uur.

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage voor een aanbod van 5,5
uur per week (1e en 2e dagdeel)
gedurende 40 weken per jaar conform de
kinderopvangtoeslagtabel en een
brutotarief van € 6,70. Overige kosten
(dagdeel 3 en 4) zijn voor rekening
gemeente.

5.3.4 Effect en aandachtspunten
Door omvorming is volgens de gemeente het bereik van het voormalige peuterspeelzaalwerk niet aangetast
met name omdat voor veel ouders de ouderbijdrage lager werd.
Volgens de gemeente maken staatssteunregels het verlenen van subsidie aan kinderopvangorganisaties
uitermate complex (veel ondersteuning bij aanvraag en verantwoording nodig gebleken).
Verder zijn er knelpunten geweest in het traject rond de overdracht van het peuterspeelzaalwerk aan de
kinderopvang (met name personele zaken rond de wijziging van CAO en de rechtspositie).

5.4 Enschede
5.4.1 Algemeen en aanleiding omvorming
Enschede is een gemeente met begin 2014 bijna 159.000 inwoners waarvan bijna 2.550 peuters van 2,5 t/m
3 jaar (CBS, 2014). Aanleiding voor de omvorming was de beleidskeuze om de voorschoolse voorzieningen
meer te integreren en beter te laten aansluiten op het basisonderwijs (zie ook ’s-Hertogenbosch).
Op basis daarvan zijn 5 parallelle trajecten gestart:
a. overname peuterspeelzaalwerk door kinderopvangaanbieders;
b. partnerkeuze door het basisonderwijs voor het aanbod van kinderopvang in de Kindcentra (gekoppeld
aan scholen);
c. formuleren gemeentelijke beleidskaders voor randvoorwaarden;
d. uitwerken subsidieregeling;
e. communicatie naar ouders en professionals.
Doel daarvan was o.a. integratie van het peuterspeelzaalwerk aanbod bij de dagopvang en het bevorderen
van de kwaliteit van het aanbod. Voor Enschede zijn de vijf kernwaarden voor de ontwikkeling van IKC’s (1)
beter en 2) leuker voor het kind, 3) handiger voor ouders, 4) professioneler voor het personeel en 5) slimmer
voor de portemonnee) leidend.
5.4.2 Voorbereiding en implementatie
In 2008 is gestart met de eerste voorbereidingen, het formele raadsbesluit dateert van januari 2013 en per
augustus 2013 is de implementatie afgerond.
Er is tijdens de voorbereiding onderzoek gedaan naar het aandeel gezinnen in de peuterspeelzalen dat
gebruik kon maken van de kinderopvangtoeslagregeling.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

17

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
In onderstaand overzicht de ramingen vooraf en de realisatie in 2013:
Onderzoek en realisatie aandeel

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Raming op basis van onderzoek: 50%
Realisatie: 62%

Raming op basis van onderzoek: 30%
Realisatie: 26%

Bron: gemeente Enschede

5.4.3 Omschrijving regeling
De gemeenteraad heeft voor de implementatie onder andere als voorwaarde voor de toegankelijkheid gesteld
dat de ouderbijdrage voor gezinnen met een inkomen tot € 70.000 niet hoger mocht zijn dan voor de
omvorming. Dat is de reden dat de gemeente - om het verkooptarief van de aanbieders te drukken - per
peuter een vaste subsidiebijdrage per jaar verstrekt van € 370 en voor peuters met een VVE indicatie van €
561,-. In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen € 7,14 per uur (2014) voor
een aanbod van 5 uur per week gedurende
41 weken per jaar.

Ouders betalen € 7,14 per uur (2014) voor
een aanbod van 5 uur per week (dagdeel 1
en 2) gedurende 41 weken per jaar. De
gemeente financiert het restant aanbod
(dagdeel 3 en 4) volledig.

Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage voor een aanbod van 5 uur
per week gedurende 41 weken per jaar.
conform de kinderopvangtoeslagtabel en
een bruto tarief van € 7,14.

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage voor een aanbod van 5 uur
per week gedurende 41 weken per jaar
(dagdeel 1 en 2) conform de kinderopvangtoeslagtabel en een bruto tarief van €
7,14. De overige kosten (dagdeel 3 en 4)
worden gefinancierd door de gemeente.

Bovengenoemde systematiek leidt ertoe dat de netto eigen bijdrage voor een peuter- of VVE-arrangement
(voor het eerste kind) varieert van € 218 (laagste verzamelinkomens) tot € 1.216 (verzamelinkomen van €
103.574 en meer) per jaar.
Om in aanmerking te komen voor de gemeentelijke regeling moeten ouders met een ‘verklaring geen recht
op kinderopvangtoeslag’ en een IB 60 verklaring aantonen dat ze geen aanspraak hebben op
kinderopvangtoeslag.
5.4.4 Effect en aandachtspunten
Met name bij de start was aanvragen IB 60 verklaring wennen voor ouders. Ook voor aanbieders was de
start zeer arbeidsintensief (veel contact met ouders). Er zijn volgens de gemeente nog knelpunten rond de
inkomenstoets.
De gemeente Enschede heeft als aandachtspunt voor implementatie van het peuterplan dat het mogelijk zou
moeten worden om voor het bepalen van de hoogte van de ouderbijdrage inkomensgegevens te raadplegen
in SUWInet.
Ook is er discussie met de aanbieders over de kostendekkendheid van de normbedragen. Daarover start dit
jaar een onderzoek.
Door omvorming is volgens de gemeente het bereik van het voormalige peuterspeelzaalwerk niet aangetast.
Wél was de hogere ouderbijdrage voor hoge inkomens wennen waardoor daar het bereik onder deze
doelgroep in eerste instantie wel terugliep maar later iets herstelde. Onder lagere inkomens nam het bereik
juist toe door een lagere ouderbijdrage maar ook door de terugloop van de dagopvang door bezuinigingen
en toenemende werkloosheid.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

18

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

5.5 ’s-Hertogenbosch
5.5.1 Algemeen en aanleiding omvorming
’s-Hertogenbosch is een gemeente met begin 2014 bijna 144.000 inwoners waarvan bijna 2.500 peuters van
2,5 t/m 3 jaar (CBS, 2014). De aanleiding voor de omvorming was gebaseerd op de beleidskeuze om meer
samenhang tussen het aanbod van basisscholen en voorschoolse voorzieningen te bewerkstelligen door het
vormen van integrale kindcentra 0-13 jaar.
5.5.2 Voorbereiding en implementatie
In 2010 is een convenant gesloten met alle betrokken samenwerkingspartners en in 2011 is gestart met de
implementatie. Onderdeel van de implementatie is de overdracht van het aanbod peuterspeelzaalwerk van
de Stichting Schoolbesturen Primair Onderwijs ’s-Hertogenbosch naar verschillende aanbieders van
dagopvang in de gemeente.
5.5.3 Omschrijving regeling
In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen € 6,97 per uur (2014) voor
een aanbod van 7 uur per week (2
dagdelen) gedurende 40 weken per jaar.

Ouders betalen € 6,97 per uur (2014) voor
een aanbod van 7 uur per week (dagdeel 1
en 2) gedurende 40 weken per jaar.
De overige kosten (dagdeel 3 en 4)
worden gefinancierd door de gemeente.

Bij VVE-locaties krijgen alle peuters ook
een 3e en op sommige locatie ook een 4e
dagdeel aangeboden. Deze kosten worden
gefinancierd door de gemeente.
Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
eigen bijdrage die varieert van € 13,49 per
maand voor de lage inkomens tot € 119,48
per maand voor de hoogste inkomen (voor
een aanbod van 7 uur per week gedurende
40 weken per jaar. Ouders betalen 10,5
maand per jaar, de zomervakantie wordt
niet berekend. Het verschil t.o.v. WKOouders wordt gefinancierd door de
gemeente.

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
eigen bijdrage die varieert van € 13,49 per
maand voor de lage inkomens tot € 119,48
per maand voor de hoogste inkomen (voor
een aanbod van 7 uur per week (dagdeel 1
en 2) gedurende 40 weken per jaar.
Ouders betalen 10,5 maand per jaar, de
zomervakantie wordt niet berekend. Het
verschil t.o.v. WKO-ouders wordt
gefinancierd door de gemeente.

Bij VVE-locaties krijgen peuters een 3e en
op sommige locatie ook een 4e dagdeel
aangeboden. Deze kosten worden volledig
gefinancierd door de gemeente.

Bij VVE-locaties krijgen doelgroeppeuters
een 3e en 4e dagdeel aangeboden. Deze
kosten worden volledig gefinancierd door
de gemeente.
Bij reguliere locaties kunnen
doelgroepkinderen die het nodig hebben
op verzoek van de GGD een 3e en 4e
dagdeel extra aangeboden krijgen. Ook
deze kosten worden volledig gefinancierd
door de gemeente.

De ouderbijdrage regeling 2014 voor gezinnen die geen gebruik kunnen maken van de toeslagregeling ziet er
als volgt uit:

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

19

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

Bron: gemeente ’s-Hertogenbosch (maandtarieven gebaseerd op 10,5 maandfacturen per jaar)

Voor ouders met een zeer laag inkomen wordt de ouderbijdrage door de gemeente betaald. Om hiervoor in
aanmerking te komen moeten ouders bijzondere bijstand voor peuterarrangement aanvragen bij de
gemeente.
Om in aanmerking te komen voor de gemeentelijke regeling behoeven ouders bij de aanvraag slechts aan te
geven dat ze geen aanspraak hebben op kinderopvangtoeslag.
5.5.4 Effect en aandachtspunten
Er zijn aparte groepen met het aanbod peuterarrangement waar peuters per dagdeel dezelfde start- en
eindtijd hebben. Het onderscheid tussen het traditionele dagopvang- en peuterspeelzaalwerk aanbod is in
stand gebleven.
Er zijn volgens de gemeente met name knelpunten geweest bij de voorbereiding (overgang naar andere
aanbieder en andere cao voor medewerkers, vaststellen kostendekkende tarieven). Verder ziet de gemeente
dat door de krimp van de dagopvang de vraag naar peuterarrangementen en de daaraan gekoppelde kosten
toeneemt. Er wordt onderzoek gedaan naar maatregelen om ook bij teruglopende vraag naar dagopvang het
aanbod en de spreiding van integrale kindcentra in de gemeente zoveel mogelijk in stand te houden.
De omvorming heeft volgens de gemeente geen negatief effect gehad op het bereik van de
peuterarrangementen

5.6 Leeuwarden
5.6.1 Algemeen en aanleiding omvorming
Leeuwarden is een gemeente met begin 2014 ruim 107.000 inwoners waarvan circa 1.700 peuters van 2,5
t/m 3 jaar (CBS, 2014).
Aanleiding voor de omvorming was de wens voor harmonisatie van peuterspeelzalen en kinderopvang en het
aanbieden van VVE aan alle peuters in de leeftijd van 2,5 - 4 jaar bij alle kinderopvangorganisaties. De Wet
OKE gaf de mogelijkheden voor het integreren van het aanbod bij de kinderopvang.
Tevens was er sprake van een substantiële bezuinigingsdoelstelling van de gemeente voor het
peuterspeelzaalwerk (circa 50% van het beschikbare budget). Uit onderzoek onder gezinnen die gebruik
maakten van het peuterspeelzaalwerk bleek dat ca. 60% aanspraak kon maken op de kinderopvangtoeslag.
5.6.2 Voorbereiding en implementatie
In 2011 is de Kadernotitie harmonisatie kinderopvang, peuterspeelzalen en VVE in Leeuwarden vastgesteld
en per januari 2012 is gestart met de implementatie. Per 1 januari 2014 is een aantal kernen van de
voormalige gemeente Boarnsterhim toegevoegd aan de gemeente Leeuwarden en de doelstelling is om daar
per 1 januari 2015 de harmonisatie ook in te voeren.
Belangrijk onderdeel van de harmonisatie is het opheffen van het peuterspeelzaalwerk en de omvorming
naar speelleergroepen van 2.5 – 4 jaar vallend onder de kinderopvang. De gemeenteraad heeft voor de
implementatie een overgangssubsidie begroot ter ondersteuning van de omvorming. In Leeuwarden was één
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

20

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
grote organisatie voor peuterspeelzaalwerk, die subsidie ontving en er waren 4 kleine peuterspeelzalen
zonder subsidie. Al deze peuterspeelzalen zijn uiteindelijk allemaal gefuseerd met één
kinderopvangorganisatie.
5.6.3 Omschrijving regeling
In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Uurtarief (€ 6,70) minus
kinderopvangtoeslag

Uurtarief (€ 6,70) minus
kinderopvangtoeslag

Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage conform de
kinderopvangtoeslagtabel. De gemeente
betaalt het resterende bedrag voor een
aanbod van 6 of 7 uur per week
gedurende 40 weken per jaar op basis van
het tarief van € 6,70 per uur (volgens de
landelijke adviestabel).

Ouders betalen de ouderbijdrage voor een
aanbod van tenminste 10 uur per week
gedurende 40 weken per jaar volgens de
VNG adviesprijs ( € 248,00 in 2014). De
overige kosten worden gefinancierd door
de gemeente op basis van het tarief van €
6,70 per uur (volgens de landelijke
adviestabel).

Omdat het uurtarief van € 6,70 onvoldoende is voor dekking van de volledige kosten subsidieert de
gemeente aanvullend voor de uitvoering van het VVE programma € 100,- per peuter per jaar voor niet
doelgroep peuters en € 200,- per peuter per jaar voor doelgroep peuters.
Ouders kunnen via de organisaties informatie krijgen of zij in aanmerking komen voor de gemeentelijke
regeling.
5.6.4 Effect en aandachtspunten
Er zijn volgens de gemeente geen grote knelpunten geweest bij de implementatie. Door omvorming naar
kinderopvang zijn volgens de gemeente het bereik en de kwaliteit van het voormalige peuterspeelzaalwerk
niet aangetast, maar juist beide verbeterd. Het bereik van VVE-kinderen is bijna 100% en alle pedagogisch
medewerkers zijn inmiddels geschoold in het VVE-programma Uk en Puk.
De speelleergroepen (de naam voor peuteropvang in Leeuwarden) hebben ook een belangrijke impuls
gegeven aan de samenwerking met scholen: IKC-ontwikkeling en de doorgaande leerlijn daarin.

5.7 Nederweert
5.7.1 Algemeen en aanleiding omvorming
Nederweert is een kleine gemeente met begin 2014 bijna 17.000 inwoners waarvan bijna 230 peuters van
2,5 t/m 3 jaar (CBS, 2014).
Het initiatief voor omvorming naar peuteropvang is eind 2008 gelanceerd door de lokale kinderopvang
aanbieders. Door het peuterspeelzaalaanbod te integreren in de peutergroep van de kinderopvang is er een
betere basis om de voorschoolse voorziening in kleine kernen van de gemeente te behouden.
5.7.2 Voorbereiding en implementatie
Het initiatief werd eind 2008 gelanceerd en de gemeenteraad nam in februari 2009 een besluit over de
omvorming. Per 1 september 2009 is het aanbod gestart.
Uit onderzoek bleek dat ca. 2/3 van de ouders die gebruik maakt van het peuterspeelzaalwerk recht had op
kinderopvang toeslag. Voor de andere groep gebruikers – ca. 1/3 en grotendeels kostwinnersgezinnen – is
een gemeentelijke regeling van toepassing.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

21

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
5.7.3 Omschrijving regeling
In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen € 6,60 per uur (2014) voor
een aanbod van 5,5 uur per week
gedurende 40 weken per jaar.

Ouders betalen € 6,60 per uur (2014) voor
een aanbod van 5,5 uur per week (dagdeel
1 en 2) gedurende 40 weken per jaar.
De overige kosten (dagdeel 3 en 4)
worden gefinancierd door de gemeente.

Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen een eigen bijdrage van €
2,- per uur voor een aanbod van 5,5 uur
per week gedurende 40 weken per jaar.
De overige kosten worden gefinancierd
door de gemeente.

Ouders betalen een eigen bijdrage van €
2,- per uur voor een aanbod van 5,5 uur
per week (dagdeel 1 en 2) gedurende 40
weken per jaar.
De overige kosten (dagdeel 3 en 4)
worden gefinancierd door de gemeente.

Om in aanmerking te komen voor de gemeentelijke regeling moeten ouders met een ‘verklaring geen recht
op kinderopvangtoeslag’ en een IB 60 formulier aantonen dat ze geen aanspraak hebben op
kinderopvangtoeslag7.
5.7.4 Effect en aandachtspunten
Het aanbod peuteropvang is geïntegreerd in de peutergroep van de dagopvang waarbij peuters die gebruik
maken van het volledige dagopvangaanbod langere dagdelen in het kindcentrum verblijven en peuters die
gebruik maken van het peuteropvang programma eerder uitstromen (bijvoorbeeld in de ochtend 8.30 uur tot
11.30 uur en in de middag 13.00 uur tot 15.30 uur).
Er zijn volgens de gemeente geen knelpunten in de uitvoering van de regeling. Ook heeft de omvorming
geen negatief effect gehad op het bereik van de voorschoolse voorzieningen in Nederweert (meer dan 80%
van de peuters in de gemeente maakt gebruik van voorschoolse voorzieningen). Wel wordt een verkenning
gedaan naar een inkomensafhankelijke ouderbijdrage voor gezinnen die gebruik maken van de gemeentelijke
regeling (nu een vaste ouderbijdrage van € 2,- per uur). Het waarborgen van de toegankelijkheid heeft
daarbij prioriteit.

5.8 Nijmegen
5.8.1 Algemeen en aanleiding omvorming
Nijmegen is een gemeente met begin 2014 ruim 168.000 inwoners waarvan ruim 2.500 peuters van 2,5 t/m
3 jaar (CBS, 2014). Aanleiding voor de omvorming was een substantiële bezuinigingsdoelstelling van de
gemeente en de doelstelling van de gemeente om door harmonisatie van peuterspeelzaalwerk en
kinderopvang de kwaliteit van voorschoolse voorzieningen een impuls te geven en segregatie tegen te gaan.
5.8.2 Voorbereiding en implementatie
In mei 2011 is gestart met de eerste voorbereidingen, in februari 2012 is door de gemeente het beleidskader
vastgesteld (Grote ambities voor de allerkleinsten, Beleidskader voorschoolse voorzieningen 2012-2014,
gemeente Nijmegen) en januari 2013 is gestart met de implementatie voor het reguliere
peuterspeelzaalwerk, daarna is augustus 2013 gestart met het VVE peuterspeelzaalwerk.

7

Zie voor nadere informatie http://www.nederweert.nl/inwoners/pagina-onderwijs_43299/item/kinderopvang-gemeentenederweert_50584.html

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

22

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
Er is tijdens de voorbereiding onderzoek gedaan naar het aandeel gezinnen in de peuterspeelzalen dat
gebruik kon maken van de kinderopvangtoeslagregeling. Dat werd geraamd op 30%. Uit de realisatie blijkt
dat veel hoger te liggen. Ongeveer 55% van alle kinderen komt in aanmerking voor de kinderopvangtoeslag.
5.8.3 Omschrijving regeling
De gemeente subsidieert ouders, die niet in aanmerking komen voor de kinderopvangtoeslag van het rijk,
voor een aanbod van maximaal 2 dagdelen van 3 uur per week. Voor 3-jarigen gaat het om maximaal 3
dagdelen van 3 uur per week. Als het kind tot de VVE-doelgroep behoort gaat het om maximaal 4 dagdelen
van 3 uur per week. De peutertoeslag wordt voor maximaal 40 weken per jaar verstrekt.
De gemeente compenseert met een aanvullende toeslag een deel van de kosten boven het maximum
uurtarief voor dagopvang, omdat er vanuit wordt gegaan dat 3-uursaanbod een hogere uurprijs met zich
meebrengt dan een regulier dagdeel van 5 uur in de kinderopvang. Hierdoor wordt de ouderbijdrage
gedempt. Voor 2014 bedraagt die bijdrage per uur € 1,34. Hierdoor kunnen aanbieders het
peuterarrangement tegen hetzelfde uurtarief aanbieden als de dagopvang. Deze compensatie geldt voor alle
ouders die gebruik maken van een peuterarrangement, de nieuwe naam voor het peuterspeelzaalwerk.
Voor kinderen die een VVE indicatie hebben en een VVE-locatie8 bezoeken, betaalt de gemeente een
uurbedrag aan de opvanginstelling. Deze ouders betalen een vaste ouderbijdrage conform de laagste twee
inkomenscategorieën in de VNG adviestabel 2014 voor een aanbod van 12 uur per week gedurende 40
weken. In onderstaand overzicht een samenvatting van de ouderbijdrage 9:
Omschrijving regeling aan de hand van
kenmerken gezinnen

Niet VVE doelgroep

VVE doelgroep

Gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen het tarief van de
kinderopvang circa € 7,10 per uur
(2014)10. Ze krijgen hiervoor een bijdrage
van de belastingdienst

Op een reguliere locatie: Ouders betalen
het tarief van de kinderopvang, circa €7,10
(2014)11. Ze krijgen hiervoor een bijdrage
van de Belastingdienst.
Op een VVE-locatie: Ouders betalen een
vaste ouderbijdrage conform de laagste
twee inkomenscategorieën (afhankelijk van
inkomen) in de VNG adviestabel 2014 voor
een aanbod van maximaal 12 uur per week
gedurende 40 weken12.

Gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag

Ouders betalen het tarief van de
kinderopvang, circa €7,10 per uur
(2014)13. Ze kunnen van de gemeente een
tegemoetkoming krijgen in de kosten
(peutertoeslag) voor maximaal 6 (2jairgen) of 9 (3-jarigen) uur per week
gedurende 40 weken per jaar. Hierdoor
blijft een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage over conform de VNG
adviestabel 2014.

Op een reguliere locatie: Ouders betalen
het tarief van de kinderopvang, circa €7,10
per uur (2014)14. Ze kunnen van de
gemeente een tegemoetkoming krijgen in
de kosten (peutertoeslag) voor maximaal
12 uur per week gedurende 40 weken per
jaar. Hierdoor blijft een
inkomensafhankelijke ouderbijdrage over
conform de laagste twee
inkomenscategorieën (afhankelijk van

8

Dit betreft 16 locaties in Nijmegen. Niet alle locaties waar VVE wordt aangeboden zijn VVE-locaties zoals bedoeld in deze zin.
Alleen locaties waar ten tijde van de veranderingen in het beleid waar al VVE werd aangeboden, zijn aangemerkt als zodanig en
kennen daarmee een andere financieringssystematiek. Dit om het aanbod en de kwaliteit op deze locaties ondanks de
beleidswijzigingen te handhaven.
9
Zie voor nadere informatie: http://www.kinderopvangbeleid.nl
10
Kan variëren per aanbieder
11
Kan variëren per aanbieder
12
Voor gezinnen die vallen onder de laagste twee inkomenscategorieën wordt de ouderbijdrage gehalveerd.
13
Kan variëren per aanbieder
14
Kan variëren per aanbieder
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

23

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
inkomen) VNG adviestabel 2014.
Op een VVE-locatie: Ouders betalen een
vaste ouderbijdrage conform de laagste
twee inkomenscategorieën (afhankelijk van
inkomen) in de VNG adviestabel 2014 voor
een aanbod van maximaal 12 uur per week
gedurende 40 weken15.

Om in aanmerking te komen voor de gemeentelijke regeling moeten ouders een aanvraag doen bij de
gemeente.
5.8.4 Effect en aandachtspunten
Door omvorming is volgens de gemeente het bereik van het voormalige peuterspeelzaalwerk niet aangetast,
omdat ouders goed zijn voorgelicht en voor met name doelgroepouders en ouders met een lager inkomen de
ouderbijdrage lager werd.
Aandachtspunten volgens de gemeente:





De administratieve belasting voor ouders is een (mogelijk) knelpunt. Om te voorkomen dat voor ouders
de administratie (aanvraag bij de belastingdienst of gemeente en de bijbehorende verantwoording) een
knelpunt zou kunnen vormen, is ondersteuning opgezet, zowel vanuit de gemeente als via aanbieders.
Ook geven aanbieders aan dat het subsidietarief krap is. Mede daardoor zijn beperkt nieuwe aanbieders
actief geworden.
Verder constateert de gemeente dat het aanbod dagopvang en het peuterarrangement veelal gescheiden
groepen blijven. Een belangrijke reden lijkt het aantal uren te zijn: 3-en 5-uursaanbod zijn moeilijk te
combineren. Er is echter toch voor een 3-uursaanbod gekozen door de gemeente in verband met een
uitdrukkelijke wens van ouders daartoe.

De gemeente geeft aan het belangrijk te vinden dat met eventuele wetswijzigingen een duidelijke eerste stap
wordt gezet naar het creëren van een basisvoorziening voor kinderen van 2-4 jaar in het belang van hun
ontwikkeling. Verder waarschuwt de gemeente voor de gevolgen, en mogelijke cumulatie, van bezuinigingen:
de mogelijke ontneming van de middelen vanuit de Wet Oke uit het gemeentefonds staat niet op zichzelf.
Het is ook nog onduidelijk wat er gebeurt met de specifieke uitkering OAB en de G-33 middelen, ook daarop
wordt mogelijk bezuinigd of worden middelen herverdeeld. Dit heeft volgens de gemeente gevolgen voor de
kwaliteit van, en het aanbod aan, voorschoolse voorzieningen.

15

Voor gezinnen die vallen onder de laagste twee inkomenscategorieën wordt de ouderbijdrage gehalveerd.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

24

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

5.9 Conclusie: uitvoering peuteropvang lokaal maatwerk
De aanleiding voor implementatie van peuteropvang in gemeenten varieert. Veelal maakt een bezuinigingstaakstelling onderdeel uit van de motieven maar daarnaast spelen ook inhoudelijke beleidsmotieven een rol
zoals het verbeteren van de kwaliteit, het tegengaan van segregatie en de vorming van IKC’s.
Uit de praktijk inventarisatie blijkt dat er een grote variatie is in de uitvoering van peuteropvang. Dat geldt
zowel voor de beleidskeuzes van gemeenten als voor de uitvoeringsvarianten van aanbieders.
5.9.1 Toegankelijkheid gezinnen met / zonder kinderopvangtoeslag
Het meest voorkomende aanbod peuteropvang (met korte dagdelen van maximaal 3,5 uur gedurende 40
weken per jaar) heeft een hogere kostprijs dan de dagopvang (met lange dagdelen en veelal een aanbod van
46 tot 52 weken per jaar).
Indien aanbieders de volledige kosten doorberekenen in het uurtarief voor gezinnen met aanspraak op
kinderopvangtoeslag, dan leidt dat tot een relatief hoge ouderbijdrage voor deze groep.
Er zijn gemeenten die uitsluitend het aanbod subsidiëren voor gezinnen zonder aanspraak op
kinderopvangtoeslag. Andere gemeenten kiezen ervoor om ook het aanbod voor gezinnen met aanspraak te
subsidiëren om zo de ouderbijdrage voor deze groep te dempen en de toegankelijkheid en het bereik te
stimuleren.
5.9.2 Onderscheid in ouderbijdrage gezinnen met / zonder kinderopvangtoeslag
Er zijn gemeenten die ervoor kiezen om de ouderbijdrage voor gezinnen zonder kinderopvangtoeslag zoveel
mogelijk te harmoniseren met de ouderbijdrage voor gezinnen mét kinderopvangtoeslag. Gevolg van een
inkomensafhankelijke ouderbijdrage is dat aanbieders of de gemeente een inkomenstoets moeten doen om
de hoogte ervan vast te kunnen stellen voor ouders zonder aanspraak op toeslag. Soms wordt daarvoor
gebruik gemaakt van de adviestabel van de VNG maar ook andere ouderbijdrageregelingen - zowel
inkomensafhankelijk als vast – zijn in omloop. In gemeenten met een vaste inkomensafhankelijke
ouderbijdrageregeling is er een onderscheid in de toegankelijkheid (ouderbijdrage) voor tweeverdieners- en
kostwinnersgezinnen met hetzelfde inkomen.
5.9.3 Onderscheid in subsidiegrondslag: exploitatie - versus vraagfinanciering
Ook de subsidieregelingen variëren. Zo zijn er gemeenten die een vorm van exploitatiefinanciering hanteren.
De subsidiegrondslag zijn dan de exploitatielasten van het aanbod op locatie of groepsniveau minus de
ouderbijdrage van ouders met, en ouders zonder aanspraak op kinderopvangtoeslag.
Andere subsidieregelingen op basis van vraagfinanciering hebben als subsidiegrondslag het aantal geleverde
peuteropvang uren. Er geldt dan een subsidietarief per geleverd uur.
5.9.4 Onderscheid in subsidie- en ouderbijdrage VVE aanbod
Een veel voorkomende subsidievariant voor VVE doelgroepen die aanspraak hebben op kinderopvangtoeslag
is dat deze gezinnen voor de eerste twee dagdelen een beroep moeten doen op de kinderopvangtoeslag en
een inkomensafhankelijke ouderbijdrage betalen. Voor de resterende dagdelen geldt geen ouderbijdrage,
deze worden volledig gefinancierd door de gemeente. Er zijn echter ook gemeenten die voor VVE
doelgroepen geen of een lage ouderbijdrage hebben vastgesteld en waarbij dus geen gebruik gemaakt wordt
van financiering door ouders en de toeslagregeling.
5.9.5 Onderscheid in uitvoering: wel / geen integratie met aanbod dagopvang
Ook de uitvoering varieert. In de meeste gevallen blijft er op groepsniveau een onderscheid in het aanbod
peuteropvang - met korte dagdelen - en het aanbod dagopvang met langere dagdelen.
Dat heeft niet alleen te maken met de financiering door gemeenten (langere dagdelen vergen meer subsidie)
maar ook met de voorkeur van ouders (voorkeur voor aanbod met korte dagdelen).
In andere situaties wordt het aanbod peuteropvang omgevormd naar halve dagopvang en geïntegreerd in de
dagopvanggroepen van aanbieders. Een tussenvariant waarbij de gebruikers van het aanbod peuteropvang
later in- en vroeger uitstromen in een dagopvang groep komt ook voor.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

25

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
In onderstaande figuur worden deze verschillende uitvoeringsvarianten schematisch weergegeven:

5.10 Aandachtspunten vanuit gemeentelijke praktijk
De inventarisatie onder gemeenten met peuteropvang heeft de volgende aandachtspunten opgeleverd.
5.10.1 Zorgvuldige voorbereiding en implementatie
Implementatie vergt een zorgvuldige voorbereiding van zowel gemeenten als de betrokken aanbieders.
Tijdens de voorbereiding moeten onder andere afwegingen gemaakt worden tussen alternatieve
uitvoeringsvarianten, moet nader onderzoek plaatsvinden naar een kostendekkend subsidietarief en naar het
aandeel ouders dat aanspraak kan maken op kinderopvangtoeslag en moeten de consequenties voor de
ouderbijdrage in kaart gebracht worden. Dit vergt volgens de betrokken gemeenten een zorgvuldige planning
en organisatie.
5.10.2 Informatievoorziening aan ouders van belang
Met name bij de start is goede informatie voor ouders van belang. Het gaat dan met name over de
aanvraagprocedure en de ouderbijdrage- en toeslagregeling. Deze rol vergt zowel een inspanning van
aanbieders als van gemeenten.
5.10.3 Inkomenstoets ouders zonder toeslagaanspraak vereenvoudigen
Meerdere gemeenten geven aan dat de inkomenstoets via de IB 60 verklaring knelpunten oplevert. Een
gemeente geeft als suggestie aan dat het mogelijk zou moeten worden om voor het bepalen van de hoogte
van de ouderbijdrage, met goedkeuring van de ouders, inkomensgegevens te raadplegen in SUWInet.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

26

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

5.11 Hoofdvarianten subsidiering peuteropvang
Uit de praktijk inventarisatie blijkt weliswaar dat er een grote variatie is in de uitvoering van peuteropvang
maar dat de gemeentelijke subsidievarianten wel in drie hoofdcategorieën in te delen zijn te weten:
a. exploitatiefinanciering peuteropvang;
b. vraagfinanciering peuteropvang zonder plus;
c. vraagfinanciering peuteropvang met plus.
5.11.1 Exploitatiefinanciering peuteropvang
Bij exploitatiefinanciering wordt de subsidiebijdrage van de gemeente voor peuteropvang berekend door van
de totale exploitatielasten van het aanbod (of per groep peuteropvang) de ouderbijdrage voor zowel ouders
mét, als ouders zonder aanspraak op kinderopvangtoeslag, af te trekken.
In onderstaande figuur de financiering van het peuterspeelzaalwerk voor omvorming:
Exploitatielasten
peuterspeelzaalwerk te dekken door:

B. Subsidie gemeente

A. Ouderbijdrage peuterspeelzaalwerk

en na omvorming tot peuteropvang:
Exploitatielasten
peuteropvang te dekken door:

B. Subsidie gemeente

A2. Ouderbijdrage/bruto-tarief
peuteropvang gezinnen mét
kinderopvangtoeslag
A1. Ouderbijdrage peuteropvang
gezinnen zonder kinderopvangtoeslag
Door de omvorming van peuterspeelzaalwerk naar peuteropvang betalen ouders met recht op
kinderopvangtoeslag niet meer de netto ouderbijdrage van de gemeentelijke regeling maar een (hoger) bruto
tarief waarover zij via de Belastingdienst Toeslagen een inkomensafhankelijke bijdrage in de vorm van
kinderopvangtoeslag ontvangen.
Dat leidt tot hogere inkomsten uit ouderbijdrage en daarmee een lagere subsidiebijdrage voor de gemeente
om de totale exploitatielasten te dekken.
In deze publicatie wordt generiek gesproken over peuteropvang. Andere benamingen die voorkomen zijn
onder andere ‘peuterarrangementen’ en ‘speelleergroepen’.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

27

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

5.11.2 Vraagfinanciering peuteropvang zonder plus
Bij vraagfinanciering zonder plus wordt de subsidiebijdrage van de gemeente alleen ingezet voor peuters van
ouders zonder aanspraak op kinderopvangtoeslag.
In onderstaande figuur de financiering van peuteropvang na omvorming:
Exploitatielasten
peuteropvang
te dekken door:

B. Subsidie gemeente per peuter of
geleverd peuteropvang uur

A2. Ouderbijdrage/bruto-tarief
gezinnen mét kinderopvangtoeslag

A1. Ouderbijdrage gezinnen
zonder kinderopvangtoeslag
Peuters zonder kinderopvangtoeslag

Peuters met kinderopvangtoeslag

De gemeente subsidieert bij deze variant uitsluitend het gebruik van het aanbod peuteropvang voor gezinnen
zonder aanspraak op kinderopvangtoeslag op basis van het aantal peuters of aantal geleverde peuteropvang
uren.
Gezinnen mét recht op kinderopvangtoeslag betalen de volledige kosten van het aanbod waarover zij - tot
aan het maximumuurtarief (€ 6,70 in 2014) - via de Belastingdienst Toeslagen een inkomensafhankelijke
bijdrage ontvangen.
5.11.3 Vraagfinanciering peuteropvang mét plus
Bij vraagfinanciering mét plus wordt de subsidiebijdrage van de gemeente niet alleen gebaseerd op het
aantal geleverde peuteropvang uren voor gezinnen zonder aanspraak op kinderopvangtoeslag, ook wordt het
gebruik door ouders mét aanspraak op kinderopvangtoeslag ondersteund met een subsidiebijdrage.
Aanleiding daarvoor is dat het kostendekkend uurtarief voor peuteropvang vaak - met name in de
traditionele vorm met korte dagdelen van 2,5 of 3 uur - aanzienlijk hoger ligt dan het maximumuurtarief van
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

28

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
de toeslagregeling. Bij het aanbieden van peuteropvang tegen een kostendekkend uurtarief wordt de nettoouderbijdrage voor gezinnen met aanspraak op kinderopvangtoeslag dan zo hoog dat vraaguitval en een
lager bereik dreigt.
In onderstaande figuur de financiering van peuteropvang na omvorming:
Exploitatielasten
peuteropvang
te dekken door:

B1. Subsidie gemeente per peuter of
geleverd peuteropvang uur

A2. Ouderbijdrage/bruto-tarief
gezinnen mét kinderopvangtoeslag

A1. Ouderbijdrage gezinnen
zonder kinderopvangtoeslag
B2. Basissubsidie of subsidie per peuter of geleverd peuteropvang uur
Peuters zonder kinderopvangtoeslag

Peuters met kinderopvangtoeslag

De gemeente subsidieert bij deze variant zowel het aanbod voor gezinnen zonder, als het aanbod voor
gezinnen mét aanspraak op kinderopvangtoeslag op basis van de vraag naar peuteropvang in aantal peuters
of aantal geleverde peuteropvang uren.
Ouders mét recht op kinderopvangtoeslag betalen de kosten van het aanbod na aftrek van een basissubsidie
van de gemeente en ontvangen - tot aan het maximumuurtarief (€ 6,70 in 2014) - via de Belastingdienst
Toeslagen een inkomensafhankelijke bijdrage.
Deze variant wordt onder andere toegepast in de gemeente Eindhoven en Enschede.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

29

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

6. INVENTARISATIE ONDER G4 GEMEENTEN
6.1 Inleiding
Aanvullend is een inventarisatie gedaan bij de G4 gemeenten om te inventariseren welke risico’s en
knelpunten deze gemeenten voorzien van ‘een betere basis voor peuters’. Op basis van interviews met
sleutelfiguren bij de G4 gemeenten is dat in kaart gebracht. In dit hoofdstuk een samenvatting per
gemeenten.

6.2 G4: Amsterdam
Amsterdam is een gemeente met begin 2014 ruim 810.000 inwoners waarvan 14.753 peuters van 2,5 t/m 3
jaar (CBS, 2014). Per begin april 2014 heeft Amsterdam 207 geregistreerde peuterspeelzalen met 6.116
kindplaatsen (LRK, 2014). Verreweg het grootste deel van de capaciteit (191 peuterspeelzalen met 5.884
kindplaatsen, 96% van het totale aanbod) bestaat uit een aanbod op VVE niveau (Jaarrapportage 2013 Vooren vroegschoolse educatie, gemeente Amsterdam 2014).
De gebruiksinventarisatie heeft voor de gemeente Amsterdam een respons opgeleverd van 198 (96%) van
de 207 locaties. De responsgroep omvat 5.843 geregistreerde kindplaatsen waar volgens de betrokken
houders 6.094 verschillende peuters gebruik van maken.
Op basis van het totaal van 6.116 geregistreerde kindplaatsen (LRK, 2014) per begin april 2014 is de raming
dat ca. 6.380 peuters (42% van het totaal aantal peuters) gebruik maken van het geregistreerd aanbod
peuterspeelzaalwerk16 in de gemeente.
De voorschool peuterspeelzalen in Amsterdam zijn voor alle peuters ongeacht het huishoudinkomen
kosteloos toegankelijk voor peuters vanaf 2,5 jaar.
De gemeente heeft in 2013 maatregelen genomen om het doelgroep bereik te vergroten en de bestaande
wachtlijstproblematiek aan te pakken. Waar mogelijk is de capaciteit van voorschoolgroepen uitgebreid van
15 naar 16 plaatsen, zodat meer kinderen geplaatst kunnen worden.
Verder wordt op stedelijk niveau gewerkt aan een stelselherziening van voorschoolse educatie: de
Amsterdamse peuterschool. Amsterdam wil een nieuw duurzaam stelsel: een integrale voorziening voor álle
kinderen van 0 tot en met 12 jaar, zowel voor kinderen met een dreigende onderwijsachterstand als voor
kinderen die excelleren. De gemeente wil als eerste stap op weg naar zo’n integrale voorziening het aanbod
voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar harmoniseren en beter laten aansluiten bij het basisonderwijs.
De ambitie van het gemeentelijk beleid is dat in de nabije toekomst elke basisschool een peuterschool heeft
die zich fysiek in hetzelfde gebouw of in de buurt hiervan bevindt. Als kinderen 4 jaar zijn, stromen ze vanuit
peuterschool door naar groep 1 van dezelfde basisschool.
De startnotitie en het subsidiekader voor een aantal pilots peuterschool zijn in 2013 goedgekeurd. Per 1
januari 2014 zijn 10 pilots gestart waarin onderzocht wordt welke kansen en knelpunten zich aandienen.
De gemeente Amsterdam geeft aan op de volgende punten zorgen te hebben over mogelijke effecten van
de peuterplannen van Asscher:


Amsterdam wil alle kinderen een hoogwaardig kwalitatief voorschools aanbod bieden met doorgaande
ontwikkelingslijnen in nauwe samenwerking met de basisschool. De peuterplannen bieden volgens de
gemeente onvoldoende perspectief op een ontwikkelingsrecht voor alle peuters;

16

6.116 totaal aantal kindplaatsen / 5.843 kindplaatsen responsgroep = 1,0467. Aantal verschillende peuters in responsgroep: 6.094.
Raming gebruik totaal aantal peuters in Amsterdam = 6.094 x 1,0467 = 6.379 peuters.
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

30

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014


het huidige aanbod in de voorschool peuterspeelzalen in Amsterdam is voor alle peuters kosteloos
toegankelijk. Ouders die in het nieuwe stelsel gebruik maken van een voorschools aanbod via de
kinderopvangtoeslagregeling betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage. Amsterdam heeft de
ervaring dat de ouderbijdrage en de aanvraagprocedure voor de kinderopvangtoeslag en de mogelijkheid
van terugvordering voor ouders hoge drempels opwerpt om deel te nemen. Daarmee wordt de
toegankelijkheid aangetast en zal het voorschoolse aanbod ook minder peuters bereiken;



het huidige kwaliteitsniveau van de voorschool peuterspeelzalen is hoog. Amsterdam stelt strenge
kwaliteitseisen voor de voorschoolse educatie in aanvulling op de landelijk gestelde eisen voor de vve.
Amsterdam heeft naar verhouding een groot percentage doelgroepkinderen waarvoor een hoge kwaliteit
van de voorschoolse educatie noodzakelijk is om hun onderwijsachterstand in te kunnen lopen. Hierdoor
is de uurprijs voor de voorschool peuterspeelzalen aanzienlijk hoger dan het maximale uurtarief voor de
kinderopvangtoeslag. De gemeentelijke sturing door de financiering van het aanbod garandeert de
continuïteit van de investeringen;



het huidige stelsel kent ongewenste neveneffecten zoals de segregatie tussen peuters van werkende en
niet-werkende ouders en doelgroep en niet-doelgroeppeuters. Bij de peuterplannen van Asscher bestaat
het risico dat segregatie versterkt wordt, omdat peuters zonder recht op kinderopvangtoeslag (vaak
doelgroepkinderen) aangewezen blijven op het gesubsidieerde aanbod van de gemeente en de overige
peuters gebruik gaan/blijven maken van de dagopvang.



de maximale groepsgrootte in peuterspeelzalen is nu 16 peuters. Als het aanbod moet voldoen aan de
wettelijke kwaliteitskaders van de dagopvang - zoals nu gebeurt bij gemeenten die voorsorteren betekent dat inperking naar een maximale groepsgrootte van 14 peuters bij een inzet van twee
gediplomeerde pedagogisch medewerksters. Dit betekent aantasting van de capaciteit hetgeen leidt tot
stijging van de totale kosten om het zelfde aantal peuters te bereiken en/of langere wachtlijsten.

6.3 G4: ’s-Gravenhage
‘s-Gravenhage is een gemeente met begin 2014 bijna 509.000 inwoners waarvan 9.839 peuters van 2,5 t/m
3 jaar (CBS, 2014).
Per begin april 2014 heeft ‘s-Gravenhage 140 geregistreerde peuterspeelzalen met 2.772 kindplaatsen (LRK,
2014). Daarvan zijn er 95 (68%) voorschool peuterspeelzalen. De overige locaties zijn reguliere
peuterspeelzalen. Het peuterspeelzaalwerk wordt uitgevoerd door relatief veel verschillende aanbieders (circa
30).
Het onderzoek naar het gebruik van peuterspeelzaalwerk had in ’s-Gravenhage een respons van circa 98%.
Op basis daarvan is berekend dat ca. 4.100 peuters in 2014 gebruik maken van het peuterspeelzaalwerk. Dat
betekent dat ca. 42% van het totaal aantal peuters gebruik maakt van het geregistreerd aanbod
peuterspeelzaalwerk/voorscholen in de gemeente.
De gemeente ‘s-Gravenhage kiest ervoor het peuterspeelzaalwerk en met name de voorschoolse educatie
dichtbij het onderwijs te organiseren. Dat gebeurt onder andere door rekening te houden met deze
voorziening bij onderwijshuisvesting / nieuwbouw scholen. Daarnaast wordt als subsidievoorwaarde voor
voorschool peuterspeelzalen een samenwerkingsovereenkomst met de basisschool gesteld (combinatie
voorschool – vroegschool). De voorschool peuterspeelzalen zijn eveneens toegankelijk voor peuters zonder
VVE indicatie om segregatie tegen te gaan.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

31

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
Ouders betalen voor het peuterspeelzaalwerk een vaste ouderbijdrage van € 20,- per maand € 200,- per jaar.
Dat geldt ook voor peuters met een VVE-indicatie. Voor gezinnen met een laag inkomen is de peuterspeelzaal
gratis17.
De gemeente ‘s-Gravenhage geeft aan op de volgende punten zorgen te hebben over mogelijke effecten van
de peuterplannen van Asscher:






een mogelijk dalend bereik door de hogere ouderbijdrage voor ouders die gebruik moeten gaan maken
van de kinderopvangtoeslagregeling. De toeslagregeling via de Belastingdienst werkt voor een aantal
ouders drempelverhogend waardoor het bereik ook kan afnemen;
De gemeente Den Haag heeft op zich geen bezwaar tegen harmonisatie van de kwaliteitseisen
peuterspeelzaalwerk en kinderopvang. Echter als dit inhoudt dat de groepsgrootte wordt aangepast (van
16 naar 14 peuters per 2 beroepskrachten) betekent dit hogere exploitatiekosten per peuter bij
peuterspeelzalen, zowel reguliere als VVE peuterspeelzalen, als gevolg van de harmonisatie met
regelgeving dagopvang;
Er blijven twee regimes/regelingen (via kinderopvang-toeslagregeling) en kostwinnersgezinnen (via
regeling gemeente) voor kinderen van werkende en voor kinderen van niet werkende ouders).

6.4 G4: Rotterdam
Rotterdam is een gemeente met begin 2014 ruim 618.000 inwoners waarvan 14.960 peuters van 2 t/m 3 jaar
(CBS, 2014).
Per begin april 2014 heeft Rotterdam 182 geregistreerde peuterspeelzalen met 4.299 kindplaatsen18 (LRK,
2014). Daarvan zijn meer dan 90% voorschool peuterspeelzalen. De overige locaties zijn reguliere
peuterspeelzalen. Het peuterspeelzaalwerk wordt uitgevoerd door relatief veel verschillende aanbieders (circa
27).
Het onderzoek naar het gebruik van peuterspeelzaalwerk had in Rotterdam een respons van circa 75%. Op
basis daarvan is berekend dat ca. 6.800 peuters in 2014 gebruik maken van het peuterspeelzaalwerk. Dat
betekent dat ca. 45% van het totaal aantal peuters gebruik maakt van het geregistreerd aanbod
peuterspeelzaalwerk/voorscholen in de gemeente 19.
De gemeente Rotterdam ziet een afname van het gebruik van dagopvang en een toename van de vraag naar
peuterspeelzaalwerk waardoor de wachtlijsten toenemen.
Ook niet-doelgroep peuters kunnen 4 dagdelen per week gebruik maken van voorschoolse voorzieningen.
Omdat de wachtlijsten toenemen wordt overwogen om dit te beperken tot 2 of 3 dagdelen en daarmee
ruimte te maken voor peuters op de wachtlijsten.
Om de effectiviteit van de VVE te versterken investeert de gemeente Rotterdam – naast het reguliere en VVE
peuterspeelzaalwerk (voorscholen) in zogenaamde ‘nulgroepen’.
Groep nul verschilt in een aantal opzichten van een voorschool. Groep nul is een samenwerking tussen het
peuterspeelzaalwerk en de basisschool en valt onder het pedagogisch regime van de basisschool. Op die
manier wordt de doorgaande leerlijn voor de overstap van groep nul naar de kleuters gegarandeerd. Er is
verder een actief ouderprogramma. Peuters gaan bovendien vijf in plaats van vier dagdelen naar een groep
nul. Voor de groep staan twee leid(st)ers, waarvan er één hbo-geschoold is.

17

Zie Ooievaarspas regeling gemeente Den Haag
De gemeente gaat uit van ongeveer 6.400 kindplaatsen (400 groepen van 16 peuters). Het verschil wordt verklaard doordat de in
het LRKP geregistreerde kindplaatsen soms door meerdere groepen worden gebruikt.
19
Deze cijfers sluiten nauw aan bij de Feitenkaart VVE-Monitor Rotterdam 2013 (gemeente Rotterdam, maart 2014)
18

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

32

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
Ouders betalen voor het peuterspeelzaalwerk een vaste (niet-inkomensafhankelijke) ouderbijdrage van € 10,per maand gedurende 10 maanden. Dat is € 100,- per jaar. Dat geldt ook voor peuters met een VVEindicatie.
De gemeente Rotterdam geeft aan op de volgende punten zorgen te hebben over mogelijke effecten van de
peuterplannen van Asscher:









een mogelijk dalend bereik door de hogere ouderbijdrage voor ouders die gebruik maken van de
kinderopvangtoeslagregeling en daardoor toename van het aantal peuters dat met een achterstand naar
de basisschool gaat;
risico op tweedeling: kinderen van niet-werkende ouders zitten in andere voorzieningen dan kinderen van
werkende ouders;
het aanvragen van toeslag is een administratieve drempel waardoor mogelijk ouders afhaken en peuters
niet deelnemen aan voorschoolse voorzieningen en daardoor toename van het aantal peuters dat met
een achterstand naar de basisschool gaat. In het kader van een pilot is aan werkende ouders van
peuters op de wachtlijst de mogelijkheid geboden om een plek te creëren, als er voor de peuters
kinderopvangtoeslag zou worden aangevraagd. Alle gevraagde ouders hebben aangegeven hiervan geen
gebruik te willen maken;
langere wachtlijsten als gevolg van de harmonisatie met regelgeving dagopvang (van 16 naar 14 peuters
per 2 beroepskrachten);
toenemende kosten als gevolg van de harmonisatie met regelgeving dagopvang (van 16 naar 14 peuters
per 2 beroepskrachten);
kwaliteit in termen van doorgaande leerlijn wordt hiermee volgens de gemeente niet gerealiseerd.

6.5 G4: Utrecht
Utrecht is een gemeente met begin 2014 ruim 328.000 inwoners waarvan 6.717 peuters van 2,5 t/m 3 jaar
(CBS, 2014).
Per begin april 2014 heeft Utrecht 61 geregistreerde peuterspeelzalen met 1.110 kindplaatsen (LRK, 2014)
waarvan begin april 2014 ca. 2.070 peuters gebruik maken (op basis van onderzoek respons en rapportage
Spelenderwijs 2014). Dat betekent dat ca. 31% van het totaal aantal peuters gebruik maken van het
geregistreerd aanbod peuterspeelzaalwerk/voorscholen in de gemeente.
De gemeente Utrecht heeft ervoor gekozen het peuterspeelzaalwerk en met name de voorschoolse educatie ook fysiek - dichtbij het onderwijs te organiseren. Het peuterspeelzaalwerk en de voorschoolse educatie
wordt vanaf augustus 2013 uitgevoerd door één stedelijke organisatie: Stichting Spelenderwijs 20. Het huidige
aanbod is een mix van peuterspeelzaalwerk groepen op ambitieniveau 1 (ca.18% van het totaal aantal
groepen21), gemengde groepen op ambitieniveau 1,522 (25% van het totaal aantal groepen) en VVE groepen
op ambitieniveau 2 (57% van het totaal aantal groepen).
Ouders betalen voor het peuterspeelzaalwerk een ouderbijdrage, die afhankelijk is van het inkomen. Deze
bijdrage ligt tussen de €1,13 per week (€ 45,- per jaar) bij een laag inkomen en €19,75 per week (€ 790,per jaar) bij een hoog inkomen. Voor een VVE-geïndiceerde peuter die vier dagdelen deelneemt aan het VVEprogramma wordt een vaste ouderbijdrage geïnd, die gelijk is aan de laagste ouderbijdrage voor
peuterspeelzaalwerk (€ 45,- per jaar)23.

20

Daarnaast zijn nog twee particuliere peuterspeelzalen actief in de gemeente.
Inclusief groepen die niet door stedelijke aanbieder worden geëxploiteerd
22
Groepen die deels met 2 beroepskrachten per groep worden bezet
23
Ouderbijdragentabel 2012, 2013 (www.spelenderwijs.nl)
21

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

33

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
De gemeente Utrecht geeft aan op de volgende punten zorgen te hebben over mogelijke effecten van de
peuterplannen van Asscher:


de voorschoolse voorzieningen in Utrecht kennen een hoog bereik onder peuters. Dat bereik is – met
name bij VVE in de kinderopvang - aangetast door de bezuinigingen op de kinderopvangtoeslag
waardoor de ouderbijdrage voor dagopvang is gestegen. Ouders die in het nieuwe stelsel gebruik maken
van peuterspeelzalen via de kinderopvang-toeslagregeling betalen een inkomensafhankelijke
ouderbijdrage. Deze zal - zo verwacht de gemeente - hoger liggen dan de huidige ouderbijdrage
waardoor de toegankelijkheid wordt aangetast en het voorschoolse aanbod minder peuters bereikt;



als door het nieuwe stelsel meer aanbieders een aanbod in de markt zetten dan bestaat het risico dat
segregatie versterkt wordt, omdat vooral niet-doelgroeppeuters dan meer keuzevrijheid krijgen voor het
nieuwe ‘peuteropvang’ aanbod. De gemeente heeft ingezet op gemengde groepen waarbij peuters met,
en peuters onder taalachterstand gezamenlijk gebruik maken van het voorschoolse aanbod. Dat streven
kan worden aangetast als er nieuw aanbod komt dat met name niet–doelgroep peuters zal aantrekken;



als door het nieuwe stelsel meer aanbieders een aanbod in de markt zetten dan bestaat volgens de
gemeente het risico dat de versnippering van het aanbod toeneemt hetgeen de afstemming met het
primair onderwijs lastiger maakt;



als door het nieuwe stelsel meer aanbieders een aanbod in de markt zetten dan bestaat het risico dat de
versnippering van het aanbod toeneemt en niet in elke wijk/buurt een rendabel aanbod kan worden
geboden. Daarmee komt - volgens de gemeente - de spreiding en dekking van het aanbod in gevaar;



de gemeente heeft beleid in uitvoering om de kwaliteit van het voorschoolse aanbod te versterken.
Dat betekent dat het zij streeft naar een aanbod dat extra kwaliteit biedt boven de wettelijke
kwaliteitskaders om daarmee de startpositie van peuters op de basisschool te versterken.
Het peuterplan voorziet, voor zover nu bekend, slechts in de financiering van voorzieningen voor
werkende ouders die voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen. Daarmee ontstaat een risico op
aantasting van het kwaliteitsniveau van de voorschoolse voorzieningen;



als peuterspeelzalen moeten voldoen aan de kwaliteitseisen van de dagopvang - zoals nu gebeurt bij
gemeenten die voorsorteren - betekent dat een extra investering in beroepskrachten voor zalen die nu
op ambitieniveau 1 of 1,5 draaien en inperking naar een maximale groepsgrootte van 15 naar 14 peuters
bij twee gediplomeerde leidsters. Dit betekent hogere kosten en aantasting van de capaciteit hetgeen
leidt tot stijging van de totale kosten om het zelfde aantal peuters te bereiken en/of langere wachtlijsten.

6.6 Aandachtspunten G4 gemeenten
6.6.1 Kenmerk G4: lage ouderbijdrage en hoog aandeel doelgroep peuters
De G4 gemeenten kenmerken zich door een relatief lage vaste (niet-inkomensafhankelijke) ouderbijdrage,
een relatief hoog aandeel peuters met een VVE indicatie en een hoog bereik soms met wachtlijstproblematiek
tot gevolg.

6.6.2 Toegankelijkheid en bereik is aandachtspunt
De zorgen over de effecten van het peuterplan hebben betrekking op de toegankelijkheid. Ouders die in het
nieuwe stelsel gebruik maken van peuterspeelzalen via de kinderopvang-toeslagregeling betalen een
inkomensafhankelijke ouderbijdrage. Deze zal - zo verwachten de G4 gemeenten - hoger liggen dan de
huidige ouderbijdrage waardoor de toegankelijkheid wordt aangetast en het voorschoolse aanbod minder
peuters bereikt.

6.6.3 Druk op capaciteit en wachtlijsten door hogere personele bezetting
Ook het toepassen van de kwaliteitseisen van de dagopvang op peuterspeelzalen en voorscholen betekent
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

34

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
inperking naar een maximale groepsgrootte van 15 naar 14 peuters bij twee gediplomeerde leidsters. Dit
betekent hogere kosten en aantasting van de capaciteit hetgeen leidt tot stijging van de totale kosten om het
zelfde aantal peuters te bereiken en/of langere wachtlijsten.

6.6.4 Zorgen over versnippering aanbod en segregatie
De G4 gemeenten zetten in op gemengde groepen waarbij peuters met, en peuters zonder taalachterstand
gezamenlijk gebruik maken van het voorschoolse aanbod. Dat streven kan worden aangetast als er nieuw
aanbod komt dat met name niet–doelgroep peuters zal aantrekken volgens deze gemeenten.

6.6.5 Inzetten op versterking kwaliteit voorschoolse aanbod
De G4 gemeenten willen de kwaliteit van het voorschoolse aanbod verder versterken. Dat betekent dat zij zij
streven naar een aanbod dat extra kwaliteit biedt boven de wettelijke kwaliteitskaders om daarmee de
startpositie van peuters op de basisschool te versterken.
Het peuterplan, voor zover nu bekend, voorziet slechts in de financiering van voorzieningen voor werkende
ouders die voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen. Daarmee voorzien zij een risico op aantasting van het
kwaliteitsniveau van de voorschoolse voorzieningen.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

35

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

7. SAMENVATTING
7.1 Omvang en kenmerken aanbod peuterspeelzaalwerk in Nederland
De omvang van het geregistreerd aanbod peuterspeelzaalwerk in Nederland slinkt vanaf 2007 en zal ook de
komende jaren verder afnemen. In 2007 werd het beschikbaar aanbod aan kindplaatsen geraamd op
235.658 en in 2011 op 150.280 (Regioplan, 2012). In de periode 2007-2011 daalde het aanbod met
ongeveer een derde (36%). Op basis van de registratie in het LRKP is vast te stellen dat het aanbod
peuterspeelzaalwerk ook na 2011 verder is afgenomen tot ruim 63.000 kindplaatsen per begin april 2014.
Het aanbod peuterspeelzaalwerk in Nederland bestaat voor iets meer dan een kwart (27%) uit ambitieniveau
1 zalen met één beroepskracht en één vrijwilliger per groep. Bijna driekwart van de peuterspeelzalen in
Nederland zijn ambitieniveau 2 zalen met 2 beroepskrachten per groep.
In het onderzoek worden drie typen ouderbijdrage onderscheiden: a. geen ouderbijdrage, b. een vaste (nietinkomensafhankelijke) ouderbijdrage en c. een inkomensafhankelijke ouderbijdrage.
In de G4 gemeenten wordt ofwel geen (Amsterdam) ofwel een vaste ouderbijdrage (overige G4 gemeenten)
gehanteerd. Voor de overige peuterspeelzalen in Nederland hanteert 1% geen ouderbijdrage, heeft 53% een
vaste ouderbijdrage en heeft 46% een inkomensafhankelijke ouderbijdrage.

7.2 Omvang gebruik peuterspeelzaalwerk in Nederland
Begin april 2014 maken ongeveer 99.000 peuters gebruik van dit aanbod en dat betekent dat 31% tot 36%
van de peuters in Nederland de peuterspeelzaal bezoekt24. Door de voortschrijdende omvorming zal ook dit
aandeel krimpen.
Dat betekent niet dat door deze ontwikkeling minder peuters gebruik maken van het voorschoolse aanbod.
Het aanbod peuterspeelzaalwerk waarvan zij gebruik maken wordt door omvorming peuteropvang en
daarmee geregistreerd als dagopvang aanbod. Ook voor gezinnen die geen aanspraak hebben op
kinderopvangtoeslag blijken veel gemeenten met een peuteropvang aanbod in 2014 een subsidieregeling te
hanteren.

7.3 Ervaring van gemeenten die voorgesorteerd hebben …
Gemeenten die het peuterspeelzaalwerk hebben omgevormd naar peuteropvang - waardoor tweeverdieners
ook voor dit aanbod een beroep kunnen doen op de toeslagregeling - hanteren verschillende uitvoeringsvarianten en subsidieregelingen die aansluiten op de lokale situatie. De gemeentelijke subsidievarianten zijn
in drie hoofdcategorieën in te delen te weten:
a. exploitatiefinanciering peuteropvang: waarbij de gemeente de tekorten subsidieert van de kosten van het
aanbod peuteropvang na aftrek van de ouderbijdragen van zowel gezinnen die gebruik kunnen maken
van de kinderopvangtoeslagregeling als van de gezinnen die daar geen aanspraak op kunnen maken;
b. vraagfinanciering peuteropvang zonder plus: waarbij de gemeente uitsluitend een subsidiebijdrage levert
om voor gezinnen zonder toeslagaanspraak het gebruik van peuteropvang toegankelijk te maken;
c. vraagfinanciering peuteropvang mét plus: waarbij de gemeente ook een subsidiebijdrage levert voor het
gebruik van peuteropvang door gezinnen met toeslagaanspraak om de ouderbijdrage te dempen en de
toegankelijkheid te stimuleren.
Een veel voorkomende subsidievariant voor VVE doelgroepen die aanspraak hebben op kinderopvangtoeslag
is dat deze gezinnen voor de eerste twee dagdelen een beroep moeten doen op de kinderopvangtoeslagregeling en een inkomensafhankelijke ouderbijdrage betalen.
Ook de uitvoering van de peuteropvang door aanbieders varieert. In de meeste gevallen blijft er op
groepsniveau een onderscheid in het aanbod peuteropvang - met korte dagdelen - en het aanbod dagopvang

24

Hierbij wordt de totale populatie peuters gedefinieerd als alle 2,5 tot 4 jarigen, echter in sommige gemeenten bedient het
peuterspeelzaalwerk kinderen vanaf 2 jaar.
Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

36

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014
met langere dagdelen. Dat heeft niet alleen te maken met de financiering door gemeenten (langere dagdelen
vergen meer subsidie) maar ook met de voorkeur van ouders (voorkeur voor aanbod met korte dagdelen).
In andere situaties wordt het aanbod peuteropvang omgevormd naar halve dagopvang en geïntegreerd in de
dagopvanggroepen van aanbieders. Een tussenvariant waarbij de gebruikers van het aanbod peuteropvang
later in- en vroeger uitstromen in een dagopvang groep komt ook - in mindere mate - voor.
Uit de inventarisatie onder gemeenten blijkt niet dat - na omvorming van peuterspeelzalen naar peuteropvang - het bereik substantieel is afgenomen.

7.4 Aandachtspunten algemeen en bij G4 gemeenten in het bijzonder
Implementatie vergt een zorgvuldige voorbereiding van zowel gemeenten als de betrokken aanbieders.
Tijdens de voorbereiding moeten afwegingen gemaakt worden tussen alternatieve uitvoeringsvarianten, moet
nader onderzoek plaatsvinden naar een kostendekkend subsidietarief en naar het aandeel ouders dat
aanspraak kan maken op kinderopvangtoeslag en moeten de consequenties voor de ouderbijdrage in kaart
gebracht worden. Dit vergt volgens de betrokken gemeenten een zorgvuldige planning en organisatie.
Met name bij de start is goede informatie voor ouders van belang. Het gaat dan met name over de
aanvraagprocedure en de ouderbijdrage- en toeslagregeling. Deze rol vergt zowel een inspanning van
aanbieders als van gemeenten.
Meerdere gemeenten geven aan dat de inkomenstoets via de IB 60 verklaring knelpunten oplevert. Een
gemeente geeft als suggestie aan dat het mogelijk zou moeten worden om voor het bepalen van de hoogte
van de ouderbijdrage, met goedkeuring van de ouders, inkomensgegevens te raadplegen in SUWInet.
Uit de inventarisatie onder G4 gemeenten blijkt dat zij zorgen hebben over de effecten van het peuterplan
op de kwaliteit van het aanbod en de toegankelijkheid op basis van de specifieke situatie in deze gemeenten
met een hoog aandeel doelgroep kinderen en een relatief lage ouderbijdrage.
Ook het toepassen van de kwaliteitseisen van de dagopvang op peuterspeelzalen en voorscholen betekent
inperking van de huidige groepen van 16 peuters naar een maximale groepsgrootte van 15 naar 14 peuters
bij twee gediplomeerde leidsters. Dit betekent hogere kosten en aantasting van de capaciteit hetgeen leidt
tot stijging van de totale kosten om het zelfde aantal peuters te bereiken en/of langere wachtlijsten.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

37

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

BIJLAGE 1: GEMEENTEN ZONDER GEREGISTREERD PEUTERWERK (APRIL 2014)
gemeente
Aa en Hunze
Albrandswaard
Baarle-Nassau
Bergen (L.)
Bernheze
Beuningen
Boekel
Borne
Borsele
Boxmeer
Brummen
Bunnik
Buren
Deventer
Dinkelland
Doetinchem
Drimmelen
Echt-Susteren
Enschede
Ferwerderadiel
Franekeradeel
Gemert-Bakel
Gennep
Giessenlanden
Goirle
Grave
Groningen
Haaksbergen
Heeze-Leende
Hellevoetsluis
's-Hertogenbosch
Heumen
Hof van Twente
Horst aan de Maas
Kapelle
Laarbeek
Landerd
Leek
Leeuwarderadeel
Leudal
Lisse
Lochem
Losser
Meppel
Midden-Delfland
Mill en Sint Hubert

Moerdijk
Montferland
Mook en Middelaar
Nederweert
Nijkerk
Nijmegen
Noord-Beveland
Noordwijk
Oegstgeest
Oldebroek
Olst-Wijhe
Oss
Ouder-Amstel
Ouderkerk
Papendrecht
Peel en Maas
Reimerswaal
Reusel-De Mierden
Ridderkerk
Roerdalen
Scherpenzeel
Schiermonnikoog
Sint-Oedenrode
Someren
Son en Breugel
Spijkenisse
Stichtse Vecht
Terneuzen
Tubbergen
Twenterand
Uithoorn
Veldhoven
Vlieland
Vlist
Wageningen
Woensdrecht
Wormerland
Zoeterwoude
Zundert

Op een enkele uitzondering na hebben vrijwel al deze gemeenten wel een gesubsidieerd aanbod
peuteropvang voor kostwinnersgezinnen.

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

38

Peuterspeelzaalwerk NL: facts & figures 2014

Buitenhek Management & Consult | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang 5-6-2014

39