Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 813

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 februari 2009
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vijf fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC):
1. Beschikking inzake MEDIA Mundus (Kamerstuk 22 112, nr. 809);
2. Verordening inzake procedure bilaterale overeenkomsten met derde
landen die verband houden met justitiële samenwerking in burgerlijke
en handelszaken (Kamerstuk 22 112, nr. 810);
3. Verordening inzake controle op uitvoer van producten en technologie
voor tweeërlei gebruik (Kamerstuk 22 112, nr. 811);
4. Verordening inzake passagiersrechten zee-en binnenvaart (Kamerstuk
22 112, nr. 812);
5. Mededeling inzake klimaat-Kopenhagen.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST127984
0809tkkst22112-813
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 813

1

Fiche: Mededeling inzake klimaat-Kopenhagen
1. Algemene gegevens

Voorstel: Communication «Towards a comprehensive climate change
agreement in Copenhagen»
Datum Commissiedocument: 28 januari 2009
Nr. Commissiedocument: COM (2009) 39
Prelex: http://ec.europa.eu/environment/climat/future_action.htm
Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board:
Niet opgesteld
Behandelingstraject Raad: Milieuraad (2 maart), ECOFIN (10 maart),
Voorjaarsraad (19–20 maart)
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
2. Essentie voorstel
Kopenhagen moet de basis leggen voor een lange-termijn internationaal
kader dat de ambitie op voldoende hoog niveau vastlegt en invult en
daarbij ook de bijdragen van zowel ontwikkelde als ontwikkelingslanden
vergroot. Een periodieke herziening zou een integraal onderdeel moeten
uitmaken van het akkoord, met een omvattende herziening in 2016.
Uitgangspunt is de Europese doelstelling om de gemiddelde wereldwijde
temperatuurs-stijging te beperken tot minder dan 2 graden Celsius. Daarvoor is een wereldwijde reductie van emissies van broeikasgassen van
50% ten opzichte van 1990 in 2050 noodzakelijk. In Kopenhagen moeten
absolute nationale emissiereductiedoelen voor ontwikkelde landen
worden afgesproken; zij moeten vergelijkbare inspanningen leveren en de
groep als geheel moet een reductie van 30% bewerkstelligen in 2020. Het
vaststellen van doelen voor individuele landen moet plaatsvinden op
basis van BNP per capita, uitstoot per eenheid BNP en uitstoot- en bevolkingstrends in de periode 1990–2005.
Ontwikkelingslanden als groep dienen hun groei in emissies te beperken
tot 15–30% onder het «Business as Usual»-scenario in 2020. Verschillende
nationale omstandigheden en ontwikkelingsstadia in ontwikkelingslanden
vragen om gedifferentieerde acties en ambitieniveaus. Ontwikkelingslanden moeten daartoe voor eind 2011 (en economisch gevorderde
ontwikkelingslanden nog dit jaar) nationale strategieën voor een koolstofarme ontwikkeling vaststellen. Van de armste ontwikkelingslanden wordt
dit niet gevraagd. Een nieuw «Facilitative Mechanism for Mitigation
Support» beoordeelt op basis van een technische analyse het ambitieniveau, voorstellen voor actie en de vereiste steun. Het dient verder als
platform om voorgestelde actie te matchen met adequate ondersteuning.
Financiering en investeringen moeten significant uitgebreid worden op
basis van onder andere effectiviteit, efficiëntie en eerlijkheid, waarbij ook
een toename van de financiering van onderzoek en technologie wenselijk
is.
Geschat wordt dat wereldwijd in 2020 ongeveer € 175 miljard per jaar aan
mitigatie (zowel publiek als privaat) besteed moet worden, waarvan meer
dan de helft in ontwikkelingslanden. Een grove indicatie is dat van de
benodigde gelden voor ontwikkelingslanden in 2020 ongeveer een derde
gefinancierd zal worden vanuit de internationale koolstofmarkt (dat wil
zeggen, mechanismen waarin emissiereducties in ontwikkelingslanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 813

2

worden verhandeld). Elk land moet zich aanpassen aan klimaatverandering en daarvoor adaptatie in zijn nationale strategie integreren. Het
instrumentarium daarvoor moet verbeterd worden. Het adaptatiefonds
speelt een belangrijke rol in de financiering, maar er zijn ook aanvullende
innovatieve bronnen van financiering nodig. Verder zou onder Kopenhagen een technisch adaptatiepanel opgezet moeten worden.
Financiële bijdragen moeten gebaseerd worden op het vervuiler betaaltprincipe en de economische capaciteit van elk land. Twee hoofdopties om
financiering te genereren zijn vaste jaarlijkse bijdragen op basis van een
formule (contributie), en het centraal veilen van een deel van de emissiebudgetten. De Commissie gaat ervan uit dat er verschillende bronnen van
financiering zullen zijn. Daarom dient coördinatie, samenwerking en
toezicht bevorderd te worden.
De Commissie stelt speciaal voor vroege actie een Global Climate Financing Mechanism voor, om korte termijn financiering van klimaatbeleid uit
publieke budgetten mogelijk te maken.
Emissiemarkten moeten gekoppeld worden om zo een effectieve internationale koolstofmarkt te creëren. De EU moet ernaar streven dat er in 2015
een OESO-breed emissiehandelssysteem is, dat in 2020 verder uitgebreid
wordt naar economisch meer gevorderde ontwikkelingslanden.
Ook emissies van internationale luchtvaart en scheepvaart moeten deel
uitmaken van de wereldwijde doelen die in Kopenhagen worden afgesproken.
Kopenhagen zou de basis moeten leggen voor een lange termijn-internationaal kader en daarom moeten periodieke herzieningen integraal onderdeel uitmaken van het akkoord, met een omvattende herziening in 2016.
Indien bij deze herziening blijkt dat de inspanningen van ontwikkelde en
ontwikkelingslanden onvoldoende zijn, moet de COP de nationale
verplichtingen aanscherpen.
3. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
Met deze mededeling doet de Commissie concrete voorstellen om een
succesvol akkoord in Kopenhagen te bereiken. De EG kent een gedeelde
bevoegdheid op het gebied van milieubeleid (art. 175 EG verdrag).
De subsidiariteitsbeoordeling van dit voorstel is positief. Het gaat in dezen
om een multilateraal verdrag waarbij de EU partij is. Wanneer er, zoals
hier, sprake is van gemengde bevoegdheden, dient voorafgaand aan de
onderhandelingen een gemeenschappelijk standpunt te worden vastgesteld. Dit gemeenschappelijk standpunt kan alleen maar op Europees
niveau worden vastgesteld. Met deze mededeling willigt de Commissie
ook het verzoek in van de Europese Raad in juni 2008 om een omvattende
strategie te presenteren om financiering en investering op het vlak van
zowel mitigatie als adaptatie op te schalen. Ook de proportionaliteitsbeoordeling is positief. De voorgestelde EU inzet sluit aan bij de klimaatdoelstellingen zoals vastgesteld door de EU in 2008 en uitgewerkt in het
Klimaat en Energiepakket, aangenomen in 2008. In de mededeling worden
concrete voorstellen gedaan om als EU bij te dragen aan een succesvol
akkoord in Kopenhagen. Het sluit aan bij de eerdere inzet van de EU;
uitgangspunt is de Europese doelstelling om de gemiddelde wereldwijde
temperatuursstijging te beperken tot minder dan 2 graden Celsius. Het
voorgestelde ambitieniveau, doelen en acties sluiten hierbij aan. De schattingen van de Commissie ten aanzien van de benodigde wereldwijde
investeringen in klimaatbeleid (zowel publiek als privaat) zijn vergelijkbaar
met eerdere schattingen van Nederland en de VN Daarnaast stelt de
Commissie voor om het emissiehandelssysteem uit te breiden. Hierdoor
wordt mitigatie zo kosteneffectief mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 813

3

Nederlands oordeel
De aanpak van het klimaatprobleem is één van de grootste, mondiale
uitdagingen van deze tijd; een uitdaging die verplicht tot vooruitstrevend
nationaal, Europees en mondiaal beleid en tot intensieve internationale
samenwerking. Nederland verwelkomt deze mededeling die een cruciale
stap vormt in het bepalen van de EU-inzet op weg naar een internationaal
klimaatakkoord.
4. Nederlandse positie

Nederlandse belangen en eerste algemene standpunt
De Europese 2 graden-doelstelling en de noodzaak voor absolute nationale emissiereductiedoelen voor ontwikkelde landen met een gezamenlijke reductie van 30% ten opzichte van 1990 is conform staande inzet van
Nederland en de EU voor Kopenhagen. Dit impliceert een verhoging ten
opzichte van de reductiedoelstelling van 20% ten opzichte van 1990, die
de EU op zich heeft genomen onafhankelijk van een internationaal
akkoord. Nederland steunt het principe dat alle ontwikkelde landen met
een vergelijkbaar ontwikkelingsniveau ook vergelijkbare absolute
reductiedoelen op zich nemen.
Nederland is het op grote lijnen eens met de voorgestelde criteria voor
het vaststellen van doelen voor individuele landen (BNP per capita,
uitstoot per eenheid van BNP, uitstoottrend 1990–2005, bevolkingstrends
1990–2005), mits deze voldoende ruimte laten voor onderhandelingen.
Nederland steunt een Kopenhagen-akkoord waarmee stapsgewijs naar de
2 graden doelstelling wordt toegewerkt. Periodieke herzieningen en
rapportages over de voortgang van de emissiereducties zijn daarvoor
cruciaal. Niet alleen de doelen en acties, maar ook de financiering zou
tijdens deze herzieningen aan de orde moeten komen. Nederland vindt
het van belang dat zowel de start als de mogelijkheid tot herziening
voldoende ambitieus zijn om zicht te houden op de realisatie van de doelstellingen van het Klimaatverdrag.
Nederland vindt dat een ambitieniveau voor emissiebeperking door
ontwikkelingslanden van 15–30% t.o.v. het «business as usual»-scenario
ook onderdeel moet uitmaken van een Kopenhagen akkoord. Nederland
steunt de voorgestelde methodiek van nationale strategieën, gekoppeld
aan ondersteuning, inclusief een mechanisme als het door de Commissie
voorgestelde Facilitative Mechanism for Mitigation Support. De precieze
invulling en consequenties van het mechanisme zijn nog onduidelijk en
dienen nader uitgewerkt te worden in de onderhandelingen. Nederland
vindt dat mondiaal af te spreken financiële ondersteuning onder andere
gebruikt moet worden om de nationale strategieën die als adequaat
worden beoordeeld financieel te ondersteunen en dat ook de EU en
Nederland bereid moeten zijn om hier hun deel aan bij te dragen. Nederland vindt dat de criteria die bij de beoordeling van de nationale strategieën worden gehanteerd onderdeel uit moeten maken van een Kopenhagen akkoord.
Nederland is voorstander van een effectieve, efficiënte en eerlijke financiële architectuur die resulteert in stabiele en voorspelbare geldstromen.
Nederland kan zich vinden in de voorgestelde criteria (GDP en emissies)
voor financiering. De schattingen van de Commissie ten aanzien van de
benodigde wereldwijde investeringen in klimaatbeleid (zowel publiek als
privaat) zijn vergelijkbaar met eerdere schattingen van Nederland en de
VN. De koolstofmarkt zou volgens Nederland meer dan een derde van de
mitigatie-inspanningen kunnen financieren in ontwikkelingslanden, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 813

4

neemt niet weg dat een aanzienlijk deel van publieke financiering moet
komen uit ontwikkelingslanden zelf of via internationale financiering.
Cruciaal is dat de EU in de Voorjaarsraad de bereidheid uitspreekt om
haar eerlijke deel van de benodigde financiering op zich te nemen, ervan
uitgaande dat andere ontwikkelde landen ook hun verantwoordelijkheid
nemen. Dit alles in de context van een evenwichtige en samenhangende
uitkomst van Kopenhagen.
Nederland is van mening dat verdere verkenning van de opties voor het
genereren van financiering zich zou moeten concentreren op:
– een bijdrage-variant, waarbij het algemene niveau van ondersteuning
gebaseerd wordt op een nader te bepalen verdeelsleutel.
– een markt-benadering, waarbij een nader te bepalen deel van het
totaal aan VN-emissierechten (Assigned Amout Units) dat aan een
Verdragspartij wordt toegekend internationaal wordt geveild.
De precieze consequenties van deze opties behoeven nog nadere bestudering. De verschillende mechanismen moeten snel beter worden uitgewerkt, in de context van het uitwerken van een evenwichtige overeenkomst in Kopenhagen.
Nederland is voorstander van internationale up-front financiering voor
vroegtijdige, urgente en kosteneffectieve actie voor mitigatie en adaptatie
en staat open voor het instellen van een financieringsfaciliteit hiervoor,
maar beraadt zich nog op de uitwerking daarvan, waarbij (kosten)effectiviteit en controleerbaarheid van groot belang is. Nederland steunt de
analyse van de Commissie dat er verschillende bronnen van financiering
zullen zijn. Eén centraal fonds voor klimaatfinanciering is onhaalbaar en
onnodig, maar een proliferatie van fondsen acht Nederland ook onwenselijk. De Conferentie van Partijen moet hierbij het politieke primaat hebben
om overzicht te behouden en de toereikendheid van middelen en resultaten te beoordelen. Nederland staat open voor het instellen van een
«high-level forum on international climate finance» zoals de Commissie
voorstelt, als adviesorgaan voor de Conferentie van Partijen bij het
Klimaatverdrag, maar beraadt zich nog op de uitwerking ervan. Onnodige
bureaucratie en verschillende voorwaarden voor financiering door
verschillende instituties moet vermeden worden.
Nederland onderschrijft het belang van innovatieve financieringsbronnen
voor adaptatie. In dat verband zal Nederland inzetten op het voortbouwen
op bestaande mechanismen, zoals het Adaptatiefonds. Nederland steunt
in dit kader ook verkenning van een multilaterale verzekeringspool. In lijn
met de bestaande nationale extra inspanning steunt Nederland verder in
principe de wenselijkheid van een toename in onderzoek en ontwikkeling,
verspreiding en overdracht van technologie voor adaptatie en mitigatie.
Ook samenwerkingsverbanden voor RD&D en technologie zouden onder
een Kopenhagenakkoord erkend moeten worden.
Nederland onderschrijft het belang van de internationale koolstofmarkt als
centrale bouwsteen van een internationaal klimaatbeleid. Gewerkt moet
worden aan een OESO-breed emissiehandelssysteem in 2015 en daarvoor
is het van belang om snel in overleg te treden met de VS. Volgens Nederland zouden opkomende economieën op termijn deel moeten nemen aan
de mondiale koolstofmarkt. Het Clean Development Mechanism moet
uiteindelijk alleen nog in de armste ontwikkelingslanden worden toegepast. Het tegengaan van ontbossing moet integraal onderdeel zijn van de
mitigatieplannen van ontwikkelingslanden. De koolstofmarkt kan daarbij
een rol spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 813

5

Nederland is voorstander van emissiedoelen voor de wereldwijde luchtvaart en scheepvaart, en steunt Europese maatregelen als wereldwijde
regels niet tot stand komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 22 112, nr. 813

6