2
Vragenuur: Vragen Kuik
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 12.3 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Kuik aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat er geen
heffing komt op vapen.
De voorzitter:
Aan de orde is het mondelinge vragenuur. Ik heet van harte
welkom de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, de woordvoerders, de mensen op de publieke
tribune en de mensen die op een andere manier het mondelinge vragenuur volgen.
Ik geef het woord aan mevrouw Kuik van het CDA. Ze heeft
een mondelinge vraag aan de staatssecretaris over het
bericht dat er geen heffing komt op vapen. Het woord is
aan mevrouw Kuik van het CDA.

Mevrouw Kuik (CDA):
Dank, voorzitter. Precies, daar gaat het over: vapende jongeren. Uit cijfers blijkt dat van de kinderen tussen de 12 jaar
en 14 jaar een op de tien aan de vape zegt te zijn met een
zogenaamd smaakje. Trimbos geeft ook aan: een op de vijf
jongeren tussen de 12 jaar en 25 jaar heeft het afgelopen
jaar gevapet. Dat is wel problematisch, want we hadden
hier met elkaar een ambitie afgesproken in het Nationaal
Preventieakkoord, namelijk de "rookvrije generatie". Ook
zien we dat meer dan twee derde van die jongeren die
maandelijks e-sigaretten, vapes gebruiken, maandelijks ook
gewone sigaretten roken. En vapen is enorm verslavend.
Eén vape bevat vaak meer nicotine dan een heel pakje
sigaretten. Nicotine verstoort de hersenontwikkeling bij
tieners en verhoogt het risico op blijvende schade, met
mentale problemen als gevolg.
Vapen is ook een stuk goedkoper dan het roken van een
gewone sigaret. Een pakje met twintig sigaretten kost bijna
€11. De elektronische sigaret met daarin net zo veel nicotine
als twee pakjes peuken, die in totaal dus €22 kosten, heb
je al vanaf €6. Oftewel, hier moeten we wat aan doen.
Voorzitter. We zien dat in andere landen, in veertien andere
Europese landen, nationale accijnzen op e-sigaretten zijn
ingevoerd. Het kan dus ook in Nederland! Mijn oproep en
vraag aan de staatssecretaris zou dus zijn: waarom voeren
we dat nu niet in? Want we hebben geen tijd te verliezen.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Van Ooijen:
Dank u wel, voorzitter. Allereerst zou ik willen beginnen
met een aantal feiten over het roken van de e-sigaret. Collega Kuik noemde ze ook al. Het zijn verontrustende feiten.
10% van de jongeren, grosso modo, gebruikte in 2023

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuik

maandelijks de e-sigaret en 18% heeft 'm gebruikt. Maar
misschien nog wel het meest schrikbarende is dat 70% van
die jongeren de e-sigaret én de gewone sigaret rookte. Het
is niet of-of maar het is en-en. Kortom, daarom is het echt
hard nodig en noodzakelijk om stevige maatregelen te
nemen om het vapen tegen te gaan.
Daarom wil ik allereerst zeggen welke belangrijke maatregelen we op dit moment al inzetten. Allereerst is sinds 1
juli van dit jaar het online verkopen en aankopen van de esigaret verboden. Er zijn problemen met de handhaving,
maar het is verboden. Vanaf 1 januari aankomend jaar, dus
over een paar maanden, worden alle smaakjes verboden,
behalve als het naar tabak smaakt. Ten slotte kun je vanaf
1 januari volgend jaar de vape alleen nog maar kopen in
een tabaksspeciaalzaak. Met die drie grote maatregelen
behoren we — en dat zeg ik toch ook enigszins zonder gêne
— tot de voorhoede van landen in Europa om het vapen
en de e-sigaretten tegen te gaan.
Dan de vraag van mevrouw Kuik: waarom dan niet ook
maatregelen op het punt van de verbruiksbelasting? We
hebben de afgelopen jaren een tijd de lijn gehanteerd dat
het waarschijnlijk de snelste en beste methode is om dit te
regelen via een Europese regeling. Wij constateren ook,
breed in het kabinet, dat zo'n regeling lang op zich laat
wachten. Daarom hebben we een tijd geleden alweer een
brief gestuurd naar de Europese Commissie — dat heeft
nota bene de minister van Financiën gedaan — om nog
eens te rappelleren waarom de Europese Commissie niet
zelf de stap naar voren zet. Maar ook daar blijft het proces
traag en wat ons betreft te traag. Daarom is het punt
genaderd om er wel toe over te gaan om te kijken of we
uiteindelijk naar een nationale accijns op vapes toe zouden
moeten werken.
De voorzitter:
Nou, een effectief mondelinge vragenuur! Mevrouw Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Nou, wat goed! Dit is natuurlijk wat wij willen, namelijk
zorgen dat je vapen duurder maakt. Als het veel goedkoper
is dan een sigaret, heeft dat zo z'n gevolgen. De staatssecretaris geeft aan dat er een aantal maatregelen zijn genomen.
Inderdaad zijn de smaakjes er straks helemaal uit. Maar we
weten natuurlijk dat één maatregel écht effectief is en dat
is de prijsprikkel. Het is heel goed dat de staatssecretaris
zegt dat er niet meer gewacht wordt op Brussel. Ik ben wel
benieuwd wat hij nu gaat doen om zo snel mogelijk de
accijnzen te verhogen.
Voorzitter. Het vorige punt was natuurlijk het belangrijkste,
maar ik kom even bij een tweede punt. We zien dat tieners
beïnvloed worden door de tabaksindustrie. Maar het collectief van artsen dat alarm heeft geslagen, heeft ook aangegeven: joh, we zien dat de meeste tieners een hele sterke
band met hun ouders hebben, dus zet ook ouders in om
het gesprek met jongeren aan te gaan om jongeren te
beschermen en hen gezond te houden en om de tabaksindustrie te weren. Kan de staatssecretaris daar ook op
ingaan?
Maar eerst dank voor de toezegging. Ik ben benieuwd hoe
dit gaat gebeuren.

17 oktober 2023
TK 13

13-2-1

Staatssecretaris Van Ooijen:
Allereerst over de toezegging. Daar zeg ik nog iets bij,
namelijk dat de staatssecretaris van Financiën en ik, de
staatssecretaris van VWS, het niet opportuun hebben geacht
om in een demissionaire tijd over te gaan tot het heffen
van een nieuwe belasting. Dat vinden wij ingewikkeld omdat
het echt een nieuwe belasting is. Kortom, daarom zou ik
op dit moment het volgende tegen de Kamer willen zeggen.
De Kamer is niet demissionair, maar als zij van het kabinet
verwacht dat het kabinet op dit punt in actie komt, zou ik
ook op dat punt expliciet een opdracht van de Kamer verwachten. Vanuit het demissionaire kabinet geredeneerd
vind ik het namelijk ingewikkeld — datzelfde geldt voor de
staatssecretaris van Financiën — om met een nieuwe
belasting te komen in demissionaire tijd. Dat wil ik er wel
aan toegevoegd hebben.
Dan ten aanzien van de rol van ouders. Op dit punt zou ik
echt willen wijzen naar de rol die in de "Artsen slaan alarm"actie is neergezet. Daarbij staat centraal dat ouders het
vapen, het roken van de e-sigaret, bespreken met hun kinderen. Kortom, ik denk dat dit eigenlijk de belangrijkste
richting is op dit moment die we vanuit VWS ondersteunen
richting alles op social media en alles in het preventieve
veld en op scholen. De artsen roepen de ouders op om met
hun kind het gesprek aan te gaan over vapen, ongeacht of
daar wel of geen sprake van is. Je weet immers één ding
zeker, namelijk dat het veel voorkomt op school en bij
vriendjes en vriendinnetjes. Kortom, ga het gesprek aan
met je kind.
Mevrouw Kuik (CDA):
De staatssecretaris zegt dat dit een nieuwe belasting is,
maar we hebben natuurlijk wel het Nationaal Preventieakkoord. Daarin hebben we afspraken gemaakt. Maar ik hoor
de staatssecretaris, dus we gaan absoluut een amendement
indienen om die opdracht mee te geven aan de regering.
Als ik zo naar mijn collega's kijk, verwacht ik dat we daar
wel een meerderheid voor kunnen regelen. Dank daarvoor.
De staatssecretaris geeft aan dat het goed is als ouders in
gesprek gaan. Is er nog iets wat de overheid kan doen om
dat verder te stimuleren, ook als het gaat om waar het artsencollectief mee bezig is? Dat tot slot.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Ik denk inderdaad dat we het artsencollectief vooral moeten
ondersteunen. Dat doen we dus ook. Bovendien zou ik van
de gelegenheid gebruik willen maken om tegen alle ouders
die zich hier bewust van zijn te zeggen: ga het gesprek aan
over het roken, niet alleen over het roken van sigaretten,
maar zeker ook over het roken van e-sigaretten. We hebben
lange tijd in een roes geleefd dat dit alles wel mee zou vallen, maar de huidige gezondheidseffecten blijken totaal niet
mee te vallen. Dus ga het gesprek aan. Heel veel ouders
gaan dat al aan over roken, het roken van wiet en van
sigaretten, maar doe dat ook over het roken van de e-sigaret. Dat is namelijk een middel dat niet onbesproken mag
blijven.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Kuik.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuik

Mevrouw Kuik (CDA):
Dank. Het is mooi dat we in ieder geval gaan regelen dat
de accijnzen op vapes omhooggaan.
De voorzitter:
Er is een aantal vervolgvragen. Hou het graag kort en
krachtig, want anders moet ik u gaan onderbreken. Allereerst is mevrouw Van der Laan van D66 en daarna de heer
Ceder van de ChristenUnie, de heer Mohandis van de PvdA
en de heer Dijk van de SP.
Mevrouw Van der Laan (D66):
Het mag gezegd worden dat vapes natuurlijk ook troep zijn
en dat de industrie over de rug van met name jongeren
geld probeert te verdienen; u begrijpt hoe ik daarover denk.
De Kamer heeft wel al eerder wat stappen gezet. De prijsprikkel lijkt me logisch, maar de Kamer heeft bijvoorbeeld
ook onze motie aangenomen, die ook namens de heer Ceder
was ingediend, die verzocht om vapes een zo neutraal
mogelijk uiterlijk te geven. Er zou onderzocht worden welke
stappen daarin genomen moeten worden. Ik vraag de
staatssecretaris dus: wanneer kunnen we daar iets over
verwachten?
Staatssecretaris Van Ooijen:
Daar zijn we inderdaad heel hard mee bezig. Ik wil mevrouw
Van der Laan ook de credits geven dat zij inderdaad het
initiatief heeft genomen om die elektrische sigaret totaal
saai te maken, dus niet meer met kleurtjes, de hele kermisattractie en noem alles maar op. Die geven het gevoel van
gezelligheid dat ermee samengaat en dat jongeren juist
enorm aanspreekt. We hebben uw motie dus voortvarend
ter hand genomen. Ik moet erbij zeggen dat dit ook uiteindelijk wetstechniek is die best ingewikkeld is. We constateren namelijk dat de industrie die deze vapes maakt, bijna
letterlijk elke millimeter aan gegeven ruimte benut om er
uiteindelijk toch weer een kleurtje, geurtje of smaakje aan
toe te voegen. Daarom kost het best even tijd en is het niet
eenvoudig om dit zo dicht te regelen dat het echt een saai
uiterlijk heeft dat uiteindelijk niet meer de aantrekkingskracht heeft op jongeren. Maar uw motie wordt en is
voortvarend ter hand genomen. Die voeren we ook uit.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Laan nog even? Nee? Dan gaan we naar
de heer Ceder, ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik denk dat we allemaal kunnen zien wat de verslavende en
verschrikkelijke effecten zijn van vapen. Ik ben blij dat de
staatssecretaris en het kabinet al stappen hebben gezet:
per 1 juli is er een onlineverbod en over een paar maanden,
per 1 januari, gaan we ook de smaakjes verbieden. Ik vraag
me wel het volgende af naar aanleiding van de interactie
met mevrouw Kuik. De staatssecretaris geeft aan dat het
kabinet demissionair is. Volgens mij zijn mevrouw Kuik en
ook mijn collega, de heer Grinwis, bezig om ervoor te zorgen dat we hier echt mee aan de slag kunnen gaan. Maar
als zoiets wordt aangenomen in opdracht van de Kamer,
hoelang duurt het dan voordat dit ook echt wordt ingevoerd
en de verbruiksbelasting ook is ingevoerd?

17 oktober 2023
TK 13

13-2-2

Staatssecretaris Van Ooijen:
Allereerst is het inderdaad terecht wat de heer Ceder aangeeft ten aanzien van de rol die de Kamer hierin heeft.
Nogmaals, het kabinet is demissionair. Als het kabinet
hiermee aan de slag kan, dan is het echt goed als de Kamer
zich hier expliciet over uitspreekt, want dan kan je op dat
punt ook je demissionaire bescheidenheid en terughoudendheid laten varen. Maar dan is de vraag inderdaad: hoelang
gaat dit duren? Ik constateer ook bij de andere onderwerpen
die we ook voortvarend ter hand hebben genomen, dat op
elk van die onderwerpen geldt dat de wetstechniek dermate
complex is dat het soms langer duurt dan we zelf willen. Ik
geef toch even een voorbeeld daarvan: er werd natuurlijk
al eerder gedacht aan invoering van het smaakjesverbod,
maar dat hebben we met een aantal maanden moeten uitstellen, simpelweg omdat de techniek niet goed genoeg
was uitgekristalliseerd om er echt een einde aan te kunnen
maken. Hierbij geldt dus dat we zo snel gaan als mogelijk.
Maar als het niet zorgvuldig is, zijn we uiteindelijk verder
van huis. Ik zeg in alle eerlijkheid erbij dat het daardoor best
even kan duren voordat we dit voor mekaar hebben.
De heer Mohandis (PvdA):
We constateerden al jaren geleden dat we hierin snel slagen
moeten maken. Ik constateer dat we in alle debatten hebben
gezegd: wacht op Europa; het heeft tijd nodig. En wat blijkt
nu? Het is het einde van de kabinetsperiode en nu gaat er
misschien iets gebeuren. Ik hoorde de staatssecretaris
zeggen dat het nog wel even gaat duren voordat het ook
werkelijk gerealiseerd is. We zijn dus blij met dat stapje dat
we hier nu zien, maar voor de vraag of we hierin echt een
stap gaan zetten, is het gezien de afgelopen debatten: eerst
zien en dan geloven.
De voorzitter:
Uw vraag?
De heer Mohandis (PvdA):
Mijn vraag is de volgende. Er zijn wat maatregelen genomen; denk bijvoorbeeld aan onlineverboden. Hoe gaan we
die ook handhaven? Hoe gaan we ervoor zorgen dat die
ook werken? Want er is al gebleken dat dit allerlei gaten
met zich meebrengt en dat heel veel jongeren online alsnog
vapes kunnen aanschaffen.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Inderdaad, RTL Nieuws kwam daar de afgelopen week ook
mee, met name met het bericht dat de handhaving op het
onlineverkoopverbod nog niet dermate is dat de verkoop
online echt weg is. Op basis van die signalen ben ik naar
de NVWA gegaan en ben ik daarmee in gesprek gegaan
over wat we kunnen doen en wat hun huidige zicht op de
praktijk is. Daarbij wil ik ook gezegd hebben dat de signalen
dat er nog te veel gaten zijn, inderdaad terecht zijn en dat
er ook een aantal bedrijven, met name grotere bedrijven,
zijn die wél gestopt zijn en de wet gewoon ter harte nemen.
Dat wil ik ook gezegd hebben, want dat is het evenwicht
dat ik hier ook wil tonen. Maar er zijn inderdaad nog te veel
gaten. Daarom gaan we de boetes verhogen, zodat de
bedrijven die dit nog steeds verkopen, zeker door zullen
hebben dat het verbod geen wassen neus is. Uiteindelijk
— maar ook dat kost even tijd — gaan we over tot eventuele

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuik

lasten onder dwangsom, zodat de bedrijven die door blijven
gaan met verkopen, uiteindelijk de overheid tegenkomen
en elke dag dat ze nog doorgaan, de maatregel uiteindelijk
zien oplopen.
De heer Dijk (SP):
Ik moet even kijken of er een vraag voortvloeit uit mijn
inbreng, want er zijn al best wel een aantal vragen beantwoord. Ik merk in dit debat dat er heel erg op beprijzing
wordt aangestuurd. Daar valt iets voor te zeggen als je de
onderzoeksresultaten bekijkt, maar aan de andere kant zien
we ook dat de lobby van de tabaksindustrie de oorzaak
hiervan is. Het is de bedoeling om jonge mensen zo snel
mogelijk aan het roken te krijgen, met alle gevolgen van
dien. Een verslaving kun je beboeten en beprijzen zoals je
wil, maar mensen blijven dan verslaafd. U had het net al
over hogere boetes. Ik zag dat de maximumboete nu maar
€9.000 is. Sorry, dan wordt het heel lucratief om gewoon
te blijven verkopen. Mijn vraag is hoe snel dit ingevoerd
kan worden, want als we aan de ene kant een accijnsverhoging invoeren, moeten er aan de andere kant minimaal een
enorme beboeting en een keiharde aanpak van die tabaksindustrielobby komen.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Met de hoogte van de boetes zijn we dus bezig, want we
kijken of we die … Nee, die gáán we verhogen. Ik kan niet
zeggen wat de precieze hoogte daarvan is, want die is echt
afhankelijk van de grootte van het bedrijf: hoe groter het
bedrijf, hoe hoger de boete. Dat is ook noodzakelijk, omdat
je juist die kleine verkoper niet met een dermate onmogelijke boete wil opzadelen dat het disproportioneel en niet
juist is. Je wilt juist de grote bedrijven, die hier heel veel
en heel lucratief aan verdienen, veel scherper en veel harder
beboeten dan kleine bedrijven die het toch doen. Dat is ook
niet de bedoeling, maar we willen juist de grote vissen het
hardste aanpakken. Daarom is het afhankelijk van de
grootte.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik ben blij om te horen dat we nu eindelijk toch stappen
zetten in de goede richting. Ik deel wel de frustratie van de
heer Mohandis dat we deze opties ook al van de voorganger
van deze staatssecretaris op papier hebben gekregen en
we dus twee jaar verloren hebben. Maar ik ben blij om te
weten dat we ook als Nederland eindelijk een keer stappen
kunnen zetten waarbij we niet op Europa wachten. Ik ga
zeker ook zeker kijken wat er mogelijk is omtrent het verbod
op sigarettenfilters, want volgens mij wachten we daar ook
op Europa en dat is zonde. Ik ben echter wel benieuwd hoe
deze staatssecretaris terugkijkt op de afgelopen twee jaar,
wetende dat hij voorstander is geweest van het belangrijke
drieluik van beprijzing, het omlaagbrengen van reclame en
verkoopverboden. Ik ben wel benieuwd of hij vindt dat het
de afgelopen jaren eigenlijk anders had gemoeten.
Staatssecretaris Van Ooijen:
In eerste instantie zou ik zeggen: als het via Europa sneller
en beter gaat, dan gaat mijn eerste voorkeur nog steeds uit
naar Europa. Alleen zien we nu dat het te lang duurt en dat
het nog steeds onzeker is of Europa die stap gaat zetten.
De afgelopen periode is de frustratie over de snelheid die

17 oktober 2023
TK 13

13-2-3

Europa op dit punt maakt dus toegenomen, ook bij mij. Als
ik dan zie dat er ook nog eens gerappelleerd is door onze
minister van Financiën en dat daar ook nog steeds niet het
gevoel uit voortkomt dat dit op de korte termijn gaat
plaatsvinden, dan kom je op een gegeven moment op het
punt dat je zegt: dan doen we het uiteindelijk maar niet via
de beste en de snelste route, maar via onze eigen route,
namelijk nationale wetgeving.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Dit is mijn laatste vraag voor dit mondelinge vragenuur.
Dat snap ik, maar ik hoop dat er dan, ondanks de demissionaire status van het kabinet, ook wordt nagedacht over het
feit dat dit zo vaak bij onderwerpen naar voren komt. We
wachten op Europa; Europa kan dit het snelste invoeren.
Keer op keer — ik kan hele lijstjes aanleveren — is het echter
niet zo dat het vanuit Europa sneller gaat. De gezondheid,
en nu zeker ook die van onze jongeren, hangt aan een
draadje omdat we de hele tijd op Europa wachten. Dus ik
zou ervoor willen pleiten — ik hoop ook dat de staatssecretaris het daarmee eens — om hier als Nederland echt iets
sneller beleid op te gaan maken.
De voorzitter:
De staatssecretaris, tot slot.
Staatssecretaris Van Ooijen:
Ik herken de frustratie van mevrouw Van Esch. Die zit ook
bij mijzelf, dus in dat opzicht zit er volgens mij geen licht
tussen. Natuurlijk zitten er ook voordelen aan die Europese
aanpak. Aan nationale wetgeving zitten een aantal nadelen
die je bij Europese wetgeving niet zou hebben. Denk bijvoorbeeld aan de grenseffecten. Maar als de frustratie bij u
toeneemt, neemt die ook bij mij toe. Het moment is inderdaad simpelweg daar om te kijken naar de stappen die we
zelf kunnen zetten.
De voorzitter:
Dan wil ik de staatssecretaris danken voor zijn beantwoording hier.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuik

17 oktober 2023
TK 13

13-2-4