Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 450 B

Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds
voor het jaar 2020 (wijziging samenhangende met de
Voorjaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Ontvangen 29 april 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

3

B.
1
2
2.1
3
3.1
4
4.1
4.2

BEGROTINGSTOELICHTING
Leeswijzer
Beleid
Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Beleidsartikelen
Artikel 1 Gemeentefonds
Bijlagen
Overzicht integratie-uitkeringen
Overzicht decentralisatie-uitkeringen

4
4
5
5
8
8
10
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen
in de begrotingsstaat voor het gemeentefonds.
Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel
B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoe­
lichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als
verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van
de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,

J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de
begroting 2020. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt
opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2020.
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten.
Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het
gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onder­
staande tabel worden de mutaties groter dan € 30 mln. weergegeven.
Daarbij wordt onderscheid aangebracht tussen nominale mutaties enerzijds
en overboekingen van/naar andere departementen anderzijds.
De extracomptabele tabel overzicht coronamaatregelen is niet opgenomen,
vanuit de begroting van het gemeentefonds zijn geen coronagerelateerde
uitgaven gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

4

2 Beleid
2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Tabel 1 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties 2020
(eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Uitgaven 2020
Vastgestelde begroting 2020

31.901.410

Belangrijkste suppletoire mutaties
Nominale mutaties
1 Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2019

34.508

2 Wijziging betalingsverloop decentralisatie uitkering 2019

51.859

3 Loonbijstelling 2020 integratie uitkering participatie

63.343

4 Loon- en prijsbijstelling 2020 integratie uitkering beschermd wonen

58.992

5 Afrekening ruimte onder plafond bcf 2019

31.614

Overboekingen
6 Perspectief op werk

35.000

7 Regionale opgaven

30.170

8 Uitvoeringskosten inburgering

34.405

Overige mutaties

88.375

Stand 1e suppletoire begroting 2020

32.329.676

Toelichting
1. Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2019
Bij Slotwet 2019 is vastgesteld hoe de in 2019 gerealiseerde uitbetalingen
voor de algemene uitkering aan de gemeenten zich verhouden tot het
bedrag dat bij de 2e suppletoire begroting 2019 voor de uitbetalingen is
geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de algemene uitkering lagere uitbe­
talingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2019 werd verwacht. Deze
verschillen kunnen ontstaan doordat op het moment van uitbetaling nog
niet alle gegevens van de verdeelmaatstaven definitief zijn. Het gaat hierbij
om een verschil van € 34,5 miljoen. Dit bedrag wordt, conform de bestaande
systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2020, zodat de
betalingen aan gemeenten in 2020 plaats kunnen vinden.
2. Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2019
Bij Slotwet 2019 is vastgesteld hoe de in 2019 gerealiseerde uitbetalingen
voor de decentralisatie-uitkeringen aan de gemeenten zich verhouden tot
het bedrag dat bij de 2e suppletoire begroting 2019 voor de uitbetalingen is
geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de decentralisatie-uitkeringen lagere
uitbetalingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2019 werd verwacht. Deze
verschillen kunnen ontstaan doordat op het moment van uitbetaling nog
niet alle uit te keren bedragen per gemeente definitief zijn. Het gaat hierbij
om een verschil van € 51,9 mln. Dit bedrag wordt, conform de bestaande
systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2020, zodat de
betalingen aan gemeenten in 2020 plaats kunnen vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

5

3. Loonbijstelling 2020 integratie-uitkering participatie
Dit betreft de loonbijstelling voor het jaar 2020 voor de integratie-uitkering
participatie. Dit betreft de verschillende onderdelen van de voormalige
integratie-uitkering sociaal domein die (nog) niet zijn overgeheveld naar
de algemene uitkering. Deze onderdelen genereren op de gebruikelijke
wijze loon- en prijsbijstelling.
4. Loon- en prijsbijstelling 2019 integratie-uitkering beschermd wonen
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling voor het jaar 2020 voor de integratieuitkering beschermd wonen. Dit betreft de verschillende onderdelen van
de voormalige integratie-uitkering sociaal domein die (nog) niet zijn overge­
heveld naar de algemene uitkering. Deze onderdelen genereren op de
gebruikelijke wijze loon- en prijsbijstelling.
5. Afrekening ruimte onder plafond bcf 2019
De ontwikkeling van het BTW compensatiefonds en het bijbehorende
plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang
van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de
fondsen. Bij Miljoenennota 2020 werd de ruimte onder het plafond voor
2019 geraamd op € 91,9 mln. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte
te zijn toegenomen met € 38,3 mln. Dit overschot wordt toegevoegd aan
het gemeentefonds en provinciefonds. Het aandeel van het gemeentefonds
daarin bedraagt € 31,6 mln.
6. Perspectief op werk
Werkgevers, gemeenten, UWV, MBO-Raad en de Ministeries van OCW en
SZW hebben met de Intentieverklaring Perspectief op Werk (PoW) een
oproep aan de arbeidsmarktregio’s gedaan om de kansen die de huidige
arbeidsmarkt biedt optimaal te benutten. In het kader van de Intentiever­
klaring PoW ontvangen 35 gemeenten elk (namens hun arbeidsmarktregio)
een impulsfinanciering van € 1 mln. in de vorm van een decentralisatieuitkering.
Perspectief op Werk is een extra impuls voor de arbeidstoeleiding van
mensen die willen en kunnen werken, maar niet zelfstandig de weg naar
werk vinden. Een intensievere samenwerking tussen publieke en private
partijen moet zorgen voor goede matches tussen werkzoekenden en
beschikbaar werk.
7. Regionale opgaven
Het Kabinet heeft geld gereserveerd voor het aanpakken van regionale
opgaven. Onderdeel daarvan is de Regio Deal Brainport Eindhoven. Deze
Regio Deal zet in op een onderscheidend voorzieningenniveau, het
aantrekken, opleiden en behouden van technisch talent op alle onderwijs­
niveaus en het realiseren van innovaties met maatschappelijke impact.
Eindhoven ontvangt dit geld in 2020 in de vorm van een decentralisatieuitkering.
8. Uitvoeringskosten inburgering
Gemeenten worden vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgele­
genheid gecompenseerd voor de uitvoeringskosten van het nieuwe inbur­
geringsstelsel (Verander opgave inburgering). In 2020 wen 2021 worden
deze middelen uitgekeerd via een integratie-uitkering. De verwachting is dat
deze middelen met ingang van 2022 aan de algemene uitkering kunnen
worden toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

6

Overige mutaties
Onder de overige mutaties voor 2020 zijn onder meer opgenomen de
incidentele en de structurele component van de afrekening van het accres
over 2019 op de algemene uitkering (€ 16,1 mln. elk), de loon- en prijsbij­
stelling op de integratie-uitkering Voogdij 18+ (€ 18,0 mln.) en een
overboeking vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
voor de decentralisatie-uitkering Maatschappelijke begeleidng (€ 16,9 mln.).
Bijzondere vermelding verdient een mutatie die wel is verwerkt in de
budgettaire tabellen van de Voorjaarsnota 2020, en daarmee de 1e
suppletoire begroting, maar die betrekking heeft op 2021 en verder. Dit
betreft een overboeking van structureel € 495 mln. vanuit de integratieuitkering Beschermd wonen naar het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Op 26 november jl. is de wet «toegang tot de Wlz voor
mensen met een psychische stoornis» in het Staatsblad gepubliceerd. Dit
betekent dat vanaf 2021 de Wet langdurige zorg toegankelijk wordt voor
mensen met een psychische stoornis. Naar verwachting zullen 9.250
cliënten met een psychische stoornis een Wlz-indicatie krijgen. Vanaf 2021
krijgen zij dan de zorg vanuit de Wlz. Dit betekent dat de uitgaven voor
beschermd wonen in de Wmo 2015 dalen. De vrijvallende middelen worden
overgeheveld naar de Wlz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

7

3 Beleidsartikelen
3.1 Artikel 1 Gemeentefonds
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
Ontwerpbegroting (1)

Mutaties via
Stand 1e
NvW, moties, Vastgestelde Mutaties 1e
suppletoire
amende­
begroting
suppletoire
begroting
menten en
(3=1+2)
begroting (4)
(5=3+4)
ISB (2)

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Verplichtingen

31.826.405

75.005

31.901.410

341.898

32.243.308 ‒ 313.879

‒ 287.910 ‒ 283.932

‒ 285.548

Uitgaven

31.826.405

75.005

31.901.410

428.266

32.329.676 ‒ 313.879

‒ 287.910 ‒ 283.932

‒ 285.548

Waarvan juridisch verplicht

100%

100%

Opdrachten
Kosten Financiëleverhoudingswet

1.261

0

1.261

744

2.005

0

0

0

0

26.354.315

0

26.354.315

97.394

26.451.709

12.668

12.180

12.180

12.180

‒ 297.460 ‒ 293.062

‒ 294.678

Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering c.a. en de
aanvullende uitkeringen
Integratie-uitkeringen

4.461.903

0

4.461.903

176.215

4.638.118 ‒ 329.127

Decentralisatie-uitkeringen

1.008.926

75.005

1.083.931

153.913

1.237.844

Ontvangsten

31.826.405

75.005

31.901.410

428.266

2.580

32.329.676 ‒ 313.879

‒ 2.630

‒ 3.050

‒ 3.050

‒ 287.910 ‒ 283.932

‒ 285.548

Toelichting
Opdrachten
Kosten Financiële-verhoudingswet
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeente­
fonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen
Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de
algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de
artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op
de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling
van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de
omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in
een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is
gebaseerd op artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een
toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1.
Een overzicht van de integratie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

8

Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering bestaat in het
gemeentefonds ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de
decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels
van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds.
Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling
naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decen­
tralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Een toelichting op de belang­
rijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de
decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

9

4 Bijlagen
4.1 Overzicht integratie-uitkeringen
Tabel 3 Integratie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Voogdij 18+

Uitgaven 2020
704 592

Beschermd wonen

1 932 674

Participatie

1.956.682

Verhoging raadsledenvergoeding kleine gemeenten

9.764

Uitvoeringskosten inburgering

34.405

Wijziging betalingsverloop integratie uitkering 2019
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

1
4.638.118

10

4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen
Tabel 4 Decentralisatie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

Uitgaven 2020

Aanpak laaggeletterdheid

5.000

Aanpak lerarentekort G4

4.000

Actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren

156

Beeldende kunst en vormgeving

13.500

Bevolkingsdaling

11.245

Bibliotheekmiddelen

1.000

Bodemsanering

51.760

Bonus beschut werk

26.000

BRP centralisering inschrijving vergunninghouders

4.731

Buurtsportcoaches

75.005

Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)

3.695

Deltaprogramma Ruimtelijke adaptie

4.639

Dialoog Sinterklaasintocht
Erfgoed deal

35
2.205

Experiment gesloten coffeeshopketen

1.500

Faciliteitenbesluit opvangcentra

5.504

Geweld hoort nergens thuis

3.600

Gezond in de stad

22.374

Groeiopgave Almere

7.726

Implementatie traject 5 sociaal domein
Jeugd

310
21.700

Jeugdhulp aan kinderen in een AZC

5.100

Kansen voor alle kinderen

85.000

Kerkenvisies

3.200

Koplopergemeenten clientondersteuning

4.152

Landelijke voorziening vreemdelingen

17.000

LHBTI beleid regenboogsteden

1.273

Maatschappelijke begeleiding

16.865

Maatschappelijke opvang

385.057

Meetsystemen geluidsnet Geilenkirchen
Perspectief op werk
Pilots Logeerzorg
Pilots Roma en Sinti

40
35.000
485
239

Pilots Veranderopgave inburgering (VOI)

4.017

Proeftuinen cultuurprofielen

1.399

Programmabureau Sociaal domein
Regionale opgaven

325
30.170

Scholenprogramma Groningen

3.000

Transformatiefonds Sociaal Domein Jeugd

36.000

Veilige steden

331

Veiligheidshuizen

7.699

Verhoging taalniveau statushouders

20.000

Versterken lokale werkgelegenheid Groningen (1000 banenplan)

1.300

Versterking arbeidsmarktregio's

2.692

Voorkomen van schulden en bestrijding van armoede

22.225

Voorschoolse voorziening peuters

30.000

Vrouwenopvang

159.531

VTH-taken

46.700

Vuelta 2020

1.500

Wijziging betalingsverloop decentralisatie uitkering 2019

51.859

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 450 B, nr. 2

1.237.844

11