Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1234

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2021
Inleiding
In mijn brief van 17 mei jl. heb ik aan uw Kamer aangegeven dat het
kabinet uiterlijk 25 mei een besluit neemt over het loslaten van de 1,5m
regel in het voortgezet onderwijs (vo) (Kamerstuk 25 295, nr. 1228).
Hiertoe heeft het kabinet het Outbreak Management Team (OMT) verzocht
hierover advies uit te brengen. Daarnaast heb ik het OMT gevraagd te
adviseren over de mogelijkheid om stap 3 uit het openingsplan te
vervroegen. Ik heb daarbij gevraagd om ook de druk op de zorg in
ogenschouw te nemen, waarmee ik in ga op de aangenomen motie van
het lid Kuiken (Kamerstuk 25 295, nr. 1195). Ik heb het advies over de
epidemiologische situatie, het loslaten van de 1,5m regel in het vo en de
timing van stap 3 op 22 mei ontvangen1.
Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media over dit OMT-advies.
Op basis van de voortgaande gunstige epidemiologische ontwikkelingen
en het advies van het OMT met betrekking tot het vo, heeft het kabinet
besloten dat scholen in het voortgezet onderwijs met ingang van 31 mei
de ruimte krijgen om de 1,5m afstandsregel los te laten, en dit te doen
met de inzet van twee keer per week zelftesten conform het advies van het
OMT. Per 7 juni moet dit op alle scholen doorgevoerd zijn, dit geeft de
mogelijkheid tot het treffen van voorbereidingen voor de scholen in het vo
die dit nodig hebben. De genoemde testen zijn per volgende week
beschikbaar.
Het OMT adviseert om stap 3 van het openingsplan niet te vervroegen.
Het kabinet buigt zich daarom rond 31 mei opnieuw over het zetten van
stap 3 en zal uw Kamer daarover informeren. Daarmee ga ik in op het
1

kst-25295-1234
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1234

1

verzoek van de heer Wilders uit de regeling van werkzaamheden van
18 mei jl. (Handelingen II 2020/21, nr. 76, Regeling van Werkzaamheden)
OMT advies 114 – deel 1
Het OMT is 21 mei jl. bijeen geweest om te adviseren over de situatie
rondom de COVID-19-uitbraak. Het advies is opgenomen in de bijlage
(Bijlage 1 – advies n.a.v. 114e OMT deel 1)2.
Hieronder wordt eerst een feitelijke weergave van het advies gegeven,
waarna de reactie van het kabinet op het advies volgt. Over deel 2 van het
advies wordt uw Kamer separaat geïnformeerd (Kamerstuk 25 295, nrs.
1231 en 1232).
Het 114e OMT-advies deel 1 behelst de volgende onderwerpen:
1. Verloop van de epidemie
2. Update over de diverse virusvarianten
3. Maatregelen:
• Loslaten 1.5m in het vo
• Stap 3 openingsplan
Ad1) Verloop van de epidemie
In de afgelopen 7 dagen (14 – 20 mei) is het aantal meldingen van
SARS-CoV-2-positieve personen met 30% afgenomen in vergelijking met
de 7 dagen ervoor.
De daling van het aantal meldingen is te zien in alle leeftijdsgroepen. Het
hoogste aantal meldingen is nog steeds te zien in de leeftijdsgroep 18 t/m
24 jaar, maar de incidentie neemt nu ook in deze leeftijdsgroep af. Het
aantal testen bij de GGD-testlocaties is in de periode 14-20 mei ook
gedaald, dit aantal was 21% lager ten opzichte van de 7 dagen ervoor. Het
percentage positieve testen is gedaald van 12,5% naar 11,7%. Dit betekent
dat er sprake is van een reële afname van het aantal SARS-CoV2-infecties.
Bij kinderen < 13 jaar nam het percentage positieve testen echter toe,
mogelijk door gerichter testen van kinderen met klachten. Op 13 mei
waren er naar schatting 127.836 besmettelijke personen in Nederland.
Daarmee blijft het aantal besmettelijke personen in Nederland nog steeds
op een hoog niveau.
De meest recente schatting van het reproductiegetal Rt, zoals berekend op
basis van de meldingen van positieve gevallen, is voor 6 mei 0,86 per
geval. Dit is lager dan de waarde die vorige week werd gerapporteerd. Het
reproductiegetal is ook op basis van andere gegevensbronnen berekend,
zoals het aantal nieuwe ziekenhuisopnames en IC-opnames per dag. Deze
schattingen kennen een aanzienlijk grotere onzekerheid. Het geschat
reproductiegetal op basis van ziekenhuisgegevens is op 6 mei 0,93 en op
basis van IC-gegevens is het 0,94.
Het OMT is geïnformeerd over de COVID-19 vaccinatiegraad. Van de
thuiswonende personen tussen de 70 en 89 jaar heeft meer dan 85%
tenminste 1 vaccinatie gehad. Bij 90-plussers is dit percentage iets lager
doordat zij minder mobiel zijn en thuis gevaccineerd moeten worden. Van
de 65–69 jarigen heeft ruim 70% de eerste vaccinatie gehad en van de
55–59-jarigen heeft 29%. De 60–64 jarigen worden gevaccineerd door de
huisartsen met het Astra Zeneca vaccin, door de gefaseerde uitrol zijn er
in deze leeftijdsgroep regionale verschillen in de vaccinatiegraad. Er zijn
ook regionale verschillen in de vaccinatiegraad bij de leeftijdsgroep boven
de 65 jaar. Naast gemeenten in de regio’s ook wel aangeduid met
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1234

2

«Biblebelt» hebben een aantal wijken in de grote steden een relatief lage
vaccinatiegraad.
De ziekenhuis- en IC-data van de stichting NICE (data verzameld op
16 mei) laten een duidelijke daling zien. Het gemiddelde aantal ziekenhuisopnames was met 172 opnames per dag 36% lager dan tijdens de piek in
april jl. en het gemiddeld aantal IC-opnames was met 34 opnames per dag
40% lager dan tijdens de piek in april jl. Ook de LCPS-data tonen een
duidelijke daling.
De prognose voor de ziekenhuis- en IC opnames is consistent met de
prognoses van voorgaande weken. Bij gelijkblijvend beleid is er een vrij
snelle verdere afname van de nieuwe IC-opnames te verwachten. De piek
in de bezetting is nu echt achter de rug en de bezetting van de IC daalt
verder. Ook wat betreft de COVID-19 ziekenhuisopnames is de piek achter
de rug en zet de daling in de nieuwe opnames en de bezetting van de
verpleegafdelingen verder door.
De daling wordt veroorzaakt door een toename van de immuniteit door
vaccinatie in aanvulling op de immuniteit door doorgemaakte infectie.
Ook het seizoeneffect speelt een positieve rol mee.
Ad2) Update over de diverse virusvarianten
Het OMT is geïnformeerd over de laatste stand van zaken van de
verschillende varianten. De VK-variant heeft een stabiel aandeel van meer
dan 95%. Het aandeel van de Zuid-Afrika variant lijkt dalende en is lager
dan 1%. Het aandeel van de Braziliaanse variant lijkt langzaam te stijgen
maar zit nog steeds rond 1,0 – 2,0%. De Indiase variant is in totaal 9 keer
aangetroffen in de kiemsurveillance. Tot slot is ook de Colombiaanse
variant een aantal keer aangetroffen in de kiemsurveillance.
De nieuwe varianten wordt nauw gevolgd om eventuele gevolgen voor de
epidemie op langere termijn in kaart te brengen.
Ad3) Maatregelen
Het OMT heeft met het oog de verdere opening van het voortgezet
onderwijs en ook het eventueel vervroegen van stap 3 van het
openingsplan van 9 juni naar 2 juni, verschillende scenario’s doorgerekend om de gevolgen daarvan te beoordelen op de ziekenhuis- en
IC-opnames en op de bedbezetting van ziekenhuizen en IC’s deze zomer.
Tevens is gekeken naar het effect van (het vervroegen van) deze versoepelingen op het aantal nieuwe infecties.
De resultaten laten zien dat in alle doorgerekende scenario’s er een daling
van opnames in het ziekenhuis en op de IC te verwachten is, evenals een
daling in de bezetting van ziekenhuis en IC.
Het nemen van stap 3 van het openingsplan op 9 juni en het verder
openen van voortgezet onderwijs op 9 juni geeft een aanzienlijke stijging
in het aantal infecties (een orde van grootte van enkele tienduizenden
infecties) maar een beperkte impact op het aantal opnames en de
bezetting van ziekenhuizen en de IC. Dit is te verklaren doordat deze
infecties zich voornamelijk zullen voordoen in de jongere leeftijdsgroepen
en hun ouders, terwijl de oudere leeftijdsgroepen (die een grotere kans
hebben op opname in het ziekenhuis en op de IC) gestaag worden
gevaccineerd.
Het eerder verder openen van voortgezet onderwijs, op 2 juni ten opzichte
van 9 juni, geeft zoals vermeld een geringe extra druk op de zorg. De
toename in aantal nieuwe infecties is relatief gering (een orde van grootte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1234

3

van duizenden infecties meer als voortgezet onderwijs een week eerder
verder opent). Als in aanvulling daarop ook stap 3 eerder wordt genomen,
namelijk op 2 juni ten opzichte van 9 juni, geeft dit wederom een
aanzienlijke stijging in het aantal infecties (in de orde van grootte van
enkele tienduizenden infecties meer ten opzichte van het niet nemen van
stap 3 en niet verder openen van voortgezet onderwijs), en een stijging in
aantal opnames (zodat er een verdubbeling is van aantal opnames op de
IC op 1 juli ten opzichte van het niet nemen van stap 3 en niet openen van
voortgezet onderwijs).
Het OMT merkt op dat het van belang is ook rekening te houden met
gezondheidseffecten, inclusief langdurige klachten zoals long covid, bij
mensen die niet in het ziekenhuis hoeven worden opgenomen
Sinds de heropening van het voortgezet onderwijs in maart zijn veel
clusters gemeld, tot wel 200 in april. 60% van deze clusters is gemengd,
met zowel docenten als leerlingen, de overige 40% bestaat alleen uit
leerlingen.
Het loslaten van de 1,5-metermaatregel in de klas zal tot meer infecties
leiden bij leerlingen. Leerlingen die positief getest worden gaan in isolatie,
hun ouders en verdere gezinsleden gaan in quarantaine.
Het loslaten van de 1,5-metermaatregel leidt bij een besmettelijke leerling
op school tot een forse toename van het aantal nauwe contacten in de
klas (> 15 minuten < 1,5 meter). Dit zal voor de scholen en GGD-en leiden
tot meer en grotere bron- en contactonderzoeken. Bij een enkele
besmetting kunnen er dan grote groepen leerlingen in quarantaine
worden geplaatst. Naast besmettingen bij leerlingen en hun ouders kan
verdere opening van het voortgezet onderwijs ook tot extra besmettingen
van leraren leiden.
Uit modelmatig onderzoek van het UMCU op basis van gegevens die
verzameld zijn tijdens een pilot met testen op scholen voor voortgezet
onderwijs blijkt echter dat een actief testbeleid, twee keer per week, met
goede naleving van de geldende maatregelen de toename in het aantal
besmettingen bij leerlingen en leraren op school na volledige opening van
het voortgezet onderwijs bijna volledig kan reduceren. Een dergelijk
intensief testbeleid kan dus een belangrijk deel van de potentieel nadelige
gevolgen van een volledige opening van het voortgezet onderwijs
voorkomen.
Gezien bovenstaande overwegingen is het OMT van mening dat verdere
opening van het voortgezet onderwijs -waarbij de 1,5-metermaatregel niet
meer toegepast kan worden- alléén kan worden doorgevoerd als alle
leerlingen twee keer per week onder begeleiding een zelftest uitvoeren.
Leerlingen die positief getest worden, gaan onmiddellijk in isolatie. Indien
alle leerlingen twee keer per week worden getest kan overwogen worden
om in het bron en contactonderzoek op school bij negatief geteste nauwe
contacten de quarantaine te laten vervallen. De praktische uitwerking
hiervan zal nader ingevuld worden samen met de GGD-en. De basismaatregelen zoals thuisblijven en bij de GGD laten testen bij klachten blijven
onverminderd van kracht, evenals het houden van 1,5 meter afstand
tussen leerkrachten en leerlingen.
Onder deze voorwaarden wordt het risico voor leraren om besmet te
raken niet groter geacht dan onder de huidige omstandigheden. De
definitieve oplossing is uiteraard vaccinatie. Een deel van de leraren is al
gevaccineerd of zal binnenkort gevaccineerd worden. Alle volwassen
Nederlanders ontvangen voor begin juli een oproep voor vaccinatie. Het
naar voren halen van de vaccinatie biedt geen oplossing voor de situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1234

4

in het voortgezet onderwijs, omdat het organiseren en uitvoeren van een
vaccinatiecampagne inclusief de opbouw van immuniteit na de vaccinatie
niet meer in de resterende schoolperiode kan worden gerealiseerd.
Ten aanzien van stap 3 van het openingsplan, geeft het OMT aan dat op
grond van modellering op 9 juni de derde stap in het openingsplan
congruent is met het derde risiconiveau van de routekaart. Het OMT
onderstreept echter het eerdere advies om na een versoepeling tenminste
2 a 3 weken af te wachten wat het effect van deze versoepeling is en te
bezien of inderdaad aan de eisen voor de volgende versoepeling voldaan
wordt. Daarnaast blijkt uit de modellering van de verschillende scenario’s
dat als in aanvulling op het verder openen van de scholen daarop ook
stap 3 eerder wordt genomen dit een aanzienlijke stijging in het aantal
infecties geeft. Daarom adviseert het OMT om stap 3 uit het openingsplan
niet te vervroegen.
Kabinetsreactie: loslaten 1.5 m in het voortgezet onderwijs ten
behoeve van volledig fysiek onderwijs.
Op dit moment moeten leerlingen in het voortgezet onderwijs (vo) 1,5
meter afstand houden tot onderwijspersoneel én tot elkaar. Hierdoor
kunnen niet alle leerlingen tegelijkertijd naar school komen, en volgen zij
veelal een deel van hun lessen op afstand. Fysiek onderwijs is het beste
voor de cognitieve ontwikkeling en het welbevinden van leerlingen.
Verschillende instanties, waaronder de Kinderombudsman, Unicef en het
Nederlands Jeugdinstituut (NJI), hebben over het beperkt open zijn van
het onderwijs meermaals hun zorgen geuit; dit wordt ook onderstreept in
de periodieke sociale, maatschappelijke en economische reflectie die het
kabinet uitvraagt over de maatregelenpakketten. Ook de VO-raad en het
Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), de organisaties die scholen en
leerlingen vertegenwoordigen, hebben aangedrongen op heroverweging
van de maatregel zodra dit mogelijk zou zijn. Om deze redenen acht het
kabinet het wenselijk dat de anderhalve meter tussen leerlingen onderling
wordt losgelaten indien het OMT dit verantwoord acht. Op die manier
kunnen alle leerlingen weer volledig fysiek onderwijs volgen en kunnen ze
de laatste periode van dit schooljaar gezamenlijk afsluiten.
Het OMT geeft in het advies aan dat het epidemiologisch beeld voldoende
ruimte biedt om de anderhalve meter tussen vo-leerlingen los te laten. Het
is daarbij belangrijk dat gebruik wordt gemaakt van twee keer per week
zelftesten. Het kabinet volgt dit advies en biedt de gelegenheid per 31 mei
de 1,5m afstandsmaatregel tussen leerlingen onderling in het voortgezet
onderwijs te laten vervallen nu de zelftesten beschikbaar zijn en
bevoorraad zijn aan scholen. Het kabinet wil scholen ruimte bieden om
zich hier goed op voor te bereiden; hierom mogen scholen vanaf deze
datum weer alle leerlingen naar school laten komen, maar wordt dit pas
een week later weer verplicht, op 7 juni. Hiermee worden ook de geldende
regels voor vo-leerlingen binnen en buiten het onderwijs weer gelijkgetrokken. De afstandsmaatregel blijft wél in stand tussen onderwijspersoneel en leerlingen, en tussen onderwijspersoneel onderling. De overige
richtlijnen van het RIVM uit het aangescherpte generiek kader voor het
voortgezet onderwijs blijven eveneens van kracht, zoals het gepast
gebruik van mondkapjes, het beperken van het aantal contacten op school
en de dagelijkse gezondheidscheck. Goede naleving van de basisregels
blijft van groot belang.
Het kabinet stelt de zelftesten op dit moment kosteloos beschikbaar aan
het voortgezet onderwijs, zodat onderwijspersoneel en leerlingen de
mogelijkheid hebben om zich preventief thuis te testen, en risicogericht te
testen op school als een besmetting bekend wordt. Vanaf 17 mei

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1234

5

ontvangen scholen een voorraad zelftesten voor zowel preventief als
risicogericht testen, uiterlijk 28 mei is deze voorraad op alle vo-scholen
geleverd (NB: het primair onderwijs is reeds volledig bevoorraad). Hierbij
wordt stevig ingezet op een goede aansluiting op het testbeleid van de
GGD’en, goede ondersteuning voor scholen en passende communicatie
om correct gebruik ervan bij leerlingen en onderwijspersoneel te
bevorderen. Bij vragen en knelpunten kunnen scholen terecht bij de
ingerichte helpdesk. Zelftesten is een belangrijk aanvullend instrument
om besmettingen in het onderwijs vroegtijdig op te sporen en kan, zeker
als voldoende mensen dit doen, verspreiding van het virus binnen de
school voorkomen en zo de continuïteit van onderwijs bevorderen.
Het kabinet realiseert zich dat bovenstaande maatregel opnieuw een
wijziging in het coronabeleid voor middelbare scholen betekent, wat een
inspanning van scholen vergt. Hierom zijn we het onderwijs erkentelijk
voor zijn flexibiliteit. De periode tot aan de vakantie is in alle regio’s nog
lang genoeg om leerlingen nog een substantiële periode fysiek onderwijs
te gunnen. Het kabinet heeft er vertrouwen in dat scholen gemotiveerd
zijn om opvolging te geven aan deze versoepeling, en dat deze voortvarend wordt gerealiseerd. Net als in de afgelopen periode houdt de
Onderwijsinspectie hierbij vinger aan de pols.
Hoogachtend,
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 1234

6