Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 470 XII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat 2019

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Ontvangen 20 mei 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1

INHOUDSOPGAVE
1

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN

2
ALGEMEEN
2.1 Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
2.2 Leeswijzer

3
4
4
7

3
3.1
3.2
3.3
3.4

BELEIDSVERSLAG
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Niet-beleidsartikelen
Bedrijfsvoeringsparagraaf

10
10
30
150
158

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

JAARREKENING
Departementale verantwoordingsstaat
Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen
Jaarverantwoording agentschappen per 31 december 2019
Saldibalans
WNT-verantwoording 2019 Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat

168
168
169
170
202

BIJLAGEN
Bijlage 1. Toezichtrelaties RWT's en ZBO's
Bijlage 2. Afgerond evaluatie en overig onderzoek
Bijlage 3. Inhuur externen
Bijlage 4. Rapportage Correspondentie
Bijlage 5. Lijst van afkortingen

210
210
212
226
228
229

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

208

2

1 GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 miljoen). Totaal
€ 8.004.956.000,-.
art. 11 Integraal waterbeleid

48,4

art. 13 Ruimtelijke ontwikkeling

34

art. 14 Wegen en verkeersveiligheid

98,7

art. 16 Spoor

31,7

art. 17 Luchtvaart

28,7

art. 18 Scheepvaart en Havens

57,1

art. 19 Klimaat

55,9

art. 20 Lucht en Geluid

36,9

art. 21 Duurzaamheid
art. 22 Omgevingsveiligheid en
milieurisico's
art. 23 Meteorologie, seismologie en
aardobservatie
art. 24 Handhaving en toezicht

29,9
30,3
55,2
134,8

art. 25 Brede doeluitkering

955,6

art. 26 Bijdrage investeringsfondsen

6.010,4

Niet-beleidsartikelen

397,3

0

1.000

2.000

3.000

4.000

5.000

6.000

7.000

Gerealiseerde ontvangsten verdeeld verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x
€1 miljoen). Totaal € 51.906.000,-.
art. 11 Integraal waterbeleid

12,1

art. 13 Ruimtelijke ontwikkeling

3,2

art. 14 Wegen en verkeersveiligheid

4,0

art. 16 Spoor

0,2

art. 17 Luchtvaart

1,6

art. 18 Scheepvaart en Havens

0,4

art. 19 Klimaat

5,8

art. 20 Lucht en Geluid

2,1

art. 21 Duurzaamheid
art. 22 Omgevingsveiligheid en
milieurisico's
art. 23 Meteorologie, seismologie en
aardobservatie
art. 24 Handhaving en toezicht

0,1
0,0
0,0
0,0

art. 25 Brede doeluitkering

0,0

art. 26 Bijdrage investeringsfondsen

0,0

Niet-beleidsartikelen

22,2

0

5

10

15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

20

25

3

2 ALGEMEEN
2.1 Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat, het departementale jaarverslag van het Ministerie van Infra­
structuur en Waterstaat (XII) over het jaar 2019 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet
2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat decharge te verlenen over het in het jaar 2019
gevoerde financiële beheer.
Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit
rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door
de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport
bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
a. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiele bedrijfs­
voering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;
b. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie
van Financiën;
c. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
d. de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie in
de jaarverslagen;
e. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag
van het Rijk.
Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2019;
b. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de
centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel
jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in
het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2019 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten over 2019, alsmede over de saldibalans
over 2019 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede
lid, van de Comptabiliteitswet 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

4

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,

C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020, 35 470 XII, nr. 1

5

2.1.1 Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Tweede Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden
aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal.
2.1.2 Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Eerste Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele
exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de
hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

6

2.2 Leeswijzer
2.2.1 Algemeen
Voor u ligt het Jaarverslag 2019 van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW), Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting. In dit Jaarverslag
2019 wordt verantwoording afgelegd over de gerealiseerde uitgaven,
ontvangsten en aangegane verplichtingen ten opzichte van de begroting
2019.
2.2.2 Opbouw
Het Jaarverslag IenW 2019 bestaat uit de volgende onderdelen:
1. Een algemeen deel: hierin is naast deze leeswijzer de officiële aanbieding
van het Jaarverslag aan de Staten-Generaal en het verzoek tot dechar­
geverlening opgenomen.
2. Het beleidsverslag 2019 van IenW: hierin wordt ingegaan op de
resultaten die in 2019 zijn geboekt. Het beleidsverslag bestaat uit vier
onderdelen: het verslag over de beleidsprioriteiten, de beleidsartikelen,
de niet-beleidsartikelen en de bedrijfsvoeringparagraaf.
3. De Jaarrekening 2019 van IenW: deze bestaat uit de departementale
verantwoordingstaat van IenW en de samenvattende verantwoordings­
staten van de agentschappen Rijkswaterstaat (RWS), Inspectie Leefom­
geving en Transport (ILT) en het Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut (KNMI). Tevens bevat dit deel de departementale saldibalans
van IenW, de balansen van de agentschappen en de opgave van
Topinkomens.
4. De bijlagen bestaan uit:
1. het overzicht inzake het toezicht op de zelfstandige bestuursorganen
(zbo’s) en de rechtspersonen met een wettelijke taak (rwt’s).
2. het overzicht van afgerond evaluatie- en overig onderzoek.
3. het overzicht van niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur).
4. de rapportage correspondentie.
5. de lijst van afkortingen
Naast dit Jaarverslag, Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting, kent IenW ook
de Jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds, respectie­
velijk Hoofdstuk A en J van de Rijksbegroting. In deze fondsen worden de
concrete investeringsprojecten en programma’s geraamd en verantwoord.
2.2.3 Normering Jaarverslag
De financiële informatie in het beleidsverslag (onderdeel B) wordt gepre­
senteerd door middel van de tabellen ‘Budgettaire gevolgen van beleid’.
Verschillen tussen de vastgestelde begroting en de realisatie worden
conform de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2019 op het niveau van
de financiële instrumenten en de totale verplichtingen toegelicht volgens
onderstaande uniforme ondergrenzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

7

Norm bij te verklaren verschillen
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbe­
groting) in € miljoen

Beleidsmatige mutaties Technishe mutaties
(ondergrens in
(ondergrens in
€ miljoen)
€ miljoen)

< 50

1

2

= > 50 en < 200

2

4

= > 200 en < 1000

5

10

= > 1000

10

20

Grondslagen voor de vastlegging en de waardering
De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing
zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend
aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving,
waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2020 en de Regeling
agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt
het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agent­
schappen het baten-lastenstelsel.
2.2.4 Groeiparagraaf
Focusonderwerp
Voor de verantwoording 2019 heeft de Tweede Kamer verzocht om «de
onderbouwing van de ramingen» voort te zetten als focusonderwerp en
daarbij specifiek aandacht te besteden aan "de onderschrijdingen ten
opzichte van het geraamde uitgavenkader". De Minister van Financiën heeft
de Tweede Kamer geïnformeerd dat in het Financieel Jaarverslag Rijk 2019
hier invulling aan gegeven zal worden (Kamerstukken II 2018/19, 31865, nr.
151).
De verantwoordingsstaat (onderdeel 4.1 van dit jaarverslag) geeft een
totaaloverzicht van de verschillen tussen de vastgestelde begroting van
Hoofdstuk XII en de realisatie per beleidsartikel. Bij de afzonderlijk beleids­
artikelen is conform de toegepaste normering (zie onderdeel 2.2.3) een
gedetailleerde toelichting op de verschillen tussen de vastgestelde
begroting en de realisatie opgenomen.
Regeerakkoord Rutte III
De beleidsbegroting van IenW (HXII) heeft naar aanleiding van het Regeer­
akkoord van het Kabinet Rutte III vanuit de enveloppe «Klimaat» ten
behoeve van het jaar 2019 aanvullende middelen ontvangen op de
begroting. Over de bestemming van deze middelen bent u middels een Nota
van Wijziging op de ontwerpbegroting 2019 (Kamerstukken II, 2018-2019, 35
000, nr. 6) geïnformeerd.
Daarnaast heeft het kabinet besloten extra middelen beschikbaar te stellen
om versneld te werken aan reducering van broeikasgasuitstoot. Hiervoor
zijn middelen toegevoegd aan de beleidsbegroting van IenW (HXII).
Hierover bent u geïnformeerd in de Incidentele suppletoire begroting inzake
«Urgenda IenW» (Kamerstukken II, 2018-2019, 35 235, nr. 2).
Ook zijn er in 2019 middelen uit de Regio Envelop toegevoegd aan de
beleidsbegroting van IenW (HXII) voor de kustbescherming van Sint
Eustatius en de renovatie van de zeehaven Saba zoals toegelicht in de 1e
suppletoire begroting IenW (Kamerstukken II, 2018-2019, 35 210, nr. 1) en
de ontwerpbegroting 2020 IenW (Kamerstukken II, 2019-2020, 35 300, nr. 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

8

Omzet verantwoording agentschappen
De Regeling agentschappen en de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften
2020 laten enige ruimte voor interpretatie ten aanzien van de vraag wat als
omzet van een baten-lastenagentschap kan of dient te worden aangemerkt.
Op aanwijzing van het Ministerie van Financien is bij onderdeel 4.2 en 4.3
van dit jaarverslag een nadere toelichting opgenomen ten aanzien van de
gerealiseerde omzet van het moederdepartement.
Doorwerking wijzigingen Rijksbegrotingsvoorschriften 2020
Voor het opstellen van het departementaal jaarverslag gelden de Rijksbe­
grotingsvoorschriften van de Minister van Financiën. In de Rijksbegrotings­
voorschriften 2020 zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd die doorwerken
in het jaarverslag op het gebied van:
– Bedrijfsvoeringsparagraaf;
– Saldibalans;
– Jaarverantwoording van het baten- en lastenagentschap;
– Bijlage zbo’s en rwt’s;
– Bijlage externe inhuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

9

3 BELEIDSVERSLAG
3.1 Beleidsprioriteiten
Introductie
Een veilig en bereikbaar Nederland met een gezonde en duurzame leefom­
geving: daaraan heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
hard gewerkt. Om de toenemende drukte op de weg, het spoor, het water
en in de lucht in goede banen te leiden en tegelijkertijd de belasting voor
het klimaat, de luchtkwaliteit en de leefomgeving te beperken is een veilig,
geïntegreerd, slim en duurzaam vervoerssysteem nodig. Hiervoor zijn
verschillende maatregelen genomen. Tegelijkertijd is IenW nationaal en
internationaal aan de slag om Nederland aan te passen aan de gevolgen
van klimaatverandering. Ook werd het Klimaatakkoord gesloten om de CO2reductie te beperken en werden met het Plastic Pact afspraken gemaakt om
het gebruik van plastic te verminderen. Daarmee zijn het afgelopen jaar
aanzienlijke stappen gezet om verschillende ambities uit het Regeerakkoord
te realiseren.
In 2019 werd Nederland echter ook geconfronteerd met onvoorziene ontwik­
kelingen. Zo was er de rechterlijke uitspraak over het Programma Aanpak
Stikstof en bleek er in de zomer op veel plekken teveel PFAS in de bodem
te zitten. Ook deze ontwikkelingen hebben het afgelopen jaar gekenmerkt.
Eens te meer werd tijdens het afgelopen jaar duidelijk dat de opgaven op
het terrein van IenW actueel zijn, mensen raken en leiden tot maatschap­
pelijk debat. Dit is onder andere tijdens het debat over Lelystad Airport en
de stikstof- en PFAS-discussie naar voren gekomen. Deze opgaven vereisen
dat belangen zorgvuldig worden afgewogen en ook keuzes worden
gemaakt.
In dit beleidsverslag kunt u van alle terreinen lezen wat er is bereikt en wat
de inzet is. Het verslag volgt hierbij de transities (i) veilige, slimme en groene
mobiliteit, (ii) circulaire economie en (iii) klimaatadaptatie. Deze transities
vormen het hart van de beleidsagenda 2019, aangevuld met diverse andere
onderwerpen die onze intensieve aandacht hebben.
(i) We werken aan veilige, slimme en groene mobiliteit
Veilige mobiliteit
Ook in 2019 stond Verkeersveiligheid hoog op de agenda. Zo is gestart met
de uitvoering van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV). Op
14 februari 2019 is het Startakkoord SPV ondertekend door het Interprovin­
ciaal Overleg (IPO), de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), vervoer­
regio’s en Rijk. Het Kennisnetwerk SPV ondersteunt medeoverheden met
praktische kennis en instrumenten over de risico-gestuurde aanpak. Ook zijn
verkeersexperts beschikbaar gesteld om gemeenten en provincies te helpen
bij het opstellen van risicoanalyses. Verder is er een ‘taskforce verkeersvei­
ligheidsdata’ gestart om wegbeheerders van relevante data en informatie
te voorzien om onveilige situaties aan te pakken. Eind 2019 is voor de
komende tien jaar een investeringsbedrag van € 500 miljoen (met
aanvullende cofinanciering) vrijgemaakt voor extra verkeers-veiligheids­
maatregelen op lokale en regionale (fiets)wegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

10

Daarnaast is uitvoering gegeven aan het Landelijk Actieplan Verkeersvei­
ligheid 2019-2021. Zo wordt met investeringsmaatregelen (met cofinanciering) ruim 750 kilometer aan veilige bermen van provinciale N-wegen
door provincies gerealiseerd. Andere resultaten zijn het app-verbod op de
fiets en de uitbreiding van de MONO-campagne met MONO-zakelijk.
Dat de aandacht voor verkeersveiligheid nooit mag verslappen, werd nog
eens benadrukt door het rapport ‘Veilig toelaten tot de weg’ van de Onder­
zoeksraad voor Veiligheid dat op 16 oktober jl. werd uitgebracht n.a.v. het
tragische ongeval met de Stint1. IenW werkt nu aan een nieuw nationaal
toelatingskader voor licht elektrische voertuigen. Daarbij wordt ook kritisch
gekeken naar het feit dat gehandicaptenvoertuigen en elektrische bakfietsen
vaak zonder voorafgaande toelating op de openbare weg mogen rijden.
Medio 2020 wordt een eerste outline van dit kader gepresenteerd aan de
Tweede Kamer.
Net als op de weg is ook op het spoor hard gewerkt aan meer veiligheid. Zo
heeft het kabinet in mei 2019 de programmabeslissing ERTMS2 genomen
en daarmee besloten het huidige treinbeveiligingssysteem te vervangen
door de Europees verplichte standaard European Rail Traffic Management
System (ERTMS). Deze vervanging sluit aan bij het uitgangspunt om
prioriteit te geven aan de instandhouding van het bestaande netwerk. Met
deze beslissing wordt ook invulling gegeven aan tijdige aanleg van ERTMS
op de belangrijkste (inter)nationale verbindingen. Daarnaast biedt ERTMS
meer mogelijkheden dan de huidige treinbeveiliging, zoals meer veiligheid,
de mogelijkheid om meer treinen te laten rijden, en op termijn automatisch
rijden. Op de Rijksbegroting is hiervoor € 2,4 miljard beschikbaar. Voor de
landelijke uitrol van ERTMS in de periode 2030–2050 heeft dit kabinet in 2019
besloten bovenop de middelen die nu beschikbaar zijn, vanaf 2020
structureel € 100 miljoen per jaar te reserveren.
Met het landelijk programma overwegen (LVO) het ministerie de veiligheid
en doorstroming van beveiligde overwegen verbeteren. In 2019 zijn in
Putten, Oisterwijk, Borne, Deurne, Halderberge en Hurdegaryp overwegen
aangepakt. Daarnaast is ProRail bezig met studies naar 15 andere verge­
lijkbare projecten. Door de voortvarendheid van het programma is het
huidige LVO-budget (€ 220 miljoen) nagenoeg volledig belegd.
In het programma voor Niet actief Beveiligde Overwegen (NABO) worden
180 openbare en openbaar toegankelijke overwegen op het reizigersnet
aangepakt. ProRail geeft aan dat inmiddels 40 NABO’s (dus ca. 20%) zijn
aangepakt.
Duurzame mobiliteit
Met het Klimaatakkoord eind juni heeft duurzame mobiliteit een stevige
impuls gekregen. Met het akkoord zet Nederland flinke stappen om de CO2uitstoot met 49% te reduceren in 2030 (ten opzichte van 1990)3. Specifiek
voor de mobiliteitssector zijn afspraken gemaakt om zowel goederen- als
personenvervoer te verduurzamen. Ook zijn in 2019 fiscale en financiële
maatregelen getroffen om elektrisch vervoer te stimuleren, is de E10verplichting ingegaan4, is een LNG-regeling geïntroduceerd5, zijn afspraken
over de uitvoering van het Klimaatakkoord vastgesteld in het MIRT6 en is
de Rijksoverheid toegetreden tot de Coalitie Anders Reizen.
1

Kamerstukken II, 2019-2020, 29 398, nr. 758
Kamerstukken II 2018-2019, 33 652, nr. 65
3
Kamerstukken II, 2018-2019 32 813 342
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

11

Om goederenvervoer en logistiek op een samenhangende wijze duurzaam
en efficiënt af te wikkelen, werkt IenW samen met bedrijfsleven, kennisin­
stellingen en andere overheden. Met de Goederenvervoeragenda zijn de
prioritaire beleidsthema’s en acties voor multimodaal en integraal goede­
renvervoer en logistiek zowel op stedelijke als (internationaal) corridor­
niveau vastgesteld. Speerpunten in de uitwerking in 2019 waren:
• De shift van vracht van de weg naar spoor, water en buisleidingen voor
het ontlasten van de weg, minder CO2-uitstoot en lagere onderhoudsen beheerskosten van het wegennet.
• Binnen de MIRT Goederenvervoercorridors Oost en Zuid Oost is met
de corridorspartners verder invulling gegeven aan de lopende initia­
tieven. Ook is een langere termijn toekomstperspectief opgesteld.
Daarnaast is een onderzoek opgestart naar de mogelijkheden om te
komen tot een corridorgerichte goederenvervoer aanpak op Corridor
Zuid (Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen).
• De uitvoering van de digitale transportstrategie op nationaal en interna­
tionaal niveau om het goederenvervoer efficiënter in te richten. Hiervoor
zijn samenwerkingsverbanden met de verschillende marktpartijen en
alle transportmodaliteiten ingericht. In EU-kader is de nieuwe
Verordening Europees Maritiem Single Window environment
vastgesteld en een akkoord gesloten over het van kracht worden EU
Verordening electronic Freight Transport Information (eFTI) medio 2020.
Beide EU wetten dragen bij aan het opheffen van wettelijke belemme­
ringen van grensoverschrijdende digitale informatieoverdracht vanaf
2026.
In het BO MIRT zijn afspraken gemaakt met alle landsdelen over de Digita­
lisering Overheden, de 2de tranche iVRI’s (intelligente verkeersregelinstal­
laties), vier nieuwe Connected Transport Corridors, een Landelijke Aanpak
Minder Hinder als ook de krachtenbundeling Smart Mobility, de regionale
uitwerking van het Klimaatakkoord, de onderwijsaanpak, logistiek en
cofinanciering met € 100 miljoen van fietsenstallingen bij stations en
snelfietsroutes.
Dit kabinet maakt vaart met het stimuleren van de fiets. Met het geld van
de regio’s is er voor de fiets een kwart miljard waar IenW mee aan de slag
is gegaan. Daarbovenop is er uit het Klimaatakkoord € 75 miljoen
bijgekomen.
Om het fietsgebruik te stimuleren spelen werkgevers een belangrijke rol.
De groep fietsambassadeurs van de Minister is in 2019 met vier nieuwe
werkgevers uitgebreid tot 15 in totaal, waaronder de Nationale Politie. Hier
werken 62.000 mensen. En de Thuiszorgorganisatie Vierstroom die al haar
medewerkers (650) een leasefiets op maat gaat geven. Dit netwerk met
werkgevers uit diverse sectoren, moedigt forensen en sectorgenoten aan
de fiets te pakken. Tevens is het startschot gegeven voor de Fietsmissie: Kies
de Fiets. Met deze fietsmissie committeren bedrijven zich aan 10% meer
medewerkers op de fiets. In juni 2019 is tijdens de eerste bestuurlijke
Fietstafel de 2e etappe van de Tour de Force gepresenteerd. Alle partners
hebben hierin hun ambities vastgelegd. Ten slotte is het gebruik van de
leasefiets vereenvoudigd. Dit alles draagt bij aan een betere verkeersvei­
ligheid, bereikbaarheid en duurzaamheid.

4

Staatscourant 2019, 227
Staatscourant 2019, 67 206
6
Kamerstukken II, 2019-2020, 35 300-A-57
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

12

Ook is een wet aangenomen voor de uniformering van milieuzones7 en
kunnen Verenigingen Van Eigenaren (VVE’s) sinds 2019 gebruikmaken van
het Energiebespaarfonds voor de aanleg van laadinfrastructuur8. Ook wordt
de aanleg voor laadinfrastructuur bij VVE’s vereenvoudigd9. Om op weg
naar de Klimaatdoelen van 2030 al 25% CO2-reductie te realiseren in 2020
(ten opzichte van 1990) wordt de weg naar een circulaire economie versneld
met een pakket aan maatregelen ter waarde van € 80 miljoen. Daarnaast
worden weggebruikers gestimuleerd duurzamer gedrag te vertonen. ‘Het
nieuwe rijden’ en ‘kies de beste band’ krijgen daarvoor een extra impuls.
Tevens wordt de Coalitie Anders Reizen gesteund in de implementatie van
bewezen effectieve maatregelen en wordt de informatie over duurzame
mobiliteit via Milieu Centraal verbeterd.
Duurzame mobiliteit vereist ook inzet op het gebied van luchtvaart. De
Duurzame Luchtvaarttafel is in februari 2019 tot een ontwerpakkoord
gekomen. Hierin zijn klimaatdoelen en maatregelen vastgelegd voor 2030,
2050 en 2070 met betrekking tot de binnenlandse luchtvaart en de uit
Nederland vetrekkende internationale luchtvaart10. In 2019 is in dat kader,
samen met de sector en kennisinstellingen, gestart met de opzet van een
actieprogramma elektrisch/hybride vliegen. Uw Kamer wordt hierover
nader geïnformeerd parallel aan de Ontwerp Luchtvaartnota. Het
wetsvoorstel over de nationale vliegbelasting is 14 mei naar de Kamer
gestuurd11. In 2020 is de behandeling in de Tweede Kamer voorzien. Voor
duurzame brandstoffen is gestart met het opstellen van een roadmap, is
de bouw van de eerste Europese biokerosinefabriek aangekondigd en is
eind 2019 een studie afgerond naar de effecten van een bijmengverplichting
voor duurzame brandstoffen. Tot slot is gestart met het opstellen van het
actieplan voor substitutie van vluchten door de internationale trein.
Over acties ter verduurzaming van de scheepvaart zijn afspraken gemaakt
tussen overheid en bedrijfsleven. Deze Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en
Havens is op 11 juni 2019 ondertekend door in totaal 42 partijen. Direct na
ondertekening is de uitwerking gestart.
Slimme mobiliteit
Ook op het gebied van slimme mobiliteit zijn stappen gezet. Per 1 juli 2019
is de Experimenteer-wet Zelfrijdende voertuigen in werking getreden. Deze
wet maakt proeven met voertuigen zonder bestuurder in het voertuig
mogelijk.
Over de ontwikkeling en het gebruik van bestuurderondersteunende
(ADAS-)systemen heeft de OVV op 28 november 2019 een rapport
uitgebracht. Het rapport is met een eerste reactie aan de Tweede Kamer
aangeboden12. Medio 2020 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd met
een reactie op de aanbevelingen van de OVV.
Het Talking Traffic programma is verder geïmplementeerd; eind 2019 functi­
oneren 400 slimme verkeerslichten op straat in de keten.

7

Staatscourant 2019, 398
Kamerstukken II, 2018-2019 35 210 XII
9
Kamerstukken II, 2019-2020 2019Z25430
10
Kamerstukken II, 2018-2019 31 936, nr. 585
11
Kamerstukken II, 2018-2019, 35 205, nr. 2
12
Kamerstukken II, 2019-2020, 29 398, nr. 770
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

13

De aanbesteding en gunning Verkeersbordendata (alle wegen, heel NL)
heeft plaatsgevonden. De eerste levering van de dataset vindt in januari
2020 plaats. Daarmee kunnen op maat en naar locatie alle ge- en verboden
op het dashboard getoond worden. Wegbeheerders kunnen hiermee tevens
hun assetmanagement effectiever inrichten.
... waarbij IenW de kwaliteit van infrastructuur en vervoersnetwerken
waarborgt
De transitie naar een veilige, slimme en groene mobiliteit vereist dat IenW
blijft investeren in de infrastructuur en er alles aan doet om de kwaliteit van
de vervoersnetwerken hoog te houden.
Instandhouding
Intensiever gebruik, meer aandacht voor duurzaamheid, toenemende eisen
aan ICT, wijzigingen in wet- en regelgeving, veranderende marktomstan­
digheden en veroudering van het areaal leiden tot toenemende instand­
houdingskosten voor Rijkswaterstaat en ProRail. Het afgelopen jaar zijn in
de begroting 2020 de risicoreserveringen voor alle netwerken verhoogd. In
2019 is een proces van externe audits in gang gezet om de budgetbehoeften
voor instandhoudingskosten (beheer, onderhoud, renovatie, vervanging)
van de netwerken nauwkeurig in beeld te krijgen. Medio 2020 wordt de
Kamer geïnformeerd over hoe de financiële opgave voor instandhouding
zich gaat ontwikkelen bij alle netwerken en ontvangt de Kamer de onder­
houdsvisie voor de lange termijn.
Omvorming Infrastructuurfonds naar Mobiliteitsfonds en Schets Mobiliteit
2040
In het Regeerakkoord is aangekondigd het Infrastructuurfonds om te
vormen tot een Mobiliteitsfonds waarin niet langer de modaliteit, maar de
mobiliteit centraal staat13. Het doel is om de wet op 1 januari 2021 in werking
te laten treden, zodat de eerste begroting van het Mobiliteitsfonds op
Prinsjesdag 2021 aan de Kamer kan worden aangeboden. In 2019 zijn hiertoe
de eerste stappen gezet. Op 7 juni 2019 is de Schets Mobiliteit naar 2040 aan
de Tweede Kamer gezonden14. Hier wordt vervolg aan gegeven door een
aantal thema’s met externe partners te verdiepen. Ook worden de principes
van de Schets verder uitgewerkt en ingevuld in diverse beleidsnota’s en
instrumenten zoals de Luchtvaartnota en Omgevingsagenda’s.
Stikstof
Eind mei oordeelde de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof
(PAS) niet meer gebruikt kon worden als onderbouwing voor toestem­
mingsverlening aan projecten. Een nieuwe aanpak voor stikstof diende
ontwikkeld te worden. In 2019 is gestart met het in beeld brengen van een
pakket aan bronmaatregelen (waaronder een verlaging van de maximum­
snelheid), waarmee natuur versterkt wordt en ruimte wordt geboden aan
woningbouw en 7 MIRT projecten Ook is gewerkt aan een aangepaste versie
van het rekenmodel Aerius een spoedwet van LNV en de ontwikkeling van
een stikstofregistratiesysteem. Voor projecten die noodzakelijk zijn voor
de veiligheid van onze (vaar)wegen en de waterveiligheid, wordt onderzocht
of de doorgang van deze projecten kan worden geborgd via tijdelijke
wetgeving.

13
14

Kamerstukken II, 2018-2019, 35 000-A-94, Kamerstukken II, 2019-2020, 35300-A-66
Kamerstukken II, 2018-2019, 31 305, nr. 290

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

14

Investeringen infrastructuur wegen
In het BO MIRT 2019 is afgesproken een MIRT-verkenning te starten voor
de bereikbaarheids-problematiek op de A50 voor het traject Ewijk, Bankhoef
en Paalgraven. Tevens is samen met de regio invulling gegeven aan een
korte termijn aanpak binnen het gebiedsgerichte Bereikbaarheidspro­
gramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. Binnen het gebiedsgericht
Bereikbaarheidsprogramma Mobiliteit en Verstedelijking zijn met de regio
aanvullende afspraken gemaakt in het kader van de Oeververbinding
Rotterdam en de Algeracorridor.
In het lopende programma MIRT zijn de volgende mijlpalen in 2019 behaald:
• Startbeslissing A1/A30 Barneveld
• Startbeslissing Oeververbinding Rotterdam
• Voorkeursbeslissing A20 Nieuwerkerk a/d IJssel – Gouda
• Voorkeursbeslissing Corridor Amsterdam – Hoorn
• Voorkeursbeslissing A67 Leenderheide – Zaarderheiken
• Tracébesluit A2 Het Vonderen – Kerensheide
Vanwege de uitspraak van de Raad van State over het PAS, heeft de Raad
van State op 17 juli 2019 geoordeeld dat het Tracébesluit Ring Utrecht niet
in stand kan blijven. De nieuwe planning is afhankelijk van het hersteltraject.
De stikstofuitspraak heeft ook op veel andere projecten effect. Denk hierbij
aan extra kosten voor onderzoek en mitigatie en compensatie, maar ook
vertragingen met 1 tot 5 jaar.
Met de positieve uitspraken van de Raad van State over de A15 Papendrecht
– Sliedrecht, de A1 Apeldoorn-Azelo en A1/A6/A9 Schiphol-AmsterdamAlmere (deeltraject A9 Amstelveen) kon definitief worden gestart met de
verbreding van deze infrastructurele verbindingen.
Vrachtwagenheffing (VWH)
In het Regeerakkoord is de invoering van een vrachtwagenheffing
afgesproken zodat binnen- en buitenlands vrachtverkeer betaalt voor het
gebruik van de weg. De inkomsten uit de heffing worden in overleg met
de sector teruggesluisd naar de vervoerssector door verlaging van de
motorrijtuigenbelasting op vrachtauto’s en middelen voor innovatie en
verduurzaming. In de zomer van 2019 is het wetsvoorstel vrachtwagen­
heffing voorgelegd voor internetconsultatie. Daarnaast is gestart met het
voorbereiden van de marktbenadering voor de onderdelen van de vracht­
wagenheffing waarvoor aanbesteding en contractering nodig is. De
invoering staat gepland in 2023.
OV en Spoor
Over de voorkeursvariant bij de multimodale knoop Schiphol (reguliere
MIRT-gelden) en een verkenning bij Utrecht (regeerakkoordmiddelen Spoor)
is bestuurlijke overeenstemming bereikt. In Zuid-Nederland zijn daarnaast
aanvullende afspraken gemaakt over Eindhoven XL (Eindhoven-Düsseldorf,
fietsenstalling en HOV-bus verbindingen). Tot slot is gewerkt aan het
aanpakken van regionale knelpunten. Zo zijn bij BO MIRT najaar 2019
afspraken gemaakt over de drukte bij station Nijmegen Heyendaal en
Heerlen Oost.
Omvorming ProRail
IenW en ProRail werken gezamenlijk aan de omvorming van ProRail tot
zelfstandig bestuursorgaan (zbo) met eigen rechtspersoonlijkheid. Met de
omvorming wordt voortgebouwd op de door ProRail ingezette verbete­
ringen. Tevens biedt de omvorming kansen om de aansturing te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

15

vereenvoudigen en de publieke verantwoording te versterken. Het
wetsvoorstel tot omvorming van ProRail is in juli ter advisering aangeboden
aan de Raad van State. Op 19 december 2019 is het advies van de Raad van
State vastgesteld.
Implementatie 4e spoorwegpakket
Op 29 januari stemde de Eerste Kamer voor implementatie van het Vierde
Spoorwegpakket. De marktpijler van het pakket trad op 7 maart 2019 in
werking. Deze marktpijler introduceert (op termijn) toegang tot de
spoormarkt zonder concessie voor binnenlands personenvervoer, zoals dat
ook al geldt voor het goederenvervoer per spoor en het internationaal
personenvervoer. Op 16 juni 2019 trad de technische pijler inwerking.
Nederland behoort daarmee tot de eerste negen landen waarbij de ERA op
Europees niveau de voertuigtoelating op het spoor doet. Ook verleent de
ERA certificaten aan internationale spoorwegondernemingen. De andere
Europese landen volgen naar verwachting in 2020.
Marktordening spoor (incl. MTR NS/ProRail)
In 2020 wordt het integrale besluit over de marktordening en sturing op
het spoor genomen. Hiervoor zijn in 2019 verschillende bouwstenen
opgeleverd:
• de quickscan «Eerlijke kansen bij aanbestedingen van regionaal spoor­
vervoer» werd in mei 2019 door de ACM uitgebracht. Dit is een update
van de quickscan personenvervoer spoor 2013. In reactie op de update
van de quickscan is in december 2019 een brief aan de Kamer gestuurd.
15

•

Het onderzoek «Gevolgen recht op toegang, onderzoek naar de gevolgen
van recht op toegang tot het binnenlands personenvervoer per spoor».
Dit heeft de Kamer in december 2019 ontvangen. In aanvulling op dit
onderzoek is een quickscan uitgevoerd naar de ervaringen die een aantal
Europese lidstaten al heeft opgedaan met open toegang. In december
2019 is een brief aan de Kamer gestuurd met de te nemen vervolg­
stappen in het kader van open toegang. 16

Daarnaast is in 2019 een aantal onderzoeken uitgezet die in 2020 worden
opgeleverd. Dit betreft onderzoeken over het onderhands gunnen of
openbaar aanbesteden van de volgende concessie voor een hoofdrailnet,
de positie van de HSL-zuid, de effecten van openbaar aanbesteden in het
openbaar vervoer en de opties voor het eigendom en de exploitatie op
stations.
In het BO MIRT van november 2019 hebben Rijk en regio afgesproken om
de gesprekken over de mogelijkheden en voorwaarden voor de decentrali­
satie van de sprinterdiensten Zwolle – Leeuwarden, Zwolle – Groningen en
Apeldoorn – Enschede voort te zetten.
In 2019 is de midterm review van de vervoerconcessie voor het hoofdrailnet
(NS) en de beheerconcessie (ProRail) uitgevoerd. Het doel van de midterm
review is om halverwege de concessie te toetsen of de doelen van de Lange
Termijn Spoor Agenda (LTSA) worden gehaald. De midterm review geeft
daarbij inzicht in de prestaties geleverd door NS en ProRail. In het voorjaar
van 2020 worden de definitieve evaluatierapporten gedeeld met de Kamer.
De midterm review van de vervoerconcessie voor het hoofdrailnet is één
van de bouwstenen voor het besluit over de marktordening op het spoor.
15
16

Kamerstukken II, 2019-2020, 29 984, nr. 882
Kamerstukken II, 2019-2020, 29 984, nr. 881

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

16

Internationaal spoor (incl. nachttrein)
In februari 2019 hebben IenW en de Nederlandse en Duitse partners een
overeenkomst ondertekend over het verbeteren van de verbinding
Groningen- Bremen, de Wunderline. Ook voor de verbinding EindhovenDüsseldof is een overeenkomst ondertekend zodat gestart kan worden met
de aanbesteding om deze verbinding per 2025 te realiseren. Verder is de
trein tussen Maastricht, Heerlen en Aken in het voorjaar van 2019 gaan
rijden. Voor het doortrekken van de lijn naar Luik worden nog stappen gezet.
Thalys rijdt sinds het voorjaar van 2019 2x per dag naar Charles de Gaulle
en Marne-la-Vallée in plaats van Lille waardoor reizigers makkelijker over
kunnen stappen op treinen naar Zuid-Frankrijk. Daarnaast is de capaciteit
vergroot door de capaciteit van twee Thalys-treinen te verdubbelen. De
Eurostar Amsterdam-Londen rijdt sinds juni driemaal per dag. Ook is in
oktober een principebesluit bereikt voor een tweesporige aanpak voor de
herintroductie van de nachttrein in Nederland. Zo wordt met NS/ÖBB de
bestaande nachttrein Wenen/München - Düsseldorf doorgetrokken naar
Amsterdam. Tevens spreekt IenW met andere vervoerders om te bezien wat
gedaan kan worden om door hen nachttreinverbindingen naar Nederland
op te laten zetten.
Ten slotte organiseerde Nederland een Europese High-level expert meeting
om het stimuleren van internationaal personenvervoer per trein te
agenderen bij de nieuwe Europese Commissie.
Toekomstbeeld OV 2040
In februari 2019 zijn de contouren van het Toekomstbeeld OV verstuurd aan
de Tweede Kamer.17 Met de medeoverheden en de sector wordt gewerkt aan
een nadere uitwerking en concretisering. Dit zal in 2020 leiden tot een
ontwikkelagenda.
Maatregelenpakket spoorgoederen
Met een tijdelijke subsidieregeling voor de periode 2019-2023 wordt de
gebruiksvergoeding verlaagd zodat deze, conform de wens van het regeer­
akkoord, in de pas loopt met de buurlanden (m.n. Duitsland). Daarnaast
heeft ProRail een studie afgerond naar de mogelijkheden voor het rijden van
treinen met een lengte van 740 meter. In 2020 zullen de eerste 740-meter
treinen gaan rijden. Dit verbetert de groei en positie van het spoorgoede­
renvervoer. Verder is € 30 miljoen vrijgemaakt voor het project «Infra op
Orde Havenspoorlijn».
Luchtvaart
In 2019 is de Ontwerp-Luchtvaartnota 2020-2050 voorbereid. De beleids­
voorbereiding heeft in overleg met belanghebbenden plaatsgevonden. Op
5 juli is de Tweede Kamer geïnformeerd over de hoofdlijnen van de kabinets­
inzet18. Nederland zet in op optimale verbinding met de belangrijkste inter­
nationale bestemmingen. Van ongeclausuleerde groei van de luchtvaart kan
geen sprake meer zijn. Kwaliteit is het uitgangspunt voor groei. De sector
kan deze verdienen door een aantoonbare afname van hinder.
Op 18 april 2019 is de Startbeslissing voor het programma Luchtruimher­
ziening genomen. Hiermee is de belangrijkste mijlpaal voor dit jaar behaald
en is de Verkenningsfase van het programma gestart. Modernisering van
het luchtruim loopt langs drie sporen: verbeteringen aansluitroutes Lelystad
17
18

Kamerstukken II, 2018-2019, 23 645, nr. 685
Kamerstukken II, 2018-2019, 31 936, nr. 646

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

17

vóór 2023, resultaten in 2023 en een roadmap 2023-2035. De Voorkeursbe­
slissing legt deze drie sporen in samenhang vast. Stakeholders en de
omgeving worden actief betrokken bij het ontwikkelen en uitwerken van
varianten.
Uitgangspunten en randvoorwaarden ontwikkeling Schiphol
In vervolg op de Actieagenda Schiphol wordt onderzocht hoe de concur­
rentiepositie van Schiphol te behouden en versterken; op een veilige,
innovatieve en duurzame manier en in balans met de omgeving. De
maximumgrens van 500.000 vliegtuigbewegingen per jaar is nagenoeg
bereikt. In het regeerakkoord is vastgelegd dat na 2020 randvoorwaardelijke
groei mogelijk is.
Met het uitblijven van een akkoord tussen de verschillende delegaties in
de Omgevingsraad Schiphol is gekozen voor een splitsing van het beleid op
de korte en de middellange termijn. In 2019 is gewerkt aan het juridisch
verankeren van het Nieuwe Normen en Handhavingsstelsel Schiphol
(NNHS). Daarnaast is gewerkt aan de uitwerking van het kabinetsbesluit
over de verdere ontwikkeling van Schiphol op de middellange termijn.
Schiphol kan alleen groeien als dat aantoonbaar veilig kan. Daarom zijn in
2019 een aantal onderzoeken in het kader van veiligheidsanalyses in gang
gezet.
Ook is hard gewerkt aan de realisatie en openstelling van Lelystad Airport
om Schiphol te ontlasten. Als onderdeel van het vormgeven van het selec­
tiviteitsbeleid is de Verkeersverdelingsregeling (VVR) goedgekeurd door
de Europese Commissie. Op dit moment vindt toetsing door de RvS plaats
als onderdeel van de verankering van de VVR in nationale regelgeving.
Met het ministerie van BZK, de sector en de regio is in opdracht van IenW
een monitor uitgevoerd hoe het Luchthavenindelingbesluit Schiphol in de
praktijk uitwerkt. Tevens is een eerste stap gezet om te bezien hoe het wonen
en vliegen beleid voor de middellange termijn kan worden vormgegeven
met het oog op een goede leefomgevingskwaliteit.
Wijziging Luchthavenbesluiten regionale luchthavens
In 2019 is het advies over de ontwikkeling van Eindhoven Airport tot een
meer kwaliteitsgestuurde luchthaven verschenen. In september 2019 is
een kabinetsreactie op het advies gegeven19. Eind 2019 is een vergunning
voor het civiel medegebruik op de luchthaven verleend door het ministerie
van Defensie. Hiermee wordt tot en met 2021 een maximum aantal vlieg­
tuigbewegingen van 41.500 per jaar geregeld en wordt het aantal geplande
vluchten na 23.00 uur naar nul teruggebracht.
ICAO Assembly
Van 24 september tot en met 4 oktober vond de 40ste ICAO Assembly plaats.
Met de verkiezing van de Nederlandse kandidaat voor de ICAO Council
2019-2022 heeft Nederland directe invloed op het mondiale luchtvaartbeleid.
Daarnaast zijn resoluties aangenomen over het terugdringen van negatieve
milieueffecten van de luchtvaart. Tot slot zijn afspraken gemaakt over het
optimaliseren van het beveiligingsniveau van de burgerluchtvaart.

19

Kamerstukken II, 2018-2019, 31 936, nr. 659

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

18

Vaarwegen
Vaarwegen spelen een belangrijke rol bij het vervoeren van personen en
met name goederen. Het afgelopen jaar is een besluit genomen tot een
impuls van € 86 miljoen voor korte termijn maatregelen in 2020 en 2021 om
uitgesteld onderhoud aan te pakken en zo storingen te voorkomen. Voor
het Wilhelminakanaal naar Tilburg loopt de voorbereiding van de herbouw
van sluis II. Het kanaal wordt zo geschikt voor grotere schepen. In 2019 is er
ook besloten om maatregelen te nemen om de bevaarbaarheid van de Waal
bij Nijmegen te verbeteren. Ook zijn bestuurlijke afspraken gemaakt over
de verbreding van het sluiscomplex bij Kornwerderzand.
(ii) We werken aan een circulaire economie
In 2019 zijn nieuwe stappen gezet naar een volledig circulaire economie in
2050 Hiertoe coördineert IenW het Rijksbrede programma «Nederland
Circulair in 2050».
Op 8 februari 2019 is het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019
‒ 2023 door het kabinet aan de Tweede Kamer gestuurd.20 Het programma
is in nauwe samenwerking met de transitieteams, de betrokken departe­
menten (Economische Zaken en Klimaat, Landbouw Natuur en Voedsel­
kwaliteit en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en een groot aantal
maatschappelijke partijen tot stand gekomen.
Voor het programma is binnen de IenW begroting in de jaren 2019 en 2020
in totaal € 16 miljoen vrijgemaakt. Deze middelen zijn en worden ingezet
voor o.a. de monitoring van de voortgang en effecten, de uitvoering van die
transitieagenda’s waar IenW voor verantwoordelijk is en voor het Versnel­
lingshuis. Het Versnellingshuis heeft IenW samen met VNO-NCW/MKBNederland en Nederland circulair! opgericht op 13 februari. Het doel is
circulaire initiatieven van bedrijfsleven te ondersteunen en kennis en best
practices van circulaire businesscases te ontwikkelen en verspreiden.
Om de voortgang naar een circulaire economie bij te kunnen sturen, is onder
regie van het Planbureau voor de Leefomgeving samen met andere kennis­
instellingen een vierjarig monitoringprogramma van 2019 ‒ 2023 gestart,
waarin een volwaardig meet- en sturingssysteem wordt uitgewerkt. Op
17 december 2019 is een policy brief gepubliceerd over de vermindering van
het grondstoffengebruik.21
Een circulaire economie draagt bij aan de reductie van CO2-emissies. In
augustus 2019, zijn in het kader van de Urgenda-uitspraak, middelen (ter
grootte van € 45 miljoen) beschikbaar gesteld voor circulaire projecten met
CO2-reductie in 2019 (en in 2020) via de subsidieregeling DEI+. Verder is
€ 7,5 miljoen beschikbaar gesteld aan Rijkswaterstaat voor het uitvoeren van
circulaire maatregelen. Aan decentrale overheden is nog eens € 10 miljoen
beschikbaar gesteld. Met de middelen uit de Klimaatenveloppe zijn in juni
2019 innovatieve, industriële projecten gefinancierd op het gebied van
recycling van materialen en producten. Zo is een demonstratiefabriek voor
de chemische recycling van matrassen ondersteund. Deze kan jaarlijks
4 kton CO2 reduceren. Ook is de modernste PMD sorteerinstallatie (Industry
4.0) in Europa ondersteund die jaarlijks ca. 30 kton CO2 kan reduceren.
Daarnaast is een installatie ontwikkeld die efficiënter PET kan upcyclen en

20
21

Kamerstukken II, 2018-2019, 32 852, nr. 76
https://www.pbl.nl/publicaties/doelstelling-circulaire-economie-2030

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

19

zo de uitstoot met 5 kton CO2 per jaar kan reduceren. Verder is in 2019 het
traject in gang gezet voor de ontwikkeling van een duurzaamheidskader
voor biomassa waaraan in het Klimaatakkoord gerefereerd is.
Ook de keten van verpakkingen moet circulair worden gemaakt. De verant­
woordelijkheid hiervoor ligt bij de producenten. Een financiële prikkel
draagt bij aan het vergroten van de kwaliteit van de stroom kunststofver­
pakkingsafval waardoor hoogwaardige recycling mogelijk wordt. Hiertoe
heeft de Stichting Afvalfonds Verpakkingen (StAV) in 2019 tariefdifferentiatie
opgenomen in de afvalbeheersbijdrage. De StAV heeft daarnaast nieuwe
afspraken gemaakt met gemeenten over de inzameling van verpakkingen.
Voorts wordt met een wettelijke recyclingdoelstelling gestuurd op beter
recyclebare verpakkingen en wordt via voorlichting getracht het gedrag van
burgers ten aanzien van afvalscheiding te verbeteren.
Op 21 februari werd de eerste Nationale Conferentie Circulaire Economie
afgesloten met de ondertekening van het Plastic Pact. Ruim 75 partijen uit
de keten, waaronder plastic producerende en plastic toepassende
bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen hebben zich
verbonden aan de doelstellingen om in 2025 20% minder plastic te
gebruiken, meer te recyclen en meer duurzame alternatieven te gebruiken.
IenW heeft verschillende stappen gezet om te voorkomen dat plastic in
het milieu terecht komt. Daartoe worden zowel maatregelen genomen
gericht op de bron als op het eind van de keten. Een belangrijke maatregel
is de aanpak van kleine plastic flesjes in het zwerfafval. Hierover zijn
afspraken gemaakt met het verpakkend bedrijfsleven. In 2020 moet het
aantal kleine plastic flesjes in het zwerfafval zijn verminderd met 70 ‒ 90%
en moet de recyclingdoelstelling voor kleine plastic flesjes van 90% zijn
gehaald. Als dit niet lukt, wordt statiegeld op kleine plastic flesjes ingevoerd
in 2021. De daartoe benodigde wijziging van het Besluit beheer verpak­
kingen is in maart 2019 aan de Eerste en Tweede Kamer aangeboden. De
metingen over de tweede helft van 2019 zijn doorslaggevend voor het
besluit om al dan niet statiegeld in te voeren.
Blikjes horen evenmin in het milieu. De Kamer heeft verzocht eenzelfde
traject voor blik in gang te zetten als voor kleine plastic flesjes is gedaan,
inclusief het voorbereiden van wettelijke maatregelen voor de introductie
van statiegeld per 2022. De voorbereiding op een wijziging van het Besluit
beheer verpakkingen is daarom gestart.
Een tweede belangrijke maatregel ter vermindering van plastic zwerfafval
is de implementatie van de EU-richtlijn over single use plastics (SUP). In
2019 is begonnen met het opstellen van de betreffende regelgeving.
Daarnaast wordt ingezet op gedragsverandering bij consumenten. Ook via
afspraken met sectoren wordt geprobeerd de milieudruk door plastics te
verminderen en circulariteit te bevorderen. Op 17 oktober is een Green Deal
Circulaire Festivals afgesloten met Nederlandse en Europese organisatoren
van festivals.
Aanvullend het ministerie verdere verspreiding van macro- en microplastics
in het milieu voorkomen. Hiervoor zijn onder andere hotspots in kaart
gebracht, preventieve pilots gestart en is begonnen met een monitorings­
ystematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

20

(iii) We werken aan Klimaatadaptatie
In 2019 heeft de door Nederland geïnitieerde Global Commission on
Adaptation het flagship report opgeleverd waaruit blijkt dat een investering
van 1,8 miljard dollar wereldwijd in maatregelen tegen de gevolgen van
klimaatverandering, 7,1 miljard dollar zou kunnen opleveren aan totale netto
voordelen. Dit onderzoek vormt de basis van een mondiaal jaar van actie,
gestart tijdens de VN SG Summit in september 2019. Het jaar van actie wordt
ondersteund door het in Nederland gevestigde Global Center on Adaptation
(GCA) met regionale kantoren over de hele wereld, waaronder het kantoor
in China dat in 2019 geopend is door minister-president Rutte en premier Li
Keqiang.
In samenwerking met het GCA worden de voorbereidingen getroffen voor
de Climate Adaptation Summit. IenW heeft de Water en Resilient Infrastruc­
tures Action Tracksgeïnitieerd om klimaatadaptatie te versnellen, op te
schalen en te verbinden met de financieringsinstellingen. Om het
financieren van klimaatadaptie-projecten te stimuleren, is samenwerking
geïnitieerd met het Green Climate Fund (GCF). De Taskforce Financiering
heeft verschillende activiteiten op het gebied van publiek private financiering en investeringsprogramma’s ondersteund. In 2019 heeft de
Amsterdam International Water Week (AIWW) plaatsgevonden met 124
buitenlandse delegaties en omstreeks 800 deelnemers. Tijdens de
Stockholm International Waterweek is bijgedragen aan het versterken van
draagvlak en deelname van het Valuing Water Initiative, het Water Action
Track, Water as Leverage.
Met het Deltaprogramma en de Nationale Klimaatadaptatiestrategie
(NAS2016) werkt IenW aan een klimaatbestendig en waterrobuust
Nederland, zodat Nederland in 2050 volledig is aangepast op klimaatveran­
dering. Om het proces van ruimtelijke adaptatie te versnellen hebben de
gezamenlijke overheden afspraken gemaakt over het uitvoeren van stres­
stesten, het vastleggen van ambities en het opstellen van uitvoeringspro­
gramma’s. Onder het Uitvoeringsprogramma NAS 2018-2019 zijn
klimaateffecten geanalyseerd en is ingezet op versterking van de
kennisbasis en –uitwisseling. Voor landbouw, natuur, gebouwde omgeving
en hitte zijn actiegerichte klimaatdialogen gevoerd.
In 2019 heeft IenW standaarden voor stresstesten en een handreiking voor
de risicodialoog gepubliceerd. Daarnaast is ingezet op kennisontwikkeling
en kennisdeling. Inmiddels is circa 90% van de stresstesten uitgevoerd en
zijn veel partijen gestart met de risicodialogen. In september 2019 zijn drie
uitvoeringspilots van start gegaan met financiële ondersteuning van IenW.
Daarnaast is in 2019 gewerkt aan een wijziging van de Waterwet om een
tijdelijke impulsregeling uit het Deltafonds voor de versnelling van de
aanpak van wateroverlast in de regio’s mogelijk te maken. Het wetsvoorstel
daarvoor is in mei 2019 naar de Tweede Kamer gestuurd.22 Het Rijk werkt in
overleg met medeoverheden de tijdelijke impulsregeling verder uit.
Waterschappen en Rijkswaterstaat zijn in 2019 stevig aan de slag gegaan
met de beoordeling van de primaire keringen aan de nieuwe waterveilig­
heidsnormen. Op dit moment is ca 20% van de primaire keringen
beoordeeld. Daar waar nodig zijn en worden waterkeringen versterkt via
het meerjarige Hoogwaterbeschermingsprogramma. Daarnaast is in 2019

22

Kamerstukken II, 2018-2019, 35 211, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

21

gestart met de voorbereidingen voor het Programma Integraal Rivierma­
nagement (IRM) waarin Rijk en regio samenwerken om een robuust en
toekomstgericht rivierensysteem te creëren.
Naast hoogwater kan ook droogte ons waterbeheer op de proef stellen. Dit
liet de extreem droge zomer van 2018 zien die in 2019 nog voortduurde in
Oost- en Zuid-Nederland. Op 18 december 2019 is het eindrapport van de
beleidstafel Droogte verschenen.23 De aanbevelingen uit het rapport worden
meegenomen bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma Zoetwater
voor 2022-2027. In 2019 zijn door het Deltaprogramma Zoetwater voor heel
Nederland 150 kansrijke maatregelen om beter om te gaan met toekomstige
droogteperiodes in beeld gebracht en is gestart met verdere prioritering.
De duurzaamheidsdoelen uit het Regeerakkoord en het commitment van
Nederland aan de Agenda 2030 (Sustainable Development Goals) waren in
2019 leidend voor de nationale en internationale activiteiten van IenW. In
de Voortgangsrapportage SDGs24 aan de Tweede Kamer van mei 2019 is
ingegaan op de thema’s innovatie, water en partnerschappen. Dat zijn IenWterreinen waar Nederland het internationaal goed doet en die bijdragen aan
verschillende SDGs. Eveneens is in deze rapportage aangegeven dat op
het onderwerp klimaat en het verkleinen van de ecologische voetafdruk,
naast nationale inspanningen, extra inzet in internationale gremia nodig is.
Daarnaast zoekt Nederland op de drie IenW-transities (veilige, duurzame en
slimme mobiliteit, klimaatadaptatie en circulaire economie) intensief de
samenwerking met belangrijke landen als VS, China, India en Indonesië. Dit
laatste is in 2019 gebeurd via gezamenlijke projecten en/of handelsmissies.
We werken aan een gezonde en veilige leefomgeving
PFAS
In 2019 is veel inzet gepleegd op de aanpak van de PFAS-problematiek.
Nadat in de zomer bleek dat PFAS op veel plekken in Nederland in de bodem
werd aangetroffen, is mede op verzoek van medeoverheden en op basis van
wet- en regelgeving, een tijdelijk handelingskader PFAS opgesteld.
Aanvullend zijn er tijdelijke achtergrondwaarden bodem afgeleid voor twee
soorten PFAS: PFOS en PFOA. Tevens is een taskforce PFAS ingesteld en zijn
er per regio werkconferenties georganiseerd om knelpunten op te lossen.
Op Europees niveau heeft de Nederlandse inzet op bronbeleid geresulteerd
in de indeling van de GenX-stoffen als Substance of Very High Concern
volgens de systematiek van de EU-verordening REACH. Dit werkt in
Nederland door als ZZS-classificatie (zeer zorgwekkende stoffen), waardoor
een bevoegd gezag emissies naar water en lucht volgens het meest strikte
regime kan aanpakken. In de EU heeft de Milieuraad uitgesproken PFAS
beperkt te willen zien tot alleen essentiële toepassingen. Nederland heeft in
december aangekondigd die handschoen in de EU op te pakken en een
Europese restrictie op PFAS op te gaan stellen die er toe moet leiden dat
alle producten met PFAS worden verboden met uitzondering van de
essentiële toepassingen.

23

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/18/eindrapportage-beleidstafeldroogte
24
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/05/01/bijlage-rapport-derdenederlandse-sdg-rapportage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

22

Waterkwaliteit
De bestuurlijke versnellingstafels hebben een impuls gegeven aan de Deltaaanpak Waterkwaliteit. De landbouwtafel boog zich over vermindering van
meststoffen en gewasbescherming. De stoffentafel doet dit voor
opkomende stoffen en medicijnresten. De brede tafel gaf richting aan de
landelijke analyse waterkwaliteit, uitgevoerd door het PBL. Hiermee is een
basis gelegd voor de ontwerp-stroomgebiedbeheerplannen voor de Kader­
richtlijn Water. Daarnaast is internationaal actief bijgedragen aan de
Europese fitness check van de Kaderrichtlijn Water.
Er zijn diverse concrete stappen gezet, die bijdragen aan de verbetering van
de waterkwaliteit. De uitvoering van maatregelen uit de stroomgebiedbe­
heerplannen van 2015 is in volle gang: vistrappen, natuurvriendelijke
oevers, etc., verbeteren het leefgebied van waterplanten en vissen.
In het kader van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) zijn agrariërs
en waterbeheerders samen veel projecten gestart, die maatwerkoplos­
singen bieden om de agrarische verontreiniging van grond- en oppervlak­
tewateren te verminderen. De ‘Ketenaanpak medicijnresten uit water’ heeft
geleid tot de eerste proefprojecten om afvalwater te zuiveren. In een
uitgebreide pilot zijn veel lozingsvergunningen onderzocht en is gestart met
de actualisatie van een deel daarvan. Er is een opleidingsprogramma
gestart voor vergunningverleners, die hen leert om te gaan met opkomende
stoffen.
Programmatische aanpak Grote Wateren
De ambitie voor de Programmatische Aanpak Grote Wateren is vertaald in
concrete projecten. In 2019 zijn de eerste drie startbeslissingen getekend
voor een project in het Eems-Dollard en twee projecten in het IJsselmeer­
gebied. Voor Getij Grevelingen is het Voorkeursalternatief vastgesteld.
Hiermee zet IenW in op substantiële verbetering van de waterkwaliteit en
natuur onder water dat tegelijkertijd recht doet aan de beschermde natuur­
waarden op de oevers.
Luchtkwaliteit
Schone lucht is belangrijk voor een gezonde en veilige leefomgeving. De
afgelopen jaren is de luchtkwaliteit aanzienlijk verbeterd. Daarom wordt
de aanpak uit het Nationaal Samenwerkings-programma Luchtkwaliteit
(NSL) voortgezet. Begin 2019 is het Interdepartementaal Beleidsonderzoek
(IBO) luchtkwaliteit afgerond. Op 2 juli is een brief naar de Tweede Kamer
gezonden, met daarin de hoofdlijnen van het Schone Lucht Akkoord en de
inzet van het kabinet, namelijk een permanente verbetering van de lucht­
kwaliteit.25 In overleg met medeoverheden, belangenorganisaties en
bedrijfsleven is vervolgens begin 2020 het Schone Lucht Akkoord gepre­
senteerd, de uitkomsten van het IBO Luchtkwaliteit zijn hierbij betrokken.
IenW zet met het programma satelietdata in op het gebruik van satellietdata
voor beleidsvoorbereiding en -uitvoering. In dit kader zijn in 2019 in samen­
werking met TNO, KNMI en het RIVM pilots uitgevoerd ter verbetering van
de monitoring van de luchtkwaliteit (NO2 en fijnstof). Een pilot voor
monitoring van de uitstoot door zeeschepen is gestart.

25

Kamerstukken II, 2018-2019, 30 175, nr. 339

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

23

Bodemkwaliteit
De in 2018 aangekondigde evaluatie van het ‘Kwalibostelsel’ is in 2019
uitgevoerd. Er is daarmee goede voortgang geboekt met het borgen van
de drinkwatervoorziening voor de toekomst.
Safety Delta Nederland
In de Safety Delta Nederland (SDN) wordt de met het programma Duurzame
Veiligheid 2030 (DV2030) gestarte samenwerking tussen overheid,
(petro)chemische industrie en wetenschap voortgezet. Doel is om met elkaar
structureel en integraal samen te werken aan de veiligste (petro)chemie ter
wereld.
Financiële zekerheidstelling milieuschades
Naast het voorkomen en verminderen van milieurisico’s richt IenW zich ook
op de hiermee samenhangende financiële risico’s voor de overheid. Daarom
worden maatregelen getroffen om het opruimen van milieuschade bij
faillissement zoveel mogelijk voor rekening van het betreffende bedrijf te
laten komen. In het Omgevingsbesluit zal daartoe worden geregeld dat in
de vergunningen van majeure risicobedrijven financiële zekerheid
gevraagd wordt. Op deze wijze wordt van de bedrijven gevraagd om op
voorhand invulling te geven aan het uitgangspunt «de vervuiler betaalt».
Ook is in 2019 aangekondigd dat voor bedrijven in de sector afvalverwerking
het instrument financiële zekerheid wordt ingevoerd.
Asbest
Het beleid is gericht op het zo snel en verantwoord mogelijk verwijderen
van alle asbestdaken in Nederland. Op 4 juni 2019 heeft de Eerste Kamer
het wetsvoorstel dat een verbod op asbestdaken mogelijk moet maken,
verworpen. De Tweede Kamer is op 14 oktober 2019 geïnformeerd over de
nieuwe aanpak van de asbestdaken, gebaseerd op een bestuurlijk overleg
met een aantal provincies, gemeenten, betrokkenen uit de bouw- en asbest
sector en andere maatschappelijke partijen. Nu geen sprake meer is van
het realiseren van een asbestdakenverbod, zet de aanpak in op een samen­
hangend pakket niet-wettelijke maatregelen om te stimuleren dat zo snel en
verantwoord mogelijk de asbestdaken worden gesaneerd. In 2020 wordt
een samenwerkingsverklaring getekend om invulling te geven aan de
daarvoor benodigde acties.
Versterking stelsel Vergunningverlening, Toezicht, Handhaving (VTH)
In 2019 is de kwaliteit van de uitvoering van VTH-taken voor de derde keer
onderzocht. De onderzoekers concluderen dat het VTH-stelsel staat en zich
de afgelopen jaren verder heeft doorontwikkeld. Wel zijn verbeteringen
mogelijk op verschillende punten. Verbeteringen aan de hand van een
concrete uitvoeringsagenda worden in 2020 uitgevoerd.
Vervoer gevaarlijke stoffen
Wat betreft het vervoer van gevaarlijke stoffen zijn in 2019 zeven regiobij­
eenkomsten met belanghebbenden georganiseerd om de knelpunten van
het huidige Basisnet in kaart te brengen. De uitkomsten van deze regiobij­
eenkomsten vormen belangrijke input voor de verschillende structurele
oplossingsmogelijkheden om de veiligheid van het vervoer van gevaarlijke
stoffen en ruimtelijke plannen te waarborgen. Eén specifieke mogelijke
oplossing is een modal shift van het vervoer van gevaarlijke stoffen naar
water en buisleidingen. In dat kader is een verkenning uitgevoerd naar het
realiseren van een modal shift van het vervoer van LPG op de Brabantroute
naar vervoer per water en/of naar buisleidingen (MKBA Modal shift
Chemelot).26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

24

Nucleaire veiligheid en stralingsbescherming
Grensbewoners moeten goed worden geïnformeerd over eventuele
incidenten bij kerncentrales in België en Duitsland. Met de Belgische en
Duitse autoriteiten zijn afspraken gemaakt over het melden van ongewone
gebeurtenissen en de eensluidende communicatie daarover. Ook moeten
grensbewoners inzage hebben in de plannen die zijn opgesteld ter voorbe­
reiding op een nucleair incident. Voor verdere versterking hiervan zijn
afspraken gemaakt met de Veiligheidsregio’s en de autoriteiten in de België
en Duitsland. In samenspraak met een aantal Veiligheidsregio’s in de
grensstreek is een ‘Voorzorgsmaatregel’ voor de kerncentrale Borssele
ontwikkeld. Dit is een vooraf afgesproken maatregel die de Veiligheidsre­
gio’s kunnen uitvoeren in de allereerste fase van een eventueel nucleair
ongeval in Borssele, voordat er een passend advies is van het ‘Crisis Expert
Team straling en nucleair’.
Om de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming ook voor de lange
termijn te borgen is voldoende kennis van hoog niveau van groot belang.
Om hierin te voorzien is de Commissie-Van der Zande ingesteld met als
opdracht om, in overleg met de departementen van Economische Zaken en
Klimaat, Onderwijs Cultuur en Wetenschap en IenW, te komen met een
voorstel tot een Nucleair Kennismanagementprogramma. Dit voorstel
wordt begin 2020 verwacht.
In 2019 is onderzoek uitgevoerd dat als basis dient voor de verdere beleids­
ontwikkeling in 2020 ten aanzien van ontmanteling van kernreactoren en
andere installaties met stralingsbronnen.
Voor de voorbereiding van de eindberging van radioactief afval is het
Rathenau Instituut gestart met de werkzaamheden voor een advies over
een participatief besluitvormingsproces.
Ten slotte is de eerste wettelijke evaluatie van het zelfstandig bestuurs­
orgaan ANVS afgerond. De aanbevelingen uit de evaluatie zijn opgepakt,
waarmee de ANVS haar taken als toezichthouder en vergunningverlener
beter kan profileren en versterken.
Financiële zekerheidstelling kernreactoren
De toekomstige ontmanteling van kernreactoren en de financiering daarvan
heeft de continue aandacht van het ministerie van Financiën en IenW. In
2019 is de beoordeling gestart van de aanvraag financiële zekerheidstelling
voor de Hoge Flux Reactor en is de procedure ter afwijzing van de aanvraag
voor de kerncentrale Dodewaard voortgezet.
Safe-by-design
IenW stimuleert dat veiligheid, door middel van een Safe-by-Designaanpak, van meet af aan in ontwikkel- en innovatietrajecten wordt
meegenomen. Veilige materialen, producten en processen zijn noodzakelijk
voor zowel een gezonde en veilige leefomgeving als voor een circulaire
economie.
In 2019 is, naast de bestaande onderzoeks- en onderwijsagenda Safe-byDesign van TU Delft en IenW, ook een agenda met Wageningen Universiteit
opgesteld. In dit kader zijn een aantal onderzoeken uitgevoerd over hoe
Safe-by-Design in de innovatiepraktijk een plek kan krijgen.

26

Kamerstukken II, 2018-2019, 30 373, nr. 70

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

25

De EU Milieuraad heeft, op basis van inbreng vanuit Nederland, in juni 2019
de lidstaten en de Europese Commissie uitgenodigd Safe-by-Design verder
uit te werken, in het bijzonder voor de gehele keten van innovatie van
chemische stoffen.27 In Europees verband zet Nederland in op het verder
ontwikkelen van Safe-by-Design via Europese onderzoeksprojecten en programma’s. In 2019 is het EU-project Gov4nano van start gegaan met
IenW als één van de partners. Daarnaast is vanuit Nederland een start
gemaakt met het inrichten van een Europees beleidsnetwerk gericht op
het gezamenlijk verder beleidsmatig ontwikkelen van Safe-by-Design en
met de voorbereiding van Nederlandse inbreng in het nieuwe onderzoeksen innovatieprogramma van de Europese Commissie Horizon Europe.
Op mondiaal niveau is in 2019 gewerkt aan agendasetting met onder andere
het doel Safe-by-Design ook een plek te geven in het ‘Environment, Health
and Safety Programme’ van de OESO.
Cybersecurity
In het kader van de IenW-strategie Cybersecurity is in 2019 binnen het
domein Water onderzoek gedaan naar het volwassenheidsniveau voor de
sectoren drinkwater, keren en beheren waterveiligheid (landelijk). Door de
drinkwatersector is een sectorspecifieke norm voor de beveiliging van
procesautomatisering opgesteld. Rijkswaterstaat heeft een risicoanalyse
uitgevoerd voor het Hoofdwatersysteem. Rijkswaterstaat beschikt
daarnaast over de Cybersecurity Implementatierichtlijn objecten (CSIR). In
tegenstelling tot de beveiliging van informatiesystemen bestond voor
Industriële Automatisering geen wettelijk kader. Met de CSIR heeft Rijks­
waterstaat zelf een richtlijn ontwikkeld. Inmiddels is de CSIR verheven tot
landelijke standaard.
Duurzaam IenW
Het ministerie van IenW heeft in 2019 stappen gezet met de verduurzaming
van zijn eigen beleid, uitvoering en bedrijfsvoering. In de bedrijfsvoering
wordt planmatig gewerkt aan een energie- en klimaatneutraal IenW in 2030.
Voor de uitvoering is in 2019 in samenwerking met Rijkswaterstaat en
ProRail gewerkt aan een strategie om de infrastructuurprojecten op weg
naar 2030 klimaatneutraal en circulair uit te voeren (grond, weg, waterbouw
en spoor). In het Klimaatakkoord is de voorbeeldrol van het Rijk op verschil­
lende plaatsen vastgelegd. IenW brengt jaarlijks een duurzaamheidsverslag
uit en is gecertificeerd op de CO2-Prestatieladder (niveau 4).
Internationaal
De bilaterale samenwerking met lange termijn horizon is met name gericht
op integraal waterbeheer en het stimuleren van economische samen­
werking met deltalanden zoals Vietnam, Indonesië, Colombia, Myanmar,
Mozambique, Egypte en Bangladesh. Verder heeft een staatsbezoek met
handelsdelegatie aan India en Californië plaatsgevonden. Het Blue Deal
programma is op volle kracht met 17 internationale samenwerkingspro­
gramma’s onder regie van de Unie van Waterschappen en in samenwerking
met de individuele waterschappen.
IenW en de Brexit
2019 stond met name in het teken van het voorbereiden op een mogelijke
no deal Brexit in april, mei en november 2019. Het zwaartepunt lag bij het
voorkomen van ernstige disrupties rond de ferryhavens door

27

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10713-2019-INIT/en/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

26

onvoorbereide vrachtwagenchauffeurs. Zo zijn er tijdelijke parkeerplaatsen
ingericht, verkeerscirculatieplannen opgesteld in overleg met alle betrokken
instanties en stakeholders en is er veel aandacht voor communicatie aan
stakeholders (in binnen- en buitenland) geweest.
Caribisch Nederland
Met de structurele middelen uit het Regeerakkoord hebben Bonaire, Saba
en Sint Eustatius vooral ingezet op het herstel van de wegen. Daarnaast
hebben de drie eilanden middelen ontvangen voor de verbetering van de
(maritieme) infrastructuur. Zo wordt in Bonaire de Zuidpier verlengd en is
een ‘samenwerkingsconvenant zeehavens Bonaire’ gesloten. In aanvulling
op de wederopbouwmiddelen (na de orkanen Irma en Maria) is uit de regioenvelop is aan Saba een bijzondere uitkering van €12,5 miljoen. verleend
om de haven van Saba voor de toekomst robuust en veilig te maken op
een nieuwe locatie. In de tussentijd zijn er subsidies beschikbaar voor kleine
verbeteringen aan de huidige haven. Tevens is de renovatie van de start- en
landingsbaan van de luchthaven op Saba afgerond Om de haven op Sint
Eustatius toegankelijker en orkaanbestendiger te maken is een bijzondere
uitkering van €5,62 miljoen. verleend. De havenverbetering wordt integraal
aangepakt met de kusterosie problematiek. Ook de luchthaven-infra­
structuur van Sint Eustatius wordt verbeterd met de bouw van een nieuwe
toren en terminal. Naast de infrastructuur is op de luchthavens van Sint
Eustatius en Bonaire ook de governance verbeterd.
Aan de veiligheid van de op- en overslag en de beschikbaarheid van brand­
stoffen op Bonaire is onverminderd gewerkt. Ook is op Bonaire de bouw
van een vuurwerkbunker gesubsidieerd en is een grote asbestsanering
uitgevoerd. Op Saba is een afvalverbrander aangeschaft en op Sint
Eustatius is subsidie verleend voor de bouw van een afvalverbrandings­
centrale. verder is subsidie gegeven voor de vervanging van de hoofdtrans­
portleiding drinkwater.
De BES-eilanden hebben een verklaring getekend voor een verbod op single
use plastics. Op Curaçao heeft de ICAO audit plaatsgevonden. De Kabinets­
reactie op het advies van de Raad van State en het IBO, met een aankon­
diging dat de verantwoordelijkheid over luchthavens, nutsvoorzieningen
een brandstof wordt bezien, is aan de Kamer verzonden.
3.1.1 Realisatie beleidsdoorlichtingen
Realisatie beleidsdoorlichtingen
Art.

Naam
artikel

2013

2014

11

Integraal
Waterbeleid
Waterkwantiteit

X

Ja

11

Integraal
Waterbeleid
Waterkwaliteit

X

Ja

13

Bodem en
Ondergrond

X

Ja

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-6.html

14

Wegen en
verkeersveiligheid

Ja

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861–27.html

Ja

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
blg-442259

15 OV-keten

2015

2016

2017

X
X

2018

2019

Geheel
artikel?

Vindplaats

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
blg-442254

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861–16.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

27

Art.

Naam
artikel

2013

2014

2015

2016

2017

Openbaar
16 Vervoer
en Spoor

2018

2019

X

17 Luchtvaart

Vindplaats

Ja https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-41

X

Scheepvaart
18 en
Havens

Geheel
artikel?

Ja

X

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-28.html

Ja https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861–2.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-22.html

19

Uitvoering
milieubeleid
en
internationaal

X

Lucht en
20 geluid Geluid

X

Omgevingsveiligheid
22 en
Milieurisico's
23

Meteorologie,
Seismologie
en
Aardobservatie

Handhaving
24 en
toezicht

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-30991-34.html

Ja https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861–17.html

Lucht en
20 geluid Lucht
21 Duurzaamheid

Ja

X
X

Ja https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-30175-338.html
Ja

X

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-17.html

Ja https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-42.html
X

X

Nee

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-56.html

Ja https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
kst-32861-46.html

Toelichting
Het meest recente overzicht van de programmering van beleidsdoorlich­
tingen is te vinden op de website van de rijksbegroting. Voor de realisatie
van overige onderzoeken zie bijlage 2 bij dit jaarverslag 'Afgerond evalaties
en overig onderzoek'. In 2019 zijn conform planning de beleidsdoorlich­
tingen van het artikel 20 van HXII (Lucht en Geluid), artikel 23 van HXII
(Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie) en artikel 24 van HXII
(Handhaving en Toezicht) afgerond.
De uitkomsten van de recente beleidsdoorlichtingen vragen om meer inzicht
in de doeltreffendheid van het beleid en geven in sommige gevallen
aanleiding om de bestaande indicatoren en/of doelstellingen in de
begroting aan te passen. Naar huidig inzicht zullen daartoe per begroting
2021 de indicatoren op artikel 16 (Openbaar vervoer en Spoor) aangepast
worden. De aanbevelingen naar aanleiding van de beleidsdoorlichting op
artikel 17 (Luchtvaart) zullen gezamenlijk met de Luchtvaartnota worden
opgepakt.
Daarnaast is in 2019 conform motie Schonis gestart met een tweetal
testcases voor ontwikkeling van nieuwe indicatoren voor de onderwerpen
Verkeersveiligheid en Waterkwaliteit. Tot slot is er, om verbetering van het
evaluatie-instrumentarium te kunnen realiseren, in 2019 gestart met de
voorbereidingen voor het uitvoeren van een zogenaamde publieke waarde
scan voor het beleidsterrein van circulaire economie in 2020. Deze ontwik­
kelingen zijn ook in lijn met de Rijksbrede operatie 'Inzicht in Kwaliteit'.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

28

3.1.2 Overzicht garanties en achterborgstellingen
In het overzicht van risicoregelingen worden garanties en/of achterborg­
stellingen opgenomen die een departement verstrekt aan derden buiten
de sector Overheid. Het ministerie van IenW heeft één in 2016 beëindigde
garantieregeling, te weten het Borgstellingkrediet Bodemsanering MKB,
waarvan de lopende regelingen worden beheerd tot einde looptijd (2027).
Het betrof de mogelijkheid voor een ondernemer in het midden- en klein­
bedrijf, met onvoldoende middelen of te weinig zekerheden voor krediet bij
een bank, om een borgstelling voor een gedeelte van het benodigde budget
voor bodemsanering aan te vragen.
Een garantie is een voorwaardelijke financiële verplichting van de overheid
aan een derde buiten de overheid, die pas tot uitbetaling komt als zich bij
de wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van een risico)
voordoet. In 2019 hebben geen afboekingen plaatsgevonden vanaf de
uitstaande garantie 2018.
Invulling aangescherpte garantiekader
Het Borgstellingkrediet Bodemsanering MKB is in 2016 beëindigd. In de
kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Risicoregelingen is het
garantiekader aangescherpt (Kamerstukken II 2013–2014, 33 750, nr. 13). Eén
van de doelen is het afbouwen van niet-gebruikte plafonds en het stopzetten
van slapende regelingen. Overeenkomstig de aankondiging in de Begroting
2016 heeft er in 2016 een evaluatie plaatsgevonden naar de doeltreffendheid
en doelmatigheid van de regeling bijzondere financiering Borgstelling­
krediet Bodemsanering MKB. De conclusie van de evaluatie, uitgevoerd
door EY, is dat hoewel de regeling bodemsaneringsborgstellingskrediet
complementair is aan andere regelingen op het gebied van bodemsane­
ringen, de relevantie van de regeling gering is. In het MKB is beperkt
behoefte aan een borgstellingskrediet voor bodemsanering. Wijzigingen in
het bodembeleid en de komst van subsidieregelingen in 2006 (waaronder
de bedrijvenregeling en cofinanciering), hebben ertoe geleid dat de
relevantie van de regeling is afgenomen. Het Borgstellingkrediet Bodem­
sanering MKB is mede naar aanleiding van deze evaluatie in 2016 beëindigd.
Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving Uitstaande
garanties 2018

Verleend 2019 Vervallen 2019 Uitstaande
garanties 2019

Garantieplafond Totaal
plafond

Totaalstand
risicovoorziening

Artikel 13 MKB Krediet 329

0

0

329

0

0

0

Totaal

0

0

329

0

0

0

329

Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving Uitgaven 2018 Ontvangsten 2018 Saldo 2018 Uitgaven 2019 Inkomsten 2019 Saldo 2019 Totaalstand mutatie volume
risicovoorziening t en t-1

Artikel 13

MKB Krediet 0

0

0

0

0

0

0

Totaal

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

29

3.2 Beleidsartikelen
3.2.1 Beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid
Algemene doelstelling
Het op orde houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschap­
pelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten heeft, over
voldoende zoetwater beschikt en schoon (drink)water heeft en kan blijven
gebruiken, nu en in de toekomst.
Rol en verantwoordelijkheden
(Doen) uitvoeren
Vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt bijgedragen aan het Deltafonds (zie
extracomptabele verwijzingen). Vanuit het Deltafonds worden maatregelen
en voorzieningen op het gebied van waterveiligheid (artikel 1), zoetwater­
voorziening (artikel 2), beheer, onderhoud en vervanging (artikel 3) en
waterkwaliteit (artikel 7) bekostigd. De rol (doen) uitvoeren heeft betrekking
op taken binnen de beleidsdomeinen waterveiligheid, zoetwatervoor­
ziening, waterkwaliteit en waterkwantiteit:
• Waterveiligheid. Het waarborgen van de bescherming door primaire
waterkeringen langs het kust- en IJsselmeergebied en de rivieren
volgens het wettelijk niveau; alsmede het dynamisch handhaven van
de kustlijn, conform herziene basiskustlijn 2018 en handhaving kustfun­
dament.
• Waterveiligheid en Zoetwatervoorziening. Het (doen) uitvoeren van
verkenningen en planuitwerkingen.
• Waterveiligheid en Waterkwaliteit. Het (doen) uitvoeren van aanlegprojecten, zoals het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), Ruimte
voor de Rivier, de Maaswerken (alle waterveiligheid) en het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren (waterkwaliteit).
• Waterveiligheid, Waterkwantiteit en Waterkwaliteit. Het (doen) uitvoeren
van beheer, onderhoud en vervanging.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van het integrale
waterbeleid, voor het Deltaprogramma en het toezicht op de uitvoering van
de gerelateerde wet- en regelgeving. Ook is de Minister verantwoordelijk
voor het verbeteren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de
bestuurlijke organisatie en het instrumentarium ten behoeve van het
waterbeleid. De rol «regisseren» heeft in dit artikel betrekking op taken
binnen de beleidsdomeinen waterveiligheid, waterkwantiteit, zoetwater­
voorziening, waterkwaliteit en innovatie en exportbevordering.
• Waterveiligheid. Het zorgen voor het ontwikkelen en implementeren van
waterveiligheid gericht op alle primaire waterkeringen in Neder-land.
Tevens het zorgdragen voor de waterveiligheid van de regionale water­
keringen in het beheer van het Rijk.
• Het zorgen voor wettelijke kaders en instrumentarium voor het
beoordelen en ontwerpen van primaire waterkeringen. Ontwikkelen van
kaders voor het toetsen op veiligheid van de regionale waterkerin-gen
in het beheer van het Rijk. Deze aanpak is onder andere terug te vinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

30

•

•

•

•

•

•

in het Nationaal Waterplan 2016–2021 (Kamerstukken II, 2014/15, 31 710,
nr. 35) en het Beheer- en Ontwikkelprogramma voor de Rijkswateren
2016–2021 .
Waterkwantiteit en Zoetwatervoorziening. Het zorgen voor het
ontwikkelen en implementeren van integraal waterbeleid in een aanpak
gericht op de gebieden met grote Rijkswateren. Het realiseren van een
maatschappelijk afgewogen verdeling van water en het daartoe zo te
beheren hoofdwatersysteem dat wateroverlast en -tekort worden
voorkomen. Het zorgen voor kaders en instrumentarium voor regionale
afwegingen om het regionale watersysteem op orde te brengen en te
houden. Deze aanpak is onder andere terug te vinden in het Nationaal
Waterplan 2016-2021 (Kamerstukken II, 2014/15, 31 710, nr. 35) en het
Beheer- en Ontwikkelprogramma voor de Rijkswateren 2016-2021.
Waterkwaliteit. Het ontwikkelen van beleid ten behoeve van het bereiken
van een goede ecologische en chemische waterkwaliteit van de opper­
vlaktewateren in de Rijkswateren van de stroomgebieden van de Rijn,
Maas, Schelde, Eems. De uitvoering gericht op het behalen van een
goede chemische en kwantitatieve toestand van de grondwateren in de
vier stroomgebieden conform de voorschriften zoals opgenomen in de
Kaderrichtlijn Water (KRW), om in drie planperiodes uiterlijk in 2027 aan
de Europese verplichtingen te voldoen.
Nederlands deel van de Noordzee. Het gaat hier om het ontwikkelen van
beleid en het nemen van maatregelen voor het bereiken van een
gezonde zee met een duurzaam gebruik in het Nederlandse deel van
de Noordzee. Dit gebeurt in samenwerking en samenhang met de
andere Noordzeelanden, conform de vereisten zoals opgenomen in de
Kaderrichtlijn Mariene Strategie. De coördinerende verantwoorde­
lijkheid voor de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) ligt bij de
Minister van IenW, tezamen met de Ministers van LNV en EZK voor zover
het aangelegenheden betreft die mede tot hun verantwoordelijkheid
behoren.
Innovatie en exportbevordering. Het ontwikkelen van beleid, onder
andere ten behoeve van de Topsector Water, gericht op het ontwikkelen
van kennis, het bevorderen van innovatie en het versterken van de
samenwerking tussen het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de
overheid (de gouden driehoek) om de internationale concurrentiekracht
van het Nederlandse bedrijfsleven te versterken. Hierbij wordt een
sterke thuismarkt (kennis en innovatie) gekoppeld aan een concurrerend
Nederland in het buitenland. Voor dit laatste gaat het daarbij onder meer
om het ontvangen van buitenlandse delegaties en het organiseren en
uitvoeren van bilaterale handelsmissies.
Daarnaast regisseert de Minister de afstemming van het waterbeheer
met de landen rondom de Noordzee en met de buurlanden boven­
strooms gelegen in de stroomgebieden van Rijn, Maas, Schelde en
Eems.
Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op
de beleidsterreinen waterkwantiteit en waterkwaliteit (zie beleidsartikel
24 Handhaving en Toezicht).

Indicatoren en Kengetallen
Waterkwantiteit
Hieronder zijn de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor water­
kwantiteit opgenomen. In productartikelen 1, 2 en 3 van het Deltafonds zijn
de aan dit beleidsartikel gerelateerde productindicatoren en/of -kengetallen
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

31

Ongeveer 60% van ons land zou regelmatig onder water staan als er geen
dijken en duinen zouden zijn. In dit gebied wonen negen miljoen mensen
en wordt 70% van ons BNP verdiend. Maatschappelijk gezien is aandacht
voor de waterveiligheid dus van cruciaal belang voor de leefbaarheid en
de economie van Nederland (Kamerstukken II, 2015/16, 34 436, nr. 3).
Indicator één en twee: waterveiligheid (droge voeten)
Onderstaande indicatoren geven weer hoe het is gesteld met het aantal
kilometers dijken en duinen en het aantal kunstwerken die zorgen voor
waterveiligheid in Nederland. De cijfers zijn gebaseerd op de toetsronden
uit 2001, 2006, 2011 en de verlengde derde toetsing uit 2014. Conform de
Waterwet wordt periodiek getoetst of de primaire waterkeringen voldoen
aan de wettelijke veiligheidsnormen. Deze toetsing wordt door de
beheerder uitgevoerd volgens het door de Minister vastgestelde wettelijk
toetsinstrumentarium. Indien een kering niet aan de norm voldoet (zie
indicator; categorie: voldoet niet), worden maatregelen getroffen.
In 2017 is de nieuwe ronde beoordelen op veiligheid gestart, gebaseerd op
de nieuwe normering (Kamerstukken II, 2015/16, 34 436, nr. 2). Over de
resultaten van deze beoordeling wordt in 2023 gerapporteerd aan de Eerste
en Tweede Kamer.
In 2019 is gewerkt aan een nieuwe indicator voor waterveiligheid op artikel
11, die de toename van bescherming tegen overstroming (overstro­
mingskans) beter weergeeft. Deze zal geïntroduceerd worden in de
ontwerpbegroting 2021. De nieuwe indicator sluit beter aan op de nieuwe
normering en is geschikt om jaarlijks te actualiseren op basis van uit te
voeren verbetermaatregelen.
Dijken en duinen (km)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

32

Kunstwerken

Waterkwaliteit (schoon(drink)water)
Over de ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren in
de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde en Eems en het bereiken van
een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grondwateren in
de vier stroomgebieden, wordt de Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd via
«De Staat van Ons Water». Omdat de Kaderrichtlijn Water werkt met planpe­
riodes, is een volledige beschrijving van de toestand alleen om de zes jaar
mogelijk. Het PBL rapporteert op verzoek van de Minister van IenW in het
Compendium voor de Leefomgeving jaarlijks op basis van de beschikbare
gegevens over waterkwaliteit. Tijdens het WGO van 9 oktober 2019 (Kamer­
stukken II, 2019/20, 35 300 XII, nr. 7) heeft de Tweede Kamer via de motie
Schonis verzocht om de doelstellingen en indicatoren voor waterkwaliteit te
herzien in lijn met aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer. Hierover
wordt de Kamer voor april 2020 geïnformeerd.
Integraal waterbeleid
In «De Staat van Ons Water» wordt vanaf 2016 jaarlijks gerapporteerd over
de voortgang van het integraal waterbeleid. Meer specifieke resultaatinfor­
matie over het waterkwantiteitsbeleid wordt jaarlijks door de water­
schappen gepubliceerd in de «Waterschapsspiegel»
Beleidsconclusies
Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform de verwachtingen en liggen op koers. Het betreft
financiering van het werk aan de Kaderrichtlijn Water, Grote Wateren en
de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater. Deels wordt dit ook bekostigd
vanaf het Deltafonds. Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot
bijstelling aan het licht gekomen. Dit blijkt ook uit <<De Staat van Ons
Water>> en de brief voor het wetgevingsoverleg Water van november 2019
over de voortgang van de waterkwaliteitsdossiers (Kamerstukken II,
2019/20, 27 625, nr. 487) en de Programmatische Aanpak Grote Wateren
(Kamerstukken II, 2019/20, 27 635, nr. 488).
In 2019 is het eindrapport van de Integrale Studie Waterveiligheid en
Peilbeheer (ISWP) aan de Tweede Kamer aangeboden. ISWP geeft inzicht in
de consequenties van lange-termijnkeuzes voor het peilbeheer en de
waterafvoer in het IJsselmeergebied. Uit de studie volgen concrete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

33

aanbevelingen voor het waterbeheer van het hoofdwatersysteem ná 2050.
Deze aanbevelingen worden verwerkt in eerste zesjaarlijkse Herijking van
de Deltabeslissingen in het Deltaprogramma 2021 en in het Nationaal
Waterprogramma (NWP3).
De inzet van HGIS-middelen via het programma Partners voor Water, de
Blue Deal en inzet van de Watergezant (CORA) heeft in belangrijke mate
de zichtbaarheid van Nederland vergroot op het mondiale podium ten
aanzien van waterzekerheid en waterveiligheid (o.a. UN-General Assembly
Klimaatadaptatie in New York). Tevens zijn concrete bijdragen vastgelegd
in relatie tot de Sustainable Development Goals per 2030 via het multila­
terale programma. Nieuwe beleidskaders zijn vastgelegd in de Nederlandse
Internationale Waterambitie (NIWA) die medio 2019 aan de Kamer is
aangeboden. Samenwerking met het Global Center on Adaptation (GCA) is
een belangrijke aanjager voor versnelling op het gebied van klimaatadap­
tatie in de wereld. Nederland leidt daarom ook het Action Track voor Water
en Infrastructuur.
Waterschappen en Rijkswaterstaat zijn in 2019 stevig aan de slag met de
beoordeling van de primaire keringen aan de nieuwe waterveiligheids­
normen. Op dit moment is circa 20% van de primaire keringen beoordeeld.
Daar waar nodig zijn waterkeringen versterkt via het Hoogwaterbescher­
mingsprogramma.
In 2019 is een start gemaakt met het Programma Integraal Riviermana­
gement (IRM). Binnen IRM werken Rijk en regio samen om te komen tot
onder andere een meer integraal afgewogen aanpak van de verschillende
opgaven die spelen (zoals waterveiligheid en scheepvaart) op de rivieren
om zo een robuust en toekomstgericht rivierensysteem te creëren.
De nieuwe overstromingskaarten die opgesteld zijn in verband met de
Richtlijn Overstromingsrisico´s (ROR) herbevestigen de noodzaak tot het
nemen van verdere maatregelen om de overstromingsrisico’s te
verminderen.
Het IPCC heeft in september de meest recente kennis gepubliceerd
(SROCC). Het rapport kijkt de ontwikkelingen op de oceanen, gletsjers,
ijskappen en bevroren ondergrond (permafrost). Het IPCC concludeert dat
de effecten van klimaatverandering in al zijn vormen inmiddels wereldwijd
duidelijk zichtbaar zijn. De zeespiegel blijft de komende eeuwen stijgen,
aanvankelijk met toenemende snelheid. De stijging van de zeespiegel blijft
bovendien nog eeuwen doorgaan, zelfs als de wereldwijde temperatuur zich
stabiliseert (2100: 1,10 meter (bovengrens); 2300: 2,3 ‒ 5,4 meter).
In het Deltaprogramma 2020 en ook door het expertisenetwerk Watervei­
ligheid (ENW) wordt geconcludeerd dat de huidige strategieën tot 2050
zeker houdbaar zijn, maar dat de komende jaren benut moeten worden om
gesteld te staan voor zwaardere scenario’s in de toekomst.
Het in september 2019 gestarte kennisprogramma zeespiegelstijging
verkent de komende jaren de houdbaarheid van de huidige scenario’s,
onderzoekt knikpunten (bijvoorbeeld: optreden van onomkeerbare
processen zoals afsmelten ijskappen van Antarctica) en kijkt naar beleids­
scenario’s voor de lange termijn en onderzoekt wat op korte termijn aanpas­
singen zijn die de opties voor de langere termijn openhouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

34

In het Deltaprogramma 2020 is voor ruimtelijke adaptatie gerapporteerd dat
circa 90% van de stresstesten inmiddels is uitgevoerd en dat veel partijen
ook al bezig zijn met de risicodialogen. In 2019 heeft IenW standaarden voor
stresstesten en een handreiking voor de risicodialoog gepubliceerd.
Daarnaast is ingezet op kennisontwikkeling en kennisdeling. In september
2019 zijn drie uitvoeringspilots van start gegaan met financiële onder­
steuning van IenW in de gemeente Groningen, gemeente Meerssen en
regio Utrecht. Daarnaast is in 2019 gewerkt aan de voorbereiding van een
wijziging van de Waterwet om een tijdelijke impulsregeling uit het
Deltafonds voor de versnelling van de aanpak van wateroverlast in de
regio’s mogelijk te maken. Het wetsvoorstel daarvoor is in mei 2019 naar
de Tweede Kamer gestuurd en in september zijn schriftelijke vragen
beantwoord. Het Rijk werkt in overleg met medeoverheden de tijdelijke
impulsregeling verder uit.
Budgettaire gevolgen van beleid
Budgettaire gevolgen van beleid artikel 11 Integraal Waterbeleid (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

32.289

54.638

89.248

36.485

41.220

30.755

10.465

Uitgaven

34.852

48.869

50.701

44.251

48.421

45.362

3.059

11.01 Algemeen waterbeleid

29.857

36.167

38.330

33.035

37.546

33.424

4.122

11.01.01 Opdrachten

2.147

6.629

8.624

5.022

3.648

5.720

‒ 2.072

2

11.01.02 Subsidies

8.722

11.358

9.545

12.700

14.329

12.792

1.537

3

125

50

200

1.180

1.567

1.130

437

700

1.200

0

1.200

0

0

94

60

86

60

26

- Partners voor Water (HGIS)

8.597

11.308

9.251

10.760

11.476

11.602

‒ 126

11.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

18.169

17.325

19.374

15.263

15.978

14.862

1.116

- Waarvan bijdrage aan
agentschap KNMI

526

524

500

722

1271

422

849

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

17.643

16.801

18.874

14.541

14.707

14.440

267

11.01.04 Bijdragen aan
medeoverheden

819

855

787

50

3591

50

3.541

11.02 Waterveiligheid

2.788

3.001

3.057

2.584

3.019

2.992

27

11.02.01 Opdrachten

2.788

3.001

3.057

2.584

3.019

2.992

27

11.03 Grote
oppervlaktewateren

2.207

2.575

2.390

2.303

1.211

2.408

‒ 1.197

11.03.01 Opdrachten

2.207

- Incidentele Subsidie WKB
- Blue Deal (HGIS)
- Overige Subsidies

2.575

2.390

2.303

1.211

2.408

‒ 1.197

11.04 Waterkwaliteit

7.126

6.924

6.329

6.645

6.538

107

11.04.01 Opdrachten

4.002

3.638

3.997

3.659

3.823

‒ 164

11.04.02 Subsidies

478

436

436

400

400

0

11.04.04 Bijdrage aan
medeoverheden

972

350

325

500

500

0

11.04.05 Bijdrage aan
internationale organisaties

1.674

2.500

1.571

2.086

1.815

271

248

1.226

580

12.050

0

12.050

Ontvangsten

24.357

1

4

5

6

7

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van financieel instrument en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

35

1. De hogere verplichtingenrealisatie is met name veroorzaakt door het
aangaan van de meerjarige verplichting voor de bijdrage t.b.v. project
Restopgave Vooroeverbestortingen aan het Waterschap Scheldes­
tromen (€ 10,6 miljoen) die niet in de begroting was voorzien.
2. De lagere kasrealisatie wordt met name veroorzaakt door vertraging van
opdrachten internationaal Waterbeleid. Het gaat om opdrachten IGRAC
Governing board (International Groundwater Resources Assessment
Centre), ondersteuning Wereldbank en Amsterdam Internationaal Water
Week (€ 0,3 miljoen). Daarnaast is er vertraging van € 0,3 miljoen
opgetreden in de voorbereiding van het programma partnership HLPW
(High Level Panel Water). Daarnaast is het kasbudget op dit instrument
in 2019 met € 1,4 miljoen verlaagd door een overheveling naar 11.01.02
Subsidies voor een meerjarige subsidie voor de Blue Deal.
3. Dit betreft met name de subsidie (€ 1,4 miljoen) vanuit het Ministerie
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) voor
de uitvoering van de Blue deal door de Unie van Waterschappen die
vanuit het CORA/HGIS algemeen waterbeleid wordt gefinancierd.
Diverse hogere en lagere subsidies verklaren het resterend verschil
(€ 0,2 mljoen).
4. Dit betreft de bijdrage aan RWS (€ 0,3 miljoen) voor enerzijds de loonbij­
stelling 2019 en anderzijds de financiering van de Living Labs en aan
het KNMI (€ 0,8 miljoen) voor de opdrachten voor het project verbeterde
voorspelling vanuit Intensivering Ruimtelijke Adaptatie, zeespiegel­
stijging en kennisontwikkeling wind en afvoerstatistiek.
5. De hogere uitgaven hebben betrekking op de bijdrage ten behoeve van
project Restopgave Vooroeverbestortingen aan het Waterschap Schel­
destromen (€ 3,6 miljoen).
6. De lagere realisatie werd veroorzaakt door een herschikking van
budgetten voor activiteiten met betrekking tot de Noordzee naar artike­
londerdeel 11.04 waterkwaliteit voor € 0,7 miljoen en voor internationaal
waterbeleid naar artikelonderdeel 11.01 algemeen waterbeleid voor
€ 0,1 miljoen. Verder had de vertraging in de totstandkoming van de
Gebiedsagenda een lagere realisatie van € 0,3 miljoen tot gevolg.
7. De hogere realisatie op de ontvangsten op dit artikel van € 12,1 miljoen
komt door de bijdrage van de waterschappen aan het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) voor de waterschaps­
verkiezingen.
Toelichting op de financiële instrumenten
11.01 Algemeen Waterbeleid
11.01.01 Opdrachten
Op 17 mei 2019 is de voortgangsrapportage «Staat van Ons Water» 2018 aan
de Tweede Kamer aangeboden (Tweede Kamer, vergaderjaar
2018-2019, 27 625, nr. 470). Hierin wordt gerapporteerd over onder andere
de uitvoering van het Nationaal Waterplan 2016–2021, het Bestuursakkoord
Water uit 2011, inclusief Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water van
19 november 2018 (Kamerstukken II, 2018/19, 35 000-J, nr. 7).
Voor kennis en innovatie op het terrein van Water ondersteunt IenW
verschillende activiteiten; dit betreft onder meer de samenwerking met
bedrijfsleven en kennisinstellingen in de Topsector Water en Maritien en
de deelname aan Europese onderzoeksprogramma’s. De Topsector Water
en Maritiem was in 2019 in ontwikkeling; in de eerste plaats door de
invoering van het nieuwe missiegedreven topsectoren en innovatiebeleid,
met daarin veel meer dan voorheen aandacht voor de economische kansen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

36

van maatschappelijke thema’s. In dit kader zijn in 2019 voor het thema
Landbouw, Water en Voedsel een zestal missies opgesteld met een Kennisen Innovatieagenda voor de periode 2020-2023. Met de Human Capital
Agenda wordt de instroom bevorderd van voldoende goed opgeleide en
gekwalificeerde mensen die in de watersector willen werken. In 2019 is
een moderniseringstraject ingezet, waarbij beter wordt aangesloten bij de
Human Capital Agenda’s van andere topsectoren en de door het kabinet
vastgestelde missies. Het concept van de waterambassadeurs is aangepast
en wordt meer gericht op leren, innoveren en werken en verbreden van
het netwerk. Ook zijn in 2019 weer 25 nieuwe ambassadeurs geselecteerd
waarvoor werkbezoeken en bijeenkomsten zijn georganiseerd.
Voor het versterken van de aansluiting op de Europese onderzoekspro­
gramma’s heeft IenW in 2014 middelen beschikbaar gesteld voor het ERAnet cofund WaterWorks2014. In 2015 zijn vier vierjarige onderzoeksprojecten
gehonoreerd op het terrein van klimaatadaptatie. Deze projecten zijn eind
2019 afgerond met een eindverslag.
Met betrokken partners is samengewerkt aan het verbeteren van de website
voor watereducatie en het koppelen van watereducatie aan duurzame
waterprojecten, teneinde het waterbewustzijn bij jongeren te stimuleren.
De afzonderlijke watercoalitie-activiteiten zijn in 2019 opgegaan in de
betreffende onderwerpen binnen het programma ruimtelijke adaptatie.
Aan de Helpdesk Water, onderdeel van de dienst Water, Verkeer en Leefom­
geving van RWS, wordt een jaarlijkse bijdrage geleverd. De Helpdesk Water
heeft een reguliere taak als kennistransferpunt tussen uitvoering en beleid
voor overheden en andere waterprofessionals. Daarnaast wordt ook infor­
matievoorziening over watergerelateerde informatie in het kader van de
toekomstige Omgevingswet voorbereid.
De wetgeving rondom de Omgevingswet bevindt zich in een afrondende
fase. Onder andere de normering waterveiligheid is verankerd in het nieuwe
stelsel. Verschillende activiteiten en onderzoeken zijn uitgevoerd die
bijdragen aan de voorbereiding op de implementatie van de
Omgevingswet.
Voor de uitvoering van het nog bestaande Omgevingsloket Online (OLO) is
een jaarlijkse bijdrage geleverd ten behoeve van water- en omgevingsver­
gunningen.
Het actualiseren van de uitvoeringsregelingen waterheffingen heeft
betrekking op het moderniseren van de tabel afvalwatercoëfficiënt. Het gaat
om enerzijds de hoogte van de afvalwatercoëfficiënten die verouderd zijn
en anderzijds om een vereenvoudiging door het aantal klasse-indelingen
terug te brengen en over te stappen op de standaard bedrijfstak indelingen
(SBI). Het onderzoek naar de wijze waarop de huidige indeling kan worden
gewijzigd naar een vereenvoudigde indeling is in 2019 vertraagd in verband
met een tijdelijke stopzetting van het onderzoek naar het totale belasting­
stelsel van de waterschappen. Begin 2020 is het onderzoek weer hervat.
Ten slotte zijn in 2019 middelen ingezet voor het programma Klimaatadap­
tatie. Dit programma richt zich op het bevorderen van een transitie van
personen en organisaties naar meer klimaatbestendig handelen. Daarbij
bevindt het programma zich in een breed speelveld, waarbinnen het een
schakelfunctie vervult. Klimaatadaptatie omvat allereerst de uitvoering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

37

de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie van september 2014 (en het
daarover gesloten bestuursakkoord). Hierin is een interbestuurlijke aanpak
afgesproken om Nederland op de lange termijn waterrobuust en klimaat­
bestendig in te richten, met als doel dat Nederland beter bestand is tegen
dreigingen van overstromingen, neerslag, droogte en hitte.
IenW heeft in 2019, aanvullend op het Deltaprogramma, ook gewerkt aan
de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma Nationale Klimaatadaptatie­
strategie (UP NAS 2018–2019), onder andere door het analyseren van
klimaateffecten en het versterken van de kennisbasis en -uitwisseling. Voor
landbouw, natuur, gebouwde omgeving en hitte zijn actiegerichte klimaat­
dialogen gevoerd. Het UP NAS en het Deltaprogramma zijn complementair
aan elkaar.
Op internationaal gebied is samengewerkt met de Unie van Waterschappen
en waterschappen aan de Blue Deal. In 2019 zijn 17 internationale partner­
schappen gestart tussen waterschappen en buitenlandse lokale waterbe­
heerders. Het programma draagt bij aan waterveiligheid en waterzekerheid
voor 20 miljoen mensen per 2030. Op multilateraal gebied is vanuit de HGISmiddelen (CORA) het draagvlak versterkt voor ‘Valuing Water’ in samen­
werking met UN-Water ter voorbereiding va het jaar Valuing Water 2021.
De watergezant heeft een essentiële rol vervuld in het aanjagen van klimaat­
adaptatie en Integraal Waterbeheer op het mondiale podium. In 2019 heeft
de Amsterdam International Water Week (AIWW) plaats gevonden. Ook is
tijdens de Stockholm International Waterweek actief bijgedragen aan het
versterken van draagvlak en deelname van het Valuing Water Initiative,
het Water Action Track, Water as Leverage.
In samenwerking met het Global Center on Adaptation (GCA) zijn de voorbe­
reidingen gestart voor het Climate Adaptation Summit (22 oktober 2020). In
2019 heeft minister Van Nieuwenhuizen het Water Action Track geïnitieerd
om klimaatadaptatie te versnellen, opschalen en te verbinden met de financieringsinstellingen. In het kader van het stimuleren van financiering van
klimaatadaptie projecten is samenwerking geïnitieerd met het Green
Climate Fund (GCF). Ook is door de Taskforce Financiering ondersteuning
geboden bij verschillende activiteiten op het gebied van publiek private
financiering en investeringsprogramma’s.
11.01.02 Subsidies
In 2017 is een subsidiebeschikking afgegeven aan Deltares van in totaal
€ 3,1 miljoen voor de bouw van een nieuwe Geocentrifuge. Dit bedrag is
gelijkmatig verdeeld over de jaren 2018, 2019 en 2020. De GeoCentrifuge is
van groot belang voor de instandhouding van de (inter)nationale kennisin­
frastructuur op het terrein van water en bodem, waarvoor IenW medever­
antwoordelijk is. De Geocentrifuge wordt onder meer gebruikt voor
onderzoek aan dijken, kustbescherming, offshore, aardbevingen en natte en
droge infrastructuur. In 2019 is het Geocentrifuge gebouw gereedgekomen.
De Geocentrifuge zelf wordt begin 2020 geleverd. Na plaatsing van de
Geocentrifuge vindt de oplevering in het derde kwartaal 2020 plaats.
In 2016 is de nieuwe subsidieregeling gestart van het programma Partners
voor Water (PvW) 2016–2021 als opvolger van de subsidieregeling van het
programma HGIS Partners voor Water 3. Dit betreft het centrale uitvoe­
ringsprogramma van de (interdepartementale) Nederlandse Internationale
Water Ambitie (NIWA). Het programma wordt aangestuurd vanuit het Inter­
departementale Water Cluster, waarin de vier ministeries BZ, EZK, LNV en
IenW samenwerken. De uitgaven voor het programma worden via de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

38

Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) gefinancierd. Voor
de uitvoering van het PvW 2016–2021 programma is mandaat verleend aan
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Het budget is onder­
verdeeld in een deel voor lange termijn samenwerking met zeven
Deltalanden, een subsidiedeel ten behoeve van marktbetrokkenheid en
samenwerking met kansrijke nieuwe landen en Holland promotie.
Uitgaande missies met de Minister hebben plaatsgevonden naar New York
(HELP), New York (UN top-Climate Adaptation) Vietnam (Deltaland) en
Madrid (Cop25). Het staatsbezoek met handelsdelegatie aan India was een
groot succes. Het programma Partners voor Water heeft dit in belangrijke
mate gefaciliteerd. Ook met de Filipijnen wordt intensief samengewerkt aan
een integraal klimaatbestendig plan voor de baai van Manilla. Het
programma PvW ondervond in 2019 een onderbesteding van € 2.4 miljoen.
De uitgaven zijn gebaseerd op bilaterale afspraken in MoU’s en kunnen door
lokale verkiezingen of omstandigheden tot vertraging leiden.
Het Blue Deal is programma op volle kracht met 17 internationale samen­
werkings- programma’s onder regie van de Unie van Waterschappen en in
samenwerking met de individuele waterschappen waarbij € 1,2 miljoen aan
subsidiemiddelen is ingebracht vanuit HGIS-middelen.
In 2019 is een financiële bijdrage verstrekt aan het Watersnoodmuseum en
heeft bijgedragen aan het vernieuwde 4e caisson, gerealiseerd in hetzelfde
jaar.
Er is een subsidie van € 69.000 verstrekt aan het Regiecollege Wadden­
gebied (RCW). Het RCW is een strategisch overleg- en afstemmingsorgaan
voor het Waddengebied, waarin de belangrijkste belanghebbenden zijn
vertegenwoordigd.
11.01.03 Bijdragen aan agentschappen
De bijdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsadvisering, vertegenwoor­
diging in internationale werkgroepen, opstelling van rapportages en
evaluaties en begeleiding van opdrachten aan de markt en aan Deltares.
Hiervoor wordt jaarlijks een opdracht aan RWS verstrekt. Tot deze opdracht
behoren onder andere de bijdragen aan de uitwerking van de MIRTonderzoeken waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit.
KNMI heeft vanuit artikel 11 middelen ontvangen voor onderzoek en
analyses ten aanzien van Kennisontwikkeling Windklimaat, de Nationale
adaptatiestrategie, transnationale samenwerking Rijn en Maas, project
verbeterde voorspelling en onderzoek naar de Zeespiegelstijging.
11.01.04 Bijdragen aan medeoverheden
De bijdrage voor de Unie van Waterschappen voor de financiering van
belastingonderzoeken door de Commissie Aanpassing Belastingstelsel
(CAB) heeft in 2019 geen doorgang gehad. Het onderzoek is door de Unie
tijdelijk stopgezet. In december 2019 is besloten over de voortgang in 2020.
11.02 Waterveiligheid
11.02.01 Opdrachten
Eind 2019 zijn voor vier verschillende overstromingsscenario’s vernieuwde
kaarten gepubliceerd. De kaarten laten de omvang en de waterdiepte
alsmede mogelijk schade van overstromingen zien. Voortvloeiend uit de EURichtlijn Overstromingsrisico’s worden nu ook de overstromingsrisicobe­
heerplannen geactualiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

39

In 2019 is verder gewerkt aan het beoordelen van de primaire waterkeringen
op basis van de nieuwe normen. Voor deze beoordeling zijn diverse
opdrachten verstrekt ter ondersteuning van de waterkeringbeheerders.
Daarnaast zijn opdrachten verstrekt om kennis ten aanzien van watervei­
ligheid te ontwikkelen en ook vast te leggen.
Er is in 2019 gewerkt aan het opzetten van het Kennisprogramma Zeespie­
gelstijging, dat inmiddels ook van start is. Lopende kennisontwikkelings­
projecten voor de kust zijn ver gevorderd en leveren in het voorjaar van 2020
resultaten op.
Voor uitvoering van het rivierenbeleid zijn opdrachten verstrekt voor de
ontwikkeling van het programma Integraal Riviermanagement en voor
verdere kennisontwikkeling. Dit draagt inhoudelijk bij aan beleidsontwik­
keling, aan diverse MIRT-projecten in het rivierengebied en aan het kunnen
beoordelen van maatregelpakketten voor Rijn, IJssel en Maas.
11.03 Grote oppervlaktewateren
11.03.01 Opdrachten
De beschikbare budgetten ten aanzien van grote oppervlaktewateren zijn in
2019 ingezet voor onder andere de uitvoering van de volgende beleidson­
derwerpen:
Samen met de regio’s en andere partijen in de bestuurlijke MIRT overleggen
wordt aan de hand van de gezamenlijke gebiedsagenda’s gewerkt.
Daarnaast heeft IenW het initiatief genomen, vanuit haar beleidsverant­
woordelijkheid voor de Grote Wateren, om samen met collega-departe­
menten en gebiedspartners gebiedsagenda’s te ontwikkelen voor de grote
wateren. Verder is op basis van de gezamenlijke ambitie om kansen en
maatregelen passend te laten zijn binnen de waarden van het gebied,
gewerkt aan een gezamenlijke adaptieve uitvoeringsagenda. Ook is gewerkt
aan een gezamenlijke kennis- en innovatie-agenda.
In 2019 is door het Ministerie van IenW (in samenwerking met het Ministerie
van LNV) met de regio verder gewerkt aan de Agenda Waddengebied 2050.
De ontwikkeling van de Agenda is eind 2017 gestart. De ministers van IenW
en van LNV hebben de Tweede Kamer per brief van 20 juni 2019 geïnfor­
meerd over de voortgang van de Agenda voor het Waddengebied (Kamer­
stukken II, 2018/19, 29 684, nr. 185).
In het Regeerakkoord is opgenomen «dat er één beheerautoriteit komt voor
de Waddenzee die een integraal beheerplan uitvoert, waardoor betere
bescherming van natuurgebieden gecombineerd wordt met beter
visbeheer». De ministers van IenW en van LNV hebben per brief van 20 juni
2019 de Tweede Kamer geïnformeerd over de herziene governance van de
Wadden ingaande januari 2020 (Kamerstukken II 2018/19, 29 684, nr. 185).
Naast de instelling van de Beheerautoriteit Waddenzee zijn de volgende
twee nieuwe overleggen geïntroduceerd: het Bestuurlijk Overleg Wadden­
gebied en het Omgevingsberaad Waddengebied.
De ambitie is dat de Eems-Dollard in 2050 voldoet aan het ecologisch
streefbeeld, door stapsgewijs te werken en adaptief in te spelen op nieuwe
ontwikkelingen en inzichten. Rijk en regio gaan hebben het afgelopen jaar
samen gewerkt aan verschillende projecten om het uiteindelijke streefbeeld
te bereiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

40

In februari van 2019 heeft de minister van IenW mede namens BZK, EZK en
LNV aan het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) verzocht om tot
een Noordzeeakkoord te komen tussen het Rijk en de meest betrokken
stakeholderpartijen. Het eerste doel is het bereiken van gedragen keuzes en
afspraken voor beleid die de opgaven voor windenergie, visserij en natuur
op de Noordzee in balans brengen, rekening houdend met andere
gebruikers zoals zeevaart en zandwinning. Het tweede doel is de regie en
samenwerking met de partijen structureel te versterken vanuit een
gezamenlijke strategische agenda. In het Klimaatakkoord is het sluiten van
een Noordzeeakkoord als randvoorwaarde opgenomen, inclusief tijdpad en
instrumenten en middelen voor innovatie, transitie en mitigatie. Het
akkoord moet een krachtige basis leggen onder de uitwerking van de
Nationale Omgevingsvisie (NOVI) in met name het op te stellen Programma
Noordzee 2022- 2027 (onderdeel van Nationaal Waterprogramma), het
visserijbeleid, natuurbeleid, en de uitvoering van de Routekaart
Windenergie op Zee 2030. In 2019 is gewerkt aan een gezamenlijke agenda
en kennisvergaring, en het opstellen van conceptteksten.
Nederland en Vlaanderen onderzoeken en monitoren op grond van de
Scheldeverdragen gezamenlijk de toestand van het Schelde-estuarium aan
de hand van de Agenda voor de Toekomst voor de duurzame ontwikkeling
van het Schelde-estuarium. In 2018 is het eerste onderzoeksprogramma van
de Agenda voor de Toekomst afgerond en de rapportage opgeleverd, met
daarin de evaluatie van de toestand van het Schelde-estuarium (periode
2009–2015), de zogenoemde T2015. De hoofdconclusies zijn openomen in
het 2e evaluatierapport van de Vlaams-Nederlandse samenwerking op
grond van het Verdrag Beleid en Beheer Schelde-estuarium. Dat rapport is
voorjaar 2019 aangeboden aan het Vlaamse en Nederlandse parlement
(Kamerstukken II, 2018/19, 30 862, nr. 112).
Regio en Rijk zijn in 2018 een gestart met de Gebiedsagenda Zuidwestelijke
Delta. In 2019 is een concept besproken met de stakeholders. In 2020 wordt
de gebiedsagenda vastgesteld en aangeboden aan de Kamer. De inzet is om
het natuurlijk en economisch kapitaal van de grote wateren in de Zuidwes­
telijke Delta in evenwicht met elkaar te ontwikkelen, binnen de randvoor­
waarde van waterveiligheid.
Eind 2018 is vervolgonderzoek gestart voor de verbinding van de klimaaten zandhongeropgaven in de Oosterschelde met de economische gebruiks­
functies, de ecologie en het landschap van de Oosterschelde. Dit onderzoek,
Effecten Zeespiegelstijging en Zandhonger Oosterschelde (EZZO), is
afgerond in 2019 en levert de eerste bouwstenen op voor een integraal
langetermijnperspectief van een veilige, duurzaam beheerde Ooster­
schelde.
Regio en Rijk werken samen aan (vervolg)onderzoek voor VolkerakZoommeer. Dat stond in 2019 in het teken onderzoek van de klimaatro­
buustheid van het waterbeheer (fase 1) en de monitoring van de
waterkwaliteit (quaggamossel, blauwalgontwikkeling, waterplanten e.d.).
11.04 Waterkwaliteit
11.04.01 Opdrachten
Het doel is om in 2027 de doelstelling van chemisch schoon water en een
ecologisch gezond watersysteem voor duurzaam gebruik bereikt te hebben.
Ieder jaar wordt in De Staat van Ons Water de voortgang van de uitvoering
van de maatregelen gerapporteerd. De toestand, doelen en maatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

41

worden iedere 6 jaar vastgelegd en aan de Europese Commissie gerappor­
teerd middels stroomgebiedbeheerplannen onder de Kaderrichtlijn Water.
De tweede stroomgebiedbeheerplannen voor Rijn, Maas, Schelde en Eems
voor de periode 2016–2021 zijn eind december 2015 vastgesteld en waren
in 2019 volop in uitvoering. De uitvoering van de tweede tranche
maatregelen in het hoofdwatersysteem loopt via artikel 7 van het
Deltafonds.
Het mariene milieubeleid van Nederland is grotendeels gestoeld op de
uitvoering van de Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM). Net als
de KRW kent de KRM een zesjarige cyclus. In 2019 heeft een actualisatie van
het KRM-monitoringsprogramma plaatsgevonden, welke in 2020 wordt
gerealiseerd en gerapporteerd aan de Europese Commissie. Tevens is er
een begin gemaakt met het ontwikkelingen van aanvullende maatregelen
om de goede milieutoestand te kunnen bereiken of te behouden: : het
geactualiseerde KRM-programma van maatregelen wordt in 2020
opgenomen het ontwerp Programma Noordzee 2022-2027 (onderdeel van
het nieuwe Nationaal Waterprogramma). De uitvoering van de KRM vindt
plaats in samenwerking met het ministerie van LNV. Internationaal
samenwerken is intrinsiek aan het mariene milieubeleid (Noordzeeregio
met de buurlanden, EU, het OSPAR-verdrag), en samenwerking met kennis­
instituten en belanghebbenden is belangrijk om wetenschappelijk
gestoelde en door de maatschappij gedragen beleid te maken.
11.04.02 Subsidies
Dit betrof subsidieverlening voor het International Groundwater Resources
Assessment Centre (IGRAC) en gaf invulling aan de ambitie die is
vastgelegd in de overeenkomst tussen IHE (Delft Institute for Water
Education) en het Koninkrijk der Nederlanden. Medio 2016 hebben IHE en
het Koninkrijk der Nederlanden een samenwerkingsovereenkomst
opgesteld voor de jaren 2016–2022, die beantwoordt aan de toenemende
grondwaterproblematiek in de wereld en met name het stedelijk gebied.
Het United Nations-karakter van de taken van IGRAC bepaalt dat IGRAC (een
UNESCO categorie 2 instelling) alleen kan werken op basis van overheids­
financiering.
11.04.04 Bijdragen aan medeoverheden
De bijdrage aan medeoverheden heeft betrekking op de uitvoering van
het samenwerkingsprogramma Lumbricus door Waterschap Vechtstromen
met regionale partijen. Het samenwerkingsprogramma is gericht op het
geïntegreerd toepassen van innovatieve maatregelen op het gebied van
bodem en water ten behoeve van een klimaatrobuuste inrichting van het
bodem- en watersysteem van beekdalen. In dit programma komen doelstel­
lingen met betrekking tot waterkwaliteit, zoetwatervoorziening,
bodembeheer, klimaatadaptatie en waterveiligheid samen.
11.04.05 Bijdragen aan internationale organisaties
In 2019 zijn in het kader van verschillende internationale verdragen en
afspraken bijdragen geleverd. Nederland is partij in de verdragen waarin
de internationale riviercommissies voor de Rijn, Maas en Schelde zijn
opgericht. In deze commissies besprak Nederland watervraagstukken op
het gebied van kwaliteit, droogte en overstroming en bijbehorend EUbeleid. In 2019 is op deze dossiers doorlopend afgestemd. In de Rijncom­
missie is gestart met de voorbereidingen voor het nieuwe
Rijnactieprogramma Rijn 2040 en de Rijnministerconferentie die begin 2020
in Nederland zal plaatsvinden. De contributie voor deze commissies wordt
jaarlijks vastgesteld. Voor coördinatie van de EU-richtlijnen Kaderrichtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

42

water en Overstromingsrisico’s bestaat voor de Eems geen vaste riviercom­
missie, maar heeft Nederland apart een contract afgesloten met Flussge­
bietsgemeinschaft Ems in Nedersaksen, Duitsland. Hiervoor is bijgedragen
aan het coördinatiebureau Eems/Niedersachsen.
Voor de internationale samenwerking en afstemming over vraagstukken op
het gebied van mariene milieu, ecologie en biodiversiteit in het noordoos­
telijk deel van de Atlantische Oceaan, inclusief de Noordzee, bestaat het
Oslo-Parijs (OSPAR)-verdrag. Ook voor OSPAR was Nederlandse jaarlijkse
contributie voldaan.
Nederland ambieert een internationale profilering als centrum voor water­
vraagstukken. Dit is verwoord in de Nederlandse Internationale Wateram­
bitie van het kabinet. Het streven van Nederland als Centre of Excellence
werd in 2019 gedeeltelijk ingevuld door een zichtbare rol op VN-podia en in
de samenwerking met de VN (UN-Water, UNESCO). Onderdeel van de
profilering is verder de ontwikkeling van het Valuing Water Initiatief. In dit
initiatief worden de onder het High Level Panel on Water (HLPW)
ontwikkelde principes geïmplementeerd en waarvan de eerste resultaten in
2021 in het ‘year of Valuing Water’ worden gepresenteerd.
Water speelt een verbindende rol in de in VN-kader afgesproken Sustainable
Development Goals (SDG’s). Er is reeds een specifiek SDG voor water
afgesproken. Verder wordt in een van de subdoelen van de SDG die zich
richt op steden specifiek gerefereerd aan het verminderen van risico’s van
watergerelateerde rampen. In 2019 is gewerkt aan de implementatie,
versterking en zichtbaarheid van Nederland. Hiervoor is met internationale
organisaties en platforms samengewerkt en werden activiteiten
ondersteund. Zo zijn bijdragen geleverd aan het Sendai raamwerk van de
UNISDR, HELP, WRI, Wereldbank, GWP, OESO, World Water Council.
Nederland steunt actief de activiteiten van UNECE Water op het gebied van
grensoverschrijdend waterbeheer.
Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele verwijzing naar artikel 1 Investeren in waterveiligheid (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoodfstuk XII aan artikel 1 Investeren in waterveiligheid van het Deltafonds

62.814

Andere ontvangsten van artikel 1 Investeren in waterveiligheid

205.107

Totale uitgaven op artikel 1 Investeren in waterveiligheid

509.245

01.01

Grote projecten waterveiligheid

243.070

01.02

Overige aanlegprojecten waterveiligheid

258.111

01.03

Studiekosten

Waarvan

8.064

Extracomptabele verwijzing naar artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het Deltafonds

‒ 459

Andere ontvangsten van artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening

6.893

Totale uitgaven op artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening

6.434

02.02

Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

4.345

02.03

Studiekosten

2.089

Waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

43

Extracomptabele verwijzing naar artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging
Totale uitgaven op artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging

194.722
0
194.722

Waarvan
03.01

Watermanagement

03.02

Beheer onderhoud en vervanging

7.411
187.311

Extracomptabele verwijzing naar artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofstuk XII aan artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet
Totale uitgaven op artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet

20.920
0
20.920

Waarvan
04.01

Experimenteerprojecten

04.02

GIV/PPS

0
20.920

Extracomptabele verwijzing naar artikel 7 Investeren in waterkwaliteit (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 7 Investeren in waterkwaliteit van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 7 Investeren in waterkwaliteit

27.956
452

Totale uitgaven op artikel 7 Investeren in waterkwaliteit

28.408

07.01

Real. progr. Kaderrichtlijn water

19.877

07.02

Overige aanlegprojecten Waterkwaliteit

3.049

07.03

Studiekosten waterkwaliteit

5.482

Waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

44

3.2.2 Beleidsartikel 12 Waterkwaliteit
Algemene doelstelling
In het verlengde van de overheveling van KRW-middelen van artikel
12 Waterkwaliteit naar artikel 7 van het Deltafonds, heeft IenW bij Begroting
2015 aangekondigd om bij Begroting 2016 de artikelen 11 Waterkwantiteit
en 12 Waterkwaliteit samen te voegen tot één integraal waterartikel, met
behoud van het onderscheid tussen waterkwantiteit en waterkwaliteit.
Hiertoe zijn de naam en algemene doelstelling van artikel 11 aangepast van
«Waterkwantiteit» naar «Integraal waterbeleid». Artikel 12 Waterkwaliteit is
geschrapt en maakt deel uit van het nieuwe artikel 11 Integraal waterbeleid
als artikelonderdeel 11.04 Waterkwaliteit. Met dit integrale waterartikel
wordt beoogd de samenhang tussen de artikelen te benadrukken, zonder af
te doen aan de transparantie van de begroting.
Hieronder is de budgettaire tabel van artikel 12 Waterkwaliteit opgenomen.
Door de samenvoeging van de beleidsartikelen 11 en 12 heeft deze alleen
nog betrekking op de jaren 2015 en daarvoor. Voor de jaren 2016 en verder
wordt verwezen naar artikel 11 Integraal waterbeleid.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 12 Waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

4.193

0

0

0

0

0

0

Uitgaven

5.915

0

0

0

0

0

0

12.01 Waterkwaliteit

5.915

0

0

0

0

0

0

12.01.01 Opdrachten

4.076

0

0

0

0

0

0

12.01.02 Subsidies

261

0

0

0

0

0

0

12.01.03 Bijdrage aan agentschappen

0

0

0

0

0

0

0

12.01.04 Bijdrage aan medeoverheden

460

0

0

0

0

0

0

12.01.05 Bijdrage aan internationale
organisaties

1.118

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

45

3.2.3 Beleidsartikel 13 Bodem en Ondergrond
Algemene doelstelling
Een duurzaam en efficiënt beheer en gebruik van bodem en ondergrond.
Het doel is de vraagstukken op het gebied van bodemkwaliteit, drinkwater­
voorziening, grondwater, bodemdaling, duurzaam bodembeheer in de
landbouw, kabels en leidingen en bodemenergie in relatie met de
maatschappelijke opgaven als energietransitie en klimaatadaptatie aan te
pakken. Daarnaast is het beleid gericht op het tot stand brengen van een
betrouwbare en betaalbare drink- en afvalwatervoorziening in Caribisch
Nederland.
Het Rijk is enerzijds verantwoordelijk voor het systeem van wet- en
regelgeving omtrent beheer en gebruik van bodem, ondergrond en wateren
en stimuleert anderzijds de investeringen en de bescherming daarvan.
Daardoor heeft de Minister van IenW een stimulerende en een regisserende
rol.
Rol en verantwoordelijkheden
Stimuleren
Voor het onderdeel Bodem en Ondergrond is de algemene doelstelling om
te komen tot een duurzaam en efficiënt beheer en gebruik van bodem en
ondergrond. De (Rijks)structuurvisie Ondergrond vormt een belangrijke
basis voor het ordenen van activiteiten in de bodem en ondergrond. De
aanpak is onder meer beschreven in het Convenant Bodem en Ondergrond
2016–2020 en het Convenant Bodem en Bedrijven 2015. Het Rijk bevordert
de investeringen in de kwaliteit van bodem en ondergrond door middel van:
• Het bevorderen van de duurzame kwaliteit van het doelmatig gebruik
van het bodem- en watersysteem.
• Het Uitvoeringsprogramma van het Convenant Bodem en Ondergrond
2016–2020
• Het efficiënt beschermen van drinkwaterbronnen door het landelijk
faciliteren/stimuleren van de totstandkoming van gebiedsdossiers.
Regisseren
De Minister van IenW heeft bij het onderwerp Bodem en Ondergrond een
systeemverantwoordelijkheid voor het goed laten verlopen van processen
op het gebied van duurzaam en efficiënt beheer en gebruik van bodem en
ondergrond. De Minister van IenW is vanuit deze rolopvatting verantwoor­
delijk voor:
• De opname van de Wet bodembescherming in de Omgevingswet;
• Het proces waarbij de decentrale overheden in staat worden gesteld van
om uiterlijk in 2030 de bodemverontreiniging-problematiek te
beheersen;
• De verdere ontwikkeling van regelgeving en kennis van de bodem en
ondergrond. Deze ontwikkeling ondersteunt het beleid in relatie tot
maatschappelijke opgaven en faciliteert de toepassing daarvan door
de andere overheden;
• Het toezicht op en de handhaving van (een deel van) de wet- en
regelgeving door de ILT op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel
24 Handhaving en Toezicht);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

46

•

•

Het beleid (beleidsnota drinkwater), regelgeving (drinkwaterwet) en
het uitoefenen van toezicht/handhaving (via de ILT) op de levering van
deugdelijk drinkwater;
De zorg – samen met andere bestuursorganen – voor de duurzame
veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (zorgplicht).

Drinkwatervoorziening Caribisch Nederland
Wetswijziging Wet elektriciteit en drinkwater BES (reparatie capaciteits­
tarief) om zo de toegankelijkheid en de betaalbaarheid van drinkwater in
Caribisch Nederland te garanderen. Door het insulaire karakter, de geringe
bevolkingsomvang en het ontbreken van grote zoetwatervoorraden zal de
drinkwatervoorziening in Caribisch Nederland nooit kostendekkend zijn.
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat stelt daarom een subsidie
op de transportkosten voor drinkwater beschikbaar.
Afvalwatervoorziening Caribisch Nederland
Door de aanpassing van de Wet VROM BES en de Wet FIN-BES kan het
openbaar lichaam Bonaire een lokale verordening afvalwaterheffing op- en
vaststellen.
Indicatoren en Kengetallen
Voor het Meerjarenprogramma Bodem wordt verwezen naar het Convenant
Bodem en Ondergrond 2016–2020 (Stcrt., 2015, 14854). In dit convenant is
onder meer beschreven hoe de overheden de focus leggen bij de aanpak
van de resterende verontreinigingen. Resterende verontreinigingen zijn
verontreinigingen waarbij het risico voor mens, plant en dier het grootst is.
In het convenant is afgesproken dat, afhankelijk van de situatie, spoedlo­
caties uiterlijk in 2020 zijn gesaneerd, dan wel dat de risico’s worden
beheerst, dan wel in beeld gebracht en er concrete plannen voor de aanpak
zijn gemaakt. De budgetten van het meerjarenprogramma Bodem worden
over de bevoegde overheden ex-Wet Bodembescherming (ex Wbb)
verdeeld via het Provincie- en Gemeentefonds. Gedurende de Convenants­
periode rapporteert het gezamenlijke uitvoeringsprogramma over de
bereikte resultaten. In de systematiek van deze monitoring wordt onder
andere gekeken naar het aantal spoedlocaties die in uitvoering zijn, hoeveel
er afgerond zijn, hoeveel er nog niet gestart zijn, en de kosten van de aanpak.
Beleidsconclusies
In 2019 is bijgedragen aan bodemsaneringen van het Stormpolderdijk­
terrein in Krimpen a/d IJssel. Hier is enige vertraging opgelopen. Via de
bedrijvenregeling is bijgedragen aan bodemsaneringen op diverse locaties.
Tevens heeft via de bedrijvenregeling betaling plaatsgevonden aan de
Stichting Bodembeheer Nederland. De ontvangen verzoeken van bedrijven
tot subsidiebijdragen in het kader van de bedrijvenregeling bleven wat
achter in 2019.
Via subsidiebeschikkingen is bijgedragen aan de drinkwatervoorziening en
afvalwaterbehandeling in Caribisch Nederland. Het betreft bijdragen voor
de drinkwatervoorziening op Saba, betaalbaar en betrouwbaar drinkwater
voor iedereen op de BES en de exploitatiekosten van de RWZI op Bonaire.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

47

Het is bekend dat op veel plekken in ons land stoffen uit de PFAS-groep
worden aangetroffen in de land- en waterbodem. Deze stoffen komen van
nature niet voor in het milieu en kunnen schadelijk zijn voor onze
gezondheid en de omgeving. Vóór 8 juli 2019 golden op grond van de
wettelijke zorgplicht aanzienlijke beperkingen voor het toepassen en
verspreiden van grond en baggerspecie waarin PFAS werd aangetroffen.
Vanwege stagnatie bij grond-, weg-, en waterbouw is door andere
overheden en de sector daarom verzocht een landelijk handelingskader op
te stellen dat is gepubliceerd op 8 juli 2019 om de sector zo snel mogelijk
weer ruimte te bieden.
In afwachting van de onderzoeken die voor het definitieve handelingskader
noodzakelijk zijn, is er samen met de andere overheden en het bedrijfsleven
gewerkt aan oplossingen voor diverse problemen. Hiermee is een
belangrijke basis gelegd voor het verder op gang helpen van baggerwerk­
zaamheden en grondverzet. Op 1 december is het handelingskader
aangepast met nieuwe normen voor grond en bagger. Door deze
aanpassing van het tijdelijke handelingskader ontstaat aanzienlijk meer
ruimte voor grondverzet en baggerwerkzaamheden. Daarnaast bevat het
aangepaste tijdelijk handelingskader een aantal verduidelijkingen. In 2019
is het traject gestart om te komen tot nieuwe bestuurlijke afspraken over
bodem en grondwater na 2020. Deze zijn gewenst omdat het convenant
bodem en ondergrond eind 2020 afloopt.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 13 Bodem en Ondergrond (x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

69.162

119.401

160.868

30.388

25.560

26.820

‒ 1.260

Uitgaven

112.043

114.623

136.527

22.459

34.025

41.436

‒ 7.411

13.01 Ruimtelijk
Instrumentarium

12.065

8.261

10.786

8

0

0

0

13.01.01 Opdrachten

4.665

7.472

9.220

8

0

0

0

2

0

0

0

0

0

0

- Architectonisch Beleid

1.744

1.933

2.285

0

0

0

0

- Overige opdrachten

2.919

5.539

6.935

8

0

0

0

13.01.02 Subsidies

4.472

789

1.376

0

0

0

0

13.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

2.436

0

0

0

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

2.436

0

0

0

0

0

0

- Wabo

13.01.04 Bijdragen aan
medeoverheden

492

0

190

0

0

0

0

13.02 Geo-informatie

51.639

47.809

33.717

0

0

0

0

13.02.01 Opdrachten

2.385

3.087

5.329

0

0

0

0

13.02.02 Subsidies

12.532

10.571

1.967

0

0

0

0

- Basisregistraties

12.532

10.571

1.967

0

0

0

0

13.02.06 Bijdragen aan ZBO’s/
RWT’s

36.722

34.151

26.421

0

0

0

0

- Kadaster

36.722

34.151

26.421

0

0

0

0

13.03 Gebiedsontwikkeling

3.422

7.671

9.473

0

0

0

0

13.03.01 Opdrachten

932

1.160

1.296

0

0

0

0

13.03.02 Subsidies

134

72

48

0

0

0

0

0

0

2.402

0

0

0

0

13.03.03 Bijdragen aan
agentschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1

48

Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

‒ Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

0

0

2.402

0

0

0

0

13.03.04 Bijdragen aan
medeoverheden

2.356

6.439

5.727

0

0

0

0

- Projecten BIRK

2.288

3.889

3.177

0

0

0

0

- Projecten Nota Ruimte

68

0

0

0

0

0

0

‒ Projecten Bestaand
Rotterdams Gebied

0

2.550

2.550

0

0

0

0

13.04 Ruimtegebruik bodem

32.367

25.737

18.723

18.220

30.608

36.723

‒ 6.115

13.04.01 Opdrachten

1.784

5.531

5.727

6.000

10.804

16.416

‒ 5.612

2

13.04.02 Subsidies

17.654

13.380

7.499

7.303

15.769

13.480

2.289

3

- Bedrijvenregeling

10.746

6.977

1.385

2.311

9.428

8.657

771

- Bodemsanering NS

4.538

0

0

0

0

0

0

- Subsidies Caribisch
Nederland

0

4.372

4.114

4.992

6.341

4.823

1.518

- Programma Commissie
MER

2.370

2.031

2.000

0

0

0

0

13.04.03 Bijdragen aan
agentschappen

8.709

6.826

5.497

3.569

3.795

3.566

229

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

8.709

6.826

5.497

3.569

3.795

3.566

229

13.04.04 Bijdragen aan
medeoverheden

1.900

0

0

1.348

240

3.261

‒ 3.021

- Meerjarenprogramma
Bodem

1.900

0

0

1.348

0

3.261

‒ 3.261

0

0

0

0

240

0

240

13.04.07 Bekostiging

2.320

0

0

0

0

0

0

- Uitvoering Klimaatadaptatie

2.320

0

0

0

0

0

0

13.05 Eenvoudig Beter

12.550

25.145

63.828

4.231

3.417

4.713

‒ 1.296

13.05.01 Opdrachten

4.158

10.582

38.108

743

1.057

2.353

‒ 1.296

- Eenvoudig Beter

4.019

10.582

38.108

2

0

0

0

- Omgevingswetgeving

139

0

0

0

0

0

0

- Overige Opdrachten

0

0

0

741

1.057

2.353

‒ 1.296

13.05.02 Subsidies

0

0

9.000

0

0

0

0

- Stimuleringsregeling Impl
Omgevingswet

0

0

9.000

0

0

0

0

13.05.03 Bijdragen aan
agentschappen

8.392

14.563

16.720

3.488

2.360

2.360

0

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

8.392

14.563

16.720

3.488

2.360

2.360

0

Ontvangsten

6.371

23.057

12.248

809

3.202

4.450

‒ 1.248

- Bijdragen aan Caribisch
Nederland

4

5

6

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De lagere verplichtingenrealisatie wordt voornamelijk veroorzaakt door
minder ontvangen subsidieaanvragen die in het kader van de Bedrij­
venregeling door bedrijven via lokale overheden zijn ingediend
2. Dit betreffen lagere uitgaven van € 5,6 miljoen door met name:
• vertraging in de sanering van het EMK Stormpolderdijkterrein te
Krimpen a/d IJssel (€ 1,5 miljoen);
• overboekingen vanuit opdrachten ten behoeve van uitvoerende
taken KNMI, ILT en IenW brede problematiek voor € 3 miljoen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

49

•
3.

4.

5.

6.

opdrachtverleningen aan RIVM en NEN die vanaf artikel 19 centraal
werden uitgefinancierd voor € 1,1 miljoen.
De hogere uitgaven van € 2,3 miljoen op subsidies worden verklaard
door een subsidiebijdrage aan stichting Bodembeheer NL € 0,8 miljoen;
subsidiebijdragen voor drink- en afvalwatervoorzieningen in Caribisch
NL € 1,5 miljoen.
De lagere uitgaven worden voornamelijk veroorzaakt door lagere
uitgaven op het meerjarenprogramma bodem waarbij de middelen zijn
ingezet voor de Bedrijvenregeling ten behoeve van de financiering van
de subsidie aan Stichting Bodembeheer NL voor € 3,3 miljoen. Daarte­
genover is er een hogere uitgave gedaan van € 0,2 miljoen voor herstel
en verbetering van watervoorziening op Saba naar aanleiding van de
veroorzaakte schade door de orkaan Irma
De lagere uitgaven van € 1,3 miljoen zijn het gevolg van vertraging bij
de implementatie ten behoeve van de transitie naar de Omgevingswet
door Rijkswaterstaat.
Lagere ontvangsten doordat met name de bijdrage van de provincie
Zuid-Holland voor de sanering van het EMK Stormpolderdijkterrein als
gevolg van vertraging in de sanering niet meer in 2019 is ontvangen.

Toelichting op de financiële instrumenten
13.04 Ruimtegebruik bodem
13.04.01 Opdrachten
Er zijn opdrachten verstrekt voor beleidsinhoudelijk onderzoek en evaluaties
op het gebied van bodem, de BES-eilanden, PFAS en NEN-regelgeving.
13.04.02 Subsidies
Bedrijvenregeling
Op grond van de Wet bodembescherming en het Besluit financiële
bepalingen bodemsanering, zijn subsidies ten behoeve van saneringsmaat­
regelen van bedrijven vastgelegd en uitgekeerd in 2019. Jaarlijks kunnen
bedrijven via lokale overheden en Stichting Bodembeheer NL verzoeken tot
subsidievaststelling indienen.
Caribisch Nederland
Dit betreft subsidiebijdragen ten behoeve van de toegankelijkheid en betaal­
baarheid van de drinkwater- en afvalwatervoorzieningen in Caribisch
Nederland. Een goede drinkwatervoorziening is van groot belang voor de
volksgezondheid, het welzijn en de welvaart van Caribisch Nederland.
Vanwege de geringe bevolkingsomvang, het ontbreken van grote zoetwa­
tervoorraden en het insulaire karakter is de drinkwatervoorziening in
Caribisch Nederland niet kostendekkend. De Minister van Infrastructuur en
Waterstaat heeft daarom in 2019 in totaal € 5,2 miljoen subsidie verleend
om de toegankelijkheid tot betrouwbaar en betaalbaar drinkwater in
Caribisch Nederland te garanderen.
13.04.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft een opdracht aan het agentschap RWS. Concreet gaat het hierbij
om het verrichten van uitvoerende wettelijke taken op grond van de Wet
bodembescherming en ondersteuning van de beleidsontwikkeling op het
gebied van bodem en ondergrond.
13.04.04 Bijdragen aan medeoverheden
Meerjarenprogramma bodem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

50

Het bodembeleid voor de periode 2016–2020 is opgenomen in het
Convenant Bodem en Ondergrond 2016–2020 (Stcrt. 2015, 14854). Dit
convenant is ondertekend door het Rijk, het IPO, de VNG en de Unie van
Waterschappen. Dit convenant vormde de basis voor het verstrekken van
een bijdrage aan de andere overheden voor de financiering van de
uitvoering van het convenant, inclusief de aanpak van verontreinigingen. Er
zijn in 2019 geen verzoeken tot bijdragen ontvangen van medeoverheden.
Er is € 0,2 miljoen betaald aan het openbaar lichaam Saba voor de
wederopbouw van de watervoorzieningen na de orkaan Irma.
13.05 Eenvoudig Beter
13.05.01 Opdrachten
Dit betreft een bijdrage aan Rijkswaterstaat voor de kosten die het
agentschap maakt voor de transitie in het kader van de Omgevingswet.
13.05.02 Subsidies
13.05.03 Bijdragen aan agentschappen
Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele verwijzingen naar artikel 18.16 Reservering Omgevingswet (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikelonderdeel 18.16 Reservering Omgevingswet van het
Infrastructuurfonds

0

Andere ontvangsten van artikelonderdeel 18.16 Reservering Omgevingswet

0

Totale uitgaven op artikelonderdeel 18.16 Reservering Omgevingswet

0

Reservering Omgevingswet

0

Waarvan
18.16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

51

3.2.4 Beleidsartikel 14 Wegen en verkeersveiligheid
Algemene doelstelling
Het Ministerie van IenW streeft ernaar om weggebruikers zo snel, verkeers­
veilig, betrouwbaar en duurzaam mogelijk van A naar B te laten reizen.
Daarvoor worden verschillende instrumenten ingezet: regelgeving, inves­
teringen, regisseren, uitvoering en toezicht. IenW werkt toe naar een
modern en goed functionerend verkeerssysteem en ontwikkelt een hoofd­
wegennet dat bijdraagt aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van
Nederland en dat voldoet aan de milieunormen. Daarnaast wordt ingezet
op een landelijke afname van het aantal verkeersslachtoffers. Om deze
doelen te bereiken werkt IenW samen met medeoverheden, bedrijfsleven
en maatschappelijke organisaties.
Rol en verantwoordelijkheden
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor een robuust mobiliteitssysteem van
sterke verbindingen, sterke modaliteiten, voorspelbare reistijden en goede
bereikbaarheid (zie ook artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor). Voor het
hoofdwegennet betekent dit dat de Minister zorgt voor:
• Regelgeving en afspraken over voorzieningen- en kwaliteitsniveaus bij
infrastructuur in het kader van veiligheid, betrouwbaarheid, snelheden,
doorstroming en duurzaamheid.
• De besluitvorming over en uitvoering van infrastructuur in relatie tot
gebiedsontwikkeling. Aanlegprojecten worden in het MIRT vastgelegd.
De bijdragen zijn gerelateerd aan het Infrastructuurfonds (artikel
12 Hoofdwegen).
• De financiering (via het Infrastructuurfonds) van de programma’s Beter
Benutten (afronding), Fiets, Duurzame Mobiliteit (DUMO) en Innovatie
Mobiliteit.
• De uitvoering van het beheer, onderhoud, verkeersmanagement en het
oplossen van veiligheidsknelpunten door RWS als beheerder van het
hoofdwegennet. Deze activiteiten zijn terug te vinden op het Infrastruc­
tuurfonds (artikel 12 Hoofdwegen).
• Het bevorderen van de bereikbaarheid en veiligheid en beperken van
de kosten door verbetering van de reisinformatie en het verkeersmana­
gement: via inzet op de laatste technologieën en samenwerking tussen
bedrijfsleven en wegbeheerders verbetert de reisinformatie voor de
reiziger, die zich daardoor zowel beter kan voorbereiden op de reis, als
de reis kan aanpassen.
• Het beheersen van de geluidproductie vanwege verkeer door middel van
een jaarlijkse monitoring van de naleving van de geluidproductiepla­
fonds langs het rijkswegennet en het aanpakken van hoge geluidbelas­
tingen langs rijkswegen door middel van het Meerjarenprogramma
Geluidsanering (MJPG).
• Het beheersen van de luchtkwaliteit langs het rijkswegennet door middel
van monitoring en indien nodig het treffen van maatregelen in het kader
van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook voor de
uitvoering van het beleid inzake wegen en verkeersveiligheid, waaronder
het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving. Via wet- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

52

regelgeving, aansturing van RWS in het beheer van het wegennet en
afspraken met het bedrijfsleven en andere maatschappelijke organisaties,
zorgt IenW voor veilige infrastructuur en optimaal gebruik daarvan. Daarbij
wordt ingespeeld op ontwikkelingen bij gebruikers, voertuigen en infra­
structuur. Deze regierol wordt concreet ingevuld door:
• De kennis en ervaring die is opgedaan met het programma Beter
Benutten breed toe te passen binnen diverse beleidsterreinen van artikel
14, waar het gaat over het verbeteren van de bereikbaarheid in samen­
werking met regionale partners en het daaraan koppelen van bijdragen
aan slimme en duurzame mobiliteit. Van het programma Beter Benutten
loopt het onderdeel Decentraal Spoor en ITS door tot en met 2020.
• De programma-ambitie voor het programma Fiets. Meewerken met de
Tour de Force aan de doelstelling: 20% meer fietskilometers in 2027. Deze
ambitie is weergegeven in de Nationale Fiets agenda die in 2017 naar
de Kamer is gestuurd (Kamerstukken II 2016-2017, 34 681, nr. 1).
• Input te leveren voor het Klimaatakkoord voor de sector Mobiliteit.
Doelstelling voor de sector Mobiliteit is de CO2-uitstoot in 2030 te
beperken tot maximaal 25 Mton. Dit is een reductie van de CO2-uitstoot
van circa 7 Mton ten opzichte van de Nationale Energieverkenning 2017.
Omdat hierbij de daadkracht, investeringen, kennis en kunde van
meerdere partijen in de maatschappij nodig zijn, zorgt het programma
Duurzame Mobiliteit dat in het Klimaatakkoord afspraken met deze
partijen worden gemaakt over ieders eigen inzet en gezamenlijke acties,
op basis van de afspraken in het Regeerakkoord.
• Met stakeholders en gebruikers wordt vanuit de Unit Innovatie in
Mobiliteit in een netwerk aanpak gewerkt aan het ontwikkelen van
doelen en een heldere rol van de overheid bij de transitie naar nieuwe,
«slimme», vormen van mobiliteit. Daar waar in samenspraak met het
netwerk belemmeringen of kansen worden gezien voor innovaties om
bij te dragen aan de beleidsdoelen neemt de Unit het voortouw om
kaders te scheppen om deze innovaties verder te brengen. Ook sector
overstijgende thema’s als privacy, regelgeving en data worden daarbij
opgepakt. Tevens wordt de ontwikkeling gemonitord om kort cyclisch bij
te kunnen sturen. Waar nodig wordt een broedkamer geboden om
kansen voor innovaties optimaal te kunnen benutten.
• Met betrekking tot slimme mobiliteit invulling geven aan de ambities in
het regeerakkoord met betrekking tot het streven naar «Een slim en
duurzaam vervoerssysteem waarvan de onderdelen naadloos op elkaar
aansluiten». Hierbij ligt de focus op de volgende prioriteiten: infra­
structuur die toekomst vast is door bij ontwerp, aanleg en onderhoud
van infrastructuur rekening te houden met zelfrijdende voertuigen en
benodigde systemen in of langs de weg; (wettelijke) ruimte voor een
nieuwe generatie voertuigen; het (veilig) gebruik van slimme technolo­
gieën en diensten; nieuwe mobiliteitsconcepten & Mobility as a Service
(MaaS); en het gebruik van data onder goede randvoorwaarden zoals
privacy en security. Een voorbeeld van deze randvoorwaarden is het
streven om overheidsinformatie over verkeer zoveel mogelijk via open
data beschikbaar te stellen voor voertuigen, apps en reisplanners.
• De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en de gebiedsagenda’s
vormen de kaders voor de bereikbaarheidsopgaven. Maatschappelijke
en technologische ontwikkelingen maken een andere aanpak van deze
bereikbaarheidsopgaven op (middel)lange termijn nodig én mogelijk.
Voortbouwend op de ervaringen van het programma Meer Bereiken
wordt deze andere aanpak in de praktijk vormgegeven. Uitgangspunten
hierbij zijn een gelijkwaardige samenwerking tussen Rijk, medeover­
heden, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen, het in samenhang
bezien van bereikbaarheid met andere ruimtelijke opgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

53

•

•

•

•

•

•
•

(bijvoorbeeld wonen, natuur, leefbaarheid, veiligheid) en het
onderzoeken van een brede set oplossingsrichtingen (innoveren,
informeren, in stand houden, inrichten en investeren).
In het Strategische Plan Verkeersveiligheid 2018–2030 wordt samen met
de andere overheden ingezet op een risico gestuurde aanpak. Risico’s
worden in kaart gebracht zodat op niveau van rijk, provincie en
gemeenten in samenspraak met maatschappelijke partners een goede
afweging kan worden gemaakt welke maatregelen het meest bijdragen
aan verbetering van de verkeersveiligheid. Voorbeelden van
maatregelen zijn infrastructuur op specifieke locaties, educatie,
handhaving snelheid en alcohol. Ook wordt huidig beleid voortgezet,
gericht op specifieke risicogroepen zoals ouderen en fietsers en het
verminderen van afleiding door smartphonegebruik in het verkeer.
Samen met (internationale) overheden en marktpartijen te werken aan
de marktcondities ten behoeve van veiligheid, bereikbaarheid en
economie in het wegvervoer. Denk daarbij aan regelgeving over oplei­
dingseisen, cabotage en maten en gewichten van het vrachtverkeer in
Europa.
Inzetten op verbeteren van data van verkeersongevallen en in samen­
werking met de decentrale overheden onderzoeken hoe een risico
gestuurde aanpak kan worden gebruikt als nieuwe basis voor de inzet
van maatregelen.
In navolging van omringende landen invoeren van een vrachtwagen­
heffing. De inkomsten uit de heffing zullen in overleg met de sector
worden teruggesluisd naar de vervoerssector door verlaging van de
motorrijtuigenbelasting op vrachtauto’s en gelden voor innovatie en
verduurzaming.
De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de
vaststelling van normen en plafonds, de vertaling daarvan naar
Nederlandse wet- en regelgeving en de verdeling van doelstellingen
over sectoren en milieuthema’s. De doelen en normen hebben
betrekking op het decarboniseren van transport middels het reduceren
van CO2-emissies van motorvoertuigen, op het verduurzamen van
brandstofkwaliteit, op de inzet van hernieuwbare energie in transport
waaronder duurzame biobrandstoffen.
De coördinatie van de onderhandelingen met EZK en FIN op het gebied
van de duurzame mobiliteit.
De opdracht aan de NEa voor de registratie van hernieuwbare energie
voor het verkeer en de rapportage hierover ter controle van de
duurzaamheid en de CO2-prestatie zijn hier onderdeel van.

Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie artikel 24 Handhaving
en Toezicht).
Stimuleren
Om de milieudoelen op het gebied van klimaat te behalen, is het belangrijk
deze op een proactieve wijze met maatschappelijke partners te delen.
Daarom stimuleert de Minister van IenW:
• Zuinigere voertuigen. Dit gebeurt onder andere door de voorlopers in
de sector te stimuleren en voor ontwikkeling van diverse alternatieve
voertuigen en brandstoffen een kansrijke omgeving te creëren.
• Het verduurzamen van energie en brandstoffen in de sectoren mobiliteit
en transport door verdere uitvoering van de Actieagenda duurzame
brandstofvisie voor het doelbereik van 15 tot 20 Petajoule

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

54

•

•

energiebesparing voor 2020 en een maximumuitstoot van 25 megaton
CO2 in 2030. Dit is gebaseerd op een 60% CO2 emissiereductiebereik
waarvoor afspraken voor transport zijn vastgelegd in het SER-Energie­
akkoord, pijler zeven transport en mobiliteit. Het bereiken van de
jaardoelstelling voor hernieuwbare energie in transport, innovatie
stimuleren van de ontwikkeling en toepassing van alternatieve energie­
dragers zoals elektrisch rijden, rijden op waterstof en duurzame
biobrandstoffen, en het faciliteren van de aanleg van alternatieve tanken laadinfrastructuur voor alternatieve energiedragers. In 2018 zullen in
het Klimaatakkoord nieuwe reductiedoelstellingen worden vastgelegd
welke gebaseerd zijn op de Overeenkomst van Parijs. Deze vereisen
een CO2-emissiereductie van 80–95%. Voor de sector transport zullen
de afspraken worden afgesproken in de mobiliteitstafel.
Een permanente verbetering van de luchtkwaliteit, zo wordt toegewerkt
naar de WHO-streefwaarden, dit om de gezondheidsrisico’s terug te
dringen. In overleg met andere overheden, belangenorganisaties en
bedrijfsleven zal hiertoe in 2019 een nieuw luchtkwaliteitsplan worden
gepresenteerd.
Schonere, zuinigere en stillere voertuigen. Door voorlopers in de sector
te stimuleren en samen met de decentrale overheden en de sectorpar­
tijen, slimme logistieke concepten te ontwikkelen voor stedelijke
distributie, en voor ontwikkeling van diverse alternatieve voertuigen en
brandstoffen een kansrijke omgeving te creëren.

Indicatoren en Kengetallen
Hieronder zijn de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor Wegen en
Verkeersveiligheid opgenomen. In productartikel 12 van het Infrastructuur­
fonds zijn de aan dit beleidsartikel gerelateerde productindicatoren en/of kengetallen opgenomen.
Aanleg
Met deze indicator worden de economische verlieskosten van (toekomstige)
knelpunten in beeld gebracht, met als doel om die nieuwe projecten te
prioriteren, die de meeste economische verlieskosten oplossen. Rijkswater­
staat zal in haar Publieksrapportage (T3 aan het eind van elk jaar) een file
top 50 kaart en tabel opnemen met de hoogste economische verlieskosten.
Deze tabel zal overgenomen worden in de verantwoordingsrapportage.
Beheer en onderhoud
Onder artikel 12 van het Infrastructuurfonds zijn de indicatoren voor beheer
en onderhoud opgenomen (artikel 12.01: verkeerssignalering op banen en
verkeerscentrales en artikel 12.02: km rijbaanlengte, km asfalt en km groen
areaal). In het MIRT-overzicht 2020 vindt u een overzicht van de gereali­
seerde projecten van 2019 en van de gerealiseerde projecten over de
afgelopen vijf jaar.
Verkeersmanagement
Onder artikel 12.01 van het Infrastructuurfonds zijn de indicatoren voor
verkeersmanagement opgenomen (op alle bemeten wegvlakken
ingewonnen betrouwbare reis en routeinformatie en tijdige levering aan
de serviceproviders).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

55

Geluid en luchtkwaliteit
Indicator: lokale luchtkwaliteit NO2 en geluidsknelpunten langs
hoofdwegen waarvoor nog een saneringsplan moet worden opgesteld
2014

2015

2016

2017

2018

Lokale luchtkwaliteit NO2
Geluidsknelpunten langs rijkswegen
waarvoor nog een saneringsplan moet
worden vastgesteld

Streefwaarde
2019 peildatum

n.n.b.
8.600

8.300

8.300

5.550

5.500

5450

0 knelpunten
langs
rijkswegen
0 knelpunten
in 2020

1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/18/monitoringsrapportage-nsl-2019

Bron: Monitoringsrapportage NSL 20191 (Kamerstukken II 2019 ‒ 2020, 30 175 nr. 342)
Monitoringsrapportage NSL 2019
Luchtkwaliteit
Langs het hoofdwegennet was de afgelopen jaren geen sprake van
overschrijding van de normen voor luchtkwaliteit. De inzet is gericht op
het voorkomen dat nieuwe knelpunten ontstaan en verbetering van lucht­
kwaliteit doorzet. Tot in 2018 is er geen sprake van knelpunten langs het
hoofdwegennet.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Geluid
De genoemde getallen voor geluid betreffen het aantal objecten (met name
woningen) met een geluidbelasting op de gevel boven de maximale waarde
van 65 dB, waarvoor nog een geluidsaneringsplan moet worden opgesteld.
De peildatum van 2020 hangt samen met de hiervoor nog in de Wet milieu­
beheer opgenomen einddatum voor het opstellen van een saneringsplan.
In deze context is sprake van nul knelpunten als voor alle saneringsobjecten
een saneringsplan is opgesteld. De termijn voor de uitvoering van de
saneringsmaatregelen wordt in de saneringsplannen vastgelegd en zoveel
mogelijk gecombineerd met reguliere vervanging van het wegdek en
eventuele wegaanpassingen. De feitelijke uitvoering zal dus ook
grotendeels na 2020 plaatsvinden.
Afgelopen jaar zijn er 60 saneringsobjecten >65 dB gesaneerd als gevolg
van sanering in projecten. Het aantal te saneren woningen komt daarmee
op 5450. In de tabel is afgerond op 50-tallen om recht te doen aan de
onzekerheden in de raming. In de begroting 2021 zal opnieuw een geactua­
liseerde raming worden opgenomen.
Verkeersveiligheid
In 2019 is uitvoering gegeven aan het Strategisch Plan Verkeersveiligheid
2030 (SPV) en het Landelijk Actieplan Verkeersveiligheid 2019–2021 (LAP).
Zo is onder meer het kennisnetwerk SPV van start gegaan en is een taskforce
verkeersveiligheidsdata opgericht. Daarnaast zijn diverse maatregelen uit
het LAP in gang gezet zoals het app-verbod op de fiets. Over de voortgang
van het SPV en LAP is de Tweede Kamer in juni en december 2019 geïnfor­
meerd (Kamerstukken II 2018–2019, 29 398, nrs. 717 en 783).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

56

Indicator: Ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers
Basiswaarde

Realisatie
Doelstelling

2002

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Aantal verkeersdoden

1.066

570

570

621

629

613

678

n.n.b.

2020
500

Ernstig verkeersgewonden

16.100

18.800

20.700

21.300

21.400

20.800

21.700

n.n.b.

10.600

1 https://www.swov.nl/publicatie/monitor-verkeersveiligheid-2019

Bron: SWOV - Monitor Verkeersveiligheid 20191
Het streven van de Minister is nul verkeersslachtoffers. De ambitie wordt
daarom niet meer uitgedrukt in streefcijfers van aantal ernstig verkeersge­
wonden en aantal verkeersdoden. Uiteraard zijn de jaarrapportages van
het aantal verkeersdoden en ernstig gewonden wel de belangrijkste
indicatoren die aangeven of het gevoerde beleid effectief is. Deze aantallen
zullen dus net als voorheen met de gebruikelijke analyse van SWOV jaarlijks
aan De Kamer worden toegestuurd (Kamerstukken II, 2018–2019, 29 398, nr.
638).
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Hernieuwbare energie in het vervoer
Indicator: Ontwikkeling verplichting aandeel hernieuwbare energie in het
vervoer, limiet conventionele biobrandstoffen en subdoelstelling
geavanceerde biobrandstoffen (in %)

Jaarverplichting hernieuwbare energie
vervoer
Realisatie

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

4

4,25

4,5

5

5,5

6,25

7

7,75

8,5

12,5

16,4

4,01

4,31

4,54

5,05

5,54

6,25

7

7,75

8,9

n.n.b.

n.n.b

1 https://www.emissieautoriteit.nl/onderwerpen/rapportages-ev-2018/documenten/publicatie/2019/07/03/rapportage-energie-voor-vervoer-in-nederland-2018

Bron: Rapportage Energie voor Vervoer in Nederland - Nederlandse Emissieautoriteit1
In artikel 3 van het Besluit Energie Vervoer die met terugwerkende kracht op
1 januari 2018 in werking is getreden, is de ontwikkeling van de jaarver­
plichting hernieuwbare energie, limiet conventionele biobrandstoffen en
subdoelstelling geavanceerde biobrandstoffen in het vervoer van 2018 tot
en met 2020 vastgelegd. Bedrijven hebben in 2018 0,4% meer gerealiseerd
dan hetgeen verplicht is gesteld. Deze overprestatie wordt in de systematiek
omgezet tot spaartegoed die de verplichtinghouder in latere jaren in kan
zetten. Er zijn maxima vastgesteld voor hetgeen gespaard kan worden.
Indicator: Ontwikkeling CO2-emissie nieuwe personenauto’s in gram CO2
per kilometer

EU

2005

2010

2011

2012

2013

2014

162,6

140,3

135,7

132,2

127,0

123,4

2015

2016

2017

2018

Streefwaarde
2019
2021

119,6

118,1

118,5

120,1

n.n.b.

105,9

108,3

106,8

n.n.b.

(130,0)
Nederland

169,9

135,8

126,1

118,6

109,1

107,3

101,2

(95,0)

Bron: https://www.eea.europa.eu/highlights/no-improvements-on-average-co2
De CO2-uitstoot van nieuwe voertuigen in Nederland wordt jaarlijks
gemonitord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

57

De gemiddelde CO2-uitstoot van nieuw verkochte voertuigen in Nederland
is in de periode tussen 2010 en 2016 sterk gedaald, veel sterker dan in de
rest van Europa. In 2016 en 2017 nam de uitstoot van nieuw verkochte
personenauto’s in Nederland als enige lidstaat in de EU licht toe. Volgens
de cijfers die het Europese milieuagentschap in april 2018 heeft gepubli­
ceerd, is de CO2-uitstoot in Nederland in 2018 verder gedaald tot 106,8 g/km.
Nederland blijft daarmee ruim onder het Europese gemiddelde en kan nog
steeds tot de kopgroep worden gerekend. Ook blijft het aantal elektrische
voertuigen groeien. De lichte stijging in de voorbije jaren van de gemiddelde
uitstoot van nieuw verkochte voertuigen in Nederland heeft meerdere
oorzaken. Ten eerste worden er na jaren van recessie weer grotere,
zwaardere en minder zuinige voertuigen aangeschaft. Ten tweede zijn alle
fiscale stimuleringsmaatregelen van plug-ins afgeschaft waardoor de
verkoop van deze zeer zuinige voertuigen is gedaald.
Op Europees niveau is aan fabrikanten opgelegd om in 2021 een gemiddeld
CO2-uitstoot te realiseren van 95 g/km. In 2025 moet de uitstoot met 15%
zijn afgenomen, in 2030 met 37,5%.
Indicator: Emissies luchtverontreinigende stoffen en broeikasgas door
verkeer en vervoer. Betreft mobiele bronnen totaal, dus transportmiddelen
en mobiele werktuigen, exclusief zeevaart, in kton/jr.
Realisatie

Raming

2000

2005

2010

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2025

NOx

281

242

203

166

161

152

147

143

n.n.b.

132

104

2030
87

SO2

14,7

9,3

2,7

1,2

0,7

0,6

0,6

0,6

n.n.b.

0,6

0,6

0,6

PM2,5

15,6

11,9

7,7

5,1

4,7

4,3

4

3,7

n.n.b.

3,3

2,5

2,1

NH3

4,4

5,1

4,6

3,9

3,9

3,9

4,1

4,1

n.n.b.

4,4

5,2

5,7

NMVOS1

85

55

46

36

35

34

34

34

n.n.b.

32

26

24

1 Vluchtige Organische Stoffen, exclusief Methaan.

Bron: PBL (2020) Emissieramingen luchtverontreinigende stoffen – Rapportage bij de klimaat- en
energieverkenning 2019.
In december 2016 zijn de nieuwe doelstellingen voor luchtverontreinigende
stoffen vastgesteld voor de periodes 2020 ‒ 2029 en de periode 2030 en
verder. Het betreft aanpassing van de oude Europese richtlijn voor National
Emission Ceilings (NEC) voor 2010-2019, in een nieuwe NEC-richtlijn
(EU2016/2284). In bovenstaande tabel zijn de reductiepercentages uit de
richtlijn omgerekend naar vrachten. Elk jaar wordt een nieuwe analyse
uitgevoerd en door nieuwe kennis kan dat betekenen dat ook eerdere cijfers
soms nog enigszins worden aangepast doordat deze nieuwe inzichten met
terugwerkende kracht ook worden meegenomen in de emissiecijfers van
voorgaande jaren.
Voor de sector mobiliteit wil het kabinet dat vanaf 2030 alleen personen­
auto’s worden verkocht die volledig emissieloos zijn. Dat zijn auto’s met
een elektrische aandrijving of auto's die op waterstof rijden. Om dit doel te
bereiken, wordt samengewerkt met het Formule E-Team (FET) en is een
stuurgroep Nationale Agenda Laadinfrastructuur actief waaraan het
ministerie deelneemt. RVO publiceert maandelijks de voortgang ten aanzien
van het aantal emissieloze personenauto’s en de daarvoor benodigde uitrol
van laadinfrastructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

58

Beleidsconclusies
Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar deels conform de verwachtingen, zoals vermeld in de
begroting. Op het onderdeel verkeersveiligheid heeft dit geleid tot een
financiële impuls in het licht van de ontwikkeling van het aantal verkeers­
slachtoffers en verkeersdoden. Voor de aanpak van de grootste resterende
knelpunten uit de NMCA zijn in 2019 extra stappen gezet, door de door het
Kabinet aanvullend beschikbaar gestelde middelen voor een inhaalslag in
infrastructuur. Met het afsluiten van het Klimaatakkoord in 2019 zal met
ingang van 2020 het doelbereik op het gebied van de Klimaatwet worden
gemonitord.
Verkeersveiligheid
Het is onwaarschijnlijk dat de doelstellingen voor het aantal verkeersdoden
en het aantal ernstige verkeersgewonden in 2020 worden gehaald gelet op
de ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Om het tij te keren is in 2019
gestart met de uitvoering van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030
(SPV) en het Landelijk Actieplan Verkeersveiligheid 2019-2021. De Monitor
Verkeersveiligheid 2019 laat een groeiend aantal verkeersslachtoffers zien,
onder andere onder kwetsbare verkeersdeelnemers, fietsers en op het
onderliggende wegennet. Dat vraagt om een stevige impuls. Eind 2019 is
daarom voor de komende tien jaar een investeringsbedrag van
€ 500 miljoen (met aanvullende cofinanciering vanuit provincies,
gemeenten en waterschappen) vrijgemaakt voor extra verkeersveiligheids­
maatregelen op lokale en regionale (fiets)wegen. De financiële verwerking
hiervan zal in de Voorjaarsnota 2020 plaatsvinden.
Aanleg
In het mobiliteitsbeeld van het KIM in 2019 is aangegeven dat het reistijd­
verlies per afgelegde kilometer in 2018 is gedaald met 12% ten opzichte van
2010. De uitbreiding van het wegennet met extra stroken heeft een
belangrijke dalende werking gehad op de ontwikkeling van het reistijd­
verlies. Ook verkeersmanagement bracht het reistijdverlies omlaag. De
verkeersomvang nam tussen 2010 en 2018 toe met zo’n 15%. Voor de
periode 2019-2024 wordt een groei verwacht van 8% van het wegverkeers­
volume op het hoofdwegennet, veroorzaakt door economische groei,
groeiend aantal inwoners en wegcapaciteit. Een uitbreiding van de wegca­
paciteit zal de verwachte groei van 8% van het wegverkeer op het hoofd­
wegennet slechts gedeeltelijk opvangen. Voor de periode 2019-2024 zal
het totale reistijdverlies op het hoofdwegennet naar verwachting met 23%
zijn toegenomen in vergelijking met 2018. Het is daarom nodig het
bestaande aanlegprogramma voort te zetten en daarnaast dit programma
uit te breiden door de impuls in het aanlegprogramma die het regeerak­
koord biedt.
Duurzame Mobiliteit
Rijk en regio hebben op het BO MIRT 2019 een volgende stap gezet op het
gebied van Slimme, Duurzame en Veilige Mobiliteit, en werken daarmee toe
naar een structureel verdere bundeling van maatregelen die op korte
termijn zijn te realiseren. In 2019 is het Klimaatakkoord gesloten zoals staat
beschreven in het beleidsverslag. Er is een aparte monitoring voor
uitvoering van het Klimaatakkoord. Daarin is een set van indicatoren
vastgesteld waarin het doelbereik wordt geëvalueerd. Dit wordt jaarlijks
gerapporteerd op de Klimaatdag in de voortgangsmonitor (conform
Klimaatwet). De eerste voortgansmonitor is gepland in oktober 2020 tijdens
de Klimaatdag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

59

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid (bedragen x €1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

40.149

63.115

33.639

40.211

126.324

76.987

49.337

Uitgaven

40.064

34.635

46.179

46.558

98.715

93.317

5.398

14.01 Netwerk

21.538

15.367

30.705

30.370

79.949

76.797

3.152

14.01.01 Opdrachten

16.980

11.025

24.066

18.271

24.500

24.301

199

- Beter Benutten

10.165

7.245

20.106

12.731

12.634

7.402

5.232

- BOA wegverkeersbeleid

0

1.320

1.641

1.227

851

2.350

‒ 1.499

- Wegverkeersbeleid

0

1.434

1.683

2.767

1.300

1.296

4

- Overige Opdrachten

6.815

1.026

636

1.546

9.715

13.253

‒ 3.538

14.01.02 Subsidies

1.229

1.126

1.077

1.328

17.748

42.816

‒ 25.068

- Subsidies Duurzame
Mobiliteit

0

0

0

0

15.982

42.166

‒ 26.184

- Overige subsidies

0

0

0

0

1.766

650

1.116

14.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

3.329

3.216

5.562

7.217

19.041

9.680

9.361

- Waarvan bijdrage aan RWS

3.329

3.216

5.562

7.217

11.025

7.558

3.467

4.313

0

4.313

- Waarvan bijdrage aan RVO
- Waarvan bijdrage NEa

0

0

0

0

3.703

2.122

1.581

14.01.04 Bijdrage aan
medeoverheden

‒

‒

‒

3.554

18.460

0

18.460

3.175

0

3.175

15.285

0

15.285

200

0

200

- Bijdrage aan
medeoverheden
- Waarvan bijdrage aan
Caribisch Nederland

‒

‒

‒

3.554

14.01.05 Bijdragen aan
internationale organisaties
14.02 Veiligheid

18.526

19.268

15.474

16.188

18.766

16.520

2.246

14.02.01 Opdrachten

6.774

7.598

5.251

4.686

5.181

6.606

‒ 1.425

- Opdrachten
verkeersveiligheid

0

0

0

4.686

5.181

6.606

‒ 1.425

14.02.02 Subsidies

11.329

8.063

8.181

8.663

9.145

8.370

775

- Waarvan Veilig Verkeer
Nederland

3.619

3.660

3.523

3.936

3.849

3.736

113

- Waarvan Stichting
Wetenschappelijk Onderzoek
Verkeersveiligheid

3.737

3.781

3.878

3.952

4.186

3.869

317

- Overige Subsidies

3.973

622

780

775

1.110

765

345

14.02.03 Bijdragen aan
agentschappen

393

585

596

595

669

597

72

- Waarvan bijdrage RWS

393

585

596

595

669

597

72

14.02.05 Bijdragen aan
internationale organisaties

0

30

30

30

30

30

0

- Waarvan Euro NCAP

0

30

30

30

30

30

0

14.02.06 Bijdragen aan ZBO’s/
RWT’s

30

2.992

1.416

2.214

3.741

917

2.824

- Waarvan bijdrage aan het
CBR

30

2.992

1.416

2.214

2.396

917

1.479

- Waarvan bijdrage aan het
RDW

0

0

0

0

1.345

0

1.345

2.504

3.149

5.279

3.658

4.041

6.782

‒ 2.741

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1

2

3

4

5

6

7

60

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere verplichtingen realisatie van € 49,3 miljoen is met name
ontstaan door overboekingen uit het Infrastructuurfonds (€ 34,6 miljoen)
ten behoeve van bijzondere uitkeringen aan Caribisch Nederland
(€ 14,6 miljoen), opdrachten voor Intelligente Transport Systemen
(€ 10 miljoen) en voor aanvullingen opdrachtenbudgetten van Smart
Mobility, Fiets, Duurzame mobiliteit en Wegverkeersbeleid, alsmede
voor Agentschapsbijdragen aan RWS en RVO (€ 10 miljoen). Daarnaast
zijn gedurende 2019 middelen voor Klimaatenvelop 2019 (€ 3,1 miljoen)
en Urgenda (€ 2,5 miljoen) toegevoegd en zijn reeds verplichtingen
aangegaan voor activiteiten van de bij Ontwerpbegroting 2020
toegevoegde middelen van het Klimaatakkoord (€ 8,9 miljoen).
2. Tegenover de hogere uitgaven van de opdrachten van de Innovatieunit
(€ 5,2 miljoen), onderdeel van het programma Beter Benutten, staan
de lagere uitgaven op overige opdrachten (€ 3,5 miljoen). De lagere
uitgaven op overige opdrachten wordt veroorzaakt door een specifieke
uitkering voor de Slimme Laadpleinen uit de klimaatenvelop 2019 en
een decentralisatie uitkering aan lokale overheden alsmede een
incidentele subsidie aan stichting E-laad.nl. Daarnaast is sprake van
€ 1,5 miljoen lagere uitgaven aan beleidsondersteuning en advies (BOA).
3. De lagere subiside uitgaven (€ 25,1 miljoen) worden met name
veroorzaakt door de kasschuif met betrekking tot de DKTI-regeling
(€ 21,7 miljoen) vanuit 2019 naar latere jaren. Daarnaast zijn onder
andere middelen gebruikt voor uitvoeringskosten van de DKTI-regeling
door RVO en er is een bijdrage geleverd aan het invullen van de taakstel­
lende onderuitputting op artikel 99.
4. De bijdragen aan agentschappen zijn € 9,4 miljoen hoger. De hogere
bijdrage aan RWS wordt verklaard door een grotere capaciteitsinzet
vanwege de uitwerking van de beleidsdoelstellingen uit het Regeerak­
koord op het gebied van het Hoofdwegennet (€ 3,6 miljoen). Daarnaast
is een hogere bijdrage aan RVO verstrekt voor de uitvoering van diverse
activiteiten uit de Klimaatenvelop 2019, zoals Elektrisch Vervoer en de
begeleiding van de tweede tranche van de DKTI-regeling (€ 3,2 miljoen).
De hogere bijdragen aan de NEa wordt verklaard door een bijdrage van
het ministerie van EZK voor Energie en Transport van € 1 miljoen en voor
het uitvoeren van uitgestelde werkzaamheden uit 2018 (€ 0,3 miljoen).
Een positief saldo van overige hogere en lagere uitgaven verklaart het
resterend saldo ( € 1,3 miljoen).
5. De bijdragen aan mede-overheden zijn € 18,5 miljoen hoger uitgevallen.
Enerzijds door een bijdrage aan de drie eilanden van Caribisch
Nederland (€ 15,3 miljoen), voor gereserveerde Beheer en Onderhoud­
middelen, een impuls voor Beheer en Onderhoud en een bedrag voor
wederopbouw Saba en St Eustatius. Anderzijds door een bijdrage aan
verschillende provincies en gemeenten inzake Slimme Laadpleinen
(€ 3,2 miljoen).
6. Gewijzigde regelgeving en het besluit tot het tijdelijk administratief
verlengen van rijbewijzen voor senioren (Kamerstukken II 2018–2019,
29398, nr. 742), resulteert in additionele bijdragen aan de RDW
(€ 1,5 miljoen) en het CBR (€ 1,4 miljoen). Deze extra bijdragen zijn gedekt
vanuit het opdrachtenbudget Smart Mobility (€ 1,8 miljoen), Wegver­
keersbeleid (€ 0,2 miljoen) en Verkeersveiligheid (€ 0,9 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

61

7. De ontvangsten vanuit de Stichting Buisleidingstraat zijn lager dan
geraamd. Om deze lagere ontvangsten op te vangen wordt de
reservering die hiervoor op het Infrastructuurfonds staat aangesproken
(€ 1,7 miljoen). Het restant wordt voornamelijk veroorzaakt door minder
ontvangsten uit bestuurlijke boetes.
Toelichting op de financiële instrumenten
14.01 Netwerk
14.01.01 Opdrachten
Het Ministerie van IenW heeft uitvoerings- en onderzoeksopdrachten
gegeven in het kader van de beleidsterreinen duurzame mobiliteit en
opdrachten betreffende diverse onderzoeken op het gebied van verkeer,
wegmaatregelen en het verduurzamen van mobiliteit. Daarnaast zijn er
uitgaven geweest voor tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en
ViA15, Smart Mobility zoals de zelfrijdende auto, het kennisplatform tunnel­
veiligheid, het Programma Aanpak Stikstof, taken in het kader van de wet
SWUNG (Samen werken aan de uitvoering van nieuw geluidbeleid). De
uitgaven voor de diverse programma’s bestonden o.a. uit onderzoeken,
communicatie, monitoring en evaluatie, gedrag- en vraagbeïnvloeding,
meerjarenprogramma MIRT en Intelligente Transport Systemen (ITS).
14.01.02 Subsidies
De uitgaven hadden betrekking op subsidies verstrekt voor het fietsbeleid,
waaronder de subsidie Fietsersbond en een incidentele subsidie aan
Stichting Wandelnet, het Fietsplatform en de Dutch Cycling Embassy. Verder
zijn in het kader van de uitvoering van de Duurzame Brandstofvisie voor
de transportsector (Kamerstukken II 2015–2016, 30 196, nr. 353) subsidies
verstrekt voor technologieontwikkeling en innovatie duurzame mobiliteit en
transport.
14.01.03 Bijdragen aan agentschappen
In het kader van het Beleidsondersteuning en Advies (BOA) protocol met
RWS waren afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering,
die RWS heeft uitvoert in opdracht van de beleids-DG’s. Door middel van
de agentschapsbijdrage was capaciteit hiervoor bij RWS gereserveerd.
Jaarlijks verstrekt het Ministerie van IenW een opdracht aan de NEa met
betrekking tot het register voor biobrandstoffen. Het betreft hier werkzaam­
heden die door RWS zijn uitgevoerd. Het gaat met name om de uitvoering
Infomil (centraal punt voor bundeling en verspreiding van milieu wet- en
regelgeving) en om de uitvoering van werkzaamheden en het leveren van
expertise op het beleidsterrein duurzame mobiliteit. Een deel van de
beleidsuitvoering is uitbesteed aan externe uitvoeringsorganisaties, zoals
aan de RVO (uitvoering van subsidieregelingen en ander beleidsondersteu­
nende werkzaamheden).
14.01.04 Bijdragen aan medeoverheden
De bijdragen aan Caribisch Nederland hebben betrekking op beheer en
onderhoud van infrastructuur (€ 15,3 miljoen). De overboeking van deze
middelen heeft plaatsgevonden door middel van bijzondere uitkeringen op
grond van de Wet financiën Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba.
14.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

62

Het Ministerie van IenW heeft € 0,2 miljoen toegekend aan (inter-)nationale
organisaties op grond van internationale verdragen of andere interna­
tionale afspraken omtrent financiële bijdragen op het gebied van duurzame
mobiliteit.
14.02 Veiligheid
14.02.01 Opdrachten
Onder opdrachten vallen brede verkeersveiligheidsonderwerpen op het
gebied van gedrag en voertuig. Gedurende het jaar 2019 zijn onder andere
opdrachten verstrekt in het kader van beleidsuitwerking voor kwetsbare en
onervaren bestuurders, zoals beginners, ouderen en fietsers. Verder zijn
hieruit met name voorlichtingscampagnes uitgevoerd op het gebied van
afleiding, drankgebruik achter het stuur en fietsverlichting. Daarnaast zijn er
enkele structurele bijdragen zoals de betaling van de gezondheidsraad voor
geschiktheidseisen aan bestuurders en aan Euro NCAP. Een aantal
opdrachten zijn in 2019 nog niet afgerond en betaald, waardoor de realisatie
achterblijft op de begroting.
14.02.02 Subsidies
In 2019 zijn subsidies verstrekt aan maatschappelijke organisaties Veilig
Verkeer Nederland (VVN), Fietsersbond, Team Alert en de Stichting Weten­
schappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV).
14.02.03 Bijdragen aan agentschappen
In het kader van het Beleidsondersteuning en Advies (BOA) protocol met
RWS zijn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering, die
RWS uit heeft uitgevoerd in opdracht van de beleids-DG’s. Door middel van
de agentschapsbijdrage is capaciteit hiervoor bij RWS ingezet.
14.02.05 Bijdragen aan internationale organisaties
In 2019 is de contributiebijdrage aan de Europese NCAP (New Car
Assesment Programme) voldaan. Om gedragsbeinvloeding te bereiken
wordt onder meer het Meerjarenprogramma Campagnes Verkeersvei­
ligheid uitgevoerd.
14.02.06 Bijdrage aan ZBO's en RWT's
Ingevolge de Regeling Maatregelen Rijvaardigheid en Geschiktheid (RMRG)
ontvangt het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), een RWT die
per 1 januari 2017 is herzien. Vanaf 2017 vindt voor de vorderingenonder­
zoeken (medisch en rijvaardigheid) nog een gedeeltelijke vergoeding plaats
(Kamerstukken II 2016–2017, 29 398, nr. 529). Het resterende bedrag wordt
doorberekend aan de burger waarbij het vorderingenonderzoek moet
plaatsvinden. Incidentele werkzaamheden voor ZBO en RWT’s komen
eveneens ten laste van deze post. Hiervoor vonden incidentele overboe­
kingen plaats vanuit opdrachtenbudgetten.
Garantstelling aan het CBR
Aan het Centraal Bureau voor de afgifte van Rijvaardigheidsbewijzen is in
2019 een garantie verleend van € 4 miljoen voor een nog op te nemen lening
in 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

63

Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele verwijzing naar artikel 12 Hoofdwegennet (bedragen x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 12 Hoofdwegennet van het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 12 Hoofdwegennet
Totale uitgaven op artikel 12 Hoofdwegennet

2.284.718
115.453
2.400.171

Waarvan
3.812

12.01

Verkeersmanagement

12.02

Beheer onderhoud en vervanging

12.03

Aanleg

551.171

12.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

544.906

12.06

Netwerkgebonden kosten HWN

661.329

12.07

Investeringsruimte

638.953

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

64

3.2.5 Beleidsartikel 15 OV-keten
Algemene doelstelling
In het voorjaar van 2014 is het tweede deel van de Lange Termijn
Spooragenda naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2013–2014
29 984, nr. 474). De kern van de ambitie zoals in de LTSA opgenomen is
een optimale reis van deur tot deur binnen de Openbaar Vervoer en
Spoorketen. De huidige begrotingsindeling sluit hier niet op aan, omdat er
sprake is van een apart artikel voor Openbaar Vervoer en een apart artikel
voor Spoor. Daarom heeft IenM bij Eerste suppletoire 2016 aangekondigd
om bij Begroting 2017 de artikelen samen te voegen tot één nieuw artikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor. Hiertoe wordt de naam en algemene
doelstelling van artikel 16 aangepast van «Spoor» naar «Openbaar Vervoer
en Spoor». Artikel 15 OV-keten wordt geschrapt en zal opgaan in het nieuwe
artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor. Met dit integrale artikel wordt beoogd
de samenhang tussen de artikelen te benadrukken. De samenvoeging is
gemeld aan de Tweede Kamer middels een brief (Kamerstukken II 2015–2016
34 300, nr. 73).
Hieronder is de budgettaire tabel van artikel 15 OV-keten opgenomen. Door
de samenvoeging van de beleidsartikelen 15 en 16 heeft deze alleen nog
betrekking op de jaren 2016 en daarvoor. Voor de jaren 2017 en verder wordt
verwezen naar artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 15 OV-keten
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

4.712

5.566

0

0

0

0

0

Uitgaven

5.673

4.745

0

0

0

0

0

15.01 OV-keten

5.673

4.745

0

0

0

0

0

15.01.01 Opdrachten

3.838

3.165

0

0

0

0

0

15.01.02 Subsidies

1.036

782

0

0

0

0

0

15.01.03 Bijdrage aan agentschappen

799

798

0

0

0

0

0

-waarvan bijdrage aan RWS

799

798

0

0

0

0

0

0

6.207

0

0

0

0

0

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

65

3.2.6 Beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
Algemene doelstelling
Om ervoor te zorgen dat reizigers veilig, betrouwbaar en betaalbaar kunnen
reizen van A naar B ontwikkelt, beheert en stuurt IenW de benutting van
de hoofdspoorweginfrastructuur aan en stelt zij decentrale overheden in
staat het Openbaar Vervoer buiten de hoofdspoorweginfrastructuur hiertoe
te ontwikkelen, beheren en benutten. Daarbij zorgt IenW tegelijkertijd dat
verladers van goederen over het spoor de trein in toenemende mate als
een aantrekkelijke vervoersoptie beschouwen.
IenW zet in op een hoofdspoorweginfrastructuur en Openbaar Vervoer dat
bijdraagt aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van Nederland,
aan het behalen van de milieunormen en de sociale functie van het
Openbaar Vervoer. Om deze doelen, die ook beschreven staan in de Lange
Termijn Spooragenda deel 2 (Kamerstukken II 2013–2014, 29 984, nr. 474), te
behalen werkt IenW samen met medeoverheden, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties.
Rol en verantwoordelijkheden
(Doen) Uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor een robuust mobiliteitssysteem van
sterke verbindingen, sterke modaliteiten, voorspelbare reistijden en goede
bereikbaarheid (zie ook artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid). Voor het
Openbaar Vervoer en Spoor betekent dit dat de Minister zorgt voor:
• Een concessie voor het vervoer over het hoofdrailnet (NS) waarin het
aanbod van het reizigersvervoer op het hoofdrailnet is vastgelegd.
• De uitvoering van het beheer, onderhoud en vervanging van railinfra­
structuur, verkeersleiding, capaciteitsmanagement en het oplossen van
veiligheidsknelpunten door ProRail onder aansturing van IenW (via de
beheerconcessie). Deze activiteiten zijn terug te vinden op het Infra­
structuurfonds (artikel 13).
• De besluitvorming over en uitvoering van investeringen in de hoofd­
spoorweginfrastructuur (incl. stations) in relatie tot gebiedsontwik­
keling. Aanlegprojecten worden in het MIRT vastgelegd. De middelen
worden beschikbaar gesteld via het Infrastructuurfonds.
• Een bijdrage aan de financiering (via het Provinciefonds of de BDU) van
het gedecentraliseerde Openbaar Vervoer.
• Een concessie voor de Waddenveren (met uitzondering van Texel).
• De financiering (via het Infrastructuurfonds) van het programma Beter
Benutten Decentraal Spoor.
• Het vormgeven (in saneringsplannen) en uitvoeren van de aanpak van
hoge geluidsbelastingen langs het hoofdrailnet door middel van het
Meerjarenprogramma geluidsanering (MJPG).
• Het invoeren van het European Railway Traffic Management System
(ERTMS), om onder meer de veiligheid op het spoor verder te verhogen.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van het beleid inzake
openbaar vervoer (per trein, bus, tram, metro, taxi en waddenveren),
waaronder het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving. IenW
zorgt voor veilige infrastructuur en optimaal gebruik daarvan via wet- en
regelgeving, aansturing van ProRail en NS in het beheer van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

66

hoofdspoorweginfrastructuur en stations en afspraken met decentrale
overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Uitvoering
vindt plaats door middel van samenwerking in de gehele ov-keten en de
gehele goederenketen. Het beleid stimuleert en faciliteert deze samen­
werking.
Deze regierol wordt ingevuld door:
• Regelgeving en afspraken over voorzieningen- en kwaliteitsniveaus bij
infrastructuur in het kader van veiligheid, betrouwbaarheid,
doorstroming en duurzaamheid.
• Regelgeving en afspraken over concessie overstijgende onderwerpen
waar het voor de reiziger van belang is dat zaken uniform geregeld
worden, ongeacht de vervoerder of concessie (zoals sociale veiligheid,
toegankelijkheid, OV-chipkaart, taxivervoer en OV-data).
• Regelgeving en afspraken over de benutting van de OV-infrastructuur en
de ordening van de OV-markt. Hierbij worden de aanbevelingen van de
parlementaire enquête Fyra betrokken.
• Het stimuleren van de samenwerking in de gehele OV-keten en de spoor­
goederenvervoerketen, door het organiseren van platforms en tafels.
• De inzet van de Beleidsimpuls railveiligheid (Kamerstukken II 2015–2016,
29 893, nr. 204), waarin de prioriteiten in de veiligheidsaanpak voor de
komende jaren zijn benoemd, zoals het Landelijke Verbeterprogramma
Overwegen, het programma niet-actief beveiligde overwegen (nabo),
het STS-verbeterprogramma (reductie stop tonend sein passages),
suïcidepreventie en externe veiligheid langs het spoor en bij emplace­
menten.
Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
Indicatoren en Kengetallen
Hieronder staan de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor
Openbaar Vervoer en Spoor.
In productartikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds zijn de aan dit
beleidsartikel gerelateerde productindicatoren en/of -kengetallen
opgenomen.
Kengetal: Personenvervoer (vanaf 2018)
2018

2019

Regionaal

Hoofdrailnet

Nederland

Regionaal

Hoofdrailnet

Totaaloordeel

7,7

7,6

7,7

7,9

7,8

Nederland
7,8

Cluster 1 Veiligheid

8,1

8,1

8,1

8,2

8,2

8,2

Cluster 2 Snelheid

7,4

7,4

7,4

7,6

7,7

7,6

Cluster 3 Gemak

7,3

7,5

7,4

7,5

7,6

7,6

Cluster 4 Comfort

7,9

7,8

7,9

8,0

8,0

8,0

Cluster 5 Beleveing

7,2

7,1

7,2

7,4

7,3

7,4

Bron: CROW/KpVV – Klantenbarometer 2018
Kengetal: Klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer (tot 2017)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

67

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Algemeen Oordeel

7,4

7,4

7,5

7,5

7,6

7,8

Informatie en Veiligheid

7,6

7,6

7,6

7,7

7,8

7,9

Rijcomfort

7,4

7,5

7,5

7,6

7,6

7,6

Tijd en doorstroming

6,8

6,8

6,9

7,0

7,0

7,2

Prijs

6,2

6,3

6,4

6,6

6,6

6,7

Bron: CROW/KpVV – OV-Klantenbarometer 2017 (http://www.ovklantenbarometer.nl/Rapporten.aspx)
Kengetal: Sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer (tot 2017)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

Waardering veiligheidsgevoel in
het voertuig als rapportcijfer
- Reizigers1

7,9

7,9

8

8

8

8,1

- Personeel2

6,9

n.b.

7

n.b.

6,8

n.b.

Onveiligheidsincidenten in en
rond het OV in %
- Reizigers3

15

15

16

14

14

16

- Personeel4

60

n.b.

60

n.b.

62

n.b.

1 Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van de reizigers tijdens de rit.
2 Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van het personeel zowel in als rond het openbaar vervoer. Dit cijfer wordt tweejaarlijks gemeten.
3 Dit betreft het percentage reizigers dat slachtoffer is geworden van een incident.
4 Dit is het percentage van het personeel dat één of meerdere keren slachtoffer is geweest van een incident. Dit cijfer wordt tweejaarlijks gemeten.

Bron: CROW-KpVV Personeelsmonitor stads- en streekvervoer 2017 en CROW-KpVV OV-Klantenbarometer 2017.
(Toelichting: rapportages staan op www.crow.nl)
Toelichting
De OV-Klantenbarometer is het klanttevredenheidsonderzoek voor het
openbaar vervoer. De OV-Klantenbarometer 2018 is geheel vernieuwd ten
opzichte van de vorige edities. De onderwerpen zijn opnieuw geclusterd en
de hoofrailnetconcessie is aan het onderzoek toegevoegd, conform Motie
Dik-Faber. Bovendien hebben in 2018 vier metingen plaatsgevonden. In de
vorige edities was dit één meting in het najaar. In 2018 is daarom een nieuwe
reeks gestart, waarbij ook de sociale veiligheid van reizigers wordt
meegenomen. Door deze nieuwe meetmethode is het niet mogelijk de
cijfers over 2018 te vergelijken met de cijfers over de jaren daarvoor. De
clusters bestaan uit de volgende onderwerpen:
– Cluster 1 Veiligheid: veiligheid rit, algemeen, halte/station.
– Cluster 2 Snelheid: frequentie, overstaptijd, reissnelheid, punctualiteit.
– Cluster 3 Gemak: gebruiksgemak ov-kaart, vervoersbewijs kopen, info
halte, informatie rit, info vertragingen.
– Cluster 4 Comfort: klimaat, instappen, zitplaats, overlast, rijstijl.
– Cluster 5 Beleving: inrichting, netheid, klantvriendelijkheid, geluid.
Volledigheidshalve zijn bij dit jaarverslag zowel de reeks 2015–2017 volgens
de oude meetmethode als de gegevens 2018 volgens de nieuwe methode
gepresenteerd.
Kengetal sociale veiligheid NS

Klantoordeel sociale
veiligheid

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

78,30%

79,50%

80,20%

80,10%

87,10%

88%

90%

90%

Bron: NS Jaarverslag 2019
Toelichting
Het klantenoordeel sociale veiligheid in de trein en op het station was over
2019 90%. De realisatie van 2019 is hoger dan de progressiewaarde van 83%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

68

Indicator: Reizigerspunctualiteit en Algemeen klantoordeel
Progres­
Bodemwaardesiewaarde
Reizigerspunctualiteit 5 minuten
Hoofdrailnet2
Algemeen klantoordeel

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

20192015-2019

91,5%

90,0%

90,5%

91,0%

90,6%

91,6%

92,6%

92,6%

74%

75%

75%

74%

77%

80%

86%

89%

Streef­
waarde

20171

2019

88,9%

90,5%

91,1%

74%

76%

80%

1 Met ingang van de nieuwe vervoerconcessie is de systematiek van jaarlijks veranderende grenswaarden gewijzigd in een systematiek van bodem- en streefwaarden. De
bodemwaarde is de waarde waaronder NS niet mag presteren op straffe van een boete. De streefwaarde voor 2019 werkt met een bonus/malus-regime, waardoor er zowel
een positieve als een negatieve prikkel is om de gewenste verbetering van de prestaties te realiseren. Voor elke prestatie-indicator geeft NS in het vervoerplan een zogeheten
progressiewaarde voor het betreffende jaar waar de ambitie in zit. Progressiewaarden en realisaties moeten tezamen over het geheel gezien progressie tonen richting
de streefwaarden voor 2019.
2 De indicator Reizigerspunctualiteit laat het percentage reizigers zien voor wie de treinreis qua reistijd is geslaagd. Dat wil zeggen dat de trein daadwerkelijk gereden heeft,
bij aankomst minder dan 5 minuten vertraging had en de voor de overstappers geplande aansluiting is gehaald.

Bron: NS jaarverslag 2019
Toelichting
1. De Reizigerspunctualiteit 5 minuten HRN was over 2019 92,6%. Dit is
gelijk aan de waarde voor 2018; hiermee wordt een goede waarde
vastgehouden.
2. Het Algemeen Klantoordeel HRN was over 2019 89%. Dit is 3%-punt
hoger dan 2018 toen de realisatie 86% was, de stijgende lijn wordt hierbij
vastgehouden. De realisatie van 2019 is hoger dan de progressiewaarde
van 76%.
Indicator: spoorveiligheid (naar risicodrager)
Omschrijving
indicator

2015

2016

2017

2018

NRV2

SGEL onder
reizigers/jaar/mld.
reizigerskm’s3

0,011

0

0

0,1

0,089

2.1

Aantal significante
ongevallen/ mln.
treinkm’s

0,20

0,18

0,16

0,18

2.2

Aantal significante
treinbotsingen/
mln. treinkm’s

0,01

0,01

0,00

0,01

2.3

Aantal significante
ontsporingen/
mln. treinkm’s

0,01

0,00

0,01

0

2.4

Aantal STS
passages4

112

100

105

137

3

Veiligheidsrisico
spoorpersoneel

SGEL onder
spoorpersoneel/
jaar/mld. treinkm’s

1,28

13,96

1,26

0,61

5,97

4

SGEL onder
Veiligheidsrisico
overweggebruikers/
overweggebruikers jaar/mld. treinkm’s

84,70

19,68

38,38

81,70

127,00

223

221

215

194

Nr. Risicodrager1

1

Veiligheidsrisico
treinreizigers

2

(Mogelijke)
ongevallen met
treinen

5

Suïcides

Aantal
spoorsuïcides

1 Risicodragers = actoren met verschillende rollen die binnen het spoorsysteem veiligheidsrisico’s lopen.
2 NRV = National Reference Value, de in Europees kader vastgestelde referentiewaarde per lidstaat voor de betreffende indicator.
3 SGEL = Slachtoffers en Gewogen Ernstige Letsels. Dit is een kwantificering van de gevolgen van ernstige ongevallen met doden en ernstige letsels, waarbij 1 ernstig letsel
statistisch gelijk is aan 0,1 overledenen.
4 STS = Stoptonend sein

Bron: Veiligheid op de rails - Jaarverslag Spoorveiligheid 2018 (ILT)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

69

Hierboven staan de indicatoren voor spoorveiligheid zoals worden
gehanteerd op basis van de Beleidsimpuls Railveiligheid. Over de
indicatoren wordt jaarlijks gerapporteerd op basis van het Jaarverslag
Spoorveiligheid, opgesteld door de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) in functie als National Railway Safety Authority. Hierin worden de
indicatoren in samenhang met de achterliggende veiligheidsrisico’s nader
toegelicht.
In bovenstaande tabel is voor de belangrijkste acht spoorveiligheidsindica­
toren aangegeven wat de stand van zaken eind 2016 was op basis van de
indicatoren. De stand van zaken 2019 komt in oktober 2020 beschikbaar.
Zoals in bovenstaande tabel te zien zijn alle waarden onder de National
Reference Value (NRV) gebleven. In de beleidsreactie op het OVV-rapport in
november 2018 is de ambitie uitgesproken om binnen 5 in plaats van 10 jaar
alle openbaar toegankelijke niet actief beveiligde overwegen te hebben
opgeheven dan wel te hebben beveiligd. Daarnaast wordt het aange­
scherpte risicogestuurde overwegenbeleid gecontinueerd.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
publiceren van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer
worden aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: Aantal treinbewegingen goederentreinen per week
2012
Betuweroute (MeterenValburg)
Zevenaar grens
waarvan Betuweroute

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

430

410

480

490

490

540

440

390

470

400

410

470

400

470

400

430

410

480

410

440

380

460

390

400

Oldenzaal grens

60

70

60

100

130

110

120

120

Venlo grens

220

240

190

270

310

240

320

340

Maastricht grens

20

30

30

30

40

50

50

40

Roosendaal grens

110

110

110

130

140

150

160

170

Bron: ProRail Operatie, VL/PAB en ProRail Vervoer en Dienstregeling PV/POV
Toelichting
De treinbewegingen van goederentreinen in bovenstaande tabel zijn
afgerond op tientallen. Er zijn geen noemenswaardige ontwikkelingen te
melden over 2019 ten opzichte van 2018.
Beleidsconclusies
Het op artikeI uitgevoerde beleid en de bijbehore resultaten waren het
afgelopen jaar grotendeels conform de verwachtingen zoals vermeld in de
begroting. Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot beleidsmatige
bijstelling aan het licht gekomen.
Het spoorgoederenvervoer wordt gestimuleerd door de gebruiksver­
goeding in de pas te laten lopen met die in de buurlanden. Binnen het
Maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer is de tijdelijke subsidieregeling
voor de periode 2019–2023 in werking getreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

70

Richting 2025, wanneer de concessie van de Nederlandse Spoorwegen voor
het hoofdrailnet afloopt, wordt de optie voor meer marktopening openge­
houden. De eerste stap hierin is een evaluatie van de huidige prestaties. In
2019 zijn verschillende bouwstenen opgeleverd, zie hiervoor het
beleidsverslag in de inleiding van dit document.
Begin zomer 2019 is de formele consultatie van het publiekrechtelijk
wetsvoorstel voor de omvorming van ProRail afgerond. Daarnaast is in 2019
gewerkt aan de uitwerking van de lagere regelgeving. In 2019 is ook de
programmabeslissing voor het European Rail Traffic Management System
(ERTMS) genomen, waarna is overgegaan naar de realisatiefase van het
programma ERTMS. Dit sluit aan bij het voornemen in het Regeerakkoord
om ERTMS tijdig uit te rollen. Daarnaast is het landelijk programma
overwegen voortvarend aan de slag gegaan in 2019, waardoor het huidige
LVO-budget nagenoeg volledig belegd is.
Zowel in als buiten Nederland is een levendig debat ontstaan over de
mogelijkheid om vervoer per vliegtuig over de korte afstand binnen Europa
te vervangen door internationaal vervoer per trein. Meer reizen per trein
draagt bij aan verduurzaming van het personenvervoer en het biedt veel
andere voordelen op het gebied van comfort, zoals uitstappen midden in
de stad. In 2019 is onder andere een extra (derde) trein naar London gerea­
liseerd en is in het voorjaar een treindienst tussen Maastricht – Heerlen –
Aken gestart.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
Begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

49.388

28.104

‒ 7.372

4.801

30.714

11.497

19.217

Uitgaven

24.603

18.896

18.804

15.728

31.659

13.157

18.502

16.01 OV en Spoor

24.603

18.896

18.804

15.728

31.659

13.157

18.502

16.01.01 Opdrachten

12.042

985

4.462

4.397

5.953

5.818

135

- ERTMS

10.417

0

47

0

0

0

0

- Overige Opdrachten

1.625

985

4.415

4.397

5.953

5.818

135

16.01.02 Subsidies

12.388

15.544

11.053

7.975

21.951

4.013

17.938

- GSM-R

1.092

2.014

3.572

0

0

0

0

- Bodemsanering NS
percelen

9.076

9.077

0

0

0

0

0

- Overige Subsidies

2.220

4.453

7.481

7.975

21.951

4.013

17.938

16.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

44

44

912

936

964

939

25

- Waarvan bijdrage aan KNMI

44

44

44

45

45

45

0

- Waarvan bijdrage aan RWS

0

0

868

891

919

894

25

16.01.04 Bijdragen aan
medeoverheden

0

2.252

2.297

2.349

2.719

2.287

432

- CLU Betuweroute en HSL

2.297

2.349

2.719

2.287

432

0

2.252

16.01.05 Bijdragen aan
internationale organisaties

129

71

80

71

72

100

‒ 28

Ontvangsten

152

3

3.497

375

249

0

249

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1

2

71

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De oorzaak van de hogere verplichtingenrealisatie ligt voornamelijk in
de verschillende overboekingen die hebben plaatsgevonden. Zo zijn er
bij Voorjaarsnota meerdere subsidies overgeboekt van het IF naar artikel
16. Er is € 14,5 miljoen overgeboekt voor de subsidie voor het maatre­
gelenpakket spoorgoederenvervoer, € 2 miljoen voor de subsidiere­
geling Samenloop Twente en € 1,8 miljoen voor de subsidie sociale
veiligheid.
Binnen het subsidiebudget is er verder verplichtingenruimte
(€ 1,4 miljoen) vanuit de jaren 2020 tot en met 2022 naar 2019 gehaald
om de meerjarige subsidie aan ROVER omtrent het OV-loket en Beleids­
ondersteuning vast te kunnen leggen. Verder is er bij najaarsnota
€ 0,4 miljoen overgeboekt naar EZK omtrent de afrekening voor de GSMR subsidieregeling. Tot slot resteert een saldo van hogere en lagere
uitgaven (- € 0,9 miljoen).
2. De hogere realisatie op het subsidiebudget wordt voornamelijk
veroorzaakt door overboekingen die gedaan zijn bij voorjaarsnota vanuit
het IF naar artikel 16. Er is € 14,5 miljoen overgeboekt omtrent de
subsidie voor het maatregelenpakket spoorgoederenvervoer,
€ 2 miljoen voor de subsidieregeling Samenloop Twente en € 1,8 miljoen
voor de subsidie sociale veiligheid en € 0,8 miljoen voor de subsidie IC
Dordrecht Breda. Bij najaarsnota zijn de overbodige middelen omtrent
de subsidieregeling derde spoor Duitsland teruggeboekt naar het IF
(€ 1,6 miljoen).
Per saldo, inclusief kleine overboekingen vanuit het opdrachtenbudget
naar het subsidiebudget voor de subsidie dashboard deur tot deur
(€ 0,1 miljoen), NOVB informatie voorziening (€ 0,1 miljoen) resteert na
afronding het totale verschil van € 17,9 miljoen.
Toelichting op de financiële instrumenten
16.01 OV en Spoor
16.01.01 Opdrachten
Dit betreffen voornamelijk opdrachten voor de implementatie van de OVchipkaart, monitoring sociale veiligheid, het uitvoeren van onderzoeken
voor het Toekomstbeeld OV, de onderzoeksresultaten voor de marktor­
dening op het spoor, de beheer- en vervoerconcessie, opdrachten voor de
verbetering van verkeersmodellen voor personen- en goederenvervoer
over ov en spoor, de uitbesteding van SWUNG-1-taken, het onderzoek naar
verbetermogelijkheden voor het rekenmodel trillingen spoorwegen en
aanpassingen in de spoorwegwetgeving.
Ook is bijgedragen aan de toegankelijkheid van het openbaar vervoer en
aan uitgaven om een gelijk speelveld te creëren in het openbaar vervoer.
Daarnaast maakt de jaarlijkse vergoeding aan de Autoriteit Consument en
Markt (ACM) onderdeel uit van deze middelen, wat een vergoeding is voor
haar werk op het gebied van spoor zoals de Vervoerkamer. De Vervoerkamer
reguleert de relatie tussen de beheerders en de gebruikers van het spoor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

72

16.01.02 Subsidies
Dit betreft de tijdelijke subsidieregeling spoorgoederenvervoer voor
bijzondere omleidingskosten. Deze regeling heeft tot doel de marktpositie
van het spoorgoederenvervoer ten opzichte van het meer vervuilende
goederenvervoer over de weg te behouden gedurende de periode dat de
Betuweroute door de aanleg van een derde spoor in Duitsland tussen
Emmerich en Oberhausen verminderd beschikbaar is en spoorwegonder­
nemingen daardoor geconfronteerd worden met extra kosten door
omleiding. Voor de jaren 2016 tot en met 2020 bedraagt het subsidieplafond
€ 13 miljoen inclusief de uitvoeringskosten.
In 2019 is verder een subsidie beschikbaar gesteld om belemmeringen voor
grensoverschrijdend treinverkeer waar mogelijk weg te nemen. Hierdoor
wordt het mogelijk voor reizigers om veilig, betrouwbaar en betaalbaar te
kunnen reizen van Nederland naar Duitsland en vice versa.
Daarnaast is er een subsidie beschikbaar gesteld ter ondersteuning van
het in stand houden van het OV-loket. Hiermee kunnen reizigers worden
ondersteund tijdens het reizen met het OV. Tenslotte is in 2019 de subsidie­
regeling Maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer van start gegaan.
16.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Rijkswaterstaat (RWS) heeft in 2019 in opdracht van IenW werkzaamheden
in het kader van beleidsondersteuning en advies (BOA) uitgevoerd. Door
middel van de agentschapsbijdrage is hiervoor capaciteit bij RWS gereser­
veerd.
16.01.04 Bijdrage medeoverheden
Dit betreft een jaarlijkse bijdrage voor de Complete Lijn Uitschakeling
(waarbij bijvoorbeeld bij een incident een tracé als geheel wordt uitge­
schakeld) en de inzet van de 25kV Spanningstester (CLU+) op de
Betuweroute en HSL in het kader van de daartoe gesloten overeenkomst
met de betrokken Veiligheidsregio’s.
16.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Dit betreft een bijdrage aan de Organisation pour les Transports Internati­
onaux Ferroviaires (OTIF). Deze internationale organisatie richt zich vooral
op het creëren van een uniform rechtssysteem voor het vervoer van
passagiers en vracht per rails.
Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele verwijzing naar artikel 13 Spoorwegen (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 13 Spoorwegen

1.727.945
203.626

Totale uitgaven op artikel 13 Spoorwegen

1.931.571

Waarvan
1.457.826

13.02

Beheer onderhoud en vervanging

13.03

Aanleg

319.486

13.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

144.269

13.07

Rente en aflossing

9.990

13.08

Investeringsruimte

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

73

Extracomptabele verwijzing naar artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur van het
Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur

151.184
3.778

Totale uitgaven op artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur

154.962

14.01

Grote regionaal/lokale projecten

103.974

14.02

Regionale Mob. Fondsen

14.03

RSP-ZZL: Pakket Bereikbaarheid

Waarvan
0
50.988

Extracomptabele verwijzing naar artikel 17.02 Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid, 17.07 ERTMS, 17.08 ZuidasDok en 17.10
PHS (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 17.02 Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid, 17.07 ERTMS, 17.08
ZuidasDok en 17.10 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer van het Infrastructuurfonds

291.339

Andere ontvangsten van artikel 17.02 Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid, 17.07 ERTMS, 17.08 ZuidasDok en 17.10
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

25.799

Totale uitgaven op artikel 17.02 Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid, 17.07 ERTMS, 17.08 ZuidasDok en 17.10
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

317.138

Waarvan
1.094

17.02

Betuweroute

17.03

Hogesnelheidstrein-Zuid

17.07

ERTMS

17.08

ZuidasDok

90.791

17.10

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

161.956

54
63.243

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

74

3.2.7 Beleidsartikel 17 Luchtvaart
Algemene doelstelling
Het versterken van de internationale concurrentiekracht van de
Nederlandse luchtvaartsector en het realiseren van een efficiënt, veilig en
duurzaam luchtvaartbestel voor goederen, passagiers en omwonenden.
Rol en verantwoordelijkheden
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van de kaders en voor
het binnen deze kaders (doen) realiseren van de gewenste ontwikkeling van
de Nederlandse luchtvaart. De rol «regisseren» heeft betrekking op de
volgende taken:
• Voor een veilig en duurzaam gebruik van netwerken stelt de Minister
normen en handhaaft deze. Daarbij valt te denken aan de wetgeving voor
het Nieuw Normen- en Handhavingstelsel Schiphol om geluidshinder te
beperken. Om de concurrentiekracht van de luchtvaart te versterken
streeft de Minister internationaal naar een gelijk speelveld. Daarin
passen een actief Nederlands lidmaatschap van de International Civil
Aviation Organization (ICAO) en een gerichte bijdrage in de totstand­
koming van Europese regelgeving inclusief een actieve rol in agent­
schappen als de European Aviation Safety Agency (EASA).
• Voor het in stand houden en versterken van het luchtvaartnetwerk van
verbindingen van Nederland met de rest van de wereld zijn interna­
tionale overeenkomsten cruciaal (multilateraal en bilateraal). De
Minister sluit hiertoe overeenkomsten met de vanuit de Nederlandse
luchtvaartpolitiek gezien belangrijke landen.
• Daarnaast wordt mede vanuit het oogpunt van verbetering van het
milieu en van de kwaliteit van de leefomgeving de innovatie en de
transitie naar een duurzame luchtvaart bevorderd.
• IenW zorgt voor de regelgeving op het gebied van marktordening,
passagiersrechten, veiligheid, milieu en security. Veel van deze
regelgeving komt in internationaal of Europees kader tot stand. In deze
kaders levert Nederland een actieve bijdrage gericht op de Nederlandse
belangen.
• De Minister richt zich nationaal en internationaal op het veiligstellen en
verbeteren van de inrichting, het beheer en het gebruik van het luchtruim
en op de verbetering van de prestaties van Luchtverkeersleiding
Nederland en het Maastricht Upper Area Control Centre, een inten­
sievere samenwerking tussen civiele en militaire luchtverkeersleidings­
organisaties (co-locatie) en een betere samenwerking van internationale
luchtverkeersleidingsorganisaties binnen het Functional Airspace Block
Europe Central (FABEC).
• De Minister geeft zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap, met
een maximaal beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfs­
leven voor duurzaamheid en voor een permanente verbetering van de
veiligheid middels introductie van veiligheidsmanagement en toezicht
gebaseerd op risico’s en veiligheidsprestatie.
• De Minister richt zich op het veilig stellen van voldoende nationale lucht­
havencapaciteit en geeft invulling aan de wettelijke taken en verplich­
tingen ten aanzien van inrichting en gebruik van luchthavens en de
omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

75

•

•

Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlijning van de
inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties en sectorpar­
tijen betrokken bij bovenstaande beleidsopgaven.
Tevens draagt de Minister zorg voor een actieve inzet van Nederland in
internationale gremia waar discussies worden gevoerd en besluiten
worden genomen die van invloed zijn op het Nederlandse
(mainport)beleid, zoals in de Europese Raad van Transportministers.
Het behalen van de doelstelling hangt af van de betrokkenheid van en
samenwerking met andere overheden en het bedrijfsleven. Daarnaast
spelen het innovatieve vermogen van en technologische ontwikkelingen
in de luchtvaartsector, de internationale ontwikkelingen en ontwikke­
lingen in internationale organisaties (EU, Eurocontrol, EASA, ICAO, ea.)
een rol alsmede economische ontwikkelingen in Nederland.

Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
Indicatoren en Kengetallen
Indicator: Creëren van luchthavencapaciteit Schiphol
Basiswaarde
2009
Gerealiseerde vliegtuigbewegingen t.o.v
plafond 500.000

Realisatie Streefwaarde
2011

2012

2013

2014

2015

2016

390.000 420.000 423.000 426.000 438.300 450.679 479.000
78%

84%

84%

85%

88%

90%

96%

2017

2018

2019

2020

497.000 499.446

497.303

500.000

99%

100%

99%

99%

Bron realisatie: Schiphol Amsterdam Airport, Kwartaalmonitor NNHS Q4 gebruiksjaar 2019 (pag.12). https://
www.omgevingsraadschiphol.nl/wp-content/uploads/2020/01/Agendapunt-1.b-Kwartaalrapportage-Q4gebruiksjaar-2019.pdf
Bron streefwaarde: (Kamerstukken II 2014–2015 34 098, nr. 1–3).
Toelichting:
Voor de luchthaven Schiphol is in 2008 voor de periode tot en met 2020
een plafond voor het aantal vliegtuigbewegingen afgesproken van 510.000.
In 2015 is dat plafond verlaagd naar 500.000 per jaar. Het Rijk heeft
daarnaast de verantwoordelijkheid voor het creëren van capaciteit op de
luchthavens Eindhoven en Lelystad.
Er is gewerkt aan het wettelijk verankeren van het Nieuwe Normen- en
Handhavingstelsel voor de luchthaven Schiphol (NNHS). Dit is van belang
voor de indicator over luchthavencapaciteit, omdat het toegestane aantal
vliegbewegingen een afgeleide zijn van deze regelgeving. De wet waarin dit
stelsel is opgenomen, is op 30 maart 2016 gepubliceerd in het Staatsblad,
maar nog niet formeel in werking getreden. Het bij de nieuwe wet
behorende Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) is nog in voorbe­
reiding. Totdat het in voorbereiding zijnde LVB in werking is getreden, is
het nieuwe stelsel formeel nog niet van kracht.
Indicator: Creëren extra luchthavencapaciteit Eindhoven en Lelystad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

76

Gerealiseerd t/m
Basiswaarde 2009 2017

Gerealiseerd t/m
2018

Gerealiseerd t/m
2019

Streefwaarde 2020

Luchthaven capaciteit Eindhoven

0

25.000

25.000

25.000

25.000

Luchthaven capaciteit Lelystad

0

45.000

45.000

45.000

45.000

Bron Eindhoven Airport: Luchthavenbesluit Eindhoven 2014 (Stb. 2014, 356 en Kamerstukken II, 2013–2014, 31 936,
nr. 187), Vergunning burgermedegebruik exploitant militaire luchthaven Eindhoven ten behoeve van Eindhoven
Airport N.V. (gebruiksjaren 2016 tot en met 2019) (Stcrt,. 2015, 47829), Vergunning burgermedegebruik exploitant
militaire luchthaven Eindhoven ten behoeve van Eindhoven Airport N.V. (Stcrt., 2019, 71975). Bron Lelystad:
Luchthavenbesluit Lelystad (Staatsblad 2015, nr. 130.).
Toelichting
Ten behoeve van de start van de tweede fase van de ontwikkeling van
Eindhoven Airport conform het Aldersadvies Eindhoven uit 2010, is op
17 december 2015 aan Eindhoven Airport NV voor de jaren 2016 tot en met
2019 een vergunning verleend voor burgermedegebruik van de militaire
luchthaven Eindhoven voor de volledige ruimte van 25.000 extra vliegtuig­
bewegingen (Stcrt., 2015, 47829). Om te komen tot besluitvorming over de
toekomstige ontwikkeling van Eindhoven Airport na 2019 is in opdracht van
de Minister van IenW door de heer Pieter van Geel de Proefcasus Eindhoven
Airport uitgevoerd. Conform het advies van Van Geel is voor 2020 en 2021
in een nieuwe vergunning voor burgermedegebruik aan Eindhoven Airport
een maximum aantal vliegtuigbewegingen van 41.500 vergund (Kamer­
stukken II, 31 936, nr. 713).
Ten behoeve van de uitbreiding van Lelystad Airport heeft het kabinet een
Luchthavenbesluit vastgesteld dat op 1 april 2015 in werking is getreden met
een voorziene uitbreiding van de luchthaven voor groot commercieel
verkeer: gefaseerd naar maximaal 45.000 vliegtuigbewegingen. Tot de
herziening van het luchtruim is dit aantal maximaal 10.000 vliegtuigbewe­
gingen.
Indicator: Luchthavengelden, ATC-heffingen en overheidsheffingen
(aeronautical kosten)
Ranglijst kostenniveau (van
hoog naar laag)

Streefwaarde 2016
e.v.

Realisatie 2015

Realisatie 2016

Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

London Heathrow (LHR)

1

1

1

1

n.n.b.

Parijs (CDG)

3

4

4

4

n.n.b.

Frankfurt (FRA)

2

2

2

2

n.n.b.

Gatwick

4

3

3

5

n.n.b.

Schiphol

9

9

10

10

n.n.b. < LHR, FRA, CDG

Zürich

6

5

5

6

n.n.b.

München

5

6

6

3

n.n.b.

Brussel

8

8

8

7

n.n.b.

Madrid

7

7

7

8

n.n.b.

Bron: SEO Benchmark Luchthavengelen en Overheidsheffingen van verschillende jaren (2014 t.m. 2019)
Toelichting
Onder andere in de Actieagenda Schiphol (Kamerstukken II 2015–2016, 29
665, nr. 224) staat dat het belangrijk is dat Schiphol een concurrerend
kostenniveau behoudt. Om dit te kunnen vaststellen, vindt jaarlijks een
vergelijking plaats van de luchthavengelden, de Air Traffic Control (ATC)heffingen en de overheidsheffingen op Schiphol en tien concurrerende
luchthavens. In deze benchmark wordt berekend wat op de verschillende
luchthavens voor een vergelijkbaar pakket vluchten betaald zou moeten
worden. De resultaten van de laatste benchmark zijn in bovenstaande tabel
opgenomen waarbij nummer 1 de duurste is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

77

De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van publicatie
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: Geluidsbelasting rond Schiphol
Periode

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Grenswaarde
TVG

Gedurende het gehele etmaal
(Lden)

62,45

62,55

62,67

62,79

62,81

62,57

n.n.b

63.46 dB(A)

Gedurende de periode van
23.00 tot 7.00 uur (Lnight)

52,09

52,14

52,53

52,46

52,25

51,68

n.n.b

54.44 dB(A)

Bron: Handhavingsrapportage Schiphol (ILT, 2019) Bron grenswaarde: Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (2004).
Toelichting
In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol zijn voor de luchthaven Schiphol
de grenzen gesteld aan de totale hoeveelheid geluid (Totaal Volume Geluid,
TVG) dat het vliegverkeer in een jaar mag produceren. De geluidsbelasting
van het vliegverkeer moet worden begrensd met op handhavingspunten
vastgestelde grenswaarden (aan de baankoppen en bij aanpalende
bebouwde kom).
In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol is vastgelegd dat de totale
hoeveelheid geluid van het luchthavenluchtverkeer bij Schiphol per
gebruiksjaar overdag (de Lden) niet meer dan 63,46 dB(A) en voor de nacht
(de Lnight) niet meer dan 54,44 dB(A) mag bedragen. Bij dreigende
overschrijding wordt door de ILT handhavend opgetreden.
Voor de jaarlijkse totale risicogewicht score (TRG-score) voor Schiphol in
relatie tot de TRG-grenswaarde in het Luchthavenverkeerbesluit wordt
verwezen naar de handhavingsrapportage Schiphol, ILT, 2019.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van publicatie
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: Aantal passagiersbestemmingen waarnaar (> 2 x per jaar) met
voornamelijk geregelde vluchten wordt gevlogen per luchthaven
Luchthaven

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Amsterdam

246

253

263

271

266

261

264

263

262

266

272

n.n.b

Frankfurt

291

284

283

288

301

286

286

287

290

309

322

n.n.b

London Heathrow

177

171

165

174

176

176

179

180

186

203

210

n.n.b

Parijs Charles de Gaulle

273

272

271

268

256

258

278

274

290

294

316

n.n.b

Brussel

190

183

188

200

190

181

192

190

193

200

204

n.n.b

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), op basis van APGdat.
Toelichting
In deze tabel is het aantal bestemmingen per luchthaven opgenomen
waarvoor geldt dat deze meer dan twee keer per jaar worden aangevlogen.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van publicatie
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: Aantal vliegtuigbewegingen, passagiers en vrachttonnage per
luchthaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

78

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Amsterdam

428

391

386

420

423

426

438

451

479

497

499

n.n.b

Frankfurt

480

458

458

481

476

466

463

457

453

465

501

n.n.b

London Heathrow

473

460

449

476

471

470

471

472

473

474

476

n.n.b

Parijs Charles de Gaulle

551

518

492

507

491

472

465

469

473

476

481

n.n.b

Brussel

236

212

205

214

206

199

214

221

207

221

218

n.n.b

Amsterdam

47

44

45

50

51

53

55

58

64

68

71

n.n.b

Frankfurt

53

51

53

56

57

58

59

61

61

64

69

n.n.b

London Heathrow

67

66

66

69

70

72

73

75

76

78

80

n.n.b

Parijs Charles de Gaulle

61

58

58

61

61

62

64

66

66

69

72

n.n.b

Brussel

19

17

17

19

19

19

22

23

22

25

26

n.n.b

Amsterdam

1.568

1.286

1.512

1.524

1.483

1.531

1.633

1.621

1.662

1.731

1.716

n.n.b

Frankfurt

2.021

1.808

2.199

2.133

1.986

2.016

2.051

1.993

2.029

2.109

2.087

n.n.b

London Heathrow

1.401

1.278

1.473

1.484

1.465

1.423

1.499

1.497

1.541

1.698

1.685

n.n.b

Parijs Charles de Gaulle

2.039

1.819

2.177

2.088

1.950

1.876

1.896

1.861

1.953

2.011

1.987

n.n.b

659

449

476

475

459

430

454

463

464

513

532

n.n.b

Vliegbewegingen (x 1.000)

Passagiers (in miljoenen)

Vracht (x 1.000 ton)

Brussel

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS / ACI)
Toelichting
Inzet van het beleid is het optimaliseren van de netwerkkwaliteit in
combinatie met een concurrerende en duurzame luchtvaart. De netwerk­
kwaliteit wordt mede bepaald door overheidstarieven en -maatregelen,
maar is voor een groot deel niet direct beïnvloedbaar. Bovenstaande
kengetallen geven de omvang van het netwerk in aantallen bestemmingen
en het verkeer en vervoer op Schiphol weer in vergelijking met andere grote
Noordwest-Europese luchthavens.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van publicatie
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Monitor Netwerkkwaliteit en Staatsgaranties
De jaarlijkse Monitor Netwerkkwaliteit en Staatsgaranties van SEO
Economisch Onderzoek geeft een beeld van de ontwikkeling van de
netwerkkwaliteit op Schiphol ten opzichte van enkele concurrerende
luchthavens. Daarnaast wordt in de monitor het netwerk van Air France KLM
vanaf Schiphol vergeleken met dat vanaf Parijs Charles de Gaulle. Zo wordt
de naleving van de staatsgaranties gevolgd die in het kader van de fusie van
KLM met Air France zijn afgesproken. De monitor richt zich op de kwaliteit
van de directe verbindingen vanaf luchthavens («directe connectiviteit»),
de verbindingen vanaf luchthavens met een overstap onderweg («indirecte
connectiviteit») en de huboperatie op luchthavens («hubconnectiviteit»).
Uit de monitor 2019 blijkt dat de directe connectiviteit op Schiphol stijgt,
ondanks het capaciteitsplafond van 500.000 vluchten. Dit komt doordat de
monitor zich niet richt op vrachtvluchten en niet-lijnvluchten. In 2019 hebben
deze plaats gemaakt voor passagiers- en lijnvluchten. Ook hebben de
resultaten van de monitor betrekking op de maand september. In die maand
waren er in 2019 meer vluchten, in tegenstelling tot enkele andere maanden.
De procentuele groei van de indirecte connectiviteit ten opzichte van 2018
is lager dan die van de meeste andere luchthavens die in de monitor met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

79

Schiphol vergeleken worden. De hubconnectiviteit van Schiphol neemt ten
opzichte van 2018 af, terwijl deze op een aantal andere luchthavens in de
monitor wel groeit.
Van de voor Nederland belangrijke landen is Schiphol goed verbonden met
Indonesië, Taiwan en Brazilië. De connectiviteit van Schiphol naar India,
Zuid-Afrika en Japan is lager dan die van de meeste concurrenten. Schiphol
is direct verbonden met 38 van de 40 belangrijkste Global Cities op andere
continenten. In termen van het aantal directe vluchten is deze connectiviteit
echter wel lager dan die vanaf de meeste concurrerende luchthavens.
De netwerken van KLM en Air France op Schiphol en Parijs Charles de Gaulle
hebben zich in 2019 in grote lijnen gelijkmatig ontwikkeld.
Kengetal: Gemiddelde EU-brede vertraging per en-route vlucht toe te
rekenen aan Air Traffic Management (in minuten)
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Taakstelling vanaf 2000 met
herijking voor 2002-2006

0,7

0,6

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

n.n.b.

Gerealiseerd

0,63

0,54

0,61

0,76

0,91

0,94

1,83

n.n.b.

Bron: Performance Review Body, Performance Monitoring Dashboard. https://www.eurocontrol.int/prudata/
dashboard/vis/2019/
Toelichting
Het Rijk heeft geen directe invloed op het aantal minuten vertraging in het
Europese luchtruim. Dit kengetal is een internationaal gemiddelde en wordt
bepaald door operationele factoren, zoals capaciteitsplanning, human
resource management, weersomstandigheden en stakingen. Dit kengetal
geeft wel een beeld van de efficiëntie van het luchtvaartbestel.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van publicatie
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: Gemiddelde ATFM-vertraging per vlucht
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

1

1

1

2

2

2

2

n.n.b.

0,78

0,68

0,94

1,41

1,34

1,89

2,91

2

3,22

2,19

n.n.b.

Grenswaarde
Gemiddelde ATFM-vertraging (en route en airport)
per vlucht in minuten per vlucht gerealiseerd
Gerealiseerd
Gemiddelde ATFM-vertraging (en route en airport)
per vlucht in minuten per vlucht gerealiseerd
Gerealiseerd
Gemiddelde ATFM-vertraging (airport) per vlucht in
minuten per aankomende vlucht volgens de PRB
methode

Bron: Luchtverkeersleiding Nederland 2018
Toelichting
Dit kengetal heeft betrekking op de gemiddelde vertraging op Nederlandse
luchthavens. Het merendeel van de vertragingen treedt op in de termi­
nalfase van een vlucht en wordt veroorzaakt door weersomstandigheden
(storm, mist, sneeuw) die een direct negatief effect hebben op de
afhandeling van de starts en landingen in de vluchtfase beneden een hoogte
van een kilometer. Beperkte aantallen vliegtuig-opstelplaatsen en
werkzaamheden op de luchthaven kunnen ook vertragingen veroorzaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

80

De door de verkeersleiding beïnvloedbare ATFM vertraging is in 2018
afgenomen ten opzichte van 2017, van 0,20 minuten per vlucht naar 0,06.
LVNL hanteert met ingang van 2015 dezelfde systematiek als de
Performance Review Body om vertragingen te meten. Verder heeft LVNL in
2015 de vertragingswaarden vanaf 2010 herberekend volgens de PRBsystematiek om de effecten van de wijziging van de meetsystematiek
transparant weer te geven. Er is uitsluitend sprake van een technische
wijziging in de meetsystematiek zonder een beleidsmatige impact.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van publicatie
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Beleidsconclusies
Het op artikel 17 uitgevoerde beleid is in hoge mate conform hetgeen in
de begroting 2019 is opgenomen. Dit wordt hieronder nader toegelicht.
De capaciteit voor luchtvaart in Nederland is schaars en luchtvaart brengt
op dit moment en op middellange termijn een belasting van het milieu met
zich mee. Daarom is de beleidsinzet er op gericht om de beschikbare
capaciteit zo efficiënt mogelijk te benutten en zo veel mogelijk in te zetten
ter ondersteuning van de hubfunctie van Schiphol. In 2019 is het besluit
slotallocatie afgerond (Stb. 2019, 305) dat Schiphol als verantwoordelijke
partij aanwijst voor de vaststelling van de capaciteitsdeclaratie en zorgt voor
extra waarborgen. Verder is er een wetsvoorstel in procedure gebracht
waarmee wordt geregeld dat het misbruik van slots (Stb. 2019, 305) bestraft
kan worden door het opleggen van een bestuurlijke boete. De verkeersver­
delingsregel (Kamerstukken II 2019-2020, 31 936, nr. 684) die toeziet op
een capaciteitsverdeling tussen Schiphol en Lelystad Airport is genotificeerd en goedgekeurd door de Europese Commissie.
Voorts is de Tweede Kamer op 5 juli 2019 geïnformeerd over de beleidsinzet
voor de middellange termijn ontwikkeling van Schiphol en het perspectief
in het kader van de Luchtvaartnota. Deze beleidsinzet wordt momenteel
verder uitgewerkt. In 2019 is de Ontwerp-Luchtvaartnota 2020-2050
voorbereid, waarbij de stappen van de PlanMER-procedure zijn gevolgd.
Vanwege het betrekken van het advies van de commissie-Remkes over
stikstof en luchtvaart is de publicatie van de Ontwerp-Luchtvaartnota
uitgesteld tot 2020.
De Tweede Kamer is op 10 juli 2019 middels een tweede voortgangrap­
portage (Kamerstukken II 2018-2019, 29 665, nr. 373) geïnformeerd over de
implementatie van de aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor de
Veiligheid (OVV). In 2019 is opdracht gegeven voor een aantal onderzoeken
in het kader van veiligheidsanalyses. Deze worden in 2020 afgerond.
Hiermee zorgen we voor een verdere inzet op het gebied van vliegveiligheid.
Het kabinet is voornemens Lelystad Airport open te stellen voor handels­
verkeer zodat met name vakantievluchten van Schiphol naar Lelystad
Airport verplaatst kunnen worden en er op Schiphol meer ruimte vrijkomt
voor mainportgebonden verkeer. In de Kamerbrief van 2 juli 2019 (Kamer­
stukken II 2018-2019 31 936, nr. 643) is aangegeven dat opening van Lelystad
Airport zo snel mogelijk dient plaats te vinden en gedurende 2019 is intensief
aan dit kabinetsdoel gewerkt. Het merendeel van de activiteiten was gericht
op het voldoen van de randvoorwaarden die door de Tweede Kamer zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

81

gesteld voor opening van de luchthaven. Na het wegvallen van de PAS is
een projectspecifieke aanpak gekozen om tot een passende beoordeling te
komen ten behoeve van besluitvorming over Lelystad Airport in 2020.
De Kamer is op 27 maart 2019 geïnformeerd over het klimaatbeleid voor
de luchtvaart (Kamerstukken II 2018-2019, 31 936, nr. 585). Met die brief is
ook het Ontwerpakkoord van de Duurzame Luchtvaarttafel aan de Kamer
aangeboden. Partijen aan de Duurzame Luchtvaarttafel hebben in 2019
belangrijke stappen gezet om het gebruik van duurzame brandstoffen te
stimuleren en om technologische innovatie – o.a. op het gebied van hybride
elektrisch vliegen – te versnellen. De Luchtvaartnota zal verdere richting
geven aan de uitvoering van het klimaatbeleid voor de luchtvaart.
Het programma Luchtruimherziening is een samenwerking van twee depar­
tementen (IenW en Defensie) en drie luchtverkeersleidingsorganisaties
(LVNL, MUAC en het commando Luchtstrijdkrachten). De belangrijkste
behaalde doelen zijn de Startbeslissing (Kamerstukken II 2018-2019, 31 936,
nr. 595), de notitie reikwijdte en detailniveau NRD (Kamerstukken II
2018-2019, 31 936, nr. 658) behorende bij de PlanMER-procedure die in het
kader van de verkenningsfase van het op MIRT geïnspireerde proces wordt
doorlopen, alsmede de nota van antwoord waarin de reactie op de
zienswijzen op de NRD is opgenomen (Kamerstukken II 2019-2020, 31 936
nr. 707).
De governance van de luchthaven op Bonaire en Sint Eustatius is in 2019
verbeterd met een aanstelling van een nieuwe directeur en Raad van
Commissarissen op Bonaire en een interim havenmeester op Sint Eustatius.
De bouw van een nieuwe toren en terminal op de luchthaven van Sint
Eustatius is gestart. De renovatie van de start- en landingsbaan op de
luchthaven van Saba is afgerond. Na het afronden van het watermanage­
mentplan van Sint Eustatius wordt gewerkt aan de eerste quick wins om
de erosie op Sint Eustatius te verminderen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 17 Luchtvaart (bedragen x €1.000)
Realisatie

Verplichtingen

Vastgestelde Verschil
Begroting

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

19.220

30.324

12.483

20.877

37.066

40.424

‒ 3.358

0

23.000

‒ 23.000
1.366

Waarvan
garantieverplichtingen
Uitgaven

21.288

27.440

14.982

21.913

28.695

27.329

17.01 Luchtvaart

21.288

27.440

14.982

21.913

28.695

27.329

1.366

17.01.01 Opdrachten

5.651

8.587

7.187

12.458

12.223

19.957

‒ 7.734

‒ Opdrachten GIS

1.401

3.170

1.766

2.436

909

5.228

‒ 4.319

- Caribisch Nederland

0

0

0

0

1.397

7.790

‒ 6.393

- Overige Opdrachten

4.250

5.417

5.421

10.022

9.917

6.939

2.978

17.01.02 Subsidies

2.423

8.455

6.365

3.214

3.953

4.142

‒ 189

0

0

0

0

1.000

1.000

0

- Overige Subsidies

2.423

8.455

6.365

3.214

2.953

3.142

‒ 189

17.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

12.068

9.040

108

4.244

4.649

1.654

2.995

- Waarvan bijdrage aan RWS
(Caribisch Nederland)

12.010

8.955

0

4.082

4.422

1.210

3.212

- Waarvan bijdrage aan RWS

35

71

88

148

213

430

‒ 217

- Waarvan bijdrage aan KNMI

23

14

20

14

14

14

0

- Leefbaarheidsfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1

2

3

82

Realisatie

Vastgestelde Verschil
Begroting

17.01.04 Bijdragen aan
medeoverheden

0

0

0

779

6.356

0

6.356

- Bijdrage Caribisch
Nederland

0

0

0

779

6.356

0

6.356

1.146

1.281

1.247

1.141

1.255

1.476

‒ 221

17.01.06 Bijdragen aan ZBO’s/
RWT’s

0

77

75

77

259

100

159

- LVNL

0

77

75

77

88

100

‒ 12

- Overige bijdragen

0

0

0

0

171

0

171

31.354

8.392

1.237

1.611

1.631

1.365

266

17.01.05 Bijdragen aan
internationale organisaties

Ontvangsten

4

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De per saldo lagere verplichtingenrealisatie van € 3,3 miljoen wordt
veroorzaakt door enerzijds een verlaging van de verplichtingen van
€ 23 miljoen doordat in de begroting 2019 rekening was gehouden met
het aangaan van een garantieverplichting in 2019 voor de aanschaf van
nieuwe vliegtuigen door Winair. Dit is niet noodzakelijk gebleken in 2019,
omdat het voor Winair niet mogelijk was om te investeren in nieuwe
vliegtuigen in 2019. Anderzijds zijn meer verplichtingen gerealiseerd
doordat op het opdrachtenbudget Caribisch Nederland € 7 miljoen
verplichtingen naar voren zijn gehaald voor de wederopbouw Sint
Eustatius. Daarnaast is op het budget bijdrage Caribisch Nederland het
verplichtingenbudget verhoogd door toevoeging van middelen uit de
regio-enveloppe (€ 3,5 miljoen), op dit budget zijn ook verplichtingen
naar voren gehaald voor de bijzondere uitkering aan het Openbaar
Lichaam Sint Eustatius (€ 9 miljoen).
2. De lagere realisatie op de opdrachten wordt veroorzaakt door:
• Opdrachten GIS (€ 4,3 miljoen): Er zijn geen uitgaven geweest voor
de aankoop van percelen van eigenaren met een grondpositie in
het geluids- en veiligheidssloopzone Schiphol (GIS) binnen het
Luchthaven indelingsbesluit.
• Er is € 6,4 miljoen minder gerealiseerd dan begroot op het opdrach­
tenbudget Caribisch Nederland, omdat dit is overgeheveld naar
Agentschapsbijdrage Caribisch Nederland (€ 3,2 miljoen) en naar
bijdrage medeoverheden (€ 2,8 miljoen) voor de wederopbouw,
realisatie van de Luchthaventerminal en bestrijding van erosiepro­
blematiek op Sint Eustatius. Daarnaast is er € 0,4 miljoen van het
instrument Opdrachten naar het instrument Bijdrage aan medeover­
heden overgeboekt, voor de wederopbouw van de luchthaven Saba.
• Voor de overige opdrachten geldt dat er diverse mutaties hebben
plaatsgevonden, waarvan de belangrijkste zijn:
• De BARIN (Board of Airline Representatives In the Netherlands)
en IenW hebben overeenstemming bereikt over een totaalbedrag
van € 4 miljoen aan kosten dat kan worden toegeschreven aan
ondoelmatige en ontijdige besluitvorming bij het Schadeschap
Luchthaven Schiphol in de periode 2007–2011. De helft is in 2018
betaald de andere helft is in 2019 betaald, waardoor de realisatie
in 2019 € 2 miljoen hoger is.
• Defensie heeft € 0,5 miljoen budget overgeveld naar IenW ten
behoeve van het project luchtruimherziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

83

•

Ten behoeve van de toezichtskosten die de ACM heeft gemaakt,
is € 0,6 miljoen overgeboekt naar EZK.
• Het dan resterende verschil (€ 1,1 miljoen) wordt verklaard door
een aantal overige kleine mutaties.
3. Er is € 3,2 miljoen overgeboekt van opdrachten Caribisch Nederland naar
Agentschapsbijdrage Caribisch Nederland voor wederopbouw en
erosiebestrijding op Sint Eustatius. Het dan resterende verschil (€ 0,2 miljoen) wordt verklaard door mutaties in de agentschapsbijdrage
RWS.
4. Vanuit de wederopbouwgelden (op het insrument Opdrachten) en de
regio-envelop is € 6 miljoen gerealiseerd voor de kustbescherming en
de aanpak van erosie op Sint Eustatius. Daarnaast is er € 0,4 miljoen van
het instrument Opdrachten naar het instrument Bijdrage aan medeover­
heden overgeboekt, voor de wederopbouw van de luchthaven Saba.
Toelichting op de financiële instrumenten
17.01 Luchtvaart
17.01.01 Opdrachten
Opdrachten Geluidsisolatie Schiphol (GIS) en Schadeclaims Schiphol
Doel van het project Geluidsisolatie Schiphol fase 3 (GIS-3) is het
verminderen van geluidshinder voor omwonenden van Schiphol door
middel van geluidsisolatie. De uitgaven die in 2019 zijn gedaan hadden
betrekking op de behandeling en uitbetaling van schadeclaims. Er zijn geen
uitgaven geweest voor de aankoop van percelen van eigenaren met een
grondpositie in het geluids- en veiligheidssloopzone Schiphol (GIS) binnen
het Luchthaven indelingsbesluit.
Overige opdrachten
1. Programma Schiphol
Het budget is voornamelijk besteed aan opdrachten ten behoeve van de
implementatie maatregelen die volgen uit onder andere het nieuwe
normen- en handhavingsstelsel voor Schiphol,aanpassing van de regels
voortkomend uit wet en regelgeving, zijnde Wet luchtvaart, het Luchthave­
nindelingsbesluit Schiphol (LIB) en het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol
(LVB) Daarnaast zijn opdrachten verstrekt in het kader van Doc29 en ten
behoeve van integrale veiliheidsanalyses.
2. OVV-follow-up
Sinds 13 december 2018 rapporteert de minister halfjaarlijks aan de Kamer
over de opvolging van de aanbevelingen van de OVV. Op 10 juli 2019 is de
laatste voortgangsrapportage verschenen (Kamerstukken 2018-2019, 29
665, nr. 373). Hierin is onder meer beschreven hoe het ministerie verder
werkt aan het versterken van de rol als systeemverantwoordelijke voor de
veiligheid op Schiphol. In 2019 is bovendien een onafhankelijke evaluatie
gestart van de opvolging van de aanbevelingen van de OVV.
3. Lelystad
De doelstelling is om Lelystad Airport (LA) zo snel mogelijk open te stellen
als overloopluchthaven van Schiphol voor groot commercieel verkeer. In
2019 is hard gewerkt om dit mogelijk te maken. De uitgaven hadden voorna­
melijk betrekking op opdrachten met betrekking op het Startbesluit
Luchtruim Herziening, de zienswijze- en voorhangprocedure wijziging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

84

Luchthavenbesluit. De organisatie en begeleiding van voorlichtingsbijeen­
komsten in de regio. Route- en geluidsberekeningen. Eveneens werden
opdrachten verstrekt in het kader van de dossiers volgelaanvaringen en
gevolgen van het stikstofbesluit.
4. Nadere uitwerking luchtruimvisie en civiel-militaire samenwerking
Begin 2018 is het project luchtruimherziening van start gegaan. De doelen
van de luchtruimherziening zijn verruiming van civiele en militaire capaciteit
in het luchtruim, efficiënter gebruik en beheer van het luchtruim en vermin­
dering van de impact van vliegroutes op de omgeving.
Het budget werd in hoofdzaak ingezet voor de voorbereiding en uitvoering
van de plan MER (afronding 2020), de notitie Reikwijdte en Detailniveau
(NRD), en het opstellen van projectplannen. Tevens werden opdracht
verstrekt in het kader van publicaties en voorlichtingsbijeenkomsten.
5. Omgevingsmanagement
In dit kader werd budget ingezet voor onder andere de Klankbordgroep
Luchtvaartnota, de Kerngroepen Luchtvaart, alsmede diverse informatiebij­
eenkomsten in de regio, onder andere rond het programma Meten en
Berekenen en de opzet van het monitoringsprogramma Lelystad.
6. State Safety Programme
Ten behoeve van herziening van het SSP Actieplan 2019-2020 werd opdracht
verleend voor de ondersteuning daarbij.
7. Verminderen risico op vogelaanvaringen
In 2019 is het budget met betrekking het voorkomen van vogelaanvaringen
besteed aan:
– De Tijdelijke subsidieregeling onderwerken graanresten 2018-2022;
– het controleren van de met de agrariërs overeengekomen maatregelen
in het kader van de Tijdelijke subsidieregeling onderwerken graanresten
2018-2022;
– monitoring van de vogelpopulatie rond Schiphol (nulmeting);
– ganzen vangacties rondom Schiphol;
– Ganzenjachtdagen.
8. Opdrachten Caribisch Nederland
Het betreft het de financiering van diverse onderzoeken en opleidingen, en
de jaarlijks terugkerende kosten voor instandhouding van de luchtvaartpu­
blicaties. Vanaf 2018–2020 betreft het ook de financiering van de
wederopbouw van de Bovenwindse eilanden als gevolg van de orkanen in
september 2017 (zie ook 17.01.04 Bijdragen aan mede-overheden).
9. KDC
In 2019 heeft de Stichting Knowledge & Development Center (KDC)
projecten uitgevoerd gericht op een betere voorspelbaarheid van de
verkeersstromen en de luchthaven capaciteit en vermindering van milieu­
belasting, afstemming van verkeer van verschillende luchthavens, beter
betrekken van operators bij de benutting van de beschikbare capaciteit en
er is gewerkt aan de procesverbetering voor de introductie van nieuwe
concepten in de praktijk. De structurele verbinding met de Technische
Universiteit Delft en Hogeschool van Amsterdam is voortgezet. Dit leverde
een flink aantal studenten dat de opleiding heeft afgerond door te werken
aan research voor de luchtvaart.
17.01.02 Subsidies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

85

Versneld onderwerken graanresten ten behoeve van reduceren risico
vogelaanvaringen Schiphol
Eén van de sporen in de aanpak om het risico van vogelaanvaringen op
Schiphol te reduceren is het beperken van voedselaanbod. Er is een subsi­
dieregeling voor het bijdragen aan het versneld onderwerken van de
graanresten na de oogst in een deel van de Haarlemmermeerpolder. Het
doel van de regeling is een vermindering van het aantrekken van foerage­
rende ganzen. In 2019 is ruim € 1,4 miljoen uitgegeven aan deze subsidie­
regeling.
Leefbaarheidsfonds
In het kader van hinderbeperking is de tweede tranche van het leefbaar­
heidsfonds, met een looptijd van 2016-2020, een belangrijke impuls voor
de inpassing van de luchthaven Schiphol in haar omgeving. De partijen
Schiphol, de provincie Noord-Holland en het Rijk hebben afgesproken om
in totaal € 30 miljoen voor een tweede fase ter beschikking te stellen aan
de Stichting Leefomgeving Schiphol. Het Rijk stelt hiervan maximaal
€ 10 miljoen ter beschikking. Hiervan is € 5,3 miljoen uitgegeven in 2016 en
€ 2,9 miljoen in 2017. In 2019 is € 1,0 miljoen uitgegeven.
Hiernaast zijn er diverse kleinere subsidies verstrekt aan Omgevingsraad
Schiphol en commissies regionaal overleg, de Klachtentelefoon Lucht­
verkeer Limburg en het verbeteren van luchtvaartveiligheid Zuidoost Afrika.
Incidentele subsidies
1. Ondersteuning luchtverkeersdienstverlening Bonaire
Om een onaanvaardbare stijging in de tarieven voor het gebruik van lucht­
verkeersdienstverlening op en rond Bonaire International Airport te
voorkomen, zal IenW een deel van de kosten voor het leveren van de dienst
door Dutch Caribbean Air Navigation Service Provider (DC-ANSP) dekken
via subsidiering. Zonder deze bijdrage zouden de tarieven dusdanig sterk
stijgen dat een mogelijke verstoring van de markt zal optreden, met
bijbehorend negatief effect op de lokale gemeenschap. In 2019 heeft IenW
hiervoor een subsidie van € 0,65 miljoen aan DC-ANSP verstrekt.
2. Subsidie luchthaven Twente
Area Development Twente (ADT) ontvangt van IenW een subsidie van
maximaal € 0,9 miljoen voor het doen van luchtzijdige investeringen voor
de ontwikkeling van luchthaven Twente (onder de voorwaarde dat de
bijdrage voldoet aan de regels voor staatssteun) en voor het laten uitvoeren
van een onderzoek naar de mogelijkheden voor een remote tower concept
voor luchtverkeersdienstverlening. Het deel van de subsidie dat betrekking
heeft op het onderzoek voor een remote tower concept is in 2017 in
voorschot verstrekt en is in 2019 vastgesteld waarbij in 2019 € 0,02 miljoen
is betaald aan ADT. De verstrekking van het overige deel van de subsidie ten
behoeve van de luchthaven Twente heeft nog niet plaatsgevonden.
3. Omgevingsraad Schiphol (maatschappelijke consultatie)
Conform de motie van het lid Remco Dijkstra (Kamerstukkken II, 2017-2018,
29 665, nr. 314) is een brede maatschappelijke consultatie uitgevoerd als
onderdeel van het adviestraject over een toekomstbestendig Nieuw
Normen- en Handhavingstelsel (NNHS) en wonen-vliegen door de ORS.
Hiertoe heeft de ORS in 2019 een incidentele subsidie ontvangen van
€ 0,22 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

86

4. Stichting Advisering Bewonersvertegenwoordigers Regionale
Luchthavens
Ter ondersteuning van belangengroepen en omwonenden van Luchthavens
is in 2019 een subsidie verstrekt aan de Stichting Advisering Bewonersver­
tegenwoordigers Regionale Luchthavens (ABReL).
17.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Er zijn bijdragen aan RWS ter beschikking gesteld. Het grootste gedeelte
hiervan heeft betrekking op Caribisch Nederland en betreft:
– de uitvoering van de masterplannen van de luchthavens op Caribisch
Nederland, gericht op het wegwerken van de tekortkomingen ten
aanzien van de internationale regelgeving;
– de uitvoering van het watermanagementplan voor de aanpak van de
erosie op Sint Eustatius;
– de wederopbouw van de luchthaven op Sint Eustatius na de orkanen van
september 2017.
17.01.04 Bijdragen aan mede-overheden
Voor de aanpak van de erosie op het eiland zijn middelen beschikbaar
gesteld aan Sint Eustatius in het kader van de wederopbouw na de orkanen
van september 2017 en de Regio Envelop voor de regionale opgaven. Met
deze bijdragen zijn diverse onderdelen van het watermanagementplan
opgepakt en gereed gemaakt voor uitvoering. RWS ondersteunt en
begeleidt het openbaar lichaam in dit proces.
Voor de wederopbouw van de luchthaven Saba is een bijdrage verstrekt aan
het openbaar lichaam Saba van € 0,4 miljoen.
17.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Voor de jaarlijkse contributie aan de International Civil Aviation Organi­
zation, aan het hiertoe opgezette samenwerkingsverband binnen ABIS (de
ABIS-groep vertegenwoordigt de burgerlijke luchtvaartautoriteiten van
Oostenrijk, België, Kroatië, Nederland, Luxemburg, Ierland, Zwitserland en
Portugal), en aan de European Civil Aviation Conference (ECAC) is in 2019
een bedrag uitgegeven van € 1,3 miljoen, waarvan € 1,1 miljoen via de
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
17.01.06 Bijdragen aan ZBO’s
Kadaster
In lijn met de ICAO verplichting voorziet EU-verordening 73/2010 in een
wettelijk kader voor het ontwikkelen van een database van obstakels voor
veilige luchtvaartoperaties binnen het Nederlands luchtruim. Daartoe werd
aan het Kadaster, bij wijze van voorschot een bedrag betaald van
€ 0,171 miljoen betaald
Garantie LVNL
Het luchtvaartbegeleidingssysteem van Luchtverkeersleiding Nederland
(LVNL) nadert het einde van zijn technische levensduur en dient te worden
vervangen. Het proces hiertoe loopt inmiddels. Daarnaast is de huisvesting
uitgebreid. Voor deze twee ontwikkelingen gaat LVNL bij het Ministerie van
Financiën leningen aan voor een maximaal bedrag van € 165 miljoen. In
het kader van de regelgeving met betrekking tot schatkistbankieren stelt
het Ministerie van IenW zich garant voor deze leningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

87

Ontvangsten
De ontvangsten betreffen met name de ontvangsten Eurocontrol internal
tax, zijnde het verschil tussen de ontvangsten afkomstig van Eurocontrol
voor de luchtdienstverlening boven FL 245 (het hogere luchtruim) en de
door de LVNL namens de Staat der Nederlanden aan Eurocontrol betaalde
contributies inzake Eurocontrol en Maastricht Upper Area Control Center
(MUAC). Deze ontvangst wordt ingezet voor een subsidie om een onaan­
vaardbare stijging in de tarieven voor het gebruik van luchtverkeersdienst­
verlening op en rond Bonaire International Airport te voorkomen. Daarnaast
betreft het ontvangsten van de ACM die de kosten van haar toezichtstaken
deels aan de sector doorbelast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

88

3.2.8 Beleidsartikel 18 Scheepvaart en Havens
Algemene doelstelling
Het realiseren van een efficiënt, veilig en duurzaam goederenvervoer­
systeem, waarbinnen de internationale concurrentiekracht van de mainport
en van de Nederlandse maritieme sector wordt versterkt.
Rol en verantwoordelijkheden
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor het in stand houden van een robuust
hoofdnetwerk van vaarwegen. Vanuit de begroting Hoofdstuk XII (artikel
26.01) wordt een bijdrage gedaan aan het Infrastructuurfonds. Via het Infra­
structuurfonds (artikel 15, 17 en 20) investeert de Minister door middel van
aanleg en benutting in dit netwerk, in binnenhavens en in de maritieme
toegang van zeehavens om een goede en betrouwbare bereikbaarheid over
water van de economische kerngebieden te realiseren. Aanleg- en benut­
tingsprojecten worden in het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport (MIRT) vastgelegd. De Minister is verantwoordelijk voor
toezicht en nautisch beheer. Rijkswaterstaat voert als beheerder het beheer,
onderhoud en vervanging uit. De uitgaven aan beheer, onderhoud en
vervanging worden verantwoord op het Infrastructuurfonds (artikel 15).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook voor de
uitvoering van het maritiem beleid. De rol «regisseren» heeft betrekking op
de volgende taken:
• De Minister stelt normen en handhaaft deze om het veilige en duurzame
gebruik van netwerken te waarborgen. De Minister ijvert regionaal en
internationaal voor gelijke normen, bijvoorbeeld in de Raad Vervoer,
Telecommunicatie en Energie van de EU en de Internationale Maritieme
Organisatie (IMO), ook omdat een internationaal level playing field goed
is voor de Nederlandse concurrentiepositie. Daarin passen een actief
Nederlands lidmaatschap van IMO en Centrale Commissie voor de
Rijnvaart (CCR) en een gerichte bijdrage aan de totstandkoming van
Europese regelgeving, inclusief een actieve rol in agentschappen als
het Europese Maritieme Veiligheidsagentschap (EMSA) en andere
organisaties.
• De in 2015 vastgestelde Maritieme Strategie geeft de leidende principes
aan: meerwaarde door samenwerking, ruimte voor ondernemerschap
en oog voor de stad en leefomgeving. Vanuit het oogpunt van
verbetering van het milieu en van de kwaliteit van de leefomgeving
wordt de innovatie en de transitie naar een duurzame scheepvaart
bevorderd. IenW zorgt voor «state of the art» regelgeving op het gebied
van marktordening, passagiersrechten, bemanningszaken en security.
Waar nodig wordt hiervoor internationaal samengewerkt.
• Met het programma Beter Benutten stimuleert de Minister een slim,
efficiënt en veilig gebruik van de vaarwegen. Samen met de inspan­
ningen van de vervoerders en verladers kan daarmee de capaciteit van
de vaarwegen beter worden benut.
• De Minister geeft zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap, met
een maximaal beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfs­
leven voor een permanente verbetering van de veiligheid en
duurzaamheid van het transport over water.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

89

•

•

IenW draagt, binnen het kabinetsbrede bedrijvenbeleid onder
coördinatie van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, als
vakdepartement verantwoordelijkheid voor de overheidsinbreng op de
Topsector Logistiek en het maritieme cluster binnen de Topsector Water
en Maritiem.
Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlijning van de
inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties en sectorpar­
tijen betrokken bij bovenstaande beleidsopgaven.

Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel
24 Handhaving en toezicht) en door de Autoriteit Consument en Markt.
Indicatoren en Kengetallen
Hieronder zijn de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor
scheepvaart en havens opgenomen. In productartikel 15 Hoofdvaarwe­
gennet van het Infrastructuurfonds zijn de aan dit beleidsartikel gerela­
teerde productindicatoren en/of -kengetallen opgenomen.
Indicator: Passeertijd sluizen
Realisatie 2012 Realisatie 2013 Realisatie 2014 Realisatie 2015 Realisatie 2016 Realisatie 2017 Realisatie 2018 Realisatie 2019
Hoofdstransportas

68%

69%

70%

68%

66%

66%

63%

65%

Hoofdvaarweg

78%

80%

80%

80%

80%

80%

75%

77%

Overige vaarweg

93%

92%

92%

91%

91%

88%

87%

85%

Bron: Rijkswaterstaat, 2019
Toelichting
Voor elk type vaarweg (Hoofdtransportas, Hoofdvaarweg en Overige
vaarwegen) wordt een te realiseren percentage schepen nagestreefd dat
binnen de normtijd de sluis passeert (streefwaarde). De «passeertijd
sluizen» is een absolute normtijd die voor elke sluis afzonderlijk is bepaald.
De gerealiseerde passeertijden op de hoofdtransportassen voldoen nog niet
aan de streefwaarden. Dit speelt al langere tijd en wordt voornamelijk
veroorzaakt door gebrek aan capaciteit op de corridors tussen Zeeland en
Rotterdam. Voor de sluizen op die corridors lopen dan ook MIRT-projecten,
gericht op het verbeteren van deze capaciteit.
De passeertijden voor de hoofd- en overige vaarwegen scoren overigens
wel (ruim) voldoende.
Kengetal: Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel (in tonnen) van
de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de totale NoordwestEuropese havenrange (de «Hamburg-Le Havre range»)
Basiswaarde 2005 2011 2012 2013 2014 2015

20161 2017

20182 2019

Totaal Nederlandse
Zeehavens

44,9 47,2 47,9 47,5 47,2 48,1

48,3 47,9

50,3 n.n.b

Mainport Rotterdam

34,9 36,3

37,7 37,2

36,8 n.n.b

10,6 10,7

13,5 n.n.b

Overige Nederlandse
Zeehavens

37 36,6 36,2 37,3

10 10,9 10,9 10,9

11 10,8

1 Vanaf 2016 Havenbedrijf Rotterdam op basis van cijfers ESPO. ESPO beschouwt daarin alleen de Nederlandse havens van Rotterdam, Amsterdam en Zeeland. In eerdere
jaren zijn ook de havens van Moerdijk en Groningen in het overzicht meegenomen. Deze worden niet meegenomen door ESPO.
2 Marktaandeel overige Nederlandse zeehavens is vanaf 2018 inclusief Gent (B), na de fusie van de havenbedrijven Zeeland Seaports en Gent tot North Sea Port 9 december
2017. Er worden geen uitgesplitste cijfers gepubliceerd.

Bron: 2002–2010 Nationale Havenraad, 2011–2015 IenW, > 2016 Havenbedrijf Rotterdam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

90

Toelichting
Dit kengetal geeft informatie over het marktaandeel van de Nederlandse
zeehavens ten opzichte van de concurrerende Noordwest Europese
havenrange (de zogenaamde «Hamburg-Le Havre range»). Het streven is
het marktaandeel van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de
totale Noordwest (de «Hamburg-Le Havre range») ten minste te handhaven.
Het «Totaal Nederlandse Zeehavens» kent een stijging van het markt­
aandeel, met de aantekening dat na de fusie van Zeeland Seaports en Gent
die laatste daarin is begrepen. Rotterdam kende in 2018 een beperkte groei
(+ 2,6 mln ton, + 0,3%), waar Antwerpen (de 2e haven van NW Europa) een
plus van 5,5% noteerde (+ 11,6 mln ton). Daardoor nam het relatieve
martkaandeel licht af (met 0,4%) naar 36,8%. In absolute zin is Rotterdam
nog met afstand de grootste haven (460 mln ton, Antwerpen 235 mln ton).
De overslag van massagoed (zowel droog als nat) nam licht af t.o.v. 2017,
het containersegment nam sterk toe (+5,6%).
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het drukken
van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer worden
aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT) van schepen >
100 GT en pontons > 1.000 GT
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Van de vloot van in Nederland geregistreerde zeeschepen onder Nederlandse vlag
Aantallen
Handelsvaart

725

769

800

822

808

790

771

761

757

n.n.b.

Zeesleepvaart

249

235

247

260

258

275

288

291

299

n.n.b.

Waterbouw

120

156

169

168

167

171

171

176

168

n.n.b.

1.094

1.160

1.216

1.250

1.233

1.236

1.230

1.228

1.224

Handelsvaart

6.075

6.883

6.740

7.045

6.978

6.572

6.411

6.275

6.229

n.n.b.

Zeesleepvaart

310

290

362

347

360

409

423

444

532

n.n.b.

Waterbouw

450

513

531

533

537

531

542

572

545

n.n.b.

6.835

7.686

7.633

7.925

7.875

7.512

7.376

7.291

7.306

Totaal
Bruto tonnage (GT) (x 1.000)

Totaal

Van de vloot onder buitenlandse vlag in Nederlands eigendom of beheer
Aantallen
Handelsvaart

433

422

408

403

403

432

451

458

474

n.n.b.

Zeesleepvaart

459

456

477

498

519

512

502

499

496

n.n.b.

Waterbouw

63

55

55

52

52

62

62

63

57

n.n.b.

Totaal

955

933

940

953

974

1.006

1.015

1.020

1.027

Handelsvaart

5.259

5.232

5.072

5.517

5.987

6.500

7.203

7.700

8.806

n.n.b.

Zeesleepvaart

1.011

1.298

1.640

1.612

1.643

1.740

2.239

1.706

1.779

n.n.b.

Waterbouw

251

210

264

248

285

312

322

328

319

n.n.b.

6.521

6.740

6.976

7.377

7.915

8.552

9.764

9.734

10.184

Bruto tonnage (GT) (x 1.000)

Totaal

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2018. Cijfers van zeeschepen onder buitenlandse vlag op basis van
IHS.
Toelichting
Bovenstaande kengetallen geven informatie over de ontwikkeling in
aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot in Nederlands eigendom of
beheer onder Nederlandse en buitenlandse vlag. De gegevens zijn
opgesplitst naar de sectoren handelsvaart, zeesleepvaart en waterbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

91

De groei c.q. afname van de vloot onder Nederlandse vlag is niet alleen van
overheidsbeleid afhankelijk, maar ook van externe factoren zoals de
wereldwijde groei van het ladingaanbod en investeringsklimaat, het
zeevaartbeleid (waaronder fiscale klimaat) van andere landen en de
individuele prestaties van de ondernemingen. Een toename van de vanuit
Nederland beheerde vloot (en dan met name de Nederlandse vlag) is
gunstig voor de ontwikkeling van de toegevoegde waarde.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
opstellen van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer
worden aangeboden bij de begroting 2021.
Kengetal: veiligheid scheepvaart
2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2

2

1

n.n.b.

Aantal scheepvaartongevallen (inclusief vissersvaartuigen en recreatievaart) op
het Nederlandse deel van de Noordzee (Nederlandse en buitenlandse vlag)
Zeer ernstige scheepvaartongevallen
(ZESO)

1

Ernstige scheepvaartongevallen
Totaal (ESO)

1

0

4

2

0

0

4

9

4

15

13

12

11

8

10

10

n.n.b.

5

10

4

19

15

12

11

10

12

11

n.n.b.

164

161

176

n.n.b.

Aantal significante ongevallen met schepen op de Nederlandse binnenwateren
Aantal significante scheepsongevallen

96

164

159

161

136

138

158

Aantal doden en gewonden op schepen op de Nederlandse binnenwateren (ook onder niet Nederlandse vlag)
Aantal doden

7

4

8

4

9

4

6

7

8

2

n.n.b.

Aantal gewonden

49

45

63

58

27

44

35

38

33

53

n.n.b.

Bron: RWS, 2019, Cijfers van zeeschepen onder buitenlandse vlag op basis van IHS.
Toelichting
In 2018 zijn op het Nederlandse deel van de Noordzee 10 ESO’s (ernstige
scheepvaartongevallen) en 1 ZESO (zeer ernstige scheepvaartongeval)
geregistreerd. De ESO’s zijn als volgt onderverdeeld: koopvaardij (3), visserij
(3), werk- en dienstvaart (4) en recreatievaart (1). Doordat een ongeval een
aanvaring betrof tussen werk- en dienstvaart en zeevaart komt één ESO hier
tweemaal voor. De ZESO betrof recreatievaart. Over het jaar 2018 zijn geen
scheepsongevallen op de Noordzee geregistreerd met dodelijke slacht­
offers.
Op de Nederlandse binnenwateren (inclusief de zeehavens) zijn in 2018 in
totaal 1.349 ongevallen geregistreerd waarvan er 176 ernstige scheepson­
gevallen waren. Hierbij was sprake van grote materiële schade aan schip,
lading of infrastructuur, met milieuschade, stremming van de vaarweg of
(in uitzonderlijke gevallen) doden en zwaargewonden als gevolg. Deze
ernstige ongevallen zijn de zogenaamde significante ongevallen.
In 2018 was er bij 2 geregistreerde scheepsongevallen een dodelijk
slachtoffer te betreuren.
De gegevens over 2019 waren nog niet beschikbaar ten tijde van het
opstellen van dit jaarverslag. De informatie zal aan de Tweede Kamer
worden aangeboden bij de begroting 2021.
Beleidsconclusies
De resultaten van het op artikel 18 gevoerde beleid zijn in 2019 conform
de verwachtingen zoals vermeld in de begroting. Op het gebied van
Caribisch Nederland is er meer bereikt dan was verwacht in de begroting,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

92

als gevolg van de bijdrage uit de Regio envelop voor de zeehaven Saba. Er
zijn verder geen grote afwijkingen opgetreden en er was geen noodzaak tot
bijstelling. Het beleid heeft daarmee in 2019 bijgedragen aan de realisatie
van een efficiënt, veilig en duurzaam goederenvervoersysteem, met
aandacht voor de internationale concurrentiekracht van de mainport en van
de Nederlandse maritieme sector.
Het afgelopen jaar stond grotendeels in het teken van de verduurzaming
van de binnenvaart en zeevaart. Op 11 juni 2019 is de in het regeerakkoord
aangekondigde Green Deal getekend. Overheid en (markt)partijen hebben
zich daarmee gecommitteerd aan de doelstellingen voor verduurzaming
van de zeevaart en binnenvaart in 2050 en schetsen de maatregelen die zij
gaan ondernemen om die doelen te bereiken. (Kamerstukken II 2018-2019,
33 043, nr. 102).
In de zomer van 2019 is het voorstel tot wijziging van de Scheepvaartver­
keerswet (Loodsplicht Nieuwe Stijl) én het concept Loodsplichtbesluit 2021
aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2018-2019, 35 248, nr.
2). Dat voorziet in een nieuw over de havengebieden heen geharmoniseerd
stelsel van loodsplichtvrijstellingen en –ontheffingen. Tevens worden
allerlei in de loop der jaren ontstane oneffenheden in de huidige loods­
plichtregelgeving met dit voorstel opgelost. Daarmee ligt de planning op
schema en lijkt de beoogde inwerkingtreding van deze nieuwe regelgeving
op 1 januari 2021 realiseerbaar.
In 2019 is er veel voortgang geboekt binnen Internationale Maritieme
Organisatie (IMO) op het gebied van autonome zeevaart (schepen die met
sterk gereduceerde bemanning of zelfs zonder bemanning kunnen varen).
Door een analyse van de internationale veiligheids- en milieuregels die zijn
ontwikkeld binnen de IMO is er inzicht gekomen in de belemmeringen voor
autonome scheepvaart die de huidige kaders opwerpen. In de volgende fase
zullen oplossingen worden gezocht voor deze belemmeringen om
autonome scheepvaart in de toekomst mogelijk te maken.
Naar aanleiding van de op 1 januari 2019 door de MSC Zoe verloren lading
Noord van de Waddeneilanden zijn onderzoeken in gang gezet om de
gevolgen te mitigeren en om de kans op dergelijke gebeurtenissen in de
toekomst te minimaliseren.
Met de Goederenvervoeragenda, die in juli 2019 naar de Tweede Kamer is
gestuurd (Kamerstukken II 2018-2019, 34 244, nr. 2), zijn de prioritaire
beleidsthema’s en acties voor multimodaal en integraal goederenvervoer
en logistiek beleid vastgesteld. Daarbij zijn tevens al verschillende eerste
speerpunten uitgewerkt. Er is onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden
voor de shift van vracht van de weg naar spoor, water en buisleidingen. Deze
vormen de basis voor een hands-on modal shift programma met de sector
dat in 2020 zal starten. In het najaar 2019 is in het BO MIRT besloten een
meerjarenprogramma te ontwikkelen voor de goederenvervoercorridors
Oost en Zuidoost. Daarnaast is een onderzoek gestart naar de mogelijk­
heden voor een samenhangende aanpak op de goederencorridor
Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen. De uitkomst van beide corridorgerichte
aanpakken wordt ter besluitvorming ingebracht in het BO MIRT eind 2020.
Tenslotte is een start gemaakt met de uitvoering van de Digitale Transport
Strategie, waarvan in 2020 de eerste (tussen)resultaten beschikbaar komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

93

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 18 Scheepvaart en Havens (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

30.508

21.489

30.825

44.916

35.641

6.070

29.571

Uitgaven

10.932

22.733

29.409

39.981

57.139

38.555

18.584

18.01 Scheepvaart en havens

10.932

22.733

29.409

39.981

57.139

38.555

18.584

18.01.01 Opdrachten

6.278

14.562

18.207

26.913

19.452

31.763

‒ 12.311

- Topsector Logistiek

4.909

11.954

16.810

15.482

15.778

17.590

‒ 1.812
‒ 11.603

- Caribisch Nederland

0

0

141

9.774

797

12.400

- Overige Opdrachten

1.369

2.608

1.256

1.657

2.877

1.773

1.104

18.01.02 Subsidies

2.200

5.926

8.505

7.976

5.756

4.172

1.584

- Topsector Logistiek

1.750

5.102

7.775

6.359

4.189

4.104

85

- Overige Subsidies

450

824

730

1.617

1.567

68

1.499

18.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

1.283

1.290

1.137

1.430

1.608

988

620

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

1.283

1.290

1.137

1.212

1.498

988

510

- Waarvan bijdrage aan RVO

0

0

0

218

110

0

110

18.01.04 Bijdragen aan
medeoverheden

0

0

0

2.158

28.701

0

28.701

- Bijdragen aan
medeoverheden Caribisch
Nederland

0

0

0

2.158

28.701

0

28.701

18.01.05 Bijdragen aan
internationale organisaties

1.171

955

1.560

1.504

1.622

1.632

‒ 10

450

254

794

168

427

0

427

Ontvangsten

1

2

3

4

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere realisatie op de verplichtingen van € 29,6 miljoen is met name
ontstaan door de verstrekking van bijzondere uitkeringen van
€ 28,9 miljoen voor de wederopbouw van de havens Saba en St.
Eustatius en steigerverlenging pier Bonaire via het financieel instrument
bijdrage aan medeoverheden. Verder leiden overige mutaties tot een
hogere realisatie op de verplichtingen (€ 0,7 miljoen).
2. De lagere realisatie van de opdrachten van € 12,3 miljoen wordt
veroorzaakt door:
• de overboeking van opdrachten Caribisch Nederland € 11,6 miljoen
naar het financieel instrument bijdrage aan medeoverheden voor
verstrekking van bijzondere uitkeringen voor de werderopbouw van
de havens Saba en St. Eustatius en steigerverlenging pier Bonaire.
• actualisatie van de programmering Topsector Logistiek (TSL),
waardoor het opdrachtenbudget is verlaagd met € 1,8 miljoen.
• hogere uitgaven (€ 1,1 miljoen) aan overige opdrachten voor extra
werkzaamheden voor met name de projecten digitale transport
strategie goederenvervoer, Zeehavennota en Goederenvervoer­
agenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

94

3. De hogere realisatie op de subsidies is met name het gevolg van
€ 1,4 miljoen aanvullend subsidiebudget dat gedurende 2019
beschikbaar is gesteld voor de Subsidieregeling Innovaties Duurzame
Binnenvaart (IDB). Overige kleine mutaties van € 0,2 miljoen leiden tot
een totaal verschil van € 1,6 miljoen op subsidies.
4. De hogere realisatie op het instrument bijdrage aan medeoverheden van
€ 28,7 miljoen is ontstaan door:
• een bijzondere uitkering van € 21,3 miljoen ten behoeve van de
renovatie en uitbreiding van de zeehaven op Saba.
• een bijzondere uitkering van € 5,6 miljoen aan St. Eustatius ten
behoeve van de wederopbouw en verbetering van de maritieme
infrastructuur.
• een bijzondere uitkering van € 1,3 miljoen voor de steigerverlenging
van de zuidpier op Bonaire.
• een bijzondere uitkering van € 0,5 miljoen ten behoeve van het
beheer en onderhoud op Caribisch Nederland.
Toelichting op de financiële instrumenten
18.01 Scheepvaart en havens
18.01.01 Opdrachten
– IenW draagt jaarlijks financieel bij aan de ACM voor het uitvoeren van
toezicht op het loodswezen. De overige kosten van het toezicht worden
via het loodstarief doorberekend aan de scheepvaart.
– Voor het project herstelwerkzaamheden pier Bonaire is in 2019
€ 0,7 miljoen uitgegeven.
– De concurrentiepositie van het maritieme cluster vereist de implemen­
tatie van verdragen, een gelijk speelveld en vermindering van de admini­
stratieve lasten. De inzet richt zich bijvoorbeeld op een Europese
maritieme ruimte zonder grenzen, het monitoren van de arbeidsmarkt,
het faciliteren van verbetering van de efficiency van bemanningen en
het wegnemen van knelpunten in de relevante wetgeving. Hiervoor is
beleidsinformatie verzameld en onderzoek verricht.
– Voor de Topsector Logistiek zijn opdrachten uitgevoerd onder regie van
het Topteam Logistiek. In 2019 werd in totaal voor € 15,8 miljoen aan
activiteiten in de vorm van opdrachten uitgevoerd. De opdrachten
hebben betrekking op de volle breedte van de logistieke sector, dat wil
zeggen op alle modaliteiten.
18.01.02 Subsidies
– Voor innovaties in de binnenvaart gericht op verduurzaming is in 2019
de subsidieregeling Innovaties Duurzame Binnenvaart verlengd. Door
grote belangstelling vanuit de binnenvaartsector is het (opgehoogde)
subsidieplafond van € 1,4 miljoen voor 2019 volledig benut.
– Voor de Topsector Logistiek zijn in 2019 voor € 4,2 miljoen subsidies op
basis van het meerjarenprogramma 2015–2020 via de Nederlandse
Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) uitgezet. Het NWO
voert het onderzoeksdeel uit van de Topsector Logistiek.
18.01.03 Bijdragen aan agentschappen
In het kader van het Beleidsondersteuning en Advies (BOA) protocol met
RWS zijn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering, die
RWS uitvoert in opdracht van de beleids-DG’s. Door middel van de agent­
schapsbijdrage wordt capaciteit hiervoor bij RWS gereserveerd.
18.01.04 Bijdragen aan medeoverheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

95

–

–

–

Om een bijdrage te leveren aan de verbeteringen van de leefbaarheid op
Bonaire is een bijzondere uitkering van € 1,3 miljoen verleend aan
Bonaire voor de verlengingswerkzaamheden van de Zuidpier te
Kralendijk.
Vanuit de wederopbouwmiddelen (na de orkanen Irma en Maria), de
havenimpulsgelden en de Regio envelop is aan Saba een bijzondere
uitkering van € 21,3 miljoen verleend voor het project «Wederopbouw
en vernieuwing van de zeehaven infrastructuur» om de haven van Saba
voor de toekomst robuust en veilig te maken.
Om een bijdrage te leveren aan de wederopbouw en verbetering van
de maritieme infrastructuur op St. Eustatius is een bijzondere uitkering
van € 5,6 miljoen verleend aan St. Eustatius, mede aangewezen voor
het verbeteren van de toegankelijkheid en veiligheid van de haven met
oog op orkaanbestendigheid. De havenverbetering hangt nauw samen
en wordt integraal aangepakt met de kusterosie problematiek van Sint
Eustatius.

18.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Vanuit de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) gelden
betaalt Nederland circa € 0,5 miljoen contributie aan de Centrale Commissie
voor de Rijnvaart (CCR) en circa € 0,4 miljoen contributie aan de Interna­
tional Maritime Organisation (IMO) conform verdragsverplichtingen.
Daarnaast zijn bijdragen aan het European Inland Waterway Transport (IWT)
platform circa € 0,4 miljoen, de International Association of Marine Aids to
Navigation and Lighthouse Authorities (IALA), de Donaucommissie en
North Atlantic Ice Patrol verschuldigd.
Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele verwijzing naar artikel 15 Hoofdvaarwegennet (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdsdtuk XII aan artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds

810.184

Andere ontvangsten van artikel 15 Hoofdvaarwegennet

130.509

Totale uitgaven op artikel 15 Hoofdvaarwegennet

940.693

Waarvan
8.830

15.01

Verkeersmanagement

15.02

Beheer onderhoud en vervanging

353.574

15.03

Aanleg

195.446

15.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

51.994

15.06

Netwerkgebonden kosten HVWN

330.849

15.07

Investeringsruimte

0

Extracomptabele verwijzing naar artikel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam van het
Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam

15.604
582

Totale uitgaven op artikel 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam

16.186

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

16.186

Waarvan
17.06

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

96

Extracomptabele verwijzing naar artikel 18.03 Intermodaal vervoer (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 18.03 Intermodaal vervoer van het Infrastructuurfonds

0

Andere ontvangsten van artikel 18.03 Intermodaal vervoer

0

Totale uitgaven op artikel 18.03 Intermodaal vervoer

0

Intermodaal vervoer

0

Waarvan
18.03

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

97

3.2.9 Beleidsartikel 19 Uitvoering Milieubeleid en Internationaal
Algemene doelstelling
IenW zet zich in de internationale arena in voor een klimaatbestendige en
duurzame infrastructuur en leefomgeving. Zo heeft Nederland zich gecom­
mitteerd aan de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling (Sustainable
Development Goals/ SDG’s), waardoor de Nederlandse innovaties en kennis
ook buiten de landgrenzen kunnen worden ingezet voor het realiseren van
die doelen. Daarbij zet IenW voor het agenderen van onderzoek en beleid,
de ontwikkeling van internationale beleidsinstrumenten, uitwisseling van
kennis en expertise, het creëren van draagvlak en het versterken van
marktkansen voor Nederlandse IenW sectoren, gericht in op internationale
samenwerking met overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen om de
klimaatweerbaarheid, duurzaam waterbeheer, slimme en groene mobiliteit
en circulaire economie in binnen- en buitenland te versterken.
Rol en verantwoordelijkheden
Regisseren
De Minister van IenW regisseert de inhoudelijke lijn voor de nationale
inbreng in de ontwikkeling van het Europese en het mondiale transport- en
milieubeleid. Meer specifiek is de Minister van IenW verantwoordelijk voor:
• De uitvoering van de voor IenW relevante SDG's uit de 2030 Agenda voor
duurzame ontwikkeling en de verantwoording aan de Tweede Kamer
daarover.
• De regie op de internationale aspecten van het IenW-beleid, inclusief
het politieke optreden en de vertegenwoordiging in de betreffende inter­
nationale gremia. Daartoe horen onder andere de Europese Transporten Milieuraad, de UNECE, de OESO, OESO-ITF en UN Environment.
• Het opstellen en uitdragen van de Nederlandse inzet in internationaal
kader bij de vaststelling van normen en plafonds, de vertaling daarvan
naar Nederlandse wet- en regelgeving en de verdeling van doelstel­
lingen over sectoren en milieuthema's.
• De nationale en Europese beleidscoördinatie op het gebied van satel­
lietnavigatie en de IenW inzet op het gebruik satelliet-data en satellietnavigatie.
Het internationale IenW beleid vindt niet alleen zijn grondslag in dit beleids­
artikel. Specifieke rollen en verantwoordelijkheden van de Minister op de
verschillende beleidsterreinen van IenW zijn bij de betreffende artikelen
vermeld. De Minister van Buitenlandse Zaken coördineert het internationale
beleid ten behoeve van geïntegreerde besluitvorming door het Kabinet.
De Minister van BHOS coördineert de Nederlandse inzet op de SDG’s.
Stimuleren
De Minister van IenW ontplooit ook diverse activiteiten om de nationale
doelen van de transities naar een circulaire economie, een klimaatbe­
stendige inrichting van de leefomgeving en duurzame mobiliteit te
versterken door verbinding met internationale activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

98

•

•

•

•

Het onderhouden van een netwerk met lidstaten, EU-instellingen en
mondiale organisaties, denktanks en non-gouvernementele organi­
saties. Dit netwerk is cruciaal om tijdig (nieuwe) internationale ontwik­
kelingen te signaleren die van invloed (kunnen) zijn op de IenW-terreinen
en het ontwikkelen van een visie en strategie voor de internationale
beleidsinzet.
Voor ondersteuning van beleidsontwikkeling neemt IenW deel aan
diverse bilaterale en multilaterale overleggen (formeel en informeel)
gericht op de totstandkoming van coalities met gelijkgezinde landen.
Gerichte financiële ondersteuning van het werk van (inter)nationale
organisaties die zich inzetten voor de bevordering van internationale
samenwerking en overdracht/uitwisseling van kennis.
Ten slotte zet IenW samen met andere deelnemende staten en actoren
in op het bevorderen van concrete internationale samenwerking en
activiteiten in internationale multi-stakeholderpartnerschappen, zoals
het Global Partnership for Marine Litter en de Climate and Clean Air
Coalition.

(Doen) Uitvoeren
IenW heeft een deel van de beleidsuitvoering uitbesteed aan het Rijksin­
stituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). De opdracht verlening en de bijbehorende
budgetten aan het RIVM en de RVO worden binnen IenW op één plaats
verantwoord en centraal gecoördineerd. Doel hiervan is het verbeteren van
overzicht op en flexibiliteit binnen de totale opdracht, kwaliteitsverbetering
van het hele opdrachtproces (goed opdrachtgeverschap) en terugdringen
van de administratieve lasten.
De Minister laat onder meer de volgende werkzaamheden uitvoeren:
• Uitvoering van subsidieregelingen en -programma’s en beleidsonder­
steunende werkzaamheden (zoals beleidsadviezen) door de RVO.
• Het RIVM voert als kennisinstituut op het gebied van milieuproblematiek
beleidsvoorbereidend en -onderbouwend onderzoek uit. Daarnaast
ondersteunt het RIVM het milieubeleid bij een groot aantal (vaak
wettelijk vastgelegde) reguliere taken, zoals monitoring- en rapportage­
verplichtingen en stoffenbeoordelingen.
Indicatoren en Kengetallen
De IenW ambities kunnen door de hoge mate van verwevenheid met de
internationale arena alleen maar effectief worden gerealiseerd in interna­
tionaal verband. Dit is niet alleen afhankelijk van de Nederlandse inzet, maar
ook van de inbreng van partners en andere partijen. Het opnemen van
kwantitatieve meetbare indicatoren gerelateerd aan het te realiseren doel is
in dit verband zelden relevant of toepasselijk.
Beleidsconclusies
Het uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren het afgelopen
jaar conform de verwachtingen zoals opgenomen in de begroting 2019.
In 2019 heeft Nederland de urgentie van de transitie naar een circulaire
economie internationaal actief uitgedragen. Zo sprak Staatssecretaris Van
Veldhoven op het World Circular Economy Forum (WCEF) in Helsinki (juni),
werd het secretariaat van het Platform for Accelerating the Circular
Economy (PACE) naar Nederland gehaald (februari), en bracht Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

99

het onderwerp tijdens verschillende internationale missies op hoog
ambtelijk niveau naar voren (o.a. UNEA, COP25 en Californië). Verder heeft
Nederland afgelopen jaar aangeboden om het WCEF in 2021 in Den Haag
te hosten. Ook het Nederlands bedrijfsleven zet in op de transitie.
In 2019 heeft Nederland samen met meerdere andere landen de Global
Commission on Adaptation ingesteld. Deze Commission heeft in september
een onderzoek opgeleverd waaruit blijkt dat door wereldwijd 1,8 miljard
dollar te investeren in maatregelen tegen de gevolgen van klimaatveran­
dering (adaptatie), 7,1 miljard dollar netto voordeel kan opleveren.
Investeren in adaptatie is dan ook van groot economisch belang. Het in 2019
opgeleverde onderzoek vormt de basis van een mondiaal jaar van actie
gericht op een grotere weerbaarheid tegen klimaatverandering, passend bij
de rijks brede klimaatcampagne. Het in Nederland gevestigde Global Center
on Adaptation met regionale kantoren over de hele wereld ondersteunt
het jaar van de actie.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 19 Uitvoering Milieubeleid en Internationaal (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

32.414

71.954

‒ 51.002

56.811

54.909

44.302

10.607

Uitgaven

81.400

72.006

70.475

55.953

55.891

46.164

9.727

19.01 Tegengaan
klimaatverandering

21.582

15.190

17.676

0

0

0

0

19.01.01 Opdrachten

3.327

2.681

3.401

0

0

0

0

19.01.02 Subsidies

4.697

992

2.613

0

0

0

0

19.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

13.558

11.517

11.662

0

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan NEa

7.320

8.017

8.127

0

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan KNMI

716

809

424

0

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan RWS

5.522

2.691

3.111

0

0

0

0

19.02 Internationaal beleid
coördinatie en
samenwerking

59.818

56.816

52.799

55.953

55.891

46.164

9.727

19.02.01 Opdrachten

8.868

3.314

2.648

4.921

5.324

6.234

‒ 910

‒ Uitvoering CDM

5.114

68

47

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

- Interreg

1.671

108

0

0

0

277

‒ 277

- Overige Opdrachten

2.083

3.206

2.601

4.921

5.324

5.957

‒ 633

19.02.02 Subsidies

913

1.438

650

749

292

967

‒ 675

- Interreg

913

638

650

698

237

967

‒ 730

0

800

0

51

55

0

55

19.02.03 Bijdragen aan
agentschappen

46.222

43.024

46.008

45.966

46.155

36.569

9.586

- Waarvan bijdrage aan RIVM

35.181

33.194

34.755

32.992

34.714

27.274

7.440

- Waarvan bijdrage aan RVO

10.722

9.492

11.003

12.474

11.029

9.090

1.939

- RIVM

- Overige Subsidies

1

2

- Waarvan bijdrage aan KNMI

0

0

0

167

75

0

75

- Waarvan bijdrage aan RWS

319

338

250

333

337

205

132

19.02.05 Bijdragen aan
internationale organisaties

3.815

9.040

3.493

4.317

4.120

2.394

1.726

3

188.286

145.474

198.797

501

5.780

3.500

2.280

4

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

100

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere verplichtingenrealisatie van € 10,6 miljoen is ontstaan
doordat er meer verplichten zijn aangegaan voor opdrachtverlening aan
RVO (€ 4,7 miljoen) en RIVM (€ 4,7 miljoen) dan geraamd. Hiernaast is
een verplichtingenschuif uitgevoerd van 2020 naar 2019 ten behoeve van
de bijdragen aan internationale organisaties waaronder de The United
Nations Environment Programme (UNEP) en de Dutch Cycling Embassy
(DCE) (€ 1,2 miljoen).
2. De hogere uitgaven van circa € 9,6 miljoen aan agentschappen wordt
verklaard door een hogere bijdrage aan het RIVM en RVO in het kader
van de jaarlijkse opdrachtverlening voor capaciteitsinzet. De uitgaven
aan het RIVM en RVO worden verantwoord op artikel 19. Voor de
opdrachtverlening worden middelen overgeboekt van de overige
beleidsartikelen naar dit artikel. Voor de toelichting worden verwezen
naar de desbetreffende beleidsartikelen.
3. De hogere uitgaven van € 1,7 miljoen zijn het gevolg van een bijdrage
aan het World Resources Institute ter ondersteuning van de activiteiten
van de Global Commission on Adaptation en een bijdrage aan de UNEP
(Environment Fund 2018). Laatst genoemde bijdrage was gepland in
2018, maar door vertraging toegekend in 2019.
4. De hogere ontvangst van € 2,3 miljoen betreffen middelen die in het
kader van de afwikkeling van het project IRMA (Interreg Rhine Meuse
Activities) zijn ontvangen. De Europese Commissie is door het Gerecht
van Eerste Aanleg in Luxemburg in het ongelijk gesteld in een door
Nederland, Duitsland en Luxemburg aangespannen rechtszaak inzake
een opgelegde boete voor het INTERREG programma IRMA (Interreg
Rhine Meuse Activities). Als gevolg hiervan heeft de EC de betaalde
boete teruggestort.
Toelichting op de financiële instrumenten
19.01 Tegengaan klimaatverandering
Vanwege de herverkaveling zijn de budgetten voor klimaat op artikel
19 overgeboekt naar EZK. Dit is de reden dat de budgettaire gevolgen op
artikelonderdeel 19.01 vanaf 2018 op nul uitkomen.
19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking
19.02.01 Opdrachten
In 2019 zijn diverse opdrachten verstrekt in het kader van internationale
diplomatie, missies voor het bedrijfsleven en de stimulering van de inter­
nationale samenwerking op het gebied van circulaire economie en klimaat­
verandering. Tevens zijn opdrachten verstrekt voor het beleidsterrein
Satellietdata, waaronder de doorontwikkeling van TROPOMI. Ook zijn er
diverse opdrachten verstrekt ten behoeve van de Global Commission on
Adaptation en de versnelling van de mondiale klimaatadaptatie agenda.
Daarnaast zijn in 2019 middelen ingezet voor de voorbereidende werkzaam­
heden voor de Climate Adaptation Summit die in oktober 2020 zal plaats­
vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

101

19.02.02 Subsidies
Interreg
In 2019 zijn in het kader van deze subsidieregeling betalingen voor een
bedrag van € 0,237 miljoen uitgevoerd door RVO.
19.02.03 Bijdrage aan agentschappen
RIVM en RVO
IenW heeft een deel van de beleidsuitvoering uitbesteed aan uitvoeringsor­
ganisaties binnen het Rijk, zoals aan de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (uitvoering van subsidieregelingen en ander beleidsondersteu­
nende werkzaamheden) en aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (uitvoering van wettelijke taken en beleid onderbouwend onderzoek).
Voor een specifieke toelichting wordt verwezen naar de desbetreffende
beleidsartikelen.
KNMI en RWS
RWS heeft in 2019 werkzaamheden uitgevoerd inzake de Wet bescherming
Antarctica. Daarnaast zijn middelen toegekend voor ondersteunende activi­
teiten in het kader van het internationale beleid van IenW.
In 2019 zijn tevens middelen toegekend aan KNMI voor de ondersteuning
van de Global Commission on Adaptation.
19.02.05 Bijdrage aan internationale organisaties
Op grond van internationale verdragen, internationale afspraken, contribu­
tieverplichtingen en aanvragen, zijn aan diverse internationale organisaties
bijdragen toegekend in 2019. De bijdragen van € 0,1 miljoen of meer zijn
kort toegelicht in onderstaand tabel.
Organisatie

Onderwerp

Bedrag
x
€ 1.000

World Resources Bijdrage aan WRI voor de ontwikkeling en
Institute
operationalisering van Aqueduct. Bij het plannen en besluiten over
klimaatadaptatie is inzicht nodig in bestaande en toekomstige risico’s
en in de effecten van maatregelen op het verlagen van risico’s. Met dat
doel is een online instrument Aqueduct ontwikkeld, gericht op Flood
Risk and Intervention Assessment for Global Cities.
175
World Resources Bijdrage aan het WRI ter ondersteuning van de activiteiten van de
Institute
Global Commission on Adaptation (GCA). GCA richt zich op het
mondiaal versnellen van de Klimaatadaptatie actie agenda.

1.000

World Resources Bijdrage aan het WRI ten behoeve van de versterking van het Platform
Institute (WRI)
Acceleration Circular Economy (PACE). Het doel is om bij te dragen aan
het vergroten van het draagvlak voor (de versnelling van) de transitie
naar een circulaire economie en de Nederlandse koploperrol op het
gebied van CE over het voetlicht te brengen.
200
UNEP

Bijdrage aan het International Resource Panel, de pendant van het
klimaatpanel IPCC dat bestaat uit vooraanstaande wetenschappers die
onafhankelijke informatie verschaffen over het gebruik van natuurlijke
hulpbronnen. Net als bij klimaat is het op dat gebied van belang te
beschikken over onafhankelijke beleidsrelevante gegevens. De bijdrage
verzekert invloed door middel van het lidmaatschap van de stuurgroep. 100

UNEP

Bijdrage ( 2018 en 2019) aan het United Nations Environment
Programme / Environment Fund

1.230

Van deze mondiale organisatie op vervoersgebied (een aan de OESO,
International
Transport Forum de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
gelieerde organisatie) zijn 61 landen lid: alle Europese landen en
171
(ITF)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

102

bijvoorbeeld ook de VS, China en Rusland. Het ITF is hét internationale
publiek/private platform dat ontwikkelingen op vervoersgebied
bespreekt, zoals de globalisering en de verduurzaming.
Dutch Cycling
Embassy (DCE)

De DCE is een publiek private Organisatie die de Nederlandse
fietskennis bundelt en over de hele wereld verspreidt. Het doel van deze
bijdrage is Nederland internationaal stevig neer te zetten als fietsland. 118

China Council for Nederland neemt (op uitnodiging van China) deel aan deze adviesraad
International
op hoog niveau op het gebied van duurzame ontwikkeling. De
Cooperation and contributies worden gebruikt voor het laten doen van studies.
Development
Nederland heeft veel ervaring en kennis op het voor China relevante
thema vergroening en wil dit thema de komende jaren beter onder de
aandacht brengen.
100
Diverse
organisaties

Bijdragen van minder dan € 0,1 miljoen.

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1.025
4.119

103

3.2.10 Beleidsartikel 20 Lucht en Geluid
Algemene doelstelling
Bevorderen van een solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit
te verbeteren en door geluidhinder te voorkomen of te beperken.
Rol en verantwoordelijkheden
Regisseren
Om qua luchtkwaliteit en geluid een solide en gezonde leefomgeving te
bereiken, regisseert de Minister van IenW de inhoudelijke lijn voor de
nationale inbreng in de ontwikkeling van het Europese luchtkwaliteits- en
geluidbeleid. Meer specifiek is de Minister van IenW verantwoordelijk voor:
• De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de
vaststelling van grenswaarden en plafonds voor emissies van luchtver­
ontreinigende stoffen, de vertaling daarvan naar Nederlandse wet- en
regelgeving en (zo nodig) de verdeling van doelstellingen over sectoren
en milieuthema’s. De doelen, grenswaarden en plafonds hebben
betrekking op verbetering van de luchtkwaliteit en op bronbeleid voor
geluid- en industriële emissies;
• De ondersteuning van gemeenten en provincies bij het toezicht op de
naleving van algemene regels en bij de vergunningverlening ter vermin­
dering van luchtemissies bij de industrie en bij een juiste toepassing van
de geluidregelgeving;
• De implementatie van de geluidregelgeving (wet SWUNG) waarmee
een optimale gezondheidsbescherming van burgers en flexibiliteit voor
de beheerders van rijkswegen en hoofdspoorwegen wordt beoogd.
SWUNG-2 zal de aanpak van geluidhinder op gemeentelijk en
provinciaal niveau beter uitvoerbaar maken. Deze nieuwe geluidregels
worden ondergebracht in de Omgevingswet. Mede-overheden worden
ondersteund om aan de voorschriften van deze regelgeving te kunnen
voldoen en geluidsgevoelige locaties langs infrastructuur aan te pakken.
Stimuleren
Om de milieudoelen op het gebied van luchtkwaliteit en geluid te behalen,
is het belangrijk deze op een proactieve wijze met maatschappelijke partners
te delen. Daarom stimuleert de Minister van IenW:
• Het aangaan en organiseren van allianties met en tussen bedrijven,
branches, overheden en kennisorganisaties om de doelen uit het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), het Actie­
programma Luchtkwaliteit6 en SWUNG (geluid) tot een succesvolle
uitvoering te brengen;
• Een permanente verbetering van de luchtkwaliteit, zo wordt toegewerkt
naar de WHO-streefwaarden, dit om de gezondheidsrisico’s terug te
dringen.
• Medeoverheden tot uitvoering van maatregelpakketten in het NSL en
het Actieplan Luchtkwaliteit om daarmee de Europese normen voor
luchtkwaliteit (voor fijnstof in 2011 en voor NO2 in 2015) te halen. Dit is
belangrijk voor de gezondheid van burgers en hiermee schept de
Minister tevens ruimte voor nieuwe infrastructuur, woningbouw en
bedrijvigheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

104

Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
Indicatoren en Kengetallen
Algemeen
Jaarlijks ontvangt de Tweede Kamer een monitoringsrapportage over de
voortgang van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL). De monitoring dient om de voortgang van de uitvoering van het NSL
te volgen en biedt een basis om het programma waar nodig bij te sturen.
De monitoring betreft de ontwikkeling van de luchtkwaliteit en de uitvoering
van projecten en maatregelen. De tiende rapportage is reeds aan de Kamer
verzonden (Kamerstukken II 2019-2020, 30 175, nr.342.
Kengetal: Tegengaan geluidhinder (kengetallen sanering verkeerslawaai,
aantal woningen)
Sanering Wet Geluidhinder

Aantal woningen

Lokale Infrastructuur

A-Lijst

Overig

Totaal

Totaal

77.355

335.800

413.155

‒

40.000

40.000

61.481

44.546

106.027

Uitgevoerd 1980-1990 (schatting)
Uitgevoerd 1990-2017
Uitgevoerd 2018

300

2.500

2.800

Planning 2019

400

3.000

3.400

Uitgevoerd 2019

200

3.500

3.700

Resultaat opschonen saneringsvoorraad

1.009

37.300

38.309

Restant per einde 2019

14.365

207.954

222.319

Totaal

Sanering Wet Geluidhinder

Aantal woningen

Rijksinfrastructuur

Rijkswegen

Spoorwegen

Opgave cf Bijlage 5 Bgm

775

5.330

6.105

Gereed t/m 2018

680

3.050

3.730

Gereed 2019

‒

200

200

Restant einde 2019

95

2.080

2.175

Bron: Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV)
Toelichting
De eerste tabel betreft de sanering vanwege gemeentelijke en provinciale
wegen, zoals die door gemeenten wordt uitgevoerd onder regime van de
Wet geluidhinder. In 2018 is de resterende saneringsvoorraad nader
beschouwd en opgeschoond. Als gevolg hiervan is de saneringsvoorraad
afgenomen omdat woningen al bleken te zijn gesaneerd met middelen uit
het ISV en omdat woningen niet langer voor maatregelen in aanmerking
bleken te komen.
De tweede tabel heeft betrekking op de sanering rijksinfrastructuur zoals die
op grond van overgangsrecht (Bijlage 5 bij het Besluit geluidhinder milieu­
beheer) nog onder regime van de Wet geluidhinder wordt afgerond. Deze
sanering kent een ander normenkader dan de sanering vanwege rijksinfra­
structuur die momenteel door RWS en ProRail wordt uitgevoerd onder de
Wet milieubeheer. Deze sanering is opgenomen onder beleidsartikel 14.
Kengetal: Emissies luchtverontreinigende stoffen 1990, 2000, 2005, 2010 en
2015 en 2016, doelstellingen en prognoses 2020 en 2030 in kton/jr.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

105

Elk jaar wordt een nieuwe analyse uitgevoerd en door nieuwe kennis kan
dat betekenen dat ook eerdere cijfers soms nog enigszins worden
aangepast. Zie ook de toelichting.
Herziene
Herziene
NECNECNECRichtlijnRealisatieRealisatieRealisatie Raming Richtlijn1 Raming Richtlijn
1990

2000

2005

2010

2010

2015

2016

2017

2020

2020

2030

SO2

194

77

67

35

50

31

29

27

30

48

31

32

NOx

629

441

381

312

260

265

254

246

173

210

127

149

NH3

351

176

155

134

128

129

128

132

119

142

107

NM VOS2

601

331

265

268

185

253

251

252

NM VOS

601

185

160

152

154

144

183

146

169

PM2,5

53

15

14

14

11

15

10

13

199
30

24

17

244

2030

122
225

1 De plafonds voor 2020 en 2030 zijn afgeleid van de Richtlijn inzake nationale emissie reductieverbintenissen inzake bepaalde stoffen in de lucht (2016/2284, herziene NEC),
waarin reductiepercentages zijn opgenomen ten opzichte van basisjaar 2005. De voorstellen voor 2020 zijn gelijk aan de waarden in het herziene Gotenburgprotocol, dat
op 7 oktober 2019 in werking is getreden.
2 Voor NMVOS (Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan) zijn 2 verschillende reeksen opgenomen. In het kader de verplichte rapportage aan de EU en de UNECE
over 2017 dienden nieuwe bronnen te worden meegenomen voor (NMVOS), waardoor de gerapporteerde cijfers aanzienlijk hoger uitkwamen dan die in de jaren daarvoor.
Zoals in de brief daarover aan de Tweede Kamer van 9 april 2019 ((Kamerstukken II, 2018–2019, 30 175, nr. 336) is aangegeven, betreft dit geen veranderingen in de werkelijke
emissies, maar louter een administratieve aanpassing. In het kader van de herziene NEC moeten deze bronnen weliswaar in kaart worden gebracht, maar zijn ze uitgezonderd
van de reductieverplichtingen De bovenste rij voor NMVOS in de tabel geeft de werkelijke emissies weer. De onderste rij betreft de emissies die meetellen bij realisatie van
de reductieverplichtingen uit de herziene NEC.

Toelichting
In december 2016 zijn de nieuwe doelstellingen voor luchtverontreinigende
stoffen vastgesteld. Het betreft aanpassing van de National Emission
Ceilings (NEC) (richtlijn (EU) 2016/2284). In bovenstaande tabel zijn de
reductiepercentages uit de richtlijn omgerekend naar vrachten. Elk jaar
wordt een nieuwe analyse uitgevoerd en door nieuwe kennis kan dat
betekenen dat ook eerdere cijfers soms nog enigszins worden aangepast
doordat deze nieuwe inzichten met terugwerkende kracht ook worden
meegenomen in de emissiecijfers van voorgaande jaren.
Beleidsconclusies
In 2019 is verder gewerkt aan het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) dat doorloopt tot aan de invoering van de
Omgevingswet. Er resteren namelijk nog enkele knelpunten, zoals die in
enkele gebieden met intensieve veehouderij (fijnstof) en bij binnenstede­
lijke gebieden (NO2). Met name daar is het gewenst de NSL-aanpak nog
enige tijd voort te zetten en te monitoren. Begin 2019 is het IBO luchtkwaliteit
afgerond en aan de Kamer aangeboden (Kamerstukken II , 2018–2019, 30
175, nr. 340).
In overleg met medeoverheden, belangenorganisaties en bedrijfsleven is in
2019 gewerkt aan het sluiten van een schone lucht akkoord om te werken
aan de doelstelling van permanente verbetering van de luchtkwaliteit. Dit
akkoord, waarbij de uitkomsten van het IBO zijn betrokken is voorjaar 2020
gepresenteerd. Het SLA heeft als doel 50% gezondheidswinst te realiseren
afkomstig uit Nederlandse bronnen ten opzichte van 2016, zo wordt
toegewerkt naar de WHO-advieswaarden in 2030.
De Tweede Kamer heeft in 2019 ingestemd met de Aanvullingswet geluid
Omgevingswet (Kamerstukken II, 2018–2019, 35 054, nr. 2). De Eerste Kamer
is in 2019 gestart met de behandeling. Hiermee wordt op wetsniveau de
basis voor uitwerking van de nieuwe geluidregels vormgegeven. Daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

106

heeft in 2019 de uitwerking van de uitvoeringsregelgeving (Aanvullingsre­
geling geluid) plaatsgevonden. De saneringsoperatie heeft geleid tot extra
gesaneerde woningen. De voortgang van de sanering wordt bepaald door
het beschikbare budget, dat ook in 2019 weer volledig is besteed. Verbreding
van de saneringsoperatie vindt plaats via de nieuwe geluidregelgeving
onder de Omgevingswet. In 2019 zijn twee vernieuwende geluidmaatre­
gelen opgenomen in de rekenvoorschriften, namelijk de geluiddiffractor bij
wegen en het minischerm bij spoor. Dit bevordert de toepassing van deze
geluidmaatregelen. Daarnaast is ook aan de uitwerking van maatregelen in
het kader van het Meerjarenprogramma Geluidsanering in 2019 verder
invulling gegeven.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 20 Lucht en Geluid (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

31.227

16.205

17

17.407

32.038

24.825

7.213

Uitgaven

31.867

28.869

20.563

23.627

36.862

27.603

9.259

20.01 Gezonde lucht en
tegengaan geluidhinder

31.867

28.869

20.563

23.627

36.862

27.603

9.259

20.01.01 Opdrachten

6.431

7.231

6.507

6.080

4.940

3.107

1.833

- Verkeersemissies

3.061

3.163

2.446

2.001

4

0

4

- Geluid- en Luchtsanering

3.370

4.068

3.725

3.938

4.765

3.107

1.658

0

0

336

141

171

0

171

20.01.02 Subsidies

3.544

50

0

0

0

0

0

- Euro 6 en Euro-VI

3.544

0

0

0

0

0

0

- Overige Subsidies

0

50

0

0

0

0

0

20.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

2.477

2.315

1.722

921

1.462

1.530

‒ 68

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

2.477

2.315

1.722

921

1.372

1.530

‒ 158

90

0

90

30.105

22.552

7.553

- Overige opdrachten

- Waarvan bijdrage aan
agentschap KNMI
20.01.04 Bijdragen aan
medeoverheden
- NSL

18.095

18.010

11.213

16.124

0

0

0

5

9.639

0

9.639

18.074

18.010

11.213

16.119

20.466

22.552

‒ 2.086

- Overige bijdrage
medeoverheden

21

0

0

0

0

0

0

20.01.07 Bekostiging

1.320

1.263

1.121

502

355

414

‒ 59

0

236

179

342

2.136

0

2.136

- Wegverkeerlawaai

Ontvangsten

1

2

3

4

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere verplichtingenrealisatie van € 7,2 miljoen is het gevolg van
een verplichtingenschuif van 2020, 2021 en 2022 naar 2019 ten behoeve
van de meerjarige opdracht aan het Bureau Sanering Verkeerslawaai
(BSV) voor het uitvoeren van de subsidieregeling Sanering Verkeers­
lawaai.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

107

2. De hogere kasrealisatie van € 1,8 miljoen wordt veroorzaakt door de
uitgaven voor de aanvullingsregeling geluid in relatie tot de
Omgevingswet. Bij Najaarsnota 2019 zijn hiervoor aanvullende
middelen toegekend. Hiernaast zijn er hogere uitgaven gerealiseerd in
het kader van de voorbereiding en sluiten van het Schone Lucht Akkoord.
3. De hogere kasrealisatie van € 7,5 miljoen is het enerzijds het gevolg van
de afwikkeling van het Nationale Samenwerkingsprogramma luchtkwa­
liteit 2018 (NSL 2018) (€ 9,6 miljoen). Bij Najaarsnota 2019 zijn de hiervoor
benodigde middelen overgeboekt vanuit de reservering op het Infra­
structuurfonds naar artikel 20. Anderzijds is er € 2,1 miljoen minder
gerealiseerd met betrekking tot wegverkeerslawaai als gevolg van
overhevelingen bij Voorjaarsnota 2019 binnen het artikel en naar het
Gemeentefonds en BTW-compensatiefonds.
4. De hogere ontvangst van € 2,1 miljoen betreft middelen die in het kader
van de afwikkeling van de NSL 2018 na vaststelling zijn teruggevorderd.
Hiernaast heeft ook het Bureau Sanering Verkeerslawaai na vaststelling
van subsidieverplichtingen middelen teruggestort.
Toelichting op de financiële instrumenten
20.01 Gezonde lucht en tegengaan geluidhinder
20.01.01 Opdrachten
In 2019 zijn opdrachten verstrekt en betalingen gedaan in het kader van
zowel beleidsonderbouwend onderzoek als uitvoeringswerkzaamheden op
onderstaande beleidsterreinen .
• Uitvoering Geluid. Hierbij betreft het onder andere de opdracht aan het
Bureau Sanering Verkeerslawaai voor de uitvoering van het subsidiep­
rogramma Sanering Wegverkeerslawaai. Hiernaast zijn er uitgaven
gerealiseerd in het kader van de technische uitwerking van de Aanvul­
lingsregeling geluid en het informatiemodel Geluid ten behoeve van
de Omgevingswet
• Uitvoering Lucht. In het het kader van het Schone Lucht Akkoord zijn
opdrachten verstrekt voor het voorbereiden en uitvoeren van diverse
pilots (landbouw, industrie en mobiele voertuigen). Tevens zijn er
opdrachten verstrekt ter ondersteuning van de decentrale overheden en
het Rijk om het maatregelenpakket voor het SLA tijdig klaar te hebben.
Hiernaast zijn er middelen ingezet om de lijst met maatregelen en acties
die moeten leiden tot een versneld realiseren van de WHO waarden voor
luchtkwaliteit door te rekenen.
20.01.03 Bijdragen aan agentschappen
RWS
Deze middelen zijn ingezet voor de capaciteitsinzet van RWS voor
werkzaamheden met betrekking tot luchtkwaliteit en geluid voor onder meer
het geven van inhoudelijk advies, het uitvoeren van (literatuur)onderzoek,
het verzorgen dan wel ondersteunen van rapportages en het verzorgen van
het secretariaat.
20.01.04 Bijdragen aan medeoverheden
In het kader van de bestrijding van geluidhinder zijn in 2019 bijdragen
verstrekt aan provincies en gemeenten voor de kosten van geluidwerende
maatregelen tegen wegverkeerslawaai aan woningen. Het gaat hierbij om
de uitvoering van de Subsidieregeling sanering verkeerslawaai.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

108

Hiernaast zijn de laatste tranches in het kader van het Nationaal Samenwer­
kingsprogramma Luchtkwaliteit 2018 (NSL) en het oplossen van de
resterende binnenstedelijke knelpunten uitbetaald aan de provincies. De
laatste verplichtingen zijn hiermee afgewikkeld.
20.01.07 Bekostiging
In 2019 is een bijdrage verstrekt aan TNO in het kader van het Milieuonder­
zoeksprogramma voor het onderdeel luchtkwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

109

Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele tabel uitgaven voor de aanpak van luchtkwaliteit en geluidshinder (bedragen x € 1.000)
2014

2015

2016

2017

2018

2019

47.294

31.867

28.870

20.563

23.625

34.870

15.754

10.046

7.250

5.988

4.215

10.712

0

0

0

0

0

9.636

31.540

21.821

21.620

14.575

19.410

24.158

19.746

24.387

13.098

20.842

31.424

26.826

82

334

0

0

0

0

82

334

0

0

0

0

Artikelonderdeel 12.03

11.778

20.758

5.503

7.364

6.952

11.987

Artikelonderdeel 13.03

7.886

3.295

7.595

13.478

24.472

14.839

Hoofdstuk XII
Luchtkwaliteit

Artikelonderdeel 20.01

Waarvan NSL
Geluidshinder

Artikelonderdeel 20.01

Infrastructuurfonds
Luchtkwaliteit

Artikelonderdeel 12.03

Waarvan NSL
Geluidshinder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

110

3.2.11 Beleidsartikel 21 Duurzaamheid
Algemene doelstelling
Bevorderen van de circulaire economie met als doelen het behouden van
natuurlijke hulpbronnen, zicht op de economische keten en het gebruik van
hulpbronnen, het verbeteren van de voorzieningszekerheid van grond­
stoffen, het verminderen van emissies en het versterken van de
Nederlandse economie.
Rol en verantwoordelijkheden
Regisseren
Duurzaamheid moet expliciet onderdeel uit gaan maken van afwegingen en
besluiten van organisaties en individuen in Nederland. Om dit te bereiken
worden belemmeringen weggenomen, instrumenten ontwikkeld en samen­
werkingsverbanden georganiseerd met de maatschappelijke partners. De
Minister is hierbij verantwoordelijk voor:
• De transitie naar een circulaire economie7 die wezenlijk bijdraagt aan
het verminderen van de milieudruk en het halen van de klimaatdoel­
stelling, het verbeteren van de voorzieningszekerheid en het versterken
van het verdienvermogen van de Nederlandse economie en het vitaal
houden van ons natuurlijk kapitaal;
• Het borgen van verduurzaming via wetgeving op nationaal, op EU- en
internationaal niveau, bijvoorbeeld om de markt voor secundaire grond­
stoffen te vergroten, slim ontwerp van producten te stimuleren, het
marktaandeel van circulaire producten te verhogen, ongewenste
emissies te voorkomen, de kwaliteit van de leefomgeving in verdichte
gebieden te verbeteren;
• Het met behulp van de minimumstandaarden in het Landelijk Afvalbe­
heerplan (LAP) verder realiseren van hoogwaardige afvalverwerking;
• Het coördineren van beleid in Europees en in mondiaal verband om
het internationale level playing field voor duurzaamheid te versterken;
• Het toepassen van slimme marktprikkels door het beprijzen van milieu­
schade;
• Het coördineren van het interdepartementale plan van aanpak
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen overheden 2015–2020.
Stimuleren
Zowel producenten als consumenten moeten concrete stappen kunnen
zetten naar een meer circulaire economie. Om dit te bereiken steunt IenW
duurzame initiatieven in de samenleving. Daarom stimuleert de Minister in
samenwerking met andere ministers:
De verduurzaming van productketens waarbij bedrijven worden gestimu­
leerd om efficiënter om te gaan met grondstoffen, kringlopen verder te
sluiten en meer waarde uit afval te halen. Hiertoe worden partijen gefacili­
teerd via bijvoorbeeld de Transitieagenda’s, aanpassing van regelgeving,
Green Deals en ketenprojecten;
• Samenwerking met andere organisaties om begrippen als «duurzaam
consumeren» en «maatschappelijk verantwoord ondernemen» concreet
en hanteerbaar te maken voor (kleine) bedrijven en burgers;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

111

•

•

Investeringen in productietechnieken met een lagere milieuschade.
Bijvoorbeeld door het stimuleren van de aanschaf van milieuvriendelijke
producten of bedrijfsmiddelen door middel van financiële stimulering
(MIA/VAMIL) en Groen Beleggen;
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) bij zowel het Rijk als
decentrale overheden te vergroten/versterken, met speciale aandacht
voor klimaatneutraal en circulair inkopen.

Indicatoren en Kengetallen
Duurzame ontwikkeling kan op meerdere manieren inzichtelijk worden
gemaakt. In internationaal verband zijn najaar 2015 in de Verenigde Naties
de Sustainable Development Goals vastgesteld. Over de stand van zaken in
Nederland wordt regelmatig gerapporteerd («Meten van SDGs, een eerste
rapportage voor Nederland», CBS, november 2016). Ook is hierop
aansluitend vanaf Verantwoordingsdag 2018 de jaarlijkse Monitor Brede
Welvaart door het CBS beschikbaar, als opvolger van de Monitor Duurzaam
Nederland (brief mEZ, december 2016). Sinds 2019 is de Monitor Brede
Welvaart geïntegreerd met de rapportage over het meten van SDG’s.
Onder regie van het Planbureau voor de Leefomgeving wordt samen met
andere kennisinstellingen een vierjarig monitoringprogramma van 2019
‒ 2023 uitgevoerd, waarin een volwaardig meet- en sturingssysteem wordt
uitgewerkt voor het monitoren van de voortgang naar een circulaire
economie. Dit was aangekondigd in het Uitvoeringsprogramma Circulaire
Economie en is op 8 februari 2019 aangeboden aan de Tweede Kamer als
bijlage bij de brief van de staatssecretaris -van IenW (Kamerstuk 2018-2019,
32 852, nr 76).
Voor het afvalbeleid zijn doelen vastgesteld in het Landelijk Afvalplan (LAP),
waaronder:
• Beperking van het afval aanbod door huishoudens en bedrijven,
bevordering van afvalscheiding en (voorbereiding voor) nuttig
hergebruik, liefst door hoogwaardige recycling. LAP3 is eind 2017 in
werking getreden.
• Preventie van afvalstoffen, zodanig dat de in de periode 1985–2014
bereikte ontkoppeling tussen de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands
Product (BBP) en de ontwikkeling van het totale afvalaanbod wordt
versterkt. Dit houdt in dat het totaal afvalaanbod in 2023 niet groter mag
zijn dan 61 Mton en in 2029 niet groter mag zijn dan 63 Mton.
• Het van 2012 tot 2022 halveren van de hoeveelheid Nederlands afval dat
de economie «verlaat» via afvalverbrandingsinstallaties en/of stort­
plaatsen (in 2012 betrof dit bijna 10 Mton).
Onderstaande grafieken laten cijfers realisatie afvalaanbod versus
doelstelling (grafiek 1) zien. Grafiek 2 laat de Afvalverwerking (storten,
recyclen en verbranden) zien.Grafiek 3 is een weergave van het werkelijke
afval als deze de groei van het bbp zou volgen. De ambitie is om de
hoeveelheid afval die wordt gestort of verbrand terug te brengen van
10 Mton in 2012 naar circa 4,5 Mton in 2022. Dat moet bereikt worden door
inzet in de gehele keten, door van de ontwerp- tot aan de afvalfase te werken
aan preventie, hergebruik en recycling. De hoeveelheid huishoudelijk
restafval is afgenomen terwijl de hoeveelheid bedrijfsafval is toegenomen.
Het is aannemelijk dat voor dat laatste de aantrekkende economie een rol
in speelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

112

Hoeveelheid Nederlands afval dat de keten verlaat (Mton)
10,0
9,0
8,0
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0
2012

2013

2014

2015

2016
Realisatie

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Doelstelling

Bron: RWS Leefomgeving
Figuur 1
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
1985

1995
Recycling

Andere nuttige toepassing

2005
Verbranden als verwijdering

2015
Storten

Bron: RWS Leefomgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

113

Werkelijke afvalaanbod (in Kton) versus ontwikkeling BBP (x € 10.000)
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
BBP

2020

Werkelijke afvalhoeveelheid

Bron: RWS Leefomgeving
Beleidsconclusies
Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
in 2019 in grote mate conform de verwachtingen zoals gemeld in de
begroting. Er zijn geen grote afwijkingen of een noodzaak tot neerwaartse
bijstelling aan het licht gekomen. Onderstaand is aangegeven welke activi­
teiten in 2019 hebben plaatsgevonden.
In 2019 is verder ingezet op een ambitieus beleid op circulaire economie dat
de transitie in Nederland en in Europa ondersteunt. Dit gebeurt in de context
van het door IenW gecoördineerde Rijksbrede programma «Nederland
Circulair in 2050».
Op 8 februari 2019 is het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019
‒ 2023 door het kabinet aan de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II,
2018-2019, 32 852, nr. 76). Het uitvoeringsprogramma bevat concrete acties
ten aanzien van de vijf transitieagenda’s (biomassa en voedsel, kunst­
stoffen, maakindustrie, bouw en consumptiegoederen) en de dwarsdoors­
nijdende thema’s zoals circulair ontwerp, stimulerende wet- en regelgeving
en het Versnellingshuis. Vanaf de zomer van 2020 zal het uitvoeringspro­
gramma jaarlijks geactualiseerd worden.
Om uitvoering te geven aan het programma is binnen de IenW begroting in
de jaren 2019 en 2020 middelen in totaal € 16 miljoen vrijgemaakt. Deze
middelen zijn in 2019 ingezet voor o.a. de monitoring van de voortgang en
effecten van de maatregelen, voor de uitvoering van het deel van de transi­
tieagenda’s waar IenW voor verantwoordelijk is en voor het Versnel­
lingshuis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

114

Daarnaast heeft IenW samen met VNO-NCW/MKB-Nederland en Nederland
circulair! (waaronder MVO-Nederland en Het Groene Brein) op 13 februari
het Versnellingshuis Nederland Circulair! opgericht, waar circulaire
initiatieven van bedrijfsleven worden ondersteund en kennis en best
practices van circulaire businesscases worden ontwikkeld en verspreid.
Op 21 februari 2019 organiseerde IenW de eerste Nationale Conferentie
Circulaire Economie met sessies over de transitieagenda’s en over
onderwerpen als wet- en regelgeving, monitoring, circulair ontwerp, gedrag
en het Versnellingshuis. De conferentie werd afgesloten met de onderte­
kening van het Plastic Pact.
Om de voortgang naar een circulaire economie te volgen en bij te kunnen
sturen, is onder regie van het Planbureau voor de Leefomgeving samen met
andere kennisinstellingen een vierjarig monitoringprogramma van 2019
‒ 2023 gestart, waarin een volwaardig meet- en sturingssysteem wordt
uitgewerkt. In dit kader is door PBL op 17 december 2019 een policy brief
gepubliceerd met een reflectie op de halveringsdoelstelling.
De internationale context is voor Nederland van groot belang. Interna­
tionale Nederlandse bedrijven hebben baat bij een uniforme regeling op
het gebied van circulaire economie die een groot deel van hun afzetmarkt
bestrijkt. Ten slotte streven we ernaar om geen afwenteling naar andere
plekken in de wereld te hebben, waar op dit moment wel sociale en milieu­
schade ontstaat als gevolg van bijvoorbeeld grootschalige grondstof­
winning en dumping van afval. Daarom is in 2019 werk gemaakt van een
internationaal informatiepakket van de Nederlandse aanpak en is verder
gewerkt aan een samenhangende internationale inzet op de diverse
aspecten van een Circulaire Economie.
Een belangrijk instrument om de doelstellingen ten aanzien van Circulaire
Economie te realiseren is Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). Dat
betekent dat bij de inkoop van producten, diensten en werken de effecten
op people, planet en profit worden meegenomen. In 2019 is met MVI een
impuls gegeven aan klimaatneutraal en circulair inkopen vanuit de
Rijksbrede Klimaatenveloppe. Verder zijn een aantal nieuwe tools in gebruik
genomen die MVI en de monitoring van MVI ondersteunen, waaronder de
MVI-zelfevaluatie tool, de MVI criteria webtool en de ISO 20400 benchmark.
Het RIVM heeft de rapportage over de MVI-effecten van de tweede
8 prioritaire productgroepen opgeleverd. Verder is in 2019 het MVI congres
georganiseerd en is de derde editie van de KoopWijsPrijs uitgereikt. In de
voortgangsbrief MVI van 4 juli 2019 (Kamerstukken II, 2018-2019, 26 485, nr.
315) is de laatste stand van zaken gemeld aan de Kamer en de Rijksinkoop­
strategie is op 28 oktober naar de Kamer gezonden (Kamerstukken II,
2018-2019, 30 196, nr. 679).
Het Ministerie van IenW werkt ook aan de verduurzaming van zijn eigen
beleid, uitvoering en bedrijfsvoering en heeft daarvoor een eigen Actieplan
MVI opgesteld. Op de prioriteiten circulaire economie en klimaat zijn
strategieën ontwikkeld voor de directe uitstoot van IenW en voor de
indirecte uitstoot via Rijksinfrastructuurprojecten, in lijn met het Klimaatak­
koord. IenW publiceert tevens jaarlijks een duurzaamheidsverslag en is
gecertificeerd op de CO2-Prestatieladder (niveau 4).
Met de verstrekte bijdragen aan mede-overheden zal een afvalverbran­
dingsinstallatie aangeschaft worden op Sint-Eustatius. Het eerste deel van
de bijdrage is in 2019 verstrekt. De beoogde installatie en bijbehorende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

115

offerte is op verzoek van IenW ter beoordeling voorgelegd aan het advies­
bureau Ramboll. Voorwaarde voor de aanschaf was dat diverse aanbeve­
lingen van Ramboll werden overgenomen. In dit kader lopen ook in 2020
nog onderhandelingen tussen het Openbaar Lichaam Sint-Eustatius, het
lokale afvalbedrijf en de leverancier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

116

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 21 Duurzaamheid (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

17.656

18.986

‒ 4.746

57.659

74.157

50.173

23.984

Uitgaven

18.530

19.059

21.741

52.352

29.867

49.962

‒ 20.095

21.04
Duurzaamheidsinstrumentarium

1.310

736

618

540

146

1.188

‒ 1.042

21.04.01 Opdrachten

1.120

736

618

540

146

1.188

‒ 1.042

21.04.03 Bijdragen aan
agentschappen

190

0

0

0

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

190

0

0

0

0

0

0

21.05 Duurzame
productketens

13.531

16.178

20.445

24.432

28.835

42.936

‒ 14.101

21.05.01 Opdrachten

4.818

9.033

10.724

8.929

9.898

21.003

‒ 11.105

- Uitvoering Duurzame
Productketens

4.818

9.032

5.854

3.632

4.708

10.119

‒ 5.411

- Caribisch Nederland
Afvalbeheer

0

0

1.449

0

0

0

0

- Transitie inkopen

0

0

0

0

0

7.500

‒ 7.500

- Overig

0

0

0

5.297

5.190

3.384

1.806

1.494

1.749

2.541

3.484

9.458

14.216

‒ 4.758

- Caribisch Nederland
Afvalbeheer

0

0

0

0

0

3.559

‒ 3.559

- Chemische Recycling
kunststoffen

0

0

0

0

2.700

10.000

‒ 7.300

- Overige Subsidies

21.05.02 Subsidies

0

0

0

0

6.758

657

6.101

21.05.03 Bijdragen aan
agentschappen

7.219

5.396

7.180

7.078

7.861

7.247

614

- Waarvan bijdrage aan RWS

7.219

5.396

7.180

7.078

7.861

7.247

614

21.05.04 Bijdragen aan
medeoverheden

0

0

0

4.471

1.148

0

1.148

- Caribisch Nederland
Afvalbeheer

0

0

0

0

1.148

0

1.148

470

470

470

0

21.05.06 Bijdragen ZBO en
RWT
21.06 Natuurlijk kapitaal

3.689

2.145

678

387

886

5.838

‒ 4.952

21.06.01 Opdrachten

1.322

1.331

678

387

886

5.838

‒ 4.952

21.06.02 Subsidies

138

0

0

0

0

0

0

21.06.03 Bijdragen aan
agentschappen

2.229

814

0

0

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan RWS

2.229

814

0

0

0

0

0

21.07 Duurzame Mobiliteit

0

0

0

26.993

0

0

0

21.07.01 Opdrachten

0

0

0

3.155

0

0

0

21.07.02 Subsidies

0

0

0

18.614

0

0

0

- Subsidie Duurzame
Mobiliteit

0

0

0

18.614

0

0

0

21.07.03 Bijdragen aan
agentschappen

0

0

0

5.224

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan NEa

0

0

0

2.775

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan KNMI

0

0

0

178

0

0

0

- Waarvan bijdrage aan RWS

0

0

0

2.271

0

0

0

Ontvangsten

6

2.198

618

215

171

0

171

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

1

2

3

4

5

6

117

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere realisatie op het verplichtingenbudget wordt veroorzaakt
door de middelen die verkregen zijn vanuit de Klimaatenveloppe
(€ 17,5 miljoen) en de herschikking van budget binnen de artikelen van
IenW á € 8 miljoen. Tot slot resteert er een saldo van hogere en lagere
uitgaven (- € 1,6 miljoen).
2. De lagere realisatie wordt verzoorzaakt door een overboeking naar
artikel 19 van € 1,0 miljoen in het kader van de jaarlijkse opdrachtver­
strekking aan het RIVM. Deze wordt verantwoord op artikel 19.
3. De lagere realisatie wordt verzoorzaakt door verschillende budgetaire
overboekingen.
• Bij eerste suppletoire begroting zijn er meerdere bedragen
overgeboekt naar andere departementen of uitvoeringsorganisaties.
Er is voor € 0,4 miljoen overgeboekt naar LNV als bijdrage in de
kosten van het onderzoek biologische varkens, het project voor
verduurzaming van de veehouderij en het project Circulair Skills. Er
is een bedrag van € 1,4 miljoen overgeboekt naar RVO voor onder
andere de opdrachten voor het versnellingshuis en Social Return.
Verder is er voor een bedrag van €0,9 miljoen overgeboekt naar RIVM
in het kader van de jaarlijkse opdrachtverstrekking. Ook is er
€0,75 miljoen overgeboekt naar VWS voor de opdracht circulair
inkopen in de zorg en is er € 1,2 miljoen overgeboekt naar BZK voor
de opdracht maatschappelijk verantwoord inkopen.
• Daarnaast zijn bij ontwerpbegroting 2020 aanvullende opdrachten
verstrekt aan RVO en RIVM in het kader van circulaire economie,
hiervoor is respectievelijk € 1,3 miljoen en € 0,4 miljoen overgeboekt.
Daarnaast zijn er interne budgetschuivingen geweest van het
opdrachtenbudget naar het subsidiebudget ter hoogte van
€ 3,0 miljoen. Dit betrof de subsidies voor CO2-schaduwprijzen,
Nederland Circulair en de Subsidieregeling advies bij klimaatneu­
traal en circulair inkopen.
• Bij tweede suppletoire begroting is er een bedrag van € 1,9 miljoen
overgeboekt naar het Planbureau voor de Leefomgeving voor het
monitoringsprogramma Circulaire Economie 2019 ‒ 2023.
4. Bij eerste suppletoire begroting is er € 3,6 miljoen budget overgeheveld
van het instrument subsidies naar het instrument bijdragen medeoverheden vanwege wijziging van het gekozen financieel instrument
voor een bijdrage aan het afvalbeheer Caribisch Nederland. Verder zijn
er vanuit de Rijksbrede Klimaatenveloppe verschillende overboekingen
gedaan voor in totaal € 7,3 miljoen. De voornaamste verklaringen zijn
de overboeking naar EZK van € 5,1 miljoen voor de uitvoering van de
pilot CO2-reductie en een aanvullende opdracht die is verstrekt aan RWS
(€ 1,0 mln). De hogere realisatie op Overige Subsidies wordt veroorzaakt
door de verkregen middelen in het kader van de Urgenda-maatregelen
(€ 3,0 miljoen) en de € 3,0 miljoen die overgeboekt is vanuit het opdrach­
tenbudget.
5. De hogere realisatie wordt veroorzaakt door de overheveling van
€ 3,6 miljoen van het instrument subsidies naar bijdrage medeoverheden. Deze bijdrage is bestemd voor het afvalbeheer Caribisch
Nederland. Deze overboeking wordt gesaldeerd met prioritering van
middelen over de beleidsartikelen (€ 2,4 miljoen). De taakstellende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

118

onderuitputting staat op artikel 99 geboekt en is structureel verwerkt
door verlaging van de budgetten op de diverse artikelen binnen de IenW
begroting Hoofdstuk XII.
6. De lagere realisatie wordt veroorzaakt door de overboeking van
€ 5,0 miljoen naar RWS vanwege innovaties in de grond, weg en
waterbouw (GWW).
Toelichting op de financiële instrumenten
21.04 Duurzaamheidsinstrumentarium
Het ontwikkelen van een duurzaamheidsinstrumentarium en het verbeteren
van het economisch functioneren van de huidige verdienmodellen, zodat
alle (maatschappelijke) kosten een rol gaan spelen bij de afwegingen van
consumenten.
21.04.01 Opdrachten
In dit kader zijn opdrachten verstrekt voor de ontwikkeling en implementatie
van het duurzaamheidsinstrumentarium, zoals monitoring, onderzoek en
kennisontwikkeling en het stimuleren van circulair ondernemen.
21.05 Duurzame Productketens
Productketens zijn onderzocht met het oog op de gevolgen van de winning,
verwerking en het (her)gebruik van grondstoffen. Er is ondersteuning
geboden op het gebied van actie- en resultaatgerichte samenwerking in
ketens en in de «gouden driehoek» (onderzoekers, ondernemers en
overheid) om te komen tot een circulaire economie gericht op het maxima­
liseren van de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en het
minimaliseren van waardevernietiging.
Verduurzaming van de veehouderij is niet alleen van belang als onderdeel
van de transitie naar een circulaire economie, maar ook om te kunnen
voldoen aan (Europese) doelen op het gebied van emissies en milieukwa­
liteit. Tevens is verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving rondom
veehouderijen nodig voor het waarborgen van een goed en gezond woonen leefklimaat.
21.05.01 Opdrachten
In dit kader zijn opdrachten verstrekt omtrent de uitvoering van wettelijke
taken op het gebied van het afvalbeleid (onder andere de uitvoering van
het LAP3). Daarnaast heeft dit betrekking op opdrachten voor de uitvoering
van «Nederland circulair in 2050». Dit betreft vooral de uitvoering van de
prioriteiten kunststoffen, consumptiegoederen en het gedeelte infra­
structuur van de prioriteit bouw.
Voor landbouw betreft het onder andere onderzoek naar toepassingen van
maatregelen die de emissies uit veehouderijen naar de lucht en de leefom­
geving verminderen en daarmee bijdragen aan een goed en gezond woonen leefklimaat rond veehouderijen.
21.05.02 Subsidies
Dit betreft uitgaven voor subsidieverlening in het kader van voorlichting aan
burgers over duurzame handelingsperspectieven en ondersteuning van
bedrijven bij verduurzaming van productieprocessen. Daarnaast is er
subsidie verleend in het kader van het ontwikkelen, beheren en toetsen van
transparante duurzaamheidcriteria.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

119

21.05.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de gedane bijdrage aan RWS in het kader van de transitie naar
een Circulaire Economie (CE). Het betreft hier ook een opdracht aan RWS
voor de uitvoering van het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA), waar
IenW – ook namens gemeenten en provincies – de opdracht voor verleent.
21.05.04 Bijdragen aan medeoverheden
Dit betreft de gedane bijdragen aan Saba, Sint-Eustatius en Bonaire voor
de programma’s aanpak wegwerpplastic en de bijdrage aan Sint-Eustatius
voor de aanschaf van verbrandingsinstallatie.
21.06 Natuurlijk Kapitaal
Biotische (materiaal)ketens in kader van het borgen van het natuurlijk
kapitaal zijn een integraal onderdeel van de transitie naar een circulaire
economie. Biotische ketens, zoals hout of biocomposiet, kunnen vaak een
alternatief zijn voor materialen van fossiele of minerale oorsprong.
Duurzaam geproduceerde biotische grondstoffen maken het mogelijk om
goederen of diensten duurzaam te kunnen benutten als circulair alternatief.
21.06.01 Opdrachten
Het betreft hier verstrekte opdrachten voor de ontwikkeling van criteria voor
duurzaamheid van onder andere biomassa.
Verder betreft dit de opdracht die aan RWS verstrekt is voor de uitvoering
van het beleid op het gebied van biotische ketens. RWS is gevraagd om
de relatie inzichtelijk te maken tussen de inzet van biotische materialen en
de gevolgen voor materiaalgebruik, CO2-emissies en energiegebruik.
Verder leverde RWS ondersteuning van Green Deals en de City Deal
Circulaire Stad. Verder gaat het om enkele taken in verband met het stort­
plaatsendossier, informatie- en kennisoverdracht op het gebied van milieu­
beleid en -regelgeving voor de landbouw.
21.07 Duurzame Mobiliteit
Op dit artikelonderdeel werden in 2018 met name opdrachten, subsidies en
agentschapsbijdragen betreffende duurzame mobiliteit verantwoord. Vanaf
2019 vindt deze verantwoording plaats op artikel 14.
Extracomptabele verwijzingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. De Minister van
Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van
deze regelingen en voor de budgettaire middelen. In onderstaande tabel is
ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De
cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage «Fiscale regelingen»
in de Miljoenennota. Voor een beschrijving van de regelingen, de
doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde
evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie,
wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota «Toelichting op de
fiscale regelingen».
Fiscale regelingen 2017–2019, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (bedragen x € miljoen)
2017

2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

2019

120

Vrijstelling groen beleggen box 3

44

39

37

Heffingskorting groen beleggen

27

26

25

Milieu-investeringsaftrek (MIA)

114

99

107

VAMIL

27

40

32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

121

3.2.12 Beleidsartikel 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico's
Algemene doelstelling
Het realiseren van een gezonde en veilige leefomgeving, die door de
inwoners van Nederland ook als zodanig wordt ervaren.
Rol en verantwoordelijkheden
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de integrale kaderstelling rond activi­
teiten die risico’s kunnen veroorzaken voor een gezonde en veilige leefom­
geving. Deze regisserende rol komt naar voren in:
• De normstelling en regels waaraan bedrijven en overheden zich bij de
uitoefening van hun activiteiten moeten houden. Het daarvoor gewenste
beschermingsniveau wordt bij voorkeur op Europees of internationaal
niveau vastgelegd en nationaal geïmplementeerd, waardoor een level
playing field bereikt wordt. De veiligheid van mens en milieu bij
handelingen met genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s), bij de
ontwikkeling en implementatie van regelgeving op het gebied van
chemische stoffen (REACH) en bestrijdingsmiddelen (Biocidenveror­
dening, Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden), bij risicovolle
bedrijven en bij het transport van gevaarlijke stoffen (water, rail, buislei­
dingen en weg) zijn voorbeelden waarbij dit in de vorm van wet- en
regelgeving gebeurt. Voor deze dossiers geldt dat Nederland een actieve
bijdrage levert aan de Europese processen die leiden tot verdere
verbetering van deze internationale regels.
• Waar Europese regels (deels) ontbreken, of waar specifieke omstandig­
heden in Nederland het stellen van regels voor de veiligheid van de
omgeving noodzakelijk maken, wordt in dialoog met stakeholders
gezocht naar een optimum tussen de te bereiken doelen (en dus baten
in termen van milieu en gezondheidswinst) en de lasten die deze regels
veroorzaken. Dit is onder meer aan de orde bij de regelgeving rond
buisleidingen, risicovolle bedrijven, de emissies van zeer zorgwekkende
stoffen en het basisnet vervoer gevaarlijke stoffen. Met dat laatste wordt
een balans gezocht tussen de belangen van vervoer, ruimte en
veiligheid. De voorgenomen verplichting om asbestdaken te saneren is
in 2015 aangekondigd en krijgt in 2018/2019 zijn juridische vormgeving.
In Nederland vormen asbestdaken de belangrijkste bron van
verspreiding van asbestvezels in de leefomgeving.
• Waar nieuwe technologische ontwikkelingen aanleiding zijn om na te
gaan of beleid en regelgeving daarmee nog in de pas lopen, kan het
overwegen van nieuw of aanvullend beleid en regulering aan de orde
zijn. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de beleidsontwikkeling ten behoeve
van de veilige toepassing voor mens en milieu van nieuwe vormen van
nanotechnologie en biotechnologie.
• Het reduceren van de regeldruk wordt onder meer nagestreefd door
een betere kwaliteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Deze taken worden door 29 Omgevingsdiensten (OD’s) uitgevoerd,
waarbij zes OD’s een specialisatie in BRZO12-taken hebben. De Minister
heeft hierin een regisserende rol als voorzitter van het bestuurlijk
omgevingsberaad (BOB) en als verantwoordelijke voor het VTH-stelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

122

•

•
•

Tegengaan van lastendruk is ook een centrale invalshoek bij het
transport van gevaarlijke stoffen. Om die reden stelt Nederland in
principe geen hogere eisen aan verpakkingen en voer- of vaartuigen dan
in de relevante internationale verdragen is vastgelegd, conform de EUKaderrichtlijn transport gevaarlijke stoffen.
Het verlenen van vergunningen met als doel bescherming van mens en
milieu bij activiteiten met GGO’s.
Het verlenen van vergunningen voor een beperkt aantal bedrijven met
een verhoogd risico voor de externe veiligheid in Caribisch Nederland.

Stimuleren
Het is primair de verantwoordelijkheid van bedrijven die risico’s voor een
gezonde en veilige leefomgeving vormen om deze risico’s te identificeren
en te voorkomen of te beperken. Dit geldt ook voor overheden die, bijvoor­
beeld in de ruimtelijke ordening of vergunningverlening, keuzes maken die
invloed hebben op een gezonde en veilige leefomgeving. De Minister
stimuleert:
• Het in beeld (doen) brengen van bestaande of nieuwe risicosituaties en
het vermijden of beperken hiervan. Dit geschiedt door inventarisaties
van deze risico’s en het stimuleren van de aanpak daarvan, door het in
beeld brengen van de risico’s van nieuwe technologieën zoals het
gebruik van nanomaterialen en biotechnologie, het volgen van nieuwe
wetenschappelijke inzichten op het gebied van hormoonverstoring en
gecombineerde blootstelling aan stoffen en door het ontwikkelen van
beleid ten aanzien van onzekere risico’s. De eigen verantwoordelijkheid
van bedrijven en andere overheden is daarbij een belangrijk anker, onder
andere door openheid te geven ten aanzien van feitelijke risico’s. De
Risicokaart (in overleg met het Ministerie van Veiligheid en Justitie
ontwikkeld) en de Atlas Leefomgeving zijn hiervan voorbeelden. Op
basis van deze informatie kunnen burgers nagaan hoe het is gesteld met
de kwaliteit van hun directe leefomgeving. Het landelijk asbestvolg­
systeem voorziet alle ketenpartijen van de nodige informatie. Om de
sanering van asbestdaken tijdig op gang te brengen wordt het
voorgenomen verbod begeleid door een subsidieregeling die in 2016 is
ingegaan. Zoals verwacht is het in totaal beschikbare bedrag van
€ 75 miljoen in 2019 volledig besteed. In 2016 is een samenwerkings­
verband met alle betrokken partijen opgericht om onder meer met
behulp van een meerjarig uitvoeringsprogramma de sanering van de
asbestdaken te begeleiden. Hiermee moet worden voorkomen dat er
een capaciteitsprobleem ontstaat bij de inventarisatie- en verwijderings­
bedrijven en dat er een handhavingsprobleem ontstaat na inwerking­
treding van het verbod. Decentrale overheden verkennen momenteel
de mogelijkheden voor financieringsconstructies, bijvoorbeeld
gekoppeld aan andere verduurzamingsmaatregelen.
• Het nemen van maatregelen ter bescherming van mens en maatschappij
tegen moedwillige verstoring van onderdelen van de vitale infra­
structuur door te bevorderen dat de risico’s op moedwillige verstoring
(bijvoorbeeld terroristische aanslagen) worden geïdentificeerd en waar
mogelijk beperkt. Het betreft hier onder andere chemische bedrijven en
buisleidingen.
• Een continue verbetering van de omgevingsveiligheid bijvoorbeeld met
behulp van het instrument van de Safety Deals.
• Dat veiligheid en gezondheid van meet af aan in innovaties wordt
meegenomen, door via kennisontwikkeling en opleiding dit veiligheids­
denken te ontwikkelen en te integreren. Daardoor kunnen op termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

123

gezonde en veilige producten en processen tot stand komen, hetgeen
tevens bijdraagt aan realiseren van een circulaire economie («Veilig aan
de Voorkant», Safe-by-design).
Verder is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
Indicatoren en Kengetallen
Veiligheid en veiligheidsbeleving zijn niet eenvoudig objectief te meten.
Het streven is gericht op het voorkomen van onveiligheid: vermeden
onveilige situaties laten zich niet meten. Op dit terrein worden daarom
kwantitatieve kengetallen gehanteerd.
REACH
In het kader van de Europese stoffenregelgeving (REACH) worden stoffen
beoordeeld en waar nodig van maatregelen voorzien (geharmoniseerde
classificatie en labeling, autorisatie, restrictie). Nederland levert een
bijdrage aan dat proces, waarbij de Nederlandse inzet wordt bepaald door
de eerder ontwikkelde beleidsprioriteringscriteria en de mate waarin de
betreffende stof voor Nederland zorgen oplevert, of hier geproduceerd of
gebruikt wordt. Onderstaande tabel geeft aan wat de Nederlandse inbreng
in 2019 is geweest bij deze producten van het Europese systeem. Daarbij
betreft de Nederlandse bijdrage de door Nederland ingebrachte dossiers en
door andere lidstaten ingebrachte dossiers waar Nederland veelal actief
input op levert.
Tabel resultaten EU REACH in 2019
Geraamd 2019

Gerealiseerd 2019

NL inbreng1

Hele EU

NL inbreng

Hele EU

1

Beoordelingen
ontwerpbesluiten
ECHA t.a.v.
registratiedossiers
en testvoorstellen
van Europese
bedrijven

80

345

126

339

2

Door Nederland
uitgevoerde (en
beoordeelde
ontwerpbesluiten
van)
stofevaluaties

2 (30)

50

2 (11)

31

3a

Door Nederland
gescreende
stoffen

Circa 20

n.v.t.

11

n.v.t.

3b

Door Nederland
ingediende en
(becommentarieerde)
RMO-analyses

6

n.v.t.

6

15

4a

Door Nederland
ingebrachte en
(becommentarieerde)
Annex XV
dossiers t.a.v. zeer
ernstige
zorgstoffen

2 (13)

15

1 (6)

15

4b

Door Nederland
gerapporteerde en
(becommentarieerde)

0 (40-57)

60

1 (80)

80

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

124

opinies over
clusters van
autorisatieverzoeken

5

Door Nederlandse
RAC en SEAC
leden
gerapporteerde en
(becommentarieerde)
opinies over
restrictiedossiers

2 (8-11)

11

2 (10)

10

6

Door Nederlandse
ingebrachte en
(becommentarieerde)
voorstellen voor
geharmoniseerde
classificatie &
labelling

5-10 (36)

70

6 (52)

52

7

Behandelde
vragen door de
REACH & CLP
helpdesk

450

n.v.t.

571

n.v.t.

1 De aantallen weergegeven tussen () betreffen door NL beoordeelde/becommentarieerde documenten.

Toelichting
Het beoordelings- en besluitvormingstraject met betrekking tot de REACHwerkprocessen stofevaluatie, autorisatie, restrictie en geharmoniseerde
classificatie en labelling beperkt zich veelal niet tot één kalenderjaar
waarmee de daarmee samenhangende werklast over meerdere jaren wordt
verspreid. De getallen betreffen door NL ingebrachte of becommentarieerde
dossiers of door NL RAC- en SEAC-leden gedragen (co)rapporteur­
schappen. De aantallen door Nederland beoordeelde ontwerpbesluiten en
becommentarieerde dossiers staan steeds tussen haakjes. De RAC- en
SEAC-leden leveren input op alle dossiers, al dan niet met ondersteuning
vanuit het RIVM.
1. In 2019 zijn meer ontwerpbesluiten beoordeeld dan voorzien binnen
het daarvoor vastgestelde budget, ondanks dat de gehanteerde priori­
teringscriteria gelijk zijn gebleven.
2. Het aantal stofevaluaties is conform de actielijst CoRAP in 2019 op
31 uitgekomen, waarvan Nederland er twee van heeft gedaan. Alle
11 ontvangen ontwerpbesluiten met betrekking tot stofevaluaties van
andere lidstaten zijn beoordeeld.
3. a. Het screeningswerk om tot de selectie te komen voor kandidaten
voor risicobeheersmaatregelen (stofevaluatie, classificatie,
autorisatie of restrictie) maakte voorheen nog geen deel van uit van
de tabel. In 2019 is een stofgroep bestaande uit 11 stoffen gescreend.
b. Van de 15 ontvangen RMO-analyses zijn er zeven geprioriteerd en
becommentarieerd. Van RMO-analyses is het aantal onbekend dat er
is opgesteld en aan andere lidstaten voorgelegd zal worden.
4. a. De Nederlandse inbreng aan Annex XV SVHC dossiers is voor 2019
op twee dossiers geschat. Er is één SVHC dossier opgesteld en
ingediend voor GenX, wat qua werklast nog hoger is uitgevallen dan
twee gemiddelde SVHC dossiers vanwege de benodigde uitvoerige
onderbouwing van de zorg.
b. De taken met betrekking tot de autorisatieverzoeken laten zich lastig
beschrijven in aantallen. De autorisatieaanvragen betreffen in de
regel één tot drie gebruiken die afzonderlijke opinies behoeven.
Aanvragen worden veelal geclusterd in groepen van vergelijkbare
aanvragen die door dezelfde rapporteurs worden behandeld uit
efficiëntieoverwegingen. Naast een SEAC-rapporteurschap is op alle
80 autorisatieverzoeken met betrekking tot zeven Annex XIV stoffen
input geleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

125

5. Naast twee SEAC-rapporteurschappen heeft Nederland input geleverd
op alle restrictiedossiers. Ook wordt aan een nieuw restrictiedossier
gewerkt voor twee aprotische oplosmiddelen (oplosmiddelen die niet in
staat zijn om waterstofionen af te staan).
6. Naast dat er zes voorstellen voor geharmoniseerde classificatie en
labelling door Nederland zijn ingediend zijn er ook zes rapporteur­
schappen door NL RAC-leden vervuld en is op alle voorstellen input
geleverd.
7. Het RIVM beantwoordt zowel vragen van de REACH Helpdesk als de CLPHelpdesk, het totaal aantal vragen is voor 2019 op 571 uitgekomen,
beduidend hoger dan verwacht.
Asbestdaken
Het aantal vierkante meters asbestdaken in Nederland is in 2012 ingeschat
op 120 miljoen. Het Ministerie van IenW volgt de sanering van de
asbestdaken en brengt periodiek in beeld hoeveel daken er zijn gesaneerd.
In onderstaande tabel wordt op jaarbasis de stand van zaken in beeld
gebracht. Omdat verschillende provincies de asbestdaken in hun gebied in
kaart brengen op basis van feitelijke waarnemingen, kan onderstaand
overzicht met betrekking tot het resterende aantal vierkante meters in de
loop van 2020 mogelijk worden geactualiseerd. Het Landelijk Asbestvolg­
systeem (LAVS) voorziet alle ketenpartijen van de nodige informatie.
Asbestdaken (x mln m2)
140

32

120
100
80

16

60
40
20
0

0
2012

2013

2014

Resterend (y-as links)

2015

2016

2017

2018

2019

Gesaneerd per jaar (Y-as rechts)

Bron: Startmeldingenbestand van de Inspectie SZW (meldingen saneerders
bij aanvang sanering), bewerkt door RWS
Besluit externe veiligheid transport (Bevt)
Voor het oplossen van knelpunten veroorzaakt door het Basisnet is een
milde saneringsregeling gestart. Het aantal knelpunten is in 2014
gereduceerd van 42 naar 34 adressen (bestaande uit 23 woningen), omdat
door extra veiligheidsmaatregelen aan de infrastructuur (snelheidsver­
laging bij omrijdroute tunnel «de Noord») 8 woningen niet meer binnen
de risicozone vallen. Bij brief van 6 juli 2017 is de opdracht uitgebreid met
5 panden (in het kader van Basisnet Spoor), waarvan een bewoonde
aanbouw binnen de PR-contour ligt na een bezoek ter plaatse. Per 1 januari
2020 resteren nog 4 woningen waarvoor de regeling nog tot en met 2020
loopt. Daarvan worden er naar verwachting nog 2 aangekocht voordat de
regeling afloopt. De stand van zaken in 2019 is als volgt: de verkoop van alle
26 woningen met nieuwe bestemming zal naar verwachting eind 2021
worden afgerond waarmee uitvoering wordt gegeven aan het besluit tot
sanering uit 2014 (bron: RWS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

126

Genetisch Gemodificeerde Organismen (GGO’s)
In het beleidsverslag 2019 worden, evenals in voorgaande jaren, niet alleen
kengetallen vermeld maar ook indicatoren. Immers, kengetallen geven
uitsluitend een beeld van wat de bestede middelen voor vergunningver­
lening aan resultaten hebben opgeleverd, maar zij bieden geen inzicht in
de mate waarin vergunningverlening aan het te bereiken van het
beleidsdoel heeft bijgedragen.
Kengetallen zijn de aantallen ontvangen vergunningaanvragen, aanvragen
voor wijziging van vergunningen, kennisgevingen, wijzigingen op kennis­
gevingen en art. 2.8-verzoeken.
Indicatoren zijn het percentage van het aantal vergunningaanvragen,
kennisgevingen of art. 2.8 verzoeken voor handelingen waarbij het risico
voor mens en milieu gelijk of lager is dan een verwaarloosbaar risico.
De vigerende GGO-regelgeving is op 1 maart 2015 in werking getreden.
Naast vergunningen en algemene regels, worden ook kennisgevingen
gedaan en verzoeken ingevolge art. 2.8 van het Besluit ggo milieubeheer
2013 ingediend ten aanzien van de veiligheidsinschaling van ggo’s.
De realisatie in 2019 luidt als volgt:
2019

Kengetal

Indicator

- Aanvragen Vergunningen1

413

100%

- Kennisgevingen2

53

100%

- Verzoeken ex art. 2.8 besluit ggo

145

100%

Introductie in het milieu, landbouw (inclusief martkaanvragen)

0

100%

Introductie in het milieu, medisch, veterinair

34

100%

Totaal

645

n.v.t.

Ingeperkt gebruik:

1 Het betreft vergunningaanvragen op niveau II-v en III inclusief wijzigingen op de respectievelijke niveaus.
2 Het betreft kennisgevingen op niveau I en II-k.

Bron: RIVM, Bureau Genetisch Gemodificeerde Organismen.
Majeure risicobedrijven
Jaarlijks rapporteert IenW aan de Tweede Kamer de Staat van de Veiligheid
bij de Brzo-bedrijven. De Staat van de Veiligheid Brzo-bedrijven schetst
vanuit een breed perspectief een beeld van de veiligheidssituatie van de
Brzo-bedrijven in Nederland. Met deze benadering wordt vanuit verschil­
lende invalshoeken het beeld over de veiligheid bij deze groep bedrijven
losgekoppeld van de individuele casuïstiek bij bedrijven. De Staat van de
Veiligheid Brzo-bedrijven is een monitoringsinstrument voor de departe­
menten (IenW, JenV en SZW) betrokken bij het Brzo. Op 8 juli 2019 (Kamer­
stukken II 2018–2019, 26 956, nr. 212) is de Staat van de Veiligheid over 2018
aan de Kamer aangeboden. De monitoring is vooralsnog vooral gebaseerd
op nalevingcijfers. Om een breder inzicht te kunnen geven in de veiligheids­
situatie bij Brzo-bedrijven is in 2019 toegezegd de mogelijkheden voor het
ontwikkelen van prestatie-indicatoren en het benoemen van parameters die
breder dan naleving zijn verder te verkennen.
Beleidsconclusies
Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren
in 2019 conform de verwachtingen zoals gemeld in de begroting. Er zijn geen
grote afwijkingen of een noodzaak tot neerwaartse bijstelling aan het licht
gekomen. Onderstaand is per beleidsterrein aangegeven welke activiteiten
in 2019 hebben plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

127

ZZS (Zeer Zorgwekkende Stoffen)
In 2019 is veel inzet gepleegd op het PFAS-dossier. Deze groep van zeer
persistente stoffen was met name bekend via emissies («GenX») rond
Dordrecht. Dit heeft, dankzij de inzet van Nederland, geresulteerd in de
Europese indeling van de GenX-stoffen als Substance of Very High Concern
volgens de systematiek van REACH. Dit werkt in Nederland door als ZZSclassificatie, waardoor een bevoegd gezag emissies naar water en lucht
volgens het meest strikte regime kan aanpakken. In de EU heeft de Raad
(Milieu) zich in 2019 uitgesproken PFAS beperkt te willen zien tot alleen
essentiële toepassingen. Nederland heeft in december aangekondigd die
handschoen op te pakken. Dat wordt in 2020 concreet vervolgd met de
voorbereiding van een Europees «restrictietraject».
Het ZZS-beleid is gericht op het terugdringen van emissies van ZZS in de
leefomgeving. Bij emissies naar de lucht en water is dat vormgegeven in
een beleid waarbij de emissie worden teruggedrongen door het gebruik van
ZZS te vermijden, door de ZZS te vervangen door een minder gevaarlijke
stof of door het productieproces aan te passen. Verder geldt voor de
emissies minimalisatieverplichting. Via een proces van een 5-jaarlijkse
melding van maatregelen die de producenten nemen om gebruiken en
emissies van ZZS terug te dringen, wordt een continu proces van
verbetering beoogd. De 1e 5-jaarlijkse melding van ZZS-emissies aan
bevoegd gezag eindigt op 1 januari 2021, zodat na die datum duidelijkheid
is over de omvang van de emissies.
Asbestdaken
Het beleid is er op gericht dat alle asbestdaken in Nederland zo snel en
verantwoord mogelijk worden verwijderd. Op 16 oktober 2018 is een
wetsvoorstel op basis waarvan een verbod op asbestdaken in de vorm van
een Algemene Maatregel van Bestuur mogelijk moet worden gemaakt
aangenomen door de Tweede Kamer. Op 4 juni 2019 hebben de leden van
de Eerste Kamer dit wetsvoorstel verworpen.
Na het verwerpen van het wetsvoorstel heeft de Minister na bestuurlijk
overleg met een aantal provincies, gemeenten, betrokkenen uit de bouwen asbest sector en andere maatschappelijke partijen ingezet op een pakket
niet-wettelijke maatregelen (Kamerstukken II 2019-2020, 25834, nr. 165).
De in 2016 ingezette programmatische aanpak asbestdakensanering is in
2019 voortgezet.
In 2019 is mede in het licht van de motie Von Martels en Ziengs (Kamer­
stukken II 2018-201 34675, nr. 23) met de bovengenoemde partners verkend
hoe gekomen kan worden tot een landelijk asbestfonds voor eigenaren van
asbestdaken die sanering van het dak niet kunnen financieren (Kamer­
stukken II, 2019-2020, 25834, nr. 165).
Besluit externe veiligheid transport (Bevt)
Wat betreft het vervoer van gevaarlijke stoffen zijn in 2019 zeven regiobij­
eenkomsten met belanghebbenden georganiseerd om de knelpunten van
het huidige Basisnet in kaart te brengen, zoals aangekondigd in de
Kamerbrief bij het Verslag Basisnet 2018 dd 11 juni 2019. De uitkomsten van
deze regiobijeenkomsten vormen belangrijke input voor de verschillende
structurele oplossingsmogelijkheden om de veiligheid van het vervoer van
gevaarlijke stoffen en ruimtelijke plannen te waarborgen. Eén specifieke
mogelijke oplossing is een modal shift van het vervoer van gevaarlijke
stoffen naar water en buisleidingen. In dat kader is in 2019 een verkenning
uitgevoerd naar het realiseren van een modal shift van het vervoer van LPG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

128

op de Brabantroute naar vervoer per water en/of naar buisleidingen (MKBA
Modal shift Chemelot). De uitkomsten daarvan zijn opgenomen als bijlage
bij de eerder genoemde Kamerbrief.
Modernisering Omgevingsveiligheid
Het programma Modernisering Omgevingsveiligheid is in 2019 grotendeels
vanuit de Impuls Omgevingsveiligheid middelen gefinancierd. Het
programma bestaat uit drie pijlers:
1. Faciliteren van bevoegd gezag bij het berekenen van de aandachtsge­
bieden van risicovolle activiteiten.
De aandachtsgebieden voor circa 60% van de Seveso bedrijven zijn
berekend. Er is een start gemaakt met het berekenen van de aandachtsge­
bieden van de overige risicovolle activiteiten. In 2019 is voor de communi­
catie over de aandachtsgebieden en monitoring stand van zaken
berekeningen aansluiting gezocht bij de ontwikkeling van het Register
Externe Veiligheidsrisico’s.
2. De zachte landing van het nieuwe MOV-beleid.
2019 heeft in het teken gestaan van ontwikkeling van instrumenten voor
kennisoverdracht. Er zijn twee publieksboekjes gemaakt, er is één animatie
beschikbaar gekomen en er zijn kennistafels gehouden. Om gevoel te
krijgen hoe de weging van maatregelen binnen een aandachtsgebied werkt
is met bevoegd gezag, haar adviseurs en bedrijfsleven in verschillende
sessies geoefend. Geconstateerd is dat communicatie over de aandachts­
gebieden en de gemaakte keuzes binnen een aandachtsgebied verder
uitgewerkt moeten worden. De toolkit risicocommunicatie en de risico­
matrix kunnen hierbij ondersteuning bieden. Op diverse bijeenkomsten in
het land gaven we presentaties over MOV en aandachtsgebieden. Het
Handboek Omgevingsveiligheid krijgt steeds meer invulling.
3. Verankering van externe veiligheid in de Omgevingswet.
Ook in 2019 is meegeschreven aan de regelgeving die onder de
Omgevingswet hangt.
Safetydeals
Onder de subsidieregeling Versterking Omgevingsveiligheid zijn sinds in
2017 en 2018 24 Safety Deals gehonoreerd, het overzicht is beschikbaar. 28.
In 2019 zijn 9 voorstellen voor Safety Deals ingediend. Een van deze
voorstellen is inmiddels gehonoreerd en een is ingetrokken. De overige
voorstellen worden in 2020 beoordeeld. Daarmee herhaalt het beeld zich
voor het tweede jaar dat de meeste voorstellen pas aan het eind van het jaar
worden ingediend. De in totaal gevraagde subsidie voor het gehonoreerde
voorstel en de nog te beoordelen voorstellen komt overeen met het budget
voor 2019: € 2 miljoen.
Majeure risicobedrijven
Uit de gepresenteerde monitor is gebleken dat er in 2018 1 zwaar ongeval
gemeld is aan de EU. Dat is een daling ten opzichte van het jaar daarvoor.
De cijfers zijn over de afgelopen jaren zo laag dat er geen statistische
conclusies aan kunnen worden verbonden. Het voorkomen van zware
ongevallen blijft daarbij een belangrijk beleidsdoel.

28

https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/versterking-omgevingsveiligheid[1]

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

129

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico’s (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

30.217

55.234

38.226

43.695

21.788

29.349

‒ 7.561

Uitgaven

25.225

34.663

45.430

50.160

30.339

33.802

‒ 3.463

22.01 Veiligheid chemische
stoffen

11.802

6.742

5.867

7.752

6.773

7.345

‒ 572

22.01.01 Opdrachten

3.576

3.976

3.384

3.757

3.820

4.773

‒ 953

22.01.02 Subsidies

5.646

1.436

537

1.654

102

235

‒ 133

- NANoREG

5.266

1.100

51

1.382

0

0

0

- Overige Subsidies

380

336

486

272

102

235

‒ 133

22.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

2.580

1.330

1.946

2.341

2.851

2.337

514

- Waarvan bijdrage aan RWS

2.580

1.330

1.946

2.341

2.631

2.237

394

0

0

0

0

220

0

220

22.02 Veiligheid
biotechnologie

1.516

1.621

2.952

3.285

3.250

2.770

480

22.02.01 Opdrachten

1.516

1.621

2.952

3.285

3.250

2.770

480

22.03 Veiligheid bedrijven en
transport

11.907

26.300

36.611

39.123

20.316

23.687

‒ 3.371

22.03.01 Opdrachten

3.422

3.448

3.805

4.996

3.461

4.251

‒ 790

- Omgevingsveiligheid

799

868

1.305

0

1.014

1.979

‒ 965

- Uitvoering Veiligheid
inrichtingen en basisnetten

362

345

0

0

562

470

92

- Overige bijdragen

- Overige Opdrachten

2.261

2.235

2.500

4.996

1.885

1.802

83

22.03.02 Subsidies

3.479

17.173

27.298

29.119

11.115

14.869

‒ 3.754

- Asbest

0

15.196

26.347

25.000

8.800

10.783

‒ 1.983

- Overige Subsidies

0

1.977

951

4.119

2.315

4.086

‒ 1.771

22.03.03 Bijdragen aan
agentschappen

4.059

2.629

1.896

2.002

1.933

1.521

412

- Waarvan bijdrage aan RWS

4.059

2.629

1.896

2.002

1.933

1.521

412

22.03.04 Bijdragen aan
medeoverheden

75

60

0

100

0

0

0

- Bijdrage programma
externe veiligheid

75

60

0

100

0

0

0

22.03.09
Inkomensoverdrachten

872

2.990

3.612

2.906

3.707

3.046

661

11.607

272

726

3.007

1

250

‒ 249

Ontvangsten

1

2

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. In het kader van de 1e suppletoire en 2e suppletoire begroting 2019 is
het verplichtingenbudget verlaagd ter hoogte van circa € 3,5 miljoen ten
behoeve van onder andere overhevelingen naar andere departementen.
Dit betreft overhevelingen naar o.a. het Ministerie van VWS voor de
kosten Gezondheidsraad 2019 en het Ministerie van LNV voor de kosten
Ctgb 2019. Daarnaast zijn er diverse kleine overhevelingen naar andere
artikelen binnen begrotingshoofdstuk XII in verband met onder meer
bijdrage kosten Milieu Centraal en NEN die op artikel 21 worden
verantwoord en ter dekking van hogere apparaatskosten bij Omgevings­
veiligheid en Milieurisico’s. Tot slot zijn er verspreid over het gehele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

130

artikel 22 ter hoogte van circa € 4 miljoen minder verplichtingen
aangegaan dan gepland. Dit had veelal te maken met het feit dat het
kasbudget benodigd was om overlopende verplichtingen uit 2018 te
betalen, waardoor onvoldoende ruimte over was in het kasbudget om
opdrachten en subsidies te verstrekken waarvoor tevens betalingen in
2019 te voorzien zouden zijn geweest.
2. De lagere kasrealisatie op het instrument subsidies houdt verband met:
• het subsidieplafond van € 75 miljoen voor de subsidieregeling
verwijderen asbestdaken dat met de laatste betalingen ter hoogte
van € 8,8 miljoen bereikt werd. De resterende middelen
(€ 1,9 miljoen) zijn overgeboekt naar 22.03.01 overige opdrachten en
vanuit daar voor circa € 1,6 miljoen benut voor herschikking van
middelen over de diverse beleidsartikelen.
• een herschikking van middelen ten behoeve van extra apparaatsuit­
gaven bij Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s ter hoogte van circa
€ 0,7 miljoen en minder uitgaven dan begroot voor decirca subsidie­
regeling versterking omgevingsveiligheid BRZO sector ter hoogte
van circa € 0,6 miljoen.
• diverse hogeren en lagere uitgaven verklaren het resterend saldo (€ 0,5 miljoen).
Toelichting op de financiële instrumenten
22.01 Veiligheid chemische stoffen
22.01.01 Opdrachten
In dit kader zijn in 2019 opdrachten verstrekt aan onder andere de Gezond­
heidsraad voor de uitvoering van wettelijke taken op het gebied van asbest,
chemische stoffen en externe veiligheid en het College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) voor de uitvoering van
het werkprogramma. Daarnaast zijn in 2019 opdrachten verstrekt voor het
meerjarig onderzoekprogramma elektromagnetische velden (EMV), de
uitvoering van EU-regelgeving ten aanzien van zeer zorgwekkende stoffen
in relatie tot andere overheden (vergunningverlening), voor de uitvoering
van taken op de gebieden «veiligheid en gezondheid» (asbest) en «nieuwe
risico’s en security» (nanotechnologie en synthetische biologie).
22.01.02 Subsidies
De subsidies die in 2019 zijn verstrekt hebben betrekking op de bijdrage aan
het Platform EMV.
22.01.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor voornamelijk de capaciteitsinzet in
het kader van de uitvoering van InfoMil (centraal punt voor bundeling en
verspreiding van milieu wet- en regelgeving) op het beleidsonderwerp
«asbest». Daarbij is inzet geleverd voor het beheer en verdere ontwikkeling
van het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS).
22.02 Veiligheid biotechnologie
22.02.01 Opdrachten
Ter uitvoering van de wettelijke taak is een jaarlijkse opdracht verstrekt aan
de Commissie Genetische Modificatie (COGEM). Deze opdracht is verstrekt
voor het maken van beoordelingen inzake risico’s verbonden aan
werkzaamheden met genetisch gemodificeerde organismen en het
adviseren over maatregelen risicobeheersing en monitoring die bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

131

uitvoering van werkzaamheden met GGO's kunnen worden toegepast.
Daarnaast zijn de uitgaven in het kader van het meerjarige onderzoekspro­
gramma Biotechnologie en Veiligheid hier verantwoord.
22.03 Veiligheid bedrijven en transport
22.03.01 Opdrachten
Omgevingsveiligheid
Het betreft hier uitgaven in het kader van de Impuls omgevingsveiligheid
(IOV 2019–2020) voor de deelprogramma’s Besluit risico’s zware ongevallen
(BRZO), Publicatiereeks Gevaarlijke stoffen (PGS), Informatie/Kennisinfra­
structuur en lokaal externe (omgeving-) veiligheidsbeleid. Door middel van
een programmatische aanpak is ingezet op het creëren van een veiligere
leefomgeving. Het programma wordt uitgevoerd onder auspiciën van het
Bestuurlijk Omgevingsberaad (BOB).
Overige opdrachten
Het betreft hier diverse verstrekte opdrachten voor (wettelijke) taken in het
kader van BRZO bedrijven, olieterminals in Caribisch Nederland en
vuurwerk, de monitoring van basisnetten (weg, water en spoor), aanpassing
regelgeving vervoer gevaarlijke stoffen als gevolg van wijzigingen interna­
tionale verdragen, modellenbeheer buisleidingen (Bevb), onderhouden
Activiteitenbesluit voor het realiseren vermindering regeldruk bedrijven en
de stelselontwikkeling en het beheer van standaarden voor vergunningver­
lening, toezicht en handhaving (VTH). Daarnaast zijn in 2019 opdrachten
verstrekt voor onderzoek en implementatie van risicoreductie maatregelen
alsmede de ondersteuning en begeleiding van het verwijderen van
asbestdaken.
22.03.02 Subsidies
Asbest
Het betreft hier de uitgaven in het kader van de Subsidieregeling
verwijderen asbestdaken die door de RVO is uitgevoerd. Jaarlijks wordt in
de Staatscourant het beschikbare jaarbudget gepubliceerd.
Overige subsidies
Het betreft hier de uitgaven in het kader van de Subsidieregeling versterking
omgevingsveiligheid chemische sector, die door de RVO zijn uitgevoerd.
Jaarlijks wordt in de Staatscourant het beschikbare jaarbudget gepubli­
ceerd. De overige subsidies hebben voornamelijk betrekking op de
vuurwerkcampagnes, subsidies aan organisaties die een bijdrage leveren
aan het samenwerkingsprogramma «verwijderen asbestdaken» en het
vervolmaken van het stelsel van Omgevingsdiensten. Daarnaast zijn hier
ook als onderdeel van de uitvoeringsagenda BRZO subsidies toegekend
onder de noemer «Safety Deals». De Safety Deals zijn complementair aan
de maatregelen die versterking van toezicht en handhaving tot doel hebben.
Het gaat hier om het creëren van een duurzame veiligheidscultuur bij onder
meer de bedrijfsprocessen binnen de chemiesector.
22.03.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor de capaciteitsinzet in het kader van
de uitvoering van InfoMil (centraal punt voor bundeling en verspreiding van
milieu wet- en regelgeving) op de beleidsonderwerpen «kennisoverdracht
omgevingsveiligheid» en «vergunningverlening». Daarnaast zijn uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

132

gedaan voor werkzaamheden van de Dienst Verkeer en Scheepvaart van
RWS in het kader van basisnetten en vervoer gevaarlijke stoffen. Deze
worden hier verantwoord.
22.03.09 Inkomensoverdrachten
De inkomensoverdrachten hebben betrekking op het honoreren van
incidentele aanvragen in het kader van de Regeling tegemoetkoming nietloondienst gerelateerde slachtoffers van mesothelioom (TNS). Deze
regeling is bedoeld voor iedereen die de ziekte van maligne mesothelioom
heeft als gevolg van contact met asbest buiten de werksituatie.
Extracomptabele verwijzingen
Extracomptabele verwijzing naar artikel 18.06 Externe veiligheid (x € 1.000)
2019
Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 18.06 Externe veiligheid van het Infrastructuurfonds

39

Andere ontvangsten van artikel 18.06 Externe veiligheid

0

Totale uitgaven op artikel 18.06 Externe veiligheid

39

Externe veiligheid

39

Waarvan
18.06

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

133

3.2.13 Beleidsartikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Algemene doelstelling
Het KNMI adviseert en waarschuwt de samenleving om risico’s met een
atmosferische of seismische oorsprong terug te dringen. Het KNMI
ontwikkelt daartoe hoogwaardige kennis, verricht waarnemingen, en zet die
om in producten en diensten die de veiligheidsrisico’s verminderen,
bijdragen aan een duurzame samenleving en economische mogelijkheden
bevorderen.
Rol en verantwoordelijkheden
Financieren
De Minister is verantwoordelijk voor het faciliteren van een internationaal
systeem van organisaties waarin Nederland vertegenwoordigd wordt door
het KNMI. Dit doet zij door haar rol van financier in de vorm van bijdragen
en contributies. Met name te noemen zijn EUMETSAT, ECMWF en WMO.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet taken meteo­
rologie en seismologie. De Minister heeft deze taken belegd bij het
agentschap KNMI. De rol «(doen) uitvoeren» heeft betrekking op de
volgende taken:
a. het kosteloos verstrekken van algemene weerberichten omtrent de
toestand van het huidige weer en het te verwachten weer;
b. waarschuwingen aan het algemeen publiek bij verwacht of werkelijk
maatschappij-ontwrichtend weer of waarschuwingen bij calamiteiten
waarbij het weer een belangrijke rol speelt;
c. het onverwijld informeren van het algemeen publiek bij een significante
bodembeweging door geofysische bronnen of vulkanische activiteit;
d. het kosteloos ondersteunen van bestuursorganen in gedfinieerde
gevallen;
e. het voortbrengen of verzamelen van meteorologische, seismologische
en andere geofysische gegevens in het kader van de uitvoering van de
taken zoals opgenomen in de Wet meteorologie en seismologie;
f. het beheer en onderhoud van de voor de uitvoering van de taken zoals
opgenomen in de Wet meteorologie en seismologie noodzakelijke
technische infrastructuur;
g. het overeenkomstig ministeriële regeling desgevraagd ondersteunen
van bestuursorganen, de rechterlijke organisatie. overheidsbedrijven of
openbare lichamen op het terrein van meteorologie, seismologie of
andere geofysische terreinen bij de uitvoering van aan hen bij of
krachtens wet opgedragen taken;
h. onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek en technologische ontwik­
keling met betrekking tot meteorologie, seismologie en andere
geofysische terreinen;
i. meteorologische, seismologische en andere geofysische gegevens of
het onderzoek, bedoeld in onderdeel h, op verzoek van internationale
organisaties voortbrengen, verzamelen of beschikbaar stellen;
j. het voor hergebruik als bedoeld in de Wet hergebruik van overheidsin­
formatie, zonder dat daartoe een verzoek is gedaan op grond van die
wet, beschikbaar stellen van meteorologische, seismologische en
andere geofysische gegevens of onderzoeksresultaten, of de opzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

134

daarvan, voor zover intellectuele eigendomsrechten van anderen dat
niet beperken, waarbij er op basis van een overeenkomst aanvullende
dienstverlening kan worden verleend;
k. internationale samenwerking op het gebied van meteorologie,
seismologie en andere geofysische terreinen; en
l. het verlenen van meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie.
De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het Kernstop­
verdrag en de Minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor
het kader van de Mijnbouwwet.
Indicatoren en Kengetallen
Realisatie
2012

2013

Streefwaarde/ Realisatie
norm
2014

2015

2016

2017

2018

2019

2019

– afwijking
min.temperatuur (°C)

‒ 0,17 ‒ 0,01 ‒ 0,18 0,45

0,44

0,34

0,17

ABS (<0,5)

0,31

– afwijking
max.temperatuur (°C)

‒ 0,37 ‒ 0,25 ‒ 0,52 ‒ 0,31 ‒ 0,36 ‒ 0,31 ‒ 0,34 ABS (<0,5)

Algemene
weersverwachtingen en
adviezen

– gemiddelde afwijking ‒ 0,06 0,26
windsnelheid (m/s)

‒ 0,41

0

0

0,26

‒ 0,12 ‒ 0,1

ABS (<1,0)

0,13

Maritieme
verwachtingen
– tijdigheid
marifoonbericht (%)

98,6

99,3

99,9

99,5

98,9

99,4

99,8

> 99

99,5

Gereviewde publicaties 103

105

105

120

113

139

112

> 80

95

2

1

1

2

1

1

Kengetallen
Aantal uitgegeven
weeralarmen

1

Percentage tijdige
>98,5 >98,5 >98,5 >98,5 >98,5 >98,5 >98,5 >98,5
beschikbaarheid van de
meteorologische
producten (Bron:
EUMETSAT)

1
>98,5%1

Toelichting
De normen zijn gehaald en op de valreep is er nog een Weeralarm (code
rood) uitgegeven. De overige verschillen ten opzichte van vorige jaren
vallen binnen de normale fluctuaties en geven geen aanleiding tot een
nadere toelichting.
Weeralarmen
Op dinsdagavond 31 december 2019 werd door het KNMI, in afstemming
met het Weeralarm Impact Team (WIT), opgeschaald van code oranje naar
code rood (Weeralarm) in de drie noordelijke provincies. Zeer dichte mist,
mede als gevolg van vuurwerk ontstaan, had aanzienlijke impact op met
name het wegverkeer. Er hebben zich die avond een groot aantal
ongelukken voorgedaan. Het zwaarste ongeval was een kettingbotsing op
de A32 ter hoogte van Akkrum. Gezien de omvang van de maatschappelijke
ontwrichting lijkt de uitgifte van een code rood (Weeralarm) in deze situatie
terecht geweest te zijn. De volledige evaluatie van deze code rood
(Weeralarm) wordt komende tijd afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

135

Beleidsconclusies
Het op dit artikel uitgevoerde beleid, en de bijbehorende resultaten waren
het afgelopen jaar conform verwachting.
Weerwaarschuwingen
In 2019 heeft het KNMI 9 keer een code oranje en 1 keer een code rood (op
de valreep van 2019) uitgegeven. Zie onderstaande tabel. De code oranje
van 7 juni 2019 voor zware onweersbuien bleek achteraf minder zwaar en
de uitgegeven code geel had volstaan.
Datum

Reden

Regio's

25 jan

Grootschalige gladheid door ijzel

Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel

10 mrt

Zeer zware windstoten

Zeeland, Zuid-Holland, Noord-Brabant en
Limburg

4 jun

Onweersbuien met wind

Hele land

5-jun

Onweersbuien met wind

Hele land m.u.v. Zeeland

7-jun

Onweersbuien met wind

Hele land m.u.v. Noord-Holland, Zuid-Holland,
Zeeland en Noord-Brabant.

19 jun

Onweersbuien met hagel en zware Noord-Brabant
windstoten

20 jul

Onweersbuien

Code Oranje

Zuid-Holland

23 jul t/m 27 jul Extreme hitte

Hele land m.u.v. het Waddengebied.

31 dec

Dichte mist

Noord-Holland, Flevoland en Overijssel.

Dichte mist

Friesland, Groningen en Drenthe.

Code Rood
31 dec

KNMI online
In totaal is de website van het KNMI 55,3 miljoen keer bezocht, gemiddeld
4,6 miljoen bezoeken per maand. Pieken deden zich voor rondom de
afgegeven weerwaarschuwingen. Daarnaast is het KNMI actief op verschil­
lende social media. Ten opzicht van 2018 is het bereik van het KNMI op
verschillende platforms in 2019 vergroot (steiging van 8% opTwitter).
Beleidsdoorlichting
In 2019 is de beleidsdoorlichting van artikel 23 afgerond. Het onderzoek en
de reactie hierop vanuit het kabinet zijn in december aan de Tweede Kamer
aangeboden (Kamerstuk 32861, nr. 56).
Uit de beleidsdoorlichting blijkt een bevestiging dat de uitvoering van taken
binnen begrotingsartikel 23 aan de beleidsdoelstelling voldoet.
De uitkomsten uit de beleidsdoorlichting ondersteunen de reeds ingeslagen
weg om het KNMI technisch op orde te brengen en tevens ruimte te bieden
om vernieuwingen te implementeren.
Evaluatie Rtms
In overleg met de desbetreffende beleidsdirectie van IenW, de verantwoor­
delijke DG, HBJZ en het KNMI vindt nu overleg plaats over de evaluatie van
de Rtms en het rapport van het DBO/Flexteam. De Organisatie Fysieke
Leefomgeving (OFL) is hierover ook geconsulteerd.
Naar verwachting wordt in het eerste kwartaal van 2020 een voorstel naar
de Minister voor Milieu en Wonen gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

136

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie (bedragen x
€ 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

42.200

35.956

43.088

52.928

55.852

53.728

2.124

Uitgaven

41.030

36.981

43.958

52.056

55.242

52.786

2.456

23.01 Meteorologie
en seismologie

28.824

28.564

26.726

32.399

33.607

31.151

2.456

23.01.03 Bijdragen
aan het agentschap
KNMI

27.795

27.535

25.855

31.577

32.763

30.211

2.552

- Meteorologie

27.292

26.645

25.194

30.625

31.490

29.259

2.231

- Seismologie

503

890

661

952

1273

952

321

23.01.05 Bijdragen
aan internationale
organisaties

1.029

1.029

871

822

844

940

‒ 96

- Contributie aan
WMO (HGIS)

1.029

1.029

871

822

844

940

‒ 96

23.02 Aardobservatie

12.206

8.417

17.233

19.657

21.635

21.635

0

23.02.03 Bijdragen
aan het agentschap
KNMI

12.206

8.417

17.233

19.657

21.635

21.635

0

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

1

2

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De verplichtingen zijn met name hoger dan begroot door de toevoeging
van middelen voor het doorvoeren van een digitale transformatie
(techniek en cultuur) die de informatievoorziening van het KNMI
klaarmaakt voor de toekomst (I-Strategie, € 0,8 miljoen) en overboeking
Space Weather (€ 0,7 miljoen). Daarnaast een stijging door toevoeging
van loonbijstelling (€ 0,5 miljoen) en diverse kleine posten
(€ 0,4 miljoen). Tenslotte zijn de middelen voor de contributie WMO niet
volledig nodig geweest door een lagere koers van de Zwitserse Frank (€ 0,3 miljoen).
2. Het verschil tussen de realisatie en de oorspronkelijke begroting wordt
met name veroorzaakt door besluitvorming I-Strategie (€ 0,8 miljoen) en
overboeking Space Weather (€ 0,7 miljoen). Daarnaast heeft het KNMI
een compensatie ontvangen voor de gestegen lonen (€ 0,5 miljoen) en
diverse kleine posten (€ 0,5 miljoen). Tenslotte een daling van
(€ 0,1 miljoen) door een lagere koers van de Zwitserse Frank.
Toelichting op de financiële instrumenten
23.01 Meteorologie en seismologie
23.01.03 Bijdrage aan het agentschap KNMI
Meteorologie
De volgende producten zijn geleverd:
– Reguliere uitgifte van een algemeen weerbericht en van waarschu­
wingen voor gevaarlijk weer (code geel, code oranje en weeralarm);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

137

–

–
–
–
–
–

Ter beschikkingstelling van de meteorologische basisdata van het
nationale meteorologische meetnet en de nationale meteorologische
modelinfrastructuur, op basis van een open databeleid;
Ter beschikkingstelling van data, informatie en kennis over het huidige
klimaat;
Het leveren van projecties over het toekomstige klimaat (klimaatscena­
rio’s);
Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven van
beleidsadviezen op het gebied van de meteorologie;
Internationale vertegenwoordigingen op het gebied van de meteoro­
logie (met name WMO, EUMETSAT en ECMWF);
Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappij over weer en klimaat.

Seismologie
De volgende producten zijn geleverd:
– Continue monitoring van natuurlijke en geïnduceerde seismiciteit in
Nederland;
– Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven van
beleidsadviezen op het gebied van de seismologie;
– Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappij op het gebied van
aardbevingen en tsunami’s;
– Verrichten van waarnemingen en onderzoek ten behoeve van het
Nationaal Data Centre (NDC) voor de CBTBO.
23.01.05 Bijdragen aan internationale organisatie
Contributie WMO
De beschikbare middelen worden gebruikt om de Nederlandse contributie
aan de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) te voldoen. Deelname
aan de activiteiten van de WMO wordt gefinancierd uit HGIS.
De WMO is de overkoepelende gespecialiseerde organisatie van de
Verenigde Naties op het gebied van weer, klimaat en water. De WMO is van
groot belang voor internationale samenwerking op meteorologisch gebied,
de uitwisseling van meteorologische gegevens en producten en het
bevorderen van wetenschappelijk onderzoek op het gebied van weer en
klimaat.
23.02 Aardobservatie
23.02.03 Bijdrage aan het agentschap KNMI
Aardobservatie
De volgende producten zijn geleverd:
– Het verzorgen van de waarnemingen vanuit polaire en geostationaire
weersatellieten in Europees verband (EUMETSAT).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

138

3.2.14 Beleidsartikel 24 Handhaving en toezicht
Algemene doelstelling
Het stimuleren en bewaken van veilige vervoers- en watersystemen en
een duurzame leefomgeving.
Rol en verantwoordelijkheden
Financieren
De Minister is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van weten regelgeving in het transport en de leefomgeving. De Minister heeft een
nationale coördinatie- c.q. verantwoordingsverplichting richting de EU ten
aanzien van internationale milieuregelgeving.
Binnen het departement is de uitvoering van de handhaving en het toezicht
opgedragen aan het agentschap Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
De werkzaamheden van dit agentschap worden grotendeels gefinancierd
via bijdragen vanuit IenW. Een deel van de kosten van vergunningverlening
wordt gefinancierd vanuit tarieven aan externe partijen; het niet gedekte
deel van de kosten van vergunningverlening wordt gefinancierd vanuit
bijdragen op artikel 97 uit deze begroting. De tarieven die aan externe
partijen voor vergunningverlening wordt gevraagd zijn dus niet geheel
kostendekkend.
De Autoriteit woningcorporaties als onderdeel van de ILT houdt namens
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toezicht op de
woningcorporaties. Dit toezicht wordt, met uitzondering van het toezicht op
de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT), gefinancierd via
een jaarlijkse heffing op deze woningcorporaties. Het toezicht op de
naleving van de WNT wordt uit de begroting van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties gefinancierd.
Namens de Minister van Economische Zaken en Klimaat wordt toezicht
gehouden op het gebruik van gassen die invloed hebben op het klimaat.
Naast ozonlaag afbrekende gassen zijn dit ook gassen die als broeikasgas
worden bestempeld.
De ILT voert het toezicht uit en geeft vergunningen af voor de zogenaamde
precursoren voor explosieven namens de Minister van Justitie en
Veiligheid. Deze stoffen kunnen worden gebruikt om (terroristische)
aanslagen te plegen. Verkoop ervan is door een vergunningstelsel beperkt.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken
van het agentschap ILT.
De rol uitvoeren heeft betrekking op:
• Toezicht door middel van inspecties/controles
• Het houden van audits
• Het afhandelen van incidenten/voorvallen
• Het doen van onderzoeken
• Vergunningverlening
• Afhandeling meldingen
• Afhandeling vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

139

Een beschrijving van het uitvoeringsprogramma van de ILT is te vinden
in het Meerjarenplan 2019–2023 (MJP) dat in september 2019 aan de
Tweede Kamer is gezonden (Kamerstukken II 2019-2020, 34 550, XII nr.
4).
Indicatoren en Kengetallen
Onderstaande tabel geeft inzicht in de voorziene activiteiten in het begro­
tingsjaar.
De ILT zet haar schaarse capaciteit selectief in op de terreinen waar de
maatschappelijke risico's het grootst zijn en waar het handelen van de ILT
het meeste effect kan sorteren. Een belangrijke pijler voor deze afweging is
de ILT-Brede RIsicoanalyse (IBRA). Deze wordt tegelijk met het MJP
aangeboden aan de Tweede Kamer. Deze ontwikkelde methode helpt de ILT
om ordelijk te kiezen, op basis van de maatschappelijke schade, aan welke
taken zij prioriteit geven en aan welke niet. De grootste maatschappelijke
risico's worden door de ILT programmatisch aangepakt, met telkens de
meest kansrijke combinatie van disciplines, specialisten en instrumenten.
Daarbij worden instrumenten ingezet van gerichte nalevingscommunicatie
tot oorsprong. De ILT is gestart met zeven programma's. In 2019 zijn daar
vier programma's aan toegevoegd.
Bij de inrichting van de thematische inspectieprogramma's wordt de
bestaande capaciteitsinzet gericht op het verbeteren van de effectiviteit op
deze onderwerpen.
ILT excl AW

Begroting 2019

Realisatie 2019

Vergunningverlening

20.250

37.748

Toezicht

67.125

33.407

Onderzoek en handhaving (incidenten)

3.496

Dienstverlening

620.000

853.980

AW

Begroting 2019

Realisatie 2019

Vergunninverlening

750

694

Toezicht

175

198

Onderzoek en handhaving (incidenten)

4

4

Totaal

Begroting 2019

Realisatie 2019

Vergunningverlening

21.000

37.748

Toezicht

67.300

33.407

Onderzoek en handhaving (incidenten)

3.500

Dienstverlening

620.000

Dienstverlening

853.980

Bron: ILT 2019
Toelichting:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

140

In de tabel bij indicatoren en kengetallen staan de verschillen tussen
geplande - en gerealiseerde productie weergegeven. De voortgang van
productie ten opzichte van de planning laat op een aantal onderdelen
substantiële afwijkingen zien. Dit heeft deels te maken met andere
werkwijzen en nieuwe inzichten, deels is gekozen voor een andere mix van
handhavingsinstrumenten. Zo is de effectiviteit van controle op energie
labels onvoldoende gebleken en is in overleg met het ministerie van Binnen­
landse Zaken en Koninkrijksrelaties een andere werkwijze met minder
fysieke controles gekozen .Dit is in lijn met een geleidelijke verschuiving van
de focus, waarbij risicoselectie in dienst van het bereiken van maatschap­
pelijke effecten steeds belangrijker wordt. Bij de dienstverlening wordt de
afwijking onder andere veroorzaakt door het doorschuiven van activiteiten
van 2018 naar 2019. De aantallen bij dienstverlening zijn vraag gestuurd: op
deze aantallen heeft de ILT geen invloed.
Beleidsconclusies
De ILT heeft in 2019 het traject Koers 2021 afgerond. In de loop van 2019 is
de organisatorische wijziging definitief geworden en de nieuwe organisatie
is per 1-1-2020 van start gegaan. De sector-georiënteerde domeinen zoals
deze in het verleden de basis vormden, zijn opgegaan in de organisatorische
eenheden Informatiepositie en programmamanagement, Publieke
instituties en control, Omgeving en dienstverlening en tot slot Toezicht en
opsporing.
Een ILT-brede risicoanalyse (IBRA) is een van de onderdelen van de Koers
ILT. De risicoanalyse heeft als doel de risico’s in het werkveld van de ILT
onderling vergelijkbaar te maken om beter onderbouwde keuzes over de
inzet te kunnen maken. In 2019 is door de ILT weer verder gewerkt aan de
ILT-brede risico analyse. De resultaten van de risicoanalyse worden
meegestuurd als bijlage van het Meerjarenplan ILT (Kamerstukken II, 34 550
XII nr. 80).
De resultaten van de IBRA zijn van groot belang bij programmering van
selectief en risicogericht toezicht. De ILT is begonnen met het intensief
werven en opleiden van nieuwe medewerkers. Deze zullen selectief worden
ingezet op de meest risicovolle onderwerpen uit de IBRA.
Naast de nieuwe organisatorische werkwijze is in 2019 de programmatische
aanpak van de inspectie nader vorm gegeven. Deze programma’s zijn
ontstaan uit de resultaten van de inspectie-brede risico analyse:
1. Onjuiste uitvoering rijksbeleid
2. Legionella bestemming bij prioritaire instellingen
3. Verstoring marktwerking taxivervoer
4. Aantasting van bodem, grond- en oppervlaktewater
5. Onveilig spoorvervoer
6. Onjuiste verwerking van afvalstoffen
7. Marktevenwicht in het goederenvervoer over de weg
8. Productenlabel en ecodesign
9. Vrijkomen van ozonlaag afbrekende en klimaatschadelijke stoffen
10. Uitstoot en/of lozing van gevaarlijke stoffen door scheepvaart
11. Schiphol
De in 2018 begonnen programma’s zijn in 2019 verder doorontwikkeld en
aangescherpt opdat meerjarig zo veel mogelijk concrete doelen en effecten
worden behaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

141

In 2019 zijn zes signaalrapportages aangeboden aan de Tweede Kamer. De
rapportages bevatten waarschuwingen voor zaken die mis dreigen te gaan
of voor ontwikkelingen waarvoor nieuwe regels nodig zijn. In 2019 zijn
aangeboden: fraude met tachografen; fraude met certificering duurzame
biodiesel; risico’s op botsingen luchtvaart; analyse risico’s in de keten van
bodemas; ruimte voor doorontwikkeling vergunningverlening-, toezicht- en
handhavingsstelsel en tot slot saneringscorporatie Vestia.
De inspectie heeft ook in 2019 samengewerkt met andere toezichthouders
en informatie gedeeld (stelsel Inspectieview).
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 24 Handhaving en toezicht (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

119.051

118.970

106.759

116.679

134.798

108.072

26.726

Uitgaven

119.051

118.970

106.759

116.679

134.798

108.072

26.726

24.01 Handhaving en toezicht

119.051

118.970

106.759

116.679

134.798

108.072

26.726

24.01.03 Bijdragen aan het
agentschap ILT

119.051

118.970

106.759

116.679

134.798

108.072

26.726

- Afval, Industrie en bedrijven

27.706

27.141

23.746

25.831

28.626

25.155

3.471

- Rail en wegvervoer

24.961

27.897

24.300

26.277

35.644

24.314

11.330

- Scheepvaart

23.063

22.372

20.171

22.184

22.853

19.912

2.941

- Luchtvaart

19.166

18.415

16.853

18.636

20.115

17.552

2.563

- Water, producten en stoffen

24.425

23.145

21.689

23.751

27.560

21.140

6.420

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

1

1

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
Verplichtingen
1. De toelichting op de mutaties bij de verplichtingen zijn gelijk aan de
toelichting bij de kas. De bijdrage aan de ILT is in 2019 verhoogd met
€ 10 miljoen voor intensivering van het toezicht, het project Boord
Computer Taxi (update taxikaarten, € 7,5 miljoen), hogere tarieven voor
ICT en facilitaire kosten (€ 4,5 miljoen), Inspectieview beheer
(€ 1,1 miljoen) en loon- en prijsbijstelling (€ 2,0 miljoen). Daarnaast is
door een aantal kleinere mutaties per saldo de agentschapsbijdrage
verhoogd met € 1,6 miljoen.
Toelichting op de financiële instrumenten
24.01 Handhaving en toezicht
24.01.03 Bijdrage aan het agentschap ILT (ad 2)
De werkzaamheden die de ILT uitvoert voor de financiële bijdragen van
het moederdepartement aan het agentschap zijn toe te wijzen aan de
hieronder weergegeven onderdelen. In het Meerjarenplan (MJP) 2019–2023
staat uitgebreider beschreven welke taken worden uitgevoerd en de bijbe­
horende kengetallen ten aanzien van programma’s, vergunningverlening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

142

en toezicht. Vergunningverlening en de werkzaamheden van de Autoriteit
woningcorporaties worden niet gedekt door agentschapsbijdrages maar
door bijdrages uit de markt respectievelijk de sector.
De ILT voert haar werkzaamheden uit op basis van de volgende verdeling:
• A. Programmatisch
• B. Niet-programmatisch
• C. Onderzoek en handhaving (incidenten)
• D. Optimale dienstverlening en vergunningverlening
• E. Autoriteit woningcorporaties
Een uitgebreide toelichting op deze werkzaamheden is terug te vinden in
het publieksjaarverslag ILT over 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

143

3.2.15 Beleidsartikel 25 Brede Doeluitkering
Algemene doelstelling
Het realiseren van maatwerkoplossingen voor verkeers- en vervoersvraag­
stukken door de twee krachtens artikel 20, derde lid, van de Wet personen­
vervoer 2000 aangewezen openbare lichamen die verkeer- en vervoerstaken
verrichten (vervoerregio’s). Dit betreffen thans de Vervoerregio Amsterdam
en het samenwerkingsverband van gemeenten in de zuidelijke Randstad,
de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
Rol en verantwoordelijkheden
Financieren
De Minister is systeemverantwoordelijk voor de bijdrage aan de Brede
Doeluitkering verkeer en vervoer (BDU), die het mogelijk maakt dat er in
de gebieden waar de vervoerregio’s actief zijn maatwerkoplossingen
kunnen worden geboden voor verkeers- en vervoervraagstukken. Dit artikel
hangt samen met artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid en artikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor waarin het bredere beleidsveld wordt
geschetst.
De samenwerkingsverbanden Vervoerregio Amsterdam en Metropoolregio
Rotterdam Den Haag zijn verantwoordelijk voor de beleidsinhoudelijke
beslissingen over hun verkeer- en vervoeraangelegenheden.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgettaire gevolgen van beleid artikel 25 Brede Doeluitkering (bedragen x €1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

884.538

923.409

926.383

951.141

952.739

898.544

54.195

Uitgaven

1.878.691

893.936

930.277

929.574

955.610

899.965

55.645

25.01 Brede doeluitkering

1.878.691

893.936

930.277

929.574

955.610

899.965

55.645

0

0

0

0

0

0

0

Verplichtingen

Ontvangsten

1
2

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. Dit betreft hogere verplichtingen vanuit het Infrastructuurfonds welke
samen met de jaarlijkse BDU in 2019 tot betaling zijn gekomen, komen
ten behoeve van het programma Duurzame Mobiliteit (€ 5,3 miljoen) en
ten behoeve van de uitvoering van het programma Snelfietsroutes is
eveneens een bijdrage overgemaakt aan de regio (€ 2,6 miljoen).
Daarnaast zijn er bijdragen overgemaakt voor CID Binckhorst
(€ 0,9 miljoen) en voor de Guisweg (€ 0,5 miljoen).Tot slot zijn de
verplichtingen verhoogd door de verwerking van de loon- en prijsbij­
stelling voor tranche 2018 (€ 44,9 miljoen).
2. De hogere uitgaven worden veroorzaakt door overboekingen vanuit
het Infrastructuurfonds voor de uitvoering van het regioprogramma
Beter benutten (€ 12,5 miljoen) en ten behoeve van de Rijksbijdrage aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

144

het Kwaliteitsprogramma Blankenburgverbinding (Nieuw Waterland)
(€ 20,2 miljoen). Deze middelen worden om begrotingstechnische
redenen verantwoord op Hoofdstuk XII. Daarnaast zijn de uitgaven
verhoogd door de verwerking van de loon- en prijsbijstelling voor
tranche 2017 (€ 22,8 miljoen).
Toelichting op de financiële instrumenten
Verplichtingen
Conform de wet BDU wordt jaarlijks voorafgaand aan het uitkeringsjaar
de brede doeluitkering ten behoeve van de voorbereiding en de uitvoering
van het regionaal verkeer- en vervoersbeleid geheel als verplichting
vastgelegd.
Uitgaven
25.01 Brede Doeluitkering
Jaarlijks wordt een beschikking verstrekt voor de BDU aan de stadsregio
Amsterdam en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Deze beschikking
wordt berekend op basis van de in de Wet BDU Verkeer en Vervoer
opgenomen methodiek.
De stadsregio Amsterdam en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag zijn
vrij in de afweging aan welke verkeer- en vervoertaken zij de BDU-middelen
besteden. Zij bepalen dat aan de hand van de doelen die zij willen bereiken
op hun verkeer- en vervoersterrein. Daarbij hebben zij veel ruimte voor
een eigen invulling, rekening houdend met de specifieke kenmerken van
hun regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

145

3.2.16 Beleidsartikel 26 Bijdragen aan investeringsfondsen
Algemene doelstelling
Op dit artikel worden de bijdragen aan het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds verantwoord.
Rol en verantwoordelijkheden
De rollen en verantwoordelijkheden voor zaken die op het Infrastructuur­
fonds en Deltafonds worden verantwoord zijn terug te vinden in de verschil­
lende beleidsartikelen.
Indicatoren en Kengetallen
Voor de indicatoren en kengetallen wordt verwezen naar de desbetreffende
beleidsartikelen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 26 Bijdragen aan investeringsfondsen (bedragen x €1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

5.874.315

6.026.299

5.259.841

6.335.032

6.010.410

7.795.954

‒ 1.785.544

Uitgaven

5.874.315

6.026.299

5.259.841

6.335.032

6.010.410

7.795.954

‒ 1.785.544

26.01 Bijdrage aan het
Infrastructuurfonds

4.821.159

5.026.766

4.604.822

5.459.756

5.133.045

6.921.916

‒ 1.788.871

26.02 Bijdrage aan het
Deltafonds

1.053.156

999.533

655.019

875.276

877.365

874.038

3.327

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

1

1

Financiële Toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. Voor een toelichting op de verschillen wordt verwezen naar het
Jaarverslag over 2019 van het Infrastructuurfonds. Het verschil tussen
de begroting en de realisatie is het gevolg van een groot aantal mutaties
die in het verslagjaar op de in de oorspronkelijke begroting opgenomen
raming zijn aangebracht. De belangrijkste oorzaken hebben betrekking
op de hieronder vermelde oorzaken. Een volledig inzicht is verstrekt in
de verschillende suppletoire begrotingen over 2019.
• Generale kasschuif (- € 1.504,3 miljoen)
• Kornwerderzand (€ 40 miljoen)
• Inpassing DBFM A16 Rotterdam en A24 Blankenburgverbinding (€ 277,1 miljoen)
• Overige mutaties (- € 47,5 miljoen)
Toelichting op de financiële instrumenten
26.01 Bijdrage aan het Infrastructuurfonds
Het betreft hier de bijdrage vanuit de beleidsbegroting van Hoofdstuk XII
aan het Infrastructuurfonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds
worden verantwoord (zie onderstaande specificatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

146

Specificatie van de bijdragen uit de begroting van hoofdstuk XII aan de begroting van het Infrastructuurfonds
(bedragen x € 1.000)
INFRASTRUCTUURFONDS
Uitgaven

Vastgestelde
Begroting

Realisatie

Verschil

3.114.638

2.400.171

‒ 714.467

3.737

3.812

75

638.953

‒ 36.224

12

Hoofdwegen

12.01

Verkeersmanagement

12.02

Beheer, onderhoud en vervanging

675.177

12.03

Aanleg

1.481.966

551.171

‒ 930.795

12.04

GIV/PPS

371.112

544.906

173.794

12.06

Netwerkgebonden kosten HWN

582.646

661.329

78.683

12.07

Investeringsruimte

0

0

0

12.09

Ontvangsten

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
uitgaven

73.126

115.453

42.327

3.041.512

2.284.718

‒ 756.794
‒ 77.817

13

Spoorwegen

2.009.388

1.931.571

13.02

Beheer, onderhoud en vervanging

1.379.109

1.457.826

78.717

13.03

Aanleg

460.265

319.486

‒ 140779

13.04

GIV/PPS

160.024

144.269

‒ 15.755

13.07

Rente en aflossing

9.990

9.990

0

13.08

Investeringsruimte

0

0

0

13.09

Ontvangsten

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
14

Regionaal, lokale infrastructuur

14.01

Grote regionaal/lokale projecten

14.02

Regionale mobiliteitsfondsen

14.03

RSP-ZZL: pakket bereikbaarheid

14.09

Ontvangsten

Uitgaven

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
Uitgaven

195.388

203.626

8238

1.814.000

1.727.945

‒ 86.055

192.762

154.962

‒ 37.800

151.807

103.974

‒ 47.833

0

0

0

40.955

50.988

10.033

0

3.778

3.778

192.762

151.184

‒ 41.578

1.291.388

940.693

‒ 350.695

8.655

8.830

175

363.039

353.574

‒ 9.465

15

Vaarwegen

15.01

Verkeersmanagement

15.02

Beheer, onderhoud en vervanging

15.03

Aanleg

364.110

195.446

‒ 168.664

15.04

GIV/PPS

240.431

51.994

‒ 188.437

15.06

Netwerkgebonden kosten HVWN

315.153

330.849

15.696

15.07

Investeringsruimte

0

0

0

15.09

Ontvangsten

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)

130.509

24.925

810.184

‒ 375.620

17

Megaprojecten

692.068

333.324

‒ 358.744

17.02

Betuweroute

4.807

1.094

‒ 3.713

17.03

HSL

2.188

54

‒ 2.134

17.06

PMR

17.475

16.186

‒ 1.289

17.07

ERTMS

217.960

63.243

‒ 154717

17.08

Zuidasdok

187.941

90.791

‒ 97.150

17.10

Programma HFS

261.697

161.956

‒ 99.741

17.09

Ontvangsten

72.020

26.381

‒ 45.639

Bijdrage van hfdst XII (art 26)

620.048

306.943

‒ 313105

893

39

‒ 854

18

Uitgaven

105.584
1.185.804

Overige uitgaven en ontvangsten

Uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

147

INFRASTRUCTUURFONDS

Vastgestelde
Begroting

Realisatie

Verschil

18.01

Saldo afgesloten rekeningen

0

0

0

18.02

Beter benutten

0

0

0

18.03

Intermodaal vervoer

0

0

0

18.04

Gebiedsgerichte aanpak (UPR)

0

0

0

18.06

Externe veiligheid

893

39

‒ 854

18.07

Mobiliteitsonafh. Kennis en expertise

0

0

0

18.08

Netwerkoverstijgende kosten

0

0

0

18.11

Investeringsruimte

0

0

0

18.12

Nader toe te wijzen BenO en vervanging

0

0

0

18.13

Tol gefinancierde uitgaven

0

0

0

18.14

Minregel: rentevrijval

0

0

0

18.15

Ramingsbijstelling en kasschuif

0

0

0

18.16

Reservering Omgevingswet

0

0

0

18.17

Verkenningen nieuwe stijl

0

0

0

18.10

Saldo afgesloten rekeningen

Ontvangsten

0

195.506

195.506

18.09

Ontvangsten

Ontvangsten

0

1.043

1.043

893

‒ 196.510

‒ 197.403

6.921.916

5.133.045

‒ 1.788.871

66.897

0

‒ 66.897

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
19

Bijdragen andere begrotingen Rijk

19.09

Ontvangsten

Ontvangsten

20

Verkenningen, reserveringen en
investeringsruimte

Uitgaven

20.01

Verkenningen

4.000

0

‒ 4.000

20.02

Korte termijn mobiliteitsmaatregelen

30.000

0

‒ 30.000

20.03

Reserveringen

25.000

0

‒ 25.000

20.05

Investeringsruimte toebedeeld modaliteit

7.897

0

‒ 7.897

20.09

Ontvangsten
Bijdrage van hfdst XII (art 26)
Totaal uitgaven
Totaal ontvangsten
Totaal Bijdrage van hfdst XII (art 26)

0

0

0

66.897

0

‒ 66.897

7.368.034

5.760.760

‒ 1.607.274

446.118

676.296

230.178

6.921.916

5.133.045

‒ 1.788.871

26.02 Bijdragen aan het Deltafonds
Het betreft hier de bijdrage vanuit de beleidsbegroting van Hoofdstuk XII
aan het Deltafonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden
verantwoord (zie onderstaande specificatie).
Specificatie van de bijdragen uit de begroting van Hoofdstuk XII aan de begroting van het Deltafonds (bedragen
x € 1.000)
DELTAFONDS
1 Investeren in waterveiligheid

Uitgaven

Vastgestelde
Begroting

Realisatie

Verschil

407.172

509.245

102.073

1.01

Grote projecten waterveiligheid

229.909

242.861

12.952

1.02

Overige aanlegprojecten waterveiligheid

171.053

258.320

87.267

1.03

Studiekosten

6.210

8.064

1.854

1.09

Ontvangsten investeren in waterveiligheid

165.848

205.107

39.259

241.324

304.138

62.814

25.244

6.434

‒ 18.810

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
2 Investeren in zoetwatervoorziening

Uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

148

DELTAFONDS

Vastgestelde
Begroting

Realisatie

Verschil

2.02

Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

22.504

4.345

‒ 18.159

2.03

Studiekosten

2.740

2.089

‒ 651

2.09

Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en
Zoetwatervoorziening

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
3 Beheer, onderhoud en vervanging

Uitgaven

3.01

Watermanagement

3.02

Beheer, onderhoud en vervanging

3.09

Ontvangsten Beheer, onderhoud en vervanging

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
4 Experimenteren cf. art. III Deltawet
4.01

Experimenteerprojecten

4.02

GIV/PPS

4.09

Ontvangsten Experimenteerartikel

Uitgaven

Ontvangsten

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven

Uitgaven

3.000

6.893

3.893

22.244

‒ 459

‒ 22.703

180.288

194.722

14.434

7.191

7.411

220

173.097

187.311

14.214

0

0

0

180.288

194.722

14.434

32.467

20.920

‒ 11.547

0

0

0

32.467

20.920

‒ 11.547

0

0

0

32.467

20.920

‒ 11.547

313.272

316.039

2.767

5.01

Apparaat

235.456

246.583

11.127

5.02

Overige uitgaven

64.816

69.456

4.640

5.03

Investeringsruimte

11.000

0

‒ 11.000

5.04

Reserveringen

2.000

0

‒ 2.000

5.09

Netwerkgebonden kosten en overige ontvangsten

5.10

Saldo van afgesloten rekeningen

Ontvangsten

0

0

0

0

29.937

29.937

313.272

286.102

‒ 27.170

Ontvangsten

874.038

877.365

3.327

Uitgaven

Bijdrage van hfdst XII (art 26)
6 Bijdragen andere begrotingen Rijk
6.09

Ten laste van begroting van IenW

84.443

28.408

‒ 56.035

7.01

7 Investeren in waterkwaliteit
Realisatieprogramma Kaderrichtlijn water

48.170

19.877

‒ 28.293

7.02

Overige aanlegprojecten waterkwaliteit

5.324

3.049

‒ 2.275

7.03

Studiekosten waterkwaliteit

30.949

5.482

‒ 25.467

7.09

Ontvangsten Investeren in waterkwaliteit
Bijdrage van hfdst XII (art 26)
Totaal uitgaven

Ontvangsten

0

452

452

84.443

27.956

‒ 56.487
32.882

1.042.886

1.075.768

Totaal ontvangsten

168.848

242.389

73.541

Totaal Bijdrage van hfdst XII (art 26)

874.038

833.379

‒ 40.659

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

149

3.3 Niet-beleidsartikelen
3.3.1 Niet-beleidsartikel 97 Algemeen departement
Algemene doelstelling
Op dit artikel worden de IenW-brede programma-uitgaven verantwoord.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 97 Algemeen departement (bedragen x €1.000)
Realisatie
2015

2017

2018

Verschil

2019

2019

2019

Verplichtingen

50.181

47.952

131.783

105.611

142.070

50.214

91.856

Uitgaven

50.901

59.524

114.922

93.648

79.742

62.073

17.669

97.01 Algemeen departement

50.901

59.524

114.922

77.648

74.742

57.073

17.669

97.01.01 Opdrachten

30.907

28.770

84.406

46.928

44.134

28.815

15.319

- Onderzoeken ANVS

3.217

3.162

4.189

3.150

3.208

3.880

‒ 672

- Onderzoeken PBL

3.237

2.866

3.449

3.652

5.211

2.345

2.866

- Regeringsvliegtuig

8.692

8.731

62.121

21.934

21.979

6.737

15.242

- Departementaal
Coordinatiecentrum
Crisisbeheersing

4.844

3.902

7.198

8.920

7.684

7.069

615

- Overige Opdrachten

10.917

10.109

7.449

9.272

6.052

8.784

‒ 2.732

97.01.02 Subsidies

2.167

1.790

1.341

1.464

1.000

1.255

‒ 255

97.01.03 Bijdragen aan
agentschappen

12.600

23.837

24.048

24.129

21.765

2.716

- Waarvan bijdrage aan KNMI

2016

Vastgestelde
begroting

24.481

0

2.672

2.583

2.583

2.583

213

2.370

11.986

12.209

12.412

12.471

12.718

12.476

242

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

614

2.574

2.625

2.631

2.632

74

- Dienstverlening RIVM

6.444

30

5.238

‒ 111

- Waarvan bijdrage aan ILT

0

6.382

6.428

6.444

97.01.06 Bijdragen aan ZBO’s/
RWT’s

5.227

5.127

5.127

5.127

- StAB

2.706
6.474
5.127

5.227

5.127

5.127

5.127

5.127

5.238

‒ 111

97.02 Sanering Thermphos

0

0

0

16.000

5.000

5.000

0

97.02.02

0

0

0

16.000

5.000

5.000

0

- Sanering Thermphos

0

0

0

16.000

5.000

5.000

0

3.646

1.259

336

3.167

944

1.101

‒ 157

Ontvangsten

1

2

3

Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere verplichtingen op dit artikel hangen voornamelijk samen met
de afgesloten 7-jarige overeenkomst voor de exploitatie van het nieuwe
Regeringsvliegtuig (€ 64,8 miljoen). Daarnaast betreft het een
verplichting ten behoeve van de over 2019 verschuldigde Vennoot­
schapsbelasting die in 2020 wordt verrekend met derden
(€ 31,5 miljoen). Tot slot is een aantal geraamde opdrachten niet meer in
2019 verplicht.
2. De hogere realisatie op het instrument opdrachten wordt veroorzaakt
door het volgende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

150

•

Het PBL heeft meer opdrachten ontvangen dan vooraf geraamd
(€ 2,9 miljoen), het betreft onder andere opdrachten uit de Europese
Commissie (onderzoekprogramma’s H2020 en ESPON) waarvoor
een bijdrage is ontvangen en de opdracht Werkprogramma
Monitoring en Sturing t.b.v. Circulaire Economie 2019-2023.
• De extra uitgaven op het regeringsvliegtuig betreft voor een groot
deel de kosten voor de aanschaf, hogere exploitatiekosten en
aanschaf van reserveonderdelen voor het nieuwe Regerings­
vliegtuig. Hiervoor zijn middelen toegevoegd aan de begroting
• De hogere uitgaven bij Departementaal Coördinatiecentrum Crisis­
beheersing (DCC) betreffen met name de verrekening met de Milieuongevallendienst (MOD) van het RIVM. Dit voor de ondersteuning bij
het in kaart brengen van de mogelijke impact op de volksgezondheid
van de branden op de vuilstort op Sint Maarten. Daarnaast waren er
uitgaven voor een getroffen noodmaatregel bij Andijk om de drink­
watervoorziening op peil te houden.
• De lagere uitgaven op de overige opdrachten zijn voornamelijk het
gevolg van, het vervallen van het interdepartementale programma
Koepelcampagne (€ 0,3 miljoen) op Mobiliteit, de verrekening met EZ
van de bijdrage aan het programma Kennisunit Infrastructuur en
Ruimtelijke Economie (KIRE) (€ 0,3 miljoen) en vertraging in de
facturering en betaling (€ 2,1 miljoen).
3. Dit betreft overwegend de door RWS verstrekte maatwerkopdracht aan
het KNMI (€ 2,4 miljoen). Verder verklaart een saldo van hogere en lagere
uitgaven het resterende verschil (€ 0,3 miljoen).
Toelichting op de financiële instrumenten
97.01 IenW-brede programmamiddelen
97.01.01 Opdrachten
Onderzoeken ANVS
Het betreft uitgaven voor opdrachten aan (inter)nationale technische
support organisaties (waaronder de dienstverlening door agentschappen)
inzake technische ondersteuning, advisering en onderzoek op terreinen van
nucleaire veiligheid, stralingsbescherming alsmede beveiliging en
waarborging (safeguards). Daarnaast worden ook de uitgaven die verband
houden met samenwerking tussen ANVS en internationale organisaties
(zoals bijvoorbeeld HERCA, OECD/NEA en IAEA) inzake voornoemde
terreinen op dit artikel verantwoord.
Overige opdrachten
Regeringsvliegtuig
Dit betreft de uitgaven van IenW voor het onderhoud, exploitatie en
aanschaf van het (vervangend) regeringsvliegtuig. Dit is inclusief de
uitgaven voor het interim-Regeringsvliegtuig waarvoor middelen bij
Voorjaarsnota 2018 zijn toegevoegd.
Onderzoeken PBL
Dit betreft uitgaven ten behoeve van onderzoeksactiviteiten van PBL, zoals
de aanschaf van databestanden, ontwikkeling van modellen, uitbesteding
van onderzoek en vervaardiging van (web)publicaties. Een deel van deze
uitgaven wordt door externe opdrachtgevers vergoed. Voor nieuws en
publicaties van het PBL, zie de website van het PBL29.
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing (DCC)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

151

DCC is verantwoordelijk voor een effectief crisisbeheersingsbeleid en een
professionele aanpak van crises. Tijdens een (dreigende) crisis coördineert
het DCC-IenW de informatievoorziening binnen het ministerie op het gebied
van Infrastructuur en Waterstaat en is het DCC verantwoordelijk voor het
crisisbeheersingsproces. Het beleid op het gebied van crisisbeheersing is
het laatste decennium flink in ontwikkeling. Dit is vooral veroorzaakt door
de opkomst van andere crisisvormen (terreuraanslagen, extreme weers­
omstandigheden en infectieziekten), door de internationale dimensies van
crises en de verantwoordelijkheid voor nucleaire crisisbeheersing.
Overig
Dit betreft voornamelijk de uitgaven die worden gedaan inzake corporateen beleidscommunicatie zoals de grote publiekscampagnes als van A naar
Beter. Daarnaast betreft het artikeloverstijgende onderzoeksopdrachten van
bijvoorbeeld het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, op het gebied van
Kennis, Innovatie en Strategie alsmede Bestuurlijke en Juridische Zaken.
97.01.02 Subsidies
Deze uitgaven hangen samen met subsidies die IenW verstrekt, met name
aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek voor
het programma SURF (Smart Urban Regions in the Future), Urban Futures
en het programma Duurzame Logistiek.
97.01.03 Bijdragen aan agentschappen
KNMI
Dit betreft de bijdrage aan het KNMI voor afname van meteorologische
producten en diensten relevant voor de uitvoering van diverse taken door
RWS waaronder gladheidbestrijding en afname van maatwerk dienstver­
lening door ANVS.
ILT
De bijdrage aan ILT is bestemd voor de kosten van vergunningverlening die
niet geheel gedekt worden door de inkomsten die de ILT verkrijgt vanuit
de tariefheffing.
RWS
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor de capaciteitsinzet in het kader van
beleidsondersteuning en advies en de capaciteitsinzet van het DCC.
Overige: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Het RIVM is de vaste partner van de ANVS voor een aantal taken op het
terrein van stralingsbescherming. Dit zijn taken als beleidsondersteuning bij
stralingsbescherming, ondersteuning bij stralingsinspecties, het beheer
van de ongeval-organisatie, het in stand houden van het Radionucliden
laboratorium alsmede het beheer van het Nationaal Meetnet Radio-activiteit
en de stralingsmeetwagens. De bijdrage aan het RIVM hangt hiermee
samen.
97.01.06 Bijdrage aan ZBO en RWT’s
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB)
Deze uitgaven hangen samen met de subsidie die IenW verstrekt aan de
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak. De StAB adviseert, door middel
van deskundigenberichten, op verzoek van de Raad van State en de

29

www.pbl.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

152

rechtbanken over geschillen op het terrein van de fysieke leefomgeving
zoals milieu, ruimtelijke ordening, water, bouw en schade. Per 1-1-2020 is
de StAB overgedragen aan het ministerie van JenV.
97.02 Sanering Thermphos
97.02.02 Subsidies
Naar aanleiding van het kabinetsbesluit is besloten dat het Rijk een bijdrage
levert bij de sanering van voormalig bedrijventerrein Thermphos, waarbij
IenW als beleidsverantwoordelijk departement is aangesteld.
Ontvangsten
Hierop worden de ontvangsten geraamd die IenW ontvangt voor het
gebruik van het Regeringsvliegtuig en voor onderzoeken van het PBL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

153

3.3.2 Niet-beleidsartikel 98 Aparaatsuitgaven Kerndepartement
Algemene doelstelling
Op dit artikel staan alle personele en materiële uitgaven en ontvangsten van
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met uitzondering van de
agentschappen Inspectie Leefomgeving en Transport, Koninklijk
Nederlands Meteorologisch Instituut en Rijkswaterstaat. Het omvat de
verplichtingen en uitgaven voor ambtelijk personeel, inhuur externen en
materieel voor het kerndepartement.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid artikel 98 Algemeen departement (bedragen x €1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

325.007

339.812

371.490

281.510

329.738

293.059

36.679

Uitgaven

326.186

328.743

334.417

298.856

317.541

299.115

18.426

98.01 Personele uitgaven

218.813

226.918

228.170

220.973

236.880

223.422

13.458

- waarvan eigen personeel

197.627

196.323

198.489

193.030

204.931

193.622

11.309

- waarvan externe inhuur

12.071

20.962

21.853

20.999

25.722

21.241

4.481

- waarvan overige personele
uitgaven

9.115

9.633

7.828

6.944

8.559

‒ 2.332

98.02 Materiele uitgaven

107.373

101.825

106.247

77.883

80.661

75.693

4.968

- waarvan ICT

25.542

21.454

21.817

20.308

21.495

20.383

1.112

- waarvan bijdrage aan SSO's

60.839

60.872

66.555

48.798

50.308

34.527

15.781

- waarvan overige materiële
uitgaven

20.992

19.499

17.875

8.777

20.783

‒ 11.925

Ontvangsten

37.258

19.323

18.224

14.667

5.430

15.844

6.227

8.858
21.274

1
2

3

4

Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van verplichtingen en financieel
instrument een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen
de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere verplichtingen worden o.a. verklaard doordat er meerjarige
verplichtingen in 2019 zijn aangegaan waarvan de kasuitgaven in latere
jaren plaatsvinden. Het betreft o.a de verlenging met 2 jaar van het
contract voor 2 jaar voor het beheer en onderhoud van het bedrijfsvoe­
ringssysteem SAP (€ 12,3 miljoen). Daarnaast worden de hogere
verplichtingen verklaard door de de hogere uitgaven die hierna nader
worden toegelicht.
2. De hogere uitgaven op Personele uitgaven wordt veroorzaakt door het
volgende.
• Hogere uitgaven Eigen personeel zijn deels het gevolg van het
uitkeren van de loon- en prijsbijstelling tranche 2019 (€ 4,2).
Daarnaast betreft het overwegend extra onderzoeksopdrachten voor
het PBL, (€ 1,4), extra capaciteit t.b.v. investeringsimpuls in het
Aanlegprogramma (€1,5), t.b.v. de projectenpool en programmering
wegen (€1,5), extra inzet (€1,0) ten behoeve van de Vrachtwagen­
heffing. Tevens is extra capaciteit gekomen voor beleidsterrein
Luchtvaart t.b.v. de dossiers hinderbeperking, regionale luchthaven,
implementatie OVV, aanbevelingen veiligheid Schiphol, elektrisch
vliegen en het programma aanpak vliegtuiggeluid (€1,7). Tot slot zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

154

er meer bedrijfsvoeringsuitgaven gedaan voor interne leveranties
aan agentschappen (€ 1,2), deze worden echter gecompenseerd met
de invulling van de taakgestelde onderuitputting (- € 1,2).
• De extra uitgaven voor inhuur externen betreft voornamelijk inzet
voor de ondersteuning en realisatie van de Global Commission On
Adaption (GCA €1,5) waarvoor bijdragen zijn ontvangen vanuit
Canada, UK en Denemarken, de vrachtwagenheffing (€1,3) en de
externe capaciteit voor Schiphol en Lelystad, de Luchtruimherziening
en het opstellen van de Luchtvaartnota (€1,7) .
• De uitgaven voor overige personele kosten waren lager dan begroot.
Dit komt omdat door de verzekeringsmaatschappijen lagere kosten
voor post-actieven in rekening zijn gebracht bij IenW dan voorzien
(€ 2, 3 miljoen).
3. De hogere uitgaven op Materiële uitgaven wordt veroorzaakt door het
volgende.
• De per saldo hogere uitgaven voor ICT worden met name verklaard
door de bijdrage van Buitenlandse Zaken beheer en onderhouds­
kosten bedrijfsvoeringssysteem SAP (€ 1,6) en hogere uitgaven voor
ICT-dienstverlening ten behoeve van Agentschappen (€ 2,3).
Daarnaast is er een bijdrage aan BZK t.b.v. de Generale Digitale Infra­
structuur (GDI) (- € 0,9), Hiertegenover staan lagere uitgaven als
gevolg van vertraging bij herhuisvesting waardoor bijbehorende ICT
uitgaven in 2020 worden gedaan (-€ 0,4). Ook was een herschikking
noodzakelijk, als gevolg van interne dienstverlening naar Rijksbrede
SSO’s (- € 1,3). Tot slot zijn er diverse kleinere mutaties van circa
‒ € 0,2 miljoen.
• De hogere bijdrage SSO's betreft voor een deel uitgaven voor ICT- en
facilitaire dienstverlening ten behoeve van baten-lastendiensten van
IenW waarvan de vergoeding hiervoor van de baten-lastendiensten
niet meer in 2019 is ontvangen en deze uitgaven (€ 2,0) ten laste van
artikel 98 moeten worden verantwoord. Daarnaast was een
herschikking noodzakelijk, als gevolg van interne dienstverlening,
van ICT en materiële kosten naar Rijksbrede SSO’s (€ 5,7), was er
sprake van een tariefsverhoging van SSC ICT en waren er extra
uitgaven die samenhangen met het creëren van extra werkplekken
(samen € 3,2) en zijn er, ten behoeve van agentschappen (€ 2,4) en
derden, meer uitgaven voor facilitaire dienstverlening waar extra
ontvangsten tegenover staan. Tot slot zijn er diverse kleinere
mutaties van circa € 2,4 miljoen.
• De lagere reguliere materiële uitgaven zijn voornamelijk het gevolg
van een overboeking van budget naar de agentschappen RWS, KNMI
en ILT ter compensatie van gemaakte kosten in het kader van de
Participatiewet (€ 4,5). Tevens was een herschikking noodzakelijk als
gevolg van interne dienstverlening van materiële uitgaven naar
Rijksbrede SSO’s (€ 4,4) en was er sprake van overlopende kosten
voor bedrijfsvoering (€ 1,9). Tot slot hebben er overboekingen plaats
gevonden t.b.v. het Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatie­
huishouding (RDDI), bijdrage ter versterking van de HR ICT
Rijksdienst, Categoriemanagement, de de Rijksbrede kunstvoor­
ziening en het Cyberonderzoek Encryptie (€ 1,1).
4. De hogere ontvangsten zijn onder andere het gevolg van externe
ontvangsten voor onderzoeksopdrachten bij het Planbureau voor de
leefomgeving (€ 2,1 miljoen), een bijdrage van RWS voor de exploitatie
van het Standaard Platform (€ 1,3 miljoen), een bijdrage van Buiten­
landse Zaken in de beheer en onderhoudskosten SAP (€ 2,1 miljoen) en
een bijdrage vanuit Canada, UK en Denemarken voor de realisatie van
het programma Global Commission on Adaption (€ 1,5 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

155

Daarnaast betreft het de ontvangsten van agentschappen voor uitgaven
bedrijfsvoering als gevolg van interne leveranties binnen apparaat
(€ 6,0 miljoen) en ontvangst ten behoeve van derden gedane facilitaire
uitgaven (€ 2,4 miljoen). Tot slot verklaren diverse hogere en lagere
ontvangsten het resterend saldo (+ € 0,4 miljoen).
Toelichting op de financiële instrumenten
98.01 Personele uitgaven
Dit betreft de verantwoording van alle uitgaven van het eigen personeel,
de externe inhuur en postactieven voor het kerndepartement.
98.02 Materiële uitgaven
Dit betreft de verantwoording van de materiele uitgaven van het kernde­
partement waarvoor geldt dat deze betrekking hebben op uitgaven die
bedoeld zijn voor activiteiten ter ondersteuning van het primaire proces.
Hieronder valt ook de bijdragen aan Shared Service Organisaties (o.a. PDirekt, FM-Haaglanden en het Rijksvastgoedbedrijf) en ICT uitgaven voor
onderhoud en licenties.
Extracomptabele verwijzingen
Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en ZBO's/RWT's (x € 1.000)
Realisatie

Begroting

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Totaal apparaatsuitgaven ministerie

326.186

328.743

334.417

298.856

317.541

299.115

18.426

Kerndepartement

326.186

328.743

334.417

298.856

317.541

299.115

18.426

1.200.851

1.200.686

1.246.112

1.291.899

1.377.691

1.262.831

114.860

ILT

141.572

148.136

152.664

152.109

153.196

144.861

8.335

KNMI

50.376

54.581

55.816

57.113

62.218

57.969

4.250

RWS

1.001.818

991.288

1.031.132

1.082.677

1.162.277

1.060.001

102.276

Totaal apparaatskosten
batenlastendiensten

NEa1

Verschil

7.085

6.681

6.500

‒

‒

‒

‒

Totaal apparaatskosten ZBO’s en RWT's2

652.991

599.814

656.031

604.127

5.127

542.227

n.n.b.

ProRail

483.000

426.000

472.000

599.000

n.n.b.

537.000

n.n.b.

Kadaster3

165.000

169.000

179.000

‒

‒

‒

‒

4.991

4.814

5.031

5.127

5.127

5.227

‒ 100

StAB

1 Bij de herverkaveling naar aanleiding van Rutte III is de Nea in 2018 overgeheveld naar EZK (TK 2017–2018, 34 775 XII, nr. 62).
2 De realisatiecijfers over het jaar 2019 waren bij het opstellen van het jaarverslag niet volledig beschikbaar om op te nemen in bovenstaande tabel.
3 Bij de herverkaveling naar aanleiding van Rutte III is het Kadaster in 2018 overgeheveld naar BZK (TK 2017–2018, 34 775 XII, nr. 63).

IenW is verantwoordelijk voor drie agentschappen: de Inspectie Leefom­
geving en Transport, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, en
Rijkswaterstaat. De apparaatskosten en ontvangsten worden verder uitge­
splitst en toegelicht in de agentschapsparagrafen.
IenW verstrekt bijdragen aan twee begrotingsgefinancierde ZBO’s en
RWT’s: ProRail, en StAB. In bijlage 1 bij dit jaarverslag treft u meer informatie
over de bijdragen van IenW aan RWT's en ZBO's.
De apparaatskosten van de Staf van de Deltacommissaris worden in lijn met
de Waterwet op het Deltafonds begroot en verantwoord (zie artikel
5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven van het Jaarverslag van
het Deltafonds).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

156

3.3.3 Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en Onvoorzien
Algemene doelstelling
Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit betekent dat
er geen daadwerkelijke uitgaven ten laste van artikel 99 worden gedaan.
Het artikel dient hoofdzakelijk als tussenstation voor de overboeking van
middelen naar de andere artikelen op de IenW begroting, zoals loon- en
prijsbijstelling. Ook taakstellingen die nog niet direct kunnen worden
doorgeboekt worden op dit artikel geadministreerd.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel Budgetaire gevolgen van beleid artikel 99 Nominaal en onvoorzien (bedragen x €1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2015

2016

2017

2018

2019

2019

2019

Verplichtingen

0

0

0

0

0

‒ 15.973

15.973

1

Uitgaven

0

0

0

0

0

‒ 15.992

15.992

1

Nominaal en Onvoorzien

0

0

0

0

0

‒ 15.992

15.992

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Financiële toelichting
1. Zoals toegelicht bij 1e suppletoire begroting (Kamerstukken II 2018-2019,
35 210, nr. 1) betreft deze mutatie grotendeels de budgettaire invulling
van de taakstellende onderuitputting. Daarnaast zijn toegevoegde
middelen bij Eerste suppletoire begroting 2018 vanuit artikel 99
toegevoegd aan het Deltafonds en artikel 98.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

157

3.4 Bedrijfsvoeringsparagraaf
Scope
De scope van deze bedrijfsvoeringparagraaf is de bedrijfsvoering waarvoor
de Minister van Infrastructuur en Waterstaat verantwoordelijk is. (hoofdstuk
XII Infrastructuur en Waterstaat, het Infrastructuurfonds en het Deltafonds).
De bedrijfsvoering, inclusief het financieel beheer binnen het Ministerie van
IenW, is op orde. De financiële overzichten geven een getrouw beeld van
de uitkomsten van de begrotingsuitvoering.
Deze bedrijfsvoeringparagraaf omvat de volgende drie onderdelen.
1. Uitzonderingsrapportage: in dit onderdeel wordt gerapporteerd over
de rechtmatigheid, totstandkoming van de niet financiële verantwoor­
dingsinformatie, begrotings- en financieel beheer en overige aspecten
van de bedrijfsvoering. Over het algemeen is de conclusie dat de grote
financiële stromen goed zijn beheerst. En dat binnen de rijksbrede recht­
matigheidstoleranties wordt gewerkt.
2. Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen: in dit onderdeel wordt op
een aantal vooraf vastgestelde rijksbrede ontwikkelingen in de bedrijfs­
voering inzicht gegeven in de voortgang daarop bij IenW.
3. Belangrijkste ontwikkelingen en verbeteringen in de IenW bedrijfs­
voering: in dit onderdeel wordt gerapporteerd over de belangrijkste
ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering van 2019.
1. Uitzonderingsrapportage
Om te voldoen aan de rapportagecriteria uit de rijksbegrotingsvoorschriften
wordt in dit onderdeel gerapporteerd op de onderstaande rapportageitems:
A. comptabele rechtmatigheid;
B. totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie;
C. begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering;
D. overige aspecten van de bedrijfsvoering.
A. Comptabele rechtmatigheid
Uit de controle door de Auditdienst Rijk (ADR) over 2019 is gebleken dat
de rapporteringstoleranties niet zijn overschreden.
B. Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
Het totstandkomingsproces niet-financiële informatie is ordelijk verlopen.
De opzet van de procedure voor de totstandkoming van de niet-financiële
informatie bevat voldoende waarborgen voor een ordelijk en controleerbaar
proces. Bij de controle is gebleken dat de procedures goed worden
nageleefd en de niet-financiële informatie in het jaarverslag op een
betrouwbare wijze tot stand komt en niet strijdig is met de financiële verant­
woordingsinformatie. De sturing en interne controle door IenW op het
totstandkomingsproces van de niet-financiële informatie leveren hier een
belangrijke bijdrage aan.
C. Begrotingsbeheer, financieel beheer en materiële bedrijfsvoering
In dit onderdeel wordt gerapporteerd over de ontwikkeling van het begro­
tingsbeheer, financieel beheer en materiële bedrijfsvoering:
– Belangrijkste tekortkomingen, risico’s en ontwikkelingen op het gebied
van begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfs­
voering;
– Onvolkomenheden zoals benoemd door de Algemene Rekenkamer
inclusief de getroffen/te treffen maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

158

Begrotingsbeheer
In artikel 1.1 van de comptabiliteitswet 2016 is aangegeven dat het begro­
tingsbeheer het sturen en beheersen van het begrotingsproces betreft,
waaronder de begrotingsuitvoering en de zorg voor het ramen van de
ontvangsten en de uitgaven. De Auditdienst Rijk heeft een globaal,
verkennend onderzoek verricht naar het begrotingsbeheer van IenW, en
meer in het bijzonder naar de opzet van het proces in 2019. Uit dit onderzoek
zijn geen bijzonderheden te melden.
Financieel beheer en materiele bedrijfsvoering
In het verslagjaar zijn de grote financiële stromen goed beheerst en is
gewerkt aan de noodzakelijke verbeteringen. Hierdoor worden deze
stromen voldoende beheerst. Met de fondsbeheerders van het gemeenteen provinciefonds en het ministerie van Financiën is opvolging gegeven aan
nieuwe richtlijnen voor de toepassing van decentralisatie en specifieke
uitkeringen. Aan de beheersing van het financieel beheer bij de
bestuurskern is extra aandacht besteed waardoor voortgang is geboekt op
onderstaande onvolkomenheden.
RWS heeft een Financieel Control Plan opgesteld en uitgevoerd. In dit plan
zijn de meest risicovolle financiële processen voor het jaarrekeningtraject
onderzocht, met als doel om aanvullende zekerheid te krijgen over het
gevoerde financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering. Het beeld over
2019 is dat op dit beheer er voldoende niveau is om de rechtmatigheid van
de geldstromen te borgen.
Integriteitsincident RWS
Op 12 maart 2019 heeft de minister de Tweede Kamer (TK) op de hoogte
gesteld van een integriteitsincident bij RWS. Naar aanleiding hiervan is
zowel intern als extern onderzoek verricht. Op basis van het interne
onderzoek is vastgesteld dat de fraude heeft plaatsgevonden door middel
van het indienen van valse facturen via het proces van de light inkopen.
Het extern onderzoek richtte zich op de betrouwbaarheid van het (light)
inkoop- en betaalproces. De TK is op 10 juli 2019 geïnformeerd over de
voortgang en resultaten van de aangekondigde acties n.a.v. het integriteits­
incident. Er zijn diverse verbetermaatregelen genomen die voor een
gedeelte doorlopen naar het lopende jaar (voor enkele structurele
maatregelen). Eén van de maatregelen die in 2019 heeft plaatsgevonden is
een eenmalige integrale IenW-brede naam-ibannummer controle voor de
Nederlandse ibannummers. In 2020 zal een structurele naam-ibannummer
controle IenW-breed worden ingeregeld. Andere maatregelen die
doorlopen in 2020 zijn het periodiek uitvoeren van spendanalyses op de
light inkopen, een herijking van het kader light inkopen en de versterking
van de monitoring op het light inkoopproces.
Voortgang op onvolkomenheden Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer zag dat in 2018 meer fouten zijn gemaakt met
aanbestedingen, de beheersmaatregelen rondom het subsidiebeheer nog
onvoldoende werken, nog veel prestatieverklaringen kwalitatief
onvoldoende zijn en te veel oude voorschotten open staan. Ook in 2019 zijn
aanvullende verbeteracties in gang gezet. In onderstaande tabel is de
voortgang op deze onvolkomenheden in 2019 opgenomen.
Onderwerp

Oordeel AR ultimo 2018

Stand van zaken ultimo 2019

Subsidiebeheer (MenO- De subsidiereviews zijn te laat Subsidiereviews zijn uitgevoerd; Kwaliteit
uitgevoerd. De kwaliteit
risicoanalyses is verbeterd. Beoordeling
beleid)
risicoanalyses was wisselend staatsteun is nu een integraal onderdeel
kerndepartement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

159

Aanbestedingen

en de beoordeling van de
staatssteunaspecten kon
beter.

van het subsidiedossier, waardoor een
eenduidige en controleerbare toetsing op
het staatsteunaspect wordt geborgd.

De naleving van de
aanbestedingsregels is
verslechterd en de
sturingsinformatie is
kwalitatief onvoldoende.

Er zijn in 2019 verbeteringen aangebracht
op een jaarlijkse structurele monitoring op
objectieve leverancierselectie en
procedurekeuze.
De periodiciteit van de monitoring van
de procedurekeuze door RWS is verhoogd
van eenmaal naar tweemaal per jaar.
Gewerkt is aan verbetering van de
sturingsinformatie mbt inhuur.

Prestatieverklaren
kerndepartement

Prestatieverklaren nog
onvoldoende verbeterd.
Oorzaken: onvoldoende
inhoudelijke toetsing en bij
oudere contracten zijn
leverings- en
betalingsvoorwaarden
onvoldoende concreet
geformuleerd.

Voorschottenbeheer
kerndepartement

Onvoldoende onderbouwing
bij het afrekenen van
voorschotten en de trage
voortgang in het afrekenen
van oude voorschotten.

In de loop van het verslagjaar is
inhoudelijke verificatie voorafgaand aan
de factuurbetaling ingericht bij het
kerndepartement. Nadere afspraken zijn
gemaakt over het juiste gebruik van
contract- en opdrachtbriefmodellen zodat
prestaties eenvoudig en rechtmatig
kunnen worden verklaard.
De prestatieverklaringen van het
kerndepartement laten een stijgende
kwaliteit zien (96% goed in het derde en
vierde kwartaal).
Vier ogen principe bij afrekenen is
ingericht en een inhaalslag heeft
plaatsgevonden op de openstaande
voorschotten. Het overzicht openstaande
voorschotten wordt periodiek beoordeeld
om de tijdigheid van afwikkelen te
verbeteren. Zo zijn bijvoorbeeld de
voorschotten NSL 2006-2018 afgewikkeld.

D. Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Voortgang op overige onvolkomenheden
In dit onderdeel wordt aandacht besteed aan de overige belangrijke risico's
in de bedrijfsvoering die geen betrekking hebben op het financieel beheer
en materiële bedrijfsvoering. Tevens wordt ingegaan op de door de
Algemene Rekenkamer in het voorafgaande jaar geconstateerde onvolko­
menheden in de bedrijfsvoering, die geen betrekking hebben op het
financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering. Daarnaast wordt
uiteengezet wat de getroffen maatregelen zijn om de geconstateerde onvol­
komenheden in het verslagjaar en de jaren daarna te voorkomen.
Onderwerp

Oordeel AR ultimo 2018

Regie externe
beheerder SAP

Door de genomen maatregelen
Er is een kwetsbaarhedenscan
heeft het ministerie meer inzicht in geïmplementeerd waarmee periodiek
de risico’s en zwakke punten van tekortkomingen in de beveiliging
de SAP-omgeving en de SAPworden opgespoord. Deze worden met
beveiliging bij IenW. Omdat
de externe beheerder opgelost. De ADR
onduidelijk is of de werking ook
heeft onderzoek gedaan naar de
structureel is ingebed, handhaven structurele werking. De uitkomst van
we de onvolkomenheid.
het ADR onderzoek naar de general IT
controls SAP is positief met een
beperking voor de tijdige verwerking
bij uitdiensttredingen en het beheer
van wachtwoorden voor een
presentatieapplicatie.

Oordeel IenW ultimo 2019

Informatiebeveiliging De organisatie van de
Er is een verbeterplan in uitvoering dat
kerndepartement
informatiebeveiliging,
zich o.a. richt op incidentmanagement,
incidentenmanagement en
risicomanagement en governance.
risicomanagement zijn
Het gaat hier om een meerjarig
onvoldoende gelet op de Baseline verbetertraject dat in 2020 verder loopt.
Informatiebeveiliging Rijksdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

160

Voor de beveiliging van kritieke systemen zijn IenW-breed processen
ingericht en is over het verslagjaar een in-control verklaring (ICV) met
betrekking tot het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst VIR 2007 aan
BZK verstrekt. Waar nodig zijn of worden er verbeterplannen ontwikkeld.
Begin 2019 is door de Bestuursraad een cyberstrategie IenW vastgesteld,
waarin is opgenomen dat IenW de komende jaren wil doorgroeien naar
een hoger volwassenheidsniveau op het gebied van informatiebeveiliging.
Door middel van een aantal sporen is deze cyberstrategie verder uitgewerkt.
Dit betreffen de sporen cyberrisico’s van sectoren IenW in beeld, de
governance op orde en verbeteringen van onder andere risico-, incident- en
patchmanagement.’
Daarnaast is in 2019 een verkenning gestart waarin IenW-breed een
risicobeeld is opgesteld, met als doel om inzicht te krijgen in de cyberrisico’s
en zicht op mogelijke verbeterpunten. Verder is een stuurgroep cyberse­
curity ingesteld die de voortgang van de genoemde sporen uit de cyberstra­
tegie monitort en besluitvorming voorbereidt. Voor incidentmanagement is
voor de majeure incidenten één meldloket voor IenW operationeel.
Rijkswaterstaat
De Algemene Rekenkamer (AR) heeft begin 2019 het rapport, ‘Digitale
dijkverzwaring cybersecurity en vitale waterwerken’ gepubliceerd. Deze
vitale waterwerken beheert RWS. Het rapport was gericht op de wijze
waarop de vitale waterwerken beschermd zijn tegen cyberaanvallen.
Onderdeel van het onderzoek was een analyse naar de status van
openstaande maatregelen welke bij afronding van het programma
Beveiligd Werken Rijkswaterstaat (BWR) waren overgedragen. Geconsta­
teerd is o.a. dat ondanks dat er veel werk verricht is met het BWRprogramma, de borging in de lijn na afronding van het programma
onvoldoende tot stand is gekomen. De aanbevelingen van het rapport zijn
overgenomen, vertaald naar acties en grotendeels uitgevoerd. Zo zijn de
volgende zaken gerealiseerd:
– Er is een geactualiseerd dreigingsbeeld vitale waterwerken opgeleverd;
– Alle vitale waterwerken RWS zijn aangesloten op het Security Operating
Center (conform toezegging aan de minister);
– De medewerkers van het Security Centre zijn gescreend. Een
medewerker zit in de screeningsprocedure (conform toezegging aan
de minister);
– RWS heeft een specifiek crisisscenario voor cybersecuritycrises in het
crisismodel opgenomen en getest in een grote RWS brede cyberoe­
fening.
2. Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen
A. MenO- risico's en ontwikkelingen betreffende het M&O-beleid
Het specifieke kader misbruik en oneigenlijk gebruik subsidies Infra­
structuur en Waterstaat is vastgesteld in 2018. Voorafgaand aan toeken­
ningen wordt er getoetst op deze risico’s. Bij de vaststellingen worden
verantwoordingen en controleverklaringen getoetst. Enkele controleverkla­
ringen worden gereviewd.
B. Grote lopende ICT-projecten
Het ministerie van IenW heeft in 2019 nadrukkelijk aandacht besteed aan
de beheersing van ICT-projecten. In 2019 zijn er door Bureau ICT Toetsing
(BIT) drie toetsen uitgevoerd: European Rail Traffic Management System
(ERTMS), Centralised Base Luchtverkeersleiding Nederland en Areaal Infor­
matievoorziening Rijkswaterstaat/Bouw Informatie Management (AIRBIM).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

161

De BIT-toetsen zijn openbaar en raadpleegbaar via https://www.bureauict­
toetsing.nl/afgeronde-adviezen/airbim. IenW heeft in 2019 meer projecten
voor een toets aangemeld bij het BIT, maar niet alle aangemelde projecten
zijn getoetst. BIT maakt op basis van een risicoanalyse de afweging welke
projecten worden getoetst. IenW zet bij ICT-projecten ook andere toetsen in.
Zo wordt, conform het Handboek Portfoliomanagement Rijk, bij de
projecten met een ICT-component groter dan 5 miljoen euro een departe­
mentale CIO-toets uitgevoerd. Deze toetsen hebben geleid tot voorstellen
ter verbetering van deze projecten.
Het ministerie van IenW vermeldt, conform de rijksbrede afspraken, alle
projecten waarvan de geraamde kosten van de IV-component, meerjarig
meer dan € 5 mln zijn, op het Rijks ICT-dashboard. Over majeure wijzigingen
wordt bij de midterm review door de diensten gerapporteerd en waar nodig
informatie geactualiseerd. In het najaar van 2019 heeft IenW een quick scan
uitgevoerd op de informatie op het Rijks ICT-dashboard. Daarbij is gekeken
naar de juistheid en volledigheid van de gegevens en de consistentie met
onder andere Kamerbrieven. Om de gegevens op orde te houden is een
handreiking voor het Rijks ICT-dashboard opgesteld, waarbij rekening is
gehouden met het specifieke karakter van de projecten van de diensten van
IenW. Het departementale CIO office biedt workshops aan over het Rijks ICTdashboard.
C. Gebruik open standaarden en open source software
In 2019 is er niet afgeweken van het gebruik van open standaarden of het
gebruik van ‘open source’ bij het verwerven of ontwikkelen van informatie­
voorzieningen (IV). Net als vorig jaar stuurt IenW op de door het ‘College
Standaardisatie’ vastgestelde open standaarden door toepassing daarvan
in Project Start Architecturen (PSA). Verder zijn in 2019 ook voor Rijkswater­
staat (RWS) geen afwijkingen te melden ten aanzien van het gebruik van
vastgestelde open standaarden. Door middel van het Forum Standaardi­
satie beoogt RWS op een transparante wijze de vastgestelde open
standaarden daar waar mogelijk toe te passen bij het ontwikkelen van ICTdiensten.
D. Betaalgedrag
IenW-breed zijn de normen voor betaalgedrag gehaald.
E. Activiteiten Audit Committee
Het audit committee is viermaal bijeengekomen. Een vast agendapunt is
de voortgang van maatregelen om bevindingen en onvolkomenheden in
de bedrijfsvoering op te lossen. Naar aanleiding van het auditrapport bij
de verantwoording 2018 is een gedetailleerde analyse gemaakt van alle
bevindingen opdat effectieve maatregelen konden worden getroffen,
waarover periodiek wordt gerapporteerd. Daarnaast is in 2019 gesproken
over monitoring van de effectiviteit van het programma circulaire
economie, de beheersing van het programma vrachtwagenheffing, risico­
management, ICT-portfoliomanagement, de pilots in het kader van het
baten-lastenstelsel (AVRo) en IT-beheersing.
F. Departementale checks and balances
In dit onderdeel wordt tenminste iedere vijf jaar een beschrijving
opgenomen van de departementale ‘checks and balances’ voor subsidiere­
gelingen. Onderscheid wordt gemaakt naar kadersteller (HBJZ en FMC),
opdrachtgever (beleid), opdrachtnemer (RVO en IBI/FenI) en toezichthouder
(FMC). Via het instrument risicoanalyse wordt er door de uitvoerders op
toegezien dat er geen middelgrote en grote risico’s bij de uitvoering worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

162

geaccepteerd. Een totaaloverzicht van subsidieregelingen met potentiele
MenO risico’s en bijbehorende getroffen maatregelen wordt jaarlijks
samengesteld en overlegd aan de ADR.
G. Normenkader financieel beheer
Het departementaal toezicht op het normenkader financieel beheer voor
de ZBO’s is belegd bij FMC. Het departementale toezicht dat het
normenkader financieel beheer wordt toegepast bij sectorwetgeving is
belegd bij de beleidsdirectoraten-generaal. De Aw/ILT toetst samen met
Waarborgfonds Sociale Woningbouw aan de hand van een gezamenlijk
beoordelingskader het financieel beheer bij de woningbouwcorporaties in
opdracht van het ministerie van BZK.
3. Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering
Algemeen
Naast het anticiperen op de veranderingen in beleid, uitvoering en toezicht
worden hieronder als de belangrijkste ontwikkelingen en verbeteringen in
de IenW bedrijfsvoering benoemd: »(A) Organisatieontwikkeling, (B)
omvorming ProRail naar ZBO, (C) opvolging bedrijfsvoeringssysteem IenW,
(D) IenW als aantrekkelijke werkgever, (E) innovatie met datalabs, (F) de
Algemene Verordening Gegevensbescherming en (G) Duurzaamheid.»
A. Organisatieontwikkeling
Strategische agenda IenW
In 2019 is IenW gestart om een nieuwe strategische agenda voor het gehele
departement op te stellen. Het is een inhoudelijke herijking naar aanleiding
van de grote opgaven in de samenleving, de rol die het ministerie van IenW
hierin heeft, en welke organisatie en werkwijze van het departement
aansluiten bij deze opgaven. IenW sluit hiermee voor de eigen organisatie
ook aan op de rijksbrede beweging Grenzeloos Samenwerken.
Bestuurskern bedrijfsvoering
In 2019 is een externe partij gevraagd te adviseren over de inrichting van
de bedrijfsvoering binnen het kerndepartement. Uitkomst van het advies
was dat niet alleen aanpassingen op het punt van de inrichting van de
bedrijfsvoeringsfunctie nodig zijn, maar ook op het punt van bijvoorbeeld
mensen en processen. Om dit te bewerkstelligen is een veranderpro­
gramma in het leven geroepen. Dit programma is in het derde kwartaal van
2019 van start gegaan.
Rijkswaterstaat
In 2019 is de «Expeditie RWS2050» gestart, een verkenning naar een nieuwe
strategie voor Rijkswaterstaat. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen en
onzekerheden in de toekomst? En hoe kan Rijkswaterstaat zich hier nu al op
voorbereiden? In 2019 zijn in de verkenning diverse beelden opgehaald over
mogelijke toekomsten. Tevens heeft Rijkswaterstaat in 2019 aan de hand van
zes focuspunten verdere invulling gegeven aan de innovaties op weg naar
2030: Duurzame leefomgeving, Omgevingswet, Verjongen en Vernieuwen
van infrastructuur, Smart Mobility, Informatievoorziening en Samen­
werking. In 2019 heeft elk focuspunt concreter vorm gekregen in uitgewerkte
plannen van aanpak en zijn acties ondernomen en resultaten geboekt.
ILT
De ILT heeft in 2019 de implementatie van de Koers 2021 afgerond met als
gevolg een nieuwe organisatiestructuur die niet alleen past bij het veran­
derprogramma Koers ILT 2021 dat eind 2016 is gestart, maar ook onder­
steunend is aan de doelen en ambities van dat veranderprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

163

Sinds 2016 is de ILT stapsgewijs haar koers gaan verleggen, waarbij de
risico’s voor mens en milieu centraal staan. Verder is het nieuwe IG-team,
bestaande uit de Inspecteur-Generaal en vier directeuren, integraal verant­
woordelijk geworden voor de gehele ILT. Alle toezichttaken zijn onderge­
bracht binnen één portefeuille, van waaruit de capaciteit beschikbaar wordt
gesteld voor de uitvoering van de programma’s die gericht zijn op de aanpak
van de grootste maatschappelijke risico’s. De portefeuille Informatiepositie
en Programmamanagement is verantwoordelijk voor het leveren van
informatie voor de uitvoering van toezichttaken. De portefeuille Communi­
catie, klantcontact en netwerken draagt zorg voor de contacten met de
omgeving en de dienst- en vergunningverlening. Binnen de portefeuille
Publieke instellingen en Control zijn de ondersteunende functies als de
juridische functies en de controlfunctie ondergebracht. In het kader van de
nieuwe organisatiestructuur is het Bureau Inspectieraad organisatorisch
binnen de ILT geplaatst en is SBR-Wonen administratief ondergebracht bij
de ILT. Voor zowel Bureau Inspectieraad als SBR-Wonen geldt hetzelfde als
voor Paris Memorandum Of Understanding (internationale afspraken over
inspecties van buitenlandse zeeschepen): zij maken organisatorisch deel uit
van de ILT, maar vallen buiten de governance en verantwoording van de ILT.
KNMI
In 2019 is gestart met de I-strategie op het gebied van software ontwikkeling
en datamanagement. Daarnaast is het KNMI gestart met de operationele
samenwerking op het gebied van productie van numerieke weersverwach­
tingen met internationale partners in de zogeheten UMC-west. Verder heeft
het KNMI ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van dienstverlening,
door het inregelen van de basisdienstverlening, communicatie en samen­
werking met de Corporate Dienst RWS.
Pilot projecten baten- en lasteninformatie
Een start is gemaakt met het op verzoek van de Tweede Kamer uitvoering
geven aan twee pilots ter verkenning van bredere toepassing van het batenlastenstelsel. Het gaat om ‘geluidsmaatregelen HSL Zuid’ en ‘A20
Nieuwerkerk aan de IJssel-Gouda’. Over deze investeringsprojecten wordt
zowel kas-verplichtingen als baten-lasten gepresenteerd. De doelstelling
van deze pilots is om te bezien of de kwaliteit van besluitvorming rondom
investeringen kan worden versterkt. Het gebruik van huidige instrumenten
als MKBA en LCC wordt hierbij tevens tegen het licht gehouden. De
informatie wordt extracomptabel gepresenteerd en uiteindelijk later in 2020
in het MIRT-overzicht opgenomen. Er wordt hierin samen opgetrokken met
het Ministerie van Financiën en het Ministerie van Defensie, bij dit laatste
ministerie vinden eveneens twee pilots plaats.
B. Omvorming Prorail tot ZBO
In het regeerakkoord is opgenomen dat ProRail wordt omgevormd tot een
publiekrechtelijk ZBO met eigen rechtspersoonlijkheid. Daarbij is
aangegeven dat de omvorming geen gevolgen zal hebben voor de huidige
rechtspositie en arbeidsvoorwaarden van de werknemers. In 2019 heeft de
nadruk gelegen op de concept-Instellingswet. De concept-Instellingswet
biedt de kaders voor een vereenvoudigde aansturing en versterking van
de publieke verantwoording. In de lagere regelgeving en de beleidsregels
worden die kaders nader geconcretiseerd. Voor de zomer van 2019 is het
wetsvoorstel ter advisering aangeboden aan de Raad van State. Daarnaast
is een concept samenwerkingsvisie opgesteld die de belangrijkste uitgangs­
punten voor de samenwerking tussen ProRail en IenW bevat. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

164

verwachting is dat het wetsvoorstel begin 2020 kan worden ingediend bij
de Tweede Kamer. Het voornemen is om de omvorming op 1-1-2021
afgerond te hebben.
C. Opvolging Bedrijfsvoeringsysteem IenW
Per 1 augustus 2019 is het programma ‘Opvolging BedrijfsvoeringsSysteem (OBS) IenW RWS BZ’ gestart. Het bouwt voort op hetgeen in
september 2018 verkennend in gang is gezet rond de opvolging van het
huidige Enterprise Resource Planning (ERP) systeem. In 2019 is een
programmabrief en een beschrijving van de programma-governance
opgeleverd. Daarnaast is het contract met de huidige beheerpartij verlengd
tot augustus 2022. Leidraad voor de overgang van het oude naar het nieuwe
systeem is het borgen van de bedrijfscontinuïteit. Deze waarborging van
de bedrijfscontinuïteit kan worden bewerkstelligd door uit te gaan van
een beheerste digitale transitie, dat in navolging van de andere SAP-depar­
tementen. Aanleiding om het huidige bedrijfsvoeringssysteem te
vervangen is de verwachting dat de huidige SAP-applicatie vanaf 2025 niet
meer wordt ondersteund.
D. IenW aantrekkelijke werkgever
In het afgelopen jaar heeft ieder onderdeel van IenW energie gestoken in
het proces om te komen tot een ‘Strategische Personeelsplanning’, die het
best aansloot bij de eigen organisatie. Daaruit kwam een aantal rode draden
naar voren, die zijn samengebracht in de Strategische Personeelsplanning
2020-2022 van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Een binnen
heel IenW en het Rijk gedeelde gap is de combinatie van de krappere
arbeidsmarkt met de sterk toenemende wervingsbehoefte. Met name de
werving van personeel met meer specialistische kennis is voor IenW een
grote uitdaging. Het aantal sollicitaties op vacatures neemt af en de
uitstroom neemt toe. De profilering en bekendheid van IenW als aantrek­
kelijk werkgever vraagt om die reden aandacht. Hierom is extra capaciteit
ingezet om een diverse instroom te realiseren en een inclusieve organisatie
te worden. Er is verder een begin gemaakt met extra inzet op werving en
behoud van (divers) personeel onder andere door herziening van het proces
voor werving en selectie, extra inzet op arbeidsmarktcommunicatie,
profilering van IenW als aantrekkelijk werkgever en onboarding, dat gericht
is op behoud van personeel en kennis.
Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat anticipeert met het corporate Strategisch Personeelsplan
(SPP) op de externe ontwikkelingen en vergrijzing van haar personeelsbe­
stand en komt zij tegemoet aan de verschuiving in het werkpakket van
aanleg naar vervangen en renoveren. Vanuit het SPP is gestart met
6 concrete maatregelen die ook komende jaren nog uitgevoerd zullen
worden. Het Management Development beleid is verder ontwikkeld en richt
zich nu niet alleen op (potentiele) managers, maar ook op topadviseurs en
projectdirecteuren. Met dit integrale ontwikkelbeleid besteedt Rijkswater­
staat aandacht aan de (potentiele) top van de organisatie met als doel om
ervoor te zorgen dat sleutelposities nu en in de toekomst bezet kunnen
worden door de juiste mensen. De focus op evenwichtiger personeels­
opbouw, met de doelstelling om in 2020 15% medewerkers jonger dan 36
jaar in dienst te hebben, heeft zijn vruchten afgeworpen. Dit aantal is eind
2019 voor het eerst behaald. Komend jaar zal Rijkswaterstaat dit
bestendigen en verder uitbouwen.
ILT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

165

De ILT heeft de formele reorganisatie in 2019 afgerond. Dit geeft ruimte om
op een nieuwe manier te kijken naar de duurzame inzetbaarheid van de
medewerkers. Daarbij geven de extra middelen die zijn toegekend en de
verwachte uitstroom eind 2022 als gevolg van de verwachte pensione­
ringgolf de ruimte om nieuwe medewerkers te werven. Dat vraagt onder
andere om het uitwerken van een meerjarig personeelsplan en het opnieuw
doordenken van talent ontwikkeling binnen de organisatie. In 2019 is hiertoe
in het kader van het programma Merkbaar Meer een begin gemaakt. Als
gevolg van dit programma zijn er in 2020 nieuwe onderzoekers, inspecteurs
en projectleiders geworven, die worden ingezet op prioritaire onderwerpen.
Daarnaast is er vooruitlopend op de uitstroom tijdelijk capaciteit ingehuurd.
KNMI
Het KNMI heeft middels het strategisch personeelsbeleid noodzakelijke
veranderingen gerealiseerd om de organisatie wendbaarder te maken, de
benodigde kennis en vaardigheden op het gebied van ICT en projectleiding
te vergroten, en versterking te realiseren op competenties als politieke
sensitiviteit, samenwerking, klantgerichtheid en bedrijfssturing. Verder is
veel energie gestoken in de werving van medewerkers met competenties
op ICT gebied. Echter heeft de werving van technische functies en project­
managers nog niet tot voldoende match geleid. De werving loopt door in
2020.
E. Innovatie met datalabs
IenW beschikt over veel data die kan worden benut om slim data gedreven
te beheren en innoveren. Rijkswaterstaat, ILT en KNMI hebben alle drie
binnen hun organisatie een datalab ingericht. Deze datalabs hebben een
functie in onder meer de data-analyse van meetgegevens van KNMI, ILT en
RWS. De resultaten van de datalabs worden benut om werkprocessen te
verbeteren. Denk aan het benutten van data voor verkeersmanagement en
onderhoud van objecten van Rijkswaterstaat. Bijvoorbeeld door algoritmes
te ontwikkelen die op basis van onder meer slimme sensoren, machine
learning en beeldherkenning knelpunten of zelfs mogelijke ongevallen op
de weg of het water voorspellen. Hierdoor neemt de kennis over elk
‘wegdeel’ significant toe en kunnen ook onderhoud en incidentmana­
gement efficiënter plaatsvinden. IDlab van de ILT levert op basis van data
en geavanceerde analyses beslissingsondersteunende inzichten voor de ILT,
zodat deze gerichter keuzes kan maken op het gebied van handhaving,
vergunningverlening, sturing en beleid. Verder ondersteunt het IDlab de
ontwikkeling om informatie gestuurd te werken. Het IDlab doet dit door te
experimenteren met nieuwe toepassingen van databronnen en continu te
zoeken naar nieuwe, betere analysetechnieken. Bij het KNMI is het datalab
zich aan het ontwikkelen naar een kenniscentrum met een coördinatie­
functie voor de ontwikkeling en samenwerking van data science binnen en
buiten het KNMI. Er is in 2019 een start gemaakt met een roadmap data
science 2020-2025. KNMI en RWS hebben gezamenlijk gewerkt aan een
systeem voor mistdetectie op basis van big-data analyse technieken.
F. Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
2019 is het eerste jaar dat de AVG in de lijn is gebracht. De dienstonderdelen
van het ministerie, de bestuurskern, het PBL, RWS, KNMI, ILT en ANVS zijn
zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de AVG. Vanaf november 2018
werkt IenW met het ‘centrale IenW register verwerkingen.’ DCI/IBI is voor
IenW beheerder van dit register en heeft zitting in het Clientberaad dat
periodiek bijeenkomt en waar wensen van de ministeries ten aanzien van
het register kunnen worden ingebracht. Het register is een pijler van het
AVG-beheersingsstelsel. Alle IenW verwerkingen van de bestuurskern, PBL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

166

en agentschappen dienen hierin te zijn opgenomen. Het register biedt voor
de toezichthouder, de Functionaris Gegevensbescherming, de mogelijkheid
te monitoren en te sturen op de juiste naleving van de AVG. In 2019 hebben
de dienstonderdelen zich ingespannen de kwaliteit van de verwerkingen en
de borging van de compleetheid van het register te verhogen. Het ADR
onderzoeksrapport ‘Kwaliteit verwerkingsregister 2019’ heeft daar
handvatten voor geboden. Zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens en
de bescherming ervan blijft een uitdaging mede vanwege de vele nieuwe
technologieën, big data en het gebruik van algoritmen. Bewustwording van
de AVG is een continu aandachtspunt voor het ministerie. Naast de jaarlijkse
Dag van de Privacy is de e-learningmodule basiskennis AVG ontwikkeld,
beschikbaar in het IenW leerportaal, met als doel kennis en bewustwording
over de AVG bij de IenW medewerkers te vergroten.
G. Duurzaamheid
Ten aanzien van de ontwikkelingen met betrekking tot duurzaamheid wordt
verwezen naar het Duurzaamheidsverslag van het Ministerie van Infra­
structuur en Waterstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

167

4 JAARREKENING
4.1 Departementale verantwoordingsstaat
Departementale verantwoordingsstaat 2019 van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII) (Bedragen
x € 1.000)
‒1
Art. Omschrijving

‒2

vastgestelde begroting

(3) = (2) - (1)

Realisatie¹

Verschil realisatie en
vastgestelde begroting

Verplichtingen
Totaal

Uitgaven Ontvangsten Verplichtingen

9.524.800 9.618.660

19.378

Uitgaven Ontvangsten Verplichtingen

8.105.024 8.004.956

51.906

Uitgaven Ontvangsten

‒ 1.419.776 ‒ 1.613.704

32.528

Beleidsartikelen
11

Integraal waterbeleid

30.755

45.362

0

41.220

48.421

12.050

10.465

3.059

12.050

12

waterkwaliteit

‒

‒

‒

0

0

0

0

0

0

13

Ruimtelijke
ontwikkeling

26.820

41.436

4.450

25.560

34.025

3202

‒ 1.260

‒ 7.411

‒ 1.248

14

Wegen en
verkeersveiligheid

76.987

93.317

6.782

126.324

98.715

4.041

49.337

5.398

‒ 2.741

15

OV-keten

‒

‒

‒

0

0

0

0

0

0

16

Spoor

11.497

13.157

0

30.714

31.659

249

19.217

18.502

249

17

Luchtvaart

40.424

27.329

1.365

37.066

28.695

1.631

‒ 3.358

1.366

266

18

Scheepvaart en
Havens

6.070

38.555

0

35.641

57.139

427

29.571

18.584

427

19

Klimaat

44.302

46.164

0

54.909

55.891

5780

10.607

9.727

5.780

20

Lucht en Geluid

24.825

27.603

0

32.038

36.862

2136

7.213

9.259

2.136

21

Duurzaamheid

50.173

49.962

0

74.157

29.867

171

23.984

‒ 20.095

171

22

Omgevingsveiligheid
en milieurisico's

29.349

33.802

250

21.788

30.339

1

‒ 7.561

‒ 3.463

‒ 249

23

Meteorologie,
seismologie en
aardobservatie

53.728

52.786

0

55.852

55.242

0

2.124

2.456

0

24

Handhaving en
toezicht

108.072

108.072

0

134.798

134.798

0

26.726

26.726

0

25

Brede doeluitkering

898.544

899.965

0

952.739

955.610

0

54.195

55.645

0

26

Bijdrage
investeringsfondsen

7.795.954

7.795.954

0

6.010.410

6.010.410

0

‒ 1.785.544 ‒ 1.785.544

0

Niet-beleidsartikelen
97

Algemeen
departement

50.214

62.073

1.101

142.070

79.742

944

91.856

17.669

‒ 157

98

Apparaatsuitgaven
kerndepartement

293.059

299.115

5.430

329.738

317.541

21.274

36.679

18.426

15.844

99

Nog onverdeeld

‒ 15.973

‒ 15.992

0

0

0

0

15.973

15.992

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

168

4.2 Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen
Samenvattende verantwoordingsstaat 2019 inzake baten-lastenagentschappen van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (XII) (bijdragen x € 1.000)
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Begroting

Verschil realisatie en
Realisatie oorspronkelijk vastgestelde
begroting (+ of -)

Totale baten

2.457.832

2.764.979

307.147

2.592.740

Totale lasten

2.448.832

2.743.242

294.410

2.555.235

Saldo van baten en lasten

9.000

21.737

12.737

37.505

Totale kapitaaluitgaven

127.796

37.951

‒ 89.845

70.254

Totale kapitaalontvangsten

79.981

26.796

‒ 53.185

39.278

Omschrijving

Realisatie 2018

Baten-lastenagentschap
RWS

Baten-lastenagentschap ILT
Totale baten

145.629

157.174

11.544

152.461

Totale lasten

145.629

156.869

11.240

155.954

Saldo van baten en lasten

0

304

304

‒ 3.493

Totale kapitaaluitgaven

200

9

‒ 191

5

0

18

18

1214

Totale kapitaalontvangsten
Baten-lastenagentschap
KNMI
Totale baten

83.042

85.248

2.206

83.209

Totale lasten

83.042

86.000

2.958

83.160

0

‒ 752

‒ 752

48

Totale kapitaaluitgaven

4.402

2.706

‒ 1.696

2.535

Totale kapitaalontvangsten

2.673

1.282

‒ 1.391

6.698

Saldo van baten en lasten

Omzet verantwoording agentschappen
De Regeling agentschappen en de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften
2020 laten enige ruimte voor interpretatie ten aanzien van de vraag wat als
omzet van een baten-lastenagentschap kan of dient te worden aangemerkt.
In bepaalde gevallen is hieraan daarom via de begrotingswet nadere
invulling gegeven. Bij de herziening van de regelgeving in 2020 e.v. zullen
verduidelijkingen worden aangebracht, zodat voortaan alleen bijdragen die
een directe relatie hebben met geleverde producten/diensten als omzet
kunnen worden verantwoord en het niet meer nodig is in de begrotingswet
nadere duiding te geven aan het begrip omzet. Om dit over 2020 mogelijk
te maken, zullen door de regering voorstellen worden ingediend om de
inmiddels door de Staten-Generaal goedgekeurde begrotingen bij
suppletoire wet aan te passen in lijn met deze voorgenomen herziening. Om
ook over 2019 een transparant beeld te geven, is in de toelichting bij de
jaarrekening van elk agentschap een nadere specificatie opgenomen van
de gerealiseerde omzet, waaruit aard en omvang duidelijk blijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

169

4.3 Jaarverantwoording agentschappen per 31 december 2019
4.3.1 Rijkswaterstaat
Staat van baten en lasten van de baten-lastenagentschap Rijkswaterstaat (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en vastgestelde
begroting

(4) Realisatie 2018

Baten
Omzet

2.454.832

2.757.301

302.469

2.575.4201

Waarvan omzet moederdepartement

2.238.924

2.466.663

227.739

2.445.757

Waarvan omzet overige departementen

31.251

66.107

34.856

63.608

Waarvan omzet derden

184.657

217.087

32.430

221.723

0

7.444

7.444

‒ 155.668

Waarvan omzet nog uit te voeren
werkzaamheden

0

3.595

3.595

15.227

3.000

4.083

1.083

2.093

Rentebaten

0

0

0

0

Totaal baten

2.457.832

2.764.979

307.147

2.592.740

Apparaatskosten

1.060.001

1.162.277

102.276

1.082.677

Personele kosten

818.108

922.573

104.465

847.366

Waarvan eigen personeel

752.691

837.750

85.059

772.701

Waarvan inhuur externen

63.917

84.823

20.906

74.665

Waarvan overige personele kosten

1.500

0

‒ 1.500

0

Materiële kosten

241.893

239.704

‒ 2.189

235.311

Waarvan apparaat ICT

30.000

37.120

7.120

38.457

Waarvan bijdrage aan SSO's

56.000

64.178

8.178

51.648

Waarvan overige materiële kosten

155.893

138.406

‒ 17.487

145.206

Beheer en Onderhoud

1.342.978

1.550.857

207.879

1.437.526

Afschrijvingskosten

39.975

24.308

‒ 15.667

26.482

Materieel

38.500

23.605

‒ 14.895

25.310

Waarvan apparaat ICT

6.000

4.847

‒ 1.153

3.621

Waarvan overige materiële
afschrijvingskosten

32.500

18.758

‒ 13.742

21.689

Immaterieel

1.475

703

‒ 772

1.172

Dotaties voorzieningen

0

4.831

4.831

2.548

Overige kosten

0

0

0

0

Bijzondere lasten

0

198

198

2.329

Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten

Lasten

Rentelasten

5.878

771

‒ 5.107

3.673

Totaal lasten

2.448.832

2.743.242

294.410

2.555.235

9.000

21.737

12.737

37.505

Saldo van baten en lasten gewone
bedrijfsuitoefening
Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

‒ 23.155

‒ 23.155

16.158

Saldo van baten en lasten

9.000

44.892

35.892

21.347

Dotatie aan reserve Rijksrederij

9.000

10.182

1.182

8.165

0

34.710

34.710

13.182

Nog te verdelen resultaat

1 Om het inzicht in de Omzet te verbeteren is de weergave van de onderverdeling van de Omzet gewijzigd. De post «waarvan omzet nog uit te voeren werkzamheden» is
geïntroduceerd, waardoor in de realisatie 2018 ook toedeling aan de omzet moederdepartement en overige departementen is aangepast.

Baten
Omzet
Omzet moederdepartement
Omzet moederdepartement € 2.466.663

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

170

–

–

Waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten
€ 2.466.663
• Waarvan apparaat Hoofdwegennet €493.385
• Waarvan programma Hoofdwegennet € 756.645
• Waarvan apparaat Hoofdvaarwegennet € 297.615
• Waarvan programma Hoofdvaarwegennet € 347.938
• Waarvan apparaat Hoofdwatersysteem € 263.196
• Waarvan programma Hoofdwatersysteem € 240.608
• Waarvan apparaat Overig € 38.236
• Waarvan programma Overig € 29.04
Waarvan overige ontvangsten/bijdragen van het moederdepartement
€0

De hogere omzet moederdepartement ten opzichte van de begroting 2019
ad. € 227,7 miljoen wordt met name veroorzaakt door de uitkering van de
loon- en prijsbijstelling 2019 (€ 53,8 miljoen), een vergoeding voor de
gemaakte kosten t/m 2019 van de Landelijke Tunnelregisseur
(€ 37,3 miljoen), dekking voor de invoering van verbeterde areaalsystemen
(€ 22,7 miljoen), de toekenning van middelen voor de eerste en tweede
tranche van de korte termijn fileaanpak (€ 20,8 miljoen), een vergoeding
voor de gemaakte kosten bij de uitvoering van het project Beveiligd Werken
RWS (€ 16,9 miljoen), een vergoeding voor het niet volledig kunnen
verhalen van schade bij schadevaren en -rijden (€ 14,8 miljoen), de
toekenning van middelen voor de uitvoering van de opdracht Duurzaam
voor Elkaar (€ 14,2 miljoen), een overboeking vanuit het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat t.b.v. het Maritiem Informatievoorziening
Servicepunt (€ 12,4 miljoen), de terugboeking van de middelen voor het nog
uit te voeren onderhoud herstel betonschade objecten Afsluitdijk en steen­
bekleding IJsselmeerzijde van het projectbudget van de Afsluitdijk naar
het budget voor Beheer en Onderhoud (€ 7,6 miljoen), een vergoeding voor
de gemaakte kosten in 2018 met betrekking tot de droogtemaatregelen
(€ 5,2 miljoen) en een bijdrage vanuit de klimaatenveloppe tranche 2019
voor de opdracht Circulaire Economie: Recycling en hergebruik van asfalt,
beton en staal in de infrastructurele sector (€ 5,0 miljoen).
De omzet moederdepartement van € 2.466,7 miljoen bestaat voor
€ 2.460,5 miljoen uit de agentschapsbijdrage en voor € 6,2 mln. uit verreke­
ningen voor specifiek met het moederdepartement overeengekomen
werkzaamheden welke middels facturen bij het moederdepartement in
rekening zijn gebracht. In onderstaande tabel is de agentschapsbijdrage
uitgesplitst naar begrotingsartikel.
Specificatie omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000)

Deltafonds

Begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie
en begroting

Realisatie 2018

440.879

487.259

46.380

475.444

Artikel 1

Investeren in
waterveiligheid

256

363

107

226

Artikel 3

Beheer,
onderhoud en
vervanging

143.427

170.939

27.512

168.925

Artikel 5

Netwerkgebonden
kosten en overig

296.407

312.908

16.501

305.121

Artikel 7

Waterkwaliteit

Infrastructuurfonds

789

3.049

2.260

1.172

1.750.530

1.916.777

166.247

1.911.613

Artikel 12

Hoofdwegennet

1.157.960

1.267.042

109.082

1.305.119

Artikel 15

Hoofdvaarwegennet

592.570

649.735

57.165

606.494

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

171

Begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie
en begroting

Realisatie 2018

Hoofdstuk XII

47.515

56.448

8.933

53.320

Artikel 11

Waterkwaliteit

14.440

14.707

267

14.541

Artikel 13

Bodem en
ondergrond

5.926

6.155

229

7.057

Artikel 14

Wegen en
verkeersveiligheid

8.155

11.694

3.539

7.812

Artikel 16

Spoor

Artikel 17

Luchtvaart

Artikel 18

894

919

25

891

1.640

4.635

2.995

4.230

Scheepvaart en
havens

988

1.498

510

1.212

Artikel 19

Uitvoering
milieubeleid en
internationaal

205

337

132

333

Artikel 20

Lucht en geluid

1.530

1.372

‒ 158

921

Artikel 21

Duurzaamheid

7.247

7.861

614

9.349

Artikel 22

Externe veiligheid
en risico's

3.858

4.564

706

4.343

Artikel 97

Algemeen
departement

2.632

2.706

74

2.631

2.238.924

2.460.484

221.560

2.440.377

Totaal
Van totaal omzet IenW
*apparaats- en afschrijvingskosten en rentelasten

1.035.646

1.087.648

52.002

1.030.004

*programma

1.203.278

1.372.836

169.558

1.410.373

Omzet overige departementen
De hogere omzet overige departementen ten opzichte van de begroting 2019
ad. € 34,9 miljoen wordt met name veroorzaakt door de bijdrage van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) voor het
uitvoeren van de werkzaamheden voor het programma Aan de slag met
de Omgevingswet (€ 18,1 miljoen), deze opdracht is na het opstellen van
de begroting 2019 door BZK aan RWS verstrekt, en de vergoedingen van
diverse ministeries voor het door RWS ter beschikking stellen van kennis,
expertise en materieel in het kader van Werken voor en met Partners
(€ 10,9 miljoen).
Specificatie omzet overige departementen (bedragen x € 1.000)
Begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie en
begroting

Realisatie 2018

Ministerie van Defensie

14.740

16.321

1.581

14.851

Ministerie van Financiën

2.474

2.399

‒ 75

907

Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat

8.822

14.513

5.691

11.226

Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties

5.214

28.820

23.606

33.015

Ministerie van Justitie en
Veiligheid

0

2.904

2.904

2.590

Overige departementen

0

1.150

1.150

1.019

31.251

66.107

34.856

63.608

Totaal

Omzet derden
De hogere omzet derden ten opzichte van de begroting 2019 ad.
€ 32,4 miljoen wordt met name veroorzaakt door hogere opbrengsten uit
de pacht van benzinestations, de ingebruikgeving van RWS areaal (huur,
pacht) en incidentele verkoop van RWS areaal (€ 20,6 miljoen). Deze
opbrengsten worden via het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) ontvangen. De
hogere opbrengsten uit de ingebruikgeving van RWS areaal is met name
het gevolg van de administratieve verwerking van correcties in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

172

kadastrale tenaamstelling van contracten (o.a. Grote Wateren) en de extra
opbrengsten uit de grond huur voor windturbines op RWS grond. Verder
zijn ten opzichte van de begroting 2019 de uitkeringen van verzekeraars in
het kader van Schaderijden en Schadevaren ter dekking van de kosten van
reparatiewerkzaamheden gestegen (€ 8,5 miljoen).
Specificatie omzet derden (bedragen x € 1.000)
Begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie
en begroting

Realisatie 2018

Beheer en Onderhoud

45.000

42.243

‒ 2.757

38.772

Schaderijden en Schadevaren

26.400

34.897

8.497

38.681

Rijksvastgoedbedrijf (RVB)

39.700

60.251

20.551

53.749

Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBD)

22.685

22.950

265

33.758

Nationale Databank Wegverkeersgegevens (NDW)

1.150

6.690

5.540

4.668

Werken voor en met Partners

19.222

22.590

3.368

21.849

Waterwet

17.500

17.846

346

18.020

Overig

13.000

9.620

‒ 3.380

12.226

Totaal

184.657

217.087

32.430

221.723

Omzet nog uit te voeren werkzaamheden
De kosten beheer en onderhoud zijn bijna € 7,5 miljoen hoger dan het
programmadeel van de omzet moederdepartement, overige departe­
menten en derden. Dit bedrag is onttrokken aan de balanspost nog uit te
voeren werkzaamheden (NUTW). Deze balanspost betreft het saldo van de
kosten en opbrengsten betreffende beheer en onderhoud van de infrastruc­
turele netwerken en is bedoeld om schommelingen in het productievolume
en de financiering van de productie tussen jaren op te vangen. De NUTW
daalt door de onttrekking van bijna € 7,5 miljoen van € 524,2 miljoen ultimo
2018 naar € 516,7 miljoen ultimo 2019. In de instandhoudingsbijlage van
de jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds is de
opbouw van de NUTW per ultimo 2019 weergegeven.
Vrijval voorzieningen
De voorzieningen die op de balans zijn opgenomen worden jaarlijks
geactualiseerd. Ultimo 2019 heeft deze actualisatie ertoe geleid dat een
totaal van € 3,6 miljoen uit de voorzieningen is vrijgevallen. De vrijval is als
baten in de exploitatierekening verwerkt en bestaat uit:
– Vrijval reorganisatievoorziening, onderdeel verwachte toekomstige
salariskosten VWNW-kandidaten (€ 3,5 miljoen): deze vrijval is ontstaan
doordat voor een deel van de kandidaten gedurende 2019 een passende
maatregel is getroffen;
– Vrijval milieuvoorziening (€ 0,01 miljoen): deze vrijval is ontstaan
doordat een deel van de benodigde saneringen is meegenomen bij
reguliere onderhoudswerkzaamheden en/of verbouwingen;
– Vrijval voorziening dubieuze debiteuren (€ 0,04 miljoen).
Bijzondere baten
De bijzondere baten ad. € 4,1 miljoen bestaan met name uit de verrekening
van de BTW suppletie over 2015 (€ 3,1 miljoen) en de boekwinsten op de
verkoop van vaste activa (€ 1,0 miljoen). De boekwinsten over 2019 zijn met
name gerealiseerd door het inruilen van financial lease auto’s (eigendom
RWS, aflopend contract) bij de leverancier (tegen vooraf vastgestelde inruil­
waarde).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

173

Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
Specificatie personele kosten (bedragen x € 1.000)
Begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie
en begroting

Realisatie 2018

Eigen personeel

752.691

837.750

85.059

772.701

Inhuur externen

63.917

84.823

20.906

74.665

Overige personele kosten

1.500

0

‒ 1.500

0

Totaal personele kosten

818.108

922.573

104.465

847.366

8.845

9.110

265

8.876

FTE formatie

De personele kosten bestaan uit de kosten van het eigen personeel en de
kosten van de ingehuurde capaciteit voor de uitvoering van kerntaken.
De hogere kosten eigen personeel ten opzichte van de begroting 2019 ad.
€ 85,1 miljoen zijn met name het gevolg van de CAO loonstijging per 1 juli
2018 van 3%, de ABP pensioenpremiestijging per 1 januari 2019 van 1,4%,
de CAO loonstijging per 1 juli 2019 van 2% en de eenmalige bruto uitkering
van € 450 per FTE in januari 2019. Daarnaast worden de hogere personele
kosten veroorzaakt door het aantrekken van capaciteit voor de toegenomen
productieopgave van RWS.
De formatie in 2019 in de begroting 2019 is gedurende het jaar opgehoogd
van 8.845 FTE naar 9.110 FTE als gevolg van onderstaande ontwikkelingen:
– Korte termijn fileaanpak: deze aanpak bestaat uit twee pakketten
maatregelen die moeten leiden tot het verminderen, voorkomen en
kunnen vermijden van files. Voor de uitvoering van deze aanpak is de
capaciteit van RWS in 2019 met 75 FTE verhoogd;
– Opdracht Duurzaam voor Elkaar: deze opdracht bestaat uit een pakket
activiteiten die bedoeld is om RWS verder te verduurzamen en om
prestatiemanagement voor duurzaamheid te ontwikkelen. Voor de
uitvoering van deze opdracht is de capaciteit van RWS in 2019 met 36
FTE verhoogd;
– Banenafspraak arbeidsbeperkten: de formatie in 2019 is gedurende het
jaar met 120 FTE opgehoogd voor de instroom van arbeidsbeperkten in
het kader van de banenafspraak;
– Diverse: het restant van 34 FTE wordt met name verklaard door extra
capaciteit in het kader van beleidsondersteuning en -advisering.
De bezetting ultimo 2019 bedraagt 9.333 FTE en ligt hiermee ruim boven
de formatie ultimo 2019 van 9.110 FTE. Deze overbezetting wordt
veroorzaakt door FTE die kennis en expertise ter beschikking stellen aan
overige departementen en derden in het kader van Werken voor en met
Partners. Deze FTE zitten niet in de formatie en worden gefinancierd vanuit
de opbrengsten Werken voor en met Partners.
Specificatie kosten inhuur (bedragen x € 1.000)
Begroting 2019

Realisatie 2019

Verschil realisatie en
begroting

Realisatie 2018

Inhuur apparaat (kerntaken)

63.917

84.823

20.906

74.665

Inhuur programma (nietkerntaken)

96.385

103.813

7.428

105.255

Totaal inhuur

160.302

188.636

28.334

179.920

Specificatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

174

De afname van de inhuur op apparaat (kerntaken) heeft zich dit jaar niet
verder voortgezet. Dit is met name het gevolg van de hogere productie­
opgave van RWS, waardoor ook de kosten voor eigen personeel van RWS
zijn toegenomen. Daarnaast blijft het door krapte op de arbeidsmarkt voor
specialistische functies moeilijk om de benodigde capaciteit op kerntaken
volledig te kunnen invullen met eigen personeel. De hogere productie­
opgave van RWS heeft ook als gevolg dat de inhuur op programma (nietkerntaken) minder is afgenomen dan begroot.
Beheer en onderhoud
De hogere kosten beheer en onderhoud ad. € 207,9 miljoen worden met
name veroorzaakt doordat een deel van de werkzaamheden die in eerdere
jaren waren gepland dit jaar in uitvoering zijn genomen, door de prijsstij­
gingen in de markt en de opdracht Duurzaam voor Elkaar. Voor een
specifieke toelichting op beheer en onderhoud wordt verwezen naar de
instandhoudingsbijlage van de jaarverslagen van het Infrastructuurfonds
en het Deltafonds.
Afschrijvingskosten
Dit betreft de reguliere afschrijvingskosten van zowel materiële als
immateriële vaste activa. De afschrijvingskosten zijn € 15,7 miljoen lager
dan begroot, omdat in 2019 en eerdere jaren minder is geïnvesteerd dan van
tevoren gepland.
Dotaties voorzieningen
De dotaties aan de voorzieningen ad. € 4,8 miljoen hebben betrekking op
de reorganisatievoorziening (€ 4,6 miljoen) en de voorziening dubieuze
debiteuren (€ 0,2 miljoen).
De dotatie aan de reorganisatievoorziening is het gevolg van het aanpassen
van de disconteringsvoet voor de contante waarde berekening aan de
actuele rentestanden en een herijking van het verwachtingspercentage van
de kandidaten die gebruik zullen maken van de maximale doorlooptijd die
de voorziening biedt.
Bijzondere lasten
De bijzondere lasten ad. € 0,2 miljoen bestaan met name uit de boekwaarden
van verschrootte vaste activa en de boekverliezen op de verkoop van vaste
activa.
Rentelasten
Dit betreft de kosten van rentedragende leningen die bij het Ministerie van
Financiën zijn afgesloten, De rentekosten zijn lager dan begroot, omdat in
2019 en eerdere jaren minder is geïnvesteerd dan van tevoren gepland en
er sprake is van lagere rentepercentages.
Agentschapsdeel Vpb-lasten
Het Agentschap RWS verzorgt activiteiten die tot het departement IenW
horen en voor anderen. Voor een aantal activiteiten is RWS belastingplichtig
voor de Vennootschapsbelasting (Vpb). De hiermee samenhangende Vpblast is, voor zover op voorlopige aangifte voldaan, afzonderlijk in de Staat
van Baten en Lasten weergegeven onder het Agentschapsdeel Vpb lasten.
In 2019 is in overleg met de Belastingdienst komen vast te staan dat over
het overgrote deel van de opbrengsten uit ingebruikgevingen over de jaren
2016 tot en met 2019 (waarover reeds aangiftes zijn gedaan) geen Vpb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

175

betaald hoeft te worden. Op basis hiervan zijn de voorlopige Vpb-aangiften
over de jaren 2016 t/m 2019 herzien. De totale Vpb-last van ‒ € 23,2 miljoen
heeft betrekking op:
– Voorlopige Vpb-aangifte 2019 inclusief rente vergoeding (€ 8,3 miljoen);
– Schatting (exclusief rente vergoeding) herziening aangiftes 2016 ‒ 2019
(- € 31,5 miljoen);
• Voorlopige Vpb-aangifte 2019 (- € 8,3 miljoen);
• Voorlopige Vpb-aangifte 2018 (- € 8,8 miljoen);
• Voorlopige Vpb-aangifte 2017 (- € 7,8 miljoen);
• Voorlopige Vpb-aangifte 2016 (- € 6,6 miljoen).
Dotatie aan reserve en voorziening Rijksrederij
De dotatie aan de reserve Rijksrederij ad. € 10,2 miljoen betreft het verschil
tussen de doorbelaste rente en afschrijvingskosten voor de vaartuigen van
de Rijksrederij op basis van vervangingswaarde (waarop de tarieven
worden gebaseerd) en de afschrijvings- en rentekosten op basis van de
historische kostprijs (waarop de vaartuigen worden gewaardeerd).
Nog te verdelen resultaat
Het positieve resultaat ad. € 34,7 miljoen wordt met name veroorzaakt door
de herziening van de voorlopige Vpb-aangiften over de jaren 2016 t/m 2019
(€ 31,5 miljoen).
Balans per 31 december 2019 (bedragen x € 1.000)
Balans 2019

Balans 2018

148.813

153.641

Activa
Vaste activa
Immateriële vaste activa

410

1.113

148.403

152.528

waarvan grond en gebouwen

91.678

96.893

waarvan installaties en inventarissen

13.287

11.142

Materiële vaste activa

waarvan projecten in uitvoering
waarvan overige materiële vaste activa

43.438

44.493

Financiële vaste activa

25.600

34.200

Onderhanden werk

7.649.579

6.922.264

Vlottende activa

888.251

872.378

Voorraden en onderhanden projecten
Debiteuren

49.512

54.150

Overige vorderingen en overlopende activa

80.085

45.990

Liquide middelen

758.654

772.238

8.712.243

7.982.483

Eigen Vermogen

155.333

124.988

Exploitatiereserve

91.447

79.308

Onverdeeld resultaat

34.710

13.182

Reserve Rijksrederij

29.176

32.498

Totaal activa
Passiva

Voorzieningen

20.746

18.740

Langlopende schulden

96.530

95.736

Leningen bij het Ministerie van Financiën

96.530

95.736

Op te leveren projecten

7.649.579

6.922.264

Kortlopende schulden

790.055

820.755

Crediteuren

55.609

59.363

Belastingen en premies sociale lasten

0

5.271

Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

15.800

16.630

Overige schulden en overlopende passiva

201.915

215.316

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

176

Balans 2019
Nog uit te voeren werkzaamheden
Totaal passiva

Balans 2018

516.731

524.175

8.712.243

7.982.483

Activa
Vaste activa
Immateriële activa
Onder de immateriële vaste activa zijn licenties geactiveerd voor het
Content Management systeem. Dit systeem wordt in de bedrijfsvoering van
RWS gebruikt voor het beheren en delen van documenten.
Materiële vaste activa
De afname van de materiële vaste activa is met name het gevolg van de
afschrijvingen op grond en gebouwen. De overige materiële vaste activa
bestaat met name uit de voer- en vaartuigen van RWS.
Financiële vaste activa
Onder de financiële vaste activa is het langlopende deel van de vordering
op het Ministerie van IenW opgenomen, die ontstaan is bij de vorming van
het agentschap in 2006. In 2008 zijn er afspraken gemaakt over de
afwikkeling van deze vordering. Resultaat hiervan is dat het restant van de
vordering ultimo 2008 in 15 jaar wordt afgebouwd. Het kortlopende deel van
deze vordering (aflossing 2020) is opgenomen onder debiteuren.
Onderhanden werk
Onder de post onderhanden werk is de som van de uitgaven op lopende
MIRT-projecten tot en met de balansdatum opgenomen. Hier tegenover
staat aan passivazijde eveneens de post op te leveren projecten voor
hetzelfde bedrag. Voor een specifieke toelichting op de aanlegprojecten van
RWS wordt verwezen naar de jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en
het Deltafonds.
Vlottende activa
Debiteuren
De afname van de post debiteuren is heeft met name betrekking op de
energieafrekening 2016 t/m 2018 voor de gebouwen in eigendom van het
RVB.
Overige vorderingen en overlopende activa
De toename van de post overige vorderingen en overlopende activa heeft
met name betrekking op de met de Belastingdienst te verrekenen post voor
de (voorlopige) Vpb aangiftes over 2016 tot en met 2019 en de verrekening
van de BTW suppletie over 2015.
Liquide middelen
Onder de liquide middelen worden de kasvoorschotten en het saldo op de
rekening-courant bij het ministerie van Financiën verantwoord. Alle liquide
middelen staan ter vrije beschikking van RWS. De afname van de liquide
middelen wordt toegelicht in het kasstroomoverzicht.
Passiva
Eigen Vermogen
Het Eigen Vermogen bestaat naast een exploitatiereserve en een nog te
verdelen resultaat, ook uit de reserve Rijksrederij. Deze reserve wordt
opgebouwd vanuit het tarief voor het gebruik van de vaartuigen van de
Rijksrederij en is bestemd voor de aanschaf van nieuwe vaartuigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

177

Eigen Vermogen (bedragen x € 1.000)
Exploitatiereserve

Nog te verdelen
resultaat

Eigen Vermogen
Exploitatie RWS

Reserve Rijksre­
derij

Totaal Eigen
Vermogen

79.308

13.182

92.490

32.498

124.988

Stand per 31/12/2018
Mutaties 2019
- Toevoeging 2019

13.182

0

13.182

10.182

23.364

- Onttrekking 2019

‒ 1.043

‒ 13.182

‒ 14.225

‒ 13.504

‒ 27.729

- Resultaat boekjaar

0

34.710

34.710

0

34.710

Totaal mutaties 2019

12.139

21.528

33.667

‒ 3.322

30.345

Stand per 31/12/2019

91.447

34.710

126.157

29.176

155.333

Exploitatiereserve
De toevoeging aan de exploitatiereserve ad. € 13,2 miljoen betreft het nog
te verdelen resultaat 2018. De onttrekking ad. € 1,0 miljoen betreft een
terugbetaling aan het moederdepartement in verband met het over 2018
gerealiseerde surplus op de grens van het Eigen Vermogen.
Nog te verdelen resultaat
Het nog te verdelen resultaat 2018 ad. € 13,2 miljoen is toegevoegd aan de
exploitatiereserve. Het nog te verdelen resultaat 2019 bedraagt
€ 34,7 miljoen.
Reserve Rijksrederij
De toevoeging aan de reserve Rijksrederij ad. € 10,2 miljoen betreft het
verschil tussen de doorbelaste rente en afschrijvingskosten voor de
vaartuigen van de Rijksrederij op basis van vervangingswaarde (waarop
de tarieven worden gebaseerd) en de afschrijvings- en rentekosten op basis
van de historische kostprijs (waarop de vaartuigen worden gewaardeerd).
De onttrekking ad. € 13,5 miljoen is voor € 7,0 miljoen als gevolg van nieuwe
verslaggevingsvoorschriften. Per jaareinde is het deel dat zal worden
aangewend voor groot, levensduur verlengend, onderhoud afgesplitst uit
de reserve en voor € 7,0 miljoen toegevoegd aan de voorziening groot
onderhoud vaartuigen. Het vertragen van het vlootvervangingsprogramma
betekent dat de huidige vloot langer in de vaart moet worden gehouden wat
leidt tot extra levensduur verlengend onderhoud. In 2019 is voor de in
aanbouw zijnde Multi Purpose Vessels vaartuigen en aan levensduur
verlengend onderhoud € 6,5 miljoen besteed.
Het Eigen Vermogen van een baten-lastenagentschap is gebonden aan
een maximumomvang van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend
over de laatste drie jaar. Het Eigen Vermogen per 31 december 2019
bedraagt 6,00% van die gemiddelde jaaromzet. Dit betekent een surplus van
€ 25,9 miljoen. Overeenkomstig de regeling agentschappen dient het
surplus aan Eigen Vermogen uiterlijk bij de eerste suppletoire begroting te
zijn uitgekeerd aan de eigenaar.
Ontwikkeling Eigen Vermogen (bedragen x €1.000)
Jaar

Gemiddelde jaaromzet

Eigen Vermogen

%

2019

2.587.849

155.333

6,00%

2018

2.478.907

124.988

5,04%

2017

2.435.419

134.151

5,51%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

178

Voorzieningen
Specificatie voorzieningen (bedragen x € 1.000)

Stand per 31/12/2018

Reorganisatievoorziening

Voorziening
milieusanering

Voorziening groot
onderhoud
vaartuigen

Totaal

17.450

1.290

0

18.740

Mutaties 2019
- Aanwending reserve Rijksrederij
- Dotatie 2019

7.009
4597

7.009
4.597

- Onttrekking 2019

‒ 5.899

‒ 142

- Vrijval 2019

‒ 3.548

‒ 11

Totaal mutaties 2019

‒ 4.850

‒ 153

7.009

2.006

Stand per 31/12/2019

12.600

1.137

7.009

20.746

‒ 6.041
‒ 3.559

Reorganisatievoorziening
In 2012 is voor RWS een reorganisatievoorziening getroffen gebaseerd op
de besluitvorming over het ondernemingsplan RWS (OP 2015).
Ultimo 2019 valt de reorganisatievoorziening uiteen in drie gedeelten:
– Verwachte toekomstige wachtgeldkosten ad. € 6,0 miljoen (verwachte
looptijd tot en met 2027);
– Verwachte toekomstige maatwerkkosten ad. € 2,3 miljoen (verwachte
looptijd tot en met 2022);
– Verwachte toekomstige salariskosten VWNW-kandidaten ad
€ 4,3 miljoen (verwachte looptijd tot en met 2028).
Voorziening milieusanering
Ultimo 2014 is wettelijk geregeld dat asbest(daken) in Nederland vanaf 2024
verboden zijn. Het verbod beschermt mens en milieu tegen de gevaren van
blootstelling aan asbest. RWS heeft een groot aantal gebouwen in
eigendom welke nog niet aan deze strengere milieueisen voldoen. Tot
uiterlijk 2024 zullen voor al deze gebouwen –indien van toepassing– de
daarop aanwezige asbestdaken en daarin aanwezige overige gevaarlijke
asbesttoepassingen fasegewijs worden gesaneerd.
Een eerste inschatting aan verwachte saneringskosten is in 2015 gedoteerd
aan een daartoe gevormde voorziening milieusanering. In 2016 heeft RWS
uitvoering gegeven aan een meer gedetailleerde inventarisatie van het
aantal te saneren m2 aan asbestdaken in de gebouwen van RWS en de
kosten van de sanering. Hiervoor zijn middels deskreview 660 gebouwen in
een risicoanalyse bekeken. Naar aanleiding daarvan zijn 198 gebouwen met
vermoedelijke asbestdaken onderzocht.
De voorziening heeft betrekking op de reguliere apparaat gebonden
objecten, exclusief dienstwoningen en vuurtorens. De uitgaven voor de
infrastructuur gebonden objecten worden via de budgetten voor beheer en
onderhoud opgevangen.
Voorziening groot onderhoud vaartuigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

179

Als gevolg van nieuwe verslaggevingsvoorschriften is per ultimo 2019 het
bedrag ad. € 7,0 miljoen vastgesteld dat naar verwachting in 2020 zal worden
aangewend voor groot, levensduur verlengend, onderhoud vaartuigen. Dit
bedrag is vanuit de reserve Rijksrederij afgesplitst ten gunste van de nieuw
gevormde voorziening groot onderhoud vaartuigen.
Langlopende schulden
Leningen bij het Ministerie van Financiën
Onder de langlopende schulden zijn de leningen verantwoord die zijn
afgesloten bij het Ministerie van Financiën in het kader van de leenfaciliteit
voor agentschappen. De leningen worden gebruikt ter financiering van de
investeringen in vaste activa. Het gedeelte van de leningen dat wordt
afgelost in het komende jaar is gepresenteerd onder de kortlopende
schulden.
Op te leveren projecten
Onder de post op te leveren projecten is de som van de uitgaven op lopende
MIRT-projecten tot en met de balansdatum opgenomen. Hier tegenover
staat aan activazijde eveneens de post onderhanden werk voor hetzelfde
bedrag. Voor een specifieke toelichting op de aanlegprojecten van RWS
wordt verwezen naar de jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds.
Kortlopende schulden
Crediteuren
Nagenoeg het gehele crediteurensaldo is jonger dan een halfjaar, waarvan
81% korter dan dertig dagen open staat. In 2019 is 97% van de facturen
binnen 30 dagen na ontvangst betaald. De hoogte van het crediteurensaldo
is afhankelijk van operationele activiteiten, het moment van prestatie
verklaren en de voortgang van het betalingsproces.
Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën
Dit betreft het gedeelte van de leningen dat wordt afgelost in het komende
jaar.
Overige schulden en overlopend passiva
De overige schulden en overlopende passiva hebben voornamelijk
betrekking op derden (leveranciers) en personeel (vakantiegeld, eindejaars­
uitkering, openstaand verlofsaldo). De hoogte van de overige schulden en
overlopende passiva is afhankelijk van de operationele activiteiten, het
moment van prestatie verklaren en de voortgang van het betalingsproces.
Nog uit te voeren werkzaamheden
De post nog uit te voeren werkzaamheden (NUTW) betreft het saldo van
de kosten en opbrengsten betreffende beheer en onderhoud van de infra­
structurele netwerken. Deze post is bedoeld om schommelingen in het
productievolume en de financiering van de productie tussen jaren op te
vangen.
In 2019 zijn werkzaamheden uitgevoerd die ultimo 2018 (en begin 2019) op
de balans stonden. In 2019 zijn meer beheer- en onderhoudskosten gemaakt,
dan hiervoor aan opbrengsten zijn ontvangen. Hierdoor resteert eind 2019
een saldo van nog uit te voeren werkzaamheden van € 516,7 miljoen (ultimo
2018 € 524,2 miljoen). Dit bedrag is gepassiveerd op de balans ultimo 2019
en wordt in 2020 en verder gebruikt om aan RWS opdragen beheer- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

180

onderhoud en overige activiteiten uit te voeren. In de instandhoudings­
bijlage van de jaarverslagen van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds
is de opbouw van de NUTW ultimo 2019 weergegeven.
In onderstaande tabel is voor de vorderingen en schulden aangeven welk
deel ultimo 2019 betrekking heeft op het moederdepartement, de overige
departementen (inclusief agentschappen) en derden.
Specificatie vorderingen en schulden (bedragen x € 1.000)
Overige departe­
RWS-IenW menten (inclusief
agentschappen

Derden

Totaal
52.263

Debiteuren1

10.983

15.491

25.789

Nog te ontvangen bedragen

‒ 667

41.295

39.457

80.085

0

758.654

0

758.654

Liquide middelen
Crediteuren

637

1.756

53.216

55.609

Nog te betalen bedragen

7.300

34.685

692.461

734.446

0

0

516.731

516.731

7.300

18.886

175.730

201.915

- Waarvan nog uit te voeren werkzaamheden
- Waarvan overige schulden en overlopende passiva
Waarvan kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën

15.800

15.800

1 exclusief de voorziening voor dubieuze debiteuren

Kasstroomoverzicht over 2019
Kasstroomoverzicht over 2019 (bedragen x € 1.000)
(1) Vastgestelde
begroting 2019
1.

Rekening-courant RHB 1 januari 2019 + stand
depositorekeningen
Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

2.

Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)

303.413

Totaal investeringskasstroom

2.753.589

295.757

‒ 2.756.018

‒ 347.161

48.975

‒ 2.429

‒ 51.404

‒ 108.110

‒ 19.781

88.329

1.106

1.106

‒ 108.110

Aflossingen op leningen (-/-)

468.825

2.457.832

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)

772.238

‒ 2.408.857

Totaal boekwaarde desinvesteringen inclusief saldo
boekwinsten (+)
3.

(3)=(2)-(1) Verschil
(2) Realisatie 2019 realisatie en vastgestelde
begroting

‒ 18.675

89.435

‒ 1.043

‒ 1.043

8.600

8.600

0

‒ 19.686

‒ 17.127

2.559

Beroep op leenfaciliteit (+)

71.381

17.090

‒ 54.291

4.

Totaal financieringskasstroom

60.295

7.520

‒ 52.775

5.

Rekening-courant RHB 31 december 2019 + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4), de maximale roodstand is
€ 0,5 miljoen.

304.573

758.654

454.081

Operationele kasstroom
Hieronder vallen de ontvangsten en uitgaven uit de reguliere bedrijfs­
voering. De hogere ontvangsten operationele kasstroom ten opzichte van
de begroting 2019 ad. € 295,8 miljoen worden met name veroorzaakt door
de hogere ontvangsten van het moederdepartement, overige departe­
menten en derden. De hogere uitgaven operationele kasstroom ten opzichte
van de begroting 2019 ad € 347,2 miljoen worden met name veroorzaakt
door hogere betalingen aan leveranciers als gevolg van de toegenomen
productieopgave en hogere betalingen aan werknemers als gevolg van de
toegenomen bezetting.
Investeringskasstroom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

181

Hieronder vallen de investeringen in nieuwe en bestaande activa en de
boekwaarden, boekwinsten en boekverliezen van de verschrootte en
verkochte vaste activa.
De lagere investeringen ten opzichte van de begroting 2019 ad.
€ 88,3 miljoen worden met name veroorzaakt door het besluit van RWS om
in het vlootvervangingsprogramma van de Rijksrederij een pas op de plaats
te maken en zeker te stellen dat de vaartuigen bij oplevering voldoen aan
de gestelde eisen. Daarnaast schuiven een aantal verbouwingen aan
steunpunten door naar latere jaren.
De investeringen ad. € 19,8 miljoen hebben met name betrekking op:
– Diverse steunpunten (€ 0,8 miljoen);
– Kantoormeubilair en scheidingswanden (€ 1,3 miljoen);
– Opzetten voor zoutstrooiers en ploegbladen voor sneeuwploegen
(€ 6,4 miljoen);
– Hardware zoals laptops, printers, scanners, monitors en tablets
(€ 7,7 miljoen);
– Diverse technische installaties en laboratorium apparatuur
(€ 3,1 miljoen).
Financieringskasstroom
Hieronder vallen alle geldstromen die te relateren zijn aan de financiering
van RWS, te weten:
– Terugbetaling aan het moederdepartement van € 1,0 miljoen in verband
met het over 2018 gerealiseerde surplus op de grens van het Eigen
Vermogen;
– Storting van moederdepartement van € 8,6 miljoen, dit is de aflossing
van de vordering op het moederdepartement;
– Aflossingen op leningen ten behoeve van investeringen in activa van
€ 17,1 miljoen;
– Beroep op de leenfaciliteit ten behoeve van investeringen in activa van
€ 17,1 miljoen. Het lagere beroep op de leenfaciliteit ten opzichte van
de begroting 2019 ad. € 54,3 miljoen is het gevolg van de hierboven
genoemde lagere investeringen.
Doelmatigheidsindicatoren
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving

2016

2017

2018

2019

Begroting 2019

Hoofdwegennet (HWN)

26,58

26,27

26,49

27,61

27,19

Hoofdvaarwegennet (HVWN)

25,92

25,96

26,55

27,48

26,56

Hoofdwatersystemen (HWS)

1,15

1,18

1,27

1,31

1,26

24%

24%

25%

26%

19%

122.856

Apparaatskosten per eenheid areaal (x € 1.000)

% Apparaatskosten ten opzichte van de omzet
% Apparaatskosten ten opzichte van de omzet
Tarieven per FTE
Kosten per FTE

118.105

121.645

125.375

130.335

Met prijspeilcorrectie

117.471

120.190

122.850

122.671

Omzet agentschap per product (x € 1.000)
Hoofdwatersystemen
Hoofdwegennet

486.599

476.810

488.060

497.471

440.879

1.104.007

1.125.493

1.172.313

1.338.431

1.157.960

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

182

2016

2017

2018

2019

Begroting 2019

Hoofdvaarwegennet

Omschrijving

601.597

557.416

600.535

593.652

592.570

Overig

42.978

53.114

23.800

44.553

47.515

TOTAAL

2.235.181

2.212.833

2.284.709

2.474.107

2.238.924

8.845

Bezetting
FTE formatie

8.685

8.741

8.876

9.110

FTE bezetting

8.618

8.797

8.866

9.333

% overhead

14,76%

14,43%

14,50%

13,60%

13%

3,00%

1,30%

0,80%

1,60%

0%

Exploitatiesaldo (% van de omzet)
Exploitatiesaldo (% van de omzet)
Gebruikerstevredenheid
Publieksgerichtheid

41%

‒

‒

Zie toelichting

70%

Gebruikerstevredenheid HWS

‒

‒

‒

Zie toelichting

70%

Gebruikerstevredenheid HWN

81%

85%

‒

88%

80%

Gebruikerstevredenheid HVWN

69%

69%

75%

74%

75%

Hoofdwatersystemen

96

100

100

Hoofdwegennet

103

100

100

Hoofdvaarwegennet

108

100

100

Ontwikkeling PIN-waarden

Apparaatskosten per eenheid areaal
Deze indicator geeft informatie over hoe de kosten die het apparaat van
Rijkswaterstaat maakt voor Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud
zich ontwikkelen ten opzichte van het areaal. Deze kosten zijn in 2019 met
name gestegen als gevolg van de CAO loonstijgingen en de ABP pensioen­
premiestijging. Met een nagenoeg gelijkblijvend areaal, leidt dit tot hogere
apparaatskosten per eenheid areaal ten opzichte van 2018 en de begroting
2019.
Percentage apparaatskosten ten opzichte van de omzet
Deze indicator geeft de verhouding weer tussen de kosten van het apparaat
en de totale omzet (inclusief GVKA-gelden) van Rijkswaterstaat. De stijging
van dit percentage ten opzichte van de begroting 2019 is met name het
gevolg van de CAO loonstijgingen en de ABP pensioenpremiestijging. Door
de verhoogde totale omzet in 2019 is de stijging ten opzichte van 2018
minder groot.
Tarieven per FTE
Deze indicator geeft de ontwikkeling weer van de kosten (personele kosten,
materiële kosten, rentekosten en afschrijvingskosten) per formatieve
ambtelijke FTE. De stijging van de kosten per FTE ten opzichte van de
begroting 2019 is met name het gevolg van de CAO loonstijgingen, de ABP
pensioenpremiestijging en de overbezetting. De kosten per FTE op basis van
de bezetting ultimo 2019 bedragen € 127.221
De kosten per FTE met prijspeilcorrectie is gedaald ten opzichte van 2018.
De totale materiele kosten, rentekosten en afschrijvingskosten zijn ten
opzichte van 2018 niet gestegen terwijl het aantal formatieve ambtelijke FTE
ten opzichte van 2018 met 234 FTE is toegenomen.
Omzet agentschap per product
In deze tabel is de omzet moederdepartement (inclusief de omzet nog uit te
voeren werkzaamheden) uitgesplitst naar de verschillende netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

183

Bezetting
Deze voorgeschreven indicator geeft aan hoe de ambtelijke formatie van
Rijkswaterstaat zich ontwikkelt. Op zichzelf zegt dit kengetal niets over de
doelmatigheid van de organisatie, maar moet dit worden bezien in relatie
tot de omvang van het werkpakket.
De formatie in 2019 in de begroting 2019 is gedurende het jaar opgehoogd
van 8.845 FTE naar 9.110 FTE. Deze ophoging is toegelicht onder de
personele kosten.
De bezetting ultimo 2019 bedraagt 9.333 FTE en ligt hiermee ruim boven
de formatie ultimo 2019 van 9.110 FTE. Deze overbezetting wordt
veroorzaakt door FTE die kennis en expertise ter beschikking stellen aan
overige departementen en derden in het kader van Werken voor en met
Partners. Deze FTE zitten niet in de formatie en worden gefinancierd vanuit
de opbrengsten Werken voor en met Partners.
Exploitatiesaldo (% van de omzet)
Deze voorgeschreven indicator toont de ontwikkeling van het saldo van
baten en lasten als percentage van de totale baten. Een positief percentage
duidt op een positief saldo van baten en lasten. Het saldo van baten en
lasten is ten opzichte van 2019 met € 23,5 miljoen gestegen en de totale
baten zijn met € 172,2 miljoen gestegen.
Gebruikerstevredenheid
Het reputatieonderzoek wordt in 2020 uitgevoerd in een hele nieuwe opzet.
Het automobilistenonderzoek heeft in 2019 weer plaatsgevonden. De tevre­
denheid onder automobilisten over de kwaliteit van het Hoofdwegennet
bedraagt 88% (zeer) tevreden. In 2019 heeft het onderzoek onder recreatie­
vaart plaatsgevonden. De tevredenheid onder recreatievaart over de
kwaliteit van het Hoofdvaarwegennet bedraagt 83% (zeer) tevreden. De
gebruikerstevredenheid op het Hoofdvaarwegennet is een gemiddelde van
alle onderzoeken op dit netwerk en bedraagt 74%. Voor het Hoofdwater­
systeem bestaat geen regulier onderzoek.
Ontwikkeling PIN-waarden
Deze indicator geeft de ontwikkeling weer van de PIN-waarden (prestatieindicatorwaarden) per netwerk. In de berekening van de PIN-waarden wordt
het verslagjaar als basisjaar genomen en worden de voorgaande jaren
hierop aangepast. Als gevolg van de nieuwe SLA 2018-2021, is alleen de
vergelijking met 2018 gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

184

4.3.2 Inspectie Leefomgeving en Transport
Staat van Baten en Lasten
Staat van baten en lasten van ILT (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

(1) Vastgestelde
begroting

(2) Realisatie

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en
vastgestelde
begroting

(4) Realisatie t-1

Baten
Omzet

145.579

156.743

11.164

151.026

Omzet moederdepartement

120.548

131.945

11.397

126.661

875

341

‒ 534

348

24.156

24.457

301

24.017

Omzet overige departementen
Omzet derden
Vrijval voorzieningen

0

2

2

152

Bijzondere baten

0

429

429

1.284

Rentebaten

50

0

‒ 50

0

Totaal baten

145.629

157.174

11.544

152.461

0
0

Lasten
Apparaatskosten

144.861

153.196

8.335

Personele kosten

108.413

112.148

3.735

111.074

Waarvan eigen personeel

103.753

104.567

814

101.894

Waarvan inhuur externen

4.460

7.581

3.121

9.158

200

0

‒ 200

22

36.448

41.048

4.600

41.035

Waarvan overige personele kosten
Materiële kosten
Waarvan apparaat ICT

152.110

200

1

‒ 199

54

Waarvan bijdrage aan SSO's

17.290

28.560

11.270

23.930

Waarvan overige materiële kosten

18.958

12.487

‒ 6.471

17.051

Afschrijvingskosten

668

574

‒ 94

1.262

Materieel

668

574

‒ 94

1.262

Waarvan apparaat ICT

0

0

0

0

Immaterieel

0

0

0

0

Overige lasten

100

3.099

2.999

2.583

Dotaties voorzieningen

100

3.054

2.954

2027

Bijzondere lasten

0

45

45

556

Rentelasten

0

0

0

0

Totaal lasten

145.629

156.869

11.240

155.954

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

304

304

‒ 3.493

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

0

304

304

‒ 3.493

Baten
Specificatie omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000)
Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

Artikel 24 Handhaving en Toezicht

108.072

119.227

11.155

Artikel 97 Algemeen departement

12.476

12.718

242

Totaal

120.548

131.945

11.397

Toelichting
– De omzet IenW betreft de omzet uit hoofde van activiteiten die de ILT
verricht voor het moederdepartement. De omzet IenW is grotendeels
een vergoeding voor het hoofdproduct Handhaving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

185

–

–

De agentschapsbijdrage 2019 wijkt af van de ontwerpbegroting door
diverse mutaties die tijdens de verschillende begrotingsmomenten zijn
doorgevoerd (€ 11,4 miljoen).
• De ILT heeft bij de voorjaarsnota vanuit het moederdepartement
een bijdrage voor het programma Merkbaar meer van € 10 miljoen
ontvangen, daarvan is een bedrag ter grootte van € 7,7 miljoen als
een vooruit ontvangen bijdrage verwerkt.
• De ILT heeft bij de najaarsnota vanuit het moederdepartement o.a.
een bijdrage voor de kosten voor prijsbijstelling 2019 en loonbij­
stelling 2019 van respectievelijk € 2,1 miljoen en € 0,2 miljoen
ontvangen, bovendien een bijdrage van €4,5 miljoen ter dekking van
bedrijfsvoering kosten. Daarnaast ontvangt ILT o.a. een bijdrage voor
de beheerskosten van de applicatie Inspectieview Milieu
(€ 1,1 miljoen).
• Daarnaast heeft de ILT een bedrag van € 2,7 miljoen ontvangen voor
de activiteiten in het kader van de Afsluitdijk. De werkzaamheden die
in het kader van de Afsluitdijk zouden worden uitgevoerd konden niet
volledig worden uitgevoerd een bedrag ter grootte van €1,3 miljoen
is alsnog uit te voeren werkzaamheden als kortlopende schuld
verantwoord.
De gerealiseerde omzet moederdepartement over 2019 wijkt af van de
betaalde bijdrage (in kastermen). Daarnaast zijn middelen, die in
voorgaande jaren op de balans zijn gereserveerd, in 2019 gerealiseerd.
Een deel van de in 2019 ontvangen bijdrage wordt gereserveerd voor
nog uit te voeren werkzaamheden (€ 7,5 miljoen).

Omzet overige departementen
De omzet overige departementen van € 0,3 miljoen, is verkregen vanuit
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Omzet derden
Specificatie omzet derden
Begroot 2019

Realisatie 2019

Opbrengsten vergunningverlening

9.553

9.554

Verschil
1

Opbrengsten woningcorporaties

13.703

14.400

697

Opbrengsten DVO ANVS

750

225

‒ 525

Overige opbrengsten

150

278

128

Totaal omzet derden

24.156

24.457

301

De omzet van derden heeft betrekking op de aan afnemers van producten
op het gebied van vergunningverlening in rekening gebrachte tarieven.
Deze opbrengsten zijn vraag gestuurd.
Tevens is hier de opbrengst voor het toezicht op de woningcorporaties
verantwoord voor zover deze uit de heffing op de wooncorporaties is
gefinancierd. De heffing 2019 bedroeg € 14,4 miljoen.
De opbrengsten van de dienstverleningovereenkomst met de ANVS
€ 0,2 miljoen zijn onder omzet derden verantwoord.
Rentebaten
Er zijn geen rentebaten door de lage rentestand.
Vrijval voorzieningen
De vrijval van de voorzieningen betreft de vrijval op de voorziening dubieuze
debiteuren (€ 0,2 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

186

Lasten
De apparaatskosten betreffen de personele en materiële kosten over 2019.
Personele lasten
Specificate personele lasten (bedragen x € 1.000)
Aantal FTE
Eigen Personeelskosten (x € 1.000)
Inhuur (x € 1.000)
Overige personele kosten (x € 1.000)
Totale kosten

Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

1.124

1.071

‒ 53

103.753

104.567

814

4.460

7.581

3.121

200

0

‒ 200

108.413

112.148

3.735

De gerealiseerde personele kosten wijken € 0,8 miljoen af van de begroting.
De hogere kosten voor eigen personeel zijn het gevolg van cao-wijzigingen,
hiervoor is ook loonbijstelling toegekend. Ten opzichte van 2018 is de
gemiddelde bezetting in 2019 iets lager geweest. De kosten van inhuur zijn
hoger dan begroot (€ 3,1 miljoen).
Materiële kosten
De materiële kosten zijn hoger dan begroot (€ 4,6 miljoen). De oorzaak
hiervan is met name te vinden in tariefstijgingen.
Rentelasten
De inspectie heeft geen lopende leningen en daardoor ook geen rentelasten.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot als gevolg van desinveste­
ringen die eerder dan gepland hebben plaats gevonden.
Dotaties voorzieningen
Een dotatie is gedaan aan de reorganisatievoorziening (€ 1,2 miljoen) met
ingang van 1 januari 2020 is de TWO (tijdelijke werkorganisatie) overgegaan
in de DWO (definitieve werk organisatie) in feite is hiermee de reorganisatie
afgerond. Voor een drietal medewerkers is een verlenging van de voorbe­
reidende fase toegewezen. Daarnaast is gedoteerd aan de voorziening
functioneel leeftijdsontslag (€ 1,9 miljoen). Deze dotatie heeft voornamelijk
te maken met de verhoogde rechten die voor een aantal medewerkers
moest worden toegekend.
Bijzondere baten
Dit betreffen een aantal kleinere posten waaronder het afboeken van het
boekverlies van een desinvestering.
Saldo van baten en lasten
De ILT heeft over 2019 een positief resultaat behaald van € 0,3 miljoen.
Balans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

187

Balans per 31 december 2019 van ILT (bedragen x € 1.000)
31-12-2019

31-12-2018

120

703

Activa
Vaste Activa
Immateriële vaste activa

0

0

Materiële vaste activa

120

703

57.403

38.640

Vlottende Activa
Voorraden en Onderhanden projecten
Debiteuren

0

0

914

2.008

Overige vorderingen en overlopende activa

1.786

1.911

Liquide middelen

54.703

34.721

Totaal activa:

57.524

39.343

Passiva
Eigen Vermogen

506

202

Exploitatiereserve

202

3.695

Onverdeeld resultaat

304

‒ 3.493

6.917

4.607

Langlopende schulden

0

0

Leningen bij het Ministerie van Financiën

0

0

50.100

34.534

Voorzieningen

Vlottende passiva
Crediteuren

1.132

2.550

Overige schulden en overlopende passiva

48.968

31.984

Totaal passiva

57.524

39.343

Activa
Materiële vaste activa
Een belangrijk deel van deze post betreft het huidige wagenpark van de
inspectie. Er zijn 66 voertuigen afgevoerd in 2019. Er hebben geen
vervangings- of uitbreidingsinvesteringen in het wagenpark plaatsge­
vonden. Bij vervanging van het wagenpark worden voertuigen geleased.
Van activeren is dan geen sprake meer. Onder inventaris en installaties
vallen met name kantoormeubilair. Dit meubilair is volledig afgeschreven.
Onder overige materiële vaste activa is inspectie-specifieke apparatuur
opgenomen zoals meetapparatuur en een aangeschafte drone.
Debiteuren
De debiteurenstand is gedaald tot een hoogte van € 0,9 miljoen. In 2018
stonden vooral vorderingen op het Rijksvastgoedbedrijf (leges WABO).
Overige vorderingen en overlopende activa
Deze post betreft grotendeels nog te factureren werkzaamheden vergun­
ningverlening. De uit lasten onder dwangsom (LOD’s) voortkomende
ontvangen boetes worden door de ILT verrekend aan het moederdepar­
tement.
Liquide middelen
De ILT heeft een rekening-courantverhouding met de Rijkshoofdboek­
houding van het Ministerie van Financiën. Ondanks de ruim € 54,7 miljoen
die per 31 december op de rekening-courant staat, is er geen deposito
geplaatst bij de Rijkshoofdboekhouding. Dit vanwege het ontbreken van
een rentevergoeding (0%) voor korte en middellange deposito-looptijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

188

Tegenover de liquide middelen staan een aantal voorzieningen, reserve­
ringen en schuldposities op de balans en heeft de ILT de beschikking over
een eigen vermogen. Het saldo op de rekening-courant staat ter vrije
beschikking.
Passiva
Eigen vermogen
Het resultaat over 2019 bedraagt € 0,3 miljoen. Het negatieve resultaat over
2018 van € 3,5 miljoen komt ten laste van de exploitatiereserve.
Verloopstaat eigen vermogen t/m 31 december 2019 (bedrag x € 1.000)

Eigen vermorgen per 1/1
Resultaatverdeling

Exploitatiereserve

Onverdeeld
resultaat

Totale vermogen

3.695

‒ 3.493

202

‒ 3.493

3.493

0

304

304

304

507

Resultaat boekjaar
Eigen vermogen per 31/12

202

De hoogte van het eigen vermogen van de ILT mag maximaal € 7.569k
bedragen (5% van de gemiddelde omzet over de laatste 3 jaar). Er is geen
sprake van overschrijding van het plafond.
Voorzieningen
– Voorziening FLO/SBF: Voor werknemers die werkzaam zijn in een
zogenoemde substantieel bezwarende functie is, op basis van de SBF/
FLO-regeling, in het verleden een voorziening getroffen omdat deze
werknemers recht hebben om vervroegd uit te treden. De voorziening is
gewaardeerd tegen contante waarde. Deze contante waarde is berekend
met behulp van de 10 jaar depositorente bij de Rijkshoofdboekhouding.
De rente is in 2019 naar 0% gedaald. In 2019 is er voor een aantal recht­
hebbenden een correctie doorgevoerd op hun rechten. Actualisatie van
de voorziening (rente en termijn waarbinnen een beroep gedaan kan
worden op rechten) leidt tot een dotatie van € 1,9 miljoen in 2019.
– Reorganisatievoorziening ILT «van Werk naar werk» (VWNW): Sinds
het bepalen van de strategie van de Koers ILT 2021 in 2016 heeft de ILT
gewerkt aan de vernieuwing van de inhoudelijke koers. Om inspectie
brede afwegingen te kunnen maken, informatie-gestuurd te werken,
een goede verbinding te hebben met de buitenwereld en de
medewerkers flexibel in te kunnen zetten is ook een wijziging van de
inrichting van de ILT noodzakelijk. Per 31 mei 2018 is een eerste stap
gezet om de realisatie van de veranderopgaven te ondersteunen met
een andere organisatiestructuur, in eerste instantie in een Tijdelijke
werkorganisatie (TWO). Hiermee is tevens de implementatiefase van
de Koers ILT 2021 begonnen. In de nieuwe organisatie zullen in bepaalde
functies minder plekken terugkomen dan er medewerkers zijn en ook
worden sommige functies opgeheven.
Met ingang van 1 januari 2020 is de TWO tijdelijk werkorganisatie nu
formeel in de DWO definitieve werkorganisatie geformaliseerd. Voor
drie medewerkers is besloten om de voorbereidende fase te verlengen.
Afhankelijk van individuele keuzes van de VWNW-kandidaten kunnen
de rechten over meerdere jaren doorlopen.
– Voorziening claims derden: er is een dotaties geweest ter grootte
€ 0,1 miljoen. Op overige zaken die nog lopen wordt in de niet uit de
balans blijkende verplichtingen ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

189

Verloopstaat voorzieningen t/m 31 december 2019 (bedrag x € 1.000)
SBF/FLO

Reorganisatie

Claims Derden

Totaal

Saldo per 1 januari 2019

2.926

1.625

55

4.607

Dotatie

1.864

1.176

128

3.168

Vrijval

0

0

0

0

235

622

0

857

4.556

2.179

183

6.917

Onttrekking
Saldo per 31 december 2019

Crediteuren
De crediteuren betreffen facturen uit de reguliere bedrijfsvoering. In
verband met het feit dat facturen later zijn ontvangen is de stand van de
crediteuren ten opzichte van vorig jaar gedaald. De kosten die gepaard gaan
zijn als overlopende passiva verwerkt.
Overige schulden en overlopende passiva
Hieronder vallen vele verschillende schuldposities van de inspectie.
Belangrijkste daarbij zijn de verplichtingen aan het personeel (€ 9,9 miljoen)
en transitorische posten (€ 14,7 miljoen). Apart onder nog te betalen staat
nog de projectsteun wijkenaanpak.
In 2008 heeft Centraal Fonds Woningcorporaties (CFV) een taak gekregen in
het innen en verstrekken van bijzondere projectsteun voor de 40 aandachts­
wijken van jaarlijks € 75 miljoen. Op grond van de eindverantwoordingen
(tussenstand) over de verstrekte subsidies 2008 tot en met 2012 is tot en met
2015 € 3,5 miljoen teruggevorderd bij diverse corporaties. Naar verwachting
vinden de laatste eindafrekeningen in 2020 plaats. Het uiteindelijke saldo
staat ter beschikking aan de Minister van BZK.
Verder staan onder de overige schulden de rekening-courant verplichtingen
vermeld van de Inspectieraad en van ParisMOU. Als vooruit ontvangen
bedragen is een bedrag van € 7,7 miljoen voor Merkbaar Meer verantwoord,
de werkzaamheden voor Merkbaar Meer, met name wervings- en recruit­
mentskosten, worden met name in 2020 gemaakt. Verder staan er nog
bedragen ter grootte van € 1,3 miljoen voor werkzaamheden aan de
Afsluitdijk en voor € 5,0 miljoen voor het BCT-programma gereserveerd.
Verhouding vorderingen en schulden moederdepartement
De verhoudingen vorderingen en schulden ten opzichte van het moederde­
partement, overige departementen en agentschappen en derden zijn als
volgt:
Specificatie vorderingen / schulden (bedragen x € 1.000)
Moederdepartement

Overige departementen
en agentschappen

Overige derden

Totaal

Debiteuren1

56

281

663

1.000

Nog te ontvangen bedragen

574

0

683

1.257

0

54.703

0

0

539

162

430

1.131

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

190

Liquide middelen
Crediteuren
Nog te betalen bedragen
1 exclusief de voorziening voor dubieuze debiteuren.

Kasstroomoverzicht

Kasstroomoverzicht over 2019 (bedragen x € 1.000)

1.

2.

(1) Vastgestelde
begroting

(2) Realisatie

(3) = (2) - (1) Verschil
realisatie en vastge­
stelde begroting

Rekening courant RHB 1 januari 2019

20.083

34.721

14.638

Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+/+)

145.629

157.174

11.545

Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)

148.861

137.201

‒ 11.660

Totaal operationele kasstroom

‒ 3.232

19.973

23.205

‒ 200

‒9

191

‒
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
3.

0

18

18

‒ 200

9

209

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)

0

0

0

Eenmalige storting door moederdepartement (+)

0

0

0

Aflossingen op leningen (-/-)

0

0

0

Beroep op leenfaciliteit (+)

0

0

0

Totaal financieringskasstroom

0

0

Totaal investeringskasstroom

‒

4.

0
‒

5.

Rekening courant RHB 31 december 2019 (=1+2+3+4) (maximale
roodstand 0,5 miljoen Euro)

16.652

54.703

38.051

De Inspectie Leefomgeving en Transport heeft een rekening-courantver­
houding met de Rijkshoofdboekhouding.
Rekening-courant RHB per 1 januari 2019
De rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding stond per 1 januari
2019 op € 34,7 miljoen.
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom geeft de kasstromen weer die voortvloeien uit
de bedrijfsvoering. Bij het bepalen van de operationele kasstroom is
uitgegaan van het saldo van baten en lasten, dat is gecorrigeerd voor de
afschrijvingen en de mutaties in de balansposten kortlopende activa en
passiva. De positieve operationele kasstroom over 2019 is vooral een gevolg
van gestegen kortlopende passiva (crediteuren en overige schulden en
overlopende passiva).
Totaal investeringskasstroom
Er is iets minder dan begroot geïnvesteerd in inspectie-apparatuur. De
desinvesteringen betreffen de afstoot van 66 voertuigen.
Totaal financieringskasstroom
Er is in 2019 geen financieringskasstroom.
Rekening-courant RHB per 31 december 2019
Per 31 december 2019 staat er € 54,7 miljoen op de rekening-courant bij
de Rijkshoofdboekhouding.
Het positieve saldo wordt verklaard doordat er tegenover de liquide
middelen schuldposities zijn in de vorm van voorzieningen, eigen
vermogen, transitorische posten en overige posten met een structureel
karakter (ontvangen waarborgsommen, reservering vakantiegeld).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

191

Gezien de nulstand van de rente op deposito’s zijn er geen middelen
vastgezet op korte of middellange deposito’s. Het saldo op de rekeningcourant is daarmee ter vrije beschikking.
Overzicht Doelmatigheidsindicatoren
Realisatie 2016

2017

2018

2019

Begroting 2019

- Handhaving

117.865

130.267

129.094

124.472

123.855

Vergunningverlening

25.363

25.739

26.860

30.849

21.774

- Handhaving

146

146

144

133

135

Vergunningverlening

135

141

142

145

129

- Handhaving

140.082

122.759

125.386

131.945

118.988

Vergunningverlening

12.068

14.221

13.239

12.718

14.115

(excl. externe
inhuur)

1.152

1.099

1.103

1.071

1.124

2,08%

‒ 3,22%

‒ 2,29%

0,19%

0,00%

90%

95%

Omschrijving generiek deel
1. Kostprijzen per productgroep
(x €1.000)

2.Tarieven/uur (in €)

3. Omzet per productgroep (x
€ 1.000)

4. FTE-totaal

5. Saldo van baten en lasten (%)
6. kwaliteitsindicator 1:
doorlooptijd vergunningen

86%

7. kwaliteitsindicator 2:
wachttijden informatiecentrum

91% n.b.

29 sec.

38 sec.

27 sec.

n.n.b

<20sec.

Klachten(bezwaar
en beroep)

381

1.071

787

n.n.b

1.000

Gegrond
verklaard (%)

n.b.

n.b.

n.b.

n.n.b

0%

Omschrijving specifiek deel
8. Kwaliteit Handhaving:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

192

4.3.3 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Staat van baten en lasten agentschap KNMI voor het jaar 2019 (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

(1) Vastgestelde
begroting

(2) Realisatie

(3)=(2)-(1) Verschil
realisatie en
vastgestelde
begroting

(4) Realisatie t-1

Baten
Omzet

83.042

85.950

2.908

83.134

Omzet moederdepartement

55.303

57.918

2.615

57.766

Omzet overige departementen

2.930

2.419

‒ 511

2.829

Omzet derden

24.809

25.613

804

22.539

Vrijval voorzieningen

0

21

21

72

Bijzondere baten

0

‒ 724

‒ 724

1

Rentebaten

0

1

1

2

Totaal baten

83.042

85.248

2.206

83.209

Lasten
Apparaatskosten

57.969

62.218

4.250

57.113

Personele kosten

32.141

35.896

3.755

34.569

Waarvan eigen personeel

31.345

32.135

790

33.259

Waarvan inhuur externen

744

3.611

2.867

1.237

Waarvan overige personele kosten

52

150

98

73

25.828

26.322

494

22.543

Waarvan apparaat ICT

1.612

4.250

2.638

4.824

Waarvan bijdrage aan SSO's

4.966

4.599

‒ 367

4.409

Waarvan overige materiële kosten

19.250

17.473

‒ 1.777

13.310

Afschrijvingskosten

3.438

2.835

‒ 603

2.812

Materieel

3.038

2.471

‒ 567

2.510

0

1.995

1.995

2.010

Immaterieel

400

364

‒ 36

302

Overige lasten

21.635

20.928

‒ 707

23.228

Aardobservatie

Materiële kosten

Waarvan apparaat ICT

21.635

20.927

‒ 708

23.145

Dotaties voorzieningen

0

0

0

21

Bijzondere lasten

0

1

1

62

Rentelasten

0

19

19

7

Totaal lasten

83.042

86.000

2.959

83.160

Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening

0

‒ 752

‒ 752

48

Agentschapsdeel Vpb-lasten

0

26

26

27

Saldo van baten en lasten

0

‒ 778

‒ 778

21

Baten
Omzet moederdepartement
De bijdrage van het moederdepartement dient ter dekking van de taken
onder de Wet Meteorologie en Seismologie. Daarnaast stelt het moederde­
partement aanvullende middelen beschikbaar voor het uitvoeren van
aanvullende maatwerk opdrachten.
Specificatie omzet moederdepartement (bedragen x € 1.000)
Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

Realisatie 2018

Artikel 11 Integraal Waterbeleid

422

1.271

849

722

Artikel 16 Openbaar vervoer en Spoor

45

45

0

45

Artikel 17 Luchtvaart

14

14

0

14

Artikel 19 Klimaat

0

75

75

345

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

193

Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

0

90

90

0

51.546

54.098

2.552

50.934

0

‒ 735

‒ 735

2.510

2.370

2.370

0

2.370
213

Artikel 20 Lucht en Geluid
Artikel 23 Meteorologie, Seismologie en Aardobservatie
Nog uit te voeren werkzaamheden
Bijdrage RWS

Realisatie 2018

ANVS

213

213

0

Overig IenW

692

477

‒ 215

613

Totaal

55.303

57.918

2.615

57.766

Waarvan programma

21.635

20.927

‒ 708

23.145

Waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten

55.124

Waarvan overige ontvangsten/bijdragen van het moederdepartement

2.794

Toelichting
– Artikel 11 Waterkwantiteit: De hogere baten zijn het gevolg van extra
middelen voor onderzoek zeespiegelstijging (€ 0,3 miljoen) en
verbetering verwachting extreme neerslag (€ 0,4 miljoen).
– Artikel 19 Klimaat: middelen voor verbeteren weer en klimaatdiensten
(€ 0,1 miljoen).
– Artikel 20 Lucht en Geluid: middelen voor ontwikkelen van een
verwachting voor (meteorologische) omstandigheden die kunnen leiden
tot geurhinder en verhoogde concentraties van fijn stof op lokale schaal
(€ 0,1 miljoen).
– Artikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie: Baten zijn hoger
door I-Strategie (€ 0,8 miljoen), loon en prijsbijstelling (€ 0,5 miljoen),
Space weather (€ 0,7 miljoen) en diverse kleine posten (€ 0,5 miljoen).
– De realisatie van de nog uit te voeren werkzaamheden bestaat voor -/€ 0,7 miljoen uit middelen naar de balans voor aardobservatie.
Daarnaast is voor het project IT migratie € 0,6 miljoen aan de middelen
van de balans gebruikt en is voor I-Strategie € 0,5 miljoen naar de
vooruitontvangen bedragen geboekt voor gebruik in 2020. Daarnaast is
ruim € 0,3 miljoen toegevoegd voor zeespiegelstijging. Tot slot zullen in
2020 middelen ontvangen worden voor de gemaakte kosten met
betrekking tot huisvesting van het KNMI (€ 0,2 miljoen).
– De overige ontvangsten/bijdragen van het moederdepartement bestaan
uit ontvangen middelen voor de verbetering en transformatie van de
informatievoorziening (IT Migratie € 2,5 miljoen en I-Strategie
€ 0,3 miljoen).
Omzet overige departementen
De omzet overige departementen heeft betrekking op van andere departe­
menten (dan IenW) ontvangen vergoedingen voor opdrachten die door
KNMI voor die andere departementen zijn uitgevoerd.
Specificatie omzet overige departementen (bedragen x € 1.000)
Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

87

‒7

‒ 94

88

Ministerie van Defensie

1.105

1.166

61

1.020

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

1.590

999

‒ 591

1.696

0

22

22

8

Overig

148

239

91

17

Totaal

2.930

2.419

‒ 511

2.829

RIVM

Ministerie van Buitenlandse Zaken

Realisatie 2018

Toelichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

194

De daling van de bijdragen van overige departementen wordt met name
veroorzaakt door een overboeking van middelen van EZK naar IenW voor
Space Weather (€ 0,7 miljoen) Daarnaast is een hogere opbrengst voor EZseismologie gerealiseerd (€ 0,1 miljoen).
Omzet Derden
De omzet derden heeft betrekking op vergoedingen voor activiteiten die
door het KNMI voor derden partijen, niet zijnde ministeries, zijn uitgevoerd.
Specificatie omzet derden (bedragen x € 1.000)
Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

Luchtvaart

8.997

8.897

‒ 100

Realisatie 2018
9.038

Projecten extern gefinancierd

13.233

14.141

908

11.080

Dataverstrekkingen en licenties

600

644

44

682

Overig

1.979

1.931

‒ 48

1.739

Totaal

24.809

25.613

804

22.539

Toelichting
In 2019 is € 0,8 miljoen meer omzet gerealiseerd dan oorspronkelijk begroot.
Dit is met name als gevolg van een extra opbrengsten voor subsidiepro­
jecten.
Overige Baten
Rentebaten
De rentebaten bestaan uit ontvangen rente over het tegoeden van
Eurocontrol. Er is geen rente ontvangen over het saldo op de rekening
courant (rentepercentage 0%).
Vrijval voorzieningen
De vrijval voorzieningen (€ 21.000) betreft een vrijval dubieuze debiteuren.
Bijzondere baten
Dit betreft met name een terugbetaling van ruim € 0,7 miljoen aan de EU
als uitkomst van een audit over de periode 2010-2014.
Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten
Specificatie Personeel (bedragen x € 1.000)
Personeel

Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

Realisatie 2018

32.141

35.896

3.755

34.569

Specificatie
Eigen Personeelskosten

31.345

32.135

790

33.259

Waarvan loonkosten

0

30.424

0

30.790

Waarvan overige personeelskosten

0

1.711

0

2.469

Inhuur

744

3.611

2.867

1.237

Overige personele kosten

52

150

98

73

357,1

‒ 13,9

Gemiddeld aantal fte

371,0

Mutatie fte t.o.v. voorgaand jaar

‒ 4,2%

372,6
‒ 2,6%

Loonsom per medewerker

78,6

85,2

82,6

Mutatie salariskosten per medewerker

8%

3,1%

6,3%

Toelichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

195

De gemiddelde bezetting in 2019 bedraagt 357,08 fte, dit is 13,92 fte minder
dan begroot in 2019. De personeelskosten zijn ondanks minder FTE toch
hoger dan begroot (+€ 3,8 miljoen /12%). Een groot deel hiervan wordt
verklaard door inhuur op IT-migratie (€ 1,8 miljoen) Verder wordt de stijging
ten opzichte van 2018 verklaard door een stijging in het kader van de cao
(+2,0%), gestegen pensioenpremie (+5,7%) en sociale lasten (+1,6%).
De inhuur bedraagt 10,1% van de totale personeelskosten. De
overschrijding wordt vooral verklaard door inhuur voor verbetering infor­
matievoorziening en modernisering van de waarneeminfrastructuur
(€ 2,2 miljoen). Daarnaast is veel ingehuurd doordat het invullen van
vacatures lastig was.
Van de medewerkers binnen het KNMI is 13% per 31-12-2019 in tijdelijke
dienst. In 2018 was dit 15%. Het gemiddelde ziekteverzuim (3,6%) is in 2019
boven de norm (2,7% ) en hoger dan in 2018 (3,0%).
Materiële kosten
Specificatie materiële kosten (bedragen x € 1.000)
Materieel

Begroot 2019

Realisatie 2019

Verschil

Realisatie 2018

25.828

26.322

494

22.543

Contributie Bijdragen

2.779

2.693

Onderhoud en exploitatie

3.447

4.087

Huur en Lease

4.866

4.489

Bureau, voorlichting en huisvesting

1.422

1.561

SWO

0

0

Uitbesteding

12.055

9.675

Overige Kosten

1.753

38

Toelichting
Vooral de Uitbesteding is gestegen ten opzichte van 2018. Dit wordt
veroorzaakt door stijgende kosten voor subsidieprojecten (€ 1,5 miljoen) en
beheer en onderhoud van de ICT (€ 1,7 miljoen). Daarnaast is er een daling
van de kosten voor Transformatie/IT Migratie (€ 0,8 miljoen). De stijging van
de overige kosten wordt veroorzaakt door een verschuiving van de kosten
voor de inbesteding van facilitaire diensteverlening RWS. Deze kosten
waren in 2018 onder onderhoud en exploitatie verantwoord. Gecorrigeerd
voor de verschuiving is sprake van een stijging van de kosten voor
onderhoud en exploitatie van circa € 0,9 miljoen. Dat wordt vooral
veroorzaakt door een stijging van de kosten voor onderhoud en exploitatie
van software voor subsidieprojecten. Het totaal aan kosten is redelijk
conform de begroting (onderschrijding van € 0,4 miljoen).
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn in 2019 lager uitgevallen dan oorspronkelijk
begroot, groot aandeel hierin is de vertraging van de plaatsing van nieuwe
instrumenten op Ruisdael (€ 0,7 miljoen).
Overige Lasten
Aardobservatie: EUMETSAT contributie. EUMETSAT past jaarlijks haar
(meerjaren)budgetten aan op basis van de nieuwste inzichten. Het KNMI
past de begroting hier indien nodig op aan. Ten opzichte van de oorspron­
kelijke begroting zijn een aantal projecten van EUMETSAT zijn vertraagd,
waardoor er in 2019 minder kosten zijn gemaakt (€ 0,7 miljoen).
Saldo van Baten en Lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

196

Het resultaat over 2019 is € 0,8 miljoen negatief als gevolg van een
onvoorziene naheffing vanuit de Europese Unie op reeds afgeronde
projecten. Voorgesteld wordt om het resultaat ten laste van het eigen
vermogen te brengen.
Balans
Balans per 31 december 2019 KNMI (bedragen x € 1.000)
31-12-2019

31-12-2018

Activa
Vaste Activa

11.584

13.359

Immateriële vaste activa

406

669

Waarvan software licenties

348

669

Waarvan in ontwikkeling

58

0

Materiële vaste activa

11.178

12.690

Waarvan grond en gebouwen

3.491

3.963

Waarvan installaties en inventaris

2.362

3.355

Waarvan projecten in uitvoering

4.247

493

Waarvan overige materiële vaste activa

1.078

4.879

Vlottende Activa

23.565

21.457

Voorraden en Onderhanden projecten

5.041

4.439

Debiteuren

3.583

3.339

Overige vorderingen en overlopende activa

829

567

Liquide middelen

14.112

13.112

Totaal activa:

35.149

34.817

Eigen Vermogen

‒ 135

343

Exploitatiereserve

643

322

Onverdeeld resultaat

‒ 778

21

Voorzieningen

284

350

Langlopende schulden

7.281

8.072

Leningen bij het Ministerie van Financiën

7.281

8.072

Kortlopende schulden

27.719

26.052

Passiva

Crediteuren
Schulden bij het Rijk

319

612

0

4.415

Kortlopende deel leningen bij het Ministerie van Financiën

1.817

1.689

Overige schulden en overlopende passiva

25.583

19.336

Totaal passiva

35.149

34.817

Wachtgeld

Totaal

350

350

0

0

Voorzieningen
Specificatie voorzieningen (bedragen x € 1.000)
Saldo per 1 januari 2019
Bij:
Dotatie
Af:
Vrijval

0

0

Mutaties

66

66

Totaal af:

66

66

Saldo per 31 december 2019

284

284

Toelichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

197

Voorzieningen hebben betrekking op verplichtingen die gebaseerd zijn op
gebeurtenissen uit het verleden, waarvan de afwikkeling onzeker is maar
redelijkerwijs kan worden geschat. Voorzieningen worden gewaardeerd op
nominale waarde. De voorziening, die in 2012 is gevormd voor de wettelijke
en juridische verplichting van een voormalige medewerker, voldoet niet
meer aan de voorwaarden om als voorziening te worden opgenomen. De
verplichting blijft echter in stand.
Vorderingen en schulden
Specificatie Vorderingen en schulden (bedragen x € 1.000)
Overige departe­
Moederdepar­ menten en agent­
tement
schappen

Overige derden

Totaal

Debiteuren

128

572

2.883

3.583

Nog te ontvangen bedragen

285

258

286

829

Crediteuren en schulden bij het Ministerie van Financiën

42

0

277

319

Kortlopende deelleningen bij het Rijk

0

1.817

0

1.817

4.260

0

21.323

25.583

Nog te betalen bedragen

Toelichting
Debiteuren
De post onder Overheden betreft met name RIVM voor verrekening
huurkosten collectieve ruimten (€ 0,5 miljoen) en RWS (€ 0,1 miljoen). De
openstaande post debiteuren derden betreffen met name voorderingen op
Eurocontrol (€ 2,7 miljoen), ESA (€ 0,4 miljoen), EUMETSAT (€ 0,3 miljoen)
en LVNL (€ 0,3 miljoen).
Nog te ontvangen bedragen
De bedragen bij Nog te ontvangen overheid (€ 0,54 miljoen) bestaan met
name uit een bijdrage van het moederdepartement voor kosten gemaakt in
het kader van renovatie van de huisvesting (€ 0,25 miljoen) en een bedrag
van het NWO in het kader van de SEO regeling (€ 0,19 miljoen). De post
Vooruitbetaalde kosten en nog te ontvangen derden bestaat voornamelijk
uit vooruitbetaalde kosten voor doorlopende (meerjarige) contracten.
Crediteuren en schulden bij het Rijk
De positie Crediteuren per 31 december 2019 is ten opzichte van de positie
per 31 december 2018 gedaald met € 4,7 miljoen. Dit wordt vooral verklaard
door Overheden (RIVM), dit betreffen de facturen van Campus ICT
(€ 4,4 miljoen), die eind december 2018 waren binnen gekomen.
Kortlopende deelleningen bij het Rijk
Nog te betalen Ministerie van Financiën betreft het kortlopende deel van
de lening bij het ministerie van Financiën (€ 1,8 miljoen). Aflossing zal in
2020 plaatsvinden.
Nog te betalen bedragen
Te betalen vakantiedagen betreft de reservering voor niet opgenomen
vakantiedagen voor eigen personeel. Te verrekenen luchtvaartmeteo
bestaat uit prijs- en volumeverschillen van de tarieven van 2013 t/m 2019.
Het bedrag van € 2,3 miljoen wordt in de komende periode verrekend in
het tarief.
Ontwikkeling eigen vermogen
In de tabel hieronder is de ontwikkeling van het eigen vermogen
weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

198

Ontwikkeling eigen vermogen (bedragen x € 1.000)
realisatie
2017

realisatie
2018 Begroot 2019 realisatie 2019

2014

2015

2016

1. Eigen vermorgen per 1/1

5.407

1.783

2.123

2.256

22

22

343

2. Saldo van Baten en Lasten

‒ 1.250

340

133

‒ 2.234

21

0

‒ 778

3a. Uitkering aan moederdepartement

‒ 2.374

3b. Bijdrage van moederdepartement
3c. Overige mutaties
3. Totaal directe mutaties in EV

300

300

300

4. Eigen vermogen per 31/12

1.783

2.123

2.256

22

343

322

‒ 135

% gemiddelde omzet laatste 3 jaar

2,9%

2,9%

3,4%

0,0%

0,4%

0,0%

‒ 0,2%

In onderstaande tabel is inzichtelijk gemaakt hoe het eigen vermogen eind
2019 is opgebouwd.
Specificatie eigen vermogen 2019 (bedragen x € 1.000)
31-12-2019
Saldo Eigen vermogen 31/12/2018

322

Bij: Onverdeeld resultaat 2018

21

Saldo Eigen vermogen 31/12/2019

343

Bij: Eenmalige uitekering van moederdepartement

300

Bij: Onverdeeld resultaat 2019

‒ 778

Saldo Eigen vermogen per 31/12/2019

‒ 135

Het KNMI heeft in 2017 een toekomstplan opgesteld. Op basis van deze
plannen ontwikkelt het KNMI zich naar een Instituut met een gezonde
bedrijfsvoering met een adequate technische infrastructuur om te voorzien
in een dienstverlening die aansluit op de ontwikkelingen in de samenleving.
Onderdeel van de gemaakte afspraken hierover is het behoedzaam
opbouwen van een eigen vermogen. Hiertoe heeft in 2019 vanuit het
moederdepartement een vermogensmutatie plaatsgevonden
(€ 0,3 miljoen). Het KNMI heeft daarnaast in 2019 een negatief resultaat
gerealiseerd van € 0,8 miljoen. Dit wordt veroorzaakt door een terugbetaling
van € 0,8 miljoen) aan de EU als uitkomst van een audit over de periode
2010-2014. Dit resultaat is toegevoegd aan het eigen vermogen waarmee
de stand eind december 2019 op € 0,1 miljoen negatief uitkomt.
Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht per 31 december 2019 KNMI (bedragen x € 1.000)

1.

(1) Vastgestelde begroting

(2) Realisatie

(3) = (2) - (1) Verschil
realisatie en vastgestelde
begroting

Rekening courant RHB 1 januari 2019

2.830

13.112

10.282

Totaal ontvangsten operationele
kasstroom (+/+)

3.438

4.375

937

‒ 1.973

‒ 1.951

22

1.465

2.424

959

‒ 2.373

‒ 1.017

‒ 1.356

‒

‒ 44

44

‒ 2.373

‒ 1.061

1.312

‒

‒

‒

Totaal uitgaven operationele kasstroom
(-/-)
2.

Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)

3.

Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan
moederdepartement (-/-)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

199

(1) Vastgestelde begroting

Eenmalige storting door
moederdepartement (+)

(2) Realisatie

(3) = (2) - (1) Verschil
realisatie en vastgestelde
begroting

300

300

0

Aflossingen op leningen (-/-)

‒ 2.029

‒ 1.689

340

Beroep op leenfaciliteit (+)

2.373

1.026

‒ 1.347

644

‒ 363

‒ 1.007

2.566

14.112

11.546

4.

Totaal financieringskasstroom

5.

Rekening courant RHB 31 december 2019
(=1+2+3+4) (maximale roodstand
0,5 miljoen Euro)

Toelichting
Operationele kasstroom
De ontvangsten operationele kasstroom bestaan uit afschrijvingskosten
(€ 2,8 miljoen) en een toename van de schulden (€ 1,5 miljoen). De toename
van de schulden wordt voornamelijk veroorzaakt door een stijging van de
vooruitontvangen bedragen voor projecten (€ 2,0 miljoen) en Aardobser­
vatie (€ 0,7 miljoen), een stijging van de af te dragen bedragen Eurocontrol/
LVNL (€ 0,3 miljoen). Afname door een daling van de nog te betalen
bedragen (€ 1,9 miljoen) en een daling van de nog te ontvangen facturen
(€ 0,4 miljoen).
De uitgaven operationele kasstroom bestaan uit het saldo van baten en
lasten (€ 0,8 miljoen), toename onderhanden projecten (€ 0,6 miljoen),
afname kortlopende vorderingen (€ 0,5 miljoen), afname voorzieningen
(€ 0,1 miljoen).
Financieringskasstroom
In 2019 is er voor € 1,0 miljoen een beroep op de leenfaciliteit ter financiering
van de investeringen in activa. Conform de planning is er in 2019
€ 1,7 miljoen afgelost.
Daarnaast is ten behoeve van het behoedzaam opbouwen van het eigen
vermogen een directe vermogensmutatie gedaan vanuit het moederdepar­
tement (€ 0,3 miljoen). Tussen eigenaar en opdrachtgever is afgesproken
dat deze storting jaarlijks plaatsvindt tot het jaar 2023.
Doelmatigheidsindicatoren
Overzicht doelmatigheidsindicatoren KNMI
2017

2018

2019

Begroting
2019

103

97

106

100

97

92

104

99

92

98

100

95

96

104

106

103

Meteorologie

50.946

54.544

52.649

56.831

61.975

58.331

Seismologie

2.089

2.096

2.898

3.158

3.048

3.076

Aardobservatie

13.050

17.318

22.207

23.145

20.927

21.635

348

372

383

373

357

371

2015

2016

Percentage
Overhead

100

fte's indirect

100

Kostprijs per product1

Tarieven/uur
Omzet per productgroep

FTE- per 31 december (gemiddelde)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

200

2015

2016

2017

2018

2019

Begroting
2019

1%

0%

‒ 3%

0%

‒ 1%

0%

afwijking min
temperatuur
(ºC)

0,45

0,44

0,34

0,17

0,31

ABS(<0,5)

afwijking max
temperatuur
(ºC)

‒ 0,31

‒ 0,36

‒ 0,31

‒ 0,34

‒ 0,41

ABS(<0,5)

gem afwijking
wind snelheid
(m/s)

0

0,26

‒ 0,12

‒ 0,1

0,13

ABS(<1,0)

tijdigheid
marifoonbericht
(%)

99,5

98,9

99,4

99,8

99,5

>99

Saldo van baten en lasten (%)
Algemene weerverwachtignen en adviezen

Maritieme verwachtingen

1 = indexcijfer, 2015 =100

Toelichting
Kostprijs per product
Het percentage overhead is gedaald door een stijging van de totale kosten
(8,5%) waarbij de overheadkosten nauwelijks zijn gestegen (0,8%).
De daling van het aantal fte’s indirect wordt veroorzaakt door een daling van
het aantal fte’s. De totale gemiddelde bezetting is gedaald met 15,6 fte,
een evenredig deel daarvan heeft betrekking op indirecte fte’s.
Tarieven/uur
De tarieven per uur zijn gestegen met 1,9%. Enerzijds is sprake van een
stijging van de loonkosten per fte met 3,1%, anderzijds daalt het tarief door
een toename van de productieve uren per fte (1,1%).
De stijging van de loonkosten wordt veroorzaakt door een stijging van de
bruto salarissen (3%) en gestegen pensioenpremies (1,2%). Daartegenover
staat een daling van de toelagen (0,8%) en een daling van de inbesteding
(1,2%).
FTE per 31 december (gemiddelde)
Het aantal fte’s is gedaald omdat het moeilijk bleek om bestaand en nieuwe
vacatures op te vullen.
De indicatoren ten aanzien van algemene weers- en maritieme verwach­
tingen geven een indruk van de tijdigheid van de berichtgeving door het
KNMI en de gemiddelde afwijking van verwachte waardes voor temperatuur
en windsnelheid ten opzichte van de uiteindelijk waargenomen waardes.
De indicatoren ten aanzien van algemene weers- en maritieme verwach­
tingen geven een indruk van de tijdigheid van de berichtgeving door het
KNMI en de gemiddelde afwijking van verwachte waardes voor temperatuur
en windsnelheid ten opzichte van de uiteindelijk waargenomen waardes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

201

4.4 Saldibalans
Saldibalans per 31 december 2019 van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII) (bedragen x € 1.000)
Activa

31-12-2019

31-12-2018

Intra-comptabele posten
1)

Uitgaven ten laste van de
begroting

3)
4)

31-12-2019

31-12-2018

51.900

29.094

7.950.616

8.134.901

0

0

34.413

40.431

Intra-comptabele posten
8.004.950

8.198.820

Liquide middelen

0

0

Rekening-courant RHB
(Rijkshoofdboekhouding)

0

0

5)

Rekening-courant RHB
Begrotingsreserve

0

0

6)

Vorderingen buiten
begrotingsverband

31.978

5.605

8)

Kas-transverschillen

0

0

Afrondingsverschil

1

Subtotaal intra-comptabel

Passiva

8.036.929

2)

Ontvangsten ten gunste
van de begroting

4a)

Rekening-courant RHB

5a)

Begrotingsreserves

7)

Schulden buiten
begrotingsverband

1
8.204.426 Subtotaal intra-comptabel

0

0

8.036.929

8.204.426

0

0

7.459

8.231

0

0

2.367.178

4.144.541

290.044

286.506

1.604.301

1.504.231

0

0

Extra-compatbele posten
9)

Openstaande rechten

10)

Vorderingen

11a)

Tegenrekening schulden

12)

Voorschotten

13a)

Tegenrekening
garantieverplichtingen

290.044

286.506

14a)

Tegenrekening andere
verplichtingen

1.604.301

1.504.231

15)

Deelnemingen

0

0

0

0

7.459

8.231

0
2.367.178

9a)

Tegenrekening
openstaande rechten

10a)

Tegenrekening
vorderingen

0 11)
4.144.541

Schulden

12a)

Tegenrekening
voorschotten

13)

Garantieverplichtingen

14)

Andere verplichtingen

15a)

Tegenrekening
deelnemingen

Subtotaal extra-comptabel

4.268.982

5.943.509 Subtotaal extra comptabel

4.268.982

5.943.509

Totaal

12.305.911

14.147.935 Totaal

12.305.911

14.147.935

Toelichting samenstelling saldibalans
Als een minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Infrastructuur
en Waterstaat (XII), het Infrastructuurfonds en het Deltafonds, wordt per
begroting een saldibalans opgesteld. Voor de begroting van Hoofdstuk XII,
het Infrastructuurfonds en het Deltafonds worden geen gescheiden admini­
straties gevoerd waardoor posten die niet zonder meer toewijsbaar zijn aan
een bepaalde begroting, zijn opgenomen in de saldibalans van het
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII).
Wat betreft de toelichtingen zijn de volgende uitgangspunten toegepast.
Een post, welke in verhouding tot de totale omvang van de balansregel
een grote omvang heeft of de grens van € 25 miljoen overschrijdt, is
tekstueel toegelicht.
4) Rekening-courantverhouding Rijkshoofdboekhouding
Deze balansregel geeft normaliter de financiële verhouding met de Rijks­
schatkist weer en het saldo van het Saldobiljet per 31 december 2019. Dit is
nu niet het geval omdat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
een rekening-courantverhouding met de Rijkshoofdboekhouding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

202

onderhoudt voor begroting Hoofdstuk XII gecombineerd met het Infrastruc­
tuurfonds en het Deltafonds en niet voor de beide begrotingsfondsen afzon­
derlijk.
Om de consolidatie van het Financieel Jaarverslag Rijk niet te verstoren
wordt desondanks in het jaarverslag van beide begrotingsfondsen gebruik
gemaakt van de balanspost 4) Rekening-courantverhouding Rijkshoofd­
boekhouding. De drie balansposten Rekening-courantverhouding Rijks­
hoofdboekhouding Hoofdstuk XII, Infrastructuurfonds en Deltafonds samen
zijn gelijk aan het Saldobiljet per 31 december 2019.
6) Vorderingen buiten begrotingsverband
Specificatie vorderingen (x €1.000)
Belastingdienst

31.500

Overig

478

Totaal

31.978

In het kader van de Vennootschapsbelasting staat een vordering open op
de Belastingdienst ten aanzien van de aangifte 2016 en de voorlopige
aangiftes 2017 tot en met 2019 voor een gezamenlijk bedrag van
€ 31,5 miljoen.
7) Schulden buiten begrotingsverband
Specificatie schulden (x € 1.000)
Agentschap RWS

31.500

Belastingdienst

1.170

Planbureau voor de Leefomgeving

1.029

Overig

714

Totaal

34.413

Het ministerie heeft in het kader van de Vennootschapsbelasting een schuld
aan het agentschap Rijkswaterstaat als gevolg van een nog van de Belas­
tingdienst te ontvangen bedrag ad. € 31,5 miljoen ten aanzien van de
aangifte 2016 en de voorlopige aangiftes 2017 tot en met 2019.
10 en 10a) Vorderingen en Tegenrekening vorderingen
Extra-comptabele vorderingen zijn vorderingen die zijn voortgevloeid uit
uitgaven ten laste van de begroting.
Opeisbaarheid (x € 1.000)
Direct opeisbaar

814

Op termijn opeisbaar

6.645

Geconditioneerd

0

Totaal

7.459

Specificatie (x € 1.000)
Artikel 17 Luchtvaart

6.645

Overig

814

Totaal

7.459

Toelichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

203

Artikel 17 Luchtvaart
Een verstrekte lening van circa € 6,7 miljoen aan de Luchtverkeerleiding
Nederland (LVNL) welke is ontstaan in 1993 bij de verzelfstandiging van
de directie Luchtverkeersbeveiliging staat nog open. Deze lening is niet
rentedragend, niet aflosbaar en direct opeisbaar bij een voorgenomen
opheffing, overname of fusie van de LVNL.
12 en 12a) Voorschotten en Tegenrekening voorschotten
Voorschotten zijn bedragen die aan derden zijn betaald vooruitlopend op
later definitief vast te stellen of af te rekenen bedragen.
Openstaand naar jaar van betaling (x € 1.000)
Tot en met 2017

852.500

2018

131.375

2019

1.383.303

Totaal

2.367.178

Specificatie (x € 1.000)
Artikel 11 Integraal Waterbeleid

19.976

Artikel 13 Bodem en Ondergrond

58.071

Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid

66.610

Artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor

23.783

Artikel 17 Luchtvaart

21.576

Artikel 18 Scheepvaart en Havens

75.214

Artikel 19 Uitvoering Milieubeleid en Internationaal

91.497

Artikel 20 Lucht en Geluid

96.021

Artikel 21 Duurzaamheid

51.553

Artikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico's

44.940

Artikel 25 Brede Doeluitkering

1.606.161

Artikel 97 Algemeen Departement

160.053

Artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement

51.723

Totaal

2.367.178

Toelichtingen
Artikel 13 Bodem en Ondergrond
In het kader van Bodem en Ondergrond staan voorschotten open voor
een gezamenlijk bedrag van circa € 58 miljoen. Zo zijn voorschotten
verstrekt aan Bodembeheer Nederland, een gezamenlijk initiatief van
Bodemcentrum, Bosatex, Nazorg Bodem en SBNS, voor bodemsanering
voor een bedrag van ruim € 48 miljoen. Daarnaast zijn voorschotten
verstrekt aan de BES-eilanden ten behoeve van diverse watervoorzie­
ningen. De afrekeningen van deze voorschotten worden in de jaren 2020 tot
en met 2028 verwacht.
Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
In het kader van Wegen en Verkeersveiligheid staat voor ruim € 66 miljoen
aan voorschotten open. Zo zijn aan de BES-eilanden voorschotten van circa
€ 19 miljoen verstrekt in het kader van de bijzondere uitkering voor het
beheer en onderhoud aan de infrastructuur en in het bijzonder de wegen.
Daarnaast zijn voor circa € 19 miljoen aan voorschotten verstrekt aan de RVO
voor de uitvoering van diverse programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

204

Voor ruim € 12 miljoen zijn voorschotten verstrekt aan maatschappelijke
organisaties zoals aan Veilig Verkeer Nederland (VVN), de Stichting Weten­
schappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), de Fietsersbond en aan
TeamAlert ten behoeve van de verkeersveiligheid. De afrekeningen van
deze voorschotten worden in de jaren 2020 tot en met 2023 verwacht.
Artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
Per 31 december 2019 staat op dit artikel ruim € 23 miljoen aan voorschotten
open. De voorschotten zijn onder andere verstrekt aan ProRail in het kader
van de Tijdelijke subsidieregeling stimulering goederenvervoer per spoor
van circa € 15 miljoen. De afrekeningen worden in 2010 tot en met 2026
verwacht.
Artikel 18 Scheepvaart en Havens
Op dit artikel staat per 31 december 2019 voor een bedrag van ruim
€ 75 miljoen aan voorschotten open. Zo zijn voor ruim € 24 miljoen aan
voorschotten verstrekt aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschap­
pelijk Onderzoek (NWO) ten behoeve van de onderzoeksactiviteiten
betreffende toegepast/industrieel onderzoek en experimentele ontwik­
keling. Ook zijn voorschotten aan de BES-eilanden verstrekt in het kader van
de bijzondere uitkering ten bedrage van circa € 31 miljoen voor de havenin­
frastructuur. Naar verwachting zullen deze voorschotten in de periode 2020
tot en met 2023 worden afgerond.
In het kader van Topsector Logistiek zijn aan de Stichting Connekt
voorschotten verstrekt van ruim € 14 miljoen. Het betreft hier de kosten voor
de door Stichting Connekt namens het ministerie aangegane verplichtingen.
De apparaatskosten van de Stichting Connekt zijn hier expliciet van
uitgesloten. Verwachting is dat het programma in 2020 is afgerond.
Artikel 19 Uitvoering Milieubeleid en Internationaal
Met betrekking tot het artikel Klimaat staat ultimo 2019 voor ruim
€ 91 miljoen aan voorschotten open. Door de ontwikkeling naar kerndepar­
tementen is de beleidsuitvoering uitbesteed aan de externe uitvoeringsor­
ganisatie RIVM waarop voorschotten open staan van circa € 68 miljoen.
De afrekeningen worden in 2020 tot en met 2024 verwacht.
Artikel 20 Lucht en Geluid
Met betrekking tot dit artikel staat voor circa € 96 miljoen aan voorschotten
open.
Zo zijn in het kader van de sanering van geluidslawaai aan het Bureau
Sanering Verkeerslawaai voorschotten verstrekt om de geluidsbelasting
veroorzaakt door verkeer (waaronder luchtvaart) en bedrijvigheid te
verminderen. Afwikkeling vindt vermoedelijk in de jaren 2020 tot en met
2025 plaats.
Artikel 21 Duurzaamheid
Met betrekking tot dit artikel staat ultimo 2019 voor ruim € 51 miljoen aan
voorschotten open. Zo staat ultimo 2019 nog een bedrag open van ruim
€ 27 miljoen op de Stichting Afvalfonds voor de aanpak van verpakkingsen zwerfafval. De afrekeningen worden in de jaren 2020 tot en met 2024
verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

205

Artikel 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico's
In het kader van externe veiligheid, inrichtingen en transport zijn
voorschotten verstrekt. Hiervan staat ultimo 2019 circa € 45 miljoen open.
Zo zijn aan de RVO voorschotten verstrekt voor ruim € 10 miljoen in het kader
van de subsidieregeling Verwijdering Asbestdaken en Besluit risico’s zware
ongevallen (BZRO).
Ook zijn binnen het Europese zevende kaderprogramma voor het NanoReg
project, waarin een wetenschappelijke analyse plaatsvindt van beschikbare
gegevens en testmethoden voor de veiligheid van Nanomaterialen, aan
de RIVM voorschotten verstrekt van ruim € 13 miljoen.De voorschotten
worden in de jaren 2020 tot en met 2023 afgerekend.
Artikel 25 Brede doeluitkering
Op grond van de Wet Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer, welke als doel
heeft om op decentraal niveau maatwerk oplossingen mogelijk te maken
voor verkeer- en vervoervraagstukken, zijn voorschotten verstrekt. Daarvan
staat ultimo 2019 nog circa € 1.606 miljoen open en hebben onder andere
betrekking op de provincies (€ 253 miljoen), Metropoolregio Rotterdam-Den
Haag, een fusie van de Stadsregio Rotterdam en het Stadsgewest
Haaglanden, (€ 727 miljoen) en de Stadsregio Amsterdam, voorheen
Regionaal Orgaan Amsterdam (ROA), (€ 626 miljoen). Afwikkeling van deze
voorschotten vindt plaats, nadat de goedkeurende controleverklaringen zijn
ontvangen.
Artikel 97 Algemeen Departement
Aan Boeing zijn voorschotten verstrekt van ruim € 74 miljoen in het kader
van de vervanging het regeringsvliegtuig. In de vliegtuigbranche is het
gebruikelijk een groot deel van het aankoopbedrag als voorschot over te
maken.
Ook zijn voor circa € 31 mln. aan voorschotten verstrekt aan de Stichting
Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) betreffende de exploitatiekosten
voor de periode 2014 tot en met 2018 waarvan de afrekeningen in de jaren
2019 tot en met 2023 worden verwacht.
Daarnaast zijn voorschotten verstrekt aan Van Citters Beheer van
€ 21 miljoen ten behoeve van het project Sanering voormalig Thermphos
Terrein.
Artikel 98 Apparaatuitgaven kerndepartement
Voor diverse wachtgelduitkeringen zijn aan het Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) en aan het Algemeen Burgerlijk Pensi­
oenfonds (ABP) voorschotten verstrekt. Hiervan staat € 32 miljoen open.
Afwikkeling van deze voorschotten vindt plaats, nadat de goedkeurende
controleverklaringen zijn ontvangen.
Ultimo 2019 staat ook een bedrag aan voorschotten open van circa
€ 18 miljoen die verstrekt zijn aan Logius ten behoeve van het Maritiem
Single Window (MSW) dat wordt ontwikkeld en geïmplementeerd door
het ministerie ter invulling van de Europese richtlijn 2010/65. Zeeschepen
die de Nederlandse havens in en uit varen, kunnen via het MSW eenvoudig
digitaal aan hun meldingsverplichtingen jegens de Nederlandse overheids­
instanties voldoen. De verwachte afwikkeling vindt plaats als aan de
gestelde voorwaarde is voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

206

Verloopoverzicht (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2019

4.144.541

In 2019 vastgelegde voorschotten

1.678.459

In 2019 afgerekende voorschotten

‒ 3.455.822

Verdeeld naar jaar van betalen:
‒ 2017 en verder

‒ 1.729.297

‒ 2018

‒ 1.431.365

‒ 2019

‒ 295.160

Openstaand per 31 december 2019

2.367.178

13 en 13a) Garantieverplichtingen en Tegenrekening garantieverplichtingen
Dit zijn verplichtingen waarvan betaling op een later moment afhankelijk is
van een bepaalde omstandigheid (een bepaald risico of een bepaalde
onzekere gebeurtenis) bij de partij die de garantie ontvangt. Dit zijn dus
voorwaardelijke financiële verplichtingen.
Verloopoverzicht (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2019

286.506

Verstrekt in 2019

69.000

Afname risico 2019

‒ 65.462

Openstaand per 31 december 2019

290.044

Toelichtingen
Het luchtvaartbegeleidingssysteem van de Luchtverkeersleiding Nederland
(LVNL) nadert het einde van zijn technische levensduur en dient te worden
vervangen. Daarnaast wordt een uitbreiding van de huisvesting voorzien.
Hiervoor gaat LVNL bij het Ministerie van Financiën leningen aan voor een
totaalbedrag van € 165 miljoen. In het kader van de regelgeving met
betrekking tot het Schatkistbankieren stelt het ministerie zich garant voor
deze leningen. Tot op heden is nog geen beroep op deze faciliteit gedaan.
Ook heeft de LVNL in 2019 drie leningen opgenomen van respectievelijk
€ 34,2 miljoen, € 27 miljoen en € 3,8 miljoen.
De afgegeven garantstellingen aan het ministerie van Financiën ten
behoeve van de verstrekt leningen vallen binnen het bedrag van
€ 165 miljoen en heeft zodoende geen invloed op het openstaande saldo.
Aan het Centraal Bureau voor de afgifte van Rijvaardigheidsbewijzen is in
2019 een garantie verleend van € 4 miljoen voor een nog op te nemen lening
in 2020.
14 en 14a) Andere verplichtingen en Tegenrekening andere verplichtingen
De post Andere verplichtingen vormt een saldo van de verplichtingen per
1 januari van het begrotingsjaar, de aangegane verplichtingen, de daarop
verrichte betalingen en negatieve bijstellingen van in eerdere begrotings­
jaren aangegane verplichtingen.
Verloopoverzicht (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2019

1.504.231

Aangegaan in 2019

8.126.083

Tot betaling gekomen in 2019

‒ 8.004.950

Negatieve bijstellingen in 2019

‒ 21.063

Openstaand per 31 december 2019

1.604.301

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

207

Toelichting
Omvangrijke bijstellingen op de aangegane verplichtingen worden
toegelicht bij de tabellen Budgettaire gevolgen van beleid van het beleids­
artikel waar de bijstelling betrekking op heeft. Dit conform de norm zoals
opgenomen in de leeswijzer.
Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen
Ten aanzien van bestuurlijke verplichtingen worden in het kader van infra­
structurele werken op het terrein van regionale en lokale infrastructuur,
maar ook op het terrein van het waterbeheer, het hoofdwegen- en spoor­
wegennet bestuurlijke afspraken gemaakt. Deze bestuurlijke afspraken zijn
zeer divers in aard en omvang. Deze afspraken worden jaarlijks inzichtelijk
gemaakt in het MIRT overzicht (https://www.mirtoverzicht.nl/), welke
jaarlijks als bijlage bij de begroting van het Infrastructuurfonds wordt
uitgebracht.
Daarnaast is geïnventariseerd of sprake is van bestuurlijke afspraken voor
zover al niet deel uitmakend van de juridische verplichtingen, zoals
opgenomen in de financiële administratie (met name gesloten bestuurs­
overeenkomsten of convenanten met decentrale overheden). Ultimo 2019
is geen sprake van dergelijke bestuurlijke afspraken.
15 en 15a) Deelnemingen en Tegenrekening deelnemingen
Deze balansregel geeft de deelnemingen in besloten en naamloze vennoot­
schappen en internationale instellingen weer.
Specificatie (x € 1.000)
Netherlands Antilles Air Traffic Control (NAATC) NV

0

Winair NV St. Maarten

0

Openstaand per 31 december 2019

0

Toelichting
Het aandelenkapitaal van Winair NV St. Maarten bedraagt 560.000 US dollar
en van Netherlands Antilles Air Traffic Control (NAATC) NV 100 Antilliaanse
guldens. Het deelnemingspercentage in beide ondernemingen bedragen
7,95 en zijn «om niet» verkregen.
4.5 WNT-verantwoording 2019 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en
eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen in de publieke en
semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het
financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctio­
narissen die bij een WNT-instelling geen - al dan niet fictieve - dienstbe­
trekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen
de bezoldiging (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden indien
deze het wettelijk bezoldigingsmaximum te boven gaan. Niet-topfunctiona­
rissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte van de wet.
Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande
functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top
Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het algemeen bezoldigingsmaximum bedraagt in 2019 € 194.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

208

Bezoldiging van topfunctionarissen
Naam
instelling

Naam
topfuncti­
onaris

Functie

Beloning Voorzie­
Totale Individueel
Datum
DienstOp
Motivering
plus
ningen bezoldiging toepas­
einde
verband in externe
(indien
t.b.v.
in 2019 (+
dienst­
fte (+ inhuurbasis onkosten­
selijk
overschrijding)
vergoe­ beloningen tussen
verband
tussen
bezoldi­
dingen betaalbaar haakjes gingsma­
haakjes
(belast) (+
op
bedrag in ximum
omvang in
tussen
termijn(+
2018)
2018)
haakjes
tussen
bedrag in haakjes
2018)
bedrag in
2018)

Datum
aanvang
dienst­
verband

J.H. van
den
Heuvel

Bestuursvoorzitter 1-8-2017

1 (1)

Nee

147.629
(141.224)

20.346
(18.570)

167.975
(159.794)

194.000

ANVS
ANVS

M.P.H.
Plv.
1-8-2017
Brugmans bestuursvoorzitter

1 (1)

Nee

132.831
(129.068)

19.972
(18.315)

152.803
(147.383)

194.000

Wanneer op een topfunctionaris een vordering is ingesteld vanwege een
onverschuldigde betaling is dit gemarkeerd in de kolom «motivering» met
*) Topfunctionarissen met een bezoldiging van €1.700 of minder zijn
gemarkeerd met **).
Naast de hierboven vermelde functionarissen zijn er geen andere functio­
narissen die in 2019 een bezoldiging boven het toepasselijke WNTmaximum hebben ontvangen, of waarvoor in eerdere jaren een vermelding
op grond van de WOPT of de WNT heeft plaatsgevonden of had moeten
plaatsvinden.
Er zijn in 2019 geen ontslaguitkeringen betaald die op grond van de WNT
dienen te worden gerapporteerd.
Er zijn in 2019 geen leidinggevende topfunctionarissen die op grond van
de WNT i.v.m. de cumulatie van dienstbetrekkingen dienen te worden
gerapporteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

209

5 BIJLAGEN
5.1 Bijlage 1. Toezichtrelaties RWT's en ZBO's
Overzichtstabel inzake RWT’s en ZBO’s van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Bedragen x € 1.000)
Naam rwt/zbo1

Begrote bijdrage
moederdepartement
aan rwt/zbo

Gerealiseerde bijdrage
Begrote bijdrage Gerealiseerde bijdrage
moederdepartement overige departementen overige departementen
aan rwt/zbo

Bijzonderheden

APK-erkenninghouders

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Autoriteit Nucleaire
Veiligheid en Straling
(ANVS) (enkel bestuur)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Centraal Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR)*

917

2.396

onbekend

onbekend

Ja. Vermogenspositie
onder druk in 2019.

Commissie m.e.r.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

‒

1.345

onbekend

onbekend

nee

Havenbeheerders

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Stichting VAM (IBKI)*

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Keuringsartsen
Scheepvaart

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Keuringsinstanties
Explosieven

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Keuringsinstanties
Kabelbaaninstallaties

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Keuringsinstanties
Pleziervaartuigen

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Keuringsinstanties
Scheepsuitrusting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

KIWA

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Klassebureaus art.
6 Schepenwet en art. 6 en
3.1 Schepenbesluit 1965
en Binnenvaart

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL)*

100

88

onbekend

onbekend

nee

Nederlands Loodswezen
BV

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Nederlandse
Loodsencorporatie
(NLC)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Dienst voor het
Wegverkeer (RDW)*

ProRail

1.903.000

1.928.000

n.v.t.

n.v.t.

nee

Regionale
Loodsencorporaties
(RLC’s)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Rijkshavenmeester
Rotterdam en
Amsterdam

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak
(StAB)

5.238

5.127

n.v.t.

n.v.t.

nee

Stichting Airport
Coordination
Netherlands (SACN)*

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Stichting
Buisleidingenstraat
Nederland (LSNed)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

De Nationale en
Internationale
Wegvervoer Organisatie
(NIWO)*

220

220

n.v.t.

n.v.t.

nee

Stichting
Scheepsafvalstoffen en
Vaardocumenten
Binnenvaart (SAB)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

Stichting Vaarbewijs- en
Marifoonexamens
(VAMEX)*

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

VTS-operators

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

nee

1 Organisaties met een (*) zijn onder de werking van de Kaderwet zbo’s gebracht. Een groot aantal organisaties is deeltijd-zbo/-rwt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

210

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

211

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

212

1b. Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid

1a. Beleidsdoorlichtingen

1. Ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
van beleid

Soort onderzoek

2016
2017

13
14
16

Bodem en Ondergrond
Wegen en verkeersveiligheid
Kamerbrief over
onderzoeksopzet doorlichting
Spoor

Vindplaats

11
11

Evaluatie Deltawet
Diverse
voortgangsrapportages in het
kader van de «Regeling grote

24

Handhaving en toezicht

11

23

Meteorologie, Seismologie en
Aardobservatie

Eindevaluatie Ruimte voor de
Rivier en Maaswerken

22

Omgevingsveiligheid en
Milieurisico’s

11

21

Kamerbrief over
onderzoeksopzet bd
Duurzaamheid

Tweede tussenevaluatie
Bestuursakkoord Water

2019

21

Duurzaamheid

11

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861-42.html

2014

20

Lucht en geluid (geluid)

Tussentijdse evaluatie
Bestuursakkoord water

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861-54.html

2018

20

Nationaal
samenwerkingsprogramma
luchtkwaliteit

2012

2016

2017

2016

2013

2018

2018

2018

2015

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-338.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30991-34.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-56.html

https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/
bestuursakkoord/

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26399–13.html
2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/32698/kst-32698–13?
resultIndex=1&sorttype=1&sortorder=4

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-544103

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/
2018 rapporten/2018/03/23/eindevaluatie-ruimte-voor-de-rivier/
eindevaluatie-ruimte-voor-de-rivier.pdf

2017

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28966–28.html

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861-46.html

2019

2018

2020

2014 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-442260

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861-17.html

2019

2018

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861–22.html

2017

19

Uitvoering Milieubeleid en
Internationaal

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-862132

18

2015

16

Scheepvaart en Havens

2017 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/09/13/
onderzoeksopzet-beleidsdoorlichting-hoofdstuk-xii-artikel-16openbaar-vervoer-en-spoor

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861–27.html

2020 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32861-55.html

2015 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/11/23/
beleidsdoorlichting-beleidsartikel-12-waterkwaliteit

2021

jaar van afronding

OV en Spoor
2018

2019

2015

11

2020

11

Jaar van start

Waterkwaliteit

Artikel

Integraal waterbeleid

Titel/onderwerp

Overzicht afgerond evaluatie en overig onderzoek

5.2 Bijlage 2. Afgerond evaluatie en overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

213

Soort onderzoek

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34513–1.html
https://www.deltacommissaris.nl/documenten/publicaties/2016/06/21/
evaluatie-water-ro-naar-een-vloeiende-lijn

11
11

11

11

11

11
11
13
13
13
13
14

14

Wettelijke ex post evaluatie
Deltawet Waterveiligheid en
Zoetwatervoorziening
Evaluatie water-RO; Naar een
vloeiende lijn
Tussentijdse beleidsevaluatie
3 grote
waterveiligheidsprogramma’s
«Regeling grote projecten»,
oa HWBP2,Ruimte voor de
rivier en Maaswerken
Evaluatie structuurvisie derde
nota Waddenzee
(tussentijdse) evaluatie
Samenwerkingsagenda
Beheer Waddenzee
Pilot ex-post
doelmatigheidsonderzoek
waterveiligheidsprojecten
Evaluatie Subsidieregeling
HWBP
Evaluatie Besluit en regeling
financiële bepalingen
bodemsanering
Evaluatie structuurvisie derde
nota Waddenzee
Eindevaluatie
sleutelprojecten
Evaluatie Beleidsnota
Drinkwater
Verslag over de wijze waarop
Tracéwet is toegepast
Verslag over de wijze waarop
de Tracéwet is toegepast (incl.
Infrastructuurfonds art. 12)

2015

2013

2019

2015

2015

2015

2019

2017

2017

2015

2016

2015

2016

2016

http://www.pbl.nl/publicaties/koers-houden-in-de-delta

2016

2015

2020

http://mirt2016.mirtoverzicht.nl/mirt_overzicht_2016/
mirt_overzicht_2016/

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33750-A-69.html

http://mirt2015.mirtprojectenoverzicht.nl/ financien/bijlage_2_vgr/
index.aspx

2020 https://zoek.officielebe kendmakingen.nl/ kst-32861–8.html

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-665763

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30015–52.html

2020

2018 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-846672

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/07/06/
beleidsverkenning-waddengebied-tussenevaluatie2017
samenwerkingsagenda-beheer-waddenzee-en-herzienesamenwerkingsagenda-beheer-waddenzee-2016–2018

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-665763

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-788518

2016

2016

2016

https://www.deltacommissaris.nl/binaries/deltacommissaris/
documenten/publicaties/2018/09/18/dp2019-e-voortgangsrapportagezoetwater-in-de-delta/DP2019+E+Voortgangsrapportage+Zoetwater+in
+de+Delta.pdf

11

2019

Deltaprogramma rapport
«Koers houden in de Delta»

2018

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29684–112.html

11

2015

Vindplaats
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/30080
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-18106–221.html

Deltaprogramma Zoetwater:
Evaluatie
waterbeschikbaarheid

2015

jaar van afronding

11

Jaar van start

Evaluatie structuurvisie
Waddenzee

Titel/onderwerp
Artikel
projecten», o.a.
HWBP2,Ruimte voor de rivier
en Maaswerken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

214

Soort onderzoek

14

14

14

Eindrapport voormalig BDU

14
14
14
14
14
14

14

Beweegbare bruggen
Verkeer en
omgevingsinvloeden A8-A9
Inventarisatie KBA's
transportinfrastructuur 2001–
2014
Investeren in Infrastructuur
Toekomstverkenning
welvaart en leefomgeving
cahier mobiliteit
Kansrijk mobiliteitsbeleid
Inventarisatie van financiële
instrumenten die bijdragen
aan innovatie in en
verduurzaming van de (weg)
transportsector

Diverse

14

Wettelijke evaluatie RDW

MIRT-Projectenboek (jaarlijks)

14

14/16

NMCA wegen

NMCA

14

Congestie

14

14

Evaluatie aantal doden en
gewonden in het verkeer

NMCA

14

14/15/16

14/16

Artikel

Evaluatie
meerjarenprogramma
Geluidsanering

Monitoring en evaluatie
«beter benutten»

Beter Benutten

Beter Benutten Vervolg

Rijgeschiktheid langdurig
gebruik Cat. III medicijnen

Titel/onderwerp

Jaar van start

2019

2016

2016

2016

2015

2017

2017

Jaarlijks

2019

2016

2017

2015

2017

2017

2017

2015

2012

2016

2018

2015

Vindplaats

https://beterbenutten.nl/assets/upload/files/BeterBenutten_
Vervolg_rapport_2018%20def.pdf

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/
rapporten/2017/05/01/nationale-markt-en-capaciteitsanalyse-2017nmca/Bijlage+1+Hoofdrapport +Nationale+Markt-+en
+Capaciteitsanalyse +NMCA+2017.pdf

https://www.kimnet.nl/publicaties/papers/2017/11/23/ex-post-evaluatievan-benuttingmaatregelen-om-congestie-te-verminderen

RIGO (2017), Maatschappelijke kosten-batenanalyse A8-A9. analyse van
verkeer en omgevingsinvloeden

EIB (2017), Bouwstenen voor beweegbare bruggen. Verkenning
maatschappelijke kosten en baten

https://www.mirtoverzicht.nl/documenten/publicaties/2018/09/18/
mirt-2019

http://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/bijlagen/cpb-pblboek-19-wlo-2015-mobiliteit.pdf

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/verkeersveiligheid/
2019 documenten/kamerstukken/2019/12/16/verzamelbrief-aoverkeersveiligheid-18-december-2019

2016 http://www.cpb.nl/publicatie/kansrijk-mobiliteitsbeleid

2016

2016 http://www.cpb.nl/publicatie/investeren-in-infrastructuur

2015 http://www.syconomy.nl/Inventarisatie_MKBAs_def.pdf

2017

2017

Jaarlijks

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/verkeersveiligheid/
2019 documenten/kamerstukken/2019/12/16/verzamelbrief-aoverkeersveiligheid-18-december-2019

https://www.rdw.nl/-/media/rdw/rdw/pdf/sitecollectiondocuments/
2016 over-rdw/rapporten/kamerbriefvierde
wettelijkeevaluatiedienstwegverkeer 28rdw29bijlageaef2016.pdf

2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-806234

Tweejaarlijks https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-264683

2017

2017

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29398–463.html

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32252–56.html

jaarlijks https://www.beterbenutten.nl/monitoring-evaluatie-1

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-763135

2018

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/01/
2016 beinvloeding-van-de-rijvaardigheid-bij-langdurig-gebruik-van-icadtscategorie-iii-geneesmiddelen

jaar van afronding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

215

Soort onderzoek
14
14
16
16
16
16
16
16
16

16

16
16
16
16

16

16

16

16
16
16

MKBA vrachtwagenheffing
Voortgangsrapportages HSLZuid groot project en
eindevaluatie
Evaluatie sociale veiligheid
OV
OV-klantenbaronmeter
Evaluatie taxiwet
Evaluatie taxibeleid
Evaluatie boordcomputer taxi
Evaluatie reisverbod
Rapport «Verkenning
informatie-uitwisseling
sociale veiligheid openbaar
vervoer en politie»
Evaluatie
Winterweerprogramma
Evaluatie
dubbeltariefsysteem taxi
OV-klantenbarometer
Krachten bundelen voor
toekomstvast
doelgroepenvervoer en OV
Benchmark
gebruiksvergoeding
spoorgoederenvervoer
Beleidsevaluatie
maximumtarieven
taxivervoer
Eindevaluatie van het
Vervolgprogramma Beter
Benutten in het kader van het
MIRT proces informeren.
Evaluatie aanlegprojecten
spoor
Evaluatie beheer en
onderhoud spoor
NMCA goederenvervoer
integraal 2017

Artikel

Koepelnotitie markt- en
organisatiemodel
vrachtwagenheffing

Titel/onderwerp

Jaar van start

2017

2017

2017

2017

2015

2015

2013

2013

2013

2016

2017

2016

2015

2016

2014

2018

2014

2009

2018

2018

Vindplaats

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/05/15/
evaluaties-taxibeleid

http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2015/05/05/evaluatie-taxiwet.html

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/10/04/
rapport-verboden-in-te-stappen-evaluatie-reisverbod-ov

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=
2017D22844&did=2017D22844

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/08/22/
bijlage-3-evaluatie-programma-winterweer-ns-en-prorail

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/12/19/
vervoerplan-ns-2018-en-beheerplan-prorail-2018

2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-806239

2025

2025

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-865196

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-772802

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-579106

2013 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25847–117.html

2013 http://www.ovklantenbarometer.nl/

2013 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31521–72.html

2017

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/12/21/
2017 verkenning-informatie-uitwisseling-sociale-veiligheid-openbaarvervoer-en-politie

2017

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/taxi/documenten/
2016 rapporten/2017/05/15/rapportage-nulmeting-evaluatie-boordcomputertaxi

2017

2015

2018 http://www.ovklantenbarometer.nl/

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28642–60.html

https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-820760.pdf /
2020 Kamerstukken II, 22 026 / https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
blg-922575

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-862063

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-870980.pdf

jaar van afronding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

216

Soort onderzoek
16
17
17
17
17
17
17
17

17

17

17

17
17
17
17
17
17

18

18

Evaluatie regeling versneld
onderwerken graanresten
Jaarverslagen Alderstafel en
evaluatie
Evaluatie Schipholbeleid
Evaluatie Schipholbeleid
Actualisatie economische
betekenis Schiphol
Het maatschappelijk belang
van het Schipholnetwerk
Evaluatie gebruiksprognose
Schiphol en safety
Evaluatie Regeling
commissies regionaal overleg
burgerluchthavens van
nationale betekenis
Evaluatie gebruiksprognose
Schiphol en safety
Verslag uit over de in de Wet
luchtvaart en het
Luchthavenverkeerbesluit
Schiphol vastgelegde
veiligheids- en
milieuaspecten over de
periode 1 november 2015 tot
en met 31 oktober 2016
Monitor netwerkkwaliteit en
staatsgaranties
Monitor netwerkkwaliteit en
staatsgaranties
Benchmark luchthavengelden
en overheidsheffingen 2017
Evaluatie Omgevingsraad
Schiphol (ORS)
Evaluatie laagvliegroutes
Lelystad
Evaluatie Knowledge and
development center Mainport
Schiphol
Evaluatie subsidieregeling
Zeehaveninnovatieproject IF
artikel 15
Evaluatie subsidieregeling
Zeehaveninnovatieproject IF
artikel 15

Artikel

1-meting Boordcomputer Taxi
(BCT)

Titel/onderwerp

Jaar van start

2017

2014

2017

2019

2019

2017

2019

2017

2017

2014

2017

2014

2019

2019

2014

2014

2017

2016

2018

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/03/14/
bijlage-1-rapportage-eenmeting-bct

Vindplaats

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/03/27/
jaarverslag-2017-omgevingsraad-schiphol

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/11/16/
kamerbrief-over-schiphol-gebruiksprognose-2018

commissies-regionaal-overleg-burgerluchthavens/evaluatiecommissies-regionaal-overleg-burgerluchthavens.pdf

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/12/18/
kamerbrief-over-meten-en-monitoren-vliegtuiggeluid

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?
id=2017D06925&did= 2017D06925
2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-800901

2015

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-827376.pdf

2019

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29665-378.html

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-799581

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-919790

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-799580

2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-29665–237.html

2018

2019

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31936–263.html

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-919789

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-919788

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29665–211.html

2018 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-29665–287.html

Jaarlijks

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/10/04/
2016 ontwerp-van-de-subsidieregeling-onderwerken-graanresten-2018–
2022

2019

jaar van afronding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

217

2a. MKBA's

2 Ex-ante onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
van beleid

Soort onderzoek

19
20

21
21
21
22

22

Global Environment Outlook
SWUNG 1 en
meerjarenprogrammering
geluidsanering 2018
De Regeling groenprojecten
periode 2010–2016 zal in 2017
worden geëvalueerd
MIA/VAMIL
Het programma Van Afval
Naar Grondstof
Voortgangsrapportage op
grond van
biocideverordening
Evaluatie van het Besluit
genetisch gemodificeerde
organismen 2013 en de
Regeling genetisch
gemodificeerde organismen
2013
2018

2014

2017

2017

2017

2015

2019

2017

2019

14

19

Global Land Outlook

2019

Inventarisatie van financiele
instrumenten die bijdragen
aan innovatie in en
verduurzaming van de (weg)
transportsector

19

European Environment State
and Outlook 2020

2019

2017

19

Derde SDG rapportage

2015

2019

13

19

OECD environmental
performance review of The
Netherlands

Maatschappelijke kostenbatenanalyse maatregelen
bodemlood

19

Global Resources Outlook

2014

2017

18

Actualisatie MKBA IDVVprogramma

2018

2016

11

18

Evaluatie subsidieregeling
innovaties duurzame
binnenvaart

Jaar van start

CPB: overstromingsrisico’s

18

Artikel

Evaluatie Quick wins
binnenhavens IF artikel 15

Titel/onderwerp

Vindplaats

http://www.beterbenuttenvaarwegen.nl/Rapporten+en+publicaties/RP
+Eindrapporten/default.aspx

https://www.sdgnederland.nl/wp-content/uploads/2019/05/20190515Derde-SDG-Rapportage-Nederland-Ontwikkelt-Duurzaam-2.pdf

https://read.oecd-ilibrary.org/environment/oecd-environmentalperformance-reviews-the-netherlands-2015_9789264240056-en#page1

https://www.rivm.nl/publicaties/evaluatie-programma-van-afval-naargrondstof-vang-2014-2016

2019

2017

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/verkeersveiligheid/
documenten/kamerstukken/2019/12/16/verzamelbrief-aoverkeersveiligheid-18-december-2019

https://www.ce.nl/publicaties/2029/maatschappelijke-kostenbatenanalyse-maatregelen-bodemlood

2017 CPB (2017), Cost-benefit analysis for flood risk management and water
governance in the Netherlands: an overview of one century

Kamerbrief evaluatie Besluit en Regeling GGO dd 4 juli 2019 / https://
2019 www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/07/04/
wetsevaluatie-besluit-en-regeling-ggo-2013

2020

2018

2018 Genoemd in brief aan TK 33 752 van stas FIN van 17 sept. 2013

2018 Aangekondigd in brief aan TK 30 196 nr.399

2015 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-32252–56.html

2019 https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/27539

2017 https://knowledge.unccd.int/glo/GLO_first_edition

2020 https://www.eea.europa.eu/soer-2020

2019

2015

2019 https://www.resourcepanel.org/reports/global-resources-outlook

2015

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35000-XIII-83.html

2017 https://www.mirtoverzicht.nl/projecten/quick-wins-binnenhavens

jaar van afronding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

218

Soort onderzoek

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29984-858.pdf

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29984-870.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29984-881.html

2016
2016

2015
2019

2019

2017

2018

2018
2016

2017
2018

16
16
16

16
16

16

16

17

17

17
17

17
17

18
18

18

MIRT-Projectenboek (jaarlijks)
Investeren in Infrastructuur
Toekomstverkenning
welvaart en leefomgeving
cahier mobiliteit
Doorlichting financiele
meerjarenreeksen BOV spoor
Maatregelenpakket (en
opdracht monitor effectiviteit)
spoorgoederenvervoer
Voldoen aan Ten-T vereisten
voor het spoorwegnet
gebruikt door
goederentreinen
Kansen en bedreigingen open
toegang spoorinfra voor de
Nederlandse spoormarkt en
vervolgstappen
Toets op de planning
luchtverkeersdienstverlening
Lelystad
«Verkennende MKBA
beleidsalternatieven
luchtvaart»
MIRT-Projectenboek (jaarlijks)
Toekomstverkenning
welvaart en leefomgeving
cahier mobiliteit
Kansrijk mobiliteitsbeleid
Vogelaanvaringen: Evaluatie
Convenant Reduceren risico
vogelaanvaringen Schiphol
2016–2018
KBA brughoogtes
MKBA doorvaarthoogte
kunstwerken i.r.t.
containervaart
Investeren in Infrastructuur

2016

2018

2016

2019

2018

2017
https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-806236

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/05/03/
verkennende-mkba-beleidsalternatieven-luchtvaart

https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/dossier/ 33997/kst-31936–
382.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-593347

http://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/bijlagen/cpb-pblboek-19-wlo-2015-mobiliteit.pdf

http://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/bijlagen/cpb-pblboek-19-wlo-2015-mobiliteit.pdf

Rapport is nog niet definitief

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-890284
2016 http://www.cpb.nl/publicatie/investeren-in-infrastructuur

2018

2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-31409–154.html

2019

2016 http://www.cpb.nl/publicatie/kansrijk-mobiliteitsbeleid

2016

2018 https://www.mirtoverzicht.nl/documenten/publicaties/2018/09/18/
mirt-2019

2018

2017

2019

2019

2019

2015

2016

2016 http://www.cpb.nl/publicatie/investeren-in-infrastructuur

2018 https://www.mirtoverzicht.nl/documenten/publicaties/2018/09/18/
mirt-2019

2017

2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-806235

16

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-862063

Eindrapport – NMCA Bus
Tram en Metro-2017

2017

2018

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-870980.pdf

Vindplaats

14

2019

jaar van afronding

16

2018

NMCA Spoor 2030–2040

Jaar van start

MKBA vrachtwagenheffing

14

Artikel

Koepelnotitie markt- en
organisatiemodel
vrachtwagenheffing

Titel/onderwerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

219

2b. Ander ex-ante onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid

Soort onderzoek
http://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/bijlagen/cpb-pblboek-19-wlo-2015-mobiliteit.pdf

Vindplaats

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/11/21/
evaluatie-doelmatigheid-drinkwaterwet

https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2019-nationaleanalyse-waterkwaliteit_3664.pdf

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625-447.html

2014
2018

11

11

11

17
17
18

18
18
18
18

18
19
20
20

Evaluatie doelmatigheid
drinkwater (evaluatie van
hoofdstuk 5 v.d.
drinkwaterwet o.g.v. art. 60
v.d. Drinkwaterwet)
Nationale analyse en ex ante
evaluatie van het
waterkwaliteitsbeleid
Delta-aanpak waterkwaliteit
Advies van Bureau ICTtoetsing (BIT) over het
programma Landelijk
Meetnet Water 2
Bekostiging
luchtverkeersleiding
RLi advies luchtvaartbeleid
een nieuwe aanvliegroute
Totaaloverzicht Beheer,
onderhoud, vervanging en
renovatie wegen, vaarwegen
en water
Versterking marktstructuur
binnenvaart
Rijksbrede maritieme
strategie 2015–2025
Rijksbrede maritieme
strategie 2015–2025
Deelrapportage Vaarwegen
voor de Nationale Markt- en
Capaciteitsanalyse (NMCA)
Eindevaluatie Project
Mainport Rotterdam
Annual Sustainable Growth
survey
Notitie effectraming Schone
Lucht Akkoord
IBO luchtkwaliteit

2019

2019

2019

2019

2014

2014

2015

2018

2014

2017

2018

2016

2015

https://ec.europa.eu/info/publications/2020-european-semesterannual-sustainable-growth-strategy_en

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30175-340.html

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-918492

2020

2019

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-806237

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-447001

2015 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-31409–70.html

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-483291

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-413631

2019 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/04/18/rliadvies-luchtvaartbeleid-een-nieuwe-aanvliegroute

2015 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31936–258.html

2018

2019

2017

2016 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/04/23/
aanbieden-van-de-notitie-reikwijdte-en-detailniveau-aanvullinggebied-hollandse-kust

2015

11

2016 http://www.pbl.nl/publicaties/waterkwaliteit-nu-en-in-de-toekomst

2016 http://www.cpb.nl/publicatie/kansrijk-mobiliteitsbeleid

2016

jaar van afronding

11

2016

2016

Nader onderzoek
Windenergie op Zeeaanvulling Hollandse Kust

18

Kansrijk mobiliteitsbeleid

Jaar van start

Ex ante evaluatie SGBP’s

18

Artikel

Toekomstverkenning
welvaart en leefomgeving
cahier mobiliteit

Titel/onderwerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

220

3. Overig onderzoek

Soort onderzoek

Vindplaats

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29684–121.html

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28966-28.html
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625–316.html

2018
2013

2016

2018

11

11

11

11
11

11
11
11

11

11
11

De kwaliteit van het
drinkwater in Nederland

Integrale Studie
Waterveiligheid en Peilbeheer
Midterm review beleidsnota
drinkwater
Eindrapport
visitatiecommissie
Waterketen
Beleidsevaluatie
legionellapreventie
Jaarevaluatie
drinkwatertarieven (jaarlijks)
Beleidsverkenning
Toekomstige rol en ambitie
Rijk en Regio voor het
Waddengebied
Ex (dur)ante evaluatie van de
Nederlandse plannen voor de
KRW
Evaluatie nieuwe regelgeving
voor badinrichtingen
Toetsing van de Basiskustlijn
(jaarlijks)

2019

2016

2019

2015

2014

2017

2015

http://www.internetconsultatie.nl/zwembaden

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ kst-29684–152.html

http://publicaties.minienm.nl/documenten/kustlijnkaarten-20192019 resultaten-beoordeling-ligging-kustlijn-op-1-januari-2019-ten-opzichtevan-de-basiskustlijn

2019

2020

2017

2019 De ILT werkt op dit moment nog aan deze rapportage. Deze zal begin
2020 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

2016

2015

2019

2019 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/06/18/
aanbieding-rapport-integrale-studie-waterveiligheid-en-peilbeheerijsselmeergebied

2018 https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/
rapporten/2018/12/20/kwaliteit-drinkwater-van-nederlandsedrinkwaterbedrijven-2017/kwaliteit-drinkwater-van-nederlandsedrinkwaterbedrijven-2017.pdf

2015

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625–335.html

Nader onderzoek naar de
doorwerking van het Besluit
algemene regels ruimtelijke
ordening voor het
Waddengebied

2019

2015

https://www.vnsc.eu/uploads/2019/04/evaluatierapport-verdrag-beleiden-beheer-2014-2018-lr.pdf

2018

2006

11

2018 http://www.rijkswaterstaat.nl/water/veiligheid/
bescherming_tegen_het_water/veiligheidsmaatregelen/kustlijnzorg/
kustlijnkaarten/

2013 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ blg-234688.html

jaar van afronding

5-jaarlijkse evaluatie
activiteiten Scheldeestuarium conform verdrag
met Vlaanderen inzake
samenwerken beleid en
beheer

2018

2013

11

Jaar van start

Verkenning van de veiligheid
in Nederland fase 2

21

11

Artikel

Toetsing van de Basiskustlijn
(kustlijnkaartenboek)

Ex-ante evaluatie Circulaire
economie (inclusief
consumentenbeleid en Van
Afval naar Grondstof (VANG))

Titel/onderwerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

221

Soort onderzoek

2016
2011

13
13

13

IBO flexibiliteit in
infrastructurele planning
Evaluatie stichting
bodemcentrum
Inspire monitor EU

2018
2018
2018
2017

14
14
14
14/16
14
14
14
14
14
14
14
14

Mobiliteit en elektriciteit in
het digitale tijdperk
Fietsfeiten
Trendprognose wegverkeer

Congestie
Opties voor meerverkeersveiligheid
Snelheidshandhaving op 60
en 80km uur
Publieksrapportage
rijkswegennet (3x per jaar)
Strategisch plan
verkeersveiligheid
Evaluatie Code
maatschappelijke participatie
Strategisch plan
verkeersveiligheid
Evaluatie Code
maatschappelijke participatie

Stedelijke bereikbaarheid

2017

14

Fietsen en gezondheid

2016

2017

2016

2017

2018

2017

2018

2017

2017

2012

14/16
14

2013

14/16/18

2019

Smartphonegebruik op de
fiets

Ruimte voor de fiets

Mobiliteitsbeeld

13

2013

13

Heroverweging
bodem(sanerings)beleid

Beleidsevaluatie
Kwaliteitsborging Bodem

2017

11

Periodieke beoordeling van
primaire waterkeringen:
Rapportage eerste
beoordelingsronde primaire
waterkeringen

2015

2019

Jaar van start
11

Artikel

Jaarlijkse
voortgangsrapportage De
staat van ons water

Titel/onderwerp

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bodem-en-ondergrond/
ruimtelijke-ordening-ondergrond

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/05/17/
rapportage-de-staat-van-ons-water

Vindplaats

http://www.pbl.nl/publicaties/mobiliteit-en-elektriciteit-in-het-digitaletijdperk

https://www.swov.nl/publicatie/snelheidshandhaving-op-60en-80kmuur-wegen

https://www.swov.nl/publicatie/opties-voor-meerverkeersveiligheid-2018–2030

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2018/06/07/verdieping-enverklaring-voor-recente-snelle-ontwikkeling-congestie-2014–2016

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2018/05/07/stedelijkebereikbaarheid

https://www.kimnet.nl/publicaties/notities/2018/04/24/trendprognosewegverkeer-2018–2023-voor-rws

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/12/08/
uitkomst-bestuurlijke-overleggen-mirt

2017

https://www.rijksoverheid.nl/ documenten/kamerstukken/ 2017/12/08/
uitkomst- bestuurlijke-overleggen-mirt

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-866302

2017

2018 https://zoek.officielebe kendmakingen.nl/ kst-29398–606.html

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-862791.pdf

2017

2018

2018

2018

2018

2018 https://www.kimnet.nl/publicaties/brochures/2018/03/16/fietsfeiten

2017

2017 http://www.pbl.nl/publicaties/fietsen-leidt-tot-langer-en-gezond-leven

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/12/07/
2017 bijlage-4-onderzoek-arcadis-evaluatie-van-interventies-voorverantwoord-smartphone-gebruik-op-de-fiets

Driejaarlijkse
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29984–317.html
monitoring

Jaarlijks https://www.kimnet.nl/mobiliteitsbeeld

2020

2017 http://inspire.jrc.ec.europa.eu/index.cfm/pageid/182

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ bodem-en-ondergrond/
2017 documenten/ rapporten/2017/03/01/ eindrapport-evaluatie-stichtingbodemcentrum

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-783234.pdf

2015

2023

2019

jaar van afronding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

222

Soort onderzoek

2019

2017
2018

16
16
16

16
16

16

Staat van de
hoofdspoorweginfrastructuur
ERTMS groot project
voortgangsrapportage
ERTMS Marktconsultatie
(programmabeslissing)
Aansturing ERTMS
Modal shift van weg naar
spoor
Jaarverslag spoorveiligheid

2017
2017

2018

2018

2017
2017

16
16
16
16
16
16
16
16
16

16
17
17

17
17

Ruimte voor de fiets
OV-klantenbarometer
Mobiliteitsbeeld
Modal shift goederenvervoer
naar Spoor
Betuweroute: vervoerde
tonnen, emissies en beleid
Bereikbaarheidsindicator
Internationale benchmark
Maatschappelijke kosten
verstoringen op het spoor
Marktontwikkeling
goederenvervoer
Een gezamenlijk systeem?
Vervolgonderzoek naar een
landelijk dataanalysesysteem voor
openbaar vervoer en politie
Waar zouden we zijn zonder
de fiets en de trein?
Luchtvaartnota en
luchthavenbesluiten
Veiligheid vliegverkeer
Schiphol
Benchmark luchthavengelden
en overheidsheffingen
Luchthavencapaciteit en
vliegtarieven

2017

2018

2017

2017

2017

2017

2019

2018

15

Vindplaats

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/01/27/
rapport-onderzoek-aansturing-ertms

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2017/10/13/debereikbaarheidsindicator-uitgewerkt-voor-openbaar-vervoer-bbi-ov

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2017/07/07/debetuweroute-vervoerde-tonnen-emissies-en-beleid

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2017/07/07/het-west-oostgoederenvervoer-in-nederland-modal-shift-naar-spoor

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2018/03/15/
marktontwikkelingen-spoorgoederenvervoer-2005–2016

https://www.kimnet.nl/publicaties/rapporten/2017/12/21/
maatschappelijke-kosten-van-verstoringen-op-het-spoor

https://www.kimnet.nl/publicaties/ rapporten/2018/07/12/waar- zoudenwe-zijn-zonder-de-fiets- en-de-trein

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/02/16/
benchmark-luchthavengelden-en-overheidsheffingen
SEO Economisch Onderzoek en Cranfield University (2017). The impact
2017 of airport capacity constraints on air fares. SEO rapportnummer:
2017-04.

Jaarlijks

https://www.onderzoeksraad.nl/nl/onderzoek/2210/veiligheid2017 vliegverkeer-luchthaven-schiphol?s=39F5CEBFBCD78
BB32D3A727AE9C18584FF795C63

2018 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-31936–491.html

2018

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-849171

2018

2017

2017 https://www.prorail.nl/sites/default/files/benchmark.pdf

2017

2017

2017

2019 https://www.kimnet.nl/mobiliteitsbeeld

2018 http://www.ovklantenbarometer.nl/

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/openbaar-vervoer/
comfortabel-reizen/voorzieningen-stations

2018 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-864094

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/07/06/
2017 tno-2017-r10463-modal-shift-van-weg-naar-spoor-potentie-tot-2050-eneffect-op-co2-uitstoot

2017

https://www.ertms-nl.nl/aanbesteding-+en+contracteringstrategie/
Halfjaarlijks marktconsultaties/marktconsultatie+5/default.aspx // https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-886391.pdf

Halfjaarlijks https://www.ertms-nl.nl/publicaties/1030905.aspx

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29984-851.html

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/verkeersveiligheid/
2019 documenten/kamerstukken/2019/12/16/verzamelbrief-aoverkeersveiligheid-18-december-2019

jaar van afronding

Driejaarlijkse
2016
monitoring

2017

2019

2013

2019

Jaar van start

Monitor verkeersveiligheid
2019 SWOV

Artikel
14

Titel/onderwerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

223

Soort onderzoek

2017
2016

17
17
17
17
17

17

Gatewayreview Lelystad
Gatewayreview
Luchtruimherziening
Beleidsagenda
luchtvaartveiligheid
Evaluatiesubsidie Knowledge
& Development Center (KDC)
Evaluatiesubsidie Knowledge
& Development Center (KDC)
Een luchtvaartstrategie voor
Europa

2018

2019
2019

2019

2019

2019
2019
2019
2019

17
17
17
17
17

17
17
17
17

17

17
17
17

Luchtvaart in Nederland
Welvaartsbijdrage van
vrachtvluchten op Schiphol
Publieksonderzoek NRD voor
Luchtvaartnota 2020-2050
Quick Scan Luchthaven in zee
Schone en stille luchtvaart,
Longread verkenning
technologische innovatie
duurzaam vliegen
Actualisatie economisch
betekenis Schiphol
Het maatschappelijk belang
van het Schipholnetwerk
Monitor netwerkkwaliteit en
staatsgaranties 2019
Rapport Vliegtuiggeluid:
meten, rekenen en beleven
van het RIVM
Review Risk analysis of
runway combination changes
4th runway rule
Stappenplan LIB 5 voor
externe veiligheid
Onderzoek Adecs
groepsrisico
Improving slotcompliance

2018

2019

2019

2018

2018

17

Economische betekenis
Luchtvracht Schiphol

2017

2015

2019

2016

2017

17

2013

Programmaplan
luchtruimherziening

Jaar van start

Externe veiligheid

Artikel
17

Titel/onderwerp
https://www.easa.europa.eu/document-library/general-publications?
publication_ type%5B%5D=144

Vindplaats

https://luchtvaartindetoekomst.nl/luchtvaarnota/documentenluchtvaartnota/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=1560247

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/02/08/
resultaten-quickscan-luchthaven-in-zee

https://luchtvaartindetoekomst.nl/luchtvaarnota/documentenluchtvaartnota/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=1403701

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/11/18/
welvaartsbijdrage-van-vrachtvluchten-op-schiphol

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/11/18/
vervolgmeting-draagvlakonderzoek-luchtvaart

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/11/18/
economische-betekenis-luchtvracht-schiphol

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?
id=2019Z25681&did=2019D52752

2019

2019

2019

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/09/
bijlage-1-rapport-improving-slotcompliance

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/02/07/
bijlage-6-onderzoek-adecs-groepsrisico

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/02/07/
bijlage-4-stappenplan-lib-en-ev

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/02/07/
2019 bijlage-2-review-risk-analysis-of-runway-combination-changes-4thrunway-rule

2019

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-919790

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-919789

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-919788

2019

2019

2019

2019

2019

2019

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22112–2062.html

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/12/15/
2017 evaluatie-kwowledge-development-centre-mainport-schiphol-2018–
2022

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29665–247

2016 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22112–2063.html

2019 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31936-551.html

2017 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-31936–388.html

2018 https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-31936–511.html

2018

jaar van afronding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

224

Soort onderzoek

2018

18
20
20
20
21
21

22

22

Gevolgen Brexit voor
maritieme sector
Jaarlijks monitoringrapport
NSL
Onderzoeken naar mogelijke
knelpunten NSL
Stikstofdioxide in lucht
Monitor Duurzaam Nederland
2017
Circulaire economie: we
willen weten wat we kunnen
meten
Maatschappelijke kosten/
baten-onderzoek naar modalshift vervoersstromen
Chemelot
Programma «Bewust
Omgaan met Veiligheid».
Analyse bevindingen
Onderzoeksraad voor
Veiligheid ten behoeve van
het veiligheidsbeleid van het
Ministerie van IenM.
M.J.G.J.A. Boogers et al. BMC
Onderzoek 2017
2017

2018

2017

2014

2018

2010

2010

2019

17

2019

Notitie Toelichting AERIUS
resultaatbestand berekening
Lelystad Airport

Jaar van start
17

Artikel

Evaluation Coordination
Committee Netherlands Final
report

Titel/onderwerp

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/03/26/
bijlage-1-leeswijzer-stikstof-berekeningen

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/09/
bijlage-2-rapport-evaluatie-werking-ccn

Vindplaats

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/01/15/
bijlage-8-monitoring-rapport-circulaire-economie

https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2017/20/monitor-duurzaamnederland-2017-update-indicatoren

2017 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-848695.pdf

Rapport modal shift voor Chemelot is bijlage bij kamerbrief dd 11 juni
2019 2019 over Verslag Basisnet 2018 // https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-887516

2017

Jaarlijks

2018 http://www.clo.nl/indicatoren/nl0231-stikstofdioxide?ond=20912

http://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/wegbeheer/natuur-en-milieu/
Jaarlijks luchtkwaliteit/nationaal-samenwerkingsprogramma-luchtkwaliteit/
documenten.aspx

Jaarlijks https://zoek.officiele bekendmakingen.nl/ kst-30175-E.html

https://www.kimnet.nl/publicaties/ rapporten/2018/02/08/gaan-we- het2018 schip-in-mogelijke- gevolgen-van-de-brexit- voor-de-nederlandsemaritieme-sector

2019

2019

jaar van afronding

Toelichting
In deze onderzoeksbijlage staan diverse onderzoeken opgenomen die ten
tijde van de opstelling van de begroting nog niet waren voorzien. Voor alle
beleidsartikelen is een beleidsdoorlichting uitgevoerd en besproken met
de Tweede Kamer.
In 2019 is, in aanvulling op reguliere evaluaties en onderzoeken, in lijn met
de Rijksbrede operatie «Inzicht in Kwaliteit» verder gewerkt aan het
vormgeven aan de strategische evaluatieagenda. Hieraan wordt sturing
gegeven door een nieuw op te richten beleidsevalautiecommissie.
Tevens is in 2019 gestart met een beleidsevaluatie Kwaliteitsborging Bodem.
Dit onderzoek heeft betrekking op de periode 2014-2018. Daarnaast zijn de
nodige voorbereidingen van start gegaan ten aanzien van de beleidsdoor­
lichting van artikel 13 van HXII (Water en Bodem) en de beleidsdoorlichting
van artikel 21 van HXII (Duurzaamheid).
Beleid en wetgeving van het departement wordt getoetst in de fase van
totstandkoming conform het interdepartementaal voorgeschreven
integraal afwegingskader (IAK). Specifiek ten aanzien van MIRT projecten
en de te nemen voorkeursbeslissingen ligt altijd een MKBA ten grondslag.
Deze wordt bij de voorkeursbeslissing openbaar. Over de voortgang van
de besluitvorming over MIRT projecten wordt de Tweede Kamer ieder half
jaar geïnformeerd via een rapportage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

225

5.3 Bijlage 3. Inhuur externen
Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van externe
adviseurs en tijdelijk personeel
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Verslagjaar 2019 (bedragen x € 1.000)
Programma- en apparaatskosten1
1. Interim-management

7.110

2. Organisatie- en Formatieadvies

3.827

3. Beleidsadvies

7.288

4. Communicatieadvisering

3.685

Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

21.910

5. Juridisch Advies

2.049

6. Advisering opdrachtgevers automatisering

15.718

7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie

5.020

(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

22.786

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)2

180.603

Ondersteuning bedrijfsvoering

180.603

Totaal uitgaven inhuur externen

225.299

1 Realisaties van Agentschappen zijn o.b.v. kosten en de realisaties van de Bestuurskern zijn o.b.v. werkelijke uitgaven.
2 Deze categorie bestaat uit drie posten. (1) De uitzendkrachten van het ministerie (€9,6 miljoen); (2) de uitgaven externe inhuur ten behoeve van het primaire proces van
de uitvoeringsorganisatie RWS, die niet of niet gemakkelijk zijn onder te brengen onder de acht door BZK onderscheiden categorieën externe inhuur (€67,2 miljoen); (3)
Inhuurcontracten voor dienstverlening die niet tot de kernactiviteiten van RWS behoren en naar aard van de activiteit de aanschaf van een product betreffen, maar onder
de definitie van externe inhuur vallen (€103,8 miljoen).

Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
Inhuur externen buiten raamovereenkomsten

2019

Aantal overschrijdingen maximumuurtarief

0

Toelichting op het inhuurpercentage 2019
In 2019 gaf het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat € 225 miljoen aan
externe inhuur uit. De uitgaven voor het ambtelijke personeel bedroegen
€ 1,2 miljard. Samen zijn de uitgaven € 1,4 miljard. Het ministerie van Infra­
structuur en Waterstaat, komt in 2019 evenals in 2018 op een inhuurper­
centage van totaal 16,1%. Hiermee is de norm van 10% overschreden.
Dit was noodzakelijk om de hoge productieopgave te kunnen realiseren.
De belangrijkste oorzaak van de overschrijding is namelijk de inhuur op nietkerntaken bij Rijkswaterstaat (RWS). Het inhuurpercentage in 2019 zonder
inhuur op niet-kerntaken is 9,4% en valt wel binnen de norm van 10%.
Van de € 225 miljoen die IenW in 2019 aan inhuur heeft uitgegeven, is
€ 188 miljoen aan Rijkswaterstaat toe te wijzen. De € 188 miljoen is 18% ten
opzichte van het RWS-totaal en is afgerond als volgt verdeeld:
• € 85 miljoen betreft inhuur op kerntaken
• € 104 miljoen betreft inhuur op niet-kerntaken
RWS spant zich met succes in om de inhuur op niet-kerntaken zoveel
mogelijk om te zetten naar contracten op basis van productafspraken (uitbe­
steding). In 2019 is de inhuur op niet-kerntaken opnieuw gedaald (met
€ 1 miljoen). De inhuur op niet-kerntaken in het primaire proces wordt met
name onder de posten onderhoud in de staat van baten en lasten en aanleg
op het Infrastructuurfonds en het Deltafonds verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

226

De inhuur op kerntaken is gestegen in vergelijking met 2018 (met
€10 miljoen). Dat is met name het gevolg van de hogere productieopgave,
waardoor ook de kosten voor eigen personeel van RWS zijn toegenomen.
Daarnaast blijft het, door krapte op de arbeidsmarkt voor specialistische
functies, moeilijk de benodigde capaciteit op kerntaken volledig te kunnen
invullen met eigen personeel. RWS heeft maatregelen genomen om de
inhuur op apparaat (kerntaken) de komende jaren verder te laten dalen.
Het gaat dan onder meer om extra inzet op het werven van eigen personeel,
een flexibele interne pool om snel interne inzet te kunnen organiseren en
interne loopbaanontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

227

5.4 Bijlage 4. Rapportage Correspondentie
Overzicht tijdigheid maatschappelijke correspondentie
Rapportage Behandeling corres­ Aantal ingekomen Aantal afgedaan
pondentie
jaar t
jaar t1

Aantal afgedaan Aantal afgedaan Aantal niet tijdig
binnen verdaagde na instemming
met verder uitstel
termijn

Aantal afgedaan
binnen termijn

Aanvragen om WOB-besluit
-Kerndepartement

79

25

37

- ILT

68

57

10

21

- PBL

2

1

- RWS

122

105

- KNMI

3

2

- Kerndepartement

86

204

1212

17

- ILT

380

253

209

70

Waarvan bezw.bestuurlijke
boete

161

214

144

86

48

11

1

1

- ILT

38

35

- PBL

0

- RWS

49

- Kerndepartement

40
1

40

35

19

11
1 uitstel gevraagd

Bezwaarschriften
66
44

- PBL
- RWS

24

8

5

34

34

34

1

48

37

3

5

3

4.887

454

4.124

1.003

- ILT

15.738

15.616

13.844

1.894

- PBL

191

- RWS

104.428

- KNMI

1.645

- KNMI
Klaagschriften
- Kerndepartement

- KNMI
n.v.t

Andere (Burger)brieven

n.v.t.

181
104.583

96.071

1 Inclusief restant verzoeken uit jaar t-1 (vanwege overloop bij de afdoening van zaken over kalenderjaren heen correspondeert het totaal aantal afgedaan niet (altijd) met
het aantal ingekomen).
2 10 bezwaarschriften zijn ingetrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

228

5.5 Bijlage 5. Lijst van afkortingen
LIjst van afkortingen
A.
ABS

Absolute waarde

ACM

Autoriteit Consument & Markt

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

ANVS

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

AO

Algemeen Overleg

APK

Algemene Periodieke Keuring

AR

Algemene Rekenkamer

AWACS

Airbone Warning And Control Station

AWB

Algemene wet bestuursrecht

B.
BAW

Bestuursakkoord Water

BBP

Bruto Binnenlands Product

BDU

Brede Doeluitkering

BES

Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Bevb

Besluit externe veiligheid buisleidingen

Bevt

Besluit externe veiligheid transportroutes

BIRK

Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit

BNP

Bruto Nationaal Product

BOA

Beleidsondersteuning en Advies

BRZO

Besluit Risico’s Zware Ongevallen

BSV

Bureau Sanering Verkeerslawaai

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

C.
CBR

Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CCR

Centrale Commissie voor de Rijnvaart

CDM

Clean Development Mechanism

CLH

Classification and Labelling Harmonisation

CLRTAP

Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution

CLSK

Commando Luchtstrijdkrachten

CO2

Koolstofdioxide

COGEM

Commissie Genetische Modificatie

CPB

Centraal Planbureau

CROS

Commissie Regionaal Overleg luchthaven Schiphol

CROW/KpVV

CROW Kennisplatform Verkeer en Vervoer

Ctgb

College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden

D.
dB(A)

Decibel (audio)

DBFM

Design-Build-Finance-Maintenance

DCC

Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing

DEF

Ministerie van Defensie

DF

Deltafonds

DGLM

Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritiem

DGMo

Directoraat-Generaal Mobiliteit

E.
EASA

European Aviation Safety Agency

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

229

EC

Europese Commissie

ECAC

European Civil Aviation Conference

ECHA

European Chemicals Agency

ECN

Energieonderzoek Centrum Nederland

EEA

European Environment Agency

EICB

Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart

EMSA

Europese Maritieme Veiligheidsagentschap

EMV

Meerjarige onderzoeksprogramma elektromagnetische velden

ERTMS

European Rail Traffic Management System

ESA

European Space Agency

ESO

Ernstige Scheepsongevallen

EU

Europese Unie

EU ETS

Europese CO2 emissiehandelssysteem / EU Emissions Trading System

EZ

Ministerie van Economische Zaken

F.
FABEC

Functional Airspace Block Europe Central

Fin

Ministerie van Financiën

FLO

Functioneel leeftijdsontslag

G.
GGO

Genetisch Gemodificeerd Organisme

GIS

Geluidsisolatie Schiphol

GT

Bruto Tonnage

GVKA

Geïntegreerde Verplichtingen-Kasadministratie

H.
HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

HSL

Hogesnelheidslijn

HVWN

Hoofdvaarwegennet

HWBP

Hoogwaterbeschermingsprogramma

HWN

Hoofdwegennet

I.
ICAO

International Civil Aviation Organization

ICT

Informatie- en communicatie Technologie

IenM

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

IF

Infrastructuurfonds

IGRAC

International Groundwater Resources Assessment Centre

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

IMO

International Maritime Organisation

Inspire

Europese Richtlijn voor harmonisatie van geo-informatie

Interreg

Programma voor transnationale samenwerking op het gebied van innovatieve en
ruimtelijke gebiedsontwikkeling

IOV

Impuls Omgevingsveiligheid

IPCC

Intergovernmental Panel on Climate Change

IPO

Interprovinciaal Overleg

ITS

Intelligente Transportsystemen

IWA

Internationale Wateraanpak

K.
KDC

Knowledge & Development Center

KIM

Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid

KLM

Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.

KNMI

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

230

KpVV

Kennisplatform Verkeer en Vervoer

KRM

Kaderrichtlijn mariene strategie

KRW

(Europese) Kaderrichtlijn Water

Kton

Kiloton (miljoen kilo)

L.
LAP

Landelijk Afvalbeheerplan

LAVS

Landelijk Asbestvolgsysteem

Lden

Level day-evening-night

LIB

Luchthavenindelingbesluit

Lnight

Night Level

LSNed

Leidingenstraat Nederland

LTSA

Lange Termijn Spooragenda

LVB

Luchthavenverkeerbesluit Schiphol

LVNL

Luchtverkeersleiding Nederland

M.
MER

Milieueffectrapportage

MIA

Milieu investeringsaftrek

MIRT

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

MJPG

Meerjarenprogramma Geluidsanering

MKB

Midden- en Kleinbedrijf

MKBA

Maatschappelijke kosten-Bbtenanalyse

MOU

Memorandum of Understanding

Mton

Megaton (1 miljard kilo)

N.
NAS

Nationale Adoptie Strategie

NCAP

New Car Assessment Programme

NDOV

Nationale Data Openbaar Vervoer

NEa

Nederlandse Emissieautoriteit

NEC

National Emission Ceiling

NGO

Non-gouvernementele organisatie

NH3

Ammoniak

NIWO

Stichting Nationale en Internationale Wegvervoerorganisatie

NKWK

Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat

NLC

Nederlandse Loodsencorporatie

NMCA

Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse

NMVOS

Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan

NO2

Stikstofdioxide

NOVB

Nationaal Openbaar Vervoer Beraad

NOx

Stikstofoxiden

NRV

National Reference Value

NS

Nederlandse Spoorwegen

NSL

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

NWO

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

O.
OCW

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OD

Omgevingsdiensten

OECD

Organisation for Economic Co-operation and Development

OESO

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

OLO

Omgevingsloket Online

ORS

Omgevingsraad Schiphol

OSPAR

Oslo-Parijs

OTIF

Organisation pour les Transports Internationaux Ferroviaires

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

231

OV

Openbaar vervoer

OVV

Onderzoeksraad voor Veiligheid

P.
PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PGS (15)

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen

PHS

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

PRTR

Kiev Protocol on Pollutant Release and Transfer Registers

PSR

Projectstimuleringsregeling

R.
RAC

Committee for Risk Assessment

RCW

Regiecollege Waddengebied

RDW

Rijksdienst voor het Wegverkeer

REACH

Registratie, Evaluatie en Autorisatie Chemische Stoffen

RHB

Rijkshoofdboekhouding

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RMO

Risk Management Options

RMRG

Regeling Maatregelen Rijvaardigheid en Geschiktheid

RVO.nl

Rijksdienst voor ondernemend Nederland

RvS

Raad van State

RWS

Rijkswaterstaat

RWT

Rechtspersoon met een wettelijke taak

S.
SACN

Stichting Airport Coordination Netherlands

SDG

Sustainable Development Goal

SO2

Zwaveldioxide

SSO

Shared Services Organisatie

SSP

State Safety Programme 2015-2019

StAB

Stichting Advisering Bestuursrechtspraak

SURF

Smart Urban Regions in the Future

SVHC

Substance of Very High Concern

SVIR

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

SWOV

Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid

SWUNG

Samen Weken aan de Uitvoering van Nieuw Geluidsbeleid

SZW

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

T.
TK

Tweede Kamer

TRG

Totaal Risicogewicht Grenswaarde

TVG

Totaal Volume Geluid

U.
UNISDR

United Nations International Strategy for Disaster Reduction

UNEP

United Nations Environment Programme

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

UNFCCC

United Nations Framework Convention on Climate Change

UvW

Unie van Waterschappen

V.
VAMEX

Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens

VAMIL

Vrijwillige afschrijving milieu-investeringen

VANG

Van Afval Naar Grondstof

VN

Verenigde Naties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

232

VNECE

Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (United Nations
Economic Commission for Europe, UNECE)

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VOS

Vluchtige Organische Stoffen

VROM

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

VTH

Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving

VVN

Veilig Verkeer Nederland

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

W.
Wabo

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht

Wbb

Wet bodembescherming

WMO

Wereld Meteorologische Organisatie

Y.
/
Z.
ZBO

Zelfstandig Bestuursorgaan

ZESO’s

Zeer Ernstige Scheepvaartongevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

233

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XII, nr. 1

234