Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 175

Huwelijks- en gezinsmigratie

35 341

Initiatiefnota van het lid Becker «In Nederland
beslis je over je eigen leven»

Nr. 71

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2021
Op 25 mei 2021 heeft uw Kamer met de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid een debat gevoerd over anti-islam sentimenten
(Handelingen II 2020/21, nr. 79, Debat over anti-islamsentimenten in de
samenleving). In dit debat heeft het lid Becker (VVD) verzocht om de
verkenning naar de juridische mogelijkheden om te komen tot een
wettelijk verbod op het uitvoeren van maagdenvlieshersteloperaties op
korte termijn aan de Tweede Kamer te sturen, met als doel deze te
betrekken bij de kabinetsformatie. In deze brief zullen wij, conform dat
verzoek en de eerdere toezegging, uw Kamer informeren over de
uitkomsten van deze ambtelijke verkenning. Wij nemen echter geen
besluit over het wel of niet starten van een wetgevingstraject gericht op
invoering van een wettelijk verbod. Dat is aan een volgend kabinet. In
deze brief gaan wij eerst kort in op de eerdere informatie die met uw
Kamer is gedeeld over dit onderwerp en vervolgens op de mogelijkheden
om te komen tot een (wettelijk) verbod.
Samenvatting van deze brief
•

•

1

kst-32175-71
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

In de dagelijkse praktijk worden, zij het in beperkte mate, maagdenvlieshersteloperaties uitgevoerd of bewijzen van maagdelijkheid
afgegeven door artsen. Daarom heeft de NVOG1 op 28 augustus 2020
een aangepast standpunt gepubliceerd met als uitgangspunt dat
hersteloperaties in principe niet meer worden uitgevoerd.
Voor zover een wettelijk verbod op het uitvoeren van maagdenvlieshersteloperaties noodzakelijk en wenselijk wordt geacht, kan daarvoor
een grondslag worden gevonden in de Wet bijzondere medische
verrichtingen (Wbmv). Op grond van de Wbmv kan mogelijk deels een

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 175, nr. 71

1

•

verbod op het afgeven van maagdelijkheidsbewijzen worden geregeld.
Onder artsen is zeer weinig draagvlak voor een wettelijk verbod.
Voor het tegengaan van advertenties voor maagdenvlieshersteloperaties via internet of in tijdschriften en kranten, zijn in beginsel twee
mogelijkheden: door middel van zelfregulering door de sector
(opstellen reclamecode) of door het instellen van een wettelijk verbod
in een aparte wet op het gebied van maagdenvlieshersteloperaties. Op
dit moment bestaat een dergelijke wet niet.

Conclusies maagdenvlieshersteloperaties
De Staatssecretaris van VWS en de Minister voor Rechtsbescherming
hebben uw Kamer op 18 maart 20212 geïnformeerd over de voortgang
van de actieagenda Schadelijke Praktijken. In deze brief is onder meer
aangegeven in hoeverre maagdenvlieshersteloperaties nog voorkomen,
of en in welke gevallen sprake is van het afgeven van maagdelijkheidsbewijzen en welke mogelijkheden er in algemene zin zijn om tot een verbod
op het maken van reclame te komen. In deze brief is door de Staatssecretaris van VWS geconcludeerd dat:
• In de dagelijkse praktijk, zij het in beperkte mate, maagdenvlieshersteloperaties worden uitgevoerd of bewijzen van maagdelijkheid worden
afgegeven door artsen. Dit is onwenselijk gelet op het zelfbeschikkingsrecht van (jonge) vrouwen en de mythes die hiermee in stand
worden gehouden.
• Onder artsen zeer weinig draagvlak is voor een wettelijk verbod op het
uitvoeren van maagdenvlieshersteloperaties of maagdenvliescontroles. Dit blijkt zowel uit het onderzoek van AEF, maar ook uit gesprekken
die door het Ministerie van VWS zijn gevoerd met de NVOG en de
LHV3. De belangrijkste reden geen wettelijk verbod in te willen stellen
is dat de vrouwen dan niet meer geholpen kunnen worden met
voorlichting en/of geen alternatieven meer krijgen aangereikt. De
gevolgen hiervan zijn, volgens de artsen, lastig in te schatten, maar het
risico bestaat dat hersteloperaties in het illegale circuit en/of in het
buitenland worden uitgevoerd.
Naar aanleiding van een unaniem verzoek van uw Kamer is een
verkenning toegezegd naar de mogelijkheden van een wettelijk verbod op
hersteloperaties, het afgeven van maagdelijkheidsbewijzen en het maken
van reclame voor deze praktijken.
Verkenning naar mogelijkheden voor een wettelijk verbod
Onderstaand schetsen wij de juridische mogelijkheden om tot een
(wettelijk) verbod te komen. Bij ieder onderwerp gaan we in op de (reeds
bestaande) mogelijkheden tot zelfregulering door de beroepsgroepen en
de mogelijkheden om op grond van wet- en regelgeving tot een verbod te
komen (regulering).
Maagdenvlieshersteloperaties
Uw Kamer heeft in de afgelopen jaren meerdere malen aandacht
gevraagd voor het onderwerp maagdenvlieshersteloperaties. De kern van
het vraagstuk is dat (jonge) vrouwen worden gedwongen of zich
gedwongen voelen, bijvoorbeeld voor het sluiten van het huwelijk, het
(niet-bestaande) maagdenvlies te herstellen. Dit is een ongewenste
inperking van het zelfbeschikkingsrecht van (jonge) vrouwen.

2
3

Kamerstukken 32 175 en 35 341, nr. 70
Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 175, nr. 71

2

De Minister van VWS heeft met de NVOG afgesproken het standpunt
maagdenvlieshersteloperaties aan te passen. Dit aangepaste standpunt is
op 28 augustus 20204 gepubliceerd en heeft als strekking dat artsen in
principe geen maagdenvlieshersteloperaties meer uitvoeren. De arts richt
zich primair op het onderzoeken van de hulpvraag en het geven van
voorlichting, waaronder informatie over misvattingen rondom het
«maagdenvlies» en maagdelijkheid. In die gevallen waarbij sprake kan zijn
van levensgevaar of geweld jegens de vrouw dient het stappenplan van
de KNMG-meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld gevolgd te
worden. Alleen als de vrouw van oordeel is dat de ernstige problematiek
die ten grondslag ligt aan haar verzoek niet op andere wijze kan worden
opgelost, kan worden overwogen een operatie uit te voeren.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) handhaaft de naleving van
dit standpunt op basis van signalen en beschikbare informatie. Het
standpunt valt onder de reikwijdte van het begrip «goede zorg», als
bedoeld in de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz).5
Zorgverleners dienen op grond van deze wet goede zorg te verlenen, dat
wil (onder meer) zeggen dat zij dienen te handelen in overeenstemming
met de op hen rustende verantwoordelijkheid, voorvloeiend uit de
professionele standaarden. Als de IGJ constateert dat een arts een
hersteloperatie uitvoert, maar de stappen van het standpunt niet heeft
doorlopen, kan de IGJ optreden.
Voor zover een wettelijk verbod noodzakelijk en wenselijk wordt geacht,
kan daarvoor een grondslag worden gevonden in de Wet bijzondere
medische verrichtingen (Wbmv). De Wbmv biedt de mogelijkheid om een
verbod in te stellen op het uitvoeren van een medische verrichting als
deze om maatschappelijke, juridische of ethische redenen zodanig
ongewenst wordt geacht dat er een algeheel verbod op moet worden
gesteld.6 De IGJ kan toezicht houden op naleving van dit wettelijk verbod
op basis van signalen en beschikbare informatie.
Maagdelijkheidsbewijzen
De LHV heeft aangegeven dat het voorkomt dat vrouwen (of stellen) op
consult komen bij de huisarts met vragen over seksualiteit en het
maagdenvlies. Bijvoorbeeld als zij gemeenschap hebben gehad voor het
huwelijk en zich zorgen maken over het maagdenvlies dat daardoor niet
meer intact zou zijn, om een verleden met seksueel misbruik af te kunnen
sluiten of om een gevoel van eigenwaarde, zelfvertrouwen of eer te
herstellen. Zij worden dan geholpen door bijvoorbeeld het geven van
voorlichting. Huisartsen verstrekken, in algemene zin, geen geneeskundige verklaringen aan de eigen patiënten, dus in beginsel ook geen
bewijzen over maagdelijkheid. Een geneeskundige verklaring mag alleen
worden afgegeven door een onafhankelijke arts die deskundig is op het
gebied van de vraagstelling7.
Uit de verkenning volgt dat op grond van de Wbmv mogelijk deels een
verbod op het afgeven van maagdelijkheidsbewijzen kan worden
geregeld. Bepaald kan worden dat het voor de verrichters tot wie het
verbod op het uitvoeren van maagdenvlieshersteloperaties is gericht, ook
verboden is om een verklaring af te geven dat de hersteloperatie is

4

Standpunten | NVOG
Kamerstukken 28 345 en 31 839, nr. 235
De Wbmv kent op dit moment één specifiek verbod, dat is het verbod op het uitvoeren van
medische verrichtingen met toepassing van xenotransplantatie (artikel 6a Wbmv).
7
Geneeskundige verklaring | KNMG
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 175, nr. 71

3

uitgevoerd dan wel niet noodzakelijk is. De reikwijdte van een dergelijk
verbod op grond van de Wbmv is echter beperkt.
Deze wet biedt geen grondslag voor een breder verbod op de afgifte van
maagdelijkheidsbewijzen als er geen link is met de medische verrichting,
aangezien dit niet strookt met de grondslag van de wet.
Andere bestaande wet- en regelgeving, zoals de Wkkgz of de Wet op de
geneeskundige behandelovereenkomst (Wgbo) behelzen wetten met
algemene normen voor hulp- en zorgverleners en bieden evenmin een
geschikte grondslag om een specifiek wettelijk verbod op het afgeven van
maagdelijkheidsbewijzen in te stellen.
Reclame
Op grond van de Mediawet is het verboden om op televisie en radio
reclame te maken voor medische ingrepen. Voor andere media (bijvoorbeeld internet, tijdschriften, kranten) bestaan twee mogelijkheden om te
voorkomen dat voor maagdenvlieshersteloperaties geadverteerd wordt.
Ten eerste kan dit door middel van zelfregulering door de (commerciële)
sector. Hier stellen de branche- of beroepsverenigingen een reclamecode
op, waarin wordt bepaald dat adverteerders geen reclame meer mogen
maken voor in dit geval maagdenvlieshersteloperaties. De Reclame Code
Commissie toetst vervolgens of bedrijven zich aan deze gedragsregels
houden.
De tweede mogelijkheid is het instellen van een wettelijk verbod in een
aparte wet op het gebied van maagdenvlieshersteloperaties. Het maken
van reclame is geen medische verrichting. Dit betekent dat de Wbmv geen
grondslag biedt voor een reclameverbod, aangezien die wet uitsluitend
een grondslag biedt om medische verrichtingen te verbieden. Er is verder
geen specifieke wetgeving op het terrein van maagdenvlieshersteloperaties.
Tot slot
Met deze brief hebben wij inzichtelijk gemaakt wat de mogelijkheden en
onmogelijkheden zijn om een wettelijk verbod in te stellen. Het is aan een
volgend kabinet om hier – ook gelet op de bezwaren van artsen tegen een
dergelijk verbod – een besluit over te nemen.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 175, nr. 71

4