Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1638
Vragen van de leden Maijen Jan Vos (beiden PvdA) en het lid Klaver
(GroenLinks) aan de minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking en de staatssecretaris van Economische Zaken
over mogelijke bijdrage van voedselproducenten aan
mensenrechtenschendingen in ontwikkelingslanden (ingezonden 27 februari
2013).
Antwoord van minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) mede namens de staatssecretaris van
Economische Zaken (ontvangen 12 maart 2013).
Vraag 1
Kent u het Oxfam rapport «Behind the Brands» over de sociale en milieu
impacts van de tien grootste voedsel- en drankenproducenten in de wereld?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de bevinding van Oxfam dat geen van de tien grootste
voedsel- en drankenproducenten in de wereld door de test komt met een
goede algemene score op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk
verantwoord ondernemen?
Antwoord 2
Ik deel de analyse van Oxfam dat een aantal bedrijven uit de voedingsmiddelensector op de goede weg is voor wat betreft duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar dat er nog veel ruimte is voor
verbetering. Het oordeel dat alle bedrijven onvoldoende scoren is voor
rekening van Oxfam. Relevanter is dat de ranking laat zien dat er grote
verschillen zitten tussen de bedrijven en dat bedrijven worden aangemoedigd
om van elkaar te gaan leren in een «race to the top». Het kabinet is van
mening dat we van de voedingsmiddelenconcerns mogen vragen dat zij zich
inzetten om die verbetering te realiseren. Samenwerking met andere partijen
binnen de keten is daarin cruciaal.

1

ah-tk-20122013-1638
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

http://www.oxfamnovib.nl/Redactie/Downloads/Rapporten/bp166-behind-brands-260213embargo-en%20(1).pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat voedsel- en drankenproducenten transparanter moeten
zijn over de herkomst van hun producten en de productieomstandigheden in
hun toeleveringsketen zodat consumenten een beter inzicht krijgen of deze
bedrijven wel echt duurzaam en maatschappelijk verantwoord opereren?
Antwoord 3
Transparantie is een belangrijke voorwaarde voor dialoog met stakeholders
en het goed informeren van consumenten. Daarnaast is het van belang dat
claims van producenten op het gebied van duurzaamheid worden onderbouwd met feiten. Het rapport laat zien dat de voedingsmiddelenindustrie uit
concurrentieoverwegingen terughoudend is met het verschaffen van
informatie over de toeleveringsketen.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de keuzevrijheid van de consument te beperkt is door
intransparantie in de productieketen van voedsel en dat deze intransparantie
een rem is op de verduurzaming van de voedselproductie? Op welke wijze
gaat u de huidige intransparantie tegen?
Antwoord 4
Consumenten hebben in veel gevallen de mogelijkheid om een bewuste
keuze te maken over de aanschaf van levensmiddelen, bijvoorbeeld door te
kiezen voor gecertificeerde producten. Consumenten moeten erop kunnen
vertrouwen dat claims van producenten over duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen stroken met de productiepraktijk in ontwikkelingslanden. Hiervoor is transparantie over de herkomst en productieomstandigheden van belang. Dit is primair de verantwoordelijkheid van de sector.
Daar waar de overheid via het bedrijfsleveninstrumentarium direct betrokken
is bij investeringen in de sector sporen we aan tot maximale openheid.
Vraag 5 en 6
Deelt u de zorg dat niet één van de grootste voedsel- en drankenproducenten
in de wereld publiekelijk heeft toegezegd om boeren eerlijke prijzen te gaan
betalen? Zo ja, hoe stimuleert u dat producenten wel eerlijke prijzen betalen
aan boeren? Zo nee, waarom niet?
Op welke wijze stimuleert u de in Nederland gevestigde voedsel- en
drankenproducenten om hun toeleveringsketen structureel te verduurzamen?
Antwoord 5 en 6
Ik deel de zorg dat boeren in ontwikkelingslanden door hun positie in de
keten kwetsbaar zijn en daardoor vaak een lage prijs kunnen krijgen voor hun
producten. Via onder ander het 2SCALE programma, IDH en organisaties als
Solidaridad en Agriterra werk ik met bedrijven die in Nederland of elders
gevestigd zijn aan programma’s om o.a. de inkomenspositie van boeren en
boerinnen te verbeteren. Ook andere maatschappelijke organisaties die ik
steun via het Medefinancieringsstelsel II, waaronder Oxfam Novib, dragen bij
aan deze doelstelling. Bijvoorbeeld door boeren te helpen zich beter te
organiseren en aandacht te hebben voor goede landbouwpraktijken die op
duurzame wijze opbrengsten en toegang tot markten verbeteren. In veel
gevallen zien we dat deze programma’s ook in het belang van bedrijven
werken, die op deze manier toegang krijgen tot meer of kwalitatief betere
grondstoffen.
Daarnaast gebruik ik de OESO richtlijnen voor multinationale ondernemingen
om bedrijven op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Hierin is sinds 2011
opgenomen dat bedrijven geen minder gunstige lonen en arbeidsvoorwaarden zouden moeten hanteren dan vergelijkbare werkgevers in het gastland en
tenminste een leefbaar loon moeten betalen.
Kleine boeren zijn als zelfstandige producenten van grondstoffen niet
rechtstreeks in dienst zoals een werknemer. Desondanks beschouw ik deze
bepaling ook op hen van toepassing. Afnemers van deze producenten
moeten boeren dus in staat stellen een leefbaar inkomen te genereren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 7
Bent u bereid er voor te zorgen dat de in Nederland gevestigde voedsel- en
drankenproducenten niet bijdragen aan de oneerlijke onteigening van land en
schendingen van landrechten in ontwikkelingslanden? Zo ja, op welke wijze?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Van Nederlandse bedrijven vraag ik dat zij de OESO richtlijnen voor multinationale ondernemingen naleven, waarin de verantwoordelijkheid tot het
voorkomen van mensenrechtenschendingen is opgenomen. Zij dienen zich
ook te vergewissen van de risico’s op mensenrechtenschendingen bij
landverwerving en daar gepaste consequenties uit te trekken.
Daarnaast bestaat een aantal specifieke richtlijnen, voor specifieke kwesties
van bijvoorbeeld het Committee on World Food Security (CFS) waar het
landrechten betreft of de Performance Standards van de International Finance
Corporation (IFC) als het om financiële transacties gaat. De kracht van dit
soort richtlijnen zit voornamelijk in de zelfregulerende werking binnen de
sectoren waarop ze betrekking hebben. De overheid is een voorstander van
dergelijke initiatieven en speelt een actieve rol bij de totstandkoming van
deze vrijwillige richtlijnen, bijvoorbeeld bij de vorig jaar aangenomen CFS
Voluntary Guidelines on Responsible Governance of Tenure of Land, Fisheries
and Forests in the Context of National Food Security. Bij financiering via FMO
en PSI geldt dat indien er sprake is van een investering in bedrijfseigen
hectares grond (bijvoorbeeld in irrigatie-infrastructuur, verbouw van
gewassen, bouw van kassen etc.) de acquisitie moet voldoen aan de IFC
Performance Standards.
Via de onder het antwoord op vraag 5 genoemde organisaties en programma’s en onze ambassades ondersteunen we de bedrijven met als doel
betrokkenheid bij schendingen van landrechten te voorkomen en te zoeken
naar oplossingen waar schendingen zich onverhoopt voor doen. Samenwerking met verschillende ketenpartners (o.a. producenten organisaties,
handelaren en retailers) en lokale overheden is hiervoor vereist. Verder steun
ik maatschappelijke organisaties die zowel lokaal als internationaal schendingen van deze rechten opsporen en misstanden aan de orde stellen.
De Nederlandse Federatie voor de Levensmiddelen Industrie heeft namens de
bij haar aangesloten bedrijven laten weten met het ministerie van Economische Zaken en het ministerie van Buitenlandse Zaken in gesprek te willen
naar aanleiding van het Oxfam-rapport. Ik ga hier graag op in. Het gaat er
daarbij om hoe bedrijven gezamenlijk met stakeholders beter kunnen
bijdragen aan de positie van de zowel mannelijk als vrouwelijke boeren en
arbeiders in ontwikkelingslanden en het voorkomen van oneerlijke landonteigeningen en andere misstanden.
Vraag 8
Bent u bereid er voor te zorgen dat de in Nederland gevestigde voedsel- en
drankenproducenten niet bijdragen aan uitbuiting van vrouwen en boeren in
ontwikkelingslanden? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Ja, ik ben dan ook voornemens om bedrijven aan te sporen beter in kaart te
brengen hoeveel mannen en vrouwen binnen hun productieketens werkzaam
zijn en of vrouwen gelijke behandeling en betaling ontvangen. Zie ook het
antwoord op vraag 7.
Vraag 9
Bent u bereid er voor te zorgen dat de in Nederland gevestigde voedsel- en
drankenproducenten niet bijdragen aan schendingen van arbeids- en
mensenrechten in ontwikkelingslanden? Zo ja, op welke wijze? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
Zie antwoord op vraag 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3