PROCUREUR-GENERAAL

GEDEELDE
BIJ DE HOGE RAAD

INFORMATIE

DER NEDERLANDEN

Over de naleving van de wet door het
openbaar ministerie bij het toevoegen
van strafvorderlijke, justitiële en politiële
gegevens aan het Bopz-dossier

Een rapport van de procureur-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden
in het kader van het in art. 122 lid 1 Wet RO bedoelde toezicht

GEDEELDE INFORMATIE
Over de naleving van de wet door het openbaar ministerie bij het toevoegen
van strafvorderlijke, justitiële en politiële gegevens aan het Bopz-dossier

Een rapport van de procureur-generaal bij de Hoge Raad der
Nederlanden in het kader van het in art. 122 lid 1 Wet RO bedoelde
toezicht
Onderzoekers
T.N.B.M. Spronken (advocaat-generaal)
P.C. Koopmans (medewerker kabinet procureur-generaal)
Den Haag, 2017

II

Woord vooraf
Artikel 122 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO) bepaalt dat de procureur-­
generaal bij de Hoge Raad de minister in kennis kan stellen van het feit dat naar zijn oordeel
het openbaar ministerie bij de uitoefening van zijn taak de wettelijke voorschriften niet naar
behoren handhaaft of uitvoert. Deze bevoegdheid van de procureur-generaal bij de Hoge
Raad hangt samen met diens opdracht te waken voor de handhaving en uitvoering van
wettelijke voorschriften bij de gerechten zoals omschreven in artikel 121 Wet RO. Daarmee is
een juridische grondslag gegeven voor het uitoefenen van toezicht op het openbaar ministerie door de procureur-generaal bij de Hoge Raad. In 2012 is door mijn voorganger mr. J.W.
Fokkens besloten om in dit kader thematische onderzoeken te verrichten naar de wijze
waarop het openbaar ministerie zijn taken uitvoert. Hierbij gaat de aandacht telkens uit naar
de juridische kwaliteit van de onderzochte taak.
De aanleiding voor dit rapport voert terug op de gewelddadige dood van mevrouw E. Borst,
D66 politica en voormalig minister van volksgezondheid. De Commissie Hoekstra heeft
daarop een onderzoek ingesteld naar eventuele structurele tekortkomingen in werk­
processen van het openbaar ministerie en andere instanties aangaande, kort gezegd,
‘verwarde personen’. Naar aanleiding van de op 8 februari 2014 geformuleerde aanbevelingen van de commissie, is door het College van procureurs-generaal van het openbaar
ministerie een veelomvattend Verbeterprogramma opgesteld. Op de uitvoering van dat
verbeterprogramma is door de Inspectie Veiligheid en Justitie en de Inspectie voor de
Gezondheidszorg toezicht uitgeoefend, binnen het kader van hun verantwoordelijkheid.
De wenselijkheid om ook rechtmatigheidsaspecten van de uitvoering van de verbeter­
maatregelen te onderzoeken, is vanaf het begin onderkend. Na een inventarisatie welke
verbetermaatregelen zich in het kader van art. 122 RO zouden lenen voor een nader onderzoek is in september 2016 besloten het vervolgonderzoek te richten op twee onderdelen
hiervan, te weten de verstrekking van strafrechtelijke gegevens door het OM in de procedure
van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen en de uitvoering van de
Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden. Deze beide onderzoeken worden geleid door
mr. T.N.B.M. Spronken advocaat-generaal bij de Hoge Raad.
Sinds 2016 is het OM naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra
begonnen met het structureel inbrengen van strafrechtelijke gegevens bij verzoeken tot een
dwangopname op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen.
Het doel hiervan is dat de rechter zich met behulp van deze informatie een beter beeld kan
vormen over de noodzaak van een (voortgezette) dwangopname. De uitvoering die door het
openbaar ministerie de afgelopen jaren is gegeven aan het Verbeterprogramma om het
tekort aan gedeelde informatie in het kader van bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen op te lossen werd gestuwd door een ‘sense of urgency’ de rechter te voorzien
van relevante strafrechtelijke gegevens als op grond daarvan een actuele dreiging van de
betrokkene voor derden kan worden afgeleid. Dat geldt zeker als dit gevaar bij de rechter,
zonder de toevoeging van deze gegevens aan het dossier, niet bekend wordt. Het OM kan
bovendien uit hoofde van zijn taak in het kader van de Wet bijzondere opnemingen in
psychiatrische ziekenhuizen verplicht worden geacht om levens van derden te beschermen
als het over informatie beschikt dat een dergelijk gevaar dreigt.
De kernvraag van dit onderzoek is of er bezien vanuit het oogpunt van bescherming van
persoonsgegevens een wettelijke grondslag bestaat voor het toevoegen van deze ‘strafrechtelijke gegevens’ aan het dossier van de procedure tot de bijzondere opneming in
psychiatrische ziekenhuizen. De term ‘strafrechtelijke gegevens’ is ruim gedefinieerd en
omvat naast strafvorderlijke gegevens en politiegegevens ook gegevens uit de sociale
omgeving van de betrokkene waarbij ook gegevens uit de registratiesystemen van de
Veiligheidshuizen zijn begrepen. Om de kernvraag in juist juridisch perspectief te plaatsen is
de relevantie van het internationale kader, de grondwet en de nationale wetgeving in het
rapport uiteengezet. Daaruit blijkt al de complexiteit van de problematiek.

rapport

| Gedeelde informatie

III

De resultaten van het onderzoek naar de wettelijke grondslag zijn weergegeven in de hoofdstukken 3 tot en met 5. In de eerste plaats moet worden opgemerkt dat noch in de
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, noch in de Wet bescherming
persoonsgegevens, de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en de Wet politie­
gegevens of daarop betrekking hebbende lagere regelgeving verstrekking van strafrechtelijke ­
gegevens in het kader van de dwangopname in een psychiatrisch ziekenhuis met
zoveel woorden als doel of grondslag benoemd wordt, terwijl dit voor andere doeleinden
wel in detail geregeld is. Het lijkt erop dat bij de totstandkoming van deze wetten niet
gedacht is aan informatieverstrekking ten behoeve van de besluitvorming aangaande
dwangopname in een psychiatrisch ziekenhuis. Een mogelijke grondslag kan daarom alleen
gevonden worden in de vangnetbepalingen van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
en de Wet politiegegevens die verstrekking aan derden voor buiten de strafrechtspleging
gelegen doeleinden, als daarmee een zwaarwegend algemeen belang gemoeid is, mogelijk
maken.
Geconcludeerd wordt dat voor verschillende soorten gegevens, zoals justitiële documentatie,
forensische persoonlijkheidsrapportages en reclasseringsrapportages en informatie uit de
sociale omgeving door het openbaar ministerie aan de rechter die gaat over psychiatrische
dwangopname in beginsel telkens wel een wettelijke grondslag aanwijsbaar is. Maar die
grondslag is niet eenduidig. Voor het verstrekken van informatie uit Veiligheidshuizen kon
echter geen wettelijke grondslag worden gevonden. Dergelijke informatie is gedurende een
bepaalde periode (van juli 2016 tot april 2017) wel aan de rechter verstrekt maar daar is door
het openbaar ministerie niet mee voortgegaan.
De structurele verstrekking van politiemutaties die verband houden met de handhaving van
de openbare orde door de politie aan het openbaar ministerie en vervolgens aan de rechter
levert een bijzondere problematiek op. Een mogelijke grondslag hiervoor kan worden
gevonden in artikel 20 van de Wet politiegegevens, maar die vereist wel dat er ‘een besluit’
moet zijn welke gegevens kunnen worden verstrekt, onder welke voorwaarden dat gebeurt
en aan welke personen of instanties binnen een samenwerkingsverband wordt verstrekt.
Waar het dan gaat om doorverstrekking aan een derde buiten het samenwerkingsverband,
bijvoorbeeld de rechter, geldt dat dit slechts mag voor zover een bij of krachtens de wet
gegeven voorschrift daartoe verplicht of hun taak tot verstrekking noodzaakt. Het in deze
constructie vereiste ‘besluit’ is er (nog) niet, zodat deze constructie voor de onderzochte
periode in ieder geval geen legitimatie biedt voor de verstrekkingen.
Wat zijn nu de implicaties van het onderzoek voor de beoordeling van het optreden van het
OM wat betreft het toevoegen van strafrechtelijke gegevens aan het dossier dat wordt
gevormd voor beslissingen op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen?
Vooropgesteld moet worden dat het belang en de urgentie die gemoeid zijn met de verstrekking van deze gegevens aan de rechter gelet op de ervaringen in de zaak Bart van U buiten
kijf staan. In het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel voor de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, welke wet de Wet Bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen moet gaan vervangen, worden ten opzichte van de huidige regelgeving nieuwe
voorzieningen getroffen voor de verstrekking van strafvorderlijke en justitiële gegevens bij
het indienen van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging en onderlinge gegevens­
uitwisseling tussen de bij de verplichte geestelijke gezondheidszorg betrokken instanties.
Dit wetsvoorstel hangt samen met het wetsvoorstel Wet zorg en dwang, dat gericht is op
mensen met een psychogeriatrische aandoening (dementie) en mensen met verstandelijke
beperkingen en het wetsvoorstel Wet forensische zorg dat tot doel heeft binnen het strafrechtelijke kader sneller geestelijke zorg te bieden en aansluiting tussen forensische en
curatieve zorg te verbeteren. Het feit dat de in dit onderzoek onder het vergrootglas gelegde
problematiek in belangrijke mate, of volledig, opgelost lijkt te worden in een nieuw wettelijk
kader geeft echter geen reden om de (on)rechtmatigheid van de huidige praktijk en die van
de nabije toekomst voor lief te nemen. Daarvan is ook niet gebleken.

IV

Strafrechtelijke gegevens kunnen ertoe bijdragen een onderbouwd oordeel te vellen over
de vraag of er voldaan wordt aan het gevaarscriterium en of er een noodzaak is om over te
gaan tot een dwangopname. Om hieraan invulling te geven is er door het openbaar ministerie onmiskenbaar met grote inzet en voortvarendheid gewerkt aan een uniforme werkwijze voor de verstrekking van de strafrechtelijke gegevens in de procedure voor gedwongen
opname in een psychiatrisch ziekenhuis. Hiervan getuigen de werkinstructies voor zowel de
parketsecretarissen als de betrokken politieambtenaren. Daarbij is ook zeker aandacht
geweest voor de bescherming van de privacy van betrokkenen, doordat er afspraken zijn
gemaakt over de anonimisering van de politiegegevens en de selectie daarvan op relevantie
voor de beoordeling van het gevaarscriterium. Het voorgaande laat echter onverlet dat deze
gegevensverstrekking op rechtmatige wijze dient plaats te vinden. Het gaat immers om het
gebruik van bijzonder privacygevoelige gegevens, die zijn verzameld voor een ander doel,
zonder dat de betrokkenen, waaronder ook bijvoorbeeld de familie of buren van de
‘verwarde persoon’, daarvoor toestemming hebben gegeven. Dat gebruik vereist een wettelijke grondslag en moet zijn omkleed met waarborgen, zo is in verdragen en wetten bepaald
en in de internationale en nationale rechtspraak herhaaldelijk bevestigd.
In de samenvatting en conclusies ligt besloten dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad
van oordeel is dat het OM bij de uitoefening van zijn taak de wettelijke voorschriften met
betrekking tot de persoonsbeschermingswetgeving op een aantal punten1 niet naar behoren
heeft nageleefd. Daarbij moet worden aangetekend, zoals in het rapport uitvoerig is uiteengezet, dat de wettelijke voorschriften thans niet goed zijn toegesneden op de vervulling van
de taken waarvoor het OM voor de verstrekking van strafrechtelijke gegevens over
‘verwarde personen’ wordt gesteld. Op grond van art. 122 Wet RO is de procureur-generaal
bevoegd de minister van dit oordeel in kennis te stellen waarmee de ministeriële verantwoordelijkheid wordt geactiveerd. Daarbij is het primair aan de minister te bepalen of het
oordeel van de procureur-generaal hem aanleiding geeft om stappen te ondernemen en
welke stappen dat zouden moeten zijn. De procureur-generaal kan wel van de gelegenheid
gebruik maken suggesties te doen die de minister bij zijn besluitvorming in overweging kan
nemen. Daarbij behoort aan de kant van de procureur-generaal de nodige terughoudendheid worden betracht.
Op grond van de bevindingen van dit onderzoek verdient het aanbeveling voor de gesignaleerde knelpunten in de periode voor het in werking treden van nieuwe wetgeving een
(tijdelijke) regeling te treffen. De belangrijkste suggestie is om in afwachting van de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving, of eigenlijk vooruitlopend hierop, regelgeving uit te
­vaardigen waarin de grondslag voor de verstrekking van justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens in het kader van de procedure voor gedwongen opname in een psychiatrisch
ziekenhuis wordt vastgelegd en met de vereiste waarborgen wordt omkleed. Daarbij kan
aansluiting worden gezocht bij de onderzoeksbevindingen in dit rapport.
Ik dank mr. T.N.B.M. Spronken, advocaat-generaal bij de Hoge Raad die de leiding over het
onderzoek had, vruchtbaar ondersteund door mr. P.C. Koopmans, medewerkster in het
kabinet van de procureur-generaal, voor de grondige en analytische aanpak die met niet
aflatende inzet tot dit rapport heeft geleid. Het in dit rapport neergelegde oordeel van de
procureur-generaal bij de Hoge Raad is gebaseerd op de bevindingen uit dit onderzoek. Het
onderzoek is begeleid door een commissie onder voorzitterschap van Prof. mr. P.A.M. Mevis.
Van de zijde van het openbaar ministerie is intensief en op transparante wijze m
­ edewerking
verleend aan het onderzoek. Ik dank voorts de Autoriteit Persoonsgegevens voor de con­
structieve gedachtewisseling over het huidige wettelijke kader van persoons­bescherming.
Geen van de gesprekspartners draagt enigerlei verantwoordelijkheid voor de in dit rapport
gegeven interpretatie van recht of voor de gedane aanbevelingen.
Mr. J. Silvis
Procureur-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden

1

rapport

Zie § 6.2.

| Gedeelde informatie

V

Inhoudsopgave
1

2

Inleiding		

1

1.1
Aanleiding tot het onderzoek
1.2	De verbetermaatregelen naar aanleiding van de aanbevelingen van
de Commissie Hoekstra
1.3	Het toezicht door de PG Hoge Raad op de uitvoering van de verbetermaatregelen
1.4	De keuze voor een onderzoek naar de rechtmatigheid van het verstrekken
van gegevens door het OM in de Bopz-procedure

1

Het onderzoek

6

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

6
6
7
8
8

De vraagstelling
Doel en afbakening van het onderzoek
De onderzoeksmethode
Organisatie van het onderzoek
Leeswijzer

1
2
3

3	De informatieverstrekking door het OM in de Bopz-procedure na Hoekstra

10

3.1 De rol van het OM in de Bopz-procedure
3.2 De rol van het OM in de voorgestelde Wvggz-procedure
3.3	Het toevoegen van relevante strafrechtelijke informatie aan het Bopz-dossier
3.4 De informatieverstrekking in de praktijk
3.4.1 De werkinstructie Bopz september 2016-april 2017
3.4.2 De werkwijze in de praktijk
3.4.3 Evaluatie pilot
3.4.4 Aangepaste werkinstructie per 7 juli 2017

10
12
14
15
15
18
22
24

4	Het normatieve kader voor verstrekking van persoonsgegevens
4.1 Vragen over de grondslag van de informatieverstrekking
4.2 Gelaagdheid en complexiteit van de Europese en nationale regelgeving
4.3 Art. 8 EVRM
4.4	De verhouding tussen de Wet bescherming persoonsgegevens,
de Wet j­ustitiële en strafvorderlijke gegevens en de Wet politiegegevens.
4.5 Definitie algemene begrippen
4.6 De actoren
4.7 Strafrechtelijke persoonsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens
4.8 Naar de beantwoording van de onderzoeksvraag

5	Grondslag voor verstrekking strafrechtelijke gegevens ten behoeve van
het Bopz-dossier
5.1
5.2

5.3

5.4

Inleiding
Strafvorderlijke gegevens
5.2.1 Definitie
5.2.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
5.2.3 Het criterium ‘met het oog op een zwaarwegend algemeen belang’
5.2.4 Conclusie en vervolg analyse
Justitiële documentatie
5.3.1 Definitie
5.3.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
5.3.3 Conclusie
Reclasserings- en NIFP-rapportages
5.4.1 Definitie
5.4.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
5.4.3 Conclusie

25
25
26
30
33
35
37
38
39

40
40
40
40
42
44
46
47
47
48
50
50
50
52
53

5.5

5.6

5.7

5.8

6

Politiemutaties
5.5.1 Definitie
5.5.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
5.5.3 Conclusie
Informatie uit de sociale omgeving van betrokkene
5.6.1 Definitie
5.6.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
5.6.3
Conclusie
Informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen
5.7.1
Wat zijn Veiligheidshuizen
5.7.2
Wettelijke grondslag voor verstrekking?
5.7.3
Conclusie
Tussenbalans
5.8.1 Gegevensuitwisseling in de Wvggz
5.8.2 Samenvatting van wijzigingen ten opzichte van de huidige Bopz-procedure

54
54
55
61
62
62
62
64
64
64
66
69
70
71
77

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

79

6.1
6.2
6.3

Samenvatting
Conclusies
Aanbevelingen

79
83
86

Literatuurlijst en bijlagen

89

Literatuurlijst		

90

Bijlage 1

95

Wetteksten

Wet op de rechterlijke organisatie
Grondwet		
Het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en
de fundamentele vrijheden
Wet bescherming persoonsgegevens
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens
Wet politiegegevens
Wetsvoorstel wet verplichte geestelijke gezondheidszorg

Bijlage 2	Werkinstructie Bopz september 2016-april 2017
(slechts in digitale publicatie te raadplegen via www.hogeraad.nl/publicaties)
Bijlage 3	Werkinstructie Bopz vanaf 7 juli 2017
(slechts in digitale publicatie te raadplegen via www.hogeraad.nl/publicaties)

95
95
95
95
98
98
100
100
102

Lijst van afkortingen
AMvB
AP
Bjsg
CBP
CJIB

Algemene Maatregel van Bestuur
Autoriteit Persoonsgegevens
Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens
College bescherming persoonsgegevens
Centraal Justitieel Incassobureau

DJI
EHRM
EVRM
HR
IBS

Dienst Justitiële Inrichtingen
Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
Hoge Raad
Inbewaringstelling

JDS
MVV
NFI
NIFP
OM

Justitieel Documentatie Systeem
Machtiging Voortgezet Verblijf
Nederlands Forensisch Instituut
Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie
Openbaar Ministerie

PG Hoge Raad
RIK
Sr
Sv
VenJ

Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden
Regionaal informatieknooppunt
Wetboek van Strafrecht
Wetboek van Strafvordering
Veiligheid en Justitie

VGN
VM
VWS
Wbp
Wet Bopz

Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland
Voorlopige Machtiging
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wet bescherming persoonsgegevens
Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen

Wet DNA-V
Wet RO
Wfz
Wjsg
Wpg

Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden
Wet op de rechterlijke organisatie
Wetsvoorstel Wet forensische zorg
Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
Wet politiegegevens

Wvggz
Wzd

Wetsvoorstel Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
Wetsvoorstel Wet zorg en dwang

Inleiding

1
1.1

Aanleiding tot het onderzoek

In dit rapport wordt verslag gedaan van een onderzoek dat is verricht door de procureur-­
generaal bij de Hoge Raad in het kader van zijn op art. 122 Wet RO gebaseerde toezicht­
houdende taak op het functioneren van het openbaar ministerie (OM). Het onderzoek betreft
de informatieverstrekking door het OM in het kader van zijn taak ingevolge de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz). Hieraan is het volgende
voorafgegaan.
Op 26 januari 2015 maakten het OM en de politie bekend dat een inwoner van Rotterdam,
Bart van U., verdacht wordt van betrokkenheid bij de dood van mevrouw E. Borst, D66 politica
en voormalig minister van volksgezondheid, op 8 februari 2014.2 Naar aanleiding van
vragen die het onderzoek in deze zaak bij het OM opriep, heeft het College van procureurs-­
generaal de Onderzoekscommissie strafrechtelijke beslissingen Openbaar Ministerie naar
aanleiding van de zaak Bart van U. (de Commissie Hoekstra) ingesteld. De Commissie
Hoekstra constateerde in haar rapport van 25 juni 2015 diverse tekortkomingen in het onderzoek naar de dood van mevrouw Borst, waarvan een aantal veroorzaakt werd door lacunes
van een meer structureel karakter op het gebied van de uitvoering van de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden (Wet DNA-V), de uitvoering van bevelen voorlopige hechtenis en executie
van strafrechtelijke beslissingen en de omgang van politie en OM met signalen dat iemand
een gevaar voor de samenleving vormt in relatie tot de werking van het stelsel van
gedwongen zorg.3

1.2

 e verbetermaatregelen naar aanleiding van de aanbevelingen van de
D
Commissie Hoekstra

In haar rapport heeft de commissie Hoekstra aanbevelingen gedaan, welke door de minister
van Veiligheid en Justitie (VenJ) mede namens de minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) zijn overgenomen.4 Dit heeft onder andere geresulteerd in het Verbeter­
programma Maatschappelijke Veiligheid van het OM, uitgevaardigd door het College van
procureurs-generaal.5 Daarin heeft het College van procureurs-generaal zich niet beperkt tot
de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra maar ook besloten een aantal complexe
werkprocessen op betrouwbaarheid en actualiteit te onderzoeken en daar waar nodig te
verbeteren. De verbetermaatregelen gaan over de volgende onderwerpen:
1. de DNA-afname bij veroordeelden;
2. de uitvoering van gerechtelijke bevelen tot voorlopige hechtenis en gevoelige zaken;
3. de executie van vrijheidsstraffen;
4. de rol en taakopvatting van de officier van justitie in het kader van de Wet Bopz;
5. de IT-verbeteragenda;
6. een aantal overige maatregelen.6

2

3

4
5

6

rapport

Bart van U. is bij uitspraak van 13 april 2016 door de rechtbank Rotterdam wegens het opzettelijk doden van E. Borst en het
opzettelijk doden van zijn zuster veroordeeld tot TBS met dwangverpleging (ECLI:RBROT:2016:2699). Op 13 april 2017
veroordeelde het Hof Den Haag hem tot 8 jaren gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging (ECLI:NL:GHDHA:2017:684).
‘Het rapport van de onderzoekscommissie strafrechtelijke beslissingen openbaar ministerie naar aanleiding van de zaak-Bart
van U.’, Onderzoekscommissie strafrechtelijke beslissingen openbaar ministerie, 25 juni 2015, bijlage bij Kamerstukken II,
2014/15, 29279 en 29628, 247.
Tweede Kamerdebat over het rapport van de Commissie Hoekstra, 1 juli 2015, Handelingen 2014/15, 103, item 43, 1-47.
‘Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid. Maatregelen OM na onderzoeksrapport commissie Hoekstra naar aan­
leiding van de zaak Van U.’, Openbaar Ministerie, 2015, bijlage bij Kamerstukken II, 2015/16, 29279, 286.
Deze betreffen: diversifiëring van de samenstelling van het College van procureurs-generaal; het stopzetten van de inzet van
honorair advocaten-generaal bij hoven op oproepbasis; het voortzetten van het programma OM2020 en de ontwikkeling van
een balans tussen professionele verantwoordelijkheid en bedrijfsmatige ondersteuning van OM-leden.

| Gedeelde informatie

1

1.3

 et toezicht door de PG Hoge Raad op de uitvoering van de verbeterH
maatregelen

In zijn brief van 20 november 20157 aan de Tweede Kamer heeft de minister van VenJ, mede
namens de minister van VWS, bericht dat het toezicht op de uitvoering van de verbetermaatregelen ligt bij de procureur-generaal bij de Hoge Raad, de Inspectie Veiligheid en
Justitie en de Inspectie voor de Gezondheidszorg, elk vanuit hun eigen verantwoordelijkheid. Om de activiteiten van de toezichthouders op elkaar af te stemmen en ten opzichte
van elkaar af te bakenen is in het Toezichtplan Inspectie Veiligheid en Justitie en toezicht
Procureur-Generaal bij de Hoge Raad naar aanleiding van de Commissie Hoekstra
(Toezichtplan)8 een taakverdeling opgenomen waarbij de Inspectie VenJ toezicht uitoefent
op de uitvoering van de verbetermaatregelen door de Politie, het NFI, het CJIB en het OM,
maar wat het OM aangaat slechts voor zover de uitvoering niet valt onder het toezicht dat
de PG Hoge Raad in het kader van art. 122 Wet RO op het OM uitoefent.
Naar aanleiding van het Toezichtplan is door de PG Hoge Raad geïnventariseerd ten aanzien
van welke verbetermaatregelen een nader onderzoek in het kader van art. 122 RO
­geïndiceerd is. In september 2016 is ervoor gekozen het vervolgonderzoek te richten op
twee onderdelen van de verbetermaatregelen, namelijk de verstrekking van strafrechtelijke
gegevens door het OM in de Bopz-procedure en de uitvoering van de Wet DNA-V.9 Het
onderhavige rapport heeft betrekking op het eerstgenoemde onderzoek. Over de uitvoering
van de Wet DNA-V zal later afzonderlijk worden gerapporteerd.
In dit verband moet worden opgemerkt dat de PG Hoge Raad zich bij de toezichthoudende
taak in het kader van art. 122 Wet RO opstelt als een neutrale en onafhankelijke het recht
dienende instantie, met een signalerende, adviserende en een bemiddelende rol.10 Het doel
van het toezicht is het waken over een behoorlijke handhaving en uitvoering van de wettelijke voorschriften door het OM.11 De invulling van het toezicht op de uitvoering van de
maatregelen die zijn gebaseerd op de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra richt zich
dan ook in het bijzonder op een algemene, niet zaak-gebonden, beoordeling of het OM de
geldende regelgeving op de verschillende relevante terreinen, met inachtneming van beginselen als proportionaliteit en zorgvuldigheid, juist toepast. Dat betekent in casu dat het
toezicht van de PG Hoge Raad voornamelijk betrekking heeft op de rechtmatigheid van de
implementatiemaatregelen en -praktijk van het verbeterplan en in beginsel niet op aspecten
van keteneffectiviteit en -doelmatigheid.

7
8

9

10

11

2

Kamerstukken II, 2015/16, 29279, nr. 286.
Bijlage bij de brief van de minister aan de Tweede Kamer d.d. 12 mei 2016 inzake de Voortgang uitvoering maatregelen in
vervolg op rapport Commissie Hoekstra, nr. 757988.
Rapport procureur-generaal bij de Hoge Raad ‘Oriënterend onderzoek OM-implementatie aanbevelingen Commissie Hoekstra
aangaande: 1. De uitvoering van de Wet DNA-veroordeelden en 2. De informatie-uitwisseling in het kader van de Bopz,
rapport van de procureur-generaal bij de Hoge Raad in het kader van het in art. 122 lid 1 RO bedoelde toezicht’, september
2016, Kamerstukken II, 2015/16, bijlage bij 29279, nr. 357.
J.W. Fokkens en N.N. Kirkels-Vrijman (2011), ‘De procureur-generaal bij de Hoge Raad en het Openbaar Ministerie. Van
hoogste functionaris naar toezichthouder? De relatie van de procureur-generaal met het Openbaar Ministerie in het verleden,
heden en toekomst’, in: Bosch e.a. (red.), Twee eeuwen Openbaar Ministerie 1811-2011, Den Haag: Sdu Uitgevers / Openbaar Ministerie, pp. 191-212; G. Knigge en C.H. de Jonge van Ellemeet, ‘Beschikt en gewogen. Over de naleving van de wet
door het openbaar ministerie bij het uitvaardigen van strafbeschikkingen; Een rapport van de procureur-generaal bij de Hoge
Raad der Nederlanden in het kader van het in art. 122 lid 1 Wet RO bedoelde toezicht: Den Haag 2014, p. 7 en G. Knigge en
M. Peters, Beproefd Verzet, Over de naleving van de wet door het openbaar ministerie bij de afhandeling van het verzet tegen
een OM-strafbeschikking, Een rapport van de procureur-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden in het kader van het in
art. 122 lid 1 Wet RO bedoelde toezicht: Den Haag 2017, p. 2.
J. Silvis en N.N. Kirkels-Vrijman (2012), Rechtshandhaving versterken. Een verkenning naar de zin en vormgeving van aanvullend toezicht op het openbaar ministerie door de procureur-generaal bij de Hoge Raad, ongepubliceerd, pp. 193-197 en
het eerste rapport van de PG Hoge Raad met als titel ‘Beschikt en gewogen’, dat het verslag bevat van het onderzoek naar de
naleving van de wettelijke voorschriften bij het uitvaardigen van OM-strafbeschikkingen, § 1.1., p. 7-8.

1.4

 e keuze voor een onderzoek naar de rechtmatigheid van het verstrekken
D
van gegevens door het OM in de Bopz-procedure

Het thema dat in dit rapport centraal staat, is de rechtmatigheid van de verstrekking van
gegevens door het OM in de Bopz-procedure. De commissie Hoekstra heeft in haar rapport
opgemerkt dat de informatie-uitwisseling tussen de politie, justitie en de (gedwongen)
geestelijke gezondheidszorg in gevallen van personen, die vanwege hun geestelijke gesteldheid een gevaar (kunnen) vormen voor de samenleving, niet optimaal is omdat de
­strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en de geestelijke gezondheidszorg veelal
gescheiden trajecten zijn.12 Bij personen met een psychiatrische problematiek kan zich
echter een samenloop voordoen tussen strafrechtelijke vervolging en (gedwongen) zorg in
het kader van de Bopz, ingeval de betrokkene verdacht wordt van het plegen van een strafbaar feit en er tevens sprake is van een geestelijke stoornis waarbij de betrokkene een acuut
gevaar voor zichzelf of anderen vormt. Op dit snijvlak vervult het OM een belangrijke rol,
mede omdat het OM bij een gedwongen opname in een psychiatrisch ziekenhuis in het
kader van de Bopz een verzoekersfunctie vervult.13 De Commissie Hoekstra propageert in
de eerste plaats dat het OM zijn verzoekersrol actiever moet inzetten en in de tweede plaats
dat het OM de Bopz-rechter (ook indien er geen sprake is van een strafvorderlijk traject) een
completer beeld dient te verschaffen door naast de medische informatie ook “politie- en
justitiële achtergrondinformatie en relevante sociale gegevens” aan het dossier toe te
voegen.14 De verstrekking van strafrechtelijke gegevens aan de rechter in de Bopz-procedure
was ten tijde van het onderzoek door de Commissie Hoekstra geen bestaande praktijk.
Volgens de Commissie Hoekstra mag de officier van justitie op grond van de Wet justitiële
en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) relevante strafrechtelijke gegevens toevoegen bij een
verzoek tot een rechterlijke machtiging in het kader van de Bopz.15 Tegelijkertijd constateert
de commissie dat in de Aanwijzing Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens16 (Aanwijzing
Wjsg), waarin is bepaald in welke gevallen, onder welke voorwaarden en aan wie het OM
informatie kan verstrekken voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden – het gaat
bij de Bopz om een procedure bij de burgerlijke rechter – verstrekking in het kader van de
Wet Bopz niet uitdrukkelijk is opgenomen.
Deze laatste bevinding van de Commissie Hoekstra roept de vraag op of de huidige regel­
geving wel ruimte biedt voor het inbrengen van strafrechtelijke gegevens door het OM in
een Bopz-procedure.17 Dit geldt te meer, nu in het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel voor de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), welke wet de Wet
Bopz moet gaan vervangen, ten opzichte van de huidige regelgeving nieuwe voorzieningen
bevat voor de verstrekking van strafvorderlijke en justitiële gegevens bij het indienen van
een verzoekschrift voor een zorgmachtiging18 en onderlinge gegevensuitwisseling tussen
de bij de Wvggz betrokken instanties.19 Dit wetsvoorstel hangt samen met het wetsvoorstel
Wet zorg en dwang (Wzd),20 dat gericht is op mensen met een psychogeriatrische aandoening

12
13
14

15
16

17

18
19
20

rapport

Rapport Commissie Hoekstra 2015, p. 217 en hoofdstuk 9, met name p. 192-193.
Art. 25 lid 2 Wet Bopz jo art 27 lid 1 Wet Bopz; art. 6 lid 2 Wet Bopz; art. 16 lid 3 jo 6 lid 2.
Rapport Commissie Hoekstra 2015, p. 219-220. De commissie baseert haar bevindingen over de beperkte rol en taakopvatting
van het OM in het kader van de Bopz mede op het Evaluatierapport: voortschrijdende inzichten..., Derde evaluatiecommissie
van de Wet Bopz, april 2007, p. 41-44.
Rapport Commissie Hoekstra 2015, p. 100-101.
Aanwijzing verstrekking van strafvorderlijke gegevens voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden (Aanwijzing Wjsg)
1 september 2013, Stcrt. 2013, 32596.
Art. 5 Wet Bopz bepaalt slechts dat bij een verzoek tot het verlenen van een rechterlijke machtiging een geneeskundige verklaring dient te worden overgelegd (naast uittreksels uit relevante registers als het gaat om bij minderjarigen en onder curatele
gestelden of afschriften van beschikkingen waarbij een mentorschap is ingesteld).
Vergelijkbaar met de verzoekschriften die nu op grond van de Wet Bopz worden ingediend.
Kamerstukken 32399, op 14 februari 2017 aangenomen in de Tweede Kamer.
Kamerstukken 31996, op 19 september 2013 aangenomen in de Tweede Kamer.

| Gedeelde informatie

3

(dementie) en mensen met verstandelijke beperkingen en het wetsvoorstel Wet forensische
zorg (Wfz)21 dat tot doel heeft binnen het strafrechtelijke kader sneller geestelijke zorg te
bieden en aansluiting tussen forensische en curatieve zorg te verbeteren. Op grond van dit
laatste wetsvoorstel krijgt de strafrechter de bevoegdheid op vordering van het OM in elke
fase van het strafrechtelijke traject en ook aansluitend aan de gevangenisstraf een rechterlijke machtiging af te geven op grond van de Bopz of de Wvggz zodra deze wet de Wet Bopz
heeft vervangen. De drie wetten zullen het kader voor gedwongen zorg gaan vormen. Het is
thans bij de afsluiting van dit rapport nog niet te voorzien binnen welke termijn het wet­­
gevingstraject zal worden afgerond en de nieuwe wetten in werking zullen treden en of
deze in de door de Tweede Kamer aangenomen vorm door de Eerste Kamer zullen worden
aanvaard.22
In het wetsvoorstel Wvggz wordt bepaald dat de officier van justitie politiegegevens en
strafvorderlijke en justitiële gegevens als bedoeld in de Wjsg in het kader van een voor­
bereiding van een verzoek voor een zorgmachtiging kan verstrekken aan de geneesheer-­
directeur, de psychiater of de rechter. In de nieuwe regeling zijn tevens bepalingen opgenomen die inhouden, dat de officier van justitie bij de voorbereiding van een zorgmachtiging
nagaat of er politiegegevens of strafvorderlijke en justitiële gegevens zijn, die voor de
beoordeling van de noodzaak voor gedwongen zorg van belang zijn, en deze kan opvragen
en verstrekken.23
Deze bepalingen zijn alle nieuw in die zin dat zij niet voorkomen in het huidige wettelijke
kader. Dat roep de vraag op of dit nu betekent dat de grondslag voor het verstrekken van
deze strafrechtelijke en aanverwante gegevens door het OM er thans niet is.
Zonder in het Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid op de voorgaande vraag in
te gaan, heeft het OM naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra
een aantal concrete maatregelen ingevoerd die moeten resulteren in een actievere rol van
het OM bij de behandeling van verzoeken tot een rechterlijke machtiging in het kader van
de Bopz, waaronder het opvragen en toevoegen van relevante stukken aan het Bopzdossier.24 In de Voortgangsrapportage wordt hierover het volgende gemeld:
“ Ad. 4.1 – Actief opvragen en toevoegen relevante stukken voor Bopz-dossier.
Alle parketten gaan op zo kort mogelijke termijn politiemutaties en justitiële documentatie toevoegen aan Bopz-dossiers. Om de parketten hiertoe in staat te stellen
is extra capaciteit beschikbaar gesteld. Het OM en de politie werken samen aan een
eenduidige werkwijze voor de aanlevering van politiemutaties. Ter verdere ondersteuning van de uitvoering van deze maatregel is bovendien een procesmodel opgesteld dat in een landelijke bijeenkomst met Bopz officieren is besproken. Het nog
verder verrijken van de Bopz-dossiers op basis van informatie uit de GGZ en Veiligheidshuizen zal worden beproefd en uitgewerkt in de pilot “ketensamenwerking
rondom de actieve verzoekersrol OM.”

21
22

23
24

4

Kamerstukken 32398, op 18 december 2012 aangenomen in de Tweede Kamer.
In dit verband kan erop worden gewezen dat op 16 mei 2017 bij de commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
de commissie voor Veiligheid en Justitie een deskundigenbijeenkomst heeft plaatsgevonden over de samenhang tussen en de
uitvoerbaarheid van de Wvggz, de Wzd en de Wfz. Zie voor het verslag dat is vastgesteld op 14 juni 2017: Kamerstukken I,
2016/17, 31996 B en 32399.
Zie voor een uitvoerigere bespreking van de Wvggz § 5.8.1.
Zie Verbeterprogramma, p. 15-16 en de Integrale ketenbrede voortgangsrapportage Verbeterprogramma Maatschappelijke
Veiligheid (12 mei 2016), bijlage bij Kamerstukken II, 2015/16, 29279, 320, p. 6 waarin wordt gesproken over : 1.toevoegen
relevante stukken; 2. aanwezigheid OvJ op Bopz zitting; 3. initiëren consult psychiater crisisdienst; 4. Bopz cursus; 5. signalering
casusoverleg; 6. herbouw Bopz/Omnis.

In aansluiting op deze aankondiging zijn vanaf juli 2016 in drie regio’s pilots gestart
met het zogenaamde verdere verrijken van Bopz-dossiers, welke pilots in april 2017 zijn
geëvalueerd.25
De maatregelen die in het kader van het Verbeterprogramma ten aanzien van de Bopz zijn
ingevoerd met betrekking tot de informatieverstrekking door het OM, lopen in feite vooruit
op de hiervoor genoemde wetswijzigingen, waaronder die van art. 39e Wjsg, die op het
moment van het afronden van dit rapport nog bij het parlement in behandeling zijn. Nu het
gaat om de verwerking en verstrekking van bijzondere persoonsgegevens26 is daarvoor
gelet op artikel 8 EVRM, de Europese privacyregelgeving en art. 10 lid 2 Grondwet een
wettelijke grondslag vereist.27 De onduidelijkheid of deze wettelijke grondslag in de huidige
wettelijke regelgeving kan worden gevonden en – indien dit niet het geval zou zijn – de
implicatie hiervan voor de rechtmatigheid van de gegevensverstrekking, heeft de aan­­leiding
gevormd voor het onderhavige onderzoek.

25
26
27

rapport

Zie Brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie 6 juli 2017, Kamerstukken II, 2016/17, 32399, C.
Zie voor de definitie hiervan § 4.7 hierna.
Zie hierover uitgebreider hoofdstuk 4 hierna.

| Gedeelde informatie

5

Het onderzoek

2
2.1

De vraagstelling

De inzet van het onderzoek is antwoord te geven op de vraag of voor het toevoegen door
het OM van – kort gezegd – strafrechtelijke gegevens aan het Bopz-dossier in het thans
geldende wettelijke kader een grondslag kan worden gevonden en indien dit het geval is, of
het toevoegen van strafrechtelijke gegevens aan het Bopz-dossier, vooruitlopend op de op
stapel staande wetgeving met betrekking tot gedwongen zorg, voor het overige rechtmatig
is.
De redenen om hiernaar onderzoek te verrichten zijn genoemd in § 1.4. Er lijkt onduidelijkheid te bestaan of het huidige wettelijke kader aan de vereisten voldoet voor een recht­
matige verstrekking. Voor de beantwoording van deze vragen is gekeken naar:
A
de taak en rol van het OM in de Bopz-procedure;
B
welke soort informatie sinds 2016 door het OM wordt toegevoegd aan het Bopzdossier;
C
de werkwijze die sinds 2016 door het OM wordt gehanteerd om te beoordelen welke
strafrechtelijke gegevens aan het Bopz-dossier worden toegevoegd;
D
welke wet- en regelgeving thans van toepassing is op het verstrekken van deze
informatie en welke voorwaarden en waarborgen daarbij gelden;
E
de wijzigingen die ten aanzien van deze taak en rol worden voorgesteld in de Wvggz
inclusief het daarin voorziene regime van informatieverstrekking en waarin de
regulering van de gegevensverstrekking in de Wvggz verschilt van de huidige regeling.

2.2

Doel en afbakening van het onderzoek

Het onderzoek pretendeert niet te meten of zich verschillen voordoen tussen de diverse
parketten. Uitgebreid onderzoek naar het beleid van het OM heeft dit onderzoek evenmin
als onderwerp, noch een evaluatie van de wettelijke regelingen. Evenmin is er empirisch
onderzoek gedaan naar de praktijk van het verstrekken van informatie. De aandacht is
vooral uitgegaan naar de wijze waarop de informatieverstrekking is vormgegeven en welke
criteria daarbij worden gehanteerd. De uitkomsten hiervan zijn getoetst aan het geldende
recht, waarbij de vergelijking met het komende recht is betrokken. In zoverre heeft het
onderzoek een juridisch karakter. De interpretatie van wat als geldend recht wordt
beschouwd komt voor rekening van de procureur-generaal van de Hoge Raad. Als over het
geldende recht onduidelijkheid of verschillen van interpretatie bestaan, dan wordt dit
aangegeven. Indien er in het optreden van het OM tekortkomingen worden geconstateerd,
met name wat de conformiteit van de werkwijze met het toepasselijke wettelijke kader
aangaat, zal met een constatering hiervan worden volstaan. Dat neemt niet weg dat op
basis van de resultaten van het onderzoek aanbevelingen worden gedaan om de regel­
geving c.q. de praktijk aan te passen.

Introductie term ‘strafrechtelijke gegevens’

In de loop van het onderzoek is gebleken dat het niet eenvoudig is om de gegevens die door
het OM in het kader van een Bopz-verzoek worden verstrekt onder één noemer of term aan
te duiden omdat het gaat om verschillende soorten gegevens. Voor de leesbaarheid is
ervoor gekozen om in dit rapport, indien het gaat om alle soorten gegevens die door het
OM worden verstrekt, als verzamelterm ‘strafrechtelijke gegevens’ te gebruiken, ook al gaat
het hier niet altijd om gegevens die betrekking hebben op de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde. Onder de term ‘strafrechtelijke gegevens’ worden in dit rapport dus
naast strafvorderlijke gegevens en politiegegevens ook gegevens uit de sociale omgeving
van de betrokkene en gegevens uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen
begrepen. De term ‘strafrechtelijke gegevens’ moet worden onderscheiden van de wettelijk

6

gedefinieerde termen zoals ‘strafvorderlijke gegevens’28, ‘strafrechtelijke persoonsgegevens’29, ‘justitiële gegevens’30 en ‘politiegegevens’31 die zullen worden gebruikt indien dit in
de context van dit rapport van belang is.

2.3

De onderzoeksmethode

De eerste fase

In de eerste fase van het onderzoek is informatie verzameld over de verstrekkingspraktijk
van strafvorderlijke en justitiële gegevens door gerichte informatie-inwinning bij de
betrokken instanties.32 Dit laatste is mede gebeurd door het stellen van nadere vragen aan
het OM naar aanleiding van de Voortgangsrapportage en de bestudering van de interne
Werkinstructie(s) Bopz die bij de parketten in het kader van de Bopz-procedure wordt
gehanteerd.33 Om een beter inzicht te krijgen in de uitvoeringspraktijk is een interview
gehouden met medewerkers van het OM. Dit interview is tevens gebruikt om de verkregen
informatie uit de Voortgangsrapportage te toetsen aan de praktijk.34 Het interview was semigestructureerd en bestond deels uit vooraf bepaalde vragen, met ruimte om tijdens het
interview vragen toe te voegen. Voorts is lopende het onderzoek nader gesproken met- en
informatie ontvangen van de Project- en programmaleider Bopz bij het OM35 en een van de
auteurs van de Werkinstructie Bopz en Bopz-officier van justitie in Rotterdam.36 Ten slotte is
ten aanzien van bepaalde onderwerpen overleg gepleegd met andere organisaties waaronder de Autoriteit Persoonsgegevens en het Ministerie van VenJ. Daarbij is het van belang
op te merken dat de gegevensverstrekking in de onderzochte periode, die heeft gelopen van
medio 2016 tot en met juli 2017, wordt gekenmerkt door een “work in progress”- ontwikkeling
bij het OM, waarbij lopende het onderzoek de relevante werkinstructies door het OM zijn
aangepast. Dat betekent dat deze fase van het onderzoek als het ware parallel aan de tweede
fase, waarover hierna meer, heeft doorgelopen om ervoor te zorgen dat er steeds over de
meest actuele informatie kon worden beschikt.37 Aan de hand van de verzamelde informatie
is in de eerste plaats een beeld gevormd van de gegevensverstrekking door het OM zoals
deze sinds 2016 in de praktijk in het kader van de Bopz-procedure plaatsvindt. Hieruit komt
naar voren dat het gaat om verschillende categorieën van gegevens, namelijk:
1. justitiële documentatie;
2. NIFP-rapportages/reclasseringsrapportages;
3. politiemutaties;
4. informatie uit de sociale omgeving van betrokkene;
5. en informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen.

28
29
30
31
32

33

34
35

36
37

rapport

Zie voor de definitie van strafvorderlijke gegevens § 5.2.
Zie voor de definitie van strafrechtelijke persoonsgegevens § 4.7.
Zie voor de definitie van justitiële gegevens § 5.3.1.
Zie voor de definitie van politiegegevens § 5.5.1.
Hiermee is al een begin gemaakt ter voorbereiding van het Rapport procureur-generaal bij de Hoge Raad ‘Oriënterend
­onderzoek OM-implementatie aanbevelingen Commissie Hoekstra van september 2016, Kamerstukken II, 2015/16, bijlage
bij 29279, nr. 357.
Werkinstructie Bopz. Handleiding voor de Bopz-medewerkers, 23 maart 2016 en Werkinstructie Bopz. Handleiding voor de
Bopz-medewerkers, 7 juli 2017.
Interview parket Midden-Nederland 7 november 2016.
E-mail van de Project- en programmaleider BOPZ Openbaar Ministerie 27 februari 2017 en telefoongesprek d.d. 6 maart
2017, gevolgd door e-mail van de Project- en programmaleider BOPZ Openbaar Ministerie 6 maart 2017.
Gesprek met Bopz-officier van justitie in Rotterdam 13 april 2017.
In dit verband is met name de evaluatie van de pilot die in de onderzoeksperiode heeft plaatsgevonden (zie § 3.4.3 hierna) van
belang omdat in deze evaluatie wel empirisch onderzoek is gedaan naar de praktijk: O. Nauta en M. Abraham, Pilot BOPZ,
Verrijking dossiers & zittingsaanwezigheid officier van justitie, 13 juni 2017.

| Gedeelde informatie

7

De tweede fase

Omdat de kernvraag van het onderzoek de wettelijke grondslag van deze praktijk betreft, is
in het tweede deel van het onderzoek het algemene toepasselijke wettelijke en verdragsrechtelijke kader met betrekking tot gegevensverwerking in kaart gebracht. Voorts is voor
elk van de categorieën gegevens verkend welke wettelijke regelingen op de verstrekking
hiervan van toepassing zijn, alsmede welke criteria in deze regelingen gelden voor de
verstrekking.
Dit deel van het onderzoek heeft plaatsgevonden door middel van desk research, bestaande
uit open bronnenonderzoek (wetsgeschiedenis, literatuur, jurisprudentie en internationale
verdragsrechtelijke context). Daarbij is tevens het wetsvoorstel Wvggz dat thans bij de
Eerste Kamer aanhangig is, betrokken omdat daarin een wettelijke voorziening voor de
verwerking en verstrekking van strafrechtelijke gegevens is opgenomen, waaruit kan
worden afgeleid in hoeverre de huidige gegevensverstrekking nadere wettelijke inbedding
behoeft. Wat betreft de werkwijze die wordt gehanteerd bij het opvragen en de verstrekking
van gegevens is bezien of deze voldoet aan de waarborgen waarmee de verstrekking van
persoonsgegevens dient te zijn omkleed. Aan de hand van deze analyse is tenslotte de
centrale onderzoeksvraag beantwoord en is de verstrekking van strafrechtelijke gegevens in
het kader van de Bopz-procedure aan het normatieve kader getoetst.

2.4

Organisatie van het onderzoek

Het onderzoek valt onder de verantwoordelijkheid van de procureur-generaal bij de Hoge
Raad. Het is in zijn naam verricht door mr. T.N.B.M. Spronken, advocaat-generaal bij de
Hoge Raad die de leiding over het onderzoek had en door mr. P.C. Koopmans, medewerkster
in het kabinet van de procureur-generaal. Het in dit rapport neergelegde oordeel van de
procureur-generaal bij de Hoge Raad is gebaseerd op de bevindingen uit dit onderzoek.
Het onderzoek is begeleid door een commissie bestaande uit:
•
Prof. mr. P.A.M. (Paul) Mevis, hoogleraar straf(proces)recht aan de Erasmus Universiteit te
Rotterdam (voorzitter);
•
Prof. mr. M.E. (Miranda) de Meijer, senior advocaat-generaal bij het Openbaar Ministerie
en bijzonder hoogleraar Openbaar Ministerie aan de Universiteit van Amsterdam;
•
Prof. mr. J.C.J. (Jos) Dute, lid van het College voor de Rechten van de Mens en hoogleraar
gezondheidsrecht aan de Radboud Universiteit.
De leden van de begeleidingscommissie hebben op persoonlijke titel en vanuit hun eigen
deskundigheid geadviseerd over de opzet en uitvoering van het onderzoek en de vastlegging
van het resultaat. Op grond van de inlichtingenplicht uit art. 122 lid 2 Wet RO heeft het
College van procureurs-generaal alle voor het onderzoek benodigde inlichtingen en stukken
verstrekt. Voorts is een aantal medewerkers van het OM geïnterviewd. Op alle gegevens
met een vertrouwelijk karakter waarvan de onderzoekers kennis hebben genomen is de
geheimhoudingsbepaling van art. 13 Wet RO van toepassing. Het onderzoek is verricht in de
periode van september 2016 tot en met juli 2017 en is afgesloten op 8 september 2017.

2.5

Leeswijzer

In het volgende derde hoofdstuk wordt de rol van het OM in de Bopz-procedure besproken
en hoe daaraan invulling wordt gegeven in de voorgestelde Wvggz-procedure die thans bij
de Eerste Kamer aanhangig is. Verder bevat dit hoofdstuk een beschrijving van de wijze
waarop de informatieverstrekking door het OM gedurende de onderzoeksperiode in de
praktijk is vormgegeven.

8

In hoofdstuk 4 komt het normatieve kader voor de verstrekking van persoonsgegevens
aan de orde om een inzicht te geven in de toepasselijke verdragsrechtelijke en wettelijke
regelgeving.
Hierna wordt in hoofdstuk 5 de focus verlegd naar de beantwoording van de onderzoeksvraag en wordt per soort gegeven onderzocht of voor de verstrekking daarvan ten behoeve
van de Bopz-procedure een wettelijke grondslag kan worden geconstrueerd. Op het einde
van het hoofdstuk worden de resultaten hiervan in een tussenbalans samengevat en afgezet
tegen de wijze waarop in de Wvggz aan de gegevensuitwisseling vorm wordt gegeven.
In hoofdstuk 6 worden de onderzoeksbevindingen samengevat, conclusies getrokken en
aanbevelingen gedaan.

rapport

| Gedeelde informatie

9

3	
De informatieverstrekking door het OM in

de Bopz-procedure na Hoekstra
3.1

De rol van het OM in de Bopz-procedure

Gedwongen opname en behandeling van mensen die lijden aan een geestesstoornis is
sinds 1994 in de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz)
geregeld.38 Hierin zijn verschillende instrumenten opgenomen om iemand gedwongen op
te nemen. Het gaat om de inbewaringstelling door de burgemeester39, de rechterlijke machtiging voor een langdurigere opname, de voorlopige machtiging en de machtiging voortgezet verblijf.40 Dan zijn er ook nog varianten die niet direct tot een gedwongen opname
leiden, namelijk de voorwaardelijke machtiging41 en de zelfbindingsmachtiging42 voor
situaties waarbij de betrokkene door zich aan bepaalde voorwaarden te houden een
­
gedwongen opname kan voorkomen. Voor iedere gedwongen opname is een genees­
kundige verklaring vereist waaruit blijkt dat er sprake is van gevaar veroorzaakt door een
geestesstoornis, ook wel het “gevaarscriterium” genoemd. Hierover wordt in de wets­
geschiedenis het volgende opgemerkt:
“In het licht van bovengeschetste uitgangspunten van de Wet Bopz, kan deze wet het best
gekarakteriseerd worden als een ‘opnamewet’ die zich primair richt op het couperen van
gevaarsituaties en op het beschermen van de rechten van degenen van wie op het zelf­
beschikkingsrecht in dat verband een inbreuk wordt gemaakt. De wet heeft niet het
­behandelen van de geestesstoornis als uitgangspunt: in gevallen dat gevaar kan worden
afgewend met een gedwongen opname, dient daarmee te worden volstaan en kan niet
worden overgegaan tot dwangbehandeling. De wet heeft ook niet expliciet als doelstelling
de handhaving van de openbare orde, hoewel zij daar vanzelfsprekend via het bieden van
de mogelijkheid om in gevaarsituaties tot een gedwongen opname over te gaan, wel een
bijdrage aan levert.”43
Het gevaarscriterium is in art. 1f van de Wet Bopz als volgt gedefinieerd:
“ f gevaar:
1° gevaar voor degene, die het veroorzaakt, hetgeen onder meer bestaat uit:
a	het gevaar dat betrokkene zich van het leven zal beroven of zichzelf ernstig
­lichamelijk letsel zal toebrengen;
b.	het gevaar dat betrokkene maatschappelijk te gronde gaat;
c. het gevaar dat betrokkene zichzelf in ernstige mate zal verwaarlozen;
d.	het gevaar dat betrokkene met hinderlijk gedrag agressie van anderen zal
­oproepen.

38

39
40

41
42
43

10

Wet van 29 oktober 1992 tot vervanging van de Wet van 27 april 1884, Stb. 96, tot regeling van het Staatstoezicht op krankzinnigen, Stb. 1992, 669, in werking getreden op 17 januari 1994, Stb. 1993, 755.
Art. 20 t/m 31 Wet Bopz.
Art. 2 t/m 14 en art. 15 t/m 19 Wet Bopz. Art. 51 lid 1 Wet Bopz bepaalt dat (onder meer) de artikelen 15 tot en met 18 Wet
Bopz van overeenkomstige toepassing zijn met betrekking tot personen die op grond van een uitspraak van de strafrechter als
bedoeld in art. 37 Sr in een psychiatrisch ziekenhuis verblijven. Dit betekent dat de officier van justitie tijdens de zesde of de
vijfde week vóór het einde van de geldigheidsduur van de lopende verblijfstitel bij de (kamer voor burgerlijke zaken van de)
rechtbank een verzoek kan indienen tot het verkrijgen van een machtiging tot voortgezet verblijf; zie art. 15 en 17 lid 1 Wet
Bopz.
Art. 14a-14g Wet Bopz.
Art. 32 t/m 34 en 34a t/m 34p Wet Bopz.
Kamerstukken II 1997/98, 25763, nr. 1, p. 5.

2° gevaar voor een of meer anderen, hetgeen onder meer bestaat uit:
a	het gevaar dat betrokkene een ander van het leven zal beroven of hem ernstig
lichamelijk letsel zal toebrengen;
b. het gevaar voor de psychische gezondheid van een ander;
c.	het gevaar dat betrokkene een ander, die aan zijn zorg is toevertrouwd, zal
verwaarlozen.
3° gevaar voor de algemene veiligheid van personen of goederen;”
De wet BOPZ maakt onderscheid tussen de verschillende omstandigheden waaronder
iemand wordt opgenomen. De eerste omstandigheid is dat er sprake is van een acute
­situatie: denk aan een patiënt die dringend zorg nodig heeft en op dat moment een gevaar
vormt voor zichzelf en anderen. Op een dergelijk moment bestaat de mogelijkheid een
spoedprocedure te beginnen: een zogeheten inbewaringstelling (hierna IBS). De patiënt
wordt dan binnen 24 uur opgenomen, maar zijn opname heeft een voorlopig karakter.44
De tweede mogelijkheid bestaat bij minder nijpende omstandigheden en gaat via de
Rechterlijke Machtiging (hierna RM). De noodzaak van de opname wordt dan beoordeeld
door een rechter die daartoe vaak verschillende betrokkenen hoort. Dit kost meer tijd maar
leidt wel tot een (meer) gefundeerde afweging.
De rechter hanteert vijf criteria om de opnameplicht te beoordelen.45 In beginsel dienen alle
vijf de criteria te gelden, maar het begrip gevaar staat hierbij voornamelijk centraal:
•
criterium 1. De patiënt vormt een gevaar voor zichzelf en/of zijn omgeving.
•
criterium 2. Het gevormde gevaar houdt verband met een stoornis van de geestes­
vermogens.
•
criterium 3. Het gevaar is niet af te wenden door tussenkomst van personen of instellingen
buiten het psychiatrisch ziekenhuis.
•
criterium 4. De patiënt geeft geen blijk van de nodige bereidheid tot opname.
•
criterium 5. De patiënt is ouder dan 12 jaar.
Deze criteria wijken licht af bij een spoedprocedure, een IBS. Het is de burgemeester die tot
een IBS kan gelasten als het gevaar (criterium 1) zo onmiddellijk en dreigend is dat men niet
kan wachten op de vordering van een RM. Ook is het niet vereist dat de burgemeester
hierbij al zekerheid over de geestelijke stoornis (criterium 2) heeft: een ernstig vermoeden
daarvan is in dit stadium voldoende.46
De Bopz-procedure wordt gevoerd voor de civiele rechter.47 De wettelijke bevoegdheidsgrondslag voor het OM op te treden in civiele zaken is gebaseerd op art. 124 van de Wet op
Rechterlijke Organisatie en de art. 42 tot en met 44 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering. In de Bopz-procedure is de officier van justitie een formele procespartij.48
In dat verband kan de officier van justitie op grond van de Wet Bopz de navolgende rechterlijke machtigingen tot gedwongen opname en verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis
verzoeken:
•
Machtiging voortzetting Inbewarinstelling (IBS)49
•
Voorlopige Machtiging (VM)50
•
Machtiging Voortgezet Verblijf (MVV)51

44
45
46
47
48
49
50
51

rapport

Zie art. 24 Wet Bopz.
Zie art. 2 en 14a Wet Bopz
Zie art. 20 Wet BOPZ en verder het Kenniscentrum Commissie van Toezicht laatstelijk geraadpleegd op 7 september 2017.
Art. 1 lid 4 Wet Bopz.
Al is hij op grond van art. 8 Wet Bopz niet verplicht om bij de behandelingen van de verzoeken aanwezig te zijn.
Art. 25 lid 2 Wet Bopz jo art 27 lid 1 Wet Bopz.
Art. 6 lid 2 Wet Bopz.
Art. 16 lid 3 jo art. 6 lid 2 Wet Bopz.

| Gedeelde informatie

11

In deze gevallen is steeds het gevaarscriterium van toepassing.52 Verder heeft het OM in
bepaalde gevallen bemoeienis met het verlof en ontslag53 van de opgenomen persoon en
een uitvoerende, controlerende en rapporterende taak.54
Over de wijze waarop het OM zijn rol in de Bopz-procedure vervult, constateert de
Commissie Hoekstra dat dit inhoudelijk bezien een beperkte is.55 De Commissie Hoekstra
baseert zich daarbij onder andere op het rapport van de derde evaluatiecommissie van de
Wet Bopz.56 Daaruit blijkt dat het OM in de Bopz-procedure, conform de wettelijke formuleringen in de Wet Bopz, vooral een administratieve rol vervult, waarbij het fungeert als doorgeefluik van verzoeken en stukken, terwijl het sporadisch op zittingen van de Bopz-rechter
verschijnt, waartoe de Wet Bopz het OM overigens ook niet verplicht. Daarbij zou het OM,
volgens de derde evaluatiecommissie, als verzoekende partij in de machtigingsprocedure
een inhoudelijke rol moeten spelen bij de beoordeling en motivering van de juridische
kwalificaties van wettelijke termen als “geestesstoornis” en “gevaar” en het causale
verband daartussen. Daarnaast heeft de derde evaluatiecommissie signalen opgevangen
dat niet alle verzoekschriften door de officier van justitie worden afgedaan, maar op een
lager niveau, overigens zonder dat de evaluatiecommissie heeft kunnen vaststellen dat dit
afbreuk deed aan de kwaliteit van de procedurele afhandeling van verzoekschriften.57 De
derde evaluatiecommissie concludeert: “Het Openbaar Ministerie maakt zijn rol als hoeder
van de verzoekschriften - procedure en de rechtsbescherming in algemene zin thans niet
waar, en de voornemens van het Openbaar Ministerie om hierin verbetering te brengen
hebben de afgelopen jaren nog niet tot concrete resultaten geleid.”58 De Commissie
Hoekstra heeft naar aanleiding van de moord dan wel doodslag op E. Borst, een aantal
aanbevelingen gedaan om te komen tot een actievere rol van de officier van justitie bij de
omgang met personen met psychische problemen c.q. gevaarzetting en tot een betere informatievoorziening binnen het OM, tussen het OM en de politie en tot meer samenwerking
tussen justitie en de geestelijke gezondheidszorg.59

3.2

De rol van het OM in de voorgestelde Wvggz-procedure

Naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen van de derde evaluatiecommissie van
de Wet Bopz werd in het hiervoor reeds vermelde wetsvoorstel Wvggz, welke wet de Wet
Bopz moet gaan vervangen, de taak om de rechter te voorzien van een onderbouwd advies
aanvankelijk toebedeeld aan een multidisciplinaire commissie, waardoor de (inhoudelijke)
taak van het OM zou komen te vervallen.60 Bij de nota van wijziging werd de multidisciplinaire
commissie echter weer geschrapt en kreeg de geneesheer-directeur een centrale rol bij de
voorbereiding en de beslissing om een zorgmachtiging bij de rechter in te dienen, alsmede
in het vervolgtraject van tenuitvoerlegging.61 De rol van het OM zou dan beperkt blijven tot

52

53
54
55
56

57
58
59

60
61

12

Het gevaarscriterium is niet van toepassing als het gaat om een rechterlijke machtiging op eigen verzoek op grond van
art. 32 t/m 34 Wet Bopz of een zelfbindingsmachtiging op grond van art. 34a t/m 33p Wet Bopz.
Art. 45 t/m 49 Wet Bopz.
Art. 66 t/m 68 Wet Bopz.
Rapport commissie Hoekstra 2015, p. 112-113.
Rapport van de Derde evaluatiecommissie van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen Dl. 1:
­Evaluatierapport: voortschrijdende inzichten, Den Haag: Ministerie VWS 2007, p. 41-44.
Evaluatierapport: voortschrijdende inzichten 2007, p. 43.
Evaluatierapport: voortschrijdende inzichten 2007, p. 43.
Rapport commissie Hoekstra 2015, p. 225-226. Zie in dit verband ook F.F. Langemeijer, Tussen blauwe, witte en zwarte
jassen. Strafrechtelijke afdoening of een ggz-traject, in G. Knigge e.a. (red.), Gehoord de Procureur-Generaal. Opstellen
aangeboden aan Prof.mr. J.W. Fokkens ter gelegenheid van zijn afscheid als Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der
­Nederlanden, Wolters-Kluwer, Deventer, 2016, p. 187-198.
Kamerstukken II 2009/10, 32399, nr. 3, p. 20.
Kamerstukken II 2013/14, 32399, nr. 10.

het verzoeken om een zorgmachtiging voor personen met psychiatrische problematiek die
met justitie in aanraking zijn gekomen.
De bevindingen van de Commissie Hoekstra hebben geleid tot de tweede nota van wijziging
(8 juli 2016) waarin het roer weer is omgegooid in die zin, dat de centrale verzoekersrol, ook
buiten het strafvorderlijke circuit, wederom bij de officier van justitie is gelegd. Deze krijgt,
in samenspraak met de geneesheer-directeur, een actieve rol toebedeeld bij de voorbereiding van een zorgmachtiging, bij het indienen van het verzoek en wordt ook geacht bij de
behandeling van het verzoek ter terechtzitting aanwezig te zijn.62 De argumenten aan de
officier van justitie een actieve rol toe te bedelen zijn dat:
“ •	verplichte zorg op de grens van het strafrecht ligt, en gedwongen opname – ook
al is het omwille van de patiënt en anderen – een vorm van vrijheidsbeneming is;
•	
een goede uitvoering van dit wetsvoorstel vraagt dat ketenpartners toegang
hebben tot relevante informatie om de gevaarzetting te kunnen beoordelen. Dat
vraagt om infrastructurele voorzieningen met een goed beveiligingsniveau
waardoor deze informatie op landelijk niveau beschikbaar is. De verwachting is
dat het openbaar ministerie beter in staat is dit te organiseren dan de geestelijke
gezondheidszorg;
•	door de procesregie en daarmee de juridische motivering van een verzoek om
verlening van verplichte zorg weer bij het openbaar ministerie te beleggen,
wordt de geneesheer-directeur ontlast en kan hij zich weer concentreren op zijn
zorginhoudelijke kerntaak, en
•	gelet op diens professionele achtergrond is de officier van justitie de aangewezen
partij om juridische kwalificaties als «stoornis» en «gevaar» en het causale
­verband daartussen te beoordelen en dit voor de rechter te motiveren.”63
Verder is nog het vermelden waard dat waar in de Bopz het “gevaarscriterium” de grondslag vormt voor het toepassen van een dwangmaatregel, in de Wvvgz de term “ernstig
nadeel” wordt geïntroduceerd op grond waarvan verplichte zorg64 kan worden verleend. De
invulling van het begrip “ernstig nadeel” is weliswaar ten opzichte van het gevaarscriterium
van de Bopz in art. 1:1 lid 2 anders geformuleerd – en wellicht ook ruimer omdat eveneens
dreigende ernstige materiële en financiële schade onder het nadeelscriterium wordt
gebracht –, maar komt voor het overige op hetzelfde neer:
“ 2.	Voor de toepassing van deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt
onder «ernstig nadeel» verstaan, het bestaan van of het aanzienlijk risico op:
a.	levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade, ernstige verwaarlozing of maatschappelijke teloorgang, ernstig verstoorde ontwikkeling voor of van betrokkene of een ander;
b.	
bedreiging van de veiligheid van betrokkene al dan niet doordat hij onder
­invloed van een ander raakt;
c.	de situatie dat betrokkene met hinderlijk gedrag agressie van anderen oproept;
d. de situatie dat de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is.”

62
63
64

rapport

Kamerstukken II 2015/16, 32399, nr. 25.
Kamerstukken II 2015/16, 32399, nr. 25, p. 94.
Zie art. 3:1 en 3:2 Wvggz, en ook art. 5:5 Wvggz waaruit blijkt dat de geneesheer-directeur dient te overleggen met de officier van justitie indien de betrokkene verzoekt om een eigen plan van aanpak te kunnen inbrengen, ter voorkoming van een
­gedwongen opname. Aan de officier van justitie is dan de taak te beoordelen of er sprake is van ernstig nadeel voor een ander
en over het vereiste causale verband tussen de stoornis en het ernstige nadeel, zie Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 162.

| Gedeelde informatie

13

3.3

Het toevoegen van relevante strafrechtelijke informatie aan het Bopz-dossier

Zoals hiervoor vermeld, zijn in het Verbeterprogramma vooruitlopend op de invoering van
de Wvggz, maatregelen getroffen om invulling te geven aan een actievere rol van het OM
bij verzoeken tot een rechterlijke machtiging in het kader van de Bopz. Onderdeel daarvan is
dat het OM, uitgebreider dan voorheen het geval was, informatie uit het strafrechtelijke
circuit verzamelt en deze aan de rechter (dus niet aan de geneesheer-directeur zoals in de
toekomstige Wvggz) ter onderbouwing van een verzoek tot het verlenen van een machtiging voor gedwongen opname verstrekt. Het doel hiervan is tweeledig. In de eerste plaats
wordt de rechter een meer compleet beeld verschaft doordat deze niet alleen de beschikking krijgt over de medische gegevens, maar ook over politiële en justitiële achtergrond­
informatie en relevante sociale gegevens.65 Met deze informatie kan, in aanvulling op de
geneeskundige verklaring, worden beoordeeld of de betrokkene een gevaar voor anderen
is.66 In de tweede plaats kan de informatie voor de rechter aanleiding zijn om naasten en
familieleden te horen.
Het Verbeterprogramma vermeldt hierover het volgende:
“ 5.1.2 Maatregelen OM Centrale verzoekersrol
5.1.2 a – Actief opvragen en toevoegen relevante stukken
Door tussenkomst van het Openbaar Ministerie zullen, bij het in behandeling nemen,
lezen en beoordelen van een verzoek tot gedwongen opname in een instelling op
grond van de Wet Bopz in gevallen waarin betrokkene volgens het verzoek (ook)
gevaar veroorzaakt voor anderen en / of de maatschappij (dus niet alleen gevaar
voor zichzelf, zoals i.g.v. dementerenden, suïcidalen of mensen die zichzelf verwaarlozen) de volgende stukken worden opgevraagd en bij de verzoeken worden
gevoegd:
•	justitiële documentatie én – indien beschikbaar via JD online – pro-justitia rapportages en/of reclasseringsrapportages bij alle verzoeken machtiging voortzetting
IBS en voorlopige machtiging;
•	
landelijke politiemutaties (met daarin eventueel ook informatie uit de sociale
omgeving van betrokkenen) bij alle verzoeken machtiging voortzetting IBS en bij
voorlopige machtiging;
•	alle relevante informatie van de GGZ, inclusief informatie uit de sociale omgeving van de persoon, zoals familie; deze informatie wordt digitaal aangeleverd;
•	informatie uit de registratiesystemen van de veiligheidshuizen indien betrokkene
daar reeds in een casusoverleg is besproken bij alle verzoeken machtiging
voortzetting IBS en voorlopige machtiging.
Voor wat betreft de aanbeveling dat aan informatie van de familie voldoende
­gewicht dient te worden toegekend wordt het volgende opgemerkt. Het Openbaar
Ministerie zal, zoals hiervoor aangegeven de door de GGZ en politie (via politiemutaties) aangeleverde informatie uit de sociale omgeving van betrokkene toevoegen aan het Bopz-dossier. Met betrekking tot de hiervoor eveneens genoemde
aanbeveling om de familieleden tijdens de Bopz-procedure vaker te horen, kan de
rechter, mede op basis van voornoemde informatie die hen is verstrekt, bepalen of
er aanleiding bestaat om de familie op grond van artikel 8 lid 4 van de Wet Bopz te
horen, alsmede of dit op een zitting hoeft in aanwezigheid van de Officier van Justitie.

65

66

14

Openbaar Ministerie, Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid. Maatregelen OM na onderzoeksrapport commissie
Hoekstra naar aanleiding van de zaak Van U., 2015, p. 14.
Interview met het OM 7 november 2016.

De korte beslistermijn na de inbewaringstelling door de burgemeester van een
­persoon die onmiddellijk dreigend gevaar voor de maatschappelijke veiligheid
­oplevert, maakt (uitgebreide) triage onmogelijk. GGZ en politie kunnen mogelijk
wel informatie verstrekken uit hun eigen informatiesystemen en het informatie­
systeem van het Veiligheidshuis betreffende een eventueel casusoverleg verwarde
personen.”

3.4

De informatieverstrekking in de praktijk

3.4.1 De werkinstructie Bopz september 2016-april 2017
Uit de Voortgangsrapportage blijkt dat inmiddels alle parketten politiemutaties en justitiële
documentatie zijn gaan toevoegen aan Bopz-dossiers. Sinds 10 mei 2016 is landelijk voorgeschreven dat bij een IBS of een VM politiemutaties en justitiële documentatie worden
toegevoegd aan het Bopz-dossier indien de betrokkene geacht wordt een gevaar voor de
omgeving te vormen. Daarnaast is in een pilot “ketensamenwerking rondom de actieve
verzoekersrol OM”, aanvullend ook pro-justitia rapportages, reclasseringsrapporten, informatie uit de sociale omgeving van de betrokken, informatie uit de GGZ en Veiligheidshuizen
aan de Bopz-dossiers toegevoegd.67 Deze pilot heeft in drie arrondissementen plaats­
gevonden en is in juli 2016 gestart in Oost-Nederland. Vanaf september 2016 hebben de
arrondissementen Midden-Nederland en Rotterdam er aan deelgenomen.68 De pilot heeft in
alle drie de arrondissementen doorgelopen tot 1 april 2017 en is geëvalueerd met het oog
op een landelijke implementatie.69 Deze evaluatie waarvan het rapport op 17 juni 2017 is
verschenen, zal bij de beschrijving van de praktijk worden betrokken.70
Ten behoeve van de Bopz-medewerkers van het parket is een gedetailleerde Werkinstructie
Bopz uitgevaardigd.71 Daarin is vastgelegd hoe de werkprocessen lopen en wie er voor
welke fase verantwoordelijk is. In de Werkinstructie is dit op pagina 2 als volgt in schema
gebracht.72

67
68

69

70
71

72

rapport

Voortgangsrapportage OM p. 6.
Pilotproject Voorbereiden en indienen verzoekschrift. Optimalisering actieve verzoekersrol OM versie 1.2. Openbaar
­Ministerie 3 mei 2016.
Beantwoording door het OM d.d. 5 augustus 2016 van de vragenlijst van mr. T.N.B.M. Spronken, p. 13 en e-mail van de
Project- en programmaleider Bopz Openbaar Ministerie 27 februari 2017.
O. Nauta en M. Abraham, Pilot BOPZ, Verrijking dossiers & zittingsaanwezigheid officier van justitie, 13 juni 2017.
Werkinstructie Bopz. Handleiding voor Bopz-medewerkers, 23 maart 2016 (horizontale werkafspraken die geen onderdeel
vormen van door het College vastgesteld beleid).
Zie p. 2 van de Werkinstructie 2016, die in de digitale versie van dit rapport als bijlage bij dit rapport is gevoegd.

| Gedeelde informatie

15

In de Werkinstructie is per Bopz-maatregel uiteengezet waartoe deze dient, voor wie deze
bestemd is, op welke gronden hiertoe een machtiging kan worden verleend, wie afgezien
van de officier van justitie de verzoekers kunnen zijn en hoe de verzoeken en ontvangen
gegevens dienen te worden verwerkt. De Bopz-administratie is gedigitaliseerd met dien
verstande dat de gegevens en documenten worden opgeslagen in het systeem Bopz Omnis.
Verder wordt er ook gewerkt met een papieren werkstroom, omdat alle rechtbanken de
Bopz-dossiers op papier willen ontvangen. De administratief medewerker controleert aan
de hand van in de Werkinstructie opgenomen checklists alle gegevens en documenten die
in verband met een verzoek relevant zijn en voert deze in Bopz Omnis in.
Van belang voor onderhavig onderzoek is dat de Bopz-administratie ook verantwoordelijk is
voor het opvragen van strafrechtelijke gegevens. Daartoe bevat de Werkinstructie ten
aanzien van de inbewaringstelling73 en de voorlopige machtiging74 onder het kopje
“Procedure” de navolgende bepaling:
“ De Bopz administratie vraagt in gevallen waarin betrokkene volgens het verzoek
(ook) gevaar veroorzaakt voor anderen en / of de maatschappij (dus niet alleen
­gevaar voor zichzelf, zoals in het geval van dementerenden of mensen die zichzelf
verwaarlozen) de volgende informatie op en slaat deze op ten behoeve van het
­digitale dossier:
•	Justitiële documentatie via JD online.
•
De meest recente pro-justitia rapportages via JD online.
•
De meest recente reclasseringsrapportages via JD online.
•	Informatie uit de sociale omgeving van de persoon, zoals familie, indien en voor
zover deze bekend is.
•	Informatie uit de registratiesystemen van de veiligheidshuizen, indien betrokkene
daar reeds in een casusoverleg is besproken.
•
Politiemutaties (landelijk) van de afgelopen drie maanden.

73
74

16

Werkinstructie Bopz 2016, p. 7 onder punt 12.
Hier zijn er drie varianten: I Een voorlopige machtiging volgend op een machtiging voortzetting IBS; II Een voorlopige machtiging bij iemand die niet is opgenomen (verblijft nog thuis) of in een niet-BOPZ instelling is opgenomen en III Iemand die
vrijwillig is opgenomen in een BOPZ instelling; zie Werkinstructie Bopz 2016, p. 13 onder punt 11 en p. 17 onder punt 10.

NB. Indien en voor zover er geen politiemutaties van de afgelopen drie maanden
zijn, worden de laatst aanwezige relevante politiemutaties door de politie aan het
OM verstrekt.”
Ten aanzien van de machtiging voortgezet verblijf75 is de navolgende bepaling opgenomen:
“ De Bopz administratie legt het verzoek (inclusief bijlagen) ter beoordeling voor aan
de Bopz secretaris. De Bopz secretaris beoordeelt het verzoek, toetst of aan de
Bopz criteria is voldaan en of alle relevantie informatie is bijgevoegd, in het bijzonder
in gevallen waarin betrokkene volgens het verzoek (ook) gevaar veroorzaakt voor
anderen en / of de maatschappij (dus niet alleen gevaar voor zichzelf, zoals in het
geval van dementerenden of mensen die zichzelf verwaarlozen). Zo niet, dan
draagt de BOPZ secretaris er zorg voor dat alle relevante informatie wordt toegevoegd.”76
De Bopz secretaris legt vervolgens het verzoek ter ondertekening voor aan de Bopz officier,
waarna dit wordt gescand en opgeslagen in het digitale dossier. De digitale stukken worden
per e-mail naar de rechtbank verzonden.
Bij iedere maatregel die een dwangopname behelst en waarbij relevante strafvorderlijke
gegevens zoals hiervoor beschreven worden opgevraagd en toegevoegd, is bij de toelichting een beslisschema opgenomen dat er als volgt uitziet:

Admi:
Controleer op
volledigheid,
tijdigheid en
historie
Aanvraag
voor verzoek
machtiging
voortzetting
IBS

Inbewaringstelling op
last van
Burgemeester

Registreer
verzoek en
maak verzoek
machtiging
voortzetting
IBS aan

Secretaris:
Beoordeel
verzoek, toets
op criteria
en laar OvJ
tekenen

Admi:
Informeer
verzoekende
instelling en
stuur dossier
naar rechter

Rechter
hoort
betrokkene
en neemt
<3 werkdagen
beslissing

Geldigheid
max.
3 weken

Leg dossier
aan en leg
voor aan
BOPZsecretaris

INBEWARINGSTELLING (ART. 20-31 WET BOPZ) WERKINSTRUCTIE BOPZ 2016, p. 3

75
76

rapport

Werkinstructie Bopz 2016, p. 22 onder punt 9.
Werkinstructie Bopz 2016, respectievelijk p. 7 onder punt 14; p. 13 onder punt 11; p. 22, onder punt 10.

| Gedeelde informatie

17

Volgend op
Inbewaringstelling

Volgend op
vrijwillige
opname
Aanvraag
Voorlopige
Machtiging
Vanuit de
thuissituatie

In
aansluiting
op een
MEV

Admi:
Controleer op
volledigheid,
tijdigheid en
historie
Registreer
verzoek en
maak verzoek
Voorlopige
Machtiging
aan

Secretaris:
Beoordeel
verzoek, toets
op criteria en
laat OvJ
tekenen

Admi:
Informeer
verzoekende
instelling en
stuur dossier
naar rechter

Rechter
hoort
betrokkene
en neemt
beslissing

OvJ:
Draag zorg
voor
opname
<2 weken

Duur
opname
max.
6 mnd.

Leg Dossier
aan en leg
voor aan
BOPZsecretaris

VOORLOPIGE MACHTIGING (ART. 2-14 WET BOPZ) WERKINSTRUCTIE BOPZ 2016, p.10

Admi:
Controleer op
volledigheid,
tijdigheid en
historie

Aanvraag
Voorlopige
Machtiging

Registreer
aanvraag en
maak verzoek
Machtiging
Voortgezet
Verblijf aan

Regulier:
opnameduur
max. 1 jaar

Secretaris:
Beoordeel
verzoek, toets
op criteria en
laat OvJ
tekenen

Leg Dossier
aan en leg
voor aan
BOPZsecretaris

Admi:
Informeer
verzoekende
instelling en
stuur dossier
naar rechter

Rechter
hoort
betrokkene
en neemt
beslissing

Voor zwakzinnigen- of
verpleeginrichtingen:
max. 5 jaar opname

Na 5 jaar
ononderbroken
verblijf in
psych. ziekenhuis:
max. 2 jaar

MACHTIGING VOORTGEZET VERBLIJF (ART. 15-19 WET BOPZ) WERKINSTRUCTIE BOPZ 2016, p. 19

3.4.2 De werkwijze in de praktijk
Om een beter beeld te krijgen van de werkwijze in de praktijk heeft er een interview
met medewerkers van het OM plaatsgevonden bij het arrondissementsparket MiddenNederland. Daarbij zijn met onder meer met een officier van justitie die verzoekschriften op
grond van de Wet Bopz indient en een parketsecretaris gesproken. Voorts is aanvullende
informatie verstrekt door de Projectleider Bopz en één van de auteurs van de Werkinstructie.77
Daaruit is over de gehanteerde werkwijze, in aanvulling op hetgeen in de Werkinstructie is
opgenomen, het volgende naar voren gekomen.

77

18

Interview met het OM 7 november 2016 en gesprek met de Bopz-officier van justitie in Rotterdam 13 april 2017. Deze werkwijze is ook weergegeven in de Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017 onder 4.3 Uitvoeringspraktijk.

De verzoeken tot machtiging voor de voortzetting van de IBS komen via Bopz-ONLINE (een
digitaal systeem) binnen. De aanvragen tot het indienen van een verzoek tot VM kunnen
worden gedaan volgend op: a) een IBS, b) een vrijwillige opname, c) een machtiging tot
opname op eigen verzoek of d) ten aanzien van iemand die niet is opgenomen of niet in een
Bopz-instelling verblijft. In de meeste gevallen, behalve in de situatie dat iemand nog thuis
verblijft, komen de verzoeken VM via de betrokken instellingen waar de patiënt verblijft,
binnen bij de administratie. Alle verzoeken moeten zijn voorzien van een geneeskundige
verklaring afgegeven door de geneesheer-directeur van de Bopz-instelling c.q. een onaf­
hankelijke psychiater of arts als iemand nog niet in een Bopz-instelling is opgenomen. De
medewerker van de administratie controleert op de geneeskundige verklaring of sprake is
van gevaar voor anderen. Dit kan door de geneesheer-directeur/psychiater worden aangegeven door middel van het aankruisen van de opties die onder de nummers 4 t/m 8 in het
formulier van de geneeskundige verklaring zijn opgenomen. Daarbij zijn de volgende opties
weergegeven:
“ 4.	gevaar dat betrokkene door zijn hinderlijk gedrag agressie van anderen tegen
zichzelf zal oproepen;
5.	gevaar dat betrokkene een ander van het leven zal beroven of hem ernstig letsel
zal toebrengen;
6. gevaar voor de psychische gezondheid van een ander;
7.	gevaar dat betrokkene een ander, die aan zijn zorg is toevertrouwd, zal verwaarlozen;
8. gevaar voor de algemene veiligheid van personen of goederen.”78

Formulier geneeskundige verklaring

78

rapport

Deze indeling is ontleend aan art. 1 lid 1 sub f Wet Bopz.

| Gedeelde informatie

19

Bij aankruising van één van de hiervoor genoemde opties wordt aangenomen dat er sprake
is van gevaar voor anderen. Indien meer opties zijn aangekruist geeft de psychiater aan
welke hiervan het belangrijkste is.
De aankruising vormt voor de administratie de grondslag voor het opvragen van aanvullende justitiële of contextinformatie. Soms wordt hiervan afgeweken als in de genees­
kundige verklaring geen van de opties 4 tot en met 8 is aangekruist, maar er bij het OM
feiten of omstandigheden bekend zijn op grond waarvan wordt aangenomen dat er wel
sprake is van gevaar voor derden.79
Alle verkregen gegevens worden door de administratief medewerker opgeslagen in het
digitale dossier. Voor toegang tot deze gegevens dient men geautoriseerd te zijn. Over het
algemeen worden stukken daarnaast ook op papier bewaard.
De parket- of Bopz-secretaris krijgt de aanvullende justitiële en/of contextinformatie versnipperd binnen en beoordeelt of de informatie relevant is voor de afweging van de rechter of
de betrokkene een gevaar oplevert voor anderen, met andere woorden of de informatie
aansluit op hetgeen is gesteld en aangekruist in de geneeskundige verklaring. De secretaris
beoordeelt de stukken met het oog op de onderbouwing van het gevaar zoals bedoeld in
art 1 lid 1 sub f Wet Bopz. Hiertoe zijn geen nadere criteria vastgelegd.80 Soms geven de
stukken aanleiding voor verdere opvraging.
Volgens de Werkinstructie van het OM worden ten behoeve van het Bopz-dossier (landelijk)
de politiemutaties van de voorafgaande drie maanden opgevraagd. Als bijvoorbeeld uit de
geneeskundige verklaring blijkt dat er langer dan 3 maanden terug een ernstig incident
heeft plaatsgehad, neemt de Bopz-secretaris hieromtrent contact op met de politie.
Met betrekking tot het opvragen van politiemutaties is er door het OM overleg gevoerd met
de politie, met name omdat er in het begin onvoldoende duidelijkheid bestond welke informatie door de politie verstrekt diende te worden. De aanloopproblemen hadden vooral
betrekking op de selectie van relevante informatie uit de politiemutaties en de wijze waarop
de mutaties dienden te worden geanonimiseerd. Het overleg was erop gericht om te komen
tot een uniforme werkwijze door het opstellen van een procesbeschrijving, werkinstructie
met checklist en een format voor het informatierapport.81 De uiteindelijk ontwikkelde werkwijze is als volgt.82 Ieder parket heeft een vast contactpunt binnen de politie, het regionaal
informatieknooppunt (RIK) waar het informatieverzoek wordt neergelegd.83 De politie
hanteert daarbij een standaard werkmethode die parallel aan de pilot door de Landelijke
Politie is ontwikkeld om landelijk te worden geïmplementeerd.84 Die werkwijze komt erop
neer dat naar aanleiding van een verzoek van het OM per e-mail, in geval van een IBS nog
dezelfde dag en bij een RM binnen twee werkdagen, landelijke politiemutaties van de
periode van drie maanden voorafgaand aan de aanvraag worden verstrekt. Deze worden
door het RIK geselecteerd op relevantie, namelijk of de betrokkene (ook) gevaar voor

79

80

81

82

83
84

20

Door zowel de Project- en programmaleider BOPZ Openbaar Ministerie als de Bopz-officier van justitie in Rotterdam is
medegedeeld dat dit gebeurt; dit wordt ook bevestigd in de Evaluatie Pilot Bopz 13 juni 2017, p. 30-31.
Er is wel overleg georganiseerd waarin ruimte is voor collegiale consultatie. De functie van parketsecretaris Bopz is nieuw en
behoeft nog nadere inkadering en invulling. Uit het evaluatierapport Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017 p. 61-62 en p. 69
blijkt dat in de praktijk de parketsecretaris op basis van het risicoprofiel van de betrokkenen beslist welke informatie wordt
toegevoegd.
Gespreksverslag Overleg politie – OM d.d. 22 februari 2017 en e-mail van de Project- en programmaleider Bopz Openbaar
Ministerie 27 februari 2017.
De politie hanteert in dit verband een procesbeschrijving ‘Behandelen Bopz verzoek’, vastgesteld op 30 juni 2017 en de
BOPZ Werkinstructie Politie 20 juni 2017.
Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 29.
Interne Memo Teamchefs RIK 20 juni 2017, zie ook Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 29-32.

anderen of de maatschappij veroorzaakt.85 Daarbij wordt een checklijst gebruikt van omstandigheden die een indicatie kunnen vormen voor het gevaar dat van de betrokkene uitgaat.86
De informatie wordt geanonimiseerd met dien verstande dat slechts de gegevens van de
betrokkene in de politiemutaties blijven staan en er dus geen gegevens van bijvoorbeeld de
melder of tactische informatie in verband met een lopend onderzoek in voorkomen.87 De
informatie wordt per e-mail aan het OM verstrekt, waarbij gebruik wordt gemaakt van een
standaard informatierapport waarin de bewerkte politiemutaties worden geplakt.88
De Bopz-secretaris maakt de afweging welke informatie moet worden meegezonden naar
de rechtbank. In duidelijke zaken beslist de secretaris zelf.89 Bij twijfel of bepaalde informatie moet worden toegevoegd overlegt de secretaris met de officier van justitie die dan de
beslissing neemt. De secretaris mailt de administratie een opgave van stukken die aan de
rechtbank moeten worden verzonden, hetgeen de administratie vervolgens doet. Bij
sommige rechtbanken gebeurt dit in digitale vorm maar in de meeste gevallen worden
papieren dossiers verstrekt.
Elk dossier gaat vervolgens naar de officier van justitie die het verzoek op grond van de
Bopz tekent. De officier van justitie leest de opgevraagde informatie in deze fase meestal
niet inhoudelijk. Op het moment van ondertekening, zeker als het gaat om een verzoek tot
machtiging tot voortzetting van de IBS, dat binnen 24 uur moet zijn gedaan na ontvangst
van het verzoek van de burgemeester, is de informatie bovendien vaak ook nog niet
binnen. 90 Dus de ondertekening en indiening van het verzoek hoeft niet synchroon te lopen
met het toevoegen van de opgevraagde informatie.
Het Bopz-dossier waarover de rechtbank de beschikking krijgt bevat uiteindelijk het verzoek
en de toegevoegde informatie. De rechtbank verstrekt alle stukken die zich in het dossier
bevinden aan de advocaat van betrokkene. De bijgevoegde strafrechtelijke stukken worden
niet aan de zorginstelling (de geneesheer-directeur) of de psychiater verstrekt, behalve in
Rotterdam waar tussen arrondissementsparket, rechtbank en zorginstellingen afspraken
zijn gemaakt op grond waarvan de psychiater ook alle door het OM aan het Bopz-dossier
toegevoegde stukken ontvangt.
Het OM bewaart het BOPZ-dossier op de interne “h-schijf”. Het komt wel eens voor dat het
verzoek vanuit de instelling wordt ingetrokken. Dan blijft het verzoek bij het OM digitaal
opgeslagen. Het verzoek tot intrekking wordt ook digitaal opgeslagen en de reeds toegevoegde gegevens worden niet verwijderd. Ook komt het voor dat de administratie opgevraagde informatie digitaal opslaat die uiteindelijk niet wordt toegevoegd aan het dossier.
Ook de rechtbank bewaart alle BOPZ-dossiers. Over de wijze waarop dit gebeurt en/of ook
de aanvullende justitiële gegevens en/of contextinformatie wordt bewaard, is niets bekend.
Over een specifieke regeling met betrekking tot de vernietiging van de opgeslagen gegevens is evenmin iets bekend.

85
86
87
88
89
90

rapport

BOPZ Werkinstructie Politie 20 juni 2017.
Checklist: indicatie gevaar en geestesstoornis Politie 23 december 2016, intern document.
BOPZ Werkinstructie Politie 20 juni 2017.
Informatierapport verstrekking politiegegevens BOPZ, intern document.
Dat blijkt ook uit de Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p.34.
Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 30. Zie ook Kamerstukken I, 2016/17, 32399, C.

| Gedeelde informatie

21

3.4.3 Evaluatie pilot
De evaluatie van de werkwijze met betrekking tot de verrijking van de Bopz-dossiers door
de politie en het OM in de drie pilotarrondissementen is in juni 2017 gepubliceerd.91 De
rechtmatigheid van de informatieverstrekking is in de evaluatie niet betrokken. De inzet van
de evaluatie was een beeld te krijgen van de werkwijze in de praktijk, de tijd die hiermee
gemoeid is, de waardering van de toegevoegde strafrechtelijke informatie door de Bopzrechter en de verbetering van de werkwijze. Daar is uitgekomen dat de toevoeging van
­politiemutaties en justitiële documentatie als nuttig werd ervaren om de gevaarzetting van
de betrokkene in te schatten. De toegevoegde waarde van de pro-justitia rapportages (NIFP)
en niet actuele reclasseringsrapporten werden beduidend minder positief gewaardeerd.
Daarbij vroegen rechters en advocaten zich af of het verstrekken van deze rapportages in de
Bopz-procedure wel geoorloofd is, omdat deze meestal zijn opgesteld voor een bepaald
doel binnen een strafzaak, zoals bijvoorbeeld de relatie tussen het strafbare feit en de stoornis.92 Ook de informatie uit de registratiesystemen van het veiligheidshuis werd in de regel
niet positief beoordeeld, omdat deze door het OM wordt samengevat en ontdaan van
‘kwetsbare gegevens’, zodat het voor de oordelende rechters lastig is deze informatie te
wegen, met name in hoeverre deze gebaseerd is op feiten of op meningen.93
Uit de Werkinstructie Bopz blijkt dat het de parketsecretaris is die de strafrechtelijke informatie, die aan het Bopz-dossier wordt toegevoegd, beoordeelt.94 De secretaris gaat na of de
opgevraagde informatie aansluit op hetgeen is gesteld in de geneeskundige verklaring en
schat in of deze relevant is voor de afweging van de rechter. Daarbij kunnen verschillende
aspecten die mogelijkerwijs ‘gevaar’ opleveren meewegen. Over de wijze waarop deze
afweging moet worden gemaakt zijn (nog) geen criteria vastgelegd. Om wat voor soort
afwegingen het kan gaan blijkt uit de evaluatie van de Pilot:
“ Wat betreft het besluit over en de feitelijke invulling van het verrijken, bestaan er
geen grote verschillen tussen de drie pilot-arrondissementen. Van de zijde van alle
drie de parketten wordt verteld dat er alleen aanvullende documentatie wordt toegevoegd wanneer deze relevant is. Wat ‘relevant’ is, kan in algemene zin niet exact
worden omschreven, maar hangt volgens de geïnterviewde parketsecretarissen en
medewerkers van de BOPZ-administratie nauw samen met het risicoprofiel van de
betrokkene (en niet met het type rechterlijke machtiging wat wordt aangevraagd).
Situaties die genoemd worden als aanleiding voor verrijking, zijn:
•	
Als schorsende voorwaarde voor een voorlopige hechtenis is reclasserings­
toezicht opgelegd. Betrokkene blijkt niet mee te werken aan het toezicht. In dat
geval wordt de reclassering gevraagd een rapport te leveren waarin het verloop
van het huidige toezicht wordt beschreven.
•	Betrokkene staat binnen het Veiligheidshuis / EPA-overleg bekend als een notoire
overlastgever. De informatie uit overleggen van voornoemde gremia worden
toegevoegd.
•	Betrokkene is – ex artikel 37 Sr – in het verleden een maatregel plaatsing psychia­
trisch ziekenhuis opgelegd. In dat geval wordt het oude bijbehorende straf­
vonnis, bijbehorende pro Justitia rapportages en reclasseringsrapportages
­toegevoegd aan het dossier.

91

92
93
94

22

O. Nauta en M. Abraham, Pilot BOPZ, Verrijking dossiers & zittingsaanwezigheid officier van justitie, 13 juni 2017. Daarbij
is niet alleen naar de informatieverstrekking gekeken maar ook naar de ervaringen met de zittingsaanwezigheid van de officier
van justitie bij de behandeling van Bopz-verzoeken.
Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 43. Uit de evaluatie blijkt niet wat onder ‘kwetsbare gegevens’ moet worden verstaan.
Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 43.
Zie § 3.4.1 en evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 8: “De parketsecretaris neemt het voorlopig BOPZ-dossier door en
besluit op basis van het risicoprofiel van de betrokkene over het al dan niet toevoegen van deze extra informatie.”

•	Betrokkene veroorzaakt hardnekkige overlast in zijn omgeving en in de buurt is

veel angst voor escalatie. Eerdere aanvragen voor een rechterlijke machtiging
zijn echter afgewezen.
•	De rechterlijke machtiging is aangevraagd omdat betrokkene nooit eerder is gediagnosticeerd vanwege het feit dat deze zorg mijdt. Als nu uit eerder pro justitie
onderzoek blijkt dat betrokkene in het verleden geen medewerking verleende
aan het NIFP onderzoek dan onderbouwt het pro justitia rapport de motivering
voor de rechterlijke machtiging en wordt deze bijgevoegd.
•	
Wanneer betrokkene thuiswonende kinderen heeft, wordt – in het arrondissement Rotterdam – vanuit het parket een kindcheck gedaan bij Veilig Thuis. Vervolgens vindt bijna altijd contact plaats met instelling alwaar patiënt(e) op dat
­moment verblijft, dit om de kliniek te wijzen op de mogelijkheid tot het doen van
een melding bij Veilig Thuis als daartoe aanleiding is.”
[…]
Uit de interviews met de parketsecretarissen blijkt dat er geen afspraken zijn over
hoe lang in de tijd teruggekeken moet worden voor de aanvullende informatie.
­Geïnterviewde parketsecretarissen geven aan dat dit geen probleem is en afhangt
van de aard van de feiten. Een veroordeling voor poging tot moord blijft langer
­relevant dan het feit dat de betrokkene in het verleden geen medewerking verleende
aan reclasseringstoezicht. Bij lopende strafzaken wordt vaak – maar niet standaard
– overleg gevoerd met de zaaksofficier in de betreffende zaak, zo wordt door de
­officieren tijdens de interviews verteld. Voor zover deze bekend zijn bij de parket­
secretaris worden de lopende strafzaken vermeld in het BOPZ-dossier.”95
Verder is de volgende passage uit de evaluatie van de Pilot nog van belang:
“Bij het verrijken van het dossier speelt de parketsecretaris een cruciale rol, zo
blijkt uit de interviews met de officieren van justitie en andere parketmedewerkers.
De parketsecretaris schift de relevante informatie, vraagt stukken op en schrijft – in
het geval van Rotterdam – volgens een vast format een oplegger bij het dossier.96
In dit zogenaamde ‘Voorbewerkingsformulier BOPZ-zitting’ wordt over een vast
aantal onderwerpen voor het betreffende BOPZ-dossier informatie samengevat. In
Oost- en Midden-Nederland wordt niet met een standaardformulier gewerkt, maar
wel een vorm van voorbewerken en samenvatten toegepast. In alle drie de arrondissementen wordt verteld dat soms ook de tijd ontbreekt om de informatie waarmee het dossier is verrijkt nog na te lopen op overbodige informatie:
“Soms zit er informatie in die er niet toe doet en die moet je er weer uit filteren.
Niet aan iedereen hoeft deze informatie beschikbaar gesteld te worden. Als er tijd
is probeer ik dit wel goed te doen, maar soms is er gewoon geen tijd voor die
­schifting.”97

95
96

97

rapport

Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 31-33.
In het format wordt de samenvatting voor de volgende onderwerpen gemaakt: Naam en geboortedatum patiënt; Datum zitting;
Woonplek; Thuis, kliniek; Aanvrager RM; Door OM toegevoegde stukken; Stoornis; Gevaar; Ultimum remedium; Gelet
op geneeskundige verklaring: Blijk van bereidheid tot opneming en verblijf in psychiatrisch ziekenhuis, Is er sprake van een
lopende BOPZ-machtiging? BOPZ-historie; Printscreen BOPZ-OMNIS bijvoegen en evt. bijzonderheden hier vermelden,
zoals vaak afgewezen verzoeken, of conversies, verband met DOC (bv als opgenomen in BOPZ dan geen strafbare feiten) ;
Bijgevoegde documenten en eventuele bijzonderheden, zoals openstaande zaken, of er in het verleden bijzondere voorwaarden
zijn opgelegd, een reclasseringstoezicht of 37 maatregel heeft gelopen, type delicten etc. etc., hier vermelden; Info uit Veiligheidshuis; Is patiënt aangemerkt als EPA, HG of veelpleger?; Relevante info uit Vpga vermelden; Is er momenteel sprake van
een parallel lopend strafrechtelijk traject?; Reden BOPZ-aanvraag; Reden officier op zitting; Bijzonderheden.
Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 34.

| Gedeelde informatie

23

3.4.4 Aangepaste werkinstructie per 7 juli 2017
Naar aanleiding van de evaluatie is de Werkinstructie Bopz, zoals deze hiervoor in § 3.4.1. en
§ 3.4.2. is beschreven, aangepast met dien verstande dat met ingang van 7 juli 2017 de
pro-justitia rapportages (NIFP) en informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheids­
huizen niet meer door het OM worden verstrekt.98 Reclasseringsrapportages worden slechts
aan het Bopz-dossier toegevoegd als er sprake is van lopend toezicht van de reclassering.
Toegevoegd worden in dat geval het daarop betrekking hebbend adviesrapport van de
reclassering en zo mogelijk de voortgangsrapportage.99 De nieuwe werkinstructie heeft met
ingang van 7 juli 2017 landelijke werking. Met ingang van die datum worden dus slechts
justitiële documentatie, politiemutaties, recente adviesrapporten en voorgangs­rapportages
van de reclassering en informatie uit de sociale omgeving van de persoon aan het Bopzdossier toegevoegd.100

98

Werkinstructie Bopz. Handleiding voor de Bopz-medewerkers, 7 juli 2017 (horizontale werkafspraken die geen onderdeel
vormen van door het College vastgesteld beleid).
99 Memo OM gewijzigde werkinstructie BOPZ, 22 juni 2017.
100 Alsmede een printscreen van de Bopz historie uit Bopz Omnis, maar deze informatie valt buiten het bestek van dit onderzoek.
24

4	
Het normatieve kader voor verstrekking van

persoonsgegevens
4.1

Vragen over de grondslag van de informatieverstrekking

Zoals in § 1.4. is opgemerkt wordt in het Verbeterprogramma niet ingegaan op de vraag of
er uit oogpunt van bescherming van persoonsgegevens in het huidige wettelijke kader een
grondslag kan worden gevonden voor het toevoegen van strafvorderlijke en aanverwante
gegevens aan het Bopz-dossier. Alle parketten zijn op enig moment in 2016 gestart met het
verstrekken van justitiële documentatie en politiemutaties en drie parketten hebben deel­
genomen aan een pilot in de periode van september 2016 tot en met april 2017 en in het
kader van deze pilot daarnaast ook nog pro justitia rapportages, reclasseringsrapporten,
informatie uit de sociale omgeving van de betrokken en Veiligheidshuizen verstrekt.
Over de rechtmatigheid van de verstrekking van de gegevens uit het oogpunt van gegevensbescherming is door het OM en het departement van Veiligheid en Justitie op 28 januari
2016 en 10 februari 2016 wel intern overleg gevoerd met de privacy helpdesk van het OM en
specialisten van het departement.101 Hierbij stonden de privacyaspecten rond de toevoeging van documenten bij de Bopz-verzoeken centraal. De verslagen van deze bijeenkomsten
die in het kader van onderhavig onderzoek door het OM aan de procureur-generaal zijn
verstrekt, illustreren de onduidelijkheid die er bestaat over de wettelijke grondslag waarop
de verstrekking van de diverse gegevens zou kunnen plaatsvinden.
Zo bestond er een redeneerlijn dat de verstrekking op grond van art. 39e sub a Wjsg
(verstrekking aan rechterlijke ambtenaren) zou kunnen plaatsvinden. Onduidelijk was echter
of ook losse politiemutaties, die geen onderdeel uitmaken van het strafdossier wel zouden
kunnen worden aangemerkt als strafvorderlijke gegevens in de zin van de Wjsg. Betwijfeld
werd ook of art. 39e Wjsg zo ruim kan worden uitgelegd dat ook verstrekkingen buiten de
strafrechtspleging hieronder vallen. Daartoe leek art. 39f Wjsg (verstrekking aan derden
voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden) geschikter.
Ten aanzien van justitiële documentatie en NIFP- en reclasseringsrapportages werd aangenomen dat het OM niet bevoegd is deze aan derden te verstrekken omdat niet het OM,
maar ingevolge art. 40 Wjsg de minister de beheerder is van de justitiële documentatie en
van persoonsdossiers, waartoe de NIFP- en reclasseringsrapportages behoren.
Wat het verstrekken van informatie uit de sociale omgeving betreft werd art. 8 sub e Wbp
als grondslag genoemd, maar werd opgemerkt dat verstrekking complexer zou zijn als deze
gegevens ook bijzondere persoonsgegevens bevatten zoals medische gegevens. Dan zou
moeten worden voldaan aan de in art. 23 Wbp genoemde uitzonderingen.
Het opvragen van politiemutaties ten behoeve van een Bopz verzoek door het OM zou
kunnen plaatsvinden op grond van art. 16 lid 1 onder b, sub 2 Wpg en na ontvangst door het
OM vallen onder het regime van de Wbp, zodat de Wjsg niet van toepassing zou zijn.
Uiteindelijk is in het daarop volgend overleg van 10 februari 2016 besproken (of besloten?)
dat het verstrekken van strafvorderlijke gegevens in de OM-systemen mogelijk zou kunnen
zijn op grond van de artikelen 39e en 39f Wjsg, waarbij art. 39f de voorkeur geniet.
Geconcludeerd werd dat daarvoor wel de Aanwijzing Wjsg zou moeten worden aangepast.
Voor het verstrekken van justitiële documentatie zou art. 8a Wjsg ruimte bieden. Aangaande
NIFP-rapportages en reclasseringsrapportages bestond onduidelijkheid of het OM deze zou
mogen doorverstrekken aan de Bopz-rechter en hoe het NIFP hier tegenover stond. Voor het
opvragen en verstrekken van politiemutaties werd nu art. 20 Wpg als grondslag genoemd.

101

rapport

Gespreksverslag privacy helpdesk 28 januari 2016 en gespreksverslag overleg V&J 10 februari 2016.

| Gedeelde informatie

25

Op de bijeenkomst van 10 februari 2016 is kennelijk, zonder dat uit de verslaglegging blijkt
dat er op de openstaande vragen antwoord is verkregen, afrondend besloten dat de privacy­
wetgeving voor de huidige werkwijze geen consequenties had en dat kon worden doorgegaan met informatie bijvoegen.
Vervolgens is overleg geweest met de Autoriteit Persoonsgegevens op 29 juni 2016 in welk
gesprek de gebrekkige grondslag voor verstrekking enerzijds en het belang van de verstrekking anderzijds is besproken.
Dat er onduidelijkheid is blijven bestaan over de wettelijke grondslag komt ook naar voren
uit de beschrijving van het pilotproject102 dat in juli 2016 in drie arrondissementen is gestart
en waarvoor de hiervoor beschreven werkinstructie van 23 maart 2016 werd geschreven.
In de beschrijving van het pilotproject wordt vermeld dat er omtrent het toevoegen van
relevante informatie nog vragen te beantwoorden zijn om te komen tot uitgewerkte werkprocessen waaronder de kwestie onder welke voorwaarden de informatie kan worden
uitgewisseld. Genoemd worden de volgende vragen:
“ 1.	Met welke wettelijke aspecten (denk aan o.a. medisch beroepsgeheim en de
privacywetgeving) moet bij de informatie-uitwisseling rekening worden
­
­gehouden?
2.	Onder welke voorwaarden verstrekt de ketenpartner informatie en op welke
­wijze wordt met deze voorwaarden in het proces rekening gehouden?
3.	Hoe wordt in het proces met de informatie omgegaan en waar wordt welke
­informatie uiteindelijk gearchiveerd? Voor hoelang is dit? Welke voorwaarden
gelden hierbij?”103
Door het OM is desgevraagd in het kader van dit onderzoek aan de procureur-generaal
bevestigd, dat deze vragen noch voorafgaand aan de start van de pilot, noch gedurende de
pilot volledig zijn beantwoord.104 Uit de evaluatie van de pilot105 blijkt dat bij het uitvoeren
van de pilot de aandacht vooral gericht is geweest op de verbetering van de werkprocessen
en op de vraag welke informatie door de Bopz-rechter relevant en zinvol werd geacht.106
Tot een aanpassing van de Aanwijzing Wjsg zoals besproken tijdens het overleg van
10 februari 2016 is het tot op heden niet gekomen.

4.2

Gelaagdheid en complexiteit van de Europese en nationale regelgeving

Een verklaring voor de hiervoor geschetste onduidelijkheid over de wettelijke grondslag
voor de gegevensverstrekking, die kennelijk bij het OM is blijven bestaan, kan worden
gevonden in de complexiteit van de privacy wetgeving en de hiermee samenhangende
interpretatie van de daarin gebruikte begrippen. De vraag of en wanneer een ‘politie­
gegeven’ moet worden aangemerkt als een ‘strafvorderlijke gegeven’ in de zin van de Wjsg
is daarvan een illustratief voorbeeld. Hierna zal blijken dat het bepaald geen sinecure is om
het normatieve kader voor de verstrekking van persoonsgegevens dat van toepassing is op
de informatieverstrekking van strafrechtelijke gegevens in kaart te brengen en om vast te
stellen hoe de bevoegdheden en verantwoordelijkheden bij de uitwisseling daarvan zijn
verdeeld.

102

Zie § 3.4.1.
Pilotproject Voorbereiden en indienen verzoekschrift. Optimalisering actieve verzoekersrol OM versie 1.2. Openbaar
­Ministerie 3 mei 2016, p. 5.
104 Telefoongesprek met de Project- en programmaleider BOPZ Openbaar Ministerie 1 juni 2017.
105 Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017.
106 Zie § 3.4.3.
103

26

Bij de toevoeging van strafrechtelijke gegevens door het OM aan het Bopz-dossier gaat het
om uitwisseling en (digitale) opslag van privacygevoelige gegevens waarvan algemeen
wordt erkend dat de verwerking hiervan moet worden aangemerkt als een inmenging op
het recht op eerbiediging van het privéleven van degenen op wie deze informatie betrekking heeft.107 Hierdoor valt deze informatie-uitwisseling onder het regiem van art. 8 EVRM
en het gegevensbeschermingsrecht zoals dat is vormgegeven in Europese en nationale
wetgeving. In het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie zijn de eerbiediging
van het privéleven (art. 7) en de bescherming van persoonsgegevens (art. 8), anders dan in
art. 8 EVRM, afzonderlijk benoemd, waardoor voor zover het de toepassing van EU-recht
betreft het recht op bescherming van persoonsgegevens expliciet is verzelfstandigd. Door
de veelheid aan Europese en nationale rechtsbronnen heeft de hierop betrekking hebbende
regelgeving een ingewikkelde en gelaagde structuur met een groot aantal actoren dat
betrokken is bij de toepassing van het wettelijke kader.

De EU-regelgeving

Het is niet de bedoeling de Europese regelgeving hier omvattend te bespreken, dat zou het
bestek van dit onderzoek te buiten gaan.108 Evenmin zal worden ingegaan op de aankomende
wijzigingen die het gevolg zijn van de Algemene verordening gegevensbescherming109 die
vanaf 25 mei 2018 rechtstreeks van toepassing zal zijn en de Richtlijn gegevensbescherming
opsporing en vervolging110 die uiterlijk op 6 mei 2018 dient te zijn geïmplementeerd.111 De
implementatiewetgeving die op de verordening en de richtlijn betrekking hebben verkeren
ten tijde van de afronding van dit rapport nog in een voorbereidende fase.112 Hierna zullen
slechts de meest relevante bepalingen worden weergegeven uit het Kaderbesluit 2008/977/
JHA113 en de Richtlijn (EU) 2016/680 inzake strafrechtelijke gegevensverwerking.114

107

Zie Kamerstukken II 2015-2016, 32399, nr. 25, p. 112; Advies RvS naar aanleiding van tweede nota van wijziging Wet
­verplichte geestelijke gezondheidszorg 13 juni 2016, Kamerstukken II 2015/16, 32399, nr. 26, onder punt 8 en Advies van de
Autoriteit Persoonsgegevens tweede nota van wijziging Wvggz, 11 februari 2016, Kamerstukken II, 2015/16, 32399, bijlage
bij nr. 38, met name p. 3-4.
108 De literatuur hierover is overvloedig. Een goed overzicht wordt geboden in H.R. Kranenburg & L.F.M. Verhey, Wet bescherming
persoonsgegevens in Europees perspectief, Deventer: Kluwer 2011. Zie ook het preadvies van Moerel en Prins voor de NJV
jaarvergadering 2016 over Homo Digitalis, E.M.L. Moerel en J.E.J. Prins, Privacy voor de homo digitalis, Wolters Kluwer,
2016, met name p. 54 tot en met 57. Zie voorts Handboek Europese gegevensbeschermingswetgeving 2014. Dit betreft een
gezamenlijke productie van de Raad van Europa en de EU, te vinden: op http://fra.europa.eu/en/publication/2014/handbook-european-data-protection-law.
109 Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van
natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en
tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming), PbEU 2016, L 119. Op 4 mei 2016 is
de AVG gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie. De AVG is 20 dagen na deze publicatie in werking getreden.
Maar de AVG is pas vanaf 25 mei 2018 van toepassing. De uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming is op
9 december 2016 in consultatie gegaan < https://www.internetconsultatie.nl/uitvoeringswetavg>.
110 Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende
het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad (PbEU 2016, L119).
111 Zie ook art. 16 TFEU, waarin het recht op bescherming van persoonlijke data is vastgelegd op grond waarvan de EU de
bevoegdheid heeft om nadere regels te stellen.
112 Het wetsvoorstel Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming, Regels ter uitvoering van Verordening (EU)
2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen
in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van
Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming), PbEU 2016, L 119. De internetconsultatie is inmiddels
gesloten (20 januari 2017). Zie voor een bespreking daarvan D. Comijs, De bescherming van bijzondere persoonsgegevens in
de Uitvoeringswet AVG, NJB 2017, p. 1669-1675.
113 Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 27 november 2008 over de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt in het kader van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken, PbEU 2008, L350/60.
114 Richtlijn 2016/680/EU van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de
vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot
intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad.
rapport

| Gedeelde informatie

27

Tot de implementatiedatum – en derhalve ten tijde van de onderzoeksperiode – geldt voor
de verwerking van strafrechtelijke persoonsgegevens bij politiële en justitiële samenwerking in strafzaken het Kaderbesluit 2008/977/JHA, waarvan met name de artikelen 3, 5 en 6
relevant zijn voor onderhavig onderzoek. Hierin is bepaald:
“ Artikel 3
Beginsel van rechtmatigheid, evenredigheid en doelbinding
1	Persoonsgegevens mogen door de bevoegde autoriteiten alleen worden verzameld voor specifieke, uitdrukkelijke en rechtmatige doeleinden in het kader van
hun taken en alleen worden verwerkt voor het doel waarvoor zij zijn verzameld.
De verwerking van de gegevens moet rechtmatig, adequaat, ter zake dienend en
niet excessief zijn in verhouding tot het doel waarvoor zij worden verzameld.
2	Verdere verwerking voor een ander doel is toegestaan, mits
a	deze verwerking niet onverenigbaar is met het doel waarvoor de gegevens
zijn verzameld;
b	de bevoegde autoriteiten bevoegd zijn om die gegevens te verwerken conform
de toepasselijke wetsvoorschriften; en
c	deze verwerking noodzakelijk is en in verhouding staat tot dat doel.
Bovendien mogen de verstrekte persoonsgegevens door de bevoegde autoriteiten
verder worden verwerkt voor historische, statistische of wetenschappelijke doeleinden, mits de lidstaten passende garanties bieden, zoals het anonimiseren van
de gegevens.
[…]
Artikel 5
Vastlegging van termijnen voor wissen en toetsing
Passende termijn worden vastgelegd voor het wissen van persoonsgegevens of
een periodieke toetsing van de noodzaak van de opslag ervan. De naleving ervan
wordt met procedurele maatregelen gewaarborgd.
Artikel 6
Verwerking van bijzondere gegevenscategorieën
De verwerking van persoonsgegevens waaruit de raciale of etnische afkomst, de
politieke opvattingen, de godsdienstige of levensbeschouwelijke overtuiging, of
het lidmaatschap van een vakvereniging blijkt, alsook de verwerking van gegevens
die de gezondheid of het seksleven betreffen zijn uitsluitend geoorloofd wanneer
dit strikt noodzakelijk is en in de nationale wetgeving adequate garanties worden
geboden.”
De Richtlijn (EU) 2016/680 inzake strafrechtelijke gegevensverwerking die op 6 mei 2018
dient te zijn omgezet heeft een veel ruimer toepassingsbereik dan het Kaderbesluit 2008/977/
JBZ omdat de Richtlijn niet alleen geldt voor grensoverschrijdende gegevensverwerking
maar ook op gegevensverwerking van politie en justitie op nationaal niveau.
Vergeleken met het Kaderbesluit 2008/977/JBZ bevat de Richtlijn (EU) 2016/680 strafrechtelijke gegevensverwerking vergelijkbare beginselen in de artikelen 4, 5, 8 en 10.

“ Artikel 4
Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens
1. De lidstaten schrijven voor dat persoonsgegevens:
a) rechtmatig en eerlijk worden verwerkt;
b)	voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en legitieme doeleinden worden
verzameld en niet op een met die doeleinden onverenigbare wijze worden
­verwerkt;

28

c)	toereikend, ter zake dienend en niet bovenmatig in verhouding tot de doeleinden
waarvoor zij worden verwerkt, zijn;
d)	juist zijn en zo nodig worden geactualiseerd; alle redelijke maatregelen moeten
worden genomen om de persoonsgegevens die, gelet op de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt, onjuist zijn, onverwijld te wissen of te rectificeren;
e)	worden bewaard in een vorm die het mogelijk maakt de betrokkenen niet langer
te identificeren dan noodzakelijk is voor de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt;
f)	met gebruikmaking van passende technische of organisatorische middelen op
een dusdanige manier worden verwerkt dat de beveiliging ervan gewaarborgd
is, en dat zij onder meer beschermd zijn tegen ongeoorloofde of onrechtmatige
verwerking en tegen onopzettelijk verlies, vernietiging of beschadiging. 4.5.2016
L 119/107 Publicatieblad van de Europese Unie NL
2	Verwerking door dezelfde of een andere verwerkingsverantwoordelijke voor een
ander doel van artikel 1, lid 1, dan dat waarvoor de persoonsgegevens worden
verzameld, is toegelaten voor zover:
a)	de verwerkingsverantwoordelijke overeenkomstig het Unierecht of het lidstatelijke recht gemachtigd is deze persoonsgegevens voor een dergelijk doel te
­verwerken; en
b) de verwerking noodzakelijk is en in verhouding staat tot dat andere doel overeenkomstig het Unierecht of het lidstatelijke recht.
[…]
Artikel 5
Termijnen voor opslag en evaluatie
De lidstaten voorzien erin dat passende termijnen worden vastgelegd voor het
­wissen van persoonsgegevens of voor een periodieke evaluatie van de noodzaak
van de opslag van persoonsgegevens. De naleving van die termijnen wordt met
procedurele maatregelen gewaarborgd.
[…]
Artikel 8
Rechtmatigheid van de verwerking
1.	De lidstaten zorgen ervoor dat verwerking alleen rechtmatig is indien en voor
­zover die verwerking noodzakelijk is voor de uitvoering door een bevoegde
­autoriteit van een taak voor de in artikel 1, lid 1, bedoelde doeleinden, en dat die
verwerking gebaseerd is op het Unierecht of het lidstatelijke recht.
2.	In het lidstatelijke recht dat verwerking binnen het toepassingsgebied van deze
richtlijn regelt, worden ten minste de verwerkingsdoeleinden, de te verwerken
persoonsgegevens en de doeleinden van de verwerking gespecificeerd.
[…]
Artikel 10
Verwerking van bijzondere categorieën van persoonsgegevens
Verwerking van persoonsgegevens waaruit ras of etnische afkomst, politieke
opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, of het lidmaat­
schap van een vakbond blijkt, en verwerking van genetische gegevens, biome­
trische gegevens met het oog op de unieke identificatie van een natuurlijke
­persoon, gegevens over gezondheid of gegevens over seksueel gedrag of seksuele
gerichtheid van een natuurlijke persoon zijn slechts toegelaten wanneer de verwerking strikt noodzakelijk is, geschiedt met inachtneming van passende waarborgen
voor de rechten en vrijheden van de betrokkene, en:
a) bij het Unierecht of het lidstatelijke recht is toegestaan;
b)	noodzakelijk is om vitale belangen van de betrokkene of een andere natuurlijke
persoon te beschermen; of
c)	die verwerking betrekking heeft op gegevens die kennelijk door de betrokkene
zelf openbaar zijn gemaakt.”

rapport

| Gedeelde informatie

29

Voor het onderhavige onderzoek zal verder worden volstaan met een beknopte beschrijving
van het beoordelingskader van art. 8 EVRM, in relatie tot het verwerken van persoons­
gegevens en een bespreking van de thans geldende relevante nationale regelgeving, die
een uitwerking is van het recht op privacy en behoorlijk gegevensgebruik, dat eveneens is
gegarandeerd in art. 10 Gw en waarmee ook de Europese gegevensbeschermingsnormen
zijn geïmplementeerd. Waar relevant zal de Europese regelgeving bij de bespreking van de
nationale regelgeving worden betrokken.

4.3

Art. 8 EVRM

Hoewel binnen de Raad van Europa115 en de EU116 specifieke verdragen en regelingen over
gegevensverwerking zijn uitgevaardigd, blijft artikel 8 EVRM in normerende zin met name
relevant door de uitvoerige rechtspraak van het EHRM, waaruit blijkt dat het recht op privéleven nauw verweven is met de bescherming van persoonsgegevens. Gelet op de in dit
onderzoek centraal staande onderzoeksvragen, is het van belang het Straatsburgse toetsingskader op hoofdlijnen te analyseren, om te bezien welke rol dit bij de beoordeling van
de rechtmatigheid van het verstrekken van strafrechtelijke gegevens in het kader van een
Bopz-procedure zoals deze thans plaatsvindt, kan spelen. Van belang is hierbij in het achterhoofd te houden dat onze nationale regels over gegevensbescherming in belangrijke mate
zijn bepaald door het Verdrag van Straatsburg uit 1981 dat in de context van de Raad van
Europa tot stand is gekomen. Dit verdrag bevat algemene beginselen over het opslaan,
gebruiken, actualiseren en bewaren van persoonsgegevens, die door het EHRM gaandeweg
in zijn jurisprudentie zijn verwerkt en waarop eveneens de Privacy Richtlijn 95/46/EG uit
1995 is gebaseerd.117
Art. 8 EVRM luidt:
“ 1	Een ieder heeft recht op respect voor zijn privé leven, zijn familie- en gezins­
leven, zijn woning en zijn correspondentie.
2	Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van
dit recht, dan voor zover bij de wet is voorzien en in een democratische samen­
leving noodzakelijk is in het belang van de nationale veiligheid, de openbare
­veiligheid of het economisch welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede
­zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.”
Het EHRM hanteert een vast stappenplan bij zijn beoordeling of art. 8 EVRM is geschonden.
De eerste stap is de vraag of een situatie binnen de reikwijdte van het privéleven valt. Is dit
het geval dan wordt onderzocht of er sprake is van een inmenging in het privéleven. Indien
deze vraag bevestigend kan worden beantwoord, komt de laatste stap aan de orde, namelijk
of de inmenging conform art. 8 lid 2 EVRM gerechtvaardigd is. Daarvoor geldt een aantal
voorwaarden, namelijk dat de inmenging moet zijn voorzien bij wet en noodzakelijk moet

115

Zie voor een overzicht van de regelingen van de Raad van Europa: Kranenborg & Verhey 2011, p. 12-23. Zie ook Handboek
Europese gegevensbeschermingswetgeving 2014.
116 De meest omvattende EU regeling is thans de Privacy Richtlijn nr. 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 23 november 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking
van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, PbEG L 281, en meer toegespitst op strafrechtelijke persoonsgegevens het hiervoor reeds aangehaalde Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad van de Europese Unie van
27 november 2008 over de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt in het kader van de politiële en justitiële
samenwerking in strafzaken, PbEU 2008, L350/60.
117 Zie Paul de Hert, Alexander Hoefmans en Lieve Stevens, Commentaar op art. 8 EVRM, § C.6.1, in Sdu Commentaar
EVRM, Deel 1 - Materiele bepalingen, Den Haag: Sdu Uitgevers, bijgewerkt tot 10 juni 2015.
30

zijn in een democratische samenleving om één van de legitieme doelen die in het tweede
lid van art. 8 EVRM zijn opgesomd te bereiken. Deze doelen zijn: de nationale veiligheid, de
openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden of de
bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.
Het begrip ‘privéleven’ heeft een ruime werking en het EHRM heeft art. 8 EVRM al in een
vroeg stadium van toepassing verklaard op gegevensverwerking door de overheid.118 Na de
inwerkingtreding van het Verdrag van Straatsburg heeft het EHRM met betrekking tot de
bescherming van persoonsgegevens erop gewezen dat in dit verdrag het begrip ‘persoonsgegeven’ zodanig moet worden uitgelegd dat het kan gaan om elke informatie van een
geïdentificeerde of identificeerbare persoon.119
Van een inmenging zoals bedoeld in art. 8 EVRM, de tweede stap in het beoordelingskader
van het EHRM, is sprake als de overheid persoonsgegevens verzamelt en bewaart. In dat
verband zijn ook alle vervolghandelingen, zoals het combineren met andere gegevens en
het vrijgeven van gegevens aan derden120 dat automatisch ook.121
Als vast staat dat er sprake is van een inmenging in het privéleven dan moet worden
voldaan aan de vereisten van art. 8 lid 2 EVRM.
Art. 8 lid 2 EVRM laat een inmenging in het recht op eerbiediging van het privéleven slechts
toe ‘voor zover deze bij de wet is voorzien’. Daarbij hoeft er volgens de Straatsburgse jurisprudentie, anders dan vereist in art. 10 lid 1 van de Grondwet, niet per se sprake te zijn van
een wet in formele zin. Elk algemeen verbindend voorschrift of zelfs jurisprudentie kan
voldoende rechtsbasis opleveren voor een inmenging mits deze toegankelijk, voldoende
precies omschreven en voorzienbaar is.122 ‘Toegankelijk’ betekent dat de burger op de
hoogte moet kunnen zijn of geraken van de regels die met het oog op de inbreuk van belang
en toepasselijk zijn; ‘voorzienbaar’ betekent dat voldoende informatie beschikbaar moet zijn
over het bestaan, de reikwijdte en de wijze van uitoefening van de inmenging.123
Naast het vereiste van voldoende wettelijke basis geldt dat de inmenging tot bescherming
van een of meer van de in het tweede lid van art. 8 EVRM opgesomde rechtsbelangen strekt.
Indien hieraan is voldaan, dan nog is vereist dat de beperking noodzakelijk is in een democratische samenleving. In de zaak S. en Marper tegen het Verenigd Koninkrijk, waar het ging
om opslag van DNA-profielen in een databank in het belang van de opsporing en vervolging en het voorkomen van strafbare feiten124, speelde in de beoordeling van het EHRM een
rol dat een inmenging aan een ‘dringende maatschappelijke behoefte’ dient te voldoen en
het nagestreefde doel proportioneel dient te zijn.125 In de zaken M.B., Gardel en B.B. tegen
Frankrijk126 waarin het ging om het opnemen van gegevens van seksuele en gewelds­

118

Zie EHRM 6 september 1978, 5029/71, (Klass e.a. t. Duitsland), A28 , § 41 en EHRM 2 augustus 1984, 8691/79 (Malone
t. Verenigd Koninkrijk), A82, NJ 1988, 534, (m.nt. J.V. van Dijk) , § 84.
119 EHRM 4 mei 2000, 28341/95 (Rotaru t. Roemenië), § 43.
120 Zie over strafrechtelijke gegevensverwerking met name EHRM 13 november 2012, 24029/07 (M.M. t. Verenigd Koninkrijk),
EHRC 2013/31 (m.nt. Kranenborg en Latify).
121 Zie Kranenborg & Verhey 2011, p. 22-23 en met name EHRM 4 december 2008, 30562/04 en 30566/04 (S. en Marper tegen
Verenigd Koninkrijk).
122 EHRM 26 april 1979, 6538/74 (The Sunday Times t. Verenigd Koninkrijk), A30, NJ 1980, 146, (m. nt. E.A. Alkema),
§ 47-49.
123 EHRM 13 november 2012, 24029/07 (M.M. t. Verenigd Koninkrijk), EHRC 2013/31 (m.nt. Kranenborg en Latify),
§ 193-195 en § 200-206.
124 EHRM 4 december 2008, 30562/04 en 30566/04 (S en Marper tegen Verenigd Koninkrijk).
125 Zie Kranenborg & Verhey 2011, p. 25 e.v.
126 EHRM 17 december 2009, 22115/06 (M.B. t. Frankrijk); EHRM 17 december 2009, 16428/05 (Gardel t. Frankrijk), § 63;
EHRM 17 december 2009, 5335/06 (B.B. t. Frankrijk), EHRC 2010/27 (m. nt. Groothuis), NJB 2010, 323.
rapport

| Gedeelde informatie

31

misdrijven in een politiedatabank, twijfelde het EHRM er niet aan dat dit gerechtvaardigd is
ter voorkoming van strafbare feiten en/of voor de bescherming van de rechten en vrijheden
van anderen en dus voldaan werd aan een ‘dringende maatschappelijke behoefte’.127 Dat
laat echter onverlet dat daarvoor moet worden voorzien in een wettelijk systeem dat uit
oogpunt van privacybescherming voldoende waarborgen bevat.128 Daaraan was in de zaken
M.B., Gardel en B.B. tegen Frankrijk voldaan. Weliswaar was het gebruik van de geregistreerde gegevens in de loop van de tijd uitgebreid van rechterlijke instanties en de politie
naar andere publieke instanties waaronder administratieve, maar daar stond tegenover dat
het register slechts mocht worden geconsulteerd in precies in de wet gedefinieerde omstandig­
heden door autoriteiten die zelf gebonden waren aan een geheimhoudingsplicht.129
Een illustratief voorbeeld aan welke waarborgen verder nog moet worden gedacht, kan
worden gevonden in de uitspraak van het EHRM in de zaak M.M. tegen het Verenigd
Koninkrijk.130 Daarin ging het om de registratie van een scala aan criminele gegevens door
de politie, niet alleen met betrekking tot veroordelingen maar ook andere vormen van strafrechtelijke afhandeling zoals waarschuwingen en berispingen en een groot aantal andere
bijkomende gegevens. Deze werden opgeslagen in een centrale databank en in sommige
gevallen konden of moesten de gegevens worden medegedeeld aan derden (in casu
toekomstige werkgevers). Van belang is in dit verband dat het EHRM benadrukt dat daar
waar het gaat om de verwerking van persoonsgegevens de privacy-verplichtingen van de
overheid, om te voorzien in een adequate wettelijke regeling met voldoende waarborgen, in
verscherpte vorm gelden als het gaat om de bewaring en het verstrekken van strafrechtelijk
relevante gegevens:
“ […] the greater the scope of the recording system, and thus the greater the amount
and sensitivity of data held and available for disclosure, the more important the
content of the safeguards to be applied at the various crucial stages in the sub­
sequent processing of the data. The Court considers that the obligation on the
­authorities responsible for retaining and disclosing criminal record data to secure
respect for private life is particularly important, given the nature of the data held
and the potentially devastating consequences of their disclosure’.131
Omdat er geen duidelijke wetgeving bestond met betrekking tot het doorgeven van politiegegevens (aan werkgevers), er geen onderscheid werd gemaakt bij het verwerken van
gegevens naargelang de ernst van het misdrijf of de omstandigheden die met het misdrijf
gepaard gingen, de tijd die reeds verstreken was sinds het misdrijf was gepleegd en er
geen efficiënt systeem van rechterlijk toezicht bestond, acht het EHRM de inbreuk op de
privacy van de klager niet in overeenstemming met de wet, in de zin van art. 8 lid 2 EVRM.

127

Zie § 63 in de zaak Gardel tegen Frankrijk waarin het EHRM overweegt: “The Court cannot call into question the preventive
purpose of a register such as the one on which the applicant was placed after being sentenced to fifteen years’ imprisonment
for the rape of a minor. The aim of that register, as it has already pointed out, is to prevent crime and in particular to combat
recidivism and, in such cases, to make it easier to identify offenders. Sexual abuse is unquestionably an abhorrent type of
wrongdoing, with debilitating effects on its victims. Children and other vulnerable individuals are entitled to State protection,
in the form of effective deterrence, from such grave types of interference with essential aspects of their private lives.”
128 De Hert e.a. Sdu Commentaar op art. 8 EVRM, C.6.2.
129 Gardel t.Frankrijk, § 70 B.B. t. Frankrijk § 69 en M.B. t. Frankrijk, § 61.
130 EHRM 13 november 2012, 24029/07 (M.M. t. Verenigd Koninkrijk), EHRC 2013/31 (m.nt. Kranenborg en Latify).
131 M.M. t. Verenigd Koninkrijk, § 204.
32

Het EHRM concludeert tot slot dat elk systeem van opslag van strafrechtelijke gegevens
regels moet bevatten over de duur van de opslag, de doorgifte van gegevens, een regel­
matige herziening van de noodzaak tot opslag en (in beginsel) rechterlijk toezicht.132
Tot zover het Straatsburgse normatieve kader.

4.4

 e verhouding tussen de Wet bescherming persoonsgegevens, de Wet
D
­justitiële en strafvorderlijke gegevens en de Wet politiegegevens.

Voor Nederlandse gegevensbescherming is de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)
als overkoepelende wet van belang, met name vanwege de begripsbepaling en de algemene uitgangspunten.133 De Wbp heeft betrekking op de (geheel of gedeeltelijk) geauto­
matiseerde verwerking van persoonsgegevens.134 Zij vormt de omzetting van de Privacy
Richtlijn 95/46/EG135 en geeft uitvoering aan de instructienormen van art. 10 lid 2 en 3 van de
Grondwet met betrekking tot gegevensbescherming.136 In de eisen en waarborgen die met
betrekking tot gegevensverwerking door de Wbp worden gesteld, kan ook het Straatsburgse
toetsingskader van art. 8 EVRM zoals besproken in § 4.3, worden herkend. Puntsgewijs en
schematisch weergegeven gaat het om de volgende uitgangspunten:
•
De verwerking moet in overeenstemming zijn met de wet.137
•
Bovendien moet de verwerking voldoen aan het uitgangspunt van ‘doelbinding’. Dit
uitgangspunt heeft twee aspecten. In de eerste plaats mogen persoonsgegevens alleen
voor welbepaalde en uitdrukkelijk omschreven doelen worden verzameld.138 In de tweede
plaats mogen die verzamelde gegevens niet verder worden verwerkt op een manier die
onverenigbaar is met deze doeleinden.139 Dus zowel de verzameling als de verdere
verwerking zijn gebonden aan het geformuleerde doel.140
•
Daar bovenop moeten de doeleinden gerechtvaardigd kunnen worden door een
grondslag waarop de verwerking kan worden gebaseerd. Deze grondslagen zijn limitatief
opgesomd in art. 8 Wbp. Daarin wordt onder andere als grondslag genoemd de
gegevensverwerking die nodig is voor de goede vervulling van een publiekrechtelijke
taak (art. 8 sub e Wbp).

132

M.M. t. Verenigd Koninkrijk, § 206. Zie ook EHRM 24 april 1990, A176A en A176B (Kruslin en Hüvig t. Frankrijk),
NJ 1991, 523 en EHRM 4 mei 2000, 28341/95 (Rotaru t. Roemenie) § 59:“(…)The rule of law implies, inter alia, that
inter­ference by the executive authorities with an individual's rights should be subject to effective supervision, which should
normally be carried out by the judiciary, at least in the last resort, since judicial control affords the best guarantees of independence, impartiality and a proper procedure (see the Klass and Others judgment cited above, pp. 25-26, § 55).”
133 Wet van 6 juli 2000, houdende regels inzake de bescherming van persoonsgegevens (Wet bescherming persoonsgegevens),
Stb. 2000, 302. Deze wet is in werking getreden op 1 september 2001 (Stb. 2001,180) en is naderhand tientallen keren
­gewijzigd. De Wpb zal per 25 mei 2018 vervallen wanneer de Algemene verordening gegevensbescherming (EU) 2016/679
van toepassing zal worden.
134 Art. 2 lid 1 Wbp.
135 Richtlijn nr. 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 23 november 1995 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer
van die gegevens, PbEG L 281.
136 Art. 10 Grondwet luidt: “1.Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van
zijn persoonlijke levenssfeer. 2. De wet stelt regels ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer in verband met het vastleggen
en verstrekken van persoonsgegevens. 3. De wet stelt regels inzake de aanspraken van personen op kennisneming van over hen
vastgelegde gegevens en van het gebruik dat daarvan wordt gemaakt, alsmede op verbetering van zodanige gegevens.”
137 Art. 6 Wbp luidt: “Persoonsgegevens worden in overeenstemming met de wet en op behoorlijke en zorgvuldige wijze ­verwerkt.”
138 Art. 7 Wbp luidt: “Persoonsgegevens worden voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden
verzameld.”
139 Art. 9 Wbp.
140 Kranenburg & Verhey 2011, p. 83-84.
rapport

| Gedeelde informatie

33

•

Daarnaast bevat de Wbp ook nog andere materiële normen waaraan de gegevens­
verwerking moet voldoen, zoals:
•	
een algemene zorgvuldigheidseis (art. 6 Wbp);
• de gegevens dienen gelet op het doel waarvoor ze worden verzameld toereikend,
relevant, niet bovenmatig, juist en nauwkeurig te zijn (art. 11 Wbp);
• persoonsgegevens moeten zowel in technische als organisatorische zin goed beveiligd
zijn tegen verlies of onrechtmatige verwerking (art. 13 Wbp) en
• mogen niet langer worden bewaard dan noodzakelijk voor de doeleinden van de
verwerking (art. 10 Wbp).141

•

Tot slot ligt in art. 8 sub f Wbp besloten dat de verwerking van persoonsgegevens
noodzakelijk moet zijn voor de behartiging van het gerechtvaardigd belang van de
verantwoordelijke142 en dat daarbij moet worden voldaan aan de beginselen van pro­
portionaliteit en subsidiariteit.

De Wbp is van toepassing op alle rechtsgebieden, behalve als er bijzondere wetten gelden
die op zichzelf een uitputtende regeling bevatten voor de bescherming van persoons­
gegevens. Justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens bestrijken een terrein dat buiten de
Privacy Richtlijn 95/46/EG valt.143 Mede daarin ligt de oorzaak dat de Wpb niet van toepassing is op de verwerking van justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens.144 De verwerking
van deze gegevens is ondergebracht in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
(Wjsg)145 en de Wet politiegegevens (Wpg).146 Deze twee wetten gelden als lex specialis ten
opzichte van de Wbp en zij volgen eenzelfde stramien als de Wbp, met dien verstande dat in
deze wetten, anders dan in de Wbp, reeds de doelen zijn geformuleerd van de gegevensverwerking.147 Ook voor de Wjsg en de Wpg gelden de uitgangspunten van doelbinding.148
Daarnaast bevatten zij bepalingen waarmee een nadere invulling wordt gegeven aan een
grondslag voor de verwerking van gegevens en wanneer deze gegevens mogen worden
verstrekt149, wie daarvoor verantwoordelijk is150, bewaartermijnen151, rechten op kennis­
neming en verbetering152 en geheimhouding.153

141

Zie voor een uitgebreidere bespreking hiervan Kranenburg & Verhey 2011, p. 80-100.
Zie voor wie als ‘verantwoordelijke’ moet worden aangemerkt § 4.6 hierna.
143 Zie art. 3 lid 2 Richtlijn 95/46/EG waarin is bepaald: “2. De bepalingen van deze richtlijn zijn niet van toepassing op de
­verwerking van persoonsgegevens: […] in ieder geval verwerkingen die betrekking hebben op de openbare veiligheid, defensie,
de veiligheid van de Staat (waaronder de economie van de Staat, wanneer deze verwerkingen in verband staan met vraag­
stukken van Staatsveiligheid ), en de activiteiten van de Staat op strafrechtelijk gebied; [..]”
144 In art. 2 lid 2 sub c en e Wbp, is bepaald dat de wet niet van toepassing is als het gaat om de verwerking van persoonsgegevens
ten behoeve van de uitvoering van de politietaak, bedoeld in de artikelen 3 en 4, eerste lid, van de Politiewet 2012 en ten
behoeve van de uitvoering van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens.
145 Wet van 7 november 2002 tot wijziging van de regels betreffende de verwerking van justitiële gegevens en het stellen van regels
met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens in persoonsdossiers (Wet justitiële gegevens) Stb. 2002, 552.
146 Wet van 21 juli 2007, houdende regels inzake de verwerking van politiegegevens (Wet politiegegevens), Stb. 2007, 300.
147 Art. 8 Wpg (uitvoering van de dagelijkse politietaak), art. 10 Wpg (betrokkenheid personen bij ernstige bedreigingen rechtsorde), art. 11 Wpg (geautomatiseerde vergelijking van gegevens), art. 12 Wpg (runnen van informanten), art. 13 Wpg
­(ondersteunende taken) en art. 2 Wjsg (ten behoeve van een goede strafrechtspleging); art. 28-39 Wjsg (verklaring omtrent
het gedrag); art. 39e-39h Wjsg (verstrekken van strafvorderlijke gegevens) en art. 40-51 Wjsg (over persoonsdossiers).
148 Art. 2 en 3 Wjsg en art. 2 en 3 Wpg.
149 Art. 17 en 24 Wpg (voor verstrekkingen aan inlichtingendiensten en buitenlandse opsporingsinstanties); art. 18-22 Wpg
(verstrekking aan derden) en art. 23 Wpg (verstrekking aan het OM) en art. 8-15 Wjsg (verstrekking justitiële gegevens aan
rechters en andere instanties met een speciale bepaling voor het doorgeven van justitiële gegevens ingevolge lid 8).
150 Zie bijv. art. 1 sub f Wpg en art. 1 sub g Wjsg.
151 Zie bijv. art. 14 Wpg en art. 19, art. 39j en art. 44 Wjsg.
152 Zie art. 25 t/m 31 Wpg en art. 18 t/m 26 Wjsg.
153 Zie art. 7 en art. 33 Wpg en art. 52 Wjsg.
142

34

4.5

Definitie algemene begrippen

Ook al is de Wbp dus maar beperkt toepasselijk op de gegevens waar het in dit rapport over
gaat, is zij met name van belang voor de definiëring van de kernbegrippen, die in de Wjsg
en Wpg van overeenkomstige toepassing zijn verklaard. Het gaat dan bijvoorbeeld over de
definitie van wat een ‘persoonsgegeven’ is, wat onder ‘verwerking’ wordt verstaan, wanneer
iets een ‘bestand’ is en wanneer er sprake is van een ‘bijzonder persoonsgegeven’. De voor
dit onderzoek van belang zijnde termen zullen hierna kort worden omschreven waarbij
eveneens zal worden aangegeven welke bepalingen van de Wjsg en Wpg daarmee corresponderen en of deze bijzondere wetten wat de definiëring betreft aanvullingen of afwijkingen bevatten van deze algemene begrippen.

‘Persoonsgegevens’

Het begrip persoonsgegeven is gedefinieerd in art. 1 sub a Wbp als:
“elk gegeven betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon”
Onder ‘elk gegeven’ wordt niet alleen geschreven tekst verstaan maar ook tekeningen,
foto’s, video opnames of geluidsbanden, als zij maar persoonsgegevens bevatten. Het hoeft
ook niet te gaan om gegevens die het privéleven betreffen maar het kan om elk gegeven
gaan dat terug te leiden is tot een bepaalde identificeerbare persoon.154 Dus ook vingerafdrukken, DNA-profielen of Irisscans of gegevens waarbij een persoon met naam en toenaam
wordt genoemd zijn persoonsgegevens.155 Deze definitie van persoonsgegevens is van
overeenkomstige toepassing op de Wjsg en de Wpg.156

‘Verwerking’

Wat onder verwerking moet worden verstaan is bepaald in art. 1 sub b Wbp, en omvat:
“ elke handeling of elk geheel van handelingen met betrekking tot persoonsgegevens, waaronder in ieder geval het verzamelen, vastleggen, ordenen, bewaren,
­bijwerken, wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken, verstrekken door middel
van doorzending, verspreiding of enige andere vorm van terbeschikkingstelling,
samenbrengen, met elkaar in verband brengen, alsmede het afschermen, uitwissen of vernietigen van gegevens”
Het gaat daarbij om alle mogelijke handelingen die met persoonsgegevens worden uitgevoerd en omdat daarbij wordt verwezen naar “elke handeling of elk geheel van handelingen” heeft dit tot gevolg dat alle materiële normen van de Wbp zowel van toepassing zijn
op een geheel van handelingen als op de handelingen afzonderlijk.157 Dat laat echter
onverlet dat voor sommige vormen van gegevensverwerking afzonderlijke voorschriften
zijn gegeven zoals het ‘verzamelen’ en ‘verstrekken’
Het begrip is van overeenkomstige toepassing verklaard in art. 1 sub g Wjsg en letterlijk
overgenomen in art. 1 sub c Wpg.

154

Kranenburg & Verhey 2011, p. 60.
Kranenburg & Verhey 2011, p. 62.
156 Art. 1 sub g Wjsg en art. 1 sub m Wpg.
157 Kranenburg & Verhey 2011, p. 65.
155

rapport

| Gedeelde informatie

35

‘Verzamelen’

Verzamelen, zijnde een onderdeel van het begrip ‘verwerken’ is in art. 1 sub o Wbp
omschreven als het ‘verkrijgen van gegevens’. Daarvoor is het niet nodig dat de gegevens
worden opgeslagen of vastgelegd, al is de Wpb als het gaat om handmatige verzamelingen
slechts van toepassing als de gegevens in een ‘bestand’ zijn opgenomen of ertoe bestemd
zijn daarin te worden opgenomen.
De Wsjg en de Wpg bevatten voor deze term geen afzonderlijke definitie.

‘Bestand’

Het begrip bestand, is in art. 1 sub c Wbp gedefinieerd als:
“ elk gestructureerd geheel van persoonsgegevens, ongeacht of dit geheel van
gegevens gecentraliseerd is of verspreid is op een functioneel of geografisch
­
­bepaalde wijze, dat volgens bepaalde criteria toegankelijk is en betrekking heeft op
verschillende personen”
Hierbij is aansluiting gezocht bij de terminologie die in art. 2 onder c van de Privacy richtlijn
95/46/EU is gebruikt. Uit de toelichting daarop kan worden opgemaakt dat losse dossiers of
verzamelingen van dossiers in beginsel niet onder het begrip ‘bestand’ vallen. Zo blijkt uit
de wetsgeschiedenis dat een (papieren) dossierverzameling die uitsluitend bestaat uit een
hoeveelheid op alfabet gerangschikte dossiers, met losse aantekeningen en min of meer
chronologisch geordende documenten van velerlei aard, geen bestand in de zin van de wet
is. Maar dat is niet per definitie zo. Als dossierverzamelingen gerelateerd zijn aan een
geauto­matiseerd systeem met een verwijsfunctie naar de dossiers, vallen deze wel onder
het begrip bestand in de zin van de Wbp omdat de dossiergegevens dan systematisch
toegankelijk zijn. Waar het om gaat is dat er een zodanige structuur is aangebracht in
dossiers dat deze op systematische wijze en via meerdere zoekingangen geraadpleegd
kunnen worden.158
De Wsjg159 bevat voor het begrip bestand geen nadere definiëring. In art. 1 sub p Wpg is de
tekst van art. 1 sub c Wbp letterlijk overgenomen.160

‘Verstrekken’

Het begrip ‘verstrekken’ is gedefinieerd als het bekend maken of ter beschikkingstellen van
persoonsgegevens (art. 1 sub n Wbp). De manier waarop dit gebeurt is niet relevant. De
verstrekking kan schriftelijk, mondeling of elektronisch plaatsvinden. Ook kan een fysieke
handeling een verstrekking opleveren, zoals het overhandigen van een USB stick met
daarop persoonsgegevens. Verder is het geautoriseerd laten raadplegen van gegevens door
anderen een verstrekking in de zin van de wet, alsmede het over de schouder laten
meekijken naar op het scherm waar te nemen persoonsgegevens.161
In art. 1 sub d Wpg is verstrekken van politiegegevens gedefinieerd als het bekend maken of
ter beschikking stellen van politiegegevens overeenkomstig art. 1 sub n Wbp en daarnaast
wordt volgens art. 1 sub e Wpg het ter beschikking stellen van politiegegevens162 gedefi­
nieerd als “het verstrekken van politiegegevens aan personen die overeenkomstig deze wet
zijn geautoriseerd voor het verwerken van politiegegevens”.

158

Kamerstukken II 1997/98, 25892, nr. 3, p. 53-55 en Kranenburg & Verhey 2011, p. 68.
De term bestand komt voor in art. 27 Wjsg waarbij het gaat om het verwerken van justitiële gegevens in een nieuw bestand.
160 Het begrip bestand komt in art. 2 lid 1 Wpg (reikwijdte van de Wpg) en art. 35 lid 4 Wpg (verwerking van politiegegevens in
een nieuw bestand) voor.
161 Kranenburg & Verhey 2011, p. 66.
162 Art. 15 Wpg reguleert het ter beschikking stellen van politiegegevens en de positie van de verantwoordelijke.
159

36

In art. 1 sub g Wjsg is de definitie van verstrekken zoals geformuleerd in art. 1 sub n Wbp
van ­overeenkomstige toepassing verklaard.

4.6

De actoren

Ook de benaming en functie van de verschillende actoren die bij de verwerking van
persoonsgegevens betrokken zijn, zoals ‘de betrokkene’, ‘de verantwoordelijke’, ‘de
bewerker’, ‘de derde’ en ‘de ontvanger’ zijn ontleend aan de Wbp.

‘De betrokkene’

Ingevolge art. 1 sub f Wbp is ‘de betrokkene’ degene op wie een persoonsgegeven betrekking heeft. Dat is ook degene die beroep kan doen op de verschillende rechten die aan de
Wbp ontleend kunnen worden.
art. 1 sub f Wbp is van overeenkomstige toepassing verklaard in de Wjsg (art. 1 sub g) en de
Wpg (art. 1 sub g).

‘De verantwoordelijke’

Als ‘de verantwoordelijke’ wordt volgens art. 1 sub d Wbp aangemerkt:
“ de natuurlijke persoon, rechtspersoon of ieder ander die of het bestuursorgaan dat,
alleen of samen met anderen, het doel van en de middelen voor de verwerking van
persoonsgegevens vaststelt”.
Het gaat hier om degene die hiertoe in juridische zin bij of krachtens de wet bevoegd is en
niet om degene die in feitelijke zin ingevolge een mandaat of volmacht de gegevens
verwerkt. Van belang is verder dat het kan voorkomen dat de verantwoordelijkheid voor
gegevensverwerkingen bij meerdere organen of personen ligt. Dit speelt met name bij
samenwerkingsverbanden, zoals bijvoorbeeld het Veiligheidshuis, waarin verschillende
personen en instellingen participeren. Wie in dergelijke situaties als verantwoordelijke geldt
hangt af van de manier waarop binnen het samenwerkingsverband de bevoegdheden van
de deelnemers zijn geregeld.163
Wie als verantwoordelijke wordt aangemerkt is in de Wpg vastgelegd in art. 1 sub f.164 In de
Wjsg is voor de definitie van verantwoordelijke in art. 1 sub g aangesloten bij art. 1 sub d
Wbp. Daarnaast is het College van procureurs-generaal in art. 39a Wjsg aangewezen als
verantwoordelijke voor het verwerken van strafvorderlijke gegevens. Hoewel dat niet met
zoveel woorden in de Wjsg is vermeld, mag worden aangenomen dat bij de verwerking van
persoonsgegevens ten behoeve van de persoonsdossiers ingevolge art. 40 Wjsg de minister
de verantwoordelijke is.165

‘De bewerker’

Volgens art. 1 sub e Wbp is ‘de bewerker’ degene die ten behoeve van de verantwoordelijke
persoonsgegevens verwerkt, zonder aan zijn rechtstreekse gezag te zijn onderworpen. Het
gaat dan dus om een persoon of instelling die buiten de organisatie van de verantwoorde-

163

Kranenburg & Verhey 2011, p. 76.
Verantwoordelijke is bij: 1°. de politie: de korpschef, bedoeld in artikel 27 van de Politiewet 2012; 2°. de rijksrecherche: het
College van procureurs-generaal; 3°. de Koninklijke marechaussee: Onze Minister van Defensie; 4°. een gemeenschappelijke
verwerking van politiegegevens met het oog op een gemeenschappelijk doel door twee of meer organisaties als bedoeld in dit
onderdeel: de verantwoordelijke die door de betrokken verantwoordelijken is belast met de feitelijke zorg voor de verwerking
en het treffen van de maatregelen, bedoeld in artikel 4”.
165 In art. 40 Wjsg is bepaald: “Onze Minister verwerkt persoonsgegevens in persoonsdossiers in de documentatie persoons­
dossiers met als doel de bevordering van een juiste toepassing van het strafrecht.”
164

rapport

| Gedeelde informatie

37

lijke staat, waarbij gedacht kan worden aan een organisatie of bedrijf dat feitelijk voor de
verantwoordelijke de persoonsgegevens verwerkt. Als gegevens worden verwerkt door
iemand die in een hiërarchische verhouding tot de verantwoordelijke staat, dan is dat geen
‘bewerker’ in de zin van de Wbp.166
De bepaling van art. 1 sub e Wbp is letterlijk overgenomen in art. 1 sub i Wpg en in de Wjsg
wordt in art. 1 sub g wederom naar art. 1 sub e Wbp verwezen.

‘De derde’

Als ‘derde’ wordt ingevolge art. 1 sub g Wbp iedereen aangemerkt, behalve de betrokkene,
de verantwoordelijke, de bewerker of personen die onder rechtstreeks gezag van de verantwoordelijke of bewerker bevoegd zijn persoonsgegevens te verwerken.
Hoewel dit begrip ook in de Wpg wordt gebruikt bij de bepalingen over verstrekking aan
derden (art. 18-20 Wpg) is daarin voor de definiëring geen verwijzing te vinden naar de Wbp
en bevat de Wpg anders dan de Wbp daarover evenmin een definitie. Aangenomen mag
worden dat het begrip ‘derde’ in de Wpg dezelfde betekenis heeft als in de Wbp. Ditzelfde
geldt voor de Wjsg. Daarbij wordt in art. 39f Wjsg, dat betrekking heeft op de verstrekking
van strafvorderlijke gegevens aan derden, de term ‘derden’ niet gebruikt maar de term
‘personen of instanties’.

‘De ontvanger’

Als ‘ontvanger’ geldt volgens art. 1 sub h Wbp degene aan wie persoonsgegevens worden
verstrekt, en deze omvat zowel personen binnen als buiten de organisatie van de verantwoordelijke. Deze bepaling wordt in art. 1 sub m Wpg en art. 1 sub g Wjsg van overeen­
komstige toepassing verklaard.

4.7

Strafrechtelijke persoonsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens

Voor bepaalde gevoelige gegevens geldt op grond van de art. 16-23 van de Wbp een strikter
regime met dien verstande dat voor het verwerken hiervan strengere eisen gelden dan voor
het verwerken van andere persoonsgegevens.167 Het gaat om gegevens over godsdienst of
levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven, het lidmaatschap
van een vakvereniging – en voor het onderhavige onderzoek van belang – ook om strafrechtelijke en aanverwante gegevens. Deze worden aangemerkt als ‘bijzondere persoonsgegevens’. De ratio hiervan is dat de verwerking hiervan, vanwege de aard van de gegevens, een
inbreuk op fundamentele vrijheden kan maken.168
Ten aanzien van bijzondere persoonsgegevens geldt op grond van art. art. 16 Wbp169 in
beginsel een verwerkingsverbod, waarop onder specifieke voorwaarden uitzonderingen
zijn toegestaan. Deze uitzonderingen zijn geformuleerd in de art. 17-23 Wbp. Art. 22 Wbp
gaat over de verwerking van strafrechtelijke persoonsgegevens. In het eerste lid is bepaald
dat het verbod om strafrechtelijke persoonsgegevens te verwerken als bedoeld in artikel 16
Wbp, niet van toepassing is indien de verwerking geschiedt door organen die krachtens de
wet zijn belast met de toepassing van het strafrecht, alsmede door verantwoordelijken die

166

Kranenburg & Verhey 2011, p. 78.
Zie ook de hiervoor onder § 4.3 besproken zaak EHRM 13 november 2012, 24029/07 (M.M. t. Verenigd Koninkrijk).
168 Zie overweging 33 van Richtlijn 95/46/EG.
169 Art. 16 Wbp is ontleend aan art. 8 lid 1 Richtlijn 95/46/EG en lidt: “De verwerking van persoonsgegevens betreffende
iemands godsdienst of levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven, alsmede persoonsgegevens
betreffende het lidmaatschap van een vakvereniging is verboden behoudens het bepaalde in deze §. Hetzelfde geldt voor
strafrechtelijke persoonsgegevens en persoonsgegevens over onrechtmatig of hinderlijk gedrag in verband met een opgelegd
verbod naar aanleiding van dat gedrag.”
167

38

deze hebben verkregen krachtens de Wet politiegegevens of de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Daarmee sluit deze uitzondering aan op art. 2 lid 2 sub c en e Wbp waarin is
bepaald dat de Wbp niet van toepassing is op de verwerking van persoonsgegevens ten
behoeve van de uitvoering van de politietaak en de uitvoering van de Wjsg. Uit de leden 2
tot en met 8 van art. 22 Wbp kan worden afgeleid dat deze bepaling met name gericht is op
het verwerken van strafrechtelijke gegevens door anderen dan de politie of het OM.170
Daarbij kan gedacht worden aan (particuliere) instellingen zoals banken en beveiligings­
bedrijven die strafrechtelijke persoonsgegevens verwerken ten behoeve van bijvoorbeeld
arbeidsrechtelijke relaties, of aan publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden die deze
gegevens verwerken in het kader van de uitvoering van hun taak.171
Onder het begrip ‘strafrechtelijke persoonsgegevens’ in art. 22 Wbp worden volgens de
wetsgeschiedenis zowel gegevens over veroordelingen als gegevens over min of meer
gegronde verdenkingen verstaan. In het laatste geval kan het gaan om gegevens met
betrekking tot de toepassing van het formele strafrecht, bijvoorbeeld het gegeven dat
iemand is gearresteerd of dat tegen hem proces-verbaal is opgemaakt wegens een bepaald
vergrijp.172

4.8

Naar de beantwoording van de onderzoeksvraag

Na deze schets van het algemene toetsings- en begrippenkader voor de rechtmatige verwerking van strafrechtelijke gegevens zal de focus in het volgende hoofdstuk gericht worden op
de beantwoording van het eerste deel van de onderzoeksvraag.

170

Kamerstukken II, 1998/99, 25892, 6, p. 39-40.
Kranenburg & Verhey 2011, p. 112-114.
172 Kamerstukken II, 1997/98, 25892, 3, p. 118-119.
171

rapport

| Gedeelde informatie

39

5	
Grondslag voor verstrekking strafrechtelijke

gegevens ten behoeve van het Bopz-dossier
5.1

Inleiding

In dit hoofdstuk komt de eerste onderzoeksvraag aan de orde die luidt:
Kan voor het toevoegen door het OM van – kort gezegd – strafrechtelijke gegevens aan het
Bopz-dossier in het thans geldende wettelijke kader een grondslag worden gevonden?
Uit de beschrijving van de praktijk in § 3.4.1 blijkt dat het gaat om de volgende gegevens:
1. justitiële documentatie;
2. NIFP-rapportages/reclasseringsrapportages;
3. politiemutaties;
4. informatie uit de sociale omgeving van betrokkene;
5. en informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen.
Als eerste zal hierna in § 5.2 worden ingegaan op de betekenis van het begrip ‘strafvorderlijke gegevens’ in de Wjsg. Dat is nodig om te kunnen vaststellen of de hierboven gemelde
vijf categorieën van gegevens onder het begrip strafvorderlijke gegevens kunnen worden
gebracht Daarbij zal ook worden nagegaan onder welke voorwaarden strafvorderlijke gegevens op grond van de Wjsg door het OM aan derden kunnen worden verstrekt.
Vervolgens zal ten aanzien van iedere soort gegeven worden onderzocht of voor het
ontvangen en het verstrekken ervan een wettelijke grondslag is aan te wijzen (§ 5.3 - § 5.7).
Tot slot zullen de bevindingen worden afgezet tegen de op stapel staande nieuwe regel­
geving, de Wvggz (§ 5.8.1 - § 5.8.2).

5.2

Strafvorderlijke gegevens

5.2.1 Definitie
Het begrip ‘strafvorderlijke gegevens’ is gedefinieerd in art. 1 sub b Wjsg. Enigszins complicerend is dat in de Wjsg vervolgens een onderscheid word gemaakt tussen ‘justitiële gegevens’ en ‘strafvorderlijke gegevens’, terwijl het begrip ‘justitiële gegevens’ niet afzonderlijk
in art. 1 Wjsg is gedefinieerd. Uit de parlementaire geschiedenis kan echter worden opgemaakt dat justitiële gegevens een deelverzameling vormen van strafvorderlijke gegevens.173
Welke strafvorderlijke gegevens tevens worden aangemerkt als justitiële gegevens, is nader
uitgewerkt in de artikelen 2-8 van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens.174 Het
gaat dan vooral om alle gegevens die betrekking hebben op strafrechtelijke veroordelingen
en strafbeschikkingen, die in de justitiële documentatie, in het gewone spraakgebruik
aangeduid met ‘strafblad’, zijn opgenomen.175

173

Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 18.
Besluit van 25 maart 2004 tot vaststelling van de justitiële gegevens en tot regeling van de verstrekking van deze gegevens alsmede tot uitvoering van enkele bepalingen van de Wet justitiële gegevens (Besluit justitiële gegevens), geldend van 1 juli 2015
t/m heden.
175 Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 18, zie verder § 5.2.
174

40

Welke gegevens vallen nu onder het begrip ‘strafvorderlijke gegevens’? Daarvoor moet te
rade worden gegaan bij art. 1 Wjsg dat, voor zover relevant, als volgt luidt:
“ In deze wet en de daarop rustende bepalingen wordt verstaan onder:
(…) b. strafvorderlijke gegevens: persoonsgegevens of gegevens over een rechts­
persoon die zijn verkregen in het kader van een strafvorderlijk onderzoek en die het
openbaar ministerie in een strafdossier of langs geautomatiseerde weg verwerkt;
(…)”
Wat opvalt is dat in tegenstelling tot in de Wbp die alleen van toepassing is op natuurlijke
personen, in art. 1 sub a en art. 1 sub b Wjsg ook gegevens vallen die zijn verkregen over
een rechts­persoon. Deze zijn daarin opgenomen om te bewerkstelligen dat ook gegevens
van bijvoorbeeld ondernemingen die rechtspersoonlijkheid bezitten onder de reikwijdte van
de Wjsg vallen. Daarom is er ook voor gekozen om in de Wjsg het begrip ‘strafvorderlijke
gegevens’ in plaats van ‘strafvorderlijke persoonsgegevens’ te gebruiken zoals in art. 22
Wbp het geval is.176 Gelet op de vraagstelling van het onderhavige onderzoek zijn echter
alleen de straf­
vorderlijke gegevens die betrekking hebben op natuurlijke personen van
belang en zullen de strafvorderlijke gegevens voor zover zij betrekking hebben op gegevens
van rechts­personen buiten beschouwing worden gelaten.
Strafvorderlijke gegevens zijn dus persoonsgegevens die i) zijn verkregen in het kader van
een strafvorderlijk onderzoek, ii) die door het OM in een strafdossier of langs geautomatiseerde weg zijn verwerkt. Daarbij moet strafvorderlijk onderzoek ruim worden opgevat.
Hieronder valt niet alleen het opsporingsonderzoek, het gerechtelijk vooronderzoek of het
onderzoek ter terechtzitting, maar ook het strafrechtelijk financieel onderzoek en het verkennend onderzoek uit het Wetboek van Strafvordering.177 Onder het begrip ‘strafvorderlijke
gegevens’ vallen kort samengevat alle stukken die in het strafdossier kunnen worden
gevoegd en dat zijn stukken die redelijkerwijs van belang kunnen zijn voor de beantwoording van de vragen van de art. 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering.178 Het gaat
dus om een breed scala aan gegevens. Zo beschouwd bevat een NIFP-rapport, dat door het
OM in het kader van een strafvorderlijk onderzoek is aangevraagd en gevoegd bij het strafdossier, strafvorderlijke gegevens in de zin van de Wjsg. Dat geldt ook voor de justitiële
documentatie die in een strafdossier is gevoegd.
Kortom, de vijf categorieën van gegevens, die hierna uitgebreider worden besproken,
kunnen geschaard worden onder het begrip ‘strafvorderlijke gegevens’ als zij zijn verkregen
in het kader van een strafvorderlijk onderzoek en door het OM in het procesdossier zijn
gevoegd of langs geautomatiseerde weg door het OM zijn verwerkt. Deze redenering is ook
richtinggevend voor het verband tussen strafvorderlijke gegevens en politiegegevens.
Politiegegevens die zijn verkregen in het kader van een strafvorderlijk onderzoek en die het
OM in een strafdossier of langs geautomatiseerde weg heeft verwerkt, gaan op dat moment
behoren tot de categorie strafvorderlijke gegevens. Maar politiegegevens die niet in het
kader van een strafvorderlijk onderzoek zijn verkregen, zoals bijvoorbeeld een melding van
overlast door een verward persoon, zijn in beginsel geen strafvorderlijke gegevens in de zin
van de Wjsg. Op deze gegevens is de Wpg van toepassing. Hierop wordt nader ingegaan bij
de bespreking van politiemutaties in § 5.5.

176

Kamerstukken II 2002/03, 28886, 3, p. 3 e.v.
Kamerstukken II 2003/04, 28886, 3, p. 14.
178 Kamerstukken II, 2002/03, 28886, 3, p. 3 en Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 17, in antwoord op de vraag van leden
van de PVDA-fractie aan de Minister of alles wat zich in, op of aan het dossier bevindt onder het begrip ‘strafvorderlijke
gegevens’’ valt.
177

rapport

| Gedeelde informatie

41

5.2.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
Strafvorderlijke gegevens worden ingevolge art. 39b lid 1 Wjsg verwerkt voor zover dat
noodzakelijk is voor een goede taakvervulling van het OM of om een andere wettelijke
verplichting na te komen. Voor wat betreft de verstrekking van strafvorderlijke gegevens zijn
in het bijzonder de art. 39e en 39f van de Wjsg179 van belang die, voor zover relevant, als
volgt luiden:
“ Artikel 39e
1	
Voorzover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
­belang, kan het College van procureurs-generaal aan de volgende personen of
instanties strafvorderlijke gegevens verstrekken:
a	Nederlandse rechterlijke ambtenaren en rechterlijke ambtenaren van Aruba,
Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba; (…)

Artikel 39f
1	
Voorzover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
­belang, kan het College van procureurs-generaal, onverminderd artikel 39e, aan
personen of instanties voor de volgende doeleinden strafvorderlijke gegevens
­verstrekken:
a het voorkomen en opsporen van strafbare feiten,
b het handhaven van de orde en veiligheid,
(…)
2	Het College van procureurs-generaal kan slechts strafvorderlijke gegevens aan
personen of instanties als bedoeld in het eerste lid verstrekken, voorzover die
­gegevens voor die personen of instanties:
a	noodzakelijk zijn met het oog op een zwaarwegend algemeen belang of de
vaststelling, de uitoefening of de verdediging van een recht in rechte, en
b	in zodanige vorm worden verstrekt dat herleiding tot andere personen dan
betrokkene, redelijkerwijs wordt voorkomen. (…)”
Artikel 39e en art. 39f Wjsg onderscheiden zich van elkaar in die zin dat uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid dat art. 39e, eerste lid, Wjsg een limitatieve opsomming bevat
van personen en instanties aan wie strafvorderlijke gegevens ten behoeve van binnen de
strafrechtspleging gelegen doeleinden kunnen worden verstrekt – waarin tevens de grondslag kan worden gevonden op grond waarvan deze personen of instanties de informatie
mogen ontvangen – terwijl dit ook personen en instanties zijn die rechtstreeks bij de strafrechtspleging betrokken zijn.180 Op grond daarvan kan worden geredeneerd dat art. 39e
Wjsg niet als grondslag kan dienen voor het verstrekken (of ontvangen) van strafvorderlijke
gegevens in het kader van een Bopz-procedure omdat deze voor de civiele rechter wordt
gevoerd. Illustratief is hetgeen Dijkers in dit verband over de Bopz in relatie tot het strafrecht opmerkt:

179
180

42

Deze vallen onder Afdeling 2 van de Wjsg die als titel heeft ‘Het verstrekken van strafvorderlijke gegevens’.
MvT, Kamerstukken II, 2002/03, 28886, 3, p. 6.

“ Tot Bopz-interventies komt het weliswaar veelal naar aanleiding van een door de
omgeving als ‘onwenselijk’ bestempelde (en overigens veelal ook strafbaar gestelde)
gedraging van de patiënt, maar zo’n gedraging is geen voorwaarde voor het
­ontstaan van de bevoegdheid om handelend op te treden, slechts een aanwijzing
voor nog te verwachten dreigend onheil (gevaar). Bovendien is de essentie van de
interventie die plaatsvindt niet de voor strafrechtelijk ingrijpen kenmerkende
­leedtoevoeging; de Wet Bopz legitimeert slechts tot ingrepen die als oogmerk
­beveiliging hebben. Dwangtoepassing op psychiatrische patiënten is (dus) geen
strafrecht. Maar er is wel een zekere gelijkenis. Omdat het straf(proces)recht ten
behoeve van de waarheidsvinding en bestraffing de overheid vérstrekkende
­bevoegdheden geeft, bevat het bepalingen die bescherming bieden aan burgers
– in het bijzonder degene die verdachte of veroordeelde is – tegen die overheid
(…).”181
In artikel 39f Wjsg staan de doeleinden vermeld op grond waarvan het OM strafvorderlijke
gegevens kan verstrekken aan derden die niet direct bij de strafrechtelijke handhaving van
de rechtsorde zijn betrokken.182 Het verstrekken van strafvorderlijke gegevens in het kader
van de Bopz-procedure lijkt dan ook in deze categorie te vallen, met name onder twee van
de in art. 39f Wjsg genoemde doeleinden voor verstrekking van strafvorderlijke gegevens
aan derden: het voorkomen van strafbare feiten183 en het handhaven van de orde en veiligheid.184 Ook al heeft de Wet Bopz, zoals hiervoor vermeld niet expliciet de handhaving van
de openbare orde als doelstelling, verdedigd kan worden dat zij daaraan via de mogelijkheid om in gevaarsituaties tot een gedwongen opname over te gaan, wel een bijdrage
levert.

Het Besluit justitiële gegevens en de Aanwijzing Wjsg

De artikelen 11-36 van het Besluit justitiële gegevens bevatten gedetailleerde bepalingen ten
behoeve van welke instantie en welk doel justitiële gegevens kunnen worden verstrekt en
wat daarbij opvalt is dat het besluit niet voorziet in een expliciete grondslag voor de
verstrekking van strafvorderlijke gegevens aan de rechter in een Bopz-procedure.
In de Aanwijzing Wjsg185 worden diverse personen en instanties genoemd aan wie/waaraan
het OM in ieder geval op basis van art. 39f lid 1 Wjsg strafvorderlijke gegevens kan verstrekken.186 Zo wordt bijvoorbeeld met betrekking tot art. 39f lid 1 sub a (het voorkomen en
opsporen van strafbare feiten) de KNVB en ambtenaren als bedoeld in art. 141 en 142 Sv
genoemd en met betrekking tot art. 39f lid 1 sub b (het handhaven van de orde en veiligheid) bijvoorbeeld de Marechaussee. In deze opsomming wordt de rechterlijke macht als
zodanig niet genoemd. Bij wijze van vangnetbepaling houdt de Aanwijzing in dat het tevens
tot de taak van het OM kan behoren om, ter nastreving van de doelen die art. 39f Wjsg

181

W.J.A.M. Dijkers, ‘Doen en laten in de Bopz-machtigingsprocedure, Een onderzoek naar juridische posities’. Koninklijke
Vermande, 2003, p. 56. Zie ook het rapport van de commissie Hoekstra waarin wordt opgemerkt (p. 94): “Gevaarscriterium
en stoornisbegrip. De Wet Bopz maakt het mogelijk dwangopneming toe te passen om gevaar af te wenden, als dat gevaar
door een geestesstoornis wordt veroorzaakt. Doel van het stoornisbegrip is dus om onderscheid te kunnen maken tussen
­gevaarzettend gedrag dat aan betrokkene wel of niet kan worden toegerekend. Daar zit ook het onderscheid tussen de Wet
Bopz en het strafrecht in.”
182 Zo blijkt duidelijk uit de wetsgeschiedenis, zie MvT Kamerstukken II 2002/03, 28886, 3, p. 7.
183 Art. 39f lid 1 aanhef sub a Wjsg.
184 Art. 39f lid 1 aanhef sub b Wjsg.
185 Stcrt. 2013, 32596, geldend van 1 september 2013 t/m heden.
186 Aanwijzing Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, Stcrt. 2013, 32596, geldend van 1 september 2013 t/m heden. In de
Aanwijzing worden diverse personen en instanties genoemd, waaronder m.b.t. art. 39f lid 1 sub a (het voorkomen en opsporen
van strafbare feiten) de KNVB en ambtenaren als bedoeld in art. 141 en 142 Sv; m.b.t. art. 39f lid 1 sub b (het handhaven
van de orde en veiligheid) bijvoorbeeld de Marechaussee.
rapport

| Gedeelde informatie

43

stelt, aan andere personen of instanties dan in de aanwijzing genoemd informatie te
verschaffen.187 Bij dit laatste zou dan gedacht kunnen worden aan de rechter in een
Bopz-procedure.

De rol van de parketsecretaris

Daarbij verdient het navolgende nog aparte aandacht. Uit de Werkinstructie Bopz blijkt dat
het de parketsecretaris is die de strafrechtelijke informatie, die aan het Bopz-dossier wordt
toegevoegd, beoordeelt.188 Tijdens het onderzoek is de vraag gerezen of de bevoegdheid,
om op grond van de Wjsg informatie aan derden te verschaffen, aan een parketsecretaris
gemandateerd kan worden. Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord op grond van
het volgende. Het College van procureurs-generaal is verantwoordelijk voor de gegevensverwerking op grond van de Wjsg.189 Uit de wetsgeschiedenis van de Wjsg volgt dat het
College van procureurs-generaal deze bevoegdheid kan mandateren aan een onder zijn
bevoegdheid werkzame privacyfunctionaris of een officier van justitie die beoordeelt of in
een concreet geval aan alle randvoorwaarden is voldaan voor het verstrekken van straf­
vorderlijke informatie.190 De Aanwijzing Wjsg houdt een mandaatsbesluit in op grond
waarvan het College van procureurs-generaal de bevoegdheden zoals gegeven in titel 2A
van de Wjsg, waaronder dus art. 39f, kan mandateren aan de hoofden van de parketten,
waarbij laatstgenoemden ondermandaat kunnen verlenen aan onder hen ressorterende
medewerkers die belast zijn met het verwerken van strafvorderlijke gegevens.191 Daartoe
kan een parketsecretaris worden gerekend.

Voorlopige conclusie

Het voorgaande leidt tot de voorlopige conclusie dat verstrekking – voor zover het gaat om
gegevens die als strafvorderlijke gegevens kunnen worden aangemerkt – in het kader van
een Bopz-procedure, als er sprake is van dreigend gevaar voor anderen, op art. 39f lid 1
aanhef sub b Wjsg, te weten het handhaven van de orde en veiligheid, gebaseerd zou
kunnen worden, maar wellicht ook op art. 39f lid 1 aanhef sub a Wjsg, het voorkomen van
strafbare feiten. In beide gevallen dient er echter sprake te zijn van een ‘zwaarwegend
­algemeen belang’.192 Wat hieronder moet worden verstaan zal hierna worden besproken.
5.2.3 Het criterium ‘met het oog op een zwaarwegend algemeen belang’
Op grond van art. 39f lid 1 Wjsg kan het College van procureurs-generaal strafvorderlijke
gegevens enkel verstrekken voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een ‘zwaar­
wegend algemeen belang’. Dit begrip sluit aan bij art. 8, lid 2 EVRM, waarin is bepaald dat
onder het «zwaarwegend algemeen belang» dient te worden verstaan het belang van de
nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid
of de goede zeden of de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.193 De

187

Overigens vermeldt die Aanwijzing verder: ‘3.Verstrekking van rechterlijke uitspraken. De informatie die een rechterlijke
uitspraak bevat, is strafvorderlijke informatie. Een vonnis of arrest valt echter (tevens) onder de bepaling van art. 365 Sv die
ook geldt voor de politierechter (art. 367 Sv), de kantonrechter (art. 398 Sv) en de rechter in hoger beroep (art. 415 Sv).
De rechter die het vonnis of arrest heeft gewezen beslist op het verzoek tot verstrekking daarvan. Het Openbaar Ministerie
verstrekt enkel het resultaat van een strafzaak. Onder het resultaat van een strafzaak wordt verstaan: de kwalificatie van het
bewezen verklaarde en de opgelegde straf of maatregel (en eventueel de datum van de uitspraak), dan wel de mededeling dat
er sprake is van een vrijspraak of niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie.’
188 Zie § 3.4.1.
189 Zie art. 39a Wjsg: “1 Het College van procureurs-generaal is verantwoordelijke voor het verwerken van strafvorderlijke gegevens.
2 Het hoofd van een arrondissementsparket, het landelijk parket, het functioneel parket, het parket centrale verwerking openbaar ministerie of het ressortsparket voert het beheer over de strafvorderlijke gegevens.”
190 Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 6.
191 Aanwijzing Wjsg, onder II Mandaatsbesluit.
192 Art. 39f lid 1 Wjsg.
193 Kamerstukken II 2002/03, 28886, 3, p. 5.
44

bedreiging die gevoelige gegevens als strafvorderlijke gegevens kunnen inhouden voor de
persoonlijke levenssfeer van de betrokkene rechtvaardigt volgens de wetgever deze strenge
grondslag, nu immers moet worden voorkomen dat deze gegevens al te gemakkelijk
worden verstrekt.194 Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Wjsg in de Tweede Kamer
is de vraag aan de orde geweest wat nu het verschil is tussen verstrekking op grond van
‘gerechtvaardigd belang’ in het kader van de Wbp en verstrekking met het oog op een
zwaarwegend algemeen belang. En wanneer is een algemeen belang een zwaarwegend
algemeen belang? Daarop is geantwoord dat het begrip ‘gerechtvaardigd belang’ zeer ruim
is en in beginsel ieder belang van een overheidsorgaan of van een particulier dat verwerking
van persoonsgegevens rechtvaardigt kan omvatten. Het begrip zwaarwegend algemeen
belang is beperkter dan het algemeen belang, maar het is lastig om aan te geven wanneer
een algemeen belang een zwaarwegend algemeen belang wordt. In de wetsgeschiedenis
wordt volstaan met de vermelding dat gegevensverwerking vanuit het oogpunt van een
zwaarwegend algemeen belang alleen dan gerechtvaardigd is “indien die verwerking voor
de samenleving van meer dan gewone betekenis is”.195 Veel houvast biedt deze omschrijving
niet, maar het voorbeeld dat daarbij wordt genoemd geeft wellicht meer aanknopingspunten. Als voorbeeld wordt gegeven dat het zwaarwegend algemeen belang kan mee­
brengen dat een officier van justitie gedurende een lopend onderzoek tegen een leraar die
wordt verdacht van het plegen van ontuchtige handelingen met minderjarigen, de leiding
van de school waar de betrokken leraar werkzaam is, van dit gegeven op de hoogte stelt.
Daarmee zijn we aangekomen bij de vraag hoe het criterium ‘met het oog op een zwaarwegend algemeen belang’ door het OM in de praktijk moet worden toegepast. Uitgangspunt
daarbij is dat het OM het zwaarwegend algemeen belang per geval moet afwegen tegen het
belang van de persoonlijke levenssfeer van degene op wie de strafvorderlijke gegevens
betrekking hebben.196 Er moet dus invulling worden gegeven aan het proportionaliteitsvereiste dat ook in de jurisprudentie met betrekking tot art. 8 EVRM is ontwikkeld.197 Uit de
wetsgeschiedenis kan worden opgemaakt dat deze toets van het openbaar ministerie vergt
dat er steeds een belangenafweging aan de hand van de omstandigheden van het concrete
geval moet plaatsvinden. Desgevraagd formuleert de minister het zo:
“ Artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en
de fundamentele vrijheden (EVRM) laat op het recht op eerbiediging van de
­persoonlijke levenssfeer beperkingen toe die bij of krachtens de wet zijn voorzien.
Artikel 8 EVRM stelt aan deze beperkingen de eis dat daar een legitiem doel mee
wordt nagestreefd en eist verder dat de beperkingen noodzakelijk zijn in een democratische samenleving. Volgens de jurisprudentie van het EHRM omvat deze laatste
eis nadrukkelijk het proportionaliteitsbeginsel. De inbreuk op het belang van de
persoonlijke levenssfeer van degene op wie de strafvorderlijke gegevens betrekking hebben, mag niet onevenredig zijn in verhouding tot het met de verstrekking
te dienen doel van het zwaarwegend algemeen belang. Deze toets vergt van het
openbaar ministerie een belangenafweging aan de hand van de omstandigheden
van het concrete geval.”198
Daarbij geldt tevens het subsidiariteitsvereiste, namelijk dat het doel waarvoor de straf­
vorderlijke gegevens worden verstrekt, in redelijkheid niet op een andere, voor de bij de
verstrekking van die gegevens betrokkene minder nadelige wijze dient te kunnen worden
verwerkelijkt.199 Op het openbaar ministerie rust dus de plicht om binnen redelijke grenzen

194

Kamerstukken II 2003/04, 28886, 3, p. 4 e.v.
Kamerstukken II 2003/04, 28886, 5, p. 2.
196 Kamerstukken II, 2002/03, 28886, 3, p. 7.
197 Zie § 4.3 en Kamerstukken II 2003/04, 28886, 5, p. 3-4.
198 Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 3.
199 Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 3.
195

rapport

| Gedeelde informatie

45

een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van betrokkene te vermijden of zo beperkt
mogelijk te houden.200 Dit kan betekenen dat het OM bij de verstrekking van strafvorderlijke
gegevens in het ene geval een samenvatting geeft of alleen een mededeling doet van de
voor het doel relevante informatie en in het andere geval die onderdelen of bladzijden uit
het proces-verbaal verstrekt die daadwerkelijk benodigd zijn. Ook kunnen delen van een
proces-verbaal van de politie worden geanonimiseerd om te voorkomen dat een onnodige
inbreuk wordt gemaakt op de privacy van anderen die bij de strafzaak betrokken zijn
geweest.201
In de ‘Handreiking Informatie-uitwisseling OM in samenwerkingsverbanden’ wordt in het
kader van de Wjsg bepaald dat ‘dit zwaarwegend belang per verstrekking dient te worden
afgewogen.’ En voorts: ‘Het vereiste dat verstrekking noodzakelijk moet zijn voor het doel
ervan, impliceert tevens een afweging van de proportionaliteit en subsidiariteit van de
verstrekking, en wel in ieder concreet geval.’202
Van belang is verder dat het criterium zwaarwegend algemeen belang niet alleen een rol
speelt bij de verstrekking van strafvorderlijke gegevens maar ook een grondslag is voor het
verkrijgen of ontvangen van deze bijzondere persoonsgegevens.203 Art. 39f lid 2 Wjsg
spreekt in dit verband van het verstrekken “voorzover die gegevens voor die personen of
instanties” noodzakelijk zijn in het kader van een zwaarwegend algemeen belang.204
Uit het voorgaande volgt dat verstrekking van strafvorderlijke gegevens op grond van
art. 39f Wjsg enkel kan plaatsvinden voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een
zwaarwegend algemeen belang. Bij iedere verstrekking zal bovendien een individuele
belangenafweging moeten worden gemaakt, waarbij de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit moeten worden betrokken.
Hierna zal dieper worden ingegaan op de verschillende categorieën van gegevens die
worden verstrekt, waarbij de hiervoor genoemde algemene uitgangspunten die kunnen
worden ontleend aan de Wjsg zullen worden betrokken. Daarvoor is het wel steeds nodig
om te bezien of de betrokken gegevens al dan niet onder de Wjsg vallen. Zo dat niet het
geval is zal worden nagegaan of de Wpg dan wel de Wbp van toepassing zijn en welke
criteria uit oogpunt van gegevensverstrekking in die gevallen gelden.
5.2.4 Conclusie en vervolg analyse
Op grond van bovenstaande analyse kan worden geconcludeerd dat art. 39f lid 1 aanhef
sub a en sub b Wjsg een grondslag bevat voor het toevoegen van strafvorderlijke gegevens
aan het Bopz-dossier. Verstrekking kan echter alleen plaatsvinden met het oog op een
zwaarwegend algemeen belang waarbij per individueel geval een belangenafweging dient
plaats te vinden tussen dat zwaarwegende algemene belang en de bescherming van de
persoonsgegevens van de betrokkene, waarbij de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit in acht moeten worden genomen.

200

Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 3.
Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 11.
202 De Handreiking vermeldt op p. 3: ‘In opdracht van het OM kernberaad politie (OMKP) is een werkgroep “handreiking
informatie-uitwisseling” samengesteld. De werkgroep bestond uit personen werkzaam binnen het OM en het Ministerie van
Veiligheid en Justitie. Tevens heeft de politie een bijdrage geleverd. De opdracht was om een leesbare en duidelijke hand­
reiking op te stellen met betrekking tot de informatie-uitwisseling voor het OM.’ Zie tevens p. 32-34.
203 Het verkrijgen of ontvangen is een vorm van verzamelen en valt dus onder verwerking, zie § 4.5 hiervoor. Zie ook art. 8 sub
f Wbp waarin is bepaald dat persoonsgegevens slechts mogen worden verwerkt indien de gegevensverwerking noodzakelijk is
voor de behartiging van het gerechtvaardigd belang van de verantwoordelijke of van een derde aan wie de gegevens worden
verstrekt.
204 Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 20.
201

46

Aanpak voor beantwoording de onderzoeksvraag

Voor de beantwoording van de onderzoeksvraag zal met betrekking tot iedere categorie
gegevens zoals genoemd in § 5 worden nagegaan (i) om wat voor soort gegevens het gaat,
(ii) welke wet(ten) daarop van toepassing is (zijn) en (iii) of op grond van het toepasselijke
recht een grondslag kan worden gevonden voor de verwerking daarvan door het OM, met
andere woorden of het OM bevoegd is deze gegevens aan het Bopz-dossier toe te voegen
en daarmee aan de rechter te verstrekken. Daarna zal ook de regeling die is getroffen in de
Wvggz, die thans nog bij de Eerste Kamer aanhangig is worden besproken.
Een schematisch overzicht van de huidige regelgeving en de toekomstige is op p. 76 en 77
te vinden.

5.3

Justitiële documentatie

5.3.1 Definitie
Hiervoor is in § 5.1.1. al aangegeven dat justitiële documentatie, in het gewone spraak­
gebruik ook wel aangeduid met ‘strafblad’, bestaat uit een verzameling van strafvorderlijke
gegevens. De definitie van de term ‘justitiële documentatie’ staat in art. 1 sub e Wjsg en
deze luidt als volgt:
“ In deze wet en de daarop rustende bepalingen wordt verstaan onder:
(…)
e. justitiële documentatie: een samenhangende verzameling van op verschillende
personen betrekking hebbende justitiële gegevens die langs geautomatiseerde
weg wordt gevoerd;”
Wat justitiële gegevens zijn, wordt in art. 1 sub a van de Wjsg gedefinieerd als:
“ (…) Bij algemene maatregel van bestuur te omschrijven persoonsgegevens of
­gegevens over een rechtspersoon inzake de toepassing van het strafrecht of de
­strafvordering;”
Voorts is art. 2 Wjsg van belang, waarin het doel van de justitiële documentatie wordt
beschreven, namelijk:
“ 1	Onze Minister verwerkt in de justitiële documentatie justitiële gegevens ten
­behoeve van een goede strafrechtspleging.
2	Bij algemene maatregel van bestuur worden de gegevens aangewezen die als
justitiële gegevens worden aangemerkt.”
Justitiële documentatie bevat dus justitiële gegevens, welke bestaan uit persoonsgegevens205 inzake de toepassing van het strafrecht of de strafvordering. In het Besluit justitiële
en strafvorderlijke gegevens (Bjsg) is omschreven welke gegevens als justitiële gegevens

205

rapport

Waaronder volgens art. 1 sub a Wbp moeten worden verstaan elk gegeven betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare
natuurlijke persoon.

| Gedeelde informatie

47

zijn aan te merken.206 Het gaat hier onder andere om alle beslissingen207 die door het OM of
de rechter ten aanzien van een verdachte in een strafproces zijn genomen. Zo zijn bijvoorbeeld het parketnummer en de kwalificatie van het strafbare feit justitiële gegevens.208 Ook
penitentiaire informatie die van belang kan zijn voor het verkrijgen van inzicht wanneer een
betrokkene, indien gedetineerd, vrij komt of ten aanzien waarvan bijzondere voorwaarden
gelden zoals een verplicht reclasseringscontact, kan geschaard worden onder justitiële
documentatie.
De justitiële documentatie waarin justitiële gegevens zijn verwerkt, is vooral bedoeld om
een historisch overzicht van het strafrechtelijk verleden van een persoon te geven en als
zodanig is het een belangrijke informatiebron voor het OM.209
5.3.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
De verwerking van justitiële gegevens gebeurt door- en onder de verantwoordelijkheid van
de minister van Veiligheid en Justitie.210 Art. 3 Wjsg bevat voorschriften voor een zorg­
vuldige verwerking en het uitgangspunt van doelbinding. In dat verband is in het derde lid
van art. 3 Wjsg bepaald dat justitiële gegevens uitsluitend voor een ander doel mogen
worden verwerkt dan waarvoor zij zijn verkregen, voor zover deze verwerking niet onverenigbaar is met het doel waarvoor deze gegevens zijn verkregen en de verwerking voor dat
andere doel overigens noodzakelijk is en in verhouding staat tot dat doel. De verdere
verwerking is alleen mogelijk door personen en instanties die bij of krachtens de wet met
het oog op een zwaarwegend algemeen belang zijn aangewezen. Voor een mogelijke wettelijke grondslag voor de toevoeging van justitiële documentatie aan het Bopz-dossier is art. 8
lid 1 van de Wjsg relevant, dat luidt:
“ Ten behoeve van de rechtspleging worden justitiële gegevens verstrekt aan
Nederlandse rechterlijke ambtenaren en rechterlijke ambtenaren van Aruba,
­
­Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba.”
Op grond van dit artikel(lid) is het OM, dat ingevolge art. 1 Wet RO uit rechterlijke ambtenaren bestaat, dus gerechtigd ten behoeve van de rechtspleging justitiële gegevens te
ontvangen. Op grond van artikel 52 lid 1 Wjsg is het OM bevoegd deze gegevens door te
verstrekken indien een bij of krachtens de Wjsg gegeven voorschrift dat toelaat, dan wel de
uitvoering van de taak met het oog waarop de gegevens aan het OM zijn verstrekt tot doorverstrekking noodzaakt.211 Een bij de Wjsg gegeven voorschrift dat doorverstrekking van
justitiële gegevens mogelijk maakt is art. 8a Wjsg. Dit artikel luidt als volgt:

206

Besluit van 25 maart 2004 tot vaststelling van de justitiële gegevens en tot regeling van de verstrekking van deze gegevens
alsmede tot uitvoering van enkele bepalingen van de Wet justitiële gegevens (Besluit justitiële gegevens).
207 Met uitzondering van de beslissing tot sepot vanwege het feit dat de betrokken persoon ten onrechte als verdachte is aangemerkt.
208 Zie art. 7 van het Bjsg.
209 Kamerstukken II, 2002/03, 28886, 3, p. 9.
210 Art. 2 Wjsg, dat luidt: ‘Onze Minister verwerkt in de justitiële documentatie justitiële gegevens ten behoeve van een goede
strafrechtspleging.’
211 Art. 52 Wjsg luidt: ‘1 Een ieder die krachtens deze wet de beschikking krijgt over gegevens met betrekking tot een derde, is
verplicht tot geheimhouding daarvan, behoudens voorzover een bij of krachtens deze wet gegeven voorschrift mededelingen
toelaat, dan wel de uitvoering van de taak met het oog waarop de gegevens zijn verstrekt tot het ter kennis brengen daarvan
noodzaakt. 2. Artikel 272, tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht is niet van toepassing.’ Zie in dit verband Kamerstukken
II, 2002/03, 28886, 3, p. 9 en 10.
48

“ 1	Voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
belang, kan het College van procureurs-generaal in de gevallen waarin het
­
­ingevolge artikel 39e of 39f bevoegd is strafvorderlijke gegevens te verstrekken,
justitiële gegevens verstrekken.
2	De artikelen 39e, derde lid, en 39f, tweede lid, onder a, en derde lid, zijn van
overeenkomstige toepassing.”212
Nu, zoals in § 5.1.4. ten aanzien van strafvorderlijke gegevens is uiteengezet, art. 39f lid 1
aanhef sub a en sub b Wjsg een wettelijke grondslag biedt voor verstrekking van straf­
vorderlijke gegevens voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden, waartoe een
Bopz-procedure gerekend kan worden en art. 8a Wjsg onder meer bepaalt dat in de gevallen
waarin het College ingevolge art. 39f bevoegd is strafvorderlijke gegevens te verstrekken,
tevens justitiële gegevens kunnen worden verstrekt, biedt art. 8a Wjsg dus een wettelijke
grondslag voor verstrekking van justitiële gegevens in het kader van een Bopz-procedure.213
Maar ook hier geldt dat dit alleen mogelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
belang en dient in elk individueel geval waarin gegevens verstrekt worden, een belangen­
afweging plaats te vinden waarbij het belang van de persoonlijke levenssfeer van degene
op wie de justitiële gegevens betrekking hebben wordt afgewogen tegen het zwaarwegend
algemeen belang. Daarbij dienen ook weer de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit te worden betrokken.214 Dit is uitgewerkt in de Aanwijzing Wjsg, waarin is bepaald dat
als het gaat om een verstrekking aan derden op grond van art. 39f Wjsg per geval dient te
worden nagegaan of de verstrekking van justitiële gegevens (mede) aangewezen is. De
Aanwijzing bepaalt verder:
“ Daarbij dient nadrukkelijk de noodzakelijkheid van de verstrekking door het OM te
worden afgewogen en geldt dat art. 8a Wjsg in beginsel geen grondslag biedt voor
het structureel verstrekken van justitiële gegevens aan derden.”
Een mogelijke grondslag voor verstrekking van justitiële gegevens door het OM in een
Bopz-procedure zou ook nog kunnen worden gevonden in art. 9 Wjsg:
“ Voorzover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang
en voor een goede taakuitoefening van degene aan wie justitiële gegevens worden
verstrekt, kunnen bij algemene maatregel van bestuur personen of instanties die
met een publieke taak zijn belast, worden aangewezen aan wie justitiële gegevens
kunnen worden verstrekt.”

212

Zie voor het verschil in verstrekkingsgrondslag tussen strafvorderlijke en justitiële gegevens Kamerstukken II, 2002/03,
28886, 3, p. 9/10: ‘Strafvorderlijke gegevens worden verwerkt voorzover dat noodzakelijk is voor een goede taakvervulling
van het openbaar ministerie of om een andere wettelijke verplichting na te komen (art. 39b, eerste lid). Gerelateerd aan deze
doelen van verwerking kan het openbaar ministerie strafvorderlijke gegevens verstrekken voorzover dit noodzakelijk is met het
oog op een zwaarwegend algemeen belang. Onder deze grondslag vallen blijkens het voorgestelde artikel 39f, eerste lid, ook
buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden. Het vorenstaande impliceert dat het openbaar ministerie niet in alle gevallen
waarin hij bevoegd is strafvorderlijke gegevens te verstrekken, ook justitiële gegevens kan verstrekken. Artikel 52, eerste lid,
biedt daarvoor immers geen ruimte. Niettemin kan verstrekking van justitiële gegevens door het openbaar ministerie aan
derden gelegitimeerd zijn.’
213 Eigenlijk is dit ten overvloede in art. 8a Wjsg opgenomen omdat uit de parlementaire geschiedenis blijkt dat justitiële gegevens
sowieso een deelverzameling vormen van strafvorderlijke gegevens, zie Kamerstukken II, 2003/04, 28886, 5, p. 18.
214 Kamerstukken II, 2002/02, 28886, 3, p. 10: ‘Uiteraard dient het openbaar ministerie, alvorens het justitiële gegevens door
verstrekt, telkens af te wegen of de doorverstrekking voldoet aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.’
rapport

| Gedeelde informatie

49

De enige voor dit onderzoek relevante AMvB waarin deze mogelijkheid is uitgewerkt is het
hiervoor aangehaalde Bjsg, dat echter geen specifieke bepaling voor de verstrekking van
justitiële gegevens in het kader van een Bopz-procedure bevat. In het kader van onderhavig
onderzoek wordt er dan ook vanuit gegaan dat art. 9 Wjsg geen grondslag vormt voor de
verstrekking van justitiële gegevens aan derden zoals de Bopz-rechter.
5.3.3 Conclusie
Een wettelijke grondslag voor verstrekking van de justitiële documentatie in het kader van
een Bopz-procedure kan worden gevonden in art. 52 jo. art. 8a van de Wjsg. Art. 8a Wjsg
bepaalt immers dat, voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, het College van procureurs-generaal in de gevallen waarin het ingevolge
artikel 39f bevoegd is strafvorderlijke gegevens te verstrekken, justitiële gegevens kan
verstrekken. Art. 39f (lid 1 aanhef sub a en sub b) Wjsg ziet op verstrekking van gegevens
voor buiten de strafrechtspleging gelegen doeleinden waartoe een Bopz-procedure gerekend
kan worden. Het vereiste ‘voor zover noodzakelijk met het oog op een zwaarwegend
­algemeen belang’ houdt volgens de wetsgeschiedenis in dat in ieder individueel geval
waarin justitiële gegevens verstrekt worden een belangenafweging dient plaats te vinden
waarbij de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit dienen te worden betrokken.
Structurele verstrekking van justitiële gegevens is, aldus de Aanwijzing Wjsg, niet mogelijk.

5.4

Reclasserings- en NIFP-rapportages

5.4.1 Definitie
Gedurende de pilot die in § 3.4.1. is besproken en de daarop van toepassing zijnde
Werkinstructie van het OM, zijn in de periode juni 2016 tot april 2017 aan het Bopz-dossier
ook de meest recente pro-justitia rapportages via JD online en de meest recente reclasseringsrapportages via JD online toegevoegd. Deze verstrekkingen zijn na de evaluatie van de
pilot met ingang van 7 juli 2017 gestaakt met uitzondering van informatie over lopende
reclasseringstrajecten.215 Pro-justitia rapportages hebben betrekking op onderzoeken naar
de persoonlijkheid van jeugdigen en volwassenen in het kader van strafrechtelijke en civielrechtelijke zaken. Deze worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van het Nederlands
Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (het NIFP).216 In het hierna volgende
wordt ervan uitgegaan dat het OM in de Werkinstructie met ‘pro-justitia rapportages’ doelt
op rapportages van het NIFP opgemaakt in strafzaken. Reclasseringsrapportages zijn voorlichtingsrapporten217 uitgebracht door een reclasseringsinstelling.218 Het OM kan ingevolge
onder meer art. 147 Sv opdracht geven tot het opmaken van deze rapportages.219 De
Werkinstructie van het OM vermeldt dat de rapportages worden opgevraagd via JD-online.
JD-online is de digitale toegang tot het Justitieel Documentatie Systeem (JDS) voor het zelf-

215

Zie § 3.4.4.
Zie de internetpagina van het NIFP, www.nifpnet.nl.
217 Art. 8 van de Reclasseringsregeling 1995 houdt voor zover relevant m.b.t. reclasseringswerkzaamheden in: a. het uit eigen
beweging, in opdracht van de bevoegde autoriteiten of op verzoek van betrokkenen zelf verlenen van hulp en steun – rechts­
bijstand uitgezonderd – aan personen die worden verdacht van of die zijn veroordeeld wegens een strafbaar feit; b. het doen
van onderzoek naar zodanige personen, waaronder begrepen het opstellen van een indicatiestellingsadvies, als bedoeld in
artikel 5, tweede lid, van het Interimbesluit forensische zorg, ten behoeve van de beslissingen die te hunnen aanzien moeten
worden genomen over de vervolging, de berechting of de tenuitvoerlegging van straffen of maatregelen, en het geven van
voorlichting daarover.
218 Art. 9 van de Reclasseringsregeling 1995.
219 Art. 147 Sv luidt kort gezegd “dat het OM in het belang van het onderzoek in strafzaken de medewerking (kan) inroepen van
personen en lichamen, welke op het gebied der reclasseering of op dergelijk gebied werkzaam zijn, en aan deze de noodige
opdrachten (kan) geven.”
216

50

standig verkrijgen van uittreksels en rapportages uit het persoonsdossier.220 De beant­
woording van de vraag of en zo ja, op grond van welke regelgeving de reclasserings- en
NIFP-rapportages door het OM kunnen worden verstrekt in het kader van een Bopzprocedure, hangt (zoals al eerder gezegd) op zijn beurt weer af van het antwoord op de
vraag of deze rapportages strafvorderlijke gegevens in de zin van de Wjsg zijn. In dat kader
is het persoonsdossier, waarop het regime de Wjsg van toepassing is relevant. Het
persoonsdossier is in art. 1 sub c Wjsg als volgt gedefinieerd:
“ Artikel 1
In deze wet en de daarop rustende bepalingen wordt verstaan onder:
(…)
persoonsdossier: een dossier waarin zijn opgenomen de aan rechterlijke autoriteiten
uitgebrachte rapporten over onderzoeken naar het gedrag of de levensomstandigheden van een natuurlijk persoon in verband met tegen hem aanhangige straf­
zaken, de tenuitvoerlegging van aan hem opgelegde straffen of maatregelen of zijn
reclassering;”221
Dat rapportages van de reclassering geschaard kunnen worden onder de in art. 1 sub c Wjsg
bedoelde, aan de rechterlijke autoriteiten uitgebrachte, rapporten die deel uitmaken van het
persoonsdossier kan worden afgeleid uit het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens
(Bjsg), waarin dit nader is uitgewerkt:
“ Art. 46
De rapporten die het persoonsdossier vormen zijn afkomstig van:
a.	een reclasseringsinstelling als bedoeld in artikel 4 van de Reclasseringsregeling
1995;
(…)
g. Onze Minister.”
Hieruit blijkt in ieder geval duidelijk dat rapporten van de reclassering deel kunnen uitmaken
van het persoonsdossier.222 Maar hoe zit het nu met de NIFP-rapportages? Daarvoor moet
worden teruggegrepen naar de ontstaansgeschiedenis van art. 46 Bjsg, die terugvoert naar
het daarvoor geldende Besluit justitiële gegevens.223 In de nota van toelichting op het
Besluit justitiële gegevens is vermeld dat voor zover de rapporten afkomstig zijn van de

220

Zie de internetpagina van de Justitiële Informatiedienst van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, www.justid.nl/­organisatie/
JDS/JDOnline/aspx: “De Justitiële Informatiedienst beheert de fysieke documenten, die nog zijn opgeslagen in het beveiligde
PD-archief. Sinds enige tijd worden de persoonsrapportages door de rapporterende instanties in digitale vorm aangeleverd
en is het ook mogelijk deze elektronisch te raadplegen via JD-Online. JD-Online fungeert als een logistiek knooppunt voor
het aanvragen en verkrijgen van rapportages, waarbij de volgende instanties betrokken zijn: • Openbaar Ministerie • Zittende
Magistratuur • Reclasseringsinstanties • Raad voor de Kinderbescherming • Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie
en Psychologie (NIFP) Rapporterende instanties kunnen hun rapporten door middel van JD-Online aanbieden aan het OM
en de ZM. Tevens kunnen zij rechtstreeks de reeds in het persoonsdossier opgeslagen rapportages raadplegen. Medio 2008 is
gestart met het gefaseerd uitrollen van de functionaliteit om het aanvraagproces van de rapportages ook via JD-Online te laten
verlopen. Dan kunnen naast een aanvraag tot een rapportage ook de bijbehorende stukken worden toegevoegd. Kortom, in
de eindsituatie kunnen alle aangevraagde rapportages online worden geraadpleegd en wordt tevens door het systeem bewaakt
dat de opleverdatum van een rapport niet wordt overschreden. JD-Online is een webapplicatie. Wie voor welk doel het JDS
dan wel het persoonsdossier mag bevragen is verankerd in de Wet Justitiële en Strafvorderlijke Gegevens.”
221 En art. 1 sub f Wjsg: ‘documentatie persoonsdossiers: een samenhangende verzameling van op verschillende personen betrek­
king hebbende persoonsdossiers die langs geautomatiseerde weg wordt gevoerd of met het oog op een doeltreffende raad­
pleging van die gegevens systematisch is aangelegd.
222 Art. 46 sub a Bjsg.
223 Besluit van 25 maart 2004 tot vaststelling van de justitiële gegevens en tot regeling van de verstrekking van deze gegevens
alsmede tot uitvoering van enkele bepalingen van de Wet justitiële gegevens, Stbl. 2004, 130.
rapport

| Gedeelde informatie

51

Minister van Justitie daarmee gedoeld wordt op de Forensisch Psychiatrische Dienst. 224 Het
NIFP is ontstaan uit een samenvoeging van de Forensisch Psychiatrische Dienst en het
Pieter Baan Centrum. Gelet op het voorgaande kan dus worden geconcludeerd dat ook de
rapportages van het NIFP deel uitmaken van het persoonsdossier.
Kortom, zowel de reclasseringsrapportages als de NIFP-rapportages die het OM volgens de
Werkinstructie toevoegt aan het Bopz-dossier, kunnen geschaard worden onder de rapportages die deel uitmaken van het ‘persoonsdossier’ zoals bedoeld in art. 1 sub c Wjsg en
vallen daarmee onder het regime van de Wjsg.
Opmerkelijk is overigens dat de Regeling persoonsdossiers strafrechtspleging225 die onder
andere betrekking heeft op het verstrekken van informatie uit persoonsdossiers op dit punt
geen enkele verwijzing naar de Wjsg bevat.
5.4.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
Daarmee zijn we aanbeland bij de vraag of er in de Wjsg een grondslag kan worden
gevonden voor verstrekking van de hier bedoelde rapportages door het OM in het kader
van een Bopz-procedure. Art. 40 lid 1 Wjsg vermeldt in dit verband:
“ Onze Minister verwerkt persoonsgegevens in persoonsdossiers in de documentatie
persoonsdossiers met als doel de bevordering van een juiste toepassing van het
strafrecht.”
Wat de verstrekking van rapporten uit de persoonsdossiers betreft bepaalt art. 42 lid 2 Wjsg:
“ 2.	Onze Minister verstrekt ten behoeve van een goede rechtspleging, de vervolging en berechting van strafbare feiten, de tenuitvoerlegging van straffen of
maatregelen en het geven van advies over een gratieverzoek desgevraagd
­afschriften van de in een persoonsdossier opgenomen rapporten aan:
Nederlandse rechterlijke ambtenaren;
[…]”
Net als bij de justitiële documentatie is voor de vraag welk verstrekkingsregime van toepassing is een getrapte redenering nodig, waarbij eerst moet worden bepaald om wat voor
soort gegevens het bij persoonsdossiers gaat. Deze redenering luidt als volgt: persoonsdossiers bevatten persoonsgegevens in de zin van art. 1 sub a van de Wbp. Deze gegevens
zijn ingevolge art. 1 sub c Wjsg opgenomen in – kort gezegd – rapporten over onderzoeken
naar het gedrag of de levensomstandigheden van een natuurlijk persoon in verband met
tegen hem aanhangige strafzaken. Het gaat dus om persoonsgegevens die zijn verzameld
in verband met tegen de betrokkene aanhangige strafzaken.

224
225

52

Nota van Toelichting Besluit Justitiële gegevens, p. 13.
Regeling houdende voorschriften ten aanzien van het beheer over en de samenstelling, de administratie en het gebruik van,
alsmede de verstrekking van informatie uit persoonsdossiers, Stcrt. 1994, 40, geldend van 1 maart 1994 t/m heden.

Daardoor zijn deze gegevens eveneens aan te merken als strafvorderlijke gegevens in de
zin van de Wjsg.226 Op grond van art. 42 lid 2 Wjsg is het OM gerechtigd ten behoeve van de
rechtspleging rapporten uit persoonsdossiers te ontvangen. Wat het verstrekken van deze
rapporten door het OM aan de Bopz rechter betreft, kan dit, net als bij de justitiële documentatie, op basis van art. 39f Wjsg gebeuren voor buiten de strafrechtspleging gelegen
doeleinden, voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
belang. Ook dient daarbij er een belangenafweging plaats te vinden waarbij de beginselen
van proportionaliteit en subsidiariteit worden betrokken.
5.4.3 Conclusie
Pro-justitia rapportages zijn rapportages naar aanleiding van onderzoeken naar de persoonlijkheid van jeugdigen en volwassenen in het kader van onder meer strafzaken, uitgevoerd
door het NIFP. Reclasseringsrapportages betreffen voorlichtingsrapporten uitgebracht door
een reclasseringsinstelling. Het OM kan ingevolge onder meer art. 147 Sv opdracht geven
tot het opstellen van deze rapportages. Deze rapportages maken deel uit van het persoonsdossier zoals bedoeld in art. 1 sub c Wjsg. De persoonsdossiers bevatten persoonsgegevens (art. 40 Wjsg) die daarmee in de regel zijn aan te merken als strafvorderlijke ­gegevens
als bedoeld in art. 1 sub b Wjsg, nu die persoonsgegevens zijn verkregen in het kader van
een strafvorderlijk onderzoek en door het OM in een strafdossier worden verwerkt.
Toevoeging door het OM van (gegevens opgenomen in ) reclasseringsrapportages en NIFPrapportages aan het Bopz-dossier kan daarom plaatsvinden op grond van art. 39f lid 1
aanhef sub a en sub b Wjsg, mits dat noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang. Dit dient in ieder individueel geval te worden getoetst en daarbij dienen de
beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit te worden betrokken.

226

rapport

Vgl. HR 10 juli 2015, ECLI:NL:HR:2015:1834 (Schietincident Alphen aan den Rijn). In deze zaak speelde de vraag of
slachtoffers en nabestaanden recht hebben op de afgifte van een psychiatrisch rapport over de overleden schutter, opgemaakt
in opdracht van het OM. De Hoge Raad stelt in zijn arrest art. 39f lid 1, aanhef en onder f, Wjsg voorop, dat bepaalt dat het
College van procureurs-generaal strafvorderlijke gegevens kan verstrekken voor het verlenen van hulp aan slachtoffers en
anderen die bij een strafbaar feite betrokken zijn. Voorts overweegt de HR dat art. 124 RO het OM belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en met andere bij de wet vastgestelde taken, zodat zijn taakstelling niet tot strafvorderlijk
onderzoek is beperkt. Dit betekent dat niet elk onderzoek dat plaatsvindt in opdracht van het OM is te beschouwen als een
strafvorderlijk onderzoek als bedoeld in art. 1 sub b Wjsg. Het oordeel van het hof, waarin volgens de Hoge Raad besloten
ligt dat niet aannemelijk is dat het OM het NIFP-rapport, dat was gericht op het verkrijgen van informatie over de geestelijke gezondheidstoestand van de verdachte ten tijde van het schietincident, heeft doen uitbrengen met als doel het nemen
van s­ trafvorderlijke beslissingen jegens de verdachte ( tegen wie ingevolge art. 69 Sr (overlijden) geen strafvervolging meer
­mogelijk was) getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting en is niet onbegrijpelijk (rov. 3.4.1.-3.4.3.). Zie voorts 3.4.3.
waarin de Hoge Raad overweegt: ‘Het vorenstaande betekent niet, (…) dat de persoonsgegevens in het NIFP-rapport niet aan
enig wettelijk regime zijn onderworpen, of dat het openbaar ministerie het NIFP-rapport niet heeft kunnen doen uitbrengen.
Persoonsgegevens die niet onder de reikwijdte van de Wjsg vallen, worden in beginsel beheerst door de Wet bescherming
persoonsgegevens (…). Voorts heeft het openbaar ministerie het NIFP-rapport, dat niet het nemen van strafvorderlijke beslissingen ten doel heeft, maar slachtofferzorg en preventie van strafbare feiten, kunnen doen uitbrengen in het licht van zijn
hiervoor in 3.4.2 genoemde taakstelling (art. 124 RO), mede gelet op hetgeen kan voortvloeien uit art. 2 EVRM, dat het recht
op leven beschermt en dat mede vergt “that there should be some form of effective official investigation when individuals
have been killed as a result of the use of force” (vgl. EHRM 19 oktober 2006, 56154/00, rov. 67, Yildirim c.s./Turkije; EHRM
26 mei 2009, 75535/01, Esat Bayram/Turkije, rov. 46-47).

| Gedeelde informatie

53

5.5

Politiemutaties

5.5.1 Definitie
De term ‘politiemutatie’ komt als zodanig niet in de Wet politiegegevens (Wpg) voor. In het
kader van dit onderzoek is het OM gevraagd wat hieronder moet worden verstaan. Een
politie­mutatie heeft volgens het OM geen officiële status en maakt ook geen onderdeel uit
van een strafrechtelijk dossier, zoals dat bij een proces-verbaal dat door de politie is opgemaakt wel het geval kan zijn. De politie stelt mutaties op om incidenten waar de politie bij
betrokken is geweest, vast te leggen en te verwerken in de Basisvoorziening Handhaving
(BVH).227
Hieruit kan worden opgemaakt dat politiemutaties in de regel gegevens over personen
bevatten die in het (digitale) politiesysteem worden vastgelegd. Bij een (losse) politiemutatie kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de melding dat iemand hinder veroorzaakt
op de openbare weg, de vastlegging van de omstandigheid dat iemand in verwarde staat is
aangetroffen of de melding dat iemand verbaal agressief is opgetreden.
Volgens art. 1 sub a Wpg wordt onder een politiegegeven elk persoonsgegeven verstaan
dat “in het kader van de uitoefening van de politietaak” wordt verwerkt. De politie heeft tot
taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende
rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het
verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. Kortom, politiegegevens zijn de persoons­
gegevens die de politie verwerkt in het kader van, onder meer, de handhaving van de
rechtsorde.
Zoals hiervoor bij ‘strafvorderlijke gegevens’ is uiteengezet, worden politiegegevens die
zijn verkregen in het kader van een strafvorderlijk onderzoek en die het OM in een strafdossier of langs geautomatiseerde weg verwerkt, daarmee strafvorderlijke gegevens (art. 1 sub
b Wjsg). In dat geval is de Wjsg van toepassing. De Aanwijzing Wet politiegegevens en de
rol van de officier van justitie228 houdt onder het kopje ‘samenloop wettelijke voorschriften’
in dat verwerkte politiegegevens zich tegelijkertijd bij de opsporingsinstanties en bij het OM
kunnen bevinden. Op de politiegegevens die zich enkel bij de opsporings­instanties bevinden
is de Wpg van toepassing, op de gegevens die deel uitmaken van een lopend onderzoek
of229 die in een strafdossier of langs geautomatiseerde weg door het OM worden verwerkt,
zijn tevens de bepalingen van het Wetboek van Strafvordering en de Wjsg van toepassing.
Dat laat onverlet dat politiemutaties ook politiegegevens kunnen bevatten die (nog) enkel
bij de politie berusten. Op deze laatste politiegegevens is de Wpg van toepassing en hierop
heeft de navolgende bespreking betrekking.
Evenals het geval is voor de Wjsg is de Wpg een lex specialis ten opzichte van de Wbp, nu
art. 2 lid 2 sub c Wbp bepaalt dat zij niet van toepassing is op de verwerking van persoonsgegevens ten behoeve van de uitvoering van de politietaak.230 De Wbp wordt in de Wpg op
onderdelen wel van toepassing verklaard, zoals hiervoor in § 4.4. is uiteengezet.

227

Basisvoorziening Handhaving (BVH) is een incidentregistratiesysteem dat wordt gebruikt door de Nederlandse politie.
­Politiemedewerkers kunnen in dit systeem incidenten registreren, aangiftes opnemen en strafdossiers opmaken.
228 Stcrt. 2013, 24124, geldend van 1 september 2013 t/m heden.
229 De Aanwijzing spreekt van ‘of’. Art. 1 Wjsg spreekt echter van ‘en’.
230 Uit de wetsgeschiedenis van de Wbp (Kamerstukken II, 1997/98, 25892, 3, p. 70) blijkt dat ‘de thans geldende specifieke
wetgeving, te weten de (…) en de Wet politieregisters, blijven gelden.’ De wet politieregisters is de voorloper van de Wpg en is
in 2008 komen te vervallen. Waar in de wetsgeschiedenis valt te lezen ‘Wet politieregisters’ kan hiervoor in de plaats dus Wpg
worden gelezen.
54

5.5.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
De Wpg bevat in artikel 16 een grondslag voor verstrekking van politiegegevens aan het OM:
“ Artikel 16
1	De verantwoordelijke231 verstrekt politiegegevens aan:
a [..]
b	leden van het openbaar ministerie voor zover zij deze behoeven:
		 1°	in verband met hun gezag of zeggenschap over de politie of over andere
personen of instanties die met de opsporing van strafbare feiten zijn belast, of
		 2°	voor de uitvoering van andere hun bij of krachtens de wet opgedragen taken; (…)”
Met name waar het gaat om de op art. 16 lid 1 sub b onder 2° Wpg gebaseerde informatie
die bestemd is voor de uitvoering van andere bij of krachtens de wet aan het OM opgedragen taken, kan gedacht worden aan de taken die het OM heeft op grond van de Wet
Bopz.232 Deze bepaling zou dan ook de basis kunnen vormen voor verstrekking van politiemutaties door de politie aan het OM. Of het OM bevoegd is op grond van art. 16 lid 1 sub b
onder 2° Wpg politiegegevens te ontvangen hangt af van de wijze waarop de zinsnede “bij
of krachtens de wet opgedragen taken” moet worden geïnterpreteerd. Als de bij de Wet
Bopz aan het OM opgedragen taak tot uitgangspunt wordt genomen, dan is het van belang
dat art. 5 lid 1 Bopz bepaalt, dat bij een verzoek gericht op het verkrijgen van een rechterlijke
machtiging, welk verzoek ingevolge art. 4 lid 2 Wet Bopz aan de officier van justitie dient te
worden gedaan, een geneeskundige verklaring van een psychiater die de betrokkene kort te
voren heeft onderzocht dient te worden overgelegd. Art. 5 Bopz vermeldt niet dat daarnaast
andere gegevens, zoals bijvoorbeeld politiegegevens dienen te worden overgelegd.233 Dat
brengt met zich dat het OM aan de Wet Bopz derhalve niet de bevoegd kan ontlenen andere
gegevens dan de geneeskundige verklaring die is opgesteld ten behoeve van de Bopzprocedure te ontvangen, omdat de wettelijke grondslag hiertoe ontbreekt en er ook geen
andere grondslag is aan te wijzen op grond waarvan het OM deze gegevens wel zou mogen
ontvangen.234 Die interpretatie heeft ook tot gevolg dat de politie niet bevoegd is op grond
van art. 16 lid 1 sub b onder 2° Wpg politiegegevens aan het OM te verstrekken ten behoeve
van de Bopz-procedure. Dus daar waar het gaat om politiegegevens die niet onder de
noemer strafvorderlijke gegevens kunnen worden gebracht, ontstaat er uit oogpunt van
gegevensbescherming in de eerste plaats een probleem bij de bevoegdheid van het OM
deze informatie te ontvangen.

231

Ingevolge art. 1 aanhef sub f Wpg wordt onder ‘verantwoordelijke’ verstaan: bij: 1°. de politie: de korpschef, bedoeld in artikel
27 van de Politiewet 2012; 2°. de rijksrecherche: het College van procureurs-generaal; 3°. de Koninklijke marechaussee: Onze
Minister van Defensie; 4°. een gemeenschappelijke verwerking van politiegegevens met het oog op een gemeenschappelijk
doel door twee of meer organisaties als bedoeld in dit onderdeel: de verantwoordelijke die door de betrokken verantwoordelijken is belast met de feitelijke zorg voor de verwerking en het treffen van de maatregelen, bedoeld in artikel 4.’
232 Zie P.J.D.J. Muijen, Politie, informatie en privacy, De Wet politiegegevens toegelicht, Kerckebosch en Uitgeverij Paris,
­Zutphen 2012, p. 129-130. Muijen noemt als voorbeeld van een verstrekking voor de uitvoering van andere bij of krachtens
wet opgedragen taken de Wet RO waarin aan het OM onder andere wordt opgedragen strafvonnissen te doen uitvoeren.
233 Afgezien van de stukken die in art. 5 lid 4 tot en met 6 worden vermeld, die betrekking hebben op uittreksels uit registers met
betrekking tot minderjarigen, onder curatele gestelden of een afschrift van de beschikking van het instellen van een mentorschap.
234 Zoals wel het geval is bij strafvorderlijke gegevens die zijn besproken in § 5.2.
rapport

| Gedeelde informatie

55

Daar komt nog bij dat art. 16 lid 1 sub b onder 2° Wpg evenmin met zoveel woorden een
zelfstandige bevoegdheid voor het OM schept voor de verdere verstrekking van politiegegevens aan derden, zoals aan de rechter in een Bopz-procedure. In het Besluit politiegegevens
kan hiervoor evenmin een grondslag worden gevonden.235
De Wpg bevat wel een grondslag voor het verstrekken van politiegegevens aan derden,
waaronder ook het OM en de Bopz-rechter zouden kunnen worden verstaan. In dit verband
zijn met name de artikelen 18, 19 en 20 Wpg van belang. Hierna worden deze artikelen
afzonderlijk besproken, met name om de verschillen tussen deze bepalingen nader te
duiden. Daarbij zal ook worden ingegaan op de vraag wie bevoegd is de gegevens aan
derden te verstrekken. De betreffende bepalingen luiden als volgt:
“ Artikel 18. (verstrekking aan derden structureel)
1	Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen personen en instanties
worden aangewezen aan wie of waaraan, met het oog op een zwaarwegend
algemeen belang, politiegegevens worden of kunnen worden verstrekt ter
­
­uitvoering van de bij of krachtens die algemene maatregel van bestuur aan te
geven taak.
2	In bijzondere gevallen kan Onze Minister van Veiligheid en Justitie toestemming
of opdracht geven tot het verstrekken van daarbij door hem te omschrijven
politie­gegevens voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend
algemeen belang. Van de desbetreffende beschikking wordt mededeling gedaan
aan het College bescherming persoonsgegevens.
Artikel 19. (verstrekking aan derden incidenteel)
In bijzondere gevallen kan de verantwoordelijke, voor zover dit noodzakelijk is met
het oog op een zwaarwegend algemeen belang, in overeenstemming met het
­bevoegd gezag, bedoeld in de artikelen 11, 12 en 14 van de Politiewet 2012, beslissen
tot het verstrekken van politiegegevens aan personen of instanties voor de volgende
doeleinden:
a. het voorkomen en opsporen van strafbare feiten;
b. het handhaven van de openbare orde;
c. het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven;
d. het uitoefenen van toezicht op het naleven van regelgeving.
Artikel 20. (verstrekking aan derden structureel voor samenwerkingsverbanden)
1	De verantwoordelijke kan, voor zover dit met het oog op een zwaarwegend
­algemeen belang noodzakelijk is ten behoeve van een samenwerkingsverband
van de politie met personen of instanties, in overeenstemming met het bevoegd
gezag, bedoeld in de artikelen 11, 12 en 14 van de Politiewet 2012, beslissen tot
het verstrekken van politiegegevens aan die personen en instanties voor de
­volgende doeleinden:
a het voorkomen en opsporen van strafbare feiten;
b het handhaven van de openbare orde;
c het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven;
d het uitoefenen van toezicht op het naleven van regelgeving.

235

56

Besluit van 14 december 2007, houdende bepalingen ter uitvoering van de Wet politiegegevens, Stb. 2015, 223, geldend van
1 juli 2015 t/m heden.

2	In de beslissing, bedoeld in het eerste lid, wordt vastgelegd ten behoeve van
welk zwaarwegend algemeen belang de verstrekking noodzakelijk is, ten behoeve
van welk samenwerkingsverband de politiegegevens worden verstrekt, alsmede
het doel waartoe dit is opgericht, welke gegevens worden verstrekt, de voorwaarden onder welke de gegevens worden verstrekt en aan welke personen of
instanties de gegevens worden verstrekt.”
Op grond van art. 18 Wpg zou structurele verstrekking aan derden mogelijk zijn, maar dat
moet worden uitgewerkt in een algemene maatregel van bestuur.236 De enige relevante
algemene maatregel van bestuur, die thans op grond van art. 18 lid 1 Wpg is uitgevaardigd,
is het Besluit politiegegevens. Dit besluit, dat een uitvoerige opsomming bevat van de
­functionarissen en instanties waaraan met het oog op de uitoefening van een bepaalde
wettelijk opgelegde taak, al dan niet door tussenkomst van het OM politiegegevens kunnen
worden verstrekt, biedt geen grondslag voor verstrekking van politiemutaties (via de
­officier van justitie) aan de rechter in een Bopz-procedure.237 Art. 18 lid 2 Wpg ziet op
­bijzondere gevallen, waarvoor telkens een aparte beschikking vereist is. Blijkens de wets­
geschiedenis van de Wpg is een categorische afwijking van het verstrekkingen regiem van
de Wpg op grond van deze bepaling niet mogelijk.238 Art. 18 Wpg biedt dus bij deze stand
van zaken geen grondslag voor verstrekking van politiemutaties ten behoeve van een
Bopz-procedure.
Uit de wetsgeschiedenis blijkt verder dat art. 19 Wpg (verstrekking aan derden incidenteel)
ziet op bijzondere (incidentele) en dus individuele gevallen.239 Genoemd wordt het voorbeeld van verstrekking van politiegegevens aan een slachtoffer met het oog op het claimen
door het slachtoffer van vergoeding van diens schade.240 Art. 19 Wpg biedt derhalve ook
geen grondslag in de hier bedoelde zin.241
Art. 20 lid 1 Wpg tenslotte lijkt een grondslag te kunnen bieden voor het verstrekken van
politiemutaties aan het OM en aan de Bopz-rechter, waarbij zowel het OM en de Bopzrechter als ‘derden’ worden aangemerkt. Het wetsartikel ziet op de situatie waarbij de politie
samenwerkt in (lokale) samenwerkingsverbanden en er behoefte bestaat aan structurele
uitwisseling van gegevens waarbij de politie en derden parallelle belangen hebben. De
uitvoering van de politietaak dient in deze samenwerkingsverbanden te sporen met het
belang van de organen waarmee wordt samengewerkt. Het doel van de verstrekking moet
overeenstemmen of in ieder geval verenigbaar zijn met de oorspronkelijke verwerkingsdoelstelling op grond van de Wpg. Als voorbeeld kan gedacht worden aan de omstandigheid dat de politie voor de bestrijding van jeugdcriminaliteit samenwerkt met een uiteen­
lopend palet aan instanties die met problematische jeugd te maken hebben.242 De
verstrekking van politiegegevens ten behoeve van de rechter in een Bopz-procedure, waardoor deze een meer compleet beeld krijgt van de betrokkene ten aanzien van wie wordt
verondersteld dat hij of zij een gevaar oplevert voor anderen en/of de maatschappij en over
wie de rechter een beslissing moet nemen met betrekking tot het toepassen van een dwangmaatregel op grond van de Bopz, zou ook onder deze categorie gebracht kunnen worden.

236

Zie uitvoeriger Muijen 2012, p. 152-159.
Besluit politiegegevens 14 december 2007, Stb. 2007, 550; zie § 4. Verstrekking politiegegevens aan derden.
238 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 75.
239 Muijen 2012, p. 159-162.
240 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 76.
241 Dat was ook het oordeel van het CBP in een onderzoek naar de verstrekking van gegevens in het Veiligheidshuis Bergen op
Zoom. Daarbij werd de verstrekking van politiegegevens gebaseerd op art. 18 Wpg hetgeen het CBP geen juiste grondslag
achtte: College Bescherming Persoonsgegevens, Veiligheidshuis district Bergen op Zoom, onderzoek naar de verwerking van
persoonsgegevens in het kader van het Justitieel Casusoverleg en JCO-support, Rapportage van Definitieve Bevindingen,
maart 2011, p. 12. Zie ook § 5.6.2 hierna.
242 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 77.
237

rapport

| Gedeelde informatie

57

Dat geldt ook voor het OM dat in de Bopz procedure de verzoekersrol heeft. Gesteld kan
immers worden dat het doel van de gegevensuitwisseling overeenstemt met de verwerking
van politiegegevens ten behoeve van de politietaak voor zover deze de handhaving van de
rechtsorde en het verlenen van hulp aan degenen die dat behoeven betreft. 243 In art. 20 lid 1
Wpg is, net als in de Wjsg, bepaald dat verstrekking slechts kan plaatsvinden voor zover dit
met het oog op een zwaarwegend algemeen belang noodzakelijk is.244 Ook hier geldt blijkens
de wetsgeschiedenis, waarin wordt verwezen naar art. 8 lid 2 EVRM, dat een gegevens­
verwerking vanuit het oogpunt van een zwaarwegend algemeen belang gerechtvaardigd is
indien die voor de samenleving van meer dan gewone betekenis is en dat de toepassing
van het criterium van het zwaarwegend algemeen belang een belangenafweging impliceert.
Het belang dat gediend wordt met de verstrekking van de gegevens moet worden
­afgewogen tegen het belang van de persoonlijke levenssfeer van degene op wie de politiegegevens betrekking hebben. En daarbij moeten de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit worden betrokken.245 Als de rechter in verhouding tot dit samenwerkings­
verband wordt beschouwd als derde buiten dit samenwerkingsverband geldt dat dit slechts
mag voor zover een bij of krachtens de wet gegeven voorschrift daartoe verplicht of hun
taak tot verstrekking noodzaakt.246
Gelet op het structurele karakter van de gegevensuitwisseling, zou de verstrekking van politiegegevens in een Bopz-procedure dus op art. 20 lid 1 Wpg gebaseerd kunnen worden.247
Maar daarmee is nog niet vastgesteld wie de bevoegde instantie is de gegevens aan het
OM of de rechter of beiden te verstrekken. Dat is op grond van art. 20 lid 1 Wpg de ‘verantwoordelijke’ die daarover in overeenstemming met het bevoegde gezag dient te beslissen.
Wie wordt hier nu precies onder begrepen?
Ingevolge art. 1 sub f Wpg is de ‘verantwoordelijke’ bij de politie de korpschef, bedoeld in
artikel 27 van de Politiewet 2012. De verantwoordelijke dient volgens art. 20 lid 1 Wpg in
overeenstemming met het bevoegde gezag te beslissen. Uit de wetsgeschiedenis volgt dat
onder ‘het bevoegde gezag’ in art. 20 lid 1 Wpg dient te worden verstaan het gezag onder
wiens verantwoordelijkheid de werkzaamheden vallen ten behoeve waarvan de gegevens
zijn verwerkt.248 Indien de politie optreedt ter handhaving van de openbare orde en ter
uitvoering van de hulpverleningstaak dan staat zij onder het gezag van de burgemeester
(artikel 11 Politiewet 2012). Indien de politie optreedt ter strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde staat zij onder het gezag van de officier van justitie (artikel 12 Politiewet 2012).
Nu het hier gaat om verstrekking van politiegegevens, die door de politie bij de uit­­oefening
van haar taak onder het gezag van de burgemeester of de officier van justitie zijn verkregen,
dienen deze betrokken te worden in de beslissing tot verstrekking van politie­gegevens aan
derden. In het geval dat het niet helder is of bepaalde gegevens zijn verkregen in het kader
van de handhaving van de openbare orde of in het kader van de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde, verdient het volgens de MvT aanbeveling om de instemming van beide
gezagsdragers te vragen.249
Dat houdt dus in dat de beslissing tot verstrekking van politiemutaties over gedragingen die
betrekking hebben op de verstoring van de openbare orde, die op zichzelf nog geen strafbare

243

Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 77; Muijen 2012, p. 163.
Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 77.
245 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 77 en p. 74.
246 Kamerstukken II 2005/06, 30327, 3, p. 78.
247 Zie in dit verband bijvoorbeeld het Convenant Politie-GGZ 2012 waarin afspraken zijn gemaakt over de verwerking en
uitwisseling van persoonsgegevens in de samenwerking tussen politie en GGZ. Uit het evaluatierapport van het Convenant
Politie-GGZ (2012), dat in mei 2016 is uitgebracht wordt overigens op p. 21 vermeld: “In de praktijk bestaat veel verwarring
over de mogelijkheid persoonsgegevens uit te wisselen tussen verschillende disciplines en / of instanties. De grondslag voor
deze mogelijkheden is gelegen in de 'Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg' en de 'Wet politiegegevens'. Beide
zijn leidend in de uitwisseling en verwerking van persoonsgegevens in de samenwerking tussen GGZ en politie.
248 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 76.
249 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 76.
244

58

gedragingen hoeven te zijn250, moet worden genomen door de korpschef in overeenstemming met de burgemeester. Als het gaat om beslissingen tot verstrekking van politie­
mutaties die betrekking hebben op gedragingen die mogelijk onder het strafrecht vallen,
dan dienen deze te worden genomen door de korpschef in overeenstemming (dit is blijkens
de wetsgeschiedenis hetzelfde als ‘instemming’) met de officier van justitie.251 Dit wordt in
de Aanwijzing wet politiegegevens en de rol van de Officier van Justitie verder uitgewerkt.252 Art. 15.5.2. van de Aanwijzing handelt over het toetsingskader bij art. 20 lid 1 Wpg
- verstrekkingen. Het artikel houdt kort samengevat in, dat indien het gaat om een structurele verstrekking van politiegegevens, de verantwoordelijke voorafgaand daaraan beslist of
deze noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, en of het doel
overeenstemt of verenigbaar is met hiervoor genoemde doeleinden van de uitvoering van
de politietaak.
Resumerend kan worden gesteld dat art. 20 lid 1 Wpg een grondslag biedt voor verstrekking
van politiemutaties aan derden, waartoe – zij het ongebruikelijk – ook de officier van justitie
en de rechter in een Bopz-procedure gerekend kunnen worden. De beslissing tot verstrekking
dient dan wel te worden genomen door de korpschef met instemming van ofwel de burgemeester ofwel de officier van justitie, ofwel met instemming van beiden. Het onderscheid
tussen gegevens die betrekking hebben op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en gegevens die op de openbare orde en hulpverlening betrekking hebben kan als
volgt worden uitgewerkt.

Gegevens die zien op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde

Nu, zoals hiervoor beschreven, het OM met de beslissing tot verstrekking van gegevens die
betrekking hebben op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde dient in te stemmen
schrijft art. 15.5.2. van de Aanwijzing wet politiegegevens en de rol van de officier van
justitie onder meer voor dat de officier van justitie toetst of het verstrekkings-kader in het
‘art. 20 besluit’ voldoet aan de vereisten die de Wpg daaraan stelt en zijn instemming kan
dragen.
Art. 20 lid 1 Wpg schrijft verder voor dat de beslissing tot verstrekking (enkel) kan worden
genomen voor zover deze noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
belang en dat in de beslissing tot structurele verstrekking wordt vastgelegd ten behoeve
van welk zwaarwegend algemeen belang de verstrekking noodzakelijk is. Hierbij geldt
wederom dat bij de verstrekking in elk individueel geval een belangenafweging dient plaats
te vinden. Het belang dat gediend wordt met de verstrekking van de gegevens moet worden
afgewogen tegen het belang van de persoonlijke levenssfeer van degene op wie de politiegegevens betrekking hebben. Bij deze belangenafweging moeten ook de beginselen van
proportionaliteit en subsidiariteit worden betrokken. Ook al dient de beslissing tot verstrekking te worden genomen met instemming van het OM en dient het OM daarbij te toetsen of
het verstrekkingskader in overeenstemming is met de Wpg, blijft de korpschef de verantwoordelijke voor de verstrekking.

250

Bijvoorbeeld de melding dat iemand over straat loopt te vloeken en schreeuwen en een verwarde indruk maakt.
In de wetsgeschiedenis wordt tevens in het kader van art. 20 Wpg het volgende opgemerkt: ‘Voor het openbaar ministerie is
een belangrijk bijkomend aspect de afstemming met de gegevensverstrekking door dit orgaan aan derden. De Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens voorziet in de bevoegdheid van het College van procureurs-generaal om strafvorderlijke gegevens te
verstrekken aan derden (zie artikel 39f). Teneinde de nodige afstemming te realiseren en te voorkomen dat situaties ontstaan
die kunnen worden omschreven als «shopping» is het van belang dat het openbaar ministerie, als verantwoordelijke voor de
strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, betrokken is bij de beslissing tot verstrekking van politiegegevens. Het College
van procureurs-generaal is op grond van de Wet RO bevoegd algemene en bijzondere aanwijzingen te geven betreffende de
uitoefening van taken en bevoegdheden van het openbaar ministerie (art. 127 en 130 Wet RO). De algemene aanwijzingen
kunnen onder omstandigheden uiteraard ook het te voeren beleid inzake het instemmen met verstrekkingen op grond van de
artikelen 19 en 20 van dit wetsvoorstel betreffen. Dergelijke aanwijzingen of richtlijnen zouden de ambtenaar van de politie
vooraf inzicht kunnen geven in het daaromtrent te voeren beleid.’ Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 76.
252 Aanwijzing Wet Politiegegevens en de rol van de Officier van Justitie, Stcrt. 2013, 24124.
251

rapport

| Gedeelde informatie

59

Gegevens die zien op de handhaving van de openbare orde en het verlenen van hulp aan hen die
deze behoeven

Als het gaat om de beslissing tot verstrekking aan derden van gegevens die zijn vergaard in
het kader van de openbare orde taak, dan heeft het OM hiermee geen bemoeienis. Ingevolge
art. 20 lid 1 Wpg dient dan de beslissing tot verstrekking genomen te worden door de korpschef in overeenstemming met de burgemeester.

Het ‘art. 20 besluit’

Art. 20 lid 1 Wpg biedt weliswaar een wettelijke grondslag om politiemutaties structureel in
het kader van een samenwerkingsverband aan derden te verstrekken, maar stelt daarbij wel
de voorwaarde dat de beslissing om tot structurele verstrekking over te gaan moet worden
vastgelegd in een zogenaamd ‘art. 20 besluit’, hetzij uitgevaardigd door de korpschef in
overeenstemming met de burgemeester, hetzij door de korpschef in overeenstemming
met de officier van justitie, hetzij door de korpschef in overeenstemming met beide
functionarissen.
De (hoofd)officier van justitie dient in dat geval, gezien het voorgenomen structurele
karakter van de verstrekkingen en als het gaat om politiegegevens die zijn verwerkt in het
kader van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, te toetsen of het juridische
verstrekkings-kader voldoet aan de vereisten die de Wpg daaraan stelt en zijn instemming
kan dragen.253
Art. 15.5.2. van de Aanwijzing Wet Politiegegevens vermeldt daarover:
“ De (hoofd)officier van justitie toetst, voor zover de te verstrekken politiegegevens
zijn verwerkt in het kader van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, gezien het voorgenomen structurele karakter van de verstrekkingen, of het juridisch
verstrekkingskader in het art. 20 besluit voldoet aan de vereisten die de Wpg daaraan stelt en zijn instemming kan dragen. Desgewenst worden eventuele aanvullende afspraken gemaakt over:
•	de wijze van controle of de Wpg, het Sv of de Wjsg van toepassing is;
•	de wijze waarop in het voorkomende geval de (hoofd)officier van justitie wordt
betrokken in de afweging van het belang van opsporing en vervolging;
•	
de eventuele uitvoering die namens de (hoofd)officier van justitie kan worden
gegeven aan de daadwerkelijke verstrekking (zowel het Sv of de Wjsg van
­toepassing zijn);
•	
de wijze waarop de eventuele toetsing aan het verstrekkingsregime van Sv en
Wjsg dient plaats te vinden;
•	
de wijze waarop toetsing van de belangen van opsporing en vervolging dient
plaats te vinden.

253

60

Art. 15.5.2. van de Aanwijzing vervolgt: ‘Desgewenst worden eventuele aanvullende afspraken gemaakt over: – de wijze van
controle of de Wpg, het Sv of de Wjsg van toepassing is; – de wijze waarop in het voorkomende geval de (hoofd)officier van
justitie wordt betrokken in de afweging van het belang van opsporing en vervolging; – de eventuele uitvoering die namens de
(hoofd)officier van justitie kan worden gegeven aan de daadwerkelijke verstrekking (zowel het Sv of de Wjsg van toepassing
zijn); – de wijze waarop de eventuele toetsing aan het verstrekkingsregime van Sv en Wjsg dient plaats te vinden; – de wijze
waarop toetsing van de belangen van opsporing en vervolging dient plaats te vinden. Omdat het verstrekkingskader in het
art. 20 besluit is getoetst, eventuele aanvullende afspraken zijn gemaakt en de (hoofd)officier zijn instemming heeft verleend,
kan de verantwoordelijke vervolgens binnen dat kader zonder instemming van de (hoofd)officier in het individuele geval
overgaan tot verstrekking. Indien het samenwerkingsverband wordt vastgelegd in een convenant, dient uit het convenant te
blijken dat de hoofdofficier van justitie heeft ingestemd met het besluit.

Omdat het verstrekkingskader in het art. 20 besluit is getoetst, eventuele aanvullende afspraken zijn gemaakt en de (hoofd)officier zijn instemming heeft verleend,
kan de verantwoordelijke vervolgens binnen dat kader zonder instemming van de
(hoofd)officier in het individuele geval overgaan tot verstrekking. Indien het
samenwerkingsverband wordt vastgelegd in een convenant, dient uit het
­
­convenant te blijken dat de hoofdofficier van justitie heeft ingestemd met het
­besluit.”
In het ‘art. 20 besluit’ moet verder worden vastgelegd ten behoeve van welk zwaarwegend
algemeen belang de verstrekking noodzakelijk is, ten behoeve van welk samenwerkings­
verband de politiegegevens worden verstrekt, alsmede het doel waartoe dit is opgericht,
welke gegevens worden verstrekt, de voorwaarden onder welke de gegevens worden
verstrekt en aan welke personen of instanties de gegevens worden verstrekt.254 Waar het
gaat om doorverstrekking aan een derde buiten het samenwerkingsverband, bijvoorbeeld
de rechter, geldt dat dit slechts mag voor zover een bij of krachtens de wet gegeven voorschrift daartoe verplicht of hun taak tot verstrekking noodzaakt.255
Een dergelijk besluit is in het kader van de verstrekking van politiemutaties ten behoeve van
de Bopz-procedure in de onderzoeksperiode niet uitgevaardigd.256 Op grond daarvan moet
worden aangenomen dat, art. 20 lid 1 Wpg weliswaar kan voorzien in een grondslag voor de
verstrekking van politiemutaties zoals hiervoor omschreven, maar dat dit door het ontbreken
van een daartoe strekkend besluit niet rechtmatig is geschied.257 Aangezien een dergelijk
besluit, in ieder geval voor zover het gaat om politiemutaties die betrekking hebben op
gedragingen die mogelijk onder het strafrecht vallen, de instemming van het OM behoeft,
valt het ontbreken van een ‘art. 20 besluit’ ook onder de verantwoordelijkheid van het OM
en daarmee onder de reikwijdte van het toezicht van de procureur-generaal op het OM op
grond van art. 122 RO.
5.5.3 Conclusie
Art. 16 lid 1 sub b onder 2° Wpg biedt geen basis om politiemutaties te verstrekken aan het
OM noch een basis voor het OM om gegevens te ontvangen voor de uitvoering van de aan
het OM bij de Wet Bopz opgedragen taken. Art. 20 lid 1 Wpg biedt wel mogelijk een grondslag voor de verstrekking door de politie van politiegegevens aan derden, waartoe in dit
verband ook de officier van justitie en rechter in een Bopz-procedure gerekend kunnen
worden. Voor zover het gegevens betreffen die zien op de handhaving van de openbare
orde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven, wordt de beslissing tot structurele
verstrekking genomen door de korpschef in overeenstemming met de burgemeester. Voor
zover het gegevens betreffen die zien op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
wordt deze beslissing genomen door de korpschef in overeenstemming met (ofwel: met de
instemming van) de officier van justitie. In geval niet helder is in welk kader de gegevens
zijn verkregen verdient het aanbeveling de instemming van beide gezagsdragers te vragen.
Een “art. 20 besluit”, is in het kader van de verstrekking van politiemutaties ten behoeve van

254

Zie eveneens art. 15.5.2. van de Aanwijzing Wet Politiegegevens en Muijen 2012, p. 163-164.
Kamerstukken II 2005/06, 30327, 3, p. 78.
256 Dit blijkt uit een interne memo van de Teamchefs van de Regionale Informatie Knooppunten (RIK) d.d. 20 juni 2017, waarin
om een dergelijk besluit wordt verzocht.
257 Zie in dit verband ook de onderzoeken die door het CBP is gedaan naar de informatieverstrekking in de Veiligheidshuizen,
die hierna onder § 5.6.2 worden besproken en waarin het CBP in het onderzoek naar de gegevensverstrekking in het Veiligheidshuis Fryslân oordeelde dat vanwege het ontbreken van een rechtsgeldig ondertekend art. 20 besluit de politiegegevens
ten tijde van het onderzoek in strijd met art. 20 Wpg zijn verstrekt, College Bescherming Persoonsgegevens, Veiligheidshuis
Fryslân, Onderzoek naar de verwerking van persoonsgegevens in het kader van het Justitieel Casusoverleg en JCO-support,
rapportage van definitieve bevindingen, maart 2011, p. 11.
255

rapport

| Gedeelde informatie

61

de Bopz-procedure niet uitgevaardigd.258 Daardoor moet worden aangenomen dat bij de
verstrekking van politiemutaties in het kader van de Bopz-procedure gedurende de onderzoeksperiode niet voldaan is aan de wettelijke voorwaarden.

5.6

Informatie uit de sociale omgeving van betrokkene

5.6.1 Definitie
De Werkinstructie van het OM vermeldt dat ook informatie uit de sociale omgeving van
betrokkene aan het Bopz-dossier wordt toegevoegd. Dit type informatie kan in verschillende
bronnen zijn opgenomen. Voor zover deze informatie bijvoorbeeld in het kader van een
strafvorderlijk onderzoek is verkregen en in een strafdossier is opgenomen, gaat het om
strafvorderlijke gegevens in de zin van de Wjsg. Indien de informatie is opgenomen in een
politiemutatie is de Wpg van toepassing en geldt het verstrekkings-regiem zoals hiervoor in
§ 5.4.2. is omschreven. Als de informatie rechtstreeks (en niet in het kader van een straf­
vorderlijk onderzoek) aan het OM ter kennis wordt gebracht259 is de Wbp van toepassing.260
Informatie uit de sociale omgeving van de betrokkene (over de betrokkene) zal veelal te
scharen zijn onder de term ‘persoonsgegeven’ zoals bedoeld in art. 1 lid 1 van de Wbp.261
Nu de (verstrekking van) de hiervoor bedoelde gegevens voor zover zij kunnen worden
aangemerkt als strafvorderlijke gegevens dan wel politiegegevens reeds hiervoor zijn
besproken, zal in de volgende paragraaf aandacht worden besteed aan de wettelijke grondslag voor verstrekking van informatie uit de sociale omgeving van de betrokkene (voor
zover deze informatie onder de Wbp valt).
5.6.2 Wettelijke grondslag voor verstrekking?
Ten aanzien van de verstrekking van informatie uit de sociale omgeving van betrokkene is
mogelijk art. 8 van de Wet Bopz relevant, waarin kort gezegd is bepaald dat de rechter
anderen dan de behandelend arts kan horen.262 In de praktijk wordt deze bepaling zo uitgelegd dat de rechter anderen dan de behandelend arts slechts hoort, indien hij dit nodig
oordeelt.263 De huidige praktijk van ambtshalve verstrekking van gegevens afkomstig van
de sociale omgeving van betrokkene door het OM aan het Bopz-dossier kan dus niet op
art. 8 van de Wet Bopz gebaseerd worden. Verstrekking van dit type gegevens zou wel gebaseerd kunnen worden op art. 1 sub b en art. 8 Wbp. Art. 1 sub b Wbp luidt:

258

Dit blijkt uit een interne memo van de Teamchefs van de Regionale Informatie Knooppunten (RIK) d.d. 20 juni 2017, waarin
om een dergelijk besluit wordt verzocht.
259 Uit het interview met het OM blijkt overigens dat informatie afkomstig van de sociale omgeving van betrokkenen het OM
zelden bereikt. Soms is sprake van telefonische berichtgeving, soms een e-mail aan het OM.
260 In art. 2 en 3 Wbp wordt aangegeven waarop deze wet niet van toepassing is; dat is in dit kader niet relevant.
261 Zie § 4.5. en voor een uitgebreide toelichting op dit begrip Kamerstukken II, 1997/98, 25892, 3, p. 45-50.
262 Art. 8 Wet Bopz luidt, voor zover relevant: “4 De rechter doet zich, zo mogelijk, voorlichten door: a. degene die het verzoek,
bedoeld in artikel 4, heeft ingediend; b. de echtgenoot; c. degene door wie de betrokkene wordt verzorgd; d. de ouders van de
betrokkene die het gezag uitoefenen; e. de voogd, de curator of de mentor van de betrokkene; f. de instelling of psychiater die
de betrokkene behandelt of begeleidt; g. degene die de verklaring, bedoeld in artikel 5, heeft afgegeven. 5 De rechter kan zich
doen voorlichten door een of meer van de in artikel 4 bedoelde bloedverwanten die het verzoek niet hebben ingediend. (…) 7
Indien de rechter dit gewenst oordeelt, kan hij de personen, bedoeld in het vierde lid, onder a en g verplichten te verschijnen.
8 Indien de rechter zich doet voorlichten door een of meer der personen, bedoeld in het vierde, vijfde en zesde lid, buiten tegenwoordigheid van de betrokkene, wordt de zakelijke inhoud van de verstrekte inlichtingen aan de betrokkene medegedeeld.
9 De betrokkene of zijn raadsman wordt in de gelegenheid gesteld zijn zienswijze kenbaar te maken naar aanleiding van de
mededelingen en verklaringen van de personen, bedoeld in het vierde, vijfde en zesde lid.”
263 Tekst en Commentaar Gezondheidsrecht, Wolters Kluwer 2015, p. 340, aant. 5 bij art. 8 Wet Bopz.
62

“ In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
(…)
b.	verwerking van persoonsgegevens: elke handeling of elk geheel van handelingen
met betrekking tot persoonsgegevens, waaronder in ieder geval het verzamelen,
vastleggen, ordenen, bewaren, bijwerken, wijzigen, opvragen, raadplegen,
­gebruiken, verstrekken door middel van doorzending, verspreiding of enige
­andere vorm van terbeschikkingstelling, samenbrengen, met elkaar in verband
brengen, alsmede het afschermen, uitwissen of vernietigen van gegevens;”
Artikel 8 sub e Wbp houdt in:
“ Persoonsgegevens mogen slechts worden verwerkt indien:
(…)
e. de gegevensverwerking noodzakelijk is voor de goede vervulling van een
publiekrechtelijke taak door het desbetreffende bestuursorgaan dan wel het
­
­bestuursorgaan waaraan de gegevens worden verstrekt,
(…)”264
Zowel het OM als organisatie als de officieren van justitie zijn bestuursorganen265 en de
voorwaarde voor gegevensverwerking is dat deze noodzakelijk is voor de vervulling van de
betrokken taak van het bestuursorgaan. Uit de wetsgeschiedenis blijkt ten aanzien van de
eis van noodzakelijkheid dat, bij gebreke van gedetailleerde wettelijke regels voor deze
taakuitoefening, bijzondere aandacht dient te worden besteed aan de vraag of wel sprake is
van een rechtmatige taakuitoefening. Om deze reden spreekt onderdeel e) van art. 8 Wbp
volgens de wetgever van een ‘goede vervulling’ van de taak. Bij de beoordeling van de
noodzaak van de betrokken verwerking dienen volgens de wetgever de beginselen van
proportionaliteit en subsidiariteit een belangrijke rol te spelen.266
Betoogd kan worden dat de verwerking (inclusief verstrekking) van informatie afkomstig uit
de sociale omgeving van betrokkene noodzakelijk kan zijn voor de goede vervulling van de
taak van het OM in een Bopz-procedure, zodat het OM op grond daarvan bevoegd is deze
gegevens te verstrekken.
Daarnaast geldt het doelbindingscriterium van art. 9 lid 1 Wbp, dat bepaalt dat persoons­
gegevens niet verder worden verwerkt op een wijze die onverenigbaar is met de doeleinden
waarvoor ze zijn verkregen. Dit geldt als uitgangspunt en toetsingskader voor iedere vorm
van (verdere) gegevensverwerking. Daarbij bepaalt art. 43 Wbp onder meer dat de verantwoordelijke art. 9 buiten toepassing kan laten voor zover dit noodzakelijk is in het belang
van onder meer de voorkoming van strafbare feiten of de bescherming van de betrokkene
of van de rechten en vrijheden van anderen. Deze bepaling lijkt van toepassing te zijn als
het gaat om informatieverstrekking in het kader van een Bopz-procedure. Verder is nog van
belang dat indien de gegevens uit de sociale omgeving van de betrokkene kunnen worden
aangemerkt als bijzondere persoonsgegevens zoals bedoeld in art. 16 Wbp, verstrekking
zonder expliciete toestemming van de betrokkene in beginsel verboden is, tenzij verstrek-

264

De wetsgeschiedenis houdt op dit punt het volgende in (Kamerstukken II, 1997/98, 25892, 3, p. 84 e.v.) ‘Een taak is publiekrechtelijk indien deze is gebaseerd op een speciaal voor het openbaar bestuur bij of krachtens de wet geschapen grondslag.
In de regel gaat een uitoefening van een overheidstaak gepaard met op een publiekrechtelijke grondslag gebaseerde bevoegdheden. Het begrip «publiekrechtelijk» sluit aan bij de terminologie van de Awb (…) Met het begrip «bestuursorgaan» is eveneens aansluiting gezocht bij de Awb. Dit begrip wordt in artikel 1:1 Awb omschreven als een orgaan van een rechtspersoon
die krachtens publiekrecht is ingesteld of een ander persoon of college met enig openbaar gezag bekleed.’
265 Zie in dit verband L.J.J. Rogier, ‘Het OM als bestuursorgaan, in: E. Bleichrodt e.a. (red.), Onbegrensd strafrecht, Nijmegen:
WLP 2013, p. 349-359. Zie ook Rechtbank Leeuwarden 8 december 2000, ECLI:NL:RBLEE:2000:AA8916 (Officier van
Justitie is bestuursorgaan als bedoeld in art. 1:1, eerste lid sub a Awb).
266 Kamerstukken II, 1997/98, 25892, 3, p. 85.
rapport

| Gedeelde informatie

63

king ingevolge 23 lid 1 sub d Wbp noodzakelijk is ter verdediging van de vitale belangen
van de betrokkene of van een derde en het vragen van diens uitdrukkelijke toestemming
onmogelijk blijkt.
5.6.3

Conclusie

De bevoegdheid van het OM tot het toevoegen aan het Bopz-dossier van informatie uit de
sociale omgeving van betrokkene, die niet kan worden aangemerkt als ‘strafvorderlijke
gegevens’ zoals bedoeld in de Wjsg en ook niet is opgenomen in een politiemutatie, waarop
de Wpg van toepassing is, kan worden gebaseerd op art. 8 Wbp, waarbij het OM de eisen
van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit in acht dient te nemen.

5.7

Informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen

5.7.1

Wat zijn Veiligheidshuizen

De Werkinstructie van het OM vermeldt dat aan de verzoekschriften op basis van de Wet
Bopz informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen wordt toegevoegd. Om
vast te kunnen stellen om welke soort informatie het hier gaat, is een nadere verkenning
van het fenomeen Veiligheidshuis vereist. Dit is in 2013 uitgewerkt in het Landelijk kader
Veiligheidshuizen 267 van het Ministerie van Veiligheid en Justitie en samengevat in het
‘Factsheet landelijk kader Veiligheidshuizen’, dat hierover het volgende vermeldt:
“ Het Veiligheidshuis is een netwerksamenwerking tussen straf- en zorgpartners en
gemeenten, waarin zij onder eenduidige regie komen tot een ketenoverstijgende
aanpak van complexe problematiek om ernstige overlast en criminaliteit te bestrijden. Wanneer reguliere inzet van partners binnen de eigen keten niet meer werkt,
kan een beroep worden gedaan op het netwerksamenwerkingsverband, het Veiligheidshuis. De doelstelling van de samenwerking in Veiligheidshuizen is het bijdragen
aan veiligheid(sbeleving) als onderdeel van het integrale veiligheidsbeleid: het
voorkomen en verminderen van recidive, (ernstige) overlast, criminaliteit en maatschappelijke uitval bij complexe problemen, door een combinatie van repressie,
bestuurlijke interventie en zorg. Het concrete resultaat van de samenwerking is een
integrale probleemanalyse met een persoons-, systeem- of gebiedsgericht plan
van aanpak, met concrete afspraken over de verschillende interventies, inzet van
partners en eventuele vervolgstappen en monitoring.” 268
Omtrent de werkwijze van het Veiligheidshuis staat daarin het volgende vermeld:
“ Door de verbinding van de verschillende ketens kan de strafrechtelijke aanpak als
stok achter de deur dienen voor effectieve zorg- en hulpverlening. Op haar beurt
kan de zorg- en hulpverlening een effectieve aanvulling zijn op de strafrechtelijke
aanpak en daarmee het maatwerk vergroten. Alle sleutelorganisaties kunnen een
probleem rond een persoon, gezin of gebied in het Veiligheidshuis inbrengen.
­Vervolgens vindt zo snel mogelijk overleg plaats, waarbij alle relevante instanties
uit de regio aanschuiven. De partners in het overleg maken een gezamenlijke
­analyse en bepalen wie de hulp coördineert. De coördinator zorgt er voor dat er

267

Ministerie van Veiligheid en Justitie. Landelijk kader Veiligheidshuizen, januari 2013, https://www.veiligheidshuizen.nl/doc/
toolbox/Landelijk-kader.pdf.
268 Factsheet landelijk kader Veiligheidshuizen 2013, p.1. https://www.veiligheidshuizen.nl/doc/toolbox/factsheet-landelijk-kader.pdf.
64

een gezamenlijk plan van aanpak komt. Hij stemt alle hulp van de verschillende
­instanties op elkaar af en houdt in de gaten dat iedereen zich aan de afspraken
houdt. Bij de analyse komt het hele gezin, het systeem269 en alle problematiek ter
sprake.”
Om wat voor soort gegevens het dan gaat blijkt uit het volgende:
" (…) Daarnaast wordt het gedrag van een individu of gezinssysteem vaak (mede)
veroorzaakt of in stand gehouden door factoren in het omliggende systeem. Daarom
werken Veiligheidshuizen volgens een systeembenadering. Dat betekent dat een
casus wordt bezien binnen de context van de (sociale) omgeving waarmee een
­onderlinge samenhang en wisselwerking bestaat. Dit kan het gezinssysteem zijn,
maar ook de sociale omgeving, zoals vrienden, buren of school. Deze factoren
­worden daarom meegenomen in de probleemanalyse, en krijgen – indien nodig –
een plek in de aanpak. Een systeembenadering omvat onder meer het gezinssysteem waarvan een individu in een casus deel uitmaakt. Vaak is er sprake van meervoudige en complexe sociale problemen binnen het gezin, waardoor ook andere
gezinsleden risico lopen om af te glijden richting criminaliteit of om slachtoffer te
worden. Dit betekent ook dat de gezinsleden in casuïstiek worden meegenomen in
de analyse, en indien er reden is tot zorg, er ook voor hen een aanpak tot stand
komt.” 270
De sleutelpartners, die zijn betrokken en vertegenwoordigd in de Veiligheidshuizen, zijn de
politie, het OM, de Raad voor de Kinderbescherming, reclassering (Reclassering Nederland,
Stichting Verslavingsreclassering en GGZ, Leger des Heils), DJI, gemeenten, Jeugdzorg
Nederland, GGZ Nederland en Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN). In het
onderhavig onderzoek zijn in verband met de beantwoording van de vraag of er een wettelijke grondslag is voor verstrekking van informatie uit de registratiesystemen van de
Veiligheidshuizen in een Bopz-procedure aan het OM de volgende vragen voorgelegd:
a) welke gegevens worden door het OM zelf in het Veiligheidshuis ingebracht?
b) welke informatie bevatten de registratiesystemen van het Veiligheidshuis en
c) welke informatie uit de registratiesystemen wordt door het OM vervolgens in een Bopzprocedure verstrekt?
Volgens de hierop verkregen informatie van het OM zijn er momenteel 33 veiligheidshuizen
met elk een andere werkwijze.271 Er is dus niet één vastgesteld werkproces, maar over het
algemeen verloopt de werkwijze als volgt: het OM brengt in een casusoverleg (ook wel
Justitieel Casusoverleg genoemd) mondeling relevante strafrechtelijke informatie in.
Bijvoorbeeld over het justitiële verleden van de te bespreken persoon of een openstaande
straf en het OM denkt mee over een gezamenlijke plan van aanpak. Dit plan van aanpak
wordt vastgelegd in het digitale systeem dat het Veiligheidshuis gebruikt. Daarvoor zijn er
verschillende systemen in omloop. De meeste Veiligheidshuizen gebruiken het systeem
genaamd GCOS. Daarin zijn in ieder geval de plannen van aanpak opgenomen. Het registratiesysteem wordt niet door het OM beheerd en daarin wordt in ieder geval geen justitiële
documentatie in opgeslagen.

269

Zie p. 15 van het Landelijk kader Veiligheidshuizen 2013.
Landelijk kader Veiligheidshuizen 2013, p. 15.
271 Zie voor een uitgebreide evaluatie van de Veiligheidshuizen ook B. Rovers en C. Hoogeveen, Landelijk kader voor de veiligheidshuizen, invoering, ontwikkeling en knelpunten, BVTO en WODC, 's-Hertogenbosch, april 2016.
270

rapport

| Gedeelde informatie

65

5.7.2

Wettelijke grondslag voor verstrekking?

Welke informatie uit de registratiesystemen van de veiligheidshuizen wordt verstrekt is
onderwerp geweest van de pilot die van juni 2016 tot april 2017 in drie arrondissementen
heeft gelopen.272 Een van de werkwijzen die in Oost-Nederland is uitgeprobeerd is dat het
Veiligheidshuis een samenvattende memo maakt met contextinformatie over zaken zoals
dagbesteding, lichamelijk en psychisch welzijn, verslavingen en justitiële informatie zoals
het feit dat er een reclasseringstoezicht loopt met voorwaarden. Deze memo kan vervolgens
gebruikt worden bij de crisisbeoordeling voor een inbewaringstelling (IBS) door de psychiater
en vervolgens worden bijgevoegd bij het verzoekschrift tot verlenging van de IBS.273
Bij het toevoegen van informatie uit de registratiesystemen van de veiligheidshuizen kan
het dus gaan om een verzameling van diverse gegevens, afkomstig van de diverse hiervoor
genoemde instanties. Uit de voorafgaande paragrafen moge duidelijk zijn geworden hoe
complex en gedetailleerd de regelgeving die betrekking heeft op het verwerken van
persoonsgegevens al is, als daarbij één of twee instanties zijn betrokken. Die complexiteit
neemt exponentieel toe bij gegevensuitwisseling door meerdere verschillende instanties
zoals het geval is bij de Veiligheidshuizen. Omdat het zowel om strafrechtelijke informatie
gaat als om gezondheidsaspecten van de betrokkene(n) zal er bovendien veelal sprake zijn
van bijzondere persoonsgegevens waarvoor het hiervoor beschreven strenge verstrekkingsregiem geldt.274
De uitwisseling van gegevens binnen de veiligheidshuizen is in 2010 onderzocht door het
College bescherming persoonsgegevens (CBP, thans Autoriteit Persoonsgegevens). Dit
onderzoek had betrekking op het Veiligheidshuis district Bergen op Zoom275 en het
Veiligheidshuis Fryslân.276 De focus van deze onderzoeken was gericht op de rechtmatigheid
van de gegevensverstrekking door de betrokken instellingen binnen de context van het
Veiligheidshuis en niet zozeer op het verstrekken van binnen het Veiligheidshuis uitge­
wisselde gegevens aan derden buiten de setting van het Veiligheidshuis. Wat betreft de
gegevensverwerking binnen het Veiligheidshuis heeft het CBP op een aantal punten strijdigheid vastgesteld met de regelgeving voor de verwerking van persoonsgegevens. Ten
aanzien van het OM constateerde het CBP dat art. 39f Wsjg als grondslag kan dienen voor
het verstrekken van strafvorderlijke gegevens binnen het samenwerkingsverband van het
Veiligheidshuis en dat daarmee ook een zwaarwegend algemeen belang gediend is in de
zin van bestrijding van (jeugd)criminaliteit, maar dat dit de noodzaak van het op automatische
wijze verstrekken van strafvorderlijke gegevens voorafgaand aan het casusoverleg, hetgeen
kennelijk gebeurde, niet rechtvaardigt.277 Kritischer was het CBP over de verstrekking van
gegevens door de politie. Het CBP kwalificeerde de verstrekking van politiegegevens aan de
deelnemende instanties binnen het Veiligheidshuis als een structurele verstrekking van
politiegegevens ten behoeve van een samenwerkingsverband zoals bedoeld in art. 20
Wpg en dat de politie dit had miskend omdat de verstrekking door de politie niet op deze
­grondslag was gebaseerd en ten tijde van de verstrekking geen rechtsgeldig ‘artikel 20
Wpg-besluit’ voorhanden was. Er was met betrekking tot het Veiligheidshuis Fryslân slechts
een niet ondertekend ‘artikel 20 Wpg-besluit’ aanwezig, dat volgens het CBP, ook al zou het
ondertekend zijn geweest, niet voldeed aan de vereisten die aan het besluit in art. 20 lid 2

272

Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 8.
Mailbericht van 24 november 2016 afkomstig van het OM.
274 Zie § 4.7.
275 College Bescherming Persoonsgegevens, Veiligheidshuis district Bergen op Zoom, onderzoek naar de verwerking van
­persoonsgegevens in het kader van het Justitieel Casusoverleg en JCO-support, Rapportage van Definitieve Bevindingen,
maart 2011.
276 College Bescherming Persoonsgegevens, Veiligheidshuis Fryslan, Onderzoek naar de verwerking van persoonsgegevens in het
kader van het Justitieel Casusoverleg en JCO-support, rapportage van definitieve bevindingen, maart 2011.
277 CBP Veiligheidshuis district Bergen op Zoom 2011, p.13-14 en CBP Veiligheidshuis Fryslan 2011, p. 12-13.
273

66

Wpg worden gesteld. Daarin was onvoldoende specifiek vastgelegd welke gegevens
konden worden verstrekt aan welke instanties. Bovendien waren de gegevens landelijk
raadpleegbaar terwijl het doel van de verstrekking in het besluit was beperkt tot het betreffende casusoverleg.278
Inmiddels is op 10 maart 2017 door de vertegenwoordigers van de deelnemende ketenpartners, managers Veiligheidshuizen, VNG en VenJ gezamenlijk een “eenduidige interpretatie
van de geldende wet- en regelgeving” voor het delen van gegevens binnen het zorg- en
veiligheidsdomein opgesteld. Het is een 147 pagina’s dik ‘handvat’, uitgevaardigd onder de
titel “Gegevensuitwisseling in het zorg- en veiligheidsdomein, een juridisch handvat voor
Veiligheidshuizen”.279 Daarin wordt, naast het algemene wettelijke kader, per deelnemende
organisatie beschreven aan welke criteria uit oogpunt van gegevensbescherming moet
worden voldaan om gegevens de delen in een Veiligheidshuis. In het “Factsheet handvat
‘Gegevensuitwisseling in het zorg- en veiligheidsdomein”280 worden de kernpunten van het
handvat als volgt samengevat:
“ 1. Bevoegdheidsverlening en verantwoordelijkheden
Een item dat steeds veel discussie oproept, is de wettelijke basis voor het Veiligheidshuis om gegevens te verwerken. De kern ervan is als volgt:
Omdat het Veiligheidshuis geen eigen wettelijke taak heeft, kan een medewerker
van een Veiligheidshuis uitsluitend handelen op grond van de bevoegdheid van de
partner die een casus aanbrengt. Er wordt gehandeld namens de aanbrenger van
de casus en niet op ‘eigen’ titel. Dit betekent dat de bevoegdheidsverlening van
­ketenpartners aan medewerkers in het Veiligheidshuis goed geregeld moet zijn. De
werkgroep ontwikkelt modeldocumenten die ketenpartners kunnen gebruiken om
de bevoegdheidsverlening goed te regelen.281
2. Gegevens-uitvraag bij intake en verrijking ten behoeve van triage
Een tweede punt van discussie is de vraag welke gegevens op welk moment in het
proces uitgevraagd mogen worden bij ketenpartners. Sommige Veiligheidshuizen
hanteren als zij een casus binnen krijgen, een gestandaardiseerde uitvraag van
­gegevens bij alle partners. Dit staat op gespannen voet met het noodzakelijkheidsprincipe uit de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Het verrijken van
gegevens mag, maar vraagt om maatwerk. De medewerker van het Veiligheidshuis
zal steeds samen met de ketenpartner die de casus aanbrengt per casus moeten
bepalen welke partners worden bevraagd. Als later een andere partner ook relevant
blijkt, kan die alsnog bevraagd worden.
3. Registratie in ICT-systemen
Een derde issue is de zorgvuldige omgang met de registratie van gegevens. Uit
­onderzoek naar o.a. het gebruik van GCOS, is bekend dat er veel meer casus­
informatie wordt vastgelegd dan is toegestaan. Het handvat benadrukt nogmaals
de noodzaak voor Veiligheidshuizen om hun werkwijze hierop kritisch door te lichten.
Een Veiligheidshuis handelt altijd namens één van de partners. Daarom moet de
gegevensregistratie in de systemen van het Veiligheidshuis beperkt blijven tot de

278

CBP Veiligheidshuis Fryslan 2011, p. 11 en CBP Veiligheidshuis district Bergen op Zoom 2011, p. 12.
Versie 1.0, 10 maart 2017.
280 https://www.veiligheidshuizen.nl/doc/Factsheet-handvat-Gegevensdeling-in-het-zorg-en-veiligheidsdomein.pdf.
281 Deze modeldocumenten zijn in de versie Gegevensuitwisseling in het zorg- en veiligheidsdomein, een juridisch handvat voor
Veiligheidshuizen van 10 maart 2017 nog niet opgenomen.
279

rapport

| Gedeelde informatie

67

noodzakelijke regie-informatie, zoals een plan van aanpak met daarin de afge­
sproken interventies. De partners zijn verantwoordelijk voor het vastleggen van
noodzakelijke gegevens in hun eigen dossiers en systemen.
4. Afstemming met andere samenwerkingsverbanden
In praktijk stemmen Veiligheidshuizen een casus af met bijvoorbeeld ZSM, of een
ander Veiligheidshuis om te kunnen zien of de casus niet elders in behandeling is.
Het verstrekken van gegevens door het OM vanuit ZSM aan het Veiligheidshuis is
mogelijk, maar er moet gewaakt worden voor structurele gegevensdeling. Ook de
samenloopdetectie met andere Veiligheidshuizen in GCOS is juridisch mogelijk. In
beide gevallen geldt dat per casus bekeken moet worden of de uitwisseling hetzelfde
doel dient als waarvoor gegevens eerder zijn verwerkt.
Het risico bij deze uitwisselingen is dat er al snel meer gegevens worden uitge­
wisseld dan is toegestaan. Daarom is een stapsgewijze uitwisseling van gegevens
van belang. Dit kan door te werken op basis van een hit/no-hit-systeem. Bij een hit
kan contact gezocht worden met de manager van het Veiligheidshuis of de betrokken
casusregisseur. Beide partijen kunnen dan vanuit hun professionaliteit beoordelen
of gegevensdeling gelegitimeerd is en welke gegevens noodzakelijk zijn om uit te
wisselen.”
Uit het handvat komt naar voren dat er nog veel nader geregeld dient te worden282 en uit de
slotbeschouwing blijkt dat het document nog niet voltooid is. Onder een kopje, “Wordt nog
nader uitgewerkt” wordt wel onder meer het volgende benadrukt:
“ Er is voor vrijwel alle gevallen waarin ketenpartners samenwerken en een casusoverleg voeren wel een juridische basis te vinden. Maar van belang is dat er per
specifieke casus een individuele afweging wordt gemaakt: doelbinding, wettelijke
taken, wettelijke grondslag, noodzakelijkheid (proportionaliteit & subsidiariteit).”
In dit handvat wordt niet besproken onder welke voorwaarden verdere verstrekking van
persoonsgegevens die zijn uitgewisseld en geregistreerd binnen een Veiligheidshuis aan
derden zouden kunnen of mogen plaatsvinden. Of dit is toegestaan hangt nauw samen met
beantwoording van de vraag wie verantwoordelijk is voor de informatie die gedeeld en
geregistreerd wordt in de Veiligheidshuizen. Deze vraag is aan de Autoriteit Persoons­
gegevens (hierna: AP) gesteld. De AP heeft in haar antwoord 18 december 2016 aangegeven deze kwestie niet te hebben onderzocht. Daarbij heeft de AP erop gewezen dat
­Veilig­heidshuizen in de regel een samenwerkingsconvenant hebben met een bijbehorend
privacy­
protocol, waarin mogelijkerwijze antwoord wordt gegeven op de verantwoordelijkheids­vraag.283
Het Modelprivacyconvenant Veiligheidshuizen284 vermeldt onder meer:

282

Zie met name de hoofdstukken 3 en 4.
E-mail Autoriteit Persoonsgegevens, d.d. 18 december 2016.
284 Versie 2.1. @ Helpdesk Privacy van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, via www.google.nl->https://www.veiligheidshuizen.nl/doc/publicaties/modelconvenant-veiligheidshuizen_ob.pdf. Dit ongedateerde model is via voorgaande URL nog wel op
internet te vinden maar niet meer via de website www.veiligheidshuizen.nl.
283

68

“ 4. Geheimhoudingsplicht
4.1	Voor zover de deelnemers daartoe al niet verplicht zijn, leggen zij aan die medewerkers die inzage hebben in of – in overeenstemming met het bepaalde in
dit convenant – op andere wijze persoonsgegevens verkrijgen uit het Overleg
en/of het bestand, een plicht tot geheimhouding op. Deze plicht strekt tot geheimhouding van de persoonsgegevens waarvan de medewerkers kennis
nemen, behoudens voor zover de betrokkene toestemming geeft voor de gegevensuitwisseling of enig wettelijk voorschrift hen tot mededeling verplicht
of uit hun taak de noodzaak tot mededeling voortvloeit.
4.2	Strafrechtelijke persoonsgegevens worden niet doorverstrekt tenzij daarvoor
eenrechtmatige verstrekkingsgrondslag én een uitzondering op het verbod
totverwerking van bijzondere persoonsgegevens als bedoeld in de definities
is aan tewijzen. Daarnaast wordt de Officier van Justitie geraadpleegd om te
bezien of bijverdere verstrekking een eventuele strafvervolging gevaar loopt.
[…]
“ 7. Verstrekking van gegevens aan derden
7.1		De gegevens die zijn vastgelegd in het Bestand worden uitsluitend aan Deelnemers verstrekt. Iedere andere verstrekking vindt uitsluitend plaats
		 a)	met uitdrukkelijke toestemming van de Betrokkene of diens wettelijke vertegenwoordiger; of
		 b)	wanneer de verstrekking aan een derde noodzakelijk is om aan een wettelijke verplichting te voldoen die rust op de desbetreffende Deelnemer; of
		 c)	uit hun taak de noodzaak tot mededeling voortvloeitend) wanneer dit verenigbaar is met het oorspronkelijk doel of de doeleinden.”
[…]
“ 16 Samenwerking buiten het Veiligheidshuis
16.1	Het Veiligheidshuis kan samenwerken met andere bestaande netwerken. Persoonsgegevens worden uitsluitend verstrekt indien dit verenigbaar is met de
doeleinden waar de gegevens zijn verzameld en wanneer voldaan wordt aan
de bepalingen uit art. 4 en 7 van dit convenant.”
Ten aanzien van de status van een convenant kan worden opgemerkt dat een convenant
een afspraak van de overheid is met een of meer partijen gericht op het realiseren van
bepaalde (beleids) doelstellingen. In een convenant worden schriftelijke afspraken over het
leveren van prestaties vastgelegd.285 Nog los van de omstandigheid dat een convenant niet
op één lijn kan worden gesteld met een wet of daarop gebaseerde regelgeving, bieden
­artikelen 7 en 16 van het Modelprivacyconvenant Veiligheidshuizen onvoldoende duidelijkheid over de vraag wie verantwoordelijke is ten aanzien van de gegevens die in het
Veiligheidshuis worden ingebracht en op grond van welke regelgeving en onder welke
voorwaarden verschillende soorten gegevens door het OM vanuit het registratiesysteem
van het Veiligheidshuis kunnen worden ingebracht in een Bopz- procedure.
5.7.3

Conclusie

De conclusie ten aanzien van de vraag of er een wettelijke grondslag voor het verstrekken
van informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen in een Bopz-procedure
is, dat vooralsnog onvoldoende duidelijk is wie de beheerder/verantwoordelijke is van/voor
de gegevens die het OM vanuit het registratiesysteem in de Bopz-procedure verstrekt. Het
hiervoor aangehaalde convenant kan in ieder geval niet als een dergelijke wettelijke grondslag worden aangemerkt. Dat leidt tot de conclusie dat voor het verstrekken van gegevens
uit registratiesystemen van de veiligheidshuizen aan de Bopz-rechter thans geen wettelijke
grondslag gevonden kan worden.

285

rapport

Zie Kenniscentrum Wetgeving en Juridische Zaken van het Ministerie van Veiligheid en Justitie.

| Gedeelde informatie

69

5.8

Tussenbalans

In de voorgaande paragrafen is per categorie van gegevens nagegaan of er in het thans
geldende recht een grondslag kan worden gevonden voor het verstrekken hiervan door het
OM in het kader van de Bopz-procedure. Wat betreft de justitiële documentatie286, de
­reclasserings- en NIFP-rapportages287, de politiemutaties288 en de informatie uit de sociale
omgeving van de betrokkene, kan hiervoor, zij het soms met enige moeite, een wettelijke
grondslag geconstrueerd worden. Ten aanzien van de politiemutaties is echter gecon­
stateerd dat een daartoe vereist besluit zoals bedoeld in art. 20 lid 1 Wpg ontbreekt. Op grond
daarvan is aangenomen dat de feitelijke verstrekking van politiemutaties in de onderzochte
periode niet in overeenstemming met de wettelijke voorschriften heeft plaatsgevonden.
Met betrekking tot de informatie uit de registratiesystemen van de veiligheidshuizen bestaat
er zoveel onduidelijkheid dat de vraag of hiervoor een wettelijke grondslag kan worden
gevonden niet kan worden beantwoord. Hiervoor lijkt dan ook een grondslag die voldoet
aan de regelgeving op het gebied van bescherming van persoonsgegevens te ontbreken.
Bij de bevindingen tot nu toe moet de volgende aantekening worden gemaakt. In geen van
de wettelijke regelingen of daarop gebaseerde algemene maatregelen van bestuur of
aanwijzingen is expliciet voorzien in een verstrekking ten behoeve van de Bopz-procedure.
Daarom is in dit rapport aansluiting gezocht bij de algemeen geformuleerde bepalingen die
het mogelijk maken om (bijzondere) persoonsgegevens aan derden te verstrekken, zoals
art. 39f Wjsg en art. 20 lid 1 Wpg. Een dergelijke verstrekking – en dat geldt ook voor de
bevoegdheid om deze gegevens te ontvangen – is steeds slechts toelaatbaar met het oog
op een zwaarwegend algemeen belang dat, in ieder geval bij verstrekkingen op grond van
art. 39f Wjsg, per individueel geval door de verantwoordelijke moet worden beoordeeld en
waarbij een belangenafweging moet worden gemaakt tussen het belang van bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene en het zwaarwegend algemeen belang.
In de gevallen waarin in de wet, een AMvB, een aanwijzing of een ‘art. 20 besluit’ op grond
van de Wpg, personen of instanties zijn aangewezen, die met het oog op de uitvoering van
hun taak bijzondere persoonsgegevens kunnen verstrekken of ontvangen, dan mag ervan
uit worden gegaan dat daarmee de toets van het zwaarwegend algemeen belang heeft
plaatsgevonden en in de nadere uitwerking tevens invulling is gegeven aan de beginselen
van subsidiariteit en proportionaliteit, zodat dit niet steeds in ieder individueel geval van
verstrekking hoeft te worden beoordeeld.289 In het kader van de Bopz ontbreekt in de
huidige regelgeving een dergelijke aanwijzing.
Dat roept de vraag op of art. 39f Wjsg, dat meer geschreven lijkt voor een verstrekking aan
derden in incidentele gevallen en daarom ook in ieder concreet geval een belangenafweging
eist met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, wel een structurele verstrekking,
namelijk in iedere Bopz-procedure waarin het gevaarscriterium aan de orde is, als grondslag kan worden aangewezen. Uit de rechtspraak van het EHRM over art. 8 EVRM, zoals in
§ 4.3. besproken komt immers naar voren dat er voor elk systeem van opslag van strafrechtelijke gegevens een adequate (wettelijke) regeling dient te zijn, die met voldoende precisie
regels moet bevatten over onder andere de duur van opslag en de doorgifte van gegevens
die uit oogpunt van privacybescherming voldoende waarborgen bevatten.
Met het oog op die vraag zal, voordat de onderzoeksvraag zal worden beantwoord, namelijk
of voor het toevoegen door het OM van – kort gezegd – strafrechtelijke gegevens aan het
Bopz-dossier in het thans geldende wettelijke kader een grondslag kan worden gevonden

286

§ 5.2.3.
§ 5.3.3.
288 § 5.4.3.
289 Zie Muijen 2012, p. 154.
287

70

en of de verstrekking van deze gegevens rechtmatig is geschied, eerst worden bezien hoe
de verstrekking van deze persoonsgegevens in de Wvggz, die thans nog aanhangig is bij de
Eerste Kamer290 is geregeld. Hieraan zouden immers – a contrario – indicaties kunnen
worden ontleend voor de rechtmatigheid van de verstrekking zoals deze thans door het OM
plaatsvindt.
5.8.1 Gegevensuitwisseling in de Wvggz
In de tweede nota van wijziging van het wetsvoorstel Wvggz is, mede naar aanleiding van
de bevindingen van de Commissie Hoekstra291, uitvoerig aandacht besteed aan de
gegevens­verstrekking door het OM. Daarbij is de huidige gegevensuitwisseling onder de
loep genomen. Volgens de toelichting op de tweede nota van wijziging is gebleken dat wat
betreft het verkrijgen van inzage in gegevens van politie en justitie onder de huidige wet- en
regelgeving niet altijd duidelijk is wat nu wel of niet is toegestaan.292
In het gewijzigde voorstel van wet is beoogd duidelijk te stellen dat de Wvggz een grondslag biedt voor de verstrekking van bijzondere persoonsgegevens inzake de gezondheid
van betrokkene als bedoeld in de Wpb, de Wjsg en de Wpg.293
Met het oog daarop is in de tweede nota van wijziging art. 39e Wjsg aangevuld in die zin dat
de officier van justitie de geneesheer-directeur (art. 5:4 Wvggz)294 voorziet van strafvorderlijke
en justitiële gegevens over de betrokkene, als bedoeld in de Wjsg en politiegegevens als
bedoeld in de Wpg, die relevant kunnen zijn voor de beoordeling van het ernstig nadeel en
de te leveren zorg.295 Op grond van artikel 18 van de Wpg zal in het Bpg een grondslag voor
de verstrekking van politiegegevens ten behoeve van dezelfde verplichting, worden opgenomen.296 De verstrekking van de strafrechtelijke gegevens en politiegegevens aan de
geneesheer-directeur dient ter beoordeling van het zorgplan en de mate van beveiliging bij
de uitvoering van verplichte zorg (zoals een gedwongen opname) en voor de psychiater om
in de door hem op te stellen medische verklaring de gevaarzetting te kunnen beoordelen.
Het verzoekschrift dat naar de rechter gaat bevat dan de navolgende gegevens:

290

Zie § 3.2.
Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 100.
292 In Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 100 wordt hierover het volgende vermeld: “Uit het rapport van de ­
Commissie
Hoekstra blijkt dat er geen consistente lijn is in de wijze waarop instellingen van de GGZ en zorgprofessionals inzage krijgen
in gegevens van politie en justitie, omdat voor betrokkenen niet altijd duidelijk is wat onder de huidige wet- en regelgeving
wel of niet is toegestaan.”
293 Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p.187-188.
294 Art 5:4, lid 1 Wvggz luidt: 1. Zodra de officier van justitie ambtshalve of op aanvraag met de voorbereiding van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging begint: a. wijst hij een geneesheer-directeur aan, b. informeert hij de geneesheer-directeur ten
behoeve van diens taak op grond van dit hoofdstuk, en verstrekt hij aan hem de zelfbindingsverklaring, voor zover aanwezig,
en gegevens over een voor betrokkene eerder afgegeven machtiging tot voortzetting van de inbewaringstelling of rechter­
lijke machtiging als afgegeven op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, crisismaatregel,
machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel of zorgmachtiging, c. gaat hij na of er politiegegevens als bedoeld in de
Wet politiegegevens of strafvorderlijke en justitiële gegevens als bedoeld in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens zijn
over betrokkene die relevant kunnen zijn voor de beoordeling van het ernstig nadeel en de te leveren zorg en verstrekt hij
die ­gegevens aan de geneesheer-directeur, tenzij het belang van enig strafrechtelijk onderzoek zich daartegen verzet, en d.
verstrekt hij, indien betrokkene geen advocaat heeft, de persoonsgegevens van betrokkene aan de rechter, ten behoeve van de
last tot toevoeging, bedoeld in artikel 1:7.”
295 Het gaat hier om een verplichting, waarop slechts een uitzondering wordt gemaakt als het belang van een strafrechtelijk
onderzoek zich tegen de verstrekking verzet, zie art. 5:4 lid 1 en Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 162. Verder kan
worden opgemerkt dat in art. 5:4 Wvggz niet vermeld wordt dat de officier van justitie de onder het eerste lid, onderdeel c,
genoemde gegevens niet verstrekt indien het risico op ernstig nadeel bestaat voor de betrokkene zelf. In de toelichting op de
Tweede nota van wijziging stelt de regering dit niet nodig te achten omdat “de officier van justitie de gegevens alleen moet
verstrekken indien de gegevens relevant kunnen zijn ter beoordeling van het ernstig nadeel. Indien er enkel een risico bestaat
op ernstig nadeel voor betrokkene (bijvoorbeeld bij een patiënt met ernstige anorexia) zal het doorgaans niet nodig zijn om
eventuele justitiële of strafvorderlijke gegevens te verstrekken.” Kamerstukken I, 2016/17, 32399, A, p. 117.
296 Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 100-101. Vanwege het ontbreken van een dergelijke AMvB in de huidige regelgeving
is in § 5.4.2. geconcludeerd dat thans een verstrekking op grond van art. 18 Wpg niet mogelijk is.
291

rapport

| Gedeelde informatie

71

“ De officier van justitie ontvangt van de geneesheer-directeur de benodigde stukken
waaronder het zorgplan, de zorgkaart, de medische verklaring van de onafhankelijk
arts en het advies van de geneesheer-directeur zelf om het verzoekschrift voor verplichte zorg verder voor te bereiden (artikel 5:15). Dit betreft dus zorginhoudelijke
informatie en informatie vanuit familie, naasten en het lokaal domein, voor zover
opgenomen in het zorgplan en het verkennend onderzoek van de gemeente ­(indien
aanwezig). De zorginhoudelijke informatie waaronder de medische verklaring van
de psychiater is mede gebaseerd op, eventueel aanwezige relevante justitiële,
­strafvorderlijke en politiegegevens. Hiermee beschikt de rechter over een compleet
dossier als de officier van justitie een verzoek indient voor een zorgmachtiging.”297
In de toelichting op de tweede nota van wijziging wordt het volgende opgemerkt over de
wijze van gegevensuitwisseling298:
“ In de wijze waarop gegevens worden uitgewisseld, wordt verdere digitalisering
van gestructureerde en gestandaardiseerde data beoogd. Dit draagt bij aan het
­realiseren van de doelstellingen uit de wet en sluit ook aan bij het overheidsstreven
naar digitalisering. Een belangrijk uitgangspunt voor een duurzaam informatie­
stelsel is het streven naar beperkte en beheerste uitwerking van de gegevens­
uitwisseling. Daarbij wordt gestreefd naar data-minimalisatie waarbij zoveel
­mogelijk gegevens bewaard blijven bij de authentieke bron en alleen gegevens
worden overgedragen die gezien de wettelijke verantwoordelijkheid van de ontvanger beschikbaar moeten zijn. De uitwisseling moet doelmatig, proportioneel en
gerechtvaardigd zijn. Dit uitgangspunt geldt ook voor de digitale overzichten die
genoemd zijn in de wetsartikelen. Om te bepalen welke gegevens in de uitwisseling en vastlegging onmisbaar zijn, wordt met ketenpartners een precieze definitie
van de minimale informatiebehoefte nader uitgewerkt. Hierbij wordt ook de
­informatiepositie van de cliënt betrokken. De wijze waarop de gegevensuitwisseling
plaatsvindt zal, gezien de privacygevoeligheid van de gegevens, die een combinatie
zijn van justitiële en medische (persoons)gegevens, moeten voldoen aan een hoog
niveau van privacybescherming en informatiebeveiliging. Voor de keteninformatie
nemen de Ministeries van VWS en VenJ de regie. Binnen een gezamenlijke aanpak
met de ketenpartijen wordt in kaart gebracht wat er nodig is om de benodigde
(keten)informatie-uitwisseling te ondersteunen en welke afspraken hierover
­
­gemaakt moeten worden voor nieuwe en bestaande (keten)informatiesystemen.
Tevens zal in dit programma worden bepaald wat de rol en verantwoordelijkheid is
van iedere ketenpartij in de informatieketen en wat noodzakelijk is om aan deze rol
en verantwoordelijkheid invulling te geven.”299
Wat de verenigbaarheid met de grondrechten betreft, met name die van het recht op eerbiediging van het privéleven en het recht op de bescherming van persoonsgegevens zoals
onder meer gewaarborgd in artikel 10 Grondwet en artikel 8 EVRM, wordt in de tweede nota
van wijziging het volgende opgemerkt. In de eerste plaats is de verstrekking van justitiële,
strafvorderlijke en politiegegevens van de betrokkene aan te merken als een inmenging in
diens recht op eerbiediging van zijn privéleven. Deze inmenging moet bij wet zijn voorzien

297

Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 105. Zie eveneens art. 5:18 lid 3 Wvggz waarin wordt geregeld dat de strafrechtelijke
gegevens als bijlage bij de verzoeken aan de rechter worden gevoegd.
298 Dit is kennelijk gebeurd naar aanleiding van de adviezen van de Raad van State (Advies RvSt naar aanleiding van tweede
nota van wijziging Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg 13 juni 2016, Kamerstukken II 2015/2016, 32399, 26, onder 8.
Bescherming persoonsgegevens) en de Autoriteit Persoonsgegevens (Advies van de Autoriteit Persoonsgegevens tweede nota
van wijziging Wvggz, 11 februari 2016, Kamerstukken II, 2015/16, 32399, bijlage bij nr. 38) waarin wordt aangedrongen op
een toelichting en onderbouwing van de noodzaak van verwerking van justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens.
299 Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 105.
72

en “Wanneer het onderhavige wetsvoorstel tot wet zal zijn verheven, berust de inmenging
op een formeel wettelijke basis.”300 Verstrekking is slechts toegestaan aan de geneesheer-­
directeur ten behoeve van het voorbereiden van een maatregel op grond van de Wvggz en
dient als zodanig gelegitimeerde doelen zoals geformuleerd in art. 8 lid 2 EVRM. Wat de
subsidiariteit en de proportionaliteit aangaat, staat in de toelichting het volgende vermeld:
“ Wat betreft de eis dat de regeling noodzakelijk is in een democratische samen­
leving geldt dat ingevolge de jurisprudentie van het EHRM, sprake dient te zijn van
een dwingende eis in het algemeen belang. De justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens worden verstrekt voor zover deze voor de geneesheer-directeur resp. de
psychiater relevant zijn om vast te kunnen stellen of de geestelijke gezondheidstoestand van de betrokkene mogelijk een aanzienlijk risico op ernstig nadeel met
zich meebrengt. De noodzaak om dit vast te stellen kan worden beschouwd als een
dwingende eis in het algemeen belang.301 Is daarvan inderdaad sprake, dan is het
ook noodzakelijk dat zij hiervoor worden behandeld teneinde de stoornis en daarmee het risico op het toebrengen van ernstig nadeel terug te dringen dan wel weg
te nemen. Het opleggen van verplichte zorg wordt niet standaard toegepast, maar
slechts ingezet als ultimum remedium. Justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens
worden verstrekt om zorgvuldig en afgewogen te kunnen beoordelen of verplichte
zorg noodzakelijk is. Daarbij worden alleen die gegevens verstrekt en gedeeld die
voor de beoordeling relevant kunnen zijn. Of dat het geval is, wordt beoordeeld
door de officier van justitie. Aan het subsidiariteitvereiste is daarmee voldaan.
­Gezien het grote belang dat met de regeling wordt gediend en de waarborgen
waarmee deze is omkleed, afgezet tegen de zeer beperkte kring van personen
waarbinnen de justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens van de verdachte
­gedeeld worden, voldoet de regeling tevens aan het proportionaliteitsvereiste.”302
Met het oog hierop is in het gewijzigd voorstel van wet, dat op 14 februari 2017 bij de Eerste
Kamer is ingediend de Wjsg gewijzigd.303 In de toelichting is aangegeven dat de grondslag
voor het verstrekken van justitiële en strafvorderlijke gegevens blijft berusten in de Wjsg
welke wet in dat verband wordt aangepast opdat justitiële en strafvorderlijke gegevens
kunnen worden verstrekt ten behoeve van de verplichting tot het verstrekken, bedoeld in
art. 5:4 Wvggz.304 De voorgestelde aanpassing van de Wjsg luidt als volgt:
“ De Wet wordt als volgt gewijzigd:
A	In artikel 8a, tweede lid, wordt «39e, derde lid,» vervangen door: 39e, derde, zesde
en zevende lid.
B	In artikel 39e wordt, onder vernummering van het zesde lid tot achtste lid, twee
leden ingevoegd, luidende:

300

Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 105-106.
In het schema dat in Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 107 is opgenomen staat dat de informatieverstrekking van
relevante justitiële, strafvorderlijke- en politiegegevens, gebaseerd op de art. 5:4, lid 1; 5:10; 5:17, lid 3, en 7:11, lid 4 Wvggz
noodzakelijk is voor de beoordeling van het ernstig nadeel en de te leveren zorg; het opstellen van de medische verklaring door
psychiater en voor een compleet dossier van de rechter. Bij de crisismaatregel is de grondslag art. 7A: 1, lid 3 Wvggz en wordt
de noodzaak gevonden in het (desgevraagd) de psychiater informeren ten behoeve van de beoordeling stoornis en ernstig
nadeel. Hetzelfde geldt voor de uitvoering van de observatiemaatregel art. 7A:5.
302 Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 106.
303 Kamerstukken I, 2016/17, 32399 A.
304 Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25, p. 161.
301

rapport

| Gedeelde informatie

73

6.	Het College van procureurs-generaal verstrekt strafvorderlijke gegevens aan de
geneesheer-directeur en de psychiater, bedoeld in de artikelen 5:4, 7:1, 7:11, en
8:19 van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, voor zover dit voortvloeit uit de verplichtingen van de officier van justitie op grond van die artikelen.
[…]”
De officier van justitie is volgens de Wvggz verplicht bij de voorbereiding van de zorgmachti­
ging op grond van art. 5:4 lid 1 c Wvggz politiegegevens, justitiële gegevens en strafvorderlijke gegevens te verstrekken aan de geneesheer-directeur indien deze gegeven relevant
kunnen zijn voor de beoordeling van het ernstig nadeel, tenzij het belang van enig strafrechtelijk onderzoek zich daartegen verzet. Is de officier van justitie van oordeel dat een verzoekschrift voor een zorgmachtiging dient te worden ingediend, dan worden ook deze gegevens
ingevolge art. 5:17 lid 3f tevens bij het verzoekschrift gevoegd.
Daarnaast zijn in de Wvggz wat betreft informatievoorziening en gegevensverwerking onder
“§ 6. Gegevensverwerking” in de art. 8:22-8:31 nadere bepalingen opgenomen met betrekking tot de bewaring en verstrekking/uitwisseling van gegevens door de zorgaanbieder, de
geneesheer-directeur, de burgemeester, de officier van justitie en de minister opgenomen.
Art. 8:32 voorziet in een bewaartermijn die door het OM, de zorgaanbieder, de geneesheer-­
directeur en de burgemeester ten aanzien van deze gegevens in acht dient te worden
genomen en art. 8:33 houdt een regeling in omtrent de vernietiging van de gegevens. Tot
slot bevat art. 8:34 van § 6 een geheimhoudingsplicht voor alle professioneel betrokkenen.
Wat betreft de verstrekking van justitiële en strafvorderlijke gegevens zijn in dit verband in
het bijzonder de volgende bepalingen van de Wvggz van belang:
“ Artikel 8:22
1.	Onder de gegevens die op grond van deze wet worden verwerkt, dan wel kunnen
worden verwerkt, worden justitiële en strafvorderlijke gegevens als bedoeld in
de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, politiegegevens als bedoeld in de
Wet politiegegevens en bijzondere gegevens inzake de gezondheid van betrokkene als bedoeld in de Wet bescherming persoonsgegevens begrepen.
2.	Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld over de
wijze waarop de gegevensverwerkingen die voortvloeien uit deze wet worden
ingericht en met aanvullende waarborgen worden omkleed, waaronder begrepen
de technische standaarden daarvoor.
3.	De voordracht voor een krachtens het tweede lid vast te stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet eerder gedaan dan vier weken nadat het ontwerp
aan beide kamers der Staten-Generaal is overgelegd.
[…]
Artikel 8:29
1.	
Onverminderd andere verplichtingen tot het verstrekken van gegevens die
voortvloeien uit deze wet, verstrekken de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke, de burgemeester en de officier van justitie elkaar gegevens voor
zover dat strikt noodzakelijk is ter voorkoming of beperking van ernstig nadeel,
en dit hoort bij de uitoefening van ieders taak op grond van deze wet.
2.	De geneesheer-directeur, de burgemeester en de officier van justitie stellen de
zorgverantwoordelijke ten behoeve van diens taak op grond van artikel 8:4,
tweede lid, op de hoogte indien zij op grond van het eerste lid gegevens over
betrokkene uitwisselen zonder diens toestemming.”

74

Art. 8:29 bevat dus naast de hierboven aangehaalde bepalingen (art 5:4 lid 1c en 5:17 lid 3f
Wvggz) op grond waarvan de officier van justitie relevante politiegegevens, justitiële gegevens en strafvorderlijke gegevens aan de geneesheer-directeur en de rechter dient te
verstrekken in het kader van de voorbereiding en het verzoek tot het afgeven van een zorgmachtiging, een overkoepelende bepaling (vangnetbepaling) die bedoeld is als grondslag
te fungeren voor gegevensuitwisseling tussen alle betrokken instanties die een rol spelen
bij de uitvoering van de Wvvgz. Deze bepaling was in de eerste Nota van Wijziging al opgenomen (onder art. 8:22) en uit de toelichting blijkt dat deze informatieplicht ertoe dient tijdig
informatie uit te wisselen tussen het OM de burgemeester en GGZ-instanties om ernstige
crises waarbij de betrokkene een gevaar voor zichzelf of een gevaar voor anderen oplevert
te voorkomen door het nemen van gepaste maatregelen.305 Vandaar dat de rechter in deze
bepaling niet wordt genoemd. Ook de politie wordt in art. 8:29 Wvvgz niet genoemd, maar
verondersteld wordt dat het OM waar nodig contact zal opnemen met de politie.306 Van
belang is verder dat informatie alleen mag worden uitgewisseld ter voorkoming of beperking van ernstige schade:
“ Het eerste lid verplicht de in het lid genoemde personen en organisaties om ervoor
te zorgen dat de genoemde andere personen en organisaties worden geïnformeerd voor zover die vanuit hun taakuitoefening op grond van deze wet noodzakelijkerwijs over deze informatie moeten beschikken opdat ernstige schade voor betrokkene of een ander kan worden voorkomen of beperkt. Gegevensuitwisseling is
dus niet mogelijk indien alleen voldaan is aan het criterium «voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor de uitoefening van ieders taak op grond van deze wet»
Er is nog een aanvullende eis dat dit noodzakelijk moet zijn ter voorkoming of
­beperking van een aanzienlijk risico op ernstige schade voor betrokkene of een
­ander. Deze clausulering sluit uitwisseling van gegevens voor andere doelen uit.
Toestemming van betrokkene is hiervoor niet vereist. Het gaat hier vooral om de
noodzakelijke gegevensuitwisseling mogelijk te maken tussen enerzijds de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke en anderzijds de
burgemeester en de officier van justitie. Deze informatieplicht dient ervoor te zorgen dat tijdig informatie tussen «de witte en blauwe kolom» plaatsvindt, opdat
­tijdig goede zorg aan betrokkene toekomt waarmee kan worden voorkomen dat
betrokkene in een ernstige crisis komt en gevaar voor zichzelf of anderen gaat
­vormen. Ook als er klemmende belangen van anderen dan betrokkene zijn die
vroegtijdige gegevensuitwisseling noodzakelijk maken, dient dit te geschieden.
Het kan immers in die situaties juist van goed hulpverlenerschap getuigen als een
hulpverlener zich niet beroept op zijn zwijgplicht, maar actie onderneemt door over
betrokkene en zijn situatie te overleggen met andere hulpverleners of relevante
­organisaties.”307

305

Kamerstukken II, 2013/14, 32399, 10, p. 106.
Kamerstukken II, 2013/14, 32399, 10, p. 106.
307 Kamerstukken II, 2013/14, 32399, 10, p. 105.
306

rapport

| Gedeelde informatie

75

Een overzicht van de huidige regelgeving en de toekomstige kunnen als volgt in schema
worden gebracht.
Definitie

Wet Bopz

Wjsg

Wpg

Wbp

Strafvorderlijke
gegevens

art. 1 sub b
Wjsg

n.v.t.

art. 39f lid 1 sub308

n.v.t.

n.v.t.309

Justitiële
documentatie

art. 1 sub e
Wjsg

n.v.t.

art. 8a jo. art. 39f lid 1
sub a en sub b310

n.v.t.

n.v.t.311

Reclasserings- en
NIFP-rapporages

art. 1 sub c
Wjsg/art. 40
Wjsg

n.v.t.

art. 39f lid 1 sub a en
sub b312

n.v.t.

n.v.t.313

Politiemutaties

art. 1 sub a
Wpg

n.v.t.

n.v.t.

Art. 20314

n.v.t.315

Informatie
omgeving
betrokkene

art. 1 sub a
Wbp

n.v.t.316

voor zover opgenomen
in strafvorderlijke
gegevens: art. 39f lid 1
sub a en sub b

voor zover
opgenomen in
politiemutaties:
art. 20

overig
art. 8

Info
Veiligheidshuizen

Divers

n.v.t.

onduidelijk

onduidelijk

onduidelijk

Schematisch overzicht van de wettelijke grondslag voor verstrekking in de huidige wetgeving 308 309 310
311 312 313 314 315 316

308

Gegevens mogen enkel worden verstrekt met het oog op een zwaarwegend algemeen belang. Hierbij moet zijn voldaan aan de
eisen van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit.
309 Zie art. 2 lid 2 sub e Wbp.
310 Gegevens mogen enkel worden verstrekt met het oog op een zwaarwegend algemeen belang. Hierbij moet zijn voldaan aan de
eisen van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit.
311 Zie art. 2 lid 2 sub e Wbp.
312 Gegevens mogen enkel worden verstrekt met het oog op een zwaarwegend algemeen belang. Hierbij moet zijn voldaan aan de
eisen van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit.
313 Zie art. 2 lid 2 sub e Wbp.
314 Voor zover de politiemutaties politiegegevens bevatten die onder het bevoegd gezag van de officier van justitie zijn verkregen.
Gegevens mogen enkel worden verstrekt met het oog op een zwaarwegend algemeen belang. Hierbij moet zijn voldaan aan de
eisen van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit.
315 Zie art. 2 lid 2 sub c Wbp.
316 Hierbij dient te worden aangetekend dat art. 8 lid 4 van de Wet Bopz inhoudt dat de rechter zich, zo mogelijk, doet voorlichten door bijvoorbeeld de echtgenoot of verzorger van betrokkene. In de praktijk wordt deze bepaling echter zo uitgelegd,
dat de rechter anderen dan de behandelend arts slechts hoort, indien hij dit nodig oordeelt. Een bevoegdheid tot ambtshalve
verstrekking van de hier bedoelde informatie kan niet op dit artikel worden gebaseerd.
76

Definitie

Wvggz

Wjsg

Wpg

Wbp

Strafvorderlijke
gegevens

art. 1 sub b
Wjsg

art. 8:22
art. 8:29

art. 39e lid 6

n.v.t.

n.v.t.317

Justitiële
documentatie

art. 1 sub e
Wjsg

art. 8:22
art. 8:29

art. 8a jo. art.
39e lid 6

n.v.t.

n.v.t.318

Reclasserings- en
NIFP-rapporages

art. 1 sub c
Wjsg/art. 40
Wjsg

art. 8:22
art. 8:29

art. 39e lid 6

n.v.t.

n.v.t.319

Politiemutaties

art. 1 sub a
Wpg

art. 8:22 en
art. 8:29

n.v.t.

art. 18

n.v.t.320

Informatie
omgeving
betrokkene

art. 1 sub a
Wbp

n.v.t.

voor zover
opgenomen in
strafvorderlijke
gegevens: art.
39e

voor zover
opgenomen in
politie­mutaties:
art. 18

overig
art. 8

Info
Veiligheidshuizen

Divers

Art. 8:29?

onduidelijk

onduidelijk

onduidelijk

Schematisch overzicht van de wettelijke grondslag voor verstrekking na inwerkingtreding van de
Wvggz317 318 319 320

5.8.2 Samenvatting van wijzigingen ten opzichte van de huidige Bopz-procedure
Een van de onderliggende vragen die tot het onderhavige onderzoek hebben geleid is, of uit
het feit dat in de Wvggz wordt voorzien in een expliciete grondslag voor de gegevensuit­
wisseling van strafvorderlijke en politiële gegevens a contrario zou moeten worden afgeleid
dat die grondslag er thans niet is. In dat verband is het van belang nader te bezien waarin
de Wvggz van de huidige regelgeving en praktijk verschilt. De conclusies die hieruit kunnen
worden getrokken komen aan de orde in § 6.2.
Ten opzichte van de huidige regelgeving bevat de Wvggz, indien deze tot wet wordt
verheven, de navolgende nieuwe elementen. Daar waar de Bopz geen specifieke bepalingen bevat over de informatie-uitwisseling tussen de betrokken instanties wordt daarin in
de Wvggz nadrukkelijk voorzien, ook voor zover het gaat om het verwerken en verstrekken
van politiegegevens, justitiële gegevens en strafvorderlijke gegevens. Tevens zullen daartoe
art. 39e Wjsg en het Besluit politiegegevens worden aangevuld en gewijzigd. Daarbij is in
de Wvggz specifiek geregeld welke gegevens door welke instantie dienen te worden
verstrekt en door wie deze gegevens moeten worden bewaard. Daarnaast is voorzien in een
regeling wanneer de gegevens moeten worden vernietigd.
Vergeleken met de huidige regeling valt in het systeem van strafrechtelijke gegevensverwerking dat ingevolge de Wvggz in het leven wordt geroepen en waarop in de hiervoor in
§ 3.4. beschreven praktijk als het ware een voorschot wordt genomen, het volgende op.

317

Zie art. 2 lid 2 sub e Wbp.
Zie art. 2 lid 2 sub e Wbp.
319 Zie art. 2 lid 2 sub e Wbp.
320 Zie art. 2 lid 2 sub c Wbp.
318

rapport

| Gedeelde informatie

77

1. Anders dan in de huidige praktijk zullen in het kader van de Wvggz de aan het strafrecht
gerelateerde gegevens in eerste instantie niet aan de rechter worden verschaft, maar aan
de geneesheer-directeur, die deze kan betrekken bij het opstellen van zijn zorgplan en bij
de beoordeling of er een risico is van “ernstig nadeel”. Pas als het tot een verzoek om
afgifte van een zorgmachtiging komt worden deze gegevens in de nieuwe regeling van de
Wvggz door de officier van justitie ook aan de rechter verstrekt.
2. Een ander verschil is dat er in de Wvggz een verplichting wordt geschapen voor het OM
relevante strafrechtelijke gegevens te verschaffen bij de aanvraag van een zorg­
machtiging, zonder dat er een onderscheid wordt gemaakt ten aanzien van de aard van
het ernstige nadeel (voor betrokkene zelf of ook voor derden) terwijl dit in de huidige
praktijk in de eerste plaats een bevoegdheid is en in de tweede plaats de gegevens­
verstrekking slechts geschiedt als er sprake is van gevaar voor “anderen” of “de
maatschappij” en dus niet indien de betrokkene een gevaar vormt voor zichzelf.
3. Verder bevat de Wvggz een algemene bepaling in art. 8:29 op grond waarvan, ook los van
een verzoek tot verlening van een zorgmachtiging, strafvorderlijke en politiegegevens
door het OM kunnen worden gedeeld met de bij de verplichte geestelijke gezond­
heidszorg betrokken instanties. Ook dan geld als criterium dat dit slechts mag gebeuren
“voor zover dat strikt noodzakelijk is ter voorkoming of beperking van ernstig nadeel”.
Een dergelijke regeling die specifiek gericht is op gegevensuitwisseling tussen de bij de
uitvoering van de Bopz betrokken instanties ontbreekt thans.

78

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

6
6.1

Samenvatting

De vraag die in dit onderzoek centraal heeft gestaan is of voor het toevoegen door het OM
van – kort gezegd – strafrechtelijke gegevens aan het Bopz-dossier in het thans geldende
wettelijke kader een grondslag kan worden gevonden en of het toevoegen van strafrechtelijke gegevens aan het Bopz-dossier, vooruitlopend op de op stapel staande wetgeving met
betrekking tot gedwongen zorg, rechtmatig is.321 De resultaten van het onderzoek naar de
wettelijke grondslag zijn weergegeven in de hoofdstukken 3 tot en met 5. In deze paragraaf
worden de resultaten samengevat.

De praktijk van gegevensverstrekking in de onderzochte periode

Sinds 2016 is het OM naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra
begonnen met het structureel inbrengen van strafrechtelijke gegevens bij verzoeken tot een
dwangopname op grond van de Wet Bopz.322 Na een aanloopperiode waarin de praktijk van
verstrekking per arrondissement verschilde, is in alle arrondissementen vanaf 10 mei 2016
uniform ingevoerd dat bij een verzoek tot machtiging van voortzetting IBS en/of VM, door
het OM relevante politiemutaties en justitiële documentatie worden toegevoegd aan het
Bopz-dossier indien de betrokkene geacht wordt een gevaar voor de omgeving te vormen.
Het doel hiervan is dat de rechter zich met behulp van deze informatie een beter beeld kan
vormen over de noodzaak van een (voortgezette) dwangopname. In drie arrondissementen
zijn bij wijze van een pilot in de periode juli 2016 – april 2017 daarnaast tevens pro-justitia
rapportages, reclasseringsrapporten, informatie uit de sociale omgeving van de betrokkene, informatie uit de GGZ en Veiligheidshuizen aan de Bopz-dossiers toegevoegd. Na
evaluatie van de pilot323 is besloten per 7 juli 2017 de pro justitia rapportages (NIFP) en
informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen niet meer te verstrekken en
van reclasseringsrapportages slechts de voortgangsrapportage toe te voegen, als er ten
tijde van de Bopz-procedure sprake is van een lopend toezicht van de reclassering.324

Reikwijdte van het onderzoek naar een wettelijke grondslag

Alhoewel bepaalde gegevens, zoals de pro justitia rapportages en de informatie uit de
registratiesystemen van de veiligheidshuizen slechts gedurende een bepaalde periode (van
juli 2016-april 2017) aan de processtukken zijn toegevoegd, waarna de toevoeging is
gestaakt, is door de procureur-generaal ten aanzien van alle soorten gegevens onderzocht
of voor de verstrekking daarvan een wettelijke grondslag kan worden gevonden. Iedere
verstrekking, ook al heeft deze slechts tijdelijk plaatsgevonden, dient immers aan de voorschriften van de regelgeving op het gebied van persoonsgegevensbescherming te voldoen.

Het internationale en grondwettelijke kader

De gegevensverstrekking zoals deze sinds 2016 in het kader van de Bopz-procedure heeft
plaatsgevonden valt, nu hiermee een inbreuk wordt gemaakt op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene, onder het Europese gegevensbeschermingsrecht en art. 8 EVRM.
De uitgangspunten hiervan zijn in de § 4.1 - 4.3 geschetst. Kort samengevat komen deze
erop neer dat gegevensverwerking in overeenstemming behoort te zijn met de wet en dient
te voldoen aan het uitgangspunt van doelbinding, zowel wat de gegevensvergaring betreft
als de gegevensverstrekking. De doeleinden dienen gerechtvaardigd te zijn en een grondslag te vinden in één van de legitieme doelen die in art. 8 lid 2 EVRM zijn opgesomd. De
inmenging dient daarnaast voldoende precies omschreven, voorzienbaar en toegankelijk te

321

Zie de vraagstelling in § 2.1. en het Rapport procureur-generaal bij de Hoge Raad ‘Oriënterend onderzoek OM-implementatie aanbevelingen Commissie Hoekstra aangaande: 1. De uitvoering van de Wet DNA-veroordeelden en 2. De informatie-­
uitwisseling in het kader van de Bopz, rapport van de procureur-generaal bij de Hoge Raad in het kader van het in art. 122
lid 1 RO bedoelde toezicht’, september 2016, Kamerstukken II, 2015/16, bijlage bij 29279, 357.
322 Zie § 3.3 en 3.4.
323 Zie § 3.4.3.
324 Zie § 3.4.4.
rapport

| Gedeelde informatie

79

zijn, zodat de reikwijdte en wijze van uitoefening van de inmenging voldoende kenbaar is.
De gegevensverwerking moet voldoen aan eisen van zorgvuldigheid en voor elk systeem
van opslag dienen er regels te zijn voor de duur van de opslag, doorgifte van gegevens,
herziening van de noodzaak van de opslag en voor (in beginsel) rechterlijk toezicht. Art. 10
lid 2 van de Grondwet bepaalt dat regels over het vastleggen en verstrekken van (bijzondere) persoonsgegevens in een wet in formele zin worden vastgesteld. Tot slot moet de
gegevensverwerking voldoen aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit.
Strafrechtelijke gegevensverwerking heeft betrekking op verwerking van bijzondere
persoonsgegevens, en is met extra waarborgen omkleed. In beginsel geldt daarvoor een
verwerkingsverbod, tenzij verwerking gerechtvaardigd kan worden door een zwaarwegend
algemeen belang c.q. noodzakelijk is om vitale belangen van de betrokkene of andere
personen te beschermen.325

De Wbp,Wjsg en Wpg

De voor dit onderzoek relevante wettelijke regelingen, die een uitwerking vormen van het
hierboven samengevatte grondwettelijk en verdragsrechtelijk recht op bescherming van
persoonsgegevens, zijn in de Nederlandse wetgeving de Wbp, de Wjsg en de Wpg.
Onderzocht is of voor de verstrekking van de verschillende categorieën gegevens die in dit
onderzoek centraal staan, in één of meer van deze wetten een grondslag kan worden
gevonden. Hierbij is de focus gericht op de mogelijkheden die deze wetten bieden voor
verstrekkingen zoals bedoeld in dit onderzoek.

Verstrekking aan derden

In de eerste plaats moet worden opgemerkt dat noch in de Wet Bopz, noch in de Wbp, Wjsg
en Wpg of daarop betrekking hebbende lagere regelgeving verstrekking van strafrechtelijke
gegevens in het kader van de Bopz met zoveel woorden als doel of grondslag benoemd
wordt, terwijl dit voor andere doeleinden wel in detail geregeld is.326 Het lijkt erop dat bij de
totstandkoming van deze wetten niet gedacht is aan informatieverstrekking ten behoeve
van de Bopz-procedure. Een mogelijke grondslag kan daarom alleen gevonden worden in
de vangnetbepalingen van de Wjsg en Wpg, die verstrekking aan derden voor buiten de
strafrechtspleging gelegen doeleinden, als daarmee een zwaarwegend algemeen belang
gemoeid is, mogelijk maken. Zo bezien is de Bopz-rechter die over een dwangopname
beslist en in dat verband strafrechtelijke gegevens van het OM ontvangt aan te merken als
derde in de zin van de Wjsg. Als het gaat om het verstrekken van politiemutaties door de
korpschef van politie op grond van de Wpg is naast de Bopz-rechter ook de officier van
justitie als derde te beschouwen.327
Daarnaast blijft ook de Wbp een rol spelen voor zover het gaat om gegevensverstrekking die
niet onder de Wjsg en de Wpg valt.
De zoektocht naar een mogelijke wettelijke grondslag voor de verstrekking door het OM
heeft ten aanzien van de diverse categorieën gegevens die in dit onderzoek aan de orde
zijn, tot verschillende uitkomsten geleid. Dit zal hierna aan de hand van het toepasselijke
het wettelijk kader per soort gegeven worden uitgewerkt. Daarbij zullen slechts de relevante
bepalingen worden aangehaald en voor de verdere onderbouwing wordt verwezen naar de
relevante paragrafen waarin desbetreffende gegevensverstrekking uitvoeriger is besproken.

325

§ 4.2 en 4.7.
Zie de art. 11-42 Besluit Justitiële gegevens en art. 4:1 - 5:10 Besluit Politiegegevens.
327 § 5.5.2.
326

80

Justitiële documentatie328

Justitiële documentatie kan worden aangemerkt als een verzameling van justitiële gegevens
die op grond van art. 1 sub a Wjsg, juncto art. 1 sub a Wbp bestaat uit persoonsgegevens
waarop de voorschriften van de Wjsg van toepassing zijn. Een wettelijke grondslag voor
verstrekking van justitiële gegevens in het kader van een Bopz-procedure kan worden
gevonden in art. 52 jo. art. 8a Wjsg, in welke laatste bepaling staat vermeld dat voor zover
dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, het College van
procureurs-generaal in de gevallen waarin het ingevolge artikel 39f lid 1 aanhef sub a en
sub b bevoegd is strafvorderlijke gegevens te verstrekken, ook justitiële gegevens kan
verstrekken.329

NIFP-rapportages en reclasseringsrapportages330

NIFP-rapportages (of pro-justitia rapportages) en reclasseringsrapportages maken ingevolge
art. 1 sub c Wjsg deel uit van het persoonsdossier en vallen daarmee onder het regiem van
de Wjsg.331 Omdat persoonsdossiers persoonsgegevens bevatten in de zin van art. 1 sub a
Wbp kunnen zij tevens worden aangemerkt als strafvorderlijke gegevens in de zin van art. 1
sub b Wjsg, indien zij zijn opgenomen in een strafdossier of langs automatische weg door
het OM worden verwerkt. Verstrekking hiervan door het OM voor buiten de strafrechts­
pleging gelegen doeleinden zoals aan de Bopz-rechter kan gebaseerd worden op art. 39f lid
1 aanhef sub a en sub b Wjsg, wederom voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een
zwaarwegend algemeen belang.

Politiemutaties332

Politiemutaties bestaan uit politiegegevens in de zin van art. 1 sub a Wpg indien deze
­gegevens zich enkel bij de politie bevinden.333 Ingevolge art. 16 Wpg kunnen weliswaar
­politiemutaties door de politie aan het OM worden verstrekt voor – onder andere – de
uitvoering van andere het OM bij of krachtens de wet opgedragen taken, maar omdat de
Wet Bopz in dat verband slechts de geneeskundige verklaring noemt, is geconcludeerd dat
art. 16 Wpg niet als grondslag kan dienen voor het verstrekken door de politie aan het OM
van politiemutaties. De reden hiervoor is in de eerste plaats dat het OM aan de Wet Bopz
geen grondslag kan ontlenen deze gegevens te ontvangen. In de tweede plaats biedt art. 16
Wpg evenmin een grondslag voor de verdere verstrekking door het OM van in het kader
van deze bepaling ontvangen politiegegevens. Daarom is onderzocht of art. 20 Wpg (structurele verstrekking aan derden voor samenwerkingsverbanden) een grondslag zou kunnen
bieden. Geconcludeerd is dat dit in beginsel zou kunnen. De beslissing gegevens op grond
van art. 20 Wpg te verstrekken dient te worden genomen door de korpschef. Voor zover het
gegevens betreft die zien op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde (en deze nog
niet eerder aan het OM zijn verstrekt, bijvoorbeeld omdat er (nog) geen strafrechtelijk
onderzoek loopt) dient de officier van justitie met de verstrekking hiervan in te stemmen.
Maar dat instemmingsvereiste laat onverlet dat de korpschef de verantwoordelijke is voor
de verstrekking. Voor zover het gegevens betreft die zien op de handhaving van de openbare orde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven, dient de beslissing tot
verstrekking te worden genomen door de korpschef in overeenstemming met de burgemeester. Hiermee heeft de officier van justitie geen bemoeienis. De beslissing om tot een
structurele verstrekking over te gaan moet worden vastgelegd in een “art. 20 besluit”. In een
dergelijk besluit dient te worden aangegeven ten behoeve van welk zwaarwegend algemeen
belang de verstrekking noodzakelijk is, aan welk samenwerkingsverband politiegegevens

328

§ 5.3 - 5.3.3.
§ 5.2.1 en 5.3.2.
330 § 5.4 - 5.4.3.
331 Art. 40-51 Wjsg.
332 § 5.5 - 5.5.3.
333 Zodra politiegegevens door het OM zijn verkregen of verwerkt ten behoeve van de handhaving van de strafrechtelijke
­rechtsorde vallen zij onder het regime van de Wjsg.
329

rapport

| Gedeelde informatie

81

worden verstrekt, welke gegevens worden verstrekt, onder welke voorwaarden dat gebeurt
en aan welke personen of instanties binnen dat samenwerkingsverband wordt verstrekt.
Een dergelijk besluit is voor de verstrekking van politiemutaties in het kader van de Bopzprocedure tot op heden niet genomen.334 Op grond daarvan moet worden aangenomen dat
de verstrekking gedurende de onderzoeksperiode niet in overeenstemming met de wet
heeft plaatsgevonden.

Informatie uit de sociale omgeving van betrokkene335

Informatie uit de sociale omgeving van de betrokkene kan zich in verschillende bronnen
bevinden. Als deze is verkregen in het kader van een strafrechtelijk onderzoek en in een
strafdossier is opgenomen dan is de Wjsg van toepassing en kan in art. 39f Wjsg een
verstrekkingsgrondslag ten behoeve van de Bopz-rechter worden gevonden. Gaat het om
informatie die zich in politiemutaties bevindt, dan is de Wpg van toepassing zoals hiervoor
beschreven. Als de informatie rechtstreeks ter kennis is gebracht van het OM (bijvoorbeeld
door familieleden of buren), dan is de Wbp van toepassing. Verstrekking aan de Bopz-rechter
door het OM kan in dat laatste geval worden gebaseerd op art. 8 Wbp, met inachtneming
van de eisen van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit. Voor de verstrekking
van deze gegevens geldt dus het striktere criterium van een zwaarwegend algemeen belang
niet.

Informatie uit de registratiesystemen van deVeiligheidshuizen336

Voor het verstrekken door het OM van gegevens die zich in de registratiesystemen van de
Veiligheidshuizen bevinden kan geen wettelijke grondslag worden geconstrueerd. Dat
hangt samen met de omstandigheid dat over de rechtmatigheid van de informatie-­
uitwisseling binnen de Veiligheidshuizen nog de nodige vraagtekens bestaan, met name
over de vragen wie de beheerder/verantwoordelijke is van/voor de in de registratie­
systemen opgeslagen informatie. Over de verstrekking van deze gegevens aan derden, dus
buiten de setting van het Veiligheidshuis, is tot op heden geen regeling getroffen.

Zwaarwegend algemeen belang

Voor alle categorieën gegevens – uitgezonderd informatie uit de sociale omgeving van de
betrokkene, waarvan het OM rechtstreeks in kennis is gesteld – geldt dat de verstrekking
hiervan aan de Bopz-rechter, slechts is toegestaan vanwege een zwaarwegend algemeen
belang. Uit de wetsgeschiedenis van art. 39f Wjsg kan daarnaast worden afgeleid dat dit
zwaarwegend algemeen belang per concreet geval moet worden vastgesteld en gewogen
tegen de op het spel staande privacybelangen en dat men hierbij vooral het oog had op
verstrekkingen aan derden in uiteenlopende individuele gevallen.337 Ook de ‘Handleiding
Informatie-uitwisseling OM in samenwerkingsverbanden’ gaat hiervan uit en schrijft voor
dat het zwaarwegend algemeen belang per verstrekking dient te worden afgewogen en dat
het vereiste dat verstrekking noodzakelijk moet zijn voor het doel ervan, een afweging van
de proportionaliteit en subsidiariteit impliceert en wel in ieder concreet geval.338

334

Dit blijkt uit een interne memo van de Teamchefs van de Regionale Informatie Knooppunten (RIK) d.d. 20 juni 2017, waarin
om een dergelijk besluit wordt verzocht.
335 § 5.5 - 5.5.3.
336 § 5.6 - 5.6.3.
337 Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II, 2002/03, 28886, 3, p. 5: “Een officier van justitie mag bij uitstek geschikt worden geacht
om het belang van de verdachte en het zwaarwegend algemeen belang zorgvuldig tegen elkaar te kunnen afwegen om vervolgens
op basis van die belangenafweging te bepalen of het noodzakelijk is dat het OM strafrechtelijke informatie aan een derde
verstrekt en zo ja, welke derde belang heeft bij die informatie.”
338 Handreiking Informatie-uitwisseling OM in samenwerkingsverbanden, inwerkingtreding juni 2012, niet gepubliceerd, maar
slechts te raadplegen via het interne netwerk (kennisnet) van het OM. Zie § 5.1.3.
82

Tussenbalans

Uit het voorgaande blijkt dat voor de verstrekking door het OM aan de Bopz-rechter van
justitiële documentatie, NIFP- en reclasseringsrapportages en informatie uit de sociale
omgeving een wettelijke grondslag valt te construeren. Dat geldt ook voor het ontvangen
en verstrekken van politiemutaties, zij het dat daarbij niet is voldaan aan de voorwaarden
die in art. 20 Wpg worden gesteld. Ten aanzien van informatie uit de veiligheidshuizen kan
geen eenduidige wettelijke grondslag worden aangewezen.

6.2

Conclusies

Wat zijn nu de implicaties van het onderzoek voor de beoordeling van het optreden van het
OM wat betreft het toevoegen van strafrechtelijke gegevens aan het Bopz-dossier?

Zorgvuldigheid

Vooropgesteld moet worden dat het belang en de urgentie die gemoeid zijn met de verstrekking van deze gegevens aan de Bopz-rechter gelet op de ervaringen in de zaak Bart van U
buiten kijf staan. Dit wordt in de regeling die hiervoor in de Wvggz wordt getroffen onderstreept.339 Strafrechtelijke gegevens kunnen ertoe bijdragen een onderbouwd oordeel te
vellen over de vraag of er voldaan wordt aan het gevaarscriterium en of er een noodzaak is
om over te gaan tot een dwangopname. Om hieraan invulling te geven is er door het OM
onmiskenbaar met grote inzet en voortvarendheid gewerkt aan een uniforme werkwijze
voor de verstrekking van de strafrechtelijke gegevens in de Bopz-procedure. Hiervan
getuigen de werkinstructies voor zowel de parketsecretarissen als de betrokken politie­
ambtenaren. Daarbij is ook zeker aandacht geweest voor de bescherming van de privacy
van betrokkenen, doordat er afspraken zijn gemaakt over de anonimisering van de politiegegevens en de selectie daarvan op relevantie voor de beoordeling van het gevaars­
criterium. Dat laat echter onverlet dat deze gegevensverstrekking op rechtmatige wijze dient
plaats te vinden. Hierover is weliswaar door het OM advies ingewonnen en de kwestie is
ook binnen diverse overlegorganen besproken, maar uiteindelijk zijn op de openstaande
vragen over de wettelijke grondslag voor de gegevensuitwisseling geen afdoende
antwoorden geformuleerd.
De belangrijkste algemene bevinding is dan ook, dat het OM naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie Hoekstra feitelijk is begonnen met het voegen van strafrechtelijke gegevens in het Bopz-dossier, zonder voldoende duidelijk vast te stellen of het hiertoe
op grond van de actuele gegevensbeschermingswetgeving wel in alle gevallen bevoegd
was en zonder zich voldoende rekenschap te geven van de voorwaarden hierbij in acht
dienden te worden genomen.
Ongetwijfeld heeft de complexe structuur van de regelgeving die betrekking heeft op de
bescherming van persoonsgegevens hieraan bijgedragen. Daar staat echter tegenover dat
het doel van de wetgeving bescherming persoonsgegevens, waar ook het OM aan
gebonden is, dreigt te worden ondergraven, indien gegevens worden verstrekt terwijl geen
helderheid bestaat over de hierop betrekking hebbende privacyregelgeving en er ook onvoldoende duidelijkheid is over de bevoegdheden, verantwoordelijkheden en waarborgen die
bij de verstrekking van persoonsgegevens in acht moeten worden genomen. Van het OM
mag als bestuursorgaan in het kader van het beginsel van zorgvuldigheid worden verwacht
dat het afdoende onderzoek doet naar de wettelijke grondslag van gegevensverstrekking.
Daarin is het OM tekortgeschoten.

339

rapport

§ 5.8.1 en § 5.8.2.

| Gedeelde informatie

83

Ondanks de vragen en onduidelijkheden die er kennelijk bij het OM zijn blijven bestaan over
de grondslag van de informatieverstrekking en als gevolg daarvan ook over de rechtmatigheid ervan, heeft dit er niet aan in de weg gestaan, tot verstrekking van strafrechtelijke
informatie over te gaan. Dat hiermee een zwaarwegend belang gediend is, kan voor de
handelwijze van het OM geen voldoende juridische rechtvaardiging vormen. Kennelijk is
aan het belang om de Bopz-rechter van de betreffende gegevens te voorzien voorrang
gegeven, zonder de rechtmatigheidsvraag die in dit verband doorslaggevend behoort te
zijn, eerst te beantwoorden.
Eenzelfde opmerking kan worden gemaakt ten aanzien van de verstrekking van reclasserings- en NIFP-rapportages en gegevens uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen
zoals deze in het kader van een pilot hebben plaatsgevonden in drie arrondissementen.340
Nog los van de vraag of hiervoor een wettelijke grondslag kan worden aangewezen, blijkt
uit de evaluatie van de pilot dat NIFP-rapportages en de gegevens uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen voor de besluitvorming van de rechter geen toegevoegde
waarde hadden en dat dit voor reclasseringsrapportages die geen betrekking hadden op de
actuele situatie van de betrokkene evenmin het geval was. Op grond hiervan is besloten
deze informatie met ingang van 7 juli 2017 niet meer te verstrekken.341 Dat laat onverlet, dat
de betrokken informatie gedurende de periode dat de pilot liep, wel is verstrekt terwijl dat
kennelijk overbodig was, zodat de vraag kan worden gesteld of hierbij door het OM de
beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit in acht zijn genomen. Het was beter
geweest als in een vroeger stadium was nagegaan of deze privacygevoelige informatie kon
bijdragen aan de oordeelsvorming van de rechter. Dat werpt de vraag op of door het OM
wel voldoende zelfstandige invulling is gegeven aan de toepassing van de beginselen van
subsidiariteit en proportionaliteit bij de verstrekking van deze gegevens. Het lijkt erop dat er
voor het vraagstuk van persoonsgegevensbescherming bij de uitvoering van de pilot niet
veel aandacht is geweest en dat vooral de ketensamenwerking en het nut van de informatie-­
uitwisseling voorop heeft gestaan. De vragen die in de opzet van de pilot zijn gesteld over
de voorwaarden waaronder de informatie-uitwisseling kon plaatsvinden342 hadden moeten
worden beantwoord vóórdat daadwerkelijk met de informatieverstrekking werd begonnen.
Daardoor heeft de wijze waarop door het OM uitvoering is gegeven aan het verstrekken van
strafrechtelijke gegevens in de pilot niet met de vereiste zorgvuldigheid plaatsgevonden.

Rechtmatigheid gegevensverstrekking

De uitkomsten van de onderzoeksbevindingen komen erop neer, dat voor het verstrekken
van informatie uit de registratiesystemen van de Veiligheidshuizen een eenduidige grondslag ontbreekt. De verstrekking van deze informatie gedurende de looptijd van de pilot heeft
derhalve niet in overeenstemming met de toepasselijke privacyregelgeving plaatsgevonden.
Voor het verstrekken door het OM van justitiële documentatie, politiemutaties, reclasserings- en NIFP-rapportages alsmede informatie uit de sociale omgeving van de betrokkene
kan wel een wettelijke grondslag worden geconstrueerd. De term ‘geconstrueerd’ is hierbij
niet zonder betekenis gebruikt, want een expliciete grondslag voor een verstrekking ten
behoeve van de beoordeling van dwangopnamen van personen, die vanwege hun psychische
toestand een gevaar voor de samenleving kunnen vormen, is in de huidige wetgeving – in
tegenstelling tot in de toekomstige Wvggz – niet als zodanig geformuleerd. Daarom is
gekeken naar de bepalingen die in algemene zin verstrekking van strafvorderlijke en politie-

340

§ 5.7.
§ 3.4.3 en § 3.4.4.
342 Pilotproject Voorbereiden en indienen verzoekschrift. Optimalisering actieve verzoekersrol OM, 3 mei 2016, p. 5, te weten:
“1.Met welke wettelijke aspecten (denk aan o.a. medisch beroepsgeheim en de privacywetgeving) moet bij de informatie-­
uitwisseling rekening worden gehouden? 2.Onder welke voorwaarden verstrekt de ketenpartner informatie en op welke wijze
wordt met deze voorwaarden in het proces rekening gehouden? 3.Hoe wordt in het proces met de informatie omgegaan en
waar wordt welke informatie uiteindelijk gearchiveerd? Voor hoelang is dit? Welke voorwaarden gelden hierbij?”.
341

84

gegevens aan derden mogelijk maken, namelijk de artikelen 39f Wjsg en 20 Wpg. Dat in
deze bepalingen aanknopingspunten kunnen worden gevonden op grond waarvan het OM
strafvorderlijke gegevens en politiemutaties aan de Bopz-rechter kan verstrekken, maakt
een dergelijke verstrekking echter nog niet zonder meer rechtmatig. Daarvoor moet ook
worden voldaan aan overige vereisten die daaraan in de wet worden gesteld. Zo mag een
verstrekking slechts plaatsvinden als er een zwaarwegend algemeen belang in het spel is.
Verder is van belang in het oog te houden dat uit de praktijk zoals deze is geschetst in § 3.4
- 3.4.4, naar voren komt dat de gegevensverstrekking door het OM in het kader van de
Bopz-procedure een structureel en geen incidenteel karakter heeft.
De Wpg biedt voor een structurele verstrekking van politiemutaties aan derden twee mogelijkheden. Dat zou kunnen op grond van art. 18 Wpg, maar dat dient in een AMvB te zijn
uitgewerkt, hetgeen thans niet het geval is. Voorts kan aansluiting worden gezocht bij art. 20
Wpg. Het tweede lid van dit artikel stelt echter de eis dat voor een structurele verstrekking
aan derden in het kader van een samenwerkingsverband, een zogenaamd ‘art. 20 besluit’
vereist is. In een dergelijk besluit dient het zwaarwegend algemeen belang te worden
omschreven en moet in detail worden uitgewerkt welke gegevens mogen worden verstrekt
en aan wie. Nu een dergelijk besluit ten tijde van de onderzoeksperiode niet voorhanden
was, is in § 5.5.2 en § 5.5.3 geconcludeerd dat voor de verstrekking van politiemutaties
weliswaar een grondslag kan worden gevonden in art. 20 lid 1 Wpg, maar dat de verstrekking van de politiegegevens wegens het ontbreken van een ‘art. 20 besluit’ in de onderzochte periode niet rechtmatig heeft plaatsgevonden. Daarvoor draagt het OM als een van
de betrokken gezagsdragers en procespartij in de Bopz-procedure die de politiemutaties
opvraagt en aan de rechter door verstrekt, mede verantwoordelijkheid.
Voor zover het gaat om het verstrekken van strafvorderlijke gegevens in de zin van de Wjsg
ligt de beantwoording van de in dit onderzoek gestelde vraag gecompliceerder. Art. 39f
Wjsg is, anders dan art. 20 Wpg, niet geschreven voor een structurele verstrekking van
strafvorderlijke gegevens aan derden. Dat blijkt uit de wetsgeschiedenis en ook de
Aanwijzing Wjsg, waaruit naar voren komt dat per concreet geval of verzoek van een derde
om strafvorderlijke gegevens, door het OM moet worden bepaald of er een zwaarwegend
algemeen belang is deze te verstrekken. Dus rijst de vraag of art. 39f lid 1 sub a en b Wjsg
wel als grondslag kan fungeren voor een stelselmatige verstrekking in het kader van de
Bopz. Die vraag klemt te meer nu in de toekomstige Wvggz wel voorzien is in een expliciete
wettelijke grondslag voor de verstrekking van justitiële en strafvorderlijke gegevens ten
behoeve van de beoordeling van een verzoek tot het uitvaardigen van een zorgmachtiging.343 Moet hier nu a contrario uit worden afgeleid dat art. 39f Wjsg hiertoe thans onvoldoende grondslag biedt? Dat hierover op zijn minst onduidelijkheid bestaat, kan worden
afgeleid uit hetgeen hierover in de wetsgeschiedenis van de Wvggz zoals besproken in
§ 5.8.1 is opgemerkt. Uitgaande van een strikte interpretatie van de regelgeving kan gesteld
worden dat het OM bij deze stand van zaken te ver op de komende wetgeving vooruitloopt.
Daartegenover staat dat de noodzaak de rechter te voorzien van relevante strafrechtelijke
gegevens als op grond daarvan een actuele dreiging van de betrokkene voor derden kan
worden afgeleid evident lijkt. Dat geldt zeker als dit gevaar bij de rechter, zonder de toevoeging van deze gegevens aan het dossier, niet bekend wordt. Het OM kan bovendien uit
hoofde van zijn taak in het kader van de Bopz verplicht worden geacht om levens van
derden te beschermen als het over informatie beschikt dat een dergelijk gevaar dreigt.
Daarom lijkt het gerechtvaardigd, zolang er niet voorzien is in een duidelijke en expliciete
wettelijke grondslag voor de verstrekking van deze gegevens, bij wijze van overgangs­
regeling art. 39f Wjsg als voldoende wettelijke grondslag te beschouwen en kan de noodzaak om deze gegevens aan de rechter te verschaffen als een zwaarwegend algemeen

343

rapport

§ 5.8.1 en § 5.8.2.

| Gedeelde informatie

85

belang in de zin van art. 39f Wjsg worden beschouwd. De gegevensverstrekking op grond
van art. 39f Wjsg kan dan worden gerechtvaardigd door aan te nemen dat er steeds sprake
is van een zwaarwegend algemeen belang om relevante strafrechtelijke informatie aan de
Bopz-rechter te verstrekken, als in de geneeskundige verklaring, waarmee een Bopzmaatregel wordt verzocht, is vermeld dat er aanleiding bestaat aan te nemen dat van de
betrokkene ten aanzien van wie een verzoek tot een dwangopname wordt gedaan, gevaar
voor derden uitgaat. In een dergelijk geval, waarin de individuele omstandigheden van de
betrokkene aan de hand van de geneeskundige verklaring wordt geconcretiseerd, zou art.
39f Wjsg als grondslag kunnen dienen voor een verstrekking door het OM aan de Bopzrechter, zolang de Wvggz nog niet in werking is getreden. Dat geldt ook voor de (kennelijk
soms voorkomende) situatie dat ten tijde van een verzoek tot een dwangopname bij het OM
informatie bekend is, dat van de betrokkene een acuut en ernstig gevaar uitgaat en dit in de
geneeskundige verklaring niet expliciet is aangekruist.

6.3

Aanbevelingen

In de samenvatting en conclusies ligt besloten dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad
van oordeel is dat het OM bij de uitoefening van zijn taak de wettelijke voorschriften met
betrekking tot de persoonsbeschermingswetgeving op de in § 6.2 genoemde punten niet
naar behoren heeft nageleefd. Op grond van art. 122 Wet RO is de procureur-generaal
bevoegd de minister van dit oordeel in kennis te stellen waarmee de ministeriële verantwoordelijkheid wordt geactiveerd. Daarbij is het primair aan de minister te bepalen of het
oordeel van de procureur-generaal hem aanleiding geeft om stappen te ondernemen en
welke stappen dat zouden moeten zijn. De procureur-generaal kan wel van de gelegenheid
gebruik maken suggesties te doen die de minister bij zijn besluitvorming in overweging kan
nemen. Daarbij behoort aan de kant van de procureur-generaal de nodige terughoudendheid worden betracht.
De hierna volgende aanbevelingen komen voort uit de omstandigheid dat er, wat betreft de
verstrekking van strafrechtelijke informatie in de Bopz-procedure, sprake is van een overgangssituatie in afwachting van de inwerkingtreding van de Wvggz, waarin een en ander in
detail geregeld is. Op het moment van het afsluiten van dit rapport is nog niet bekend
wanneer de nieuwe regelgeving in werking zal treden, maar volgens de laatste berichten
wordt uitgegaan van een inwerkingtreding op 1 januari 2019, afhankelijk van de voortgang
van de behandeling in de Eerste Kamer.344 Op grond van de bevindingen van dit onderzoek
verdient het aanbeveling voor de gesignaleerde knelpunten in de tussenliggende periode
een (tijdelijke) regeling te treffen.
De belangrijkste suggestie is om in afwachting van de inwerkingtreding van de nieuwe
wetgeving, of eigenlijk vooruitlopend hierop, regelgeving uit te vaardigen waarin de grondslag voor de verstrekking van justitiële, strafvorderlijke en politiegegevens in het kader van
de Bopz procedure wordt vastgelegd en met de vereiste waarborgen wordt omkleed.
Daarbij kan aansluiting worden gezocht bij de onderzoeksbevindingen in dit rapport met
betrekking tot de relevante bepalingen in de Wjsg en de Wpg. Voor wat betreft de verstrekking
van politiegegevens zou een algemene maatregel van bestuur kunnen worden uitgevaardigd
op grond van art. 18 Wpg. Daarmee zou beter dan thans het geval is in een rechtsbasis
kunnen worden voorzien die voldoet aan de eisen die daaraan op grond van art. 8 lid 2
EVRM worden gesteld. Dat geldt met name voor de vereisten dat de inmenging in het privéleven voldoende precies omschreven moet zijn en dat de reikwijdte en wijze van uitoefening
van de inmenging tevens kenbaar moet zijn voor de burger.345 Aan die vereisten voldoen de

344
345

86

Brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie 6 juli 2017, Kamerstukken II, 2016/17, 32399, C.
§ 4.3.

algemeen geformuleerde vangnetbepalingen van de Wjsg en de Wpg niet. De werkinstructies
kunnen evenmin als zodanig worden aangemerkt omdat zij niet openbaar zijn en bovendien
niet voorzien in alle waarborgen die in acht moeten worden genomen.
Bij het uitvaardigen van nadere regelgeving om tegemoet te komen aan de thans bestaande
lacunes, zou kunnen worden gekozen tussen twee wegen.
In de eerste plaats zou nu reeds kunnen worden aangesloten bij de wijze waarop de informatievoorziening in de toekomstige Wvggz geregeld zal zijn. Het belangrijkste verschil met
de huidige praktijk zou in dat geval zijn dat de informatie dan in eerste instantie aan de
geneesheer-directeur of psychiater ten behoeve van de voorbereiding van de geneeskundige
verklaring wordt verstrekt, in plaats van aan de rechter en pas in een later stadium, als het
inderdaad komt tot een verzoek tot dwangopname, de informatie ook aan het Bopz-dossier
wordt toegevoegd.346 Vóór het (in eerste instantie) verstrekken van de justitiële en straf­
vorderlijke informatie aan de betrokken psychiater pleit, dat deze hiermee bij de inschatting
van het gevaar dat van de betrokkene uitgaat in zijn geneeskundige verklaring rekening kan
houden. Dat is ook de reden dat in de Wvggz voor deze informatieroute gekozen is. Zolang
de Wvggz niet in werking is getreden kan de informatieverstrekking aan de psychiater op
grond van de Wjsg plaatsvinden zoals hiervoor beschreven. De precieze werkwijze zou
kunnen worden vastgelegd in een aanwijzing van het College van procureurs-generaal. Met
betrekking tot het verstrekken van politiegegevens zou het Besluit politiegegevens kunnen
worden aangepast zodat politiemutaties voor zover deze onder de Wpg vallen in het kader
van art. 18 Wpg ten behoeve van de Bopz-procedure in eerste instantie aan de psychiater
kunnen worden verstrekt.347 In de aanwijzing zouden dan ook nadere (thans ontbrekende)
bepalingen kunnen worden opgenomen over de bewaring en verstrekking/uitwisseling van
gegevens, de bewaartermijn die het OM ten aanzien van deze gegevens in acht dient te
nemen, de vernietiging van de gegevens en de geheimhoudingsplicht. Het voordeel hiervan
is dat de regeling zou aansluiten bij de praktijk zoals deze er zal komen uit te zien als de
Wvggz in werking treedt.
Een andere optie is de huidige praktijk zoveel mogelijk in overeenstemming te brengen met
de vereisten die op grond van het huidige recht op het gebied van gegevensbescherming
daaraan worden gesteld.
Dat zou betekenen dat het opvragen en verstrekken van politiemutaties in het kader van de
Bopz zo spoedig mogelijk in een algemene maatregel van bestuur op grond van art. 18 Wpg
wordt geregeld of in een zogenaamd ‘art. 20 besluit’ op grond van art. 20 lid 2 Wpg wordt
vastgelegd.348 Daarnaast kan ook door het College van procureurs-generaal een aanwijzing
worden gegeven op welke wijze verstrekkingen op grond van art. 20 Wpg kunnen
plaatsvinden.349
Ook bij deze optie verdient het aanbeveling de wijze van verstrekking aan de rechter van
gegevens op grond van de artikelen 8a en 39f Wjsg in een aanwijzing op te nemen, waarin
ook een regeling kan worden getroffen over de bewaring en verstrekking/uitwisseling van
gegevens, de bewaartermijn die het OM ten aanzien van deze gegevens in acht dient te
nemen, de vernietiging van de gegevens en de geheimhoudingsplicht. Bovendien verdient
het overweging de belangrijkste bepalingen van de Werkinstructie Bopz in een aanwijzing

346

§ 5.8.1 en § 5.8.2.
In de toekomstige wetgeving zal op grond van art. 18 Wpg in het Besluit politiegegevens een grondslag komen voor de
­verstrekking van politiegegevens in het kader van de Wvggz, zie § 5.8.1.
348 Kennelijk is hiertoe blijkens de Interne Memo Teamchefs RIK 20 juni 2017 reeds een verzoek gedaan. In de toekomstige
wetgeving zal op grond van art. 18 Wpg in het Besluit politiegegevens een grondslag komen voor de verstrekking van politiegegevens in het kader van de Wvggz gaan bevatten, zie § 5.8.1.
349 Kamerstukken II, 2005/06, 30327, 3, p. 76.
347

rapport

| Gedeelde informatie

87

op te nemen, alsmede de criteria op grond waarvan een afweging dient te worden gemaakt
welke informatie met het oog op de in acht te nemen proportionaliteit en subsidiariteit dient
te worden verstrekt. De evaluatie van de pilot geeft hiertoe al een aantal aanknopingspunten.350

350

88

§ 3.4.3; Evaluatie Pilot BOPZ 13 juni 2017, p. 31-33.

Literatuurlijst en bijlagen

rapport

| Gedeelde informatie

89

Literatuurlijst
Boeken en tijdschriften
•
Comijs, D. ‘De bescherming van bijzondere persoonsgegevens in de Uitvoeringswet AVG’,
NJB 2017, p. 1669-1675
•
Dijkers, W.J.A.M., Doen en laten in de Bopz-machtigingsprocedure. Een onderzoek naar
juridische posities, Reeks Gezondheidsrecht nr. 21, Den Haag: Koninklijke Vermande 2003
•
Fokkens, J.W. en Kirkels-Vrijman, N.N., ‘De procureur-generaal bij de Hoge Raad en het
Openbaar Ministerie. Van hoogste functionaris naar toezichthouder? De relatie van de
procureur-generaal met het Openbaar Ministerie in het verleden, heden en toekomst’ , in:
Bosch e.a. (red.), Twee eeuwen Openbaar Ministerie 1811-2011, Den Haag: Sdu Uitgevers /
Openbaar Ministerie 2011, pp. 191-212
•
Janssen, L., De Kleine Gids Privacy en beroepsgeheim in het sociale domein, tweede
druk, Wolters Kluwer Business 2017
•
Koelewijn, W.I., Privacy en politiegegevens. Over geautomatiseerde normatieve informatieuitwisseling, Leiden University Press, Leiden 2009
•
Kranenburg, H.R. & Verhey, L.F.M., Wet bescherming persoonsgegevens in Europees
perspectief, Deventer: Kluwer 2011
•
Langemeijer, F.F., ‘Tussen blauwe, witte en zwarte jassen. Strafrechtelijke afdoening of een
ggz-traject’, in: G. Knigge e.a. (red.), Gehoord de Procureur-Generaal. Opstellen aan­
geboden aan Prof. mr. J.W. Fokkens ter gelegenheid van zijn afscheid als ProcureurGeneraal bij de Hoge Raad der Nederlanden, Deventer: Wolters-Kluwer, 2016, p. 187-198
•
Meijer, M.E. de, Het openbaar ministerie in civiele zaken, Deventer: Kluwer 2003
•
Moerel, E.M.L. en Prins, J.E.J., Privacy voor de homo digitalis, Deventer: Wolters Kluwer
2016
•
Muijen, P.J.D.J., Politie, informatie en privacy, De Wet politiegegevens toegelicht, Kercke­
bosch en Uitgeverij Paris, Zutphen 2012
•
Rogier, L.J.J., ‘Het OM als bestuursorgaan’, in: E. Bleichrodt, A. Hartmann, P. Mevis, L.
Rogier en B. Salverda (red), Onbegrensd strafrecht, Liber amicorum Hans de Doelder,
Oisterwijk: Wolf Legal Publishers 2013, p. 349-359
•
Silvis, J. en Kirkels-Vrijman, N.N., Rechtshandhaving versterken. Een verkenning naar de
zin en vormgeving van aanvullend toezicht op het openbaar ministerie door de procureurgeneraal bij de Hoge Raad, 2012 (ongepubliceerd)
Commentaren
•
Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (Fundamental Rights Agency - FRA),
de Raad van Europa en de griffie van het Europees Hof voor de rechten van de mens,
Handboek Europese gegevensbeschermingswetgeving, Luxemburg: Bureau voor publi­
caties van de Europese Unie 2014
•
Hert, P. de, Hoefmans, A. en Stevens, L., Commentaar op art. 8 EVRM, par. C.6, in Sdu
Commentaar EVRM, Deel 1 -Materiële bepalingen, Den Haag: Sdu Uitgevers, bijgewerkt
tot 10 juni 2015
•
Mierlo, A.I.M. van, Tekst en Commentaar Burgerlijke Rechtsvordering, art. 42 RV, aant. 3
•
Nouwt, J. e.a., Module Privacy en persoonsgegevens, Kluwer online, via www.navigator.nl
•
Vandelanotte, J. en Haeck, Y. (eds.), Handboek EVRM, Deel 1, Algemene beginselen,
Intersentia: Antwerpen 2005
•
Vandelanotte, J. en Haeck, Y. (eds.), Handboek EVRM, Deel 2, Artikelsgewijze Commentaar,
Volume I, Antwerpen: Intersentia 2004
•
Vlaardingerbroek, P., Tekst en Commentaar Gezondheidsrecht, art. 8 Wet Bopz, aant. 5
•
Wbp-naslag, Autoriteit Persoonsgegevens, te raadplegen via https://autoriteitpersoons­
gegevens.nl/nl/over-privacy/wetten/wbp-naslag

90

Kamerstukken
•
Kamerstukken II 1995/96, 24797, 3
•
Kamerstukken II 1996/97, 25392, 3
•
Kamerstukken II 1997/98, 25392, 7
•
Kamerstukken II 1997/98, 25763, 1
•
Kamerstukken II 1997/98, 25892, 3
•
Kamerstukken II 1999/00, 26855, 3
•
Kamerstukken II 2002/03, 28886, 3
•
Kamerstukken II 2003/04, 28886, 5
•
Kamerstukken II 2005/06, 30327, 3
•
Kamerstukken II 2008/09, 31996, 3
•
Kamerstukken II 2009/10, 32398, 3
•
Kamerstukken II 2009/10, 32399, 3
•
Kamerstukken II 2013/14, 32399, 10
•
Kamerstukken II 2015/16, 29279, 286
•
Kamerstukken II 2015/16, 32399, 25
•
Autoriteit Persoonsgegevens, advies naar aanleiding van de tweede nota van wijziging
van het Wetsvoorstel geestelijke gezondheidszorg, 11 februari 2016, bijlage bij
Kamerstukken II 2015/16, 32399, 38
•
Kamerstukken II 2015/16, 32399, 26
•
Brief van de minister van Veiligheid en Justitie, 29 november 2016, Kamerstukken II
2016-2017, 29279, 357
•
Kamerstukken II 2016/17, 32399, 86
•
College voor de rechten van de mens, Advies Concept tweede nota van wijziging voor het
voorstel van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, oktober 2015, bijlage bij
Kamerstukken II, 2016-2017, 32399, 38
•
Brief van de minister van Veiligheid en Justitie aan Hoekstra, Monitoring uitvoering aan­
bevelingen Commissie Hoekstra d.d. 11 april 2017
•
College van procureurs-generaal, advies van 2 december 2015 (niet gepubliceerd) naar
aanleiding van de tweede nota van wijziging van het wetsvoorstel verplichte geestelijke
gezondheidszorg Kamerstukken II 2015-2016, 32399, 25
•
Handelingen 2014/15, 103, item 43 (Debat Rapport commissie-Hoekstra 1 juli 2015)
•
Notitie privacybeleid 29 april 2011, bijlage bij Kamerstuk I, 31051, E
•
Kamerstukken I, 2016/17, 32399, A
•
Kamerstukken I 2016/17, 31996 en 32399, B
•
Brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie 6 juli 2017, Kamerstukken II, 2016/17,
32399, C
Rapporten
•
College Bescherming Persoonsgegevens, Veiligheidshuis district Bergen op Zoom, onder­
zoek naar de verwerking van persoonsgegevens in het kader van het Justitieel Casus­
overleg en JCO-support, Rapportage van Definitieve Bevindingen, 2011
•
College Bescherming Persoonsgegevens, Veiligheidshuis Fryslan, Onderzoek naar de
verwerking van persoonsgegevens in het kader van het Justitieel Casusoverleg en JCOsupport, Rapportage van Definitieve Bevindingen, 2011
•
Helsloot, I. e.a., Evaluatie Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, WODC en Radboud
Universiteit Nijmegen 2013
•
Hoekstra, R.J., Van Hoorn, E., de Wit, L. en Zuijderhoudt, R., Het rapport van de onder­
zoekscommissie strafrechtelijke beslissingen openbaar ministerie naar aanleiding van de
zaak-Bart van U, Steenwijk: Bariet 2015, bijlage bij Kamerstukken II, 2014/15, 29279, 247
•
Moor-van Vugt, A.J.C. de e.a., Gegevensuitwisseling door Toezichthouders, WODC en
Universiteit van Amsterdam 2012
•
Nauta, O. en Abraham, M., Politie en 'verwarde personen', onderzoek naar optreden van
de politie in relatie tot personen met verward gedrag, WODC 2014

rapport

| Gedeelde informatie

91

•
•

•
•
•

•
•
•

Nauta, O. en Abraham, M., Pilot BOPZ, Verrijking dossiers & zittingsaanwezigheid officier
van justitie, 2017
Rapport van de Derde evaluatiecommissie van de Wet bijzondere opnemingen in ­psychia­
trische ziekenhuizen, Dl. 1: Evaluatierapport: voortschrijdende inzichten, Den Haag: Minis­
terie VWS 2007
Rovers, B. en Hoogeveen, C., Landelijk kader voor de veiligheidshuizen, invoering, ont­
wikkeling en knelpunten, ’s-Hertogenbosch: BVTO en WODC 2016
Smits, J., Sibma, A., Roodnat, J., Struiksma, N. en Schel, R., Glazen Privacy, Knelpunten­
onderzoek Wet politiegegevens (Wpg), WODC 2013
Spronken, T.N.B.M. & Koopmans, P.C., Oriënterend onderzoek OM-implementatie aanbe­
velingen Commissie Hoekstra aangaande: 1. De uitvoering van de Wet DNA-ver­
oordeelden, en 2. De informatie-uitwisseling in het kader van de BOPZ, bijlage bij
Kamerstukken II, 2016/17, 29279, 357
Winter, H.B. e.a., Wat niet weet, wat niet deert, Een evaluatieonderzoek naar de werking
van de Wet bescherming persoonsgegevens in de praktijk, WODC 2008
Zalm, G. van der, Evaluatie Landelijk Convenant Politie GGZ 2012, mei 2016, te raadplegen
via www.google.nl, geraadpleegd op 12 september 2017
Zwenne, G.J. e.a., Eerste fase evaluatie Wet bescherming persoonsgegevens, literatuur­
onderzoek en knelpuntenanalyse, WODC 2007

Internationale regelgeving
•
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden, Rome, 4 november 1950, Trb 1951, 154
•
Verdrag tot bescherming van personen met betrekking tot de geautomatiseerde verwer­
king van persoonsgegevens, Straatsburg, 28 januari 1981, Trb 1988, 7
•
Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 27 november 2008
over de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt in het kader van de
politiële en justitiële samenwerking in strafzaken, PbEU 2008, L350/60
•
Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betref­
fende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van
persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens
•
Richtlijn 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende
de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoons­
gegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de
opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en
betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit
2008/977/JBZ van de Raad
•
Verordening EU 2016/679 van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke
personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens
Wetten en lagere regelgeving
•
Wet bescherming persoonsgegevens, 6 juli 2000, Stb 2000, 302
•
Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, 7 november 2002, Stb. 2002, 552
•
Wet politiegegevens, 21 juli 2007, Stb. 2007, 300
•
Regeling persoonsdossiers strafrechtspleging 15 februari 1994, Stcrt. 1994, 40
•
Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens, Stb. 2004, 130
•
Besluit politiegegevens, Stb. 2007, 550
•
Aanwijzing wet politiegegevens, Stcrt. 2013, 24124
•
Besluit van 6 mei 2013, houdende regels ten aanzien van het landelijk parket en het
functioneel parket, alsmede ten aanzien van het mandateren van bevoegdheden van de
officier van justitie, Stb. 2013, 170
•
Aanwijzing verstrekking van strafvorderlijke gegevens voor buiten de strafrechtspleging
gelegen doeleinden (Aanwijzing Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens) 1 september
2013, Stcrt. 2013, 32596
•
Reclasseringsregeling 1995, Stb. 1994, 875
92

•

Wetsvoorstel Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming, Regels ter
uitvoering van Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van
27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de
verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en
tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming),
PbEU 2016, L 119

Jurisprudentie
•
EHRM 6 september 1978, 5029/71, (Klass e.a./Duitsland), A28
•
EHRM 26 april 1979, 6538/74 (The Sunday Times/Verenigd Koninkrijk), A30, NJ 1980, 146,
(m. nt. E.A. Alkema)
•
EHRM 2 augustus 1984, 8691/79 (Malone/Verenigd Koninkrijk), A82, NJ 1988, 534, (m.nt.
J.V. van Dijk)
•
EHRM, 24 april 1990, 11801/85 (Kruslin/Frankrijk), A176-A
•
EHRM 24 april 1990, 11105/84 (Huvig/Frankrijk), A176-B
•
EHRM 28 oktober 1998, 87/1997/871/1083 (Osman/Verenigd Koninkrijk)
•
EHRM 26 januari 1999, 42293/98 (Adamson/Verenigd Koninkrijk)
•
EHRM 4 mei 2000, 28341/95 (Rotaru/Roemenië), RJD 2000-V
•
EHRM 4 december 2008, 30562/04 en 30566/04 (S. en Marper/Verenigd Koninkrijk), NJ
2009, 410 (m. nt. E.A. Alkema)
•
EHRM 2 maart 2009, 2872/02 (K.U. tegen Finland)
•
EHRM 17 december 2009, 5335/06 (B.B./Frankrijk), EHRC 2010/27 (m. nt. Groothuis), NJB
2010, 323
•
EHRM 17 december 2009, 16428/05 (Gardel/Frankrijk)
•
EHRM 17 december 2009, 22115/06 (M.B./Frankrijk)
•
EHRM 13 november 2012, 24029/07 (M.M./Verenigd Koninkrijk), EHRC 2013/31 (m.nt.
Kranenborg en Latify)
•
EHRM 4 juni 2013, 7841/08 en 57900/12 (Peruzzo en Martens/Duitsland)
•
EHRM 18 september 2014, 21010/10 (Brunet/Frankrijk), EHRC 2015/25
•
RvS 2 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:560
•
CBb 9 juli 2015, ECLI:NL:CBB:2015:192
•
HR 19 juni 1990, ECLI:NL:HR:1990:ZC8556, NJ 1991, 119, m.nt. ThWvV en MS
•
HR 10 juli 2015, ECLI:NL:HR:2015:1834
•
Rb. Rotterdam 13 april 2016, ECLI:RBROT:2016:2699
Beleidsdocumenten
•
Barth, M.A.M en Rookhuyzen, B., Convenant Politie GGZ 2012, 21 december 2011, via
www.ggznederland.nl, geraadpleegd op 12 september 2017
•
Behandelen BOPZ verzoek (politie), 30 juni 2017, intern document
•
BOPZ Werkinstructie Politie 20 juni 2017, intern document
•
Checklist: indicatie gevaar en geestesstoornis Politie 23 december 2016, intern document.
•
Handreiking Informatie-uitwisseling OM in samenwerkingsverbanden, inwerkingtreding
juni 2012, niet gepubliceerd, maar slechts te raadplegen via het interne netwerk (kennisnet)
van het OM
•
Hoekstra, R.J., Monitorplan uitvoering aanbevelingen commissie Hoekstra, bijlage bij
Kamerstukken II, 2015/16, 29279, 320
•
Informatierapport verstrekking politiegegevens BOPZ, 23 december 2016, intern document
•
Inspectie Veiligheid en Justitie en Procureur-Generaal bij de Hoge Raad, Toezichtplan
Inspectie Veiligheid en Justitie en toezicht Procureur-Generaal bij de Hoge Raad (art. 122
Wet RO) naar aanleiding van de Commissie Hoekstra, bijlage bij Kamerstukken II, 2015/16,
29279, 320 (brief Minister 12 mei 2016)
•
Memo OM gewijzigde werkinstructie BOPZ, 22 juni 2017, intern document
•
Ministerie van Veiligheid en Justitie e.a., Factsheet handvat Gegevensuitwisseling in het
zorg- en veiligheidsdomein, een juridisch handvat voor Veiligheidshuizen, via www.veilig­
heidshuizen.nl, geraadpleegd op 7 september 2017
rapport

| Gedeelde informatie

93

•

•
•
•
•

•

•

Ministerie van Veiligheid en Justitie e.a., Gegevensuitwisseling in het zorg- en veilig­heids­
domein, een juridisch handvat voor Veiligheidshuizen, via www.veilig­
heids­
huizen.nl,
geraadpleegd op 7 september 2017
Ministerie van Veiligheid en Justitie, Factsheet Landelijk Kader Veiligheidshuizen, 2013,
via www.veiligheidshuizen.nl, geraadpleegd op 7 september 2017
Ministerie van Veiligheid en Justitie, Landelijk Kader Veiligheidshuizen. Vóór en dóór
partners, 2013, via www.veiligheidshuizen.nl, geraadpleegd op 7 september 2017
Openbaar Ministerie, Integrale ketenbrede voortgangsrapportage Verbeterprogramma
Maatschappelijke Veiligheid, bijlage bij Kamerstukken II, 2015/16, 29279, 320
Openbaar Ministerie, Verbeterprogramma Maatschappelijke Veiligheid. Maatregelen OM
na onderzoeksrapport commissie Hoekstra naar aanleiding van de zaak Van U., bijlage bij
Kamerstukken II, 2015/16, 29279, 286 (brief Minister 20 november 2015)
Werkinstructie BOPZ. Handleiding voor Bopz-medewerkers, 23 maart 2016, intern docu­
ment (horizontale werkafspraken die geen onderdeel vormen van door het College
vastgesteld beleid). In digitale publicatie te raadplegen via www.hogeraad.nl/publicaties
Werkinstructie Bopz. Handleiding voor de Bopz-medewerkers, 7 juli 2017, intern docu­
ment (horizontale werkafspraken die geen onderdeel vormen van door het College
vastgesteld beleid). In digitale publicatie te raadplegen via www.hogeraad.nl/publicaties

Overig
•
Modelprivacyconvenant Veiligheidshuizen, voorheen raadpleegbaar op www.veiligheids­
huizen.nl, d.d. 7 september 2017 via www.google.nl-> https://www.veiligheidshuizen.nl/
doc/publicaties/modelconvenant-veiligheidshuizen_ob.pdf
•
Pilotproject Voorbereiden en indienen verzoekschrift. Optimalisering actieve verzoekersrol
OM versie 1.2. Openbaar Ministerie 3 mei 2016, intern document

94

Bijlage 1 Wetteksten
Wet op de rechterlijke organisatie
Artikel 122
1 Indien naar het oordeel van de procureur-generaal bij de Hoge Raad het openbaar
ministerie bij de uitoefening van zijn taak de wettelijke voorschriften niet naar behoren
handhaaft of uitvoert, kan hij Onze Minister daarvan in kennis stellen.
2 Op verzoek van de procureur-generaal worden hem vanwege het College van procureursgeneraal de inlichtingen verstrekt die hij nodig acht en worden hem de desbetreffende
stukken overgelegd.
Grondwet
Artikel 10
1 Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiedi­
ging van zijn persoonlijke levenssfeer.
2 De wet stelt regels ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer in verband met het
vastleggen en verstrekken van persoonsgegevens.
3 De wet stelt regels inzake de aanspraken van personen op kennisneming van over hen
vastgelegde gegevens en van het gebruik dat daarvan wordt gemaakt, alsmede op
verbetering van zodanige gegevens.
Het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden
Artikel 8. Recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven
1 Een ieder heeft recht op respect voor zijn privé leven, zijn familie- en gezinsleven, zijn
woning en zijn correspondentie.
2 Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht,
dan voor zover bij de wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk
is in het belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch
welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de
bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de
rechten en vrijheden van anderen.
Wet bescherming persoonsgegevens
Artikel 1
In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
a. persoonsgegeven: elk gegeven betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare
natuurlijke persoon;
b. verwerking van persoonsgegevens: elke handeling of elk geheel van handelingen met
betrekking tot persoonsgegevens, waaronder in ieder geval het verzamelen, vastleggen,
ordenen, bewaren, bijwerken, wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken, verstrekken door
middel van doorzending, verspreiding of enige andere vorm van terbeschikking­stelling,
samenbrengen, met elkaar in verband brengen, alsmede het afschermen, uitwissen of
vernietigen van gegevens;
c. bestand: elk gestructureerd geheel van persoonsgegevens, ongeacht of dit geheel van
gegevens gecentraliseerd is of verspreid is op een functioneel of geografisch bepaalde
wijze, dat volgens bepaalde criteria toegankelijk is en betrekking heeft op verschillende
personen;
d. verantwoordelijke: de natuurlijke persoon, rechtspersoon of ieder ander die of het bestuurs­
orgaan dat, alleen of te zamen met anderen, het doel van en de middelen voor de
verwerking van persoonsgegevens vaststelt;
e. bewerker: degene die ten behoeve van de verantwoordelijke persoonsgegevens verwerkt,
zonder aan zijn rechtstreeks gezag te zijn onderworpen;
f. betrokkene: degene op wie een persoonsgegeven betrekking heeft;
g. derde: ieder, niet zijnde de betrokkene, de verantwoordelijke, de bewerker, of enig persoon
die onder rechtstreeks gezag van de verantwoordelijke of de bewerker gemachtigd is om
persoonsgegevens te verwerken;
rapport

| Gedeelde informatie

95

h. ontvanger: degene aan wie de persoonsgegevens worden verstrekt;
i. toestemming van de betrokkene: elke vrije, specifieke en op informatie berustende wils­
uiting waarmee de betrokkene aanvaardt dat hem betreffende persoonsgegevens worden
verwerkt;
j. Onze Minister: Onze Minister van Veiligheid en Justitie;
k. het College bescherming persoonsgegevens of het College: het College als bedoeld in
artikel 51;
l. functionaris: de functionaris voor de gegevensbescherming als bedoeld in artikel 62;
m. voorafgaand onderzoek: een onderzoek als bedoeld in artikel 31;
n. verstrekken van persoonsgegevens: het bekend maken of ter beschikking stellen van
persoonsgegevens;
o. verzamelen van persoonsgegevens: het verkrijgen van persoonsgegevens;
p. de Kaderwet: de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen;
q. bindende aanwijzing: de zelfstandige last die wegens een overtreding wordt opgelegd;
r. zelfstandige last: de enkele last tot het verrichten van bepaalde handelingen, bedoeld in
artikel 5:2, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht, ter bevordering van de
naleving van wettelijke voorschriften.
Artikel 2
1 Deze wet is van toepassing op de geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde verwerking van
persoonsgegevens, alsmede de niet geautomatiseerde verwerking van persoons­
gegevens die in een bestand zijn opgenomen of die bestemd zijn om daarin te worden
opgenomen.
2 Deze wet is niet van toepassing op verwerking van persoonsgegevens:
a. ten behoeve van activiteiten met uitsluitend persoonlijke of huishoudelijke doeleinden;
b. door of ten behoeve van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, bedoeld in de Wet op de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002;
c. ten behoeve van de uitvoering van de politietaak, bedoeld in de artikelen 3 en 4, eerste lid,
van de Politiewet 2012;
d. die is geregeld bij of krachtens de Wet basisregistratie personen;
e. ten behoeve van de uitvoering van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en
f. ten behoeve van de uitvoering van de Kieswet.
3 Deze wet is niet van toepassing op verwerking van persoonsgegevens door de krijgs­
macht indien Onze Minister van Defensie daartoe beslist met het oog op de inzet of het ter
beschikking stellen van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internatio­
nale rechtsorde. Van de beslissing wordt zo spoedig mogelijk mededeling gedaan aan het
College.
Artikel 6
Persoonsgegevens worden in overeenstemming met de wet en op behoorlijke en zorgvuldige
wijze verwerkt.
Artikel 7
Persoonsgegevens worden voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden verzameld.
Artikel 8
Persoonsgegevens mogen slechts worden verwerkt indien:
a. de betrokkene voor de verwerking zijn ondubbelzinnige toestemming heeft verleend;
b. de gegevensverwerking noodzakelijk is voor de uitvoering van een overeenkomst waarbij
de betrokkene partij is, of voor het nemen van precontractuele maatregelen naar
aanleiding van een verzoek van de betrokkene en die noodzakelijk zijn voor het sluiten
van een overeenkomst;
c. de gegevensverwerking noodzakelijk is om een wettelijke verplichting na te komen
waaraan de verantwoordelijke onderworpen is;
96

d. de gegevensverwerking noodzakelijk is ter vrijwaring van een vitaal belang van de betrok­
kene;
e. de gegevensverwerking noodzakelijk is voor de goede vervulling van een publiek­
rechtelijke taak door het desbetreffende bestuursorgaan dan wel het bestuursorgaan
waaraan de gegevens worden verstrekt, of
f. de gegevensverwerking noodzakelijk is voor de behartiging van het gerechtvaardigde
belang van de verantwoordelijke of van een derde aan wie de gegevens worden verstrekt,
tenzij het belang of de fundamentele rechten en vrijheden van de betrokkene, in het
bijzonder het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer, prevaleert.
Artikel 9
1 Persoonsgegevens worden niet verder verwerkt op een wijze die onverenigbaar is met de
doeleinden waarvoor ze zijn verkregen.
2 Bij de beoordeling of een verwerking onverenigbaar is als bedoeld in het eerste lid, houdt
de verantwoordelijke in elk geval rekening met:
a. de verwantschap tussen het doel van de beoogde verwerking en het doel waarvoor de
gegevens zijn verkregen;
b. de aard van de betreffende gegevens;
c. de gevolgen van de beoogde verwerking voor de betrokkene;
d. de wijze waarop de gegevens zijn verkregen en
e. de mate waarin jegens de betrokkene wordt voorzien in passende waarborgen.
3 Verdere verwerking van de gegevens voor historische, statistische of wetenschappelijke
doeleinden, wordt niet als onverenigbaar beschouwd, indien de verantwoordelijke de
nodige voorzieningen heeft getroffen ten einde te verzekeren dat de verdere verwerking
uitsluitend geschiedt ten behoeve van deze specifieke doeleinden.
4 De verwerking van persoonsgegevens blijft achterwege voor zover een geheimhoudings­
plicht uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift
Artikel 10
1 Persoonsgegevens worden niet langer bewaard in een vorm die het mogelijk maakt de
betrokkene te identificeren, dan noodzakelijk is voor de verwerkelijking van de doeleinden
waarvoor zij worden verzameld of vervolgens worden verwerkt.
2 Persoonsgegevens mogen langer worden bewaard dan bepaald in het eerste lid voor
zover ze voor historische, statistische of wetenschappelijke doeleinden worden bewaard,
en de verantwoordelijke de nodige voorzieningen heeft getroffen ten einde te verzekeren
dat de desbetreffende gegevens uitsluitend voor deze specifieke doeleinden worden
gebruikt.
Artikel 11
1 Persoonsgegevens worden slechts verwerkt voor zover zij, gelet op de doeleinden
waarvoor zij worden verzameld of vervolgens worden verwerkt, toereikend, ter zake
dienend en niet bovenmatig zijn.
2 De verantwoordelijke treft de nodige maatregelen opdat persoonsgegevens, gelet op de
doeleinden waarvoor zij worden verzameld of vervolgens worden verwerkt, juist en
nauwkeurig zijn.
Artikel 13
De verantwoordelijke legt passende technische en organisatorische maatregelen ten uitvoer
om persoonsgegevens te beveiligen tegen verlies of tegen enige vorm van onrechtmatige
verwerking. Deze maatregelen garanderen, rekening houdend met de stand van de techniek
en de kosten van de tenuitvoerlegging, een passend beveiligingsniveau gelet op de risico's
die de verwerking en de aard van te beschermen gegevens met zich meebrengen. De maatregelen zijn er mede op gericht onnodige verzameling en verdere verwerking van persoonsgegevens te voorkomen.

rapport

| Gedeelde informatie

97

Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
Artikel 8
1 Alvorens op het verzoek tot het verlenen van een voorlopige machtiging te beschikken,
hoort de rechter degene ten aanzien van wie de machtiging is verzocht, tenzij de rechter
vaststelt dat de betrokkene niet bereid is zich te doen horen. Indien de betrokkene in
Nederland verblijft, maar buiten staat is zich naar de rechtbank te begeven, zal de rechter,
door de griffier vergezeld, hem te zijner verblijfplaats horen. Indien de betrokkene reeds
in een psychiatrisch ziekenhuis of in een ziekenhuis, niet zijnde een psychiatrisch
ziekenhuis, verblijft, wordt de rechter, vergezeld van de griffier, door het ziekenhuis in de
gelegenheid gesteld hem aldaar te horen. Indien de betrokkene niet in Nederland verblijft,
wordt de verdere behandeling van het verzoek tot het verlenen van een voorlopige
machtiging aangehouden totdat hij in Nederland kan worden gehoord.
2 De betrokkene die minderjarig is, onder curatele is gesteld dan wel ten behoeve van wie
een mentorschap is ingesteld, is bekwaam in deze procedure in rechte op te treden.
3 De rechter geeft het bestuur van de raad voor rechtsbijstand last tot toevoeging van een
raadsman aan de betrokkene, tenzij de betrokkene daartegen bedenkingen heeft. De
artikelen 38, 39, 45 tot en met 49, 50, eerste lid, en 51 van het Wetboek van Strafvordering
zijn van overeenkomstige toepassing.
4 De rechter doet zich, zo mogelijk, voorlichten door:
a. degene die het verzoek, bedoeld in artikel 4, heeft ingediend;
b. de echtgenoot;
c. degene door wie de betrokkene wordt verzorgd;
d. de ouders van de betrokkene die het gezag uitoefenen;
e. de voogd, de curator of de mentor van de betrokkene;
f. de instelling of psychiater die de betrokkene behandelt of begeleidt;
g. degene die de verklaring, bedoeld in artikel 5, heeft afgegeven.
5 De rechter kan zich doen voorlichten door een of meer van de in artikel 4 bedoelde
bloedverwanten die het verzoek niet hebben ingediend.
6 De rechter kan onderzoek door deskundigen bevelen en is bevoegd deze deskundigen
alsmede getuigen op te roepen. De rechter roept de door de betrokkene opgegeven
deskundigen en getuigen op, tenzij hij van oordeel is dat door het achterwege blijven
daarvan de betrokkene redelijkerwijs niet in zijn belangen kan zijn geschaad. Indien hij
een opgegeven deskundige of getuige niet heeft opgeroepen, vermeldt hij de reden
daarvan in de beschikking.
7 Indien de rechter dit gewenst oordeelt, kan hij de personen, bedoeld in het vierde lid,
onder a en g verplichten te verschijnen.
8 Indien de rechter zich doet voorlichten door een of meer der personen, bedoeld in het
vierde, vijfde en zesde lid, buiten tegenwoordigheid van de betrokkene, wordt de zakelijke
inhoud van de verstrekte inlichtingen aan de betrokkene medegedeeld.
9 De betrokkene of zijn raadsman wordt in de gelegenheid gesteld zijn zienswijze kenbaar
te maken naar aanleiding van de mededelingen en verklaringen van de personen,
bedoeld in het vierde, vijfde en zesde lid.
10 Kosten van getuigen en deskundigen in verband met de toepassing van het zesde lid,
komen ten laste van 's Rijks kas.
Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
Artikel 1
In deze wet en de daarop rustende bepalingen wordt verstaan onder:
a. justitiële gegevens: bij algemene maatregel van bestuur te omschrijven persoons­
gegevens of gegevens over een rechtspersoon inzake de toepassing van het strafrecht of
de strafvordering;
b. strafvorderlijke gegevens: persoonsgegevens of gegevens over een rechtspersoon die
zijn verkregen in het kader van een strafvorderlijk onderzoek en die het openbaar
ministerie in een strafdossier of langs geautomatiseerde weg verwerkt;

98

c. persoonsdossier: een dossier waarin zijn opgenomen de aan rechterlijke autoriteiten
uitgebrachte rapporten over onderzoeken naar het gedrag of de levensomstandigheden
van een natuurlijk persoon in verband met tegen hem aanhangige strafzaken, de
tenuitvoerlegging van aan hem opgelegde straffen of maatregelen of zijn reclassering;
(…)
Artikel 8a
1 Voorzover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, kan het
College van procureurs-generaal in de gevallen waarin het ingevolge artikel 39e of 39f
bevoegd is strafvorderlijke gegevens te verstrekken, justitiële gegevens verstrekken.
2 De artikelen 39e, derde lid, en 39f, tweede lid, onder a, en derde lid, zijn van overeen­
komstige toepassing.
Artikel 39e
1 Voorzover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, kan het
College van procureurs-generaal aan de volgende personen of instanties strafvorderlijke
gegevens verstrekken:
a. Nederlandse rechterlijke ambtenaren en rechterlijke ambtenaren van Aruba, Curaçao, Sint
Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba;
b. Onze Minister;
c. lichamen of personen aan wie krachtens artikel 257ba van het Wetboek van Strafvordering
de bevoegdheid is toegekend een strafbeschikking uit te vaardigen;
d. ambtenaren van politie als bedoeld in artikel 2, onder a, van de Politiewet 2012 en
ambtenaren van politie als bedoeld in artikel 2, onder c en d, voor zover zij zijn aangesteld
voor de uitvoering van de politietaak;
e. ambtenaren als bedoeld in artikel 141, onderdeel c en d, van het Wetboek van
Strafvordering;
f. buitengewone opsporingsambtenaren als bedoeld in artikel 142, eerste lid, van het
Wetboek van Strafvordering;
g. instanties die belast zijn met de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen of
handelingen, beslissingen van de officier van justitie dan wel van vrijheidsbenemende
straffen of maatregelen;
h. verantwoordelijken voor de verwerking van politiegegevens als bedoeld in artikel 1, eerste
lid, onderdeel f, van de Wet politiegegevens;
i. bewaarders als bedoeld in artikel 118, eerste en tweede lid, van het Wetboek van
Strafvordering;
j. andere autoriteiten in het buitenland als bedoeld in onderdeel a en instanties die
ingevolge het internationaal recht een taak hebben in het kader van de strafrechtspleging.
2 Het College van procureurs-generaal verstrekt aan de ambtenaren die werkzaam zijn ten
behoeve van de justitiële documentatie strafvorderlijke gegevens.
3 Het College van procureurs-generaal kan strafvorderlijke gegevens verstrekken aan een
internationaal orgaan of aan een internationaal strafgerecht voorzover dit voortvloeit uit
een Verdrag.
4 Het College van procureurs-generaal kan strafvorderlijke gegevens verstrekken aan
rechterlijke ambtenaren in een ander land of aan een internationaal orgaan in het
buitenland, ten behoeve van de strafrechtspleging.
5 Strafvorderlijke gegevens kunnen worden verstrekt of doorgegeven aan de bevoegde
autoriteit van een andere lidstaat van de Europese Unie of aan een orgaan van de
Europese Unie dat is belast met de ondersteuning en versterking van de wetshand­
havingsdiensten van de lidstaten bij de voorkoming, bestrijding, onderzoek en vervolging
van zware criminaliteit en dat bij algemene maatregel van bestuur is aangewezen.
6 Artikel 8, zevende, achtste en negende lid en artikel 9, eerste lid, tweede volzin, zijn van
overeenkomstige toepassing.

rapport

| Gedeelde informatie

99

Artikel 39f
1 Voorzover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang, kan het
College van procureurs-generaal, onverminderd artikel 39e, aan personen of instanties
voor de volgende doeleinden strafvorderlijke gegevens verstrekken:
a. het voorkomen en opsporen van strafbare feiten,
b. het handhaven van de orde en veiligheid,
c. het uitoefenen van toezicht op het naleven van regelgeving,
d. het nemen van een bestuursrechtelijke beslissing,
e. het beoordelen van de noodzaak tot het treffen van een rechtspositionele of tucht­
rechtelijke maatregel,
f.	het verlenen van hulp aan slachtoffers en anderen die bij een strafbaar feit betrokken zijn, of
g. het verrichten van een privaatrechtelijke rechtshandeling door een persoon of instantie die
met een publieke taak is belast.
2 Het College van procureurs-generaal kan slechts strafvorderlijke gegevens aan personen
of instanties als bedoeld in het eerste lid verstrekken, voorzover die gegevens voor die
personen of instanties:
a. noodzakelijk zijn met het oog op een zwaarwegend algemeen belang of de vaststelling,
de uitoefening of de verdediging van een recht in rechte, en
b. in zodanige vorm worden verstrekt dat herleiding tot andere personen dan betrokkene,
redelijkerwijs wordt voorkomen.
3 De artikelen 8, vierde lid, en 9, eerste lid, tweede volzin, zijn van overeenkomstige
toepassing.
Artikel 52
1 Een ieder die krachtens deze wet de beschikking krijgt over gegevens met betrekking tot
een derde, is verplicht tot geheimhouding daarvan, behoudens voorzover een bij of
krachtens deze wet gegeven voorschrift mededelingen toelaat, dan wel de uitvoering van
de taak met het oog waarop de gegevens zijn verstrekt tot het ter kennis brengen daarvan
noodzaakt.
2 Artikel 272, tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht is niet van toepassing
Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens
Artikel 46
De rapporten die het persoonsdossier vormen zijn afkomstig van:
a. een reclasseringsinstelling als bedoeld in artikel 4 van de Reclasseringsregeling 1995;
b. de raad voor de kinderbescherming;
c. een gecertificeerde instelling als bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet bij de uitvoering
van reclassering;
d. een penitentiaire inrichting als bedoeld in artikel 1, onder b, van de Penitentiaire begin­
selenwet;
e. een inrichting als bedoeld in artikel 1, onder b, van de Beginselenwet verpleging ter be­
schikking gestelden;
f. een inrichting als bedoeld in artikel 1, onder b, van de Beginselenwet justitiële jeugd­
inrichtingen;
g. Onze Minister.
Wet politiegegevens
Artikel 1. (definities)
In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
a. politiegegeven: elk persoonsgegeven dat in het kader van de uitoefening van de
politietaak wordt verwerkt;
(…)

100

Artikel 16. (verstrekking aan opsporingsambtenaren en gezagsdragers)
1 De verantwoordelijke verstrekt politiegegevens aan:
a. buitengewone opsporingsambtenaren als bedoeld in artikel 142 van het Wetboek van
Strafvordering, voor zover zij deze behoeven voor de opsporing van strafbare feiten bij het
onderzoek waarbij zij zijn betrokken;
b. leden van het openbaar ministerie voor zover zij deze behoeven:
1°.in verband met hun gezag of zeggenschap over de politie of over andere personen of
instanties die met de opsporing van strafbare feiten zijn belast, of
2°.voor de uitvoering van andere hun bij of krachtens de wet opgedragen taken;
c. de burgemeesters voor zover zij deze behoeven:
1°.in verband met hun gezag en zeggenschap over de politie, of
2°.in het kader van de handhaving van de openbare orde.
d. de korpschef, het College van procureurs-generaal, Onze Minister van Veiligheid en
Justitie of Onze Minister van Defensie voor zover zij deze behoeven in verband met:
1°.het verrichten van een onderzoek naar aanleiding van klachten, als bedoeld in artikel 70
van de Politiewet 2012, of
2°.disciplinaire bestraffing vanwege niet nakoming van verplichtingen of plichtsverzuim,
als geregeld bij of krachtens artikel 47 van de Politiewet 2012, of
3°.schorsing of ontslag van de ambtenaar van de Koninklijke marechaussee voor zover
werkzaam ter uitvoering van de politietaken, bedoeld in artikel 4, eerste lid, van de
Politiewet 2012 vanwege niet nakoming van verplichtingen of plichtsverzuim als
geregeld bij of krachtens artikel 12 van de Militaire Ambtenarenwet 1931.
2 Op de verstrekkingen, bedoeld in het eerste lid, onderdelen a en d, is artikel 15, tweede
lid, van overeenkomstige toepassing.
Artikel 18. (verstrekking aan derden structureel)
1 Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen personen en instanties worden
aangewezen aan wie of waaraan, met het oog op een zwaarwegend algemeen belang,
politiegegevens worden of kunnen worden verstrekt ter uitvoering van de bij of krachtens
die algemene maatregel van bestuur aan te geven taak.
2 In bijzondere gevallen kan Onze Minister van Veiligheid en Justitie toestemming of
opdracht geven tot het verstrekken van daarbij door hem te omschrijven politiegegevens
voor zover dit noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang. Van de
desbetreffende beschikking wordt mededeling gedaan aan het College bescherming
persoonsgegevens.
Artikel 19. (verstrekking aan derden incidenteel)
In bijzondere gevallen kan de verantwoordelijke, voor zover dit noodzakelijk is met het oog
op een zwaarwegend algemeen belang, in overeenstemming met het bevoegd gezag,
bedoeld in de artikelen 11, 12 en 14 van de Politiewet 2012, beslissen tot het verstrekken van
politiegegevens aan personen of instanties voor de volgende doeleinden:
a. het voorkomen en opsporen van strafbare feiten;
b. het handhaven van de openbare orde;
c. het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven;
d. het uitoefenen van toezicht op het naleven van regelgeving.
Artikel 20. (verstrekking aan derden structureel voor samenwerkingsverbanden)
1 De verantwoordelijke kan, voor zover dit met het oog op een zwaarwegend algemeen
belang noodzakelijk is ten behoeve van een samenwerkingsverband van de politie met
personen of instanties, in overeenstemming met het bevoegd gezag, bedoeld in de
artikelen 11, 12 en 14 van de Politiewet 2012, beslissen tot het verstrekken van politie­
gegevens aan die personen en instanties voor de volgende doeleinden:
a. het voorkomen en opsporen van strafbare feiten;
b. het handhaven van de openbare orde;

rapport

| Gedeelde informatie

101

c. het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven;
d. het uitoefenen van toezicht op het naleven van regelgeving.
2 In de beslissing, bedoeld in het eerste lid, wordt vastgelegd ten behoeve van welk
zwaarwegend algemeen belang de verstrekking noodzakelijk is, ten behoeve van welk
samenwerkingsverband de politiegegevens worden verstrekt, alsmede het doel waartoe
dit is opgericht, welke gegevens worden verstrekt, de voorwaarden onder welke de
gegevens worden verstrekt en aan welke personen of instanties de gegevens worden
verstrekt.
Wetsvoorstel wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
Artikel 5:4
1. Zodra de officier van justitie ambtshalve of op aanvraag met de voorbereiding van een
verzoekschrift voor een zorgmachtiging begint:
a. wijst hij een geneesheer-directeur aan,
b. informeert hij de geneesheer-directeur ten behoeve van diens taak op grond van dit
hoofdstuk, en verstrekt hij aan hem de zelfbindingsver-klaring, voor zover aanwezig, en
gegevens over een voor betrokkene eerder afgegeven machtiging tot voortzetting van de
inbewaringstelling of rechterlijke machtiging als afgegeven op grond van de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, crisismaatregel, machtiging tot
voortzetting van de crisismaatregel of zorgmachtiging,
c. gaat hij na of er politiegegevens als bedoeld in de Wet politiege-gevens of strafvorderlijke
en justitiële gegevens als bedoeld in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens zijn
over betrokkene die relevant kunnen zijn voor de beoordeling van het ernstig nadeel en de
te leveren zorg en verstrekt hij die gegevens aan de geneesheer-directeur, tenzij het
belang van enig strafrechtelijk onderzoek zich daartegen verzet, en
d. verstrekt hij, indien betrokkene geen advocaat heeft, de persoonsge-gevens van
betrokkene aan de rechter, ten behoeve van de last tot toevoeging, bedoeld in artikel 1:7.
2. Zodra de geneesheer-directeur door de officier is aangewezen:
a. informeert hij betrokkene, de vertegenwoordiger, de advocaat en de aanvrager, bedoeld in
artikel 5:3, schriftelijk, dat op aanvraag of ambts-halve een verzoek voor een
zorgmachtiging wordt voorbereid,
b. verstrekt hij de persoonsgegevens van betrokkene aan de patiënten-vertrouwens­persoon,
met als doel betrokkene te kunnen informeren over de mogelijkheid tot advies en bijstand
door een patiëntenvertrouwens-persoon, voor zover betrokkene daarmee instemt,
c. informeert hij betrokkene over de mogelijkheid om zich bij te laten staan door een
familielid of naaste bij het opstellen van de zelfbindings-verklaring, het plan, bedoeld in
artikel 5:5, de zorgkaart en het zorgplan, en
d. informeert hij betrokkene en de vertegenwoordiger schriftelijk over de mogelijkheid van
advies en bijstand aan betrokkene door een patiëntenvertrouwenspersoon.
Artikel 5:17
1. Indien de officier van justitie beslist dat is voldaan aan de criteria voor verplichte zorg,
dient hij onverwijld een verzoekschrift voor een zorgmachtiging bij de rechter in, onder
gelijktijdige uitvoering van artikel 5:16.
2. In het verzoekschrift geeft de officier van justitie gemotiveerd aan waarom deze van
oordeel is dat aan de criteria van verplichte zorg is voldaan, wat het doel is van de
verplichte zorg, welke vormen van verplichte zorg in de zorgmachtiging moeten worden
opgenomen en op welke wijze is voldaan aan de uitgangspunten van artikel 2:1.
3. Bij het verzoekschrift voegt de officier van justitie in elk geval:
a. de medische verklaring;
b. de zorgkaart inclusief de bijlagen;
c. het zorgplan inclusief de bijlagen;
d. de beslissing bedoeld in artikel 5:5, vierde lid, indien de geneesheer-directeur betrokkene
niet in de gelegenheid heeft gesteld zelf een plan van aanpak op te stellen;
e. de bevindingen van de geneesheer-directeur, bedoeld in artikel 5:15;
102

f. de gegevens, bedoeld in artikel 5:4, eerste lid, onderdelen b en c;
g. indien aanwezig, een afschrift van de indicatiestelling, bedoeld in artikel 1.1, eerste lid,
onderdeel e, van de Wet forensische zorg, het verplegings- en behandelingsplan, bedoeld
in de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden, of het geneeskundig
behandelingsplan, bedoeld in de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en de
Penitentiaire beginselenwet in het geval hij om een op een eerdere titel aansluitende
zorgmachtiging verzoekt.
4. Bij het verzoekschrift dient de officier van justitie het door de geneesheer-directeur
opgestelde voorstel voor een zorgmachtiging in waarin in elk geval staat vermeld de:
a. zorg die noodzakelijk is om het ernstig nadeel weg te nemen;
b. wijze waarop rekening wordt gehouden met de voorkeuren van betrokkene, zoals
vastgelegd op de zorgkaart of in de zelfbindingsverklaring;
c. maximale duur van de afzonderlijke vormen van verplichte zorg;
d. wijze waarop de zorgaanbieder en de geneesheer-directeur de kwaliteit van de verplichte
zorg bewaken en toezicht houden op de uitvoering van verplichte zorg in ambulante
omstandigheden;
e. frequentie waarmee en de omstandigheden waaronder het zorgplan en de subsidiariteit,
proportionaliteit, effectiviteit en veiligheid van de verplichte zorg met betrokkene en de
vertegenwoordiger zal worden geëvalueerd en het zorgplan geactualiseerd;
f. zorgaanbieder die wordt belast met de uitvoering van de zorgmach-tiging en zo nodig de
accommodatie;
g. inventarisatie van de essentiële voorwaarden voor maatschappelijke deelname;
h. mogelijkheid tot het verlenen van advies en bijstand door een patiëntenvertrouwens­
persoon.
5. Indien het een verzoekschrift betreft voor een zorgmachtiging naar aanleiding van een
zelfbindingsverklaring voegt de officier van justitie tevens de zelfbindingsverklaring bij
het verzoekschrift.
6. De officier van justitie voegt daarnaast bij het verzoekschrift voor een zorgmachtiging:
a. indien betrokkene minderjarig is, een uittreksel uit het in artikel 244 van Boek 1 van het
Burgerlijk Wetboek bedoelde register, of een verklaring van de griffie van de rechtbank dat
ten aanzien van de minderjarige het register geen gegevens bevat;
b. indien betrokkene onder curatele is gesteld, een uittreksel uit het in artikel 391 van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek bedoelde register;
c. indien ten behoeve van betrokkene een mentorschap is ingesteld, een afschrift van de
beschikking waarbij het mentorschap is ingesteld en die waarbij een mentor is benoemd.
Artikel 8:22
1. Onder de gegevens die op grond van deze wet worden verwerkt, dan wel kunnen worden
verwerkt, worden justitiële en strafvorderlijke gegevens als bedoeld in de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens, politiegegevens als bedoeld in de Wet politiegegevens en
bijzondere gegevens inzake de gezondheid van betrokkene als bedoeld in de Wet
bescherming persoonsgegevens begrepen.
2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld over de wijze
waarop de gegevensverwerkingen die voortvloeien uit deze wet worden ingericht en met
aanvullende waarborgen worden omkleed, waaronder begrepen de technische
standaarden daarvoor.
3. De voordracht voor een krachtens het tweede lid vast te stellen algemene maatregel van
bestuur wordt niet eerder gedaan dan vier weken nadat het ontwerp aan beide kamers
der Staten-Generaal is overgelegd.

rapport

| Gedeelde informatie

103

Artikel 8:23
Het openbaar ministerie zorgt, ten behoeve van de uitvoering van de taak van de officier
van justitie, bedoeld in deze wet, voor het beschikbaar zijn van de volgende gegevens:
a. machtigingen tot voortzetting van de inbewaringstelling en rechter-lijke machtigingen als
afgegeven op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen;
b. crisismaatregelen;
c. machtigingen tot voorzetting van de crisismaatregel;
d. zorgmachtigingen;
e. in voorbereiding zijnde of afgewezen verzoekschriften voor een machtiging tot voorzetting
van de crisismaatregel;
f. in voorbereiding zijnde of afgewezen verzoekschriften voor een zorgmachtiging;
g. in voorbereiding zijnde of afgewezen verzoekschriften als bedoeld in artikel 28a van de
Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten;
h. de aanvragen voor de voorbereiding van een zorgmachtiging, bedoeld in artikel 5:3;
i. medische verklaringen als bedoeld in artikel 5:8, 7:1, 7:11, 8:18 en 8:19;
j. bevindingen van de geneesheer-directeur als bedoeld in artikel 5:15;
k. beslissingen op grond van de artikelen 8:18 en 8:19;
l. zelfbindingsverklaringen.

104

rapport

| Gedeelde informatie

105

106

rapport

| Gedeelde informatie

107

vormgeving
drukwerk

108

VormVijf, Den Haag
Xerox/OBT, Den Haag

Procureur-generaal bij de Hoge Raad
der Nederlanden
Korte Voorhout 8
Postbus 20303
2500 EH Den Haag
070 361 12 67
www.hogeraad.nl