Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 192

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 maart 2014
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de
volgende vragen ter beantwoording voorgelegd aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de brief van 16 december 2013
inzake kwaliteitsafspraken mbo (Kamerstuk 31 524, nr. 189).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 3 maart 2014. De
vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.
Voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-31524-192
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

1

1
Hoe wordt er rekening gehouden met het behalen van de norm in kleine
instellingen, waar het gedrag van één leerling al een daling van resultaten
kan betekenen? Hoe is dat verdisconteerd bij het opstellen van de
normen?
Aan de concrete invulling van de kwaliteitsafspraken, waaronder de
normering, wordt gewerkt. Om rekening te houden met de specifieke
situatie van een instelling ga ik daarbij zoveel mogelijk uit van relatieve
normen. Dat betekent dat zowel scholen die van minder goed naar goed
of van goed naar beter gaan als scholen die al goed presteren en dit
niveau weten vast te houden, financieel beloond worden. Zo worden
zowel grote als kleine scholen uitgedaagd om zich te verbeteren.
2
Is er een overzicht van alle te behalen doelstellingen op alle genoemde
indicatoren? Is er op alle indicatoren een correcte nulmeting? Zo nee, op
welke niet? Hoe wordt daarmee omgegaan bij de eerste resultaatmetingen?
In mijn brief over de kwaliteitsafspraken mbo1 heb ik geschetst hoe het
systeem van kwaliteitsafspraken er op hoofdlijnen uit gaat zien. De exacte
definities van de indicatoren en de details omtrent normering en
bekostiging worden nog uitgewerkt. Eerst dienen de indicatoren te
worden getoetst in de praktijk, waarna ze vastgesteld kunnen worden.
Eenmaal vastgesteld kan in 2015 de nulmeting worden gedaan.
3
Is het voorstel om binnen het mbo2 tot prestatieafspraken te komen in
samenspraak met de mbo-instellingen en overige betrokkenen tot stand
gekomen?
Ja. Samen met de MBO Raad, bestuurders van mbo-scholen, JOB,
docenten (BV MBO) en het bedrijfsleven is op hoofdlijnen invulling
gegeven aan kwaliteitsafspraken. Zo heb ik in het najaar van 2013 een
conferentie georganiseerd om mijn ideeën over de vormgeving van de
kwaliteitsafspraken te toetsen. Daarnaast vindt er periodiek overleg plaats
met de MBO Raad en bestuurders van mbo-scholen.
4
Met wie en op welke wijze overlegt u verder over de verdere invulling van
de prestatieafspraken?
De partijen die betrokken zijn geweest bij de uitwerking op hoofdlijnen
krijgen ook een rol bij de nadere invulling van de kwaliteitsafspraken. Om
ervoor te zorgen dat de invulling van de kwaliteitsafspraken leidt tot een
werkbare en stimulerende aanpak voor iedere mbo-school worden
(ervarings)deskundigen betrokken. De nadere invulling wordt bestuurlijk
geborgd door overleg met bestuurders van mbo-scholen en de MBO
Raad.
5
Zijn de zorgen van direct betrokkenen (zoals onder andere geuit door de
Besturenraad3) over mogelijke risico’s van het maken van prestatieafspraken meegenomen in het voorstel om tot deze afspraken te komen?

1

Kamerstuk 31 524, nr. 189
mbo: middelbaar beroepsonderwijs
3
Zie brief d.d. 9 januari 2014 (Parlisnr. 2014Z00234)
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

2

De Besturenraad stelt in zijn brief d.d. 9 januari 2014 dat de introductie
van de kwaliteitsafspraken in het mbo, en in het bijzonder het voornemen
om goede resultaten op het thema studiesucces financieel te gaan
belonen, zou kunnen leiden tot verschraling van het onderwijsaanbod en
perverse effecten zoals selectie aan de poort.
Met Focus op Vakmanschap is voor het mbo een nieuw fundament gelegd
om de onderwijskwaliteit in brede zin te verhogen. Aanvullend daarop wil
ik met de kwaliteitsafspraken kwaliteitsverbetering op een aantal
specifieke thema’s gericht stimuleren. Dat doe ik o.a. door aan
mbo-scholen die op deze thema’s betere resultaten laten zien een
financiële beloning beschikbaar te stellen. Aangezien het hier gaat om
extra middelen die in omvang beperkt zijn ten opzichte van de totale
begroting van een mbo-school, ben ik van mening dat kans op perverse
effecten gering is.
Omdat het actieplan Focus op Vakmanschap en de Kwaliteitsafspraken
mbo complementair zijn, heb ik geen reden om aan te nemen dat de
kwaliteitsafspraken gaan leiden tot een versmalling van de onderwijstaak.
Bovendien ziet de Inspectie van het Onderwijs hier ook op toe.
Ik zorg ervoor dat bij de ontwikkeling van de indicatoren perverse prikkels
ondervangen worden. Met de sector wordt op dit moment gewerkt aan de
ontwikkeling van de indicatoren. Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn
onder meer dat de indicator betekenis moet hebben voor zowel
bestuurders als docententeams en bovendien een uiting moet zijn van
kwaliteitsverbetering.
6
Kunt u in een tabel een overzicht geven van alle gerealiseerde en
voorgenomen investeringen én alle gerealiseerde en voorgenomen
bezuinigingen en ombuigingen in het mbo, inclusief het groenonderwijs,
die voortvloeien uit de maatregelen uit het regeerakkoord én de begrotingsafspraken 2014, per jaar, voor de jaren 2013 tot en met 2020, inclusief
het netto resultaat (dus de gerealiseerde en voorgenomen investeringen
verrekend met de gerealiseerde en voorgenomen bezuinigingen)?
Ja. In bijlage 1 vindt u een totaalbeeld van intensiveringen en bezuinigingen in het mbo4.
7
Is er binnen de € 250 miljoen die beschikbaar wordt gesteld ook specifiek
aandacht voor de bekostiging van kleinschalige unieke opleidingen?
Ik hecht zeer aan kleinschalige unieke opleidingen. De kwaliteitsafspraken
zijn echter niet gericht op kwaliteitsverbetering op het niveau van
specifieke opleidingen maar op het niveau van de mbo-instelling als
geheel. Het is aan de mbo-school zelf om de doorvertaling te maken. Bij
de verdere uitwerking van de kwaliteitsafpraken worden aan de hand van
simulaties bekostigingseffecten in beeld gebracht. Daarbij zal ook naar de
effecten van de omvang van de instelling worden gekeken. De kwaliteitsafspraken mogen niet onbedoeld negatief voor kleinschalige opleidingen
uitpakken.
8
Wat zijn de consequenties van de kwaliteitsafspraken in het mbo voor
kleinschalige, unieke opleidingen?

4

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

3

Zie het antwoord op vraag 7.
9
Op welke plaats staat het Nederlandse mbo nu wereldwijd?
Het Nederlandse (middelbaar) beroepsonderwijs doet het in internationaal
opzicht goed. Nederland behoort met Oostenrijk, Duitsland en
Denemarken tot de EU-landen met een «world class VET-system».5 Het
resultaat zien we terug op de arbeidsmarkt: onderzoek6 toont aan dat de
Nederlandse beroepsbevolking tot de internationale top hoort als het gaat
om taal- en rekenvaardigheden en probleemoplossend vermogen. Dit
beeld gaat ook op voor mensen met een mbo-opleiding als hoogst
afgerond onderwijsniveau. Zij doen het in vergelijking met mensen met
een vergelijkbare opleiding in het buitenland goed. Maar er zijn ook
verbeterpunten aan te geven. PISA resultaten suggereren dat met name
op het gebied van taal en rekenen verbetering nodig blijft. Ook de positie
van jongeren in de lagere mbo niveaus vormt volgens de OECD een
belangrijke uitdaging.
10
Hoeveel euro heeft de Mbo Tour gekost, uit welke middelen is deze
bekostigd en wat zijn de kwantificeerbare resultaten van de Mbo Tour?
Ik heb van september tot en met januari verschillende regio’s in het land
bezocht om daar in gesprek te gaan met uiteenlopende partijen die
bijdragen aan een goed mbo. De gesprekken heb ik in de lijn van de
discussienotitie «Een Toekomstbestendig MBO» gevoerd. In totaal heb ik 7
bijeenkomsten bijgewoond waarbij ik input uit de praktijk heb opgehaald
die ik zal gebruiken om mijn voorstellen voor een toekomstbestendig mbo
uit te werken. Deze input is cruciaal om voorstellen te kunnen ontwikkelen
die ook gedragen worden door degenen die het mbo in de praktijk
vormgeven. De resultaten zijn echter niet kwantificeerbaar. De MBO Tour
is georganiseerd door OCW-medewerkers en medewerkers van de
mbo-scholen. Een belangrijk deel van de organisatiekosten is dus uit
reguliere personeelsbudgetten betaald. De kosten voor catering, communicatie, logistiek e.d. bedragen in totaal ongeveer € 37.000. Dit bedrag
wordt betaald uit het budget dat gereserveerd is voor opdrachten.
Naar aanleiding van deze gesprekken en de reacties zal ik een reisverslag
met de resultaten van de MBO Tour toesturen aan alle participanten.
Bovendien zend ik u in het voorjaar van 2014 een brief over een toekomstbestendig mbo, waarbij het reisverslag als bijlage meegezonden zal
worden.
11
Is de investering die u van mbo-scholen verwacht om de ambities van het
actieplan Focus op Vakmanschap 2011–2015 waar te maken, iets dat zij
moeten kunnen doen van de € 250 miljoen die het kabinet in het
regeerakkoord extra beschikbaar heeft gesteld? Of vereist het dat er ook
binnen de mbo-scholen gerichte budgetverschuivingen plaatsvinden?
Met Focus op Vakmanschap is er een basis gelegd om de kwaliteit van het
mbo verder te versterken. De implementatie van dit actieplan is dé agenda
voor mbo-scholen. Met de kwaliteitsafspraken beoog ik mbo-scholen
extra te stimuleren de kwaliteit (zichtbaar) te verbeteren. Hiervoor stelt het
kabinet extra geld beschikbaar. Mbo-scholen krijgen een vast budget én
een vrij besteedbare beloning die afhankelijk is van bereikte resultaten op
5
6

Een andere kijk op onderwijs (EU-mededeling, 2012)
Programme for International Assessment of Adult Competence (2013)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

4

de thema’s studiesucces, kwaliteit BPV en VSV (huidig vsv-convenant
loopt door tot en met 2015). Mbo-scholen krijgen zo de ruimte om zelf
keuzes te maken die passen bij hun eigen specifieke situatie.
12
Hoe verhoudt uw voorkeur om te spreken over kwaliteitsafspraken dan
van prestatieafspraken zich tegenover het onderscheid dat bij het
inspectietoezicht geldt tussen kwaliteitsaspecten en deugdelijkheidseisen?
Bestaat er in dezen een risico van fantoomwetgeving, zoals de commissie
Dijsselbloem signaleerde in zijn rapport «Tijd voor onderwijs»7?
Ik geef er de voorkeur aan om te spreken over kwaliteitsafspraken in
plaats van prestatieafspraken omdat ik wil benadrukken dat het gaat om
het realiseren van kwalitatief goed en uitdagend onderwijs. Met een mix
van kwalitatieve en kwantitatieve afspraken stimuleer ik mbo-scholen om
dit doel te bereiken. Met fantoomwetgeving wordt bedoeld dat men een
beeld heeft dat iets wettelijk verplicht is, terwijl hiervan geen sprake is.
Het risico op fantoomwetgeving is niet aanwezig omdat de kwaliteitsafspraken helder in de regelgeving zullen worden verankerd.
13
Behelsde de afstemming met het Ministerie van Economische Zaken (EZ)
méér dan alleen het uitwerken van de consequenties voor het groen mbo
van de aoc’s8? Zo ja, welke andere kwesties van economische aard zijn
dan aan bod gekomen?
Ja. De afstemming behelsde naast de afstemming met betrekking tot het
groen mbo ook de relatie onderwijs-arbeidsmarkt. Dit heeft ertoe
bijgedragen dat in het kader van de kwaliteitsafspraken per mbo-school
het succes van mbo-gediplomeerden op de arbeidsmarkt in beeld zal
worden gebracht. Ook de tevredenheid van (leer)bedrijven over in dienst
genomen mbo’ers wordt per mbo-school in beeld gebracht (als onderdeel
van de bpv-monitor). Er wordt ook een pilot gestart om te onderzoeken of
aan het succes op de arbeidsmarkt een beloning voor de mbo-school kan
worden gekoppeld. Omdat het succes op de arbeidsmarkt van mbo’ers
ook beïnvloed wordt door de situatie op de (regionale) arbeidsmarkt is
ervoor gekozen om eerst via een pilot te onderzoeken of een beloning
voor mbo-scholen een passende prikkel is.
14
Wat klopt er van de bewering van de Besturenraad in hun brief van
9 januari 20149. dat de aanpak met prestatieafspraken perverse prikkels
met zich meebrengt en risico’s op verschraling van het onderwijsaanbod
en ongewenste selectie aan de poort?
Zie het antwoord op vraag 5.
15
Waaruit blijkt dat het koppelen van financiering aan prestatieafspraken tot
een hogere kwaliteit van onderwijs leidt? Zijn er andere financieringswijzen die de kwaliteit kunnen verbeteren, zoals de betrouwbaarheid van
een constante financiering die voldoende is om goed onderwijs te kunnen
bieden?
De mbo-scholen ontvangen zo’n € 3,5 mld. aan reguliere bekostiging. Dit
is een constante financiering die mbo instellingen in staat stelt goed
7

Kamerstuk 31 007, nr. 6
aoc: agrarisch opleidingscentrum
9
Zie brief d.d. 9 januari 2014 (Parlisnr. 2014Z00234)
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

5

onderwijs aan te bieden. De kwaliteitsafspraken zijn voor mij een
belangrijk aanvullend instrument om mbo-scholen te ondersteunen de
onderwijskwaliteit naar een nog hoger plan te tillen. Uit onderzoek blijkt
dat prestatieprikkels in het onderwijs effectief zijn voor het bereiken van
beleidsdoelen en het verbeteren van onderwijskwaliteit. En het blijkt ook
uit de praktijk: de vsv-resultaten laten zien dat het financieel belonen ook
echt werkt in het terugdringen van het aantal vsv’ers.
16
Op welke wijze gaan de cao-afspraken de kwaliteit van onderwijs
stimuleren?
Goed onderwijs vraagt om goed personeel. Via cao-afspraken regelen de
sociale partners de arbeidsvoorwaarden voor het personeel. Deze moeten
aantrekkelijk genoeg zijn om goed personeel te kunnen aantrekken en
voor het onderwijs te kunnen behouden.
17
Op welke wijze kunnen mbo-opleidingen selecteren op het gewenste
niveau van de leerlingen?
Mbo-scholen die goed willen presteren zouden er voor kunnen kiezen om
alleen kansrijke studenten toe te laten. Dit is niet de bedoeling en het
loont bovendien ook niet. Bij het meten van studiesucces zal namelijk
rekening gehouden worden met de vooropleiding van de student en
daarmee met zijn of haar capaciteiten en talenten. Voor een student met
een vooropleiding op een hoger niveau ligt de lat hoger dan voor een
student met een vooropleiding op een lager niveau. Alleen selecteren op
studenten met een hoge vooropleiding levert dus geen voordeel op voor
een instelling.
18
Op welke manier wilt u staven dat het mbo «kwalitatief goed en uitdagend
onderwijs» realiseert?
Kwalitatief en uitdagend onderwijs begint bij professionele onderwijsteams. Deze vormen het hart van goed onderwijs in het mbo. Met het
Nationaal Onderwijsakkoord (NOA) dat onlangs is afgesloten met
werkgevers- en werknemersorganisaties in het onderwijs zet ik hier sterk
op in. Met de kwaliteitsafspraken bouw ik hierop voort. De thema’s uit de
lerarenagenda en het NOA staan daarbij centraal. Het gaat hier veelal om
kwalitatieve afspraken. Mbo-scholen zal worden gevraagd een plan te
maken. Dit ligt in lijn met het lopende werkwijze bij het huidige bestuursakkoord over professionalisering. Ik laat de mbo-scholen publiek over de
voortgang rapporteren. De wijze waarop bespreek ik met de sector.
Kwalitatief goed en uitdagend onderwijs levert betere resultaten op.
Daarom wil ik scholen die op een aantal specifieke thema’s die
maatgevend zijn voor onderwijskwaliteit verbetering laten zien, financieel
belonen.
19
Kan het afrekenen op doorstroom en studiesucces ertoe gaan leiden dat
er een «voorselectie» wordt gemaakt om alleen de meest kansrijke
studenten toe te laten, om de risico’s op uitval en tegenvallend studiesucces te verkleinen? Hoe wordt voorkomen dat op deze wijze geselecteerd gaat worden?
Zie het antwoord op vraag 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

6

20
Welke rol staat u voor ogen voor de Beroepsvereniging docenten MBO
(BVMBO) bij het formuleren van de bekwaamheidseisen van de docenten
in deze sector? In hoeverre worden er waarborgen ingebouwd dat
docenten in het mbo het lerarenregister ook voor de bve10-sector gaan
ervaren als een indicator voor en door de beroepsgroep zelf?
In de Wet BIO is geregeld dat de beroepsgroep een advies opstelt over
bekwaamheidseisen. De Onderwijscoöperatie is door ons erkend als de
vertegenwoordiger van de beroepsgroep. Naar aanleiding van een advies
van de Onderwijsraad uit januari 2014 over het voorstel voor herijkte
bekwaamheidseisen dat de Onderwijscoöperatie in 2013 had ingediend,
hebben wij de Onderwijscoöperatie gevraagd haar voorstel nog eens
kritisch te bezien. Een van de opmerkingen van de Onderwijsraad betreft
de oproep meer recht te doen aan de verschillen tussen het algemeen
voortgezet en het beroepsgericht onderwijs. Ik heb de Onderwijscoöperatie gevraagd de BV MBO te betrekken, en daarop is positief gereageerd.
Wat betreft de werking van het register in het mbo vinden er momenteel,
onder auspiciën van de Onderwijscoöperatie en de MBO-Raad samen,
meerdere pilots plaats, die onder andere deze vraag helder moeten
beantwoorden. In 19 mbo-scholen is men zeer actief aan het kijken hoe
het register goed aan kan sluiten op de specifieke eigenschappen van het
beroepsonderwijs.
21
Hoe wordt gewaarborgd dat (financiële) consequenties voor mbo-scholen
enkel worden verbonden aan zaken waar een aoc of roc11 in belangrijke
mate invloed op kan uitoefenen?
Dit is gewaarborgd door alleen extra bekostiging te verbinden aan die
thema’s waarvan op voorhand de inschatting is dat instellingen een grote
mate van invloed hebben op het resultaat. Daar waar externe factoren een
grote rol spelen, zoals bij het succes van gediplomeerden in het vervolgonderwijs en op de arbeidsmarkt, kies ik er vooralsnog voor om de
resultaten alleen inzichtelijk te maken.
22
Op welke wijze vergroot «focus» effectiviteit?
Focus op een beperkt aantal thema’s geeft de beleidsprioriteiten weer en
schept een helder kader waarmee instellingen vervolgens aan de slag
kunnen. Focus kanaliseert de inspanningen en dat komt de effectiviteit ten
goede. Teveel thema’s en teveel prioriteiten leiden tot onduidelijkheid bij
instellingen en tot «verdunning» van inspanningen. Focus mag echter niet
leiden tot verenging en andere perverse effecten. Zie ook het antwoord op
vraag 5.
23
Op welke wijze toont de loopbaan van een afgestudeerde aan, of een
docent aan de voormalige opleiding van de afgestudeerde wel of niet
voldoende heeft gefunctioneerd? Kan het succes van een loopbaan los
van overige factoren (zoals werkgelegenheid, werkloosheidscijfers en
persoonlijke levensloop) gemeten worden, zodat er conclusies met
betrekking tot de kwaliteit van onderwijs te trekken zijn? Op welke wijze
worden de overige factoren «eruit gefilterd»?

10
11

bve: beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
roc: regionaal opleidingencentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

7

De loopbaan van een afgestudeerde geeft een indicatie in hoeverre de
mbo-instellingen zich in voldoende mate rekenschap hebben gegeven van
de bestaande zorgplicht die verplicht om alleen een opleiding aan te
bieden als er na afronding ervan voldoende arbeidsmarktperspectief is
voor de deelnemers. Het kabinet is voornemens de zorgplicht arbeidsmarktperspectief meer resultaatgericht te maken. De mbo-instellingen zijn
aan zet om het opleidingsaanbod met bedrijfsleven en andere
mbo-instellingen in de regio af te stemmen en risico’s voor onvoldoende
arbeidsmarktperspectief van opleidingen weg te nemen (Kamerstuk
31 524, nr. 166). Geïsoleerde gegevens over de loopbaan kunnen nooit
een afdoende antwoord geven over het arbeidsmarktperspectief van
opleidingen. Ook gegevens over het toekomstperspectief en kwalitatieve
overwegingen blijven nodig om tot een afgewogen oordeel te komen
(Kamerstuk 31 524, nr. 166).
Het kabinet kiest er niet voor om in het kader van de kwaliteitsafspraken
alle factoren die een rol kunnen spelen bij het arbeidsmarktperspectief
«eruit te filteren». Daar is de arbeidsmarkt te dynamisch voor. Het is mijn
verwachting dat het niet goed mogelijk is op wetenschappelijk verantwoorde wijze in één indicator het succes van de loopbaan los van overige
factoren te meten en zo conclusies te trekken met betrekking tot de
kwaliteit van het onderwijs. Ik start een pilot om dit te onderzoeken. Zie
ook het antwoord op vraag 13.
24
Op welke wijze kan de doorstroom indicatief zijn voor de kwaliteit van de
gevolgde opleiding? In hoeverre hangt de doorstroom van mbo naar
hbo12 af van de persoonlijke situatie van een student, van zijn capaciteiten, van de financiële situatie van een student, van de kansen op de
arbeidsmarkt, en in hoeverre van de kwaliteit van de mbo-opleiding?
Met een mbo4-opleiding kwalificeren studenten zich onder andere voor
een vervolgopleiding in het hbo. Het succes van mbo4-gediplomeerden in
het hbo geeft een indicatie van in hoeverre de mbo-instellingen erin
slagen hun studenten goed voor te bereiden op een vervolgopleiding en
kwalitatief goed onderwijs te bieden. Of studenten ervoor kiezen verder te
leren hangt ook af van zijn/haar capaciteiten en ambities, van de financiële
situatie van een student en van de kansen op de arbeidsmarkt. Het
merendeel van de mbo-gediplomeerden die aan het werk zijn gegaan,
geeft aan werken leuker te vinden dan studeren, een inkomen nodig te
hebben en voldoende kansen op de arbeidsmarkt te hebben. Slechts ca.
10% geeft aan «geen zin meer in school» te hebben.13
Het succes van mbo-gediplomeerden in het hbo is ook afhankelijk van de
aansluiting van de mbo-opleiding op de vervolgopleiding in het hbo en
het daar geboden onderwijs. Dat ligt deels buiten de invloedsfeer van de
mbo-scholen en docenten. Geïsoleerde gegevens over het studiesucces
van mbo-gediplomeerden in het hbo geven daarom geen volledig beeld
van de kwaliteit van de gevolgde opleiding en de aansluiting tussen mbo
en hbo. Om die reden heeft het kabinet er voor gekozen om in het kader
van de kwaliteitsafspraken gegevens over het studiesucces van
mbo-gediplomeerden in het hbo alleen transparant te maken.
25
Hoe verhoudt zich het predicaat excellent tot de kwaliteitsafspraken? Is het
een onderdeel of is bij het behalen van de afspraken een school excellent?

12
13

hbo: hoger beroepsonderwijs
ROA (2012)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

8

Wat zijn hiervan de consequenties voor de bekostiging, nu en in de
toekomst?
Het hoger onderwijs heeft het Sirius-Programma, een programma dat de
beste studenten uitdaagt om het beste uit zichzelf te halen. Ik ben op dit
moment bezig om te onderzoeken of er in het Sirius-Programma
aanknopingspunten zijn voor de inrichting van een apart op te zetten
programma in het mbo. In dit onderzoek wordt ook de vraag beantwoord
hoe excellentie in het mbo zichtbaar kan worden gemaakt en op welke
wijze dit kan worden gestimuleerd. Mijn voorkeur gaat uit naar beleid
gericht op studenten en opleidingen zoals bij het Sirius-Programma. Ik zal
uw Kamer hierover nader informeren in de brief over een toekomstbestendig mbo.
26
Is het waar dat er geen nieuwe doelstelling/aanscherping wordt gesteld
voor 2016, maar dat deze doelstelling halen wel beloond wordt met deze
kwaliteitsafspraken en beloning? Wat is daar de ratio achter?
Nee. Ik houd vast aan de doelstelling van maximaal 25.000 vsv’ers in
2016. Tegelijkertijd wijzigt de omvang van het huidige vsv-budget (€ 41
mln prestatiesubsidie voor het mbo) niet. Het feit dat er naast het
tegengaan van schooluitval nog andere kwaliteitsafspraken in het mbo
bijkomen, heeft voor de vsv-aanpak geen (financiële) gevolgen.
27
Is de stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB)
eindverantwoordelijk voor de beschikbaarheid van voldoende stageplaatsen? Waarom zijn de scholen hier niet zelf voor verantwoordelijk?
Op dit moment hebben de huidige kenniscentra de taak om voldoende
leerbedrijven te werven en te erkennen zodat er voldoende aanbod aan
bpv-plaatsen is (naar regio en naar niveau). Mbo-scholen zijn verantwoordelijk voor het vinden van bpv-plaatsen voor hun deelnemers en voor de
begeleiding van deelnemers. Echter, deelnemers hebben daarin ook zelf
een rol, c.q. een inspanningsverplichting.
Het voornemen is de wettelijke taken die nu bij de kenniscentra zijn
belegd over te hevelen naar de stichting SBB. Er is in overleg met de
sector voor gekozen geen taak bij de mbo-instellingen neer te leggen. De
reden hiervoor is dat de instellingen op dit moment al een zware taak te
vervullen hebben met de uitvoering van de maatregelen uit Focus op
Vakmanschap. Door nog weer een nieuwe taak bij de instellingen neer te
leggen, ontstaat er een opeenstapeling van maatregelen en dus een
zwaardere belasting.
28
Welke mogelijkheden ziet u om het studiesucces te meten door te kijken
naar de vooropleiding waarmee jongeren de school binnenkomen en het
diploma waarmee ze de opleiding verlaten, zonder dat dit leidt tot een
perverse prikkel zoals diploma-inflatie? In hoeverre heeft het zin om
studiesucces geheel onafhankelijk te beoordelen van arbeidsmarktsucces?
Uit onderzoek blijkt dat op basis van vooropleiding het studiesucces van
studenten redelijk goed voorspeld kan worden. Het voortgezet onderwijs
in Nederland met een centraal schriftelijk eindexamen als sluitstuk biedt
een objectieve basis om de vooropleiding van de student die het mbo
binnenkomt als uitgangspunt te nemen. Daarmee wordt rekening
gehouden met de capaciteiten en talenten waarmee studenten het mbo
binnenkomen. Op dit moment ben ik bezig om vanuit dit uitgangspunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

9

een heldere definitie voor een indicator voor studiesucces te ontwikkelen.
Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn onder meer dat de indicator
betekenis moet hebben voor zowel bestuurders als docententeams en
bovendien een uiting moet zijn van kwaliteitsverbetering. Perverse
prikkels moeten ondervangen worden.
29
Onder welke voorwaarden (op opleidingsniveau) is het redelijk om ervan
uit te gaan dat de invoering van de referentieniveaus taal en rekenen niet
hoeft te leiden tot een tegenvaller bij het aantal voortijdig schoolverlaters
(vsv’ers ten opzichte van de aangescherpte vsv-doelstelling van het
kabinet van maximaal 25.000 nieuwe vsv’ers in 2016)?
Een goede beheersing van taal- en rekenvaardigheden geeft jongeren een
stevige basis zodat voortijdig schoolverlaten voorkomen kan worden. Uit
de pilots van voorjaar 2012 bleek echter dat het voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs meer tijd nodig hebben voor een goede
voorbereiding op de nieuwe exameneisen voor taal en rekenen. Op dit
moment wordt onderzoek gedaan naar de leerlingen in vmbo-bb en
mbo-2 die het voor hen vereiste referentieniveau 2F niet halen. Dit
referentieniveau, ook wel het «maatschappelijk niveau» genoemd, betreft
de taal- en rekenvaardigheden die nodig zijn voor het functioneren in de
samenleving. De uitkomsten van dit onderzoek worden verwacht voor de
zomer van 2014 en zullen worden meegenomen bij het besluit of
aanvullende maatregelen nodig zijn.
30
In hoeverre vormen de exameneisen met betrekking tot het Nederlands
een oneigenlijke belemmering voor internationalisering in het mbo terwijl
bijvoorbeeld alle hogere hotelscholen nu al Engelstalig zijn? Heeft u zich
beraden over de wenselijkheid om de exameneis Nederlands te laten
vervallen voor Engelstalige opleidingen in het mbo? Zo ja, tot welk
oordeel bent u dan gekomen?
Tijdens de begrotingsbehandeling van OCW is de regering in de motie –
Van Meenen (Kamerstuk 30 750 VIII, Nr. 32) gevraagd de exameneis
Nederlands te laten vervallen voor Engelstalige opleidingen in het
middelbaar beroepsonderwijs. Deze motie is aangehouden, nadat ik u had
toegezegd de MBO Raad te zullen consulteren over het huidige aantal
buitenlandse studenten in het mbo. Ik zal u binnenkort schriftelijk
informeren over de uitkomsten hiervan.
31
Op welke wijze is de opzet en programmering van het huidige voortijdig
schoolverlaten-arrangement geborgd na 2015? Blijven inspanningen en/of
doelstellingen gehandhaafd?
De huidige aanpak van voortijdig schoolverlaten werpt zijn vruchten af:
het aantal vsv’ers is met 60% gedaald van 71.000 (schooljaar 2001–2002)
naar 27.950 (schooljaar 2012–2013). Maar succes komt niet vanzelf: dit
vergt ieder jaar weer een stevige inspanning van onderwijsinstellingen en
gemeenten. De middelen die beschikbaar zijn voor de aanpak van vsv
blijven daarom ook na 2015 voor dit doel beschikbaar. Over de concrete
vormgeving van de vervolgaanpak wordt u begin 2015 nader geïnformeerd. De succesvolle elementen uit de vsv-aanpak, zoals de prestatiesubsidie, de transparantie over resultaten van individuele instellingen en
de focus op een regionale aanpak van vsv met vo- en mbo-instellingen,
gemeenten en andere ketenpartners, staan hierin centraal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

10

32
Is er een simpele maatregel overwogen waarbij voor doorstromers binnen
de beroepskolom met vmbo14 bbl15 de mindering op diplomabekostiging
wordt opgeheven, aangezien dit geen extra administratieve lasten
betekent en dit bovendien in de macro-budgettering geen gevolgen heeft?
Is ook overwogen voor deze doelgroep de factor voor diplomabekostiging
vanuit de kwaliteitscriteriagelden te verhogen?
In het wetsvoorstel «Doelmatige leerwegen en modernisering bekostiging» is bepaald dat de bekostigingswaarde van een mbo-diploma wordt
gecorrigeerd met de bekostingswaarde van een eerder behaald mbo
diploma. Voor deze systematiek is gekozen om tegen te gaan dat
mbo-scholen studenten uit financieel oogpunt op een te laag niveau
inschrijven of diploma’s op een lager niveau uitreiken. Het stapelen van
diploma’s om onderwijsinhoudelijke redenen blijft wel mogelijk, maar
instellingen ontvangen daarvoor in de toekomst niet langer een hogere
diplomavergoeding. Voor de groep studenten die met een vmbo-bb
diploma instromen op een mbo niveau 2 geldt de aanpassing van de
diplomabekostiging in het mbo ook.
Het klopt dat de correctie op de diplomabekostiging in het mbo geen
budgettaire consequenties heeft voor het totale macrobudget dat
beschikbaar is voor het mbo. Het heeft echter wel consequenties voor de
verdeling van het budget over de individuele mbo-instellingen.
In de zomer van 2014 wordt de cumulatie van een aantal maatregelen,
waaronder de invoering van de nieuwe bekostiging, de aanpassing van de
prijsfactoren en de inrichting van de kwaliteitsafspraken, in samenhang
bekeken. Dan wordt duidelijker in hoeverre de bekostiging van
mbo-studenten met een vmbo-bb vooropleiding voldoende robuust is.
33
Hoe wordt bij de invoering van resultaatgerichte prestatieafspraken
voorkomen dat bij kleine instellingen een minimaal slechter resultaat, dat
neerkomt op één enkele voortijdig schoolverlater extra, meteen leidt tot
een korting op de lumpsum? Met andere woorden: hoe groot wordt de
bandbreedte bij deze prestatieafspraken?
Bij de vsv-prestatieafspraken wordt uitgegaan van procentuele normen.
Om te bepalen of scholen in aanmerking komen voor vsv-prestatiesubsidie ga ik uit van het vsv-percentage. Als dit percentage op of onder
de vsv-norm ligt (of substantieel is gedaald ten opzichte van het
voorgaande jaar) komt de school in aanmerking voor prestatiesubsidie.
Omdat er wordt uitgegaan van percentages zal in de regel één enkele
vsv’er extra niet leiden tot een andere uitkomst. Bij kleine scholen is het
risico dat dit wel het geval is groter dan bij grotere scholen. Het gaat hier
echter voornamelijk om vo-scholen. Vanwege de kleine leerlingenaantallen geldt voor vo-scholen een vsv-norm die iets ruimer is gesteld dan in
het mbo. Overigens is het niet zo, dat als scholen geen resultaat boeken
op het gebied van vsv, zij te maken krijgen met een korting op de
lumpsum. Zij komen dan alleen niet in aanmerking voor een extra
financiële beloning.
Het uitgangspunt voor de uitwerking van de bekostigingssystematiek die
voor de kwaliteitsafspraken ontwikkeld wordt is dat iedere instelling
financieel gestimuleerd wordt om resultaten te boeken. Bij de verdere
uitwerking van de kwaliteitsafpraken worden aan de hand van simulaties

14
15

vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
bbl: beroepsbegeleidende leerweg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

11

bekostigingseffecten in beeld gebracht. Daarbij zal ook naar de effecten
van de omvang van de instelling worden gekeken.
34
Hoe worden de resultaten van en de ervaringen met de prestatieafspraken
in het hoger onderwijs gebruikt om de prestatieafspraken in het mbo
vorm te geven?
De Inspectie van het Onderwijs heeft in 2011 in de evaluatie van de eerste
meerjarenafspraken in het ho geconcludeerd dat dit beleidsinstrument op
sectorniveau onvoldoende sturend werkt voor het bereiken van de
streefwaarden door instellingen. Haar aanbeveling was met elke instelling
afzonderlijk afspraken op maat te maken over streefwaarden.
Een oogmerk van de prestatieafspraken in het ho is het versterken van de
profilering van de instellingen. Daarom is er in het ho voor gekozen de
instellingen eigen, ambitieuze en realistische doelen te laten formuleren,
die passen bij de eigen context en uitgangssituatie. Ook in het mbo kies ik
ervoor om rekening te houden met de uitgangssituatie van de scholen.
Aangezien de prestatieafspraken in het hoger onderwijs pas eind 2012 zijn
gesloten en een looptijd van vier jaar hebben, zijn de uiteindelijke
resultaten ervan nog niet bekend. De reviewcommissie heeft eind 2012 in
haar advies over de prestatieafspraken aangegeven dat de meerwaarde al
bij de totstandkoming zichtbaar was. De prestatieafspraken en de daaraan
gekoppelde prestatiebekostiging zijn daaraan debet. Bij de vormgeving
van de kwaliteitsafspraken in het mbo wordt – net als in het ho – de ruimte
voor keuzes van de instellingen zo groot mogelijk gemaakt. De
mbo-scholen hebben bij de kwaliteitsafspraken ruimte om eigen keuzes te
maken over hoe zij de kwaliteit van het onderwijs gaan verbeteren. Voor
het vaste deel van het budget maken zij een plan dat aansluit bij de eigen
context en uitgangssituatie. De instelling is vrij om in dat plan eigen
kwalitatieve doelen te formuleren. Ik sluit daarbij aan op het al bestaande
bestuursakkoord over professionalisering.
Verbetering van de onderwijskwaliteit leidt ook tot betere resultaten.
Waar dat kan en zinvol is, worden deze beloond. Resultaten voor
studiesucces en kwaliteit van de bpv worden beloond op grond van
enkele eenduidig geformuleerde, kwantitatieve indicatoren die in overleg
met de sector worden opgesteld. Anders dan in het hoger onderwijs is er
geen reviewcommissie voorzien. De opzet van de kwaliteitsafspraken in
het mbo benut ik de recente ervaringen met professionalisering en vsv.
Net als in het hoger onderwijs is de bruikbaarheid van de indicatoren
binnen de instelling een van de criteria.
35
Hoe wordt voorkomen dat afrekenen op studiesucces gaat leiden tot een
versmalling van de onderwijstaak?
Met Focus op Vakmanschap is voor het mbo een nieuw fundament gelegd
om de onderwijskwaliteit in brede zin te verhogen. Aanvullend daarop wil
ik met de kwaliteitsafspraken kwaliteitsverbetering op een aantal
specifieke thema’s gericht stimuleren. Doordat deze benaderingen
complementair zijn, heb ik geen reden om aan te nemen dat de kwaliteitsafspraken gaan leiden tot een versmalling van de onderwijstaak. Zie ook
het antwoord op vraag 5.
36
Op welke wijze kan een mbo-toptalent beter tot zijn recht komen binnen
een apart op te zetten traject in het mbo, in plaats van (eventueel
halverwege de opleiding) de overstap te maken naar het hbo?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

12

Zie het antwoord bij vraag 25.
37
Op welke wijze gaat de Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven er zorg
voor dragen dat er voldoende goede stageplekken zijn? Hoeveel
mbo-studenten lopen op dit moment studievertraging op (of dreigen deze
op te lopen) omdat zij geen stageplek kunnen vinden?
Naast de reguliere inspanning van kenniscentra om voldoende leerbedrijven te werven is er op mijn verzoek een stage- en leerbanenoffensief
gestart door de stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven
(SBB) en de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven. Het stage- en
leerbanenoffensief zoekt actief naar nieuwe leerbedrijven, helpt studenten
en mbo-instellingen om een stage te vinden en zorgt voor een betere
match tussen studenten en leerbedrijven via Stagemarkt.nl en het
meldpunt stagetekorten. Bij dit meldpunt kunnen mbo-scholen en
studenten terecht die er zelf niet in slagen een passende stageplek te
vinden. Meldingen worden actief opgepakt door onderwijsinstellingen en
kenniscentra in de regio. In de barometer van oktober 2013 concludeerde
de SBB zelf dat er ondanks de druk op het aanbod aan leerplaatsen, geen
reden voor mineur is. Er zijn op dit moment geen structurele knelpunten
waardoor studenten studievertraging oplopen.
38
Welke kwantificeerbare aspecten worden er gemeten met de indicator
«toegevoegde waarde»?
De indicator voor studiesucces moet nog nader worden uitgewerkt. De
vooropleiding waarmee de student het mbo binnenkomt en het hoogst
behaalde diploma waarmee de deelnemer de instelling verlaat, vormen
belangrijke bouwstenen voor de indicator. Uit analyses van de Inspectie
van het Onderwijs blijkt dat studiesucces redelijk goed voorspeld kan
worden aan de hand van de vooropleiding van de student.
39
Wanneer verwacht u duidelijkheid te scheppen en de Kamer te informeren
over de vraag of het predicaat «excellent» in het mbo (op opleidings- of
domeinniveau) kan worden ingevoerd?
Zie het antwoord op vraag 25.
40
Kunt u toelichten welke kwantificeerbare aspecten worden gemeten bij
beoordeling van een mbo op opleidings- of domeinniveau voor het
predicaat «excellent»?
Ik hecht eraan een apart programma excellentie in het mbo in het leven te
roepen zodat er meer aandacht is voor toptalent in het mbo. In de
verkenning over excellentie in het mbo die momenteel wordt uitgevoerd,
zal ook worden bekeken of en zo ja, op welke wijze excellentie kwantificeerbaar is. Over de uitkomsten van deze verkenning zal ik uw Kamer
informeren in de brief over een toekomstbestendig mbo.
41
Wanneer verwacht u duidelijkheid te scheppen, en de Kamer te informeren, over de vraag of het Sirius-programma kan worden uitgebreid
naar het mbo?
Zie het antwoord op vraag 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

13

42
Heeft de blijvende ontevredenheid van mbo’ers over de begeleiding die zij
vanuit hun opleiding krijgen bij hun beroepspraktijkvorming (bpv) te
maken met onwil, onkunde, onvermogen of overmacht bij het onderwijspersoneel dat deze begeleiding had moeten waarmaken? Hoe heeft u dit
onderzocht?
Volgens de BPV-monitor 201116 zijn studenten minder tevreden over de
begeleiding vanuit de onderwijsinstelling dan die op de bpv-plaats.
Ongeveer een kwart van de studenten is ontevreden over de hoeveelheid
begeleiding vanuit de onderwijsinstelling. Hoewel een ruime meerderheid
van bpv-begeleiders en praktijkopleiders aangeeft dat er voldoende
gelegenheid is om de voortgang van studenten tijdens de bpv te
bespreken, blijkt dit in de praktijk soms problematisch te zijn. Ongeveer
een vijfde van de bpv-begeleiders op de onderwijsinstellingen geeft aan
dat er onvoldoende gelegenheid is om de voortgang van de studenten
tijdens de bpv te bespreken. Dat ligt vooral aan tijdgebrek.
43
Welke consequentie heeft het niet kunnen vinden van een goede
stageplek voor de factor bpv binnen de kwaliteitsafspraken?
Geen. Ik ben voornemens om op basis van de gegevens die met
BPV-monitor verzameld worden de tevredenheid over de beroepspraktijkvorming per school in beeld te brengen. De BPV-monitor meet de
tevredenheid bij studenten, leerbedrijven en docenten na afloop van
iedere bpv-periode. Als er geen bpv heeft plaatsgevonden is een
tevredenheidsmeting over het verloop hiervan niet mogelijk. De beschikbaarheid van voldoende stageplaatsen is de verantwoordelijkheid van
SBB. Zie verder het antwoord op vraag 37.
44
Heeft u nog andere mogelijkheden overwogen dan de JOB17-monitor of
de onderzoeken van het Researchcentrum Onderzoek Arbeidsmarkt om
studenttevredenheid een plaats te geven in de kwaliteitsafspraken? Zo ja,
welke en waarom hebt u ook deze dan afgewezen?
Nee. Ik heb onderzocht welk van de bestaande instrumenten die gebruikt
worden voor het meten van studenttevredenheid het meest geschikt is
voor gebruik in het kader van de kwaliteitsafspraken. De keuze is daarbij
op de BPV monitor gevallen. Buiten de JOB-monitor en de onderzoeken
van het ROA zijn mij geen andere instrumenten bekend die de studenttevredenheid in het mbo integraal meten.
45
Kan van een student altijd worden verwacht dat hij de evaluatie kwaliteitscriteria vanuit het bedrijf en vanuit de school helder kan scheiden?
Voor de evaluatie van de beroepspraktijkvorming wordt gebruik gemaakt
van aparte vragenlijsten voor studenten, leerbedrijven en docenten. In de
vragenlijst voor de student wordt helder onderscheid gemaakt tussen de
vragen over het leerbedrijf en de vragen over de onderwijsinstelling.
Hierdoor is het voor de student duidelijk over welke partij hij of zij de
specifieke vraag moet beantwoorden.

16

De BPV-monitor 2011 was een grootschalige kwalitatieve meting onder 8.816 praktijkopleiders,
2.202 mbo-studenten en 1.718 bpv-begeleiders.
17
JOB: Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

14

46
Waarom is met betrekking tot het terugdringen van overhead gekozen
voor een bestuursakkoord in plaats van opname in de prestatieafspraken,
zoals bij het hbo wel het geval is? Waaruit bestaat het bestuursakkoord en
hoe wordt ervoor gezorgd dat de afspraken uit het akkoord ook worden
nageleefd?
De motie Beertema18 verzoekt mij om afspraken te maken over terugdringen van de overhead in het mbo. In het hbo en wo is met de instellingen een prestatieafspraak gemaakt, die is gebaseerd op een door de
instellingen geformuleerde ambitie voor vermindering van de indirecte
kosten.
In het mbo wil ik met de kwaliteitsafspraken verbetering van de onderwijskwaliteit gericht stimuleren door concrete resultaten die indicatief zijn
voor onderwijskwaliteit, financieel te belonen. Het thema overhead
voldoet hier niet aan. Daarom kies ik er in eerste instantie voor om in het
bestuursakkoord met de sector afspraken te maken over beperking van
overheadkosten. De naleving hiervan wordt zichtbaar via het instrument
MBO-transparant. Met instellingen die op dit punt achterblijven ga ik in
gesprek. Zie ook het antwoord op vraag 53.
47
Wanneer zal de mbo-benchmark ook inzicht opleveren per school?
De MBO-benchmark is primair bedoeld voor het management van
instellingen om zich op grond van een aantal kengetallen te kunnen
vergelijken met andere instellingen en op die manier van elkaar te leren
en zichzelf te verbeteren. De rapportage over de gehele sector is wel
openbaar en kan vanaf de website van de MBO Raad worden
gedownload.
Op dit moment ontwikkelt de sector MBO-Transparant. MBO-Transparant
zal voor een groot deel dezelfde informatie bevatten als de MBO-benchmark, maar ook andere verantwoordingsinformatie die nu alleen in het
jaarverslag van de instellingen te vinden is. Bovendien wordt de informatie per instelling openbaar gemaakt. Verwacht wordt dat
MBO-Transparant dit jaar operationeel zal zijn.
48
Hoe en in hoeverre wordt bij de eigen doelstellingen waarmee
mbo-scholen in hun aanpak van voortijdig schoolverlaten recht mogen
doen aan hun specifieke situatie de soms tegenvallende behoefte van de
arbeidsmarkt verdisconteerd?
In mijn brief over de kwaliteitsafspraken in het mbo heb ik aangegeven
dat het huidige vsv-arrangement ongewijzigd blijft. Dat betekent dat
mbo-scholen voor het thema vsv geen eigen doelen stellen. De landelijke
doelstelling van maximaal 25.000 vsv’ers in 2016 is vertaald in
vsv-normen voor vo- en mbo-instellingen. Instellingen die de vsv-norm
halen of in een jaar tijd een substantiële daling realiseren, ontvangen
hiervoor prestatiesubsidie.
49
Hoe wilt u recht doen aan mbo-opleidingen, die mogelijk een uitzondering
vormen, doordat het onderwijs er niet specifiek gericht is op de regio en
mobiliteit wel in belangrijke mate over de regio’s heen plaatsvindt, zoals
bijvoorbeeld geschiedt in het hotelonderwijs waar deelnemers met succes
18

Motie Beertema Kamerstuk 31 524, nr. 148.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

15

stage lopen in het buitenland (Frankrijk, Monaco, Spanje, Duitsland,
Engeland en de Verenigde Staten)?
Door de opzet van de BPV-monitor is het mogelijk de kwaliteit van de
beroepspraktijkvorming te meten onder de studenten, de praktijkopleiders
van de leerbedrijven en de bpv-begeleiders van de onderwijsinstellingen.
Met de monitor kan ook de kwaliteit en tevredenheid per onderwijsinstelling in beeld worden gebracht. Voor onderwijsinstellingen die
studenten hebben op stages en leerbanen in het buitenland geldt dezelfde
methodiek. De buitenlandse leerbedrijven kunnen de vragenlijst in het
Engels of Duits invullen.
50
Door wie wordt de norm per mbo-school specifiek bepaald? Is er, analoog
aan het hoger onderwijs, een reviewcommissie?
In de systematiek gaan we – naar analogie van de succesvolle vsv-aanpak
– uit van algemene regels en indicatoren die voor alle instellingen gelden.
Er wordt geen norm per mbo-school bepaald. Er wordt rekening
gehouden met de specifieke situatie van een instelling door uit te gaan
van relatieve normen. Dat betekent dat zowel behoud van goede
resultaten als een ontwikkeling naar betere resultaten beloond wordt. Met
deze aanpak is het mogelijk om de administratieve laten voor instellingen
te beperken en recht te doen aan de specifieke omstandigheden van
instellingen. Daarom is er in dit geval geen reviewcommissie nodig.
51
Door wie wordt het plan van aanpak ten aanzien van professionalisering
beoordeeld en beloond met een financiële bijdrage? Wie beoordeelt of de
kwalitatieve doelstellingen ten aanzien van professionalisering per
instelling gehaald worden en het vaste bedrag wordt toegekend?
De middelen voor professionalisering worden, sinds de sluiting van het
bestuursakkoord 2011–2015 in november 2011, via de lumpsum vooraf
aan de instellingen beschikbaar gesteld. Alle instellingen hebben
vervolgens in het voorjaar van 2012 plannen gemaakt voor professionalisering en deze plannen gesynchroniseerd met hun plannen voor de
implementatie van Focus op Vakmanschap. De plannen zijn vervolgens
beoordeeld door MBO15. Deze methodiek is ook gehanteerd bij de
toekenning van middelen op grond van het addendum bij genoemd
bestuursakkoord dat in 2012 werd getekend. Inmiddels is de voortgang
voor de tweede maal beoordeeld door MBO15.
Deze aanpak (toekennen vooraf, aansluiten bij teamontwikkeling en
monitoren van de voortgang per instelling) bewijst zich op dit moment in
de praktijk en daarom vind ik het van belang dit type aanpak in het kader
van de kwaliteitsafspraken op een vergelijkbare wijze voort te zetten. De
met professionalisering gemoeide middelen maken deel uit van het vaste
deel van het budget dat beschikbaar is voor de kwaliteitsafspraken mbo.
52
Welke indicatoren hanteert u voor de transparantie en de dialoog met
betrokken mbo’ers en ouders over de geboekte resultaten? In welke mate
moeten bij deze dialoog betrokken mbo’ers en ouders worden bereikt?
Op 1 augustus 2014 treedt de nieuwe Branchecode goed bestuur in het
mbo in werking. Een van de elementen hieruit is dat mbo-scholen hun
resultaten publiek inzichtelijk maken om daarmee een dialoog met
relevante externe belanghebbenden op gang te brengen. Met de
kwaliteitafspraken sluit ik hierbij aan door o.a. de resultaten op het gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

16

van arbeidsmarktsucces en ho-doorstroomsucces in beeld te brengen. Het
is aan de mbo-scholen om deze dialoog – conform de Branchecode goed
bestuur in het mbo – vorm te geven.
53
Kan worden toegelicht waarom koppeling aan financiering wel zinvol
wordt geacht als het gaat om studiesucces en professionalisering, maar
niet zinvol als het gaat om het terugdringen van overhead?
In het kader van de kwaliteitsafspraken wil ik mbo-scholen stimuleren de
onderwijskwaliteit te verhogen door concrete uitkomsten te belonen die
daar maatgevend voor zijn. Om die reden worden betere resultaten op het
thema studiesucces wel financieel beloond en wordt voor het thema
professionalisering een vast bedrag ter beschikking gesteld.
Dat neemt niet weg dat overhead in het mbo voor mij een specifiek
aandachtspunt is en blijft. Mijn streven is dat de overheadkosten zo laag
mogelijk zijn, zodat er zoveel mogelijk onderwijsmiddelen terecht komen
in het primaire proces. Het is van belang dat het gesprek over de inzet van
middelen en schoolbeleid met de directe omgeving wordt gevoerd. De
sector ontwikkelt nu «MBO transparant». Hiermee komt relevante
informatie voor stakeholders per school en in vergelijking met andere
mbo scholen publiek beschikbaar. Overhead is onderdeel van MBO
transparant. Ik vertrouw op de werking van transparantie en de dialoog
met de betrokkenen. Ik zie geen reden om naast transparantie nu ook een
resultaatprikkel te introduceren. Wel zal ik de ontwikkeling van de
overhead per school volgen. Ik zal het belang van publieke transparantie
per mbo-school (inclusief transparantie over de overheadkosten) in de
afspraken met de sector benadrukken.
54
Is het de bedoeling arbeidsmarkttevredenheid op te nemen in de
kwaliteitsafspraken? Waar is dat van afhankelijk?
Het succes van de mbo-afgestudeerde op de arbeidsmarkt ga ik per
mbo-school en opleiding publiek in beeld brengen. Het gaat dan om het
percentage met een baan én om de tevredenheid van het (leer)bedrijf.
Samen met de sector en het bedrijfsleven (SBB/TAC) kijk ik naar welke
indicatoren we hiervoor precies kiezen. Ik wil een pilot starten om te
onderzoeken of het zinvol is om mbo-scholen te belonen voor de mate
van succes op de arbeidsmarkt. De resultaten hiervan helpen om voor een
nieuwe periode van kwaliteitsafspraken een gefundeerde keuze te kunnen
maken.
55
Wordt bij de beoordeling van het arbeidsmarktsucces van mbo-gediplomeerden tevens op enige wijze verdisconteerd of deze een baan vinden
op het niveau waarvoor zij zijn opgeleid? Of wordt iemand die de
mbo-opleiding sport en bewegen heeft afgerond en een baan heeft
moeten accepteren achter de kassa bij een supermarkt ook al beoordeeld
als een volledig arbeidsmarktsucces?
Nee. In het kader van de kwaliteitsafspraken worden in eerste aanleg
alleen de gegevens over het aandeel gediplomeerden met een baan van
meer dan 12 uur inzichtelijk gemaakt. Deze gegevens komen tot stand
door het CBS en zijn gebaseerd op de feitelijke positie van schoolverlaters
op de arbeidsmarkt zoals dat uit de polisadministratie van het UWV blijkt.
De gegevens van het CBS geven echter geen indicatie over het niveau van
de baan van de schoolverlater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

17

Het kabinet beoordeelt een situatie waarbij schoolverlaters over een
langere periode substantieel een baan vinden onder het niveau niet als
een volledig arbeidsmarktsucces. Wel is het kabinet van mening dat, zeker
in het huidige economische tijdsgewricht, het veel belangrijker is dat
schoolverlaters tijdig een baan op hun niveau vinden dan dat deze baan
precies aansluit op de opleiding (Aanhangsel Handelingen II 2012/13, nr.
2467, Aanhangsel).
56
Waarom is gekozen voor «uittesten» van de indicatoren tot 2016, en niet
voor een langere termijn (die meer zekerheid kan bieden over de
resultaten)?
Mbo-scholen moeten gelegenheid krijgen resultaten te laten zien. Dit heeft
tijd nodig. Om die reden start ik in 2015 met alleen een vast budget (eerste
tranche van € 56 mln.) en nog niet met het belonen van resultaten. Dit
geeft tevens de mogelijkheid om de indicatoren samen met de sector uit
te werken en hiermee proef te draaien in 2015. De verwachting is dat de
indicatoren in 2016 voldoende uitontwikkeld en beproefd zijn om een
basis te bieden voor het belonen van gemeten resultaten.
57
Kunt u berekenen hoeveel aanvullende bekostiging een school kan krijgen
wanneer deze voldoet aan de kwaliteitsafspraken ten opzichte van een
school die niet voldoet aan deze kwaliteitsafspraken?
Nee. Op dit moment wordt er – samen met het onderwijsveld – gewerkt
aan de concrete invulling van de kwaliteitsafspraken. Zodra dit proces is
afgerond, zal ik u hierover informeren.
58
Kunt u toelichten hoe groot het variabele deel van de bekostiging voor
mbo-scholen maximaal is?
Zie het antwoord op vraag 57.
59
Hoeveel extra bekostiging kan een school ontvangen wanneer deze
voldoet aan de kwaliteitsafspraken over professionalisering?
Zie het antwoord op vraag 57.
60
Hoeveel extra bekostiging kan een school ontvangen wanneer deze
voldoet aan de kwaliteitsafspraken over studiesucces?
Zie het antwoord op vraag 57.
61
Hoeveel extra bekostiging kan een school ontvangen wanneer deze
voldoet aan de kwaliteitsafspraken over voortijdig schoolverlaten?
Mbo-instellingen komen in aanmerking voor vsv-prestatiesubsidie als zij
voldoen aan één of meer van de drie vsv-normen voor het mbo of als zij
in een jaar tijd een substantiële daling hebben gerealiseerd. Als scholen
zich voor vsv-prestatiesubsidie gekwalificeerd hebben is de hoogte van
het bedrag vervolgens afhankelijk van het aantal deelnemers tot 22 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

18

62
Hoeveel extra bekostiging kan een school ontvangen wanneer deze
voldoet aan de kwaliteitsafspraken over beroepspraktijkvorming?
Zie het antwoord op vraag 57.
63
Welke «achtergrondkenmerken» worden precies bekeken en meegenomen bij bepaling van de mate van studiesucces?
Studiesucces kan redelijk goed voorspeld worden op basis van vooropleiding. In Nederland hebben we voortgezet onderwijs met als sluitstuk
een centraal schriftelijk eindexamen. Dat biedt een objectieve basis om de
vooropleiding van de student die het mbo binnenkomt als uitgangspunt te
nemen. De verdere uitwerking van de indicator studiesucces vindt samen
met de sector plaats.
64
Kunt u uitsluiten dat in de regeerperiode van het huidige kabinet
arbeidsmarktsucces alsnog onderdeel wordt van de prestatiebekostiging
in het mbo?
De aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt is onderdeel van de kwaliteitsafspraken. Ik richt mij in deze fase op de kwaliteit van de bpv (goede
stagebegeleiding). Hierbij is de mbo-school primair aan zet. Daarnaast
komt per mbo-school en opleiding het succes van de mbo-afgestudeerden
op de arbeidsmarkt publiek in beeld. Het openbaar maken van de (nieuwe)
cijfers zorgt naar verwachting al voor een prikkel om de aansluiting tussen
onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren. Om te toetsen of het zinvol is
om mbo-scholen ook financieel te belonen voor de mate van succes van
de mbo-afgestudeerden start ik deze periode een pilot. Op basis van de
resultaten hiervan kan voor een volgende periode van kwaliteitsafspraken
de keuze worden gemaakt voor het al dan niet belonen van mbo-scholen
voor het arbeidsmarkt succes van de mbo-afgestudeerden.
65
Hoe gaan we de aansluiting tussen arbeidsmarkt, onderwijsaanbod en de
samenwerking tussen scholen en het bedrijfsleven meten?
In het kader van de kwaliteitsafspraken zorg ik er samen met de sector
voor dat over de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt vanaf 2015
informatie per individuele opleiding en per mbo-instelling voor het
publiek beschikbaar komt:
– Het percentage van de mbo-gediplomeerden met een baan en
– De tevredenheid van de leerbedrijven over mbo-gediplomeerden
(gemeten door SBB).
66
Wat is de stand van zaken van de studiebijsluiter die de stichting SBB
ontwikkelt? Voor welk gedeelte van de mbo-opleidingen staat u voor ogen
dat in 2016 een studiebijsluiter beschikbaar zal zijn?
Op dit moment vinden pilots plaats bij negen bekostigde mbo-scholen en
wordt de studiebijsluiter met een aantal indicatoren over kwaliteit,
arbeidsmarktkansen, doorstroom en salaris met informatie uit landelijke
data gevuld en getoetst o.a. bij de doelgroep van vmbo en mbostudenten, decanen en ouders. Vooralsnog wordt toegewerkt naar een
digitale bijsluiter op de website van de school maar de school kan ook
andere vormen kiezen, bijvoorbeeld een flyer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

19

SBB zal binnen afzienbare tijd een advies uitbrengen over de inhoud van
de studiebijsluiter en de implementatie ervan. De studiebijsluitergegevens
zijn in principe voor elke mbo-school beschikbaar omstreeks april 2014.
Voor het niet-bekostigde (erkende) onderwijs vergt de ontwikkeling van de
studiebijsluiter een langer tijdpad omdat bij een aantal indicatoren nog
niet de juiste landelijke informatie gegenereerd kan worden.
67
Welke overwegingen liggen eraan ten grondslag dat u pas vanaf 2016 van
de € 250 miljoen die u extra beschikbaar stelt voor de kwaliteitsafspraken,
€ 20 miljoen wilt bestemmen om de beschikbaarheid van kwalitatief
goede stages te borgen? Heeft u redenen om de problematiek in 2014 en
2015 nog niet deze prioriteit te geven?
Ik hecht zeer aan kwalitatief goede stages. De beroepspraktijkvorming is
immers een cruciaal onderdeel van de beroepsopleiding. De verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van voldoende stageplaatsen is nu
nog belegd bij 17 kenniscentra. SBB wordt in de toekomst verantwoordelijk voor de drie wettelijke taken die nu nog belegd zijn bij de kenniscentra, te weten: het ontwikkelen en onderhouden van de kwalificatiestructuur, het werven en erkennen van voldoende leerbedrijven en het
bevorderen van de kwaliteit van de beroepspraktijkvorming.19 Met de
bundeling van taken en bevoegdheden in één organisatie kan de
uitvoering van de wettelijke taken plaatsvinden met minder middelen. In
het regeerakkoord zijn hiervoor bezuinigingen ingeboekt voor een bedrag
van € 40 miljoen in 2015 en vanaf 2016 € 80 miljoen structureel.
Tot en met 2015 is er voor uitvoering van de wettelijke taken door
werkzaamheden slimmer en efficiënter te organiseren voldoende budget
beschikbaar. In overleg met de sector is ervoor gekozen om vanaf 2016
een klein deel (€ 20 miljoen) van de investeringsmiddelen mbo (€ 250
miljoen) over te hevelen naar SBB om de uitvoering van de wettelijke
taken, waaronder het borgen van voldoende en goede stageplaatsen, te
kunnen blijven garanderen.
68
Wanneer verwacht u de studiebijsluiter te kunnen introduceren?
Zie het antwoord op vraag 66.
69
Is de € 20 miljoen die per 2016 beschikbaar is voor stichting SBB om de
beschikbaarheid van kwalitatief goede stages te borgen cumulatief aan de
eerder aangekondigde € 20 miljoen die wordt toegekend aan de SBB als
gevolg de maatregel om te bezuinigen op de kenniscentra, waarbij € 80
miljoen wordt bezuinigd op het totale bedrag van € 100 miljoen, zoals
aangekondigd in het regeerakkoord?
In overleg met de sector is ervoor gekozen om vanaf 2016 een klein deel
(€ 20 miljoen) van de investeringsmiddelen mbo (€ 250 miljoen) over te
hevelen naar SBB voor de uitvoering van de wettelijke taken die nu bij de
kenniscentra zijn belegd. Na realisatie van het regeerakkoord ontvangt
SBB voor de uitvoering van de wettelijke taken een structureel bedrag van
ruim € 50 miljoen. Zie ook het antwoord op vraag 70.

19

Kamerstuk 31 524, nr.188

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

20

70
Is het waar dat de SBB per 2016 in totaal € 40 miljoen krijgt voor de
borging van kwalitatief goede stages, namelijk € 20 miljoen zoals hier
aangekondigd, en € 20 miljoen die overblijft na de bezuiniging van € 80
miljoen op een bedrag van € 100 miljoen als gevolg het samenvoegen
van kenniscentra?
Nee, dat is niet helemaal juist. In 2013 ontvingen de kenniscentra
(inclusief het kenniscentrum voor groen onderwijs) voor de uitvoering van
de wettelijke taken ruim € 113 miljoen. In het regeerakkoord (2012) is een
bezuiniging op de kenniscentra opgenomen van € 40 mln in 2015 en € 80
mln structureel vanaf 2016. Met het aanvullende bedrag van € 20 miljoen
vanaf 2016 ontstaat er voor de uitvoering van de wettelijke taken
structureel een budget van ruim € 50 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 524, nr. 192

21