Ad

7

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

TER BESLUITVORMING

Nota actief openbaar
Ja

Onze referentie

Aan
Van

Minister van BZK
BFR, afdeling RTM

2023-0000191200
Datum

7 september 2023

nota

Opgesteld door

Verslagen financieel toezicht 2023
Samengewerkt met

Bijlage(n)

5

Aanleiding
Jaarlijks wordt een verslag aan de Tweede Kamer gezonden, waarin
verantwoording wordt afgelegd over het financiële toezicht dat door BZK in het
voorafgaande jaar op de provincies en de gemeenschappelijke regelingen, waar
provincies aan deelnemen, is uitgeoefend. Ter kennisneming wordt dan ook het
door de provincies gezamenlijke opgestelde verslag over het door hen
uitgeoefende financieel toezicht op de gemeenten en de gemeenschappelijke
regelingen, waar de gemeenten aan deelnemen, meegezonden.

Geadviseerd besluit
Instemmen met het versturen van bijgaande Kamerbrief en bijlagen over het
financiële toezicht op medeoverheden.
Kern
• Het uitgeoefende financieel toezicht heeft betrekking op de begrotingen van
2023, de meerjarenraming 2024-2026 en de jaarrekeningen van 2021.
• Alle provincies staan onder repressief toezicht.
• Drie gemeenten en één gemeenschappelijke regeling vallen onder preventief
toezicht. Dit aantal is in historisch perspectief laag. Het gaat om de
gemeenten Vlissingen, Wijdemeren en Voorne aan Zee. Vlissingen is sinds
2015 artikel 12-gemeente, dat daarom extra middelen uit het Gemeentefonds
ontvangt. Wijdemeren diende bij de provincie Noord-Holland een begroting in
die zowel over 2023 als over 2026 niet-sluitend was. Voorne aan Zee is een
nieuwe gemeente per 1 januari 2023, waarvan de gemeenteraad in 2023 is
geïnstalleerd. Het indienen van een begroting vóór de indieningstermijn van
15 november 2022 was daarom niet mogelijk.
• De provinciale toezichthouders melden in hun verslag onzekerheden voor de
gemeentefinanciën door onder meer de nieuwe financieringssystematiek, het
handhaven van de opschalingskorting (m.a.w. de oploop van de
opschalingskorting is vanaf 2026 niet langer geschrapt) en middelen voor
jeugdzorg. In de Kamerbrief gaat u in op de recente vaststelling van de
Hervormingsagenda Jeugd. Ook verwijst u naar de nadere invulling van de
nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026 en de door het kabinet
structureel beschikbaar gestelde bedragen.

Pagina 1 van 4

Toelichting

Onze referentie
2023-0000191200

Algemeen
Het toezichtoordeel wordt jaarlijks voorafgaand aan het begrotingsjaar bekend
gemaakt. Preventief toezicht kan worden ingesteld als er geen sprake is van
structureel en reëel evenwicht in de begroting. In dit geval wordt de begroting
niet goedgekeurd en zijn er nadere afspraken nodig tussen toezichtontvanger en
toezichthouder. Als de structurele lasten in de begroting worden gedekt door
structurele baten en als de raming reëel is, is er sprake van repressief toezicht.

Datum
7 september 2023

Bijlage kamerbrief verslagen financieel toezicht
In de kamerbrief geeft u een reactie op het financieel toezichtverslag van de
provinciale toezichthouders. Zo wordt vermeld dat u oog heeft voor de financiële
positie van gemeenten en door recente besluitvorming over de
financieringssystematiek en het vaststellen van de Hervormingsagenda Jeugd een
deel van de onzekerheden kan worden weggenomen. Zoals bij u bekend, zijn er
ook zorgen t.a.v. de effecten van deze nieuwe financieringssystematiek, die ertoe
leidt dat gemeenten in 2026 structureel minder middelen beschikbaar hebben dan
in de periode 2022-2025.
Bijlage verslag financieel toezicht BZK op provincies en gemeenschappelijke
regelingen
Net als in voorgaande jaren was er bij de provincies geen aanleiding om voor het
toezicht door BZK op de begrotingen van de provincies voor 2023 over te gaan tot
het instellen van preventief toezicht. Dit geldt ook voor de gemeenschappelijke
regelingen.
Bijlage overzicht kengetallen provincies
In de tabel in deze bijlage staan de verplichte financiële kengetallen voor de 12
provincies die zij verplicht moeten opnemen in de begroting en de jaarrekening.
Het algemene beeld is dat de provincies een degelijke financiële positie hebben.
Bijlage verslag financieel toezicht provincies op gemeenten en
gemeenschappelijke regelingen
De provinciale toezichthouders geven in hun verslag onder andere aan dat de
gemeenten in de meeste gevallen een structureel en reëel sluitende begroting
voor 2023 hebben gepresenteerd en hogere positieve jaarrekeningresultaten over
2022 hebben gerealiseerd. Daartegenover melden zij onzekerheid over de
gemeentefinanciën door onder meer de nieuwe financieringssystematiek, het niet
langer schrappen van de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026 en
middelen voor jeugdzorg.

Verder merken zij in hun verslag onder het kopje "overige ontwikkelingen op" dat
de herijking van het gemeentefonds voor veel gemeenten tot financiële
problemen heeft geleid. Nadeelgemeenten moeten rekening houden met het
ingroeipad in een periode van veel onzekerheden.
Uit navraag bij een zevental provincies, nog niet alle toezichthouders waren terug
van vakantie, blijkt dit genuanceerder te liggen. In een gezamenlijke reactie
hebben de zeven provincies laten weten dat het niet bekend is welke gemeenten

Pagina 2 van 4

door de herijking daadwerkelijk in de financiële problemen zijn gekomen. Het
herverdeeleffect is namelijk één onderdeel van het gehele financieringsstelsel.
Het algemene beeld is wel dat gemeenten moeite hebben een structureel en reëel
sluitende begroting en/of meerjarenraming op te stellen. Een van de oorzaken
hiervan is het effect van de herverdeling die in de meicirculaire 2022 is
gepubliceerd. Dit levert vanaf 2023 voor- en nadeelgemeenten op. Omdat vanaf
2023 op basis van het coalitieakkoord de accressen zijn verhoogd komen de
effecten van de herverdeling vooralsnog -tot en met 2025- minder hard aan.

Onze referentie
2023-0000191200

Datum
7 september 2023

Op basis van de Meicirculaire 2022 geldt een ingroeipad dat oploopt tot maximaal
€ 37,50 per inwoner in 2025. Of dit maximale bedrag per inwoner ook na 2025
nog geldt is niet bekend. Dit levert naar de inschatting van de provinciale
toezichthouders vooral problemen op voor gemeenten waarbij het nadelige effect
van de herverdeling groter is dan € 37,50 per inwoner.
In hun verslag merken de toezichthouders hier nog over op dat: "In 2025 zal aan
de hand van een evaluatie zal worden besloten over het traject 2026 en verder".

Bijlage overzicht preventieve gemeenten en gemeenschappelijke regelingen
Voor begrotingsjaar 2023 zijn er drie preventieve gemeenten: Vlissingen, tevens
artikel 12-gemeente, Wijdemeren in provincie Noord-Holland en Voorne aan Zee
in Zuid-Holland. De Gemeenschappelijke Regeling Gasdistributie Zeist en
Omstreken is onder preventief toezicht geplaatst omdat deze GR de wettelijke
termijn voor indiening van de begroting heeft overschreden.
Communicatie
De koepelorganisaties van de medeoverheden hebben aandacht voor de nieuwe
financieringssystematiek voor de decentrale overheden en de invulling die het
kabinet hier middels de Voorjaarsnota 2023 aan heeft gegeven.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
In de openbaar gemaakte versie van deze nota zijn alle persoonsgegevens van
ambtenaren geanonimiseerd.
Bijlagen

Volgnummer

Naam

1

Kamerbrief over verslagen
financieel toezicht 2023

2

Verslag financieel toezicht BZK
op provincies en
gemeenschappelijke regelingen

3

Overzicht kengetallen provincies

4

Verslag financieel toezicht
provincies op gemeenten en
gemeenschappelijke regelingen

5

Overzicht van gemeenten en
gemeenschappelijke regelingen

Informatie

Pagina 3 van 4

onder preventief toezicht
begrotingsjaar 2023

Onze referentie
2023-0000191200

Datum
7 september 2023

Pagina 4 van 4