Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

20 361

Suriname

Nr. 154

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 20 januari 2012
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft op 13 december 2011
een vervolgoverleg gevoerd met minister Rosenthal van Buitenlandse
Zaken over:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 5 december 2011 houdende schriftelijke beantwoording vragen n.a.v.
het AO Suriname (20 361, nr. 149);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 26 augustus 2011 over Toezegging gedaan tijdens de begrotingsbehandeling 2010 inzake de relatie tussen Nederland en Suriname en
de stand van zaken m.b.t. de Toescheidingsovereenkomst
(20 361, nr. 147);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
4 november 2011 over Besteding ODA-middelen in Suriname
(20 361, nr. 148).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.

1

Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Çörüz (CDA), Timmermans (PvdA), Albayrak
(PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Ferrier (CDA),
Eijsink (PvdA), Irrgang (SP), De Roon (PVV),
Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks), Kortenoeven
(PVV), Bosman (VVD), Dikkers (PvdA), El
Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66), Dijkhoff
(VVD), Driessen (PVV) en De Caluwé (VVD).
Plv. leden: Van Raak (SP), Dijkgraaf (SGP),
Knops (CDA), Samsom (PvdA), Recourt
(PvdA), Bruins Slot (CDA), Haverkamp (CDA),
Arib (PvdA), Jasper van Dijk (SP), De Mos
(PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie), Schouw (D66), HennisPlasschaert (VVD), Ouwehand (PvdD), Sap
(GroenLinks), Wilders (PVV), Leegte (VVD),
Heijnen (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Van
Veldhoven (D66), Taverne (VVD), Bontes (PVV)
en Mulder (VVD).

kst-20361-154
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Albayrak
De griffier van de commissie voor Buitenlandse Zaken,
Van Toor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

1

Voorzitter: Pechtold/Van Bommel
Griffier: Van Toor
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Pechtold, Bontes, Van
Bommel, Ferrier en Dikkers,
en minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Ik heropen dit algemeen overleg over Suriname van de
vaste commissie van Buitenlandse Zaken. Ik zeg «heropen», want op
15 november heeft deze commissie al in eerste termijn over Suriname
gesproken met de minister van Buitenlandse Zaken. In dat overleg heeft
de minister toegezegd, met een aantal collega-vakministers contact op te
zullen nemen en wel met de minister van Veiligheid en Justitie, de
staatssecretaris van Financiën, de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu en de staatssecretaris van Onderwijs. De Kamer heeft verder
schriftelijke antwoorden ontvangen op vragen die tijdens het algemeen
overleg van 15 november zijn gesteld.
Ik streef ernaar om het debat van 15 november vandaag in tweede termijn
af te ronden. Alleen als daaraan grote behoefte bestaat, sta ik een heel
korte derde termijn toe. Ik vraag de woordvoerders verder om er rekening
mee te houden dat een aantal schriftelijke antwoorden van andere
bewindspersonen afkomstig is.
Ik zal namens mijn eigen fractie het woord voeren en dat betekent dat er
vijf woordvoerders zijn. Daarom zou ik de spreektijd willen beperken tot
vier minuten.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Ik begin met de justitiële samenwerking
en dan met name de bestrijding van de drugshandel. Mijn fractie baart die
samenwerking namelijk zorgen.
Er ligt een Nationaal Drugs Masterplan, maar wie schetst mijn verbazing:
Desi Bouterse krijgt een grote rol in de drugsbestrijding. Hij is eigenlijk het
hoofd van de drugsbestrijding. Het is natuurlijk zorgelijk dat de nationale
coördinatie en de monitoring tot de bevoegdheden gaan horen van
iemand die voor drugshandel is veroordeeld! Dat is sowieso een ernstige
zaak, maar daar komt nog bij dat hij zijn eigen politieapparaat de Gestapo
noemt. Dat is nogal wat. Hij vergeet er overigens bij te zeggen dat het
voor het eerst fout ging toen hij dertig jaar geleden legerleider was.
Suriname werkt intensief samen met Colombia, maar de as Suriname,
Colombia en Curaçao is desondanks een risicovolle drugslijn. Deze
samenwerking baart mij dan ook grote zorgen, zeker omdat wij weten dat
geschorste leden van de Colombiaanse veiligheidsdienst Suriname
adviseren. Is het met het oog hierop niet gerechtvaardigd om de
100%-controles op Schiphol weer in te voeren? Bouterse is hoofd van de
drugsbestrijding en dat rechtvaardigt in de visie van de PVV zeer zeker dit
soort controles.
Het samenwerkingsverband voor studenten. Ik heb vernomen dat een
studentendelegatie Cuba heeft bezocht. Suriname stimuleert studenten
verder actief om op Cuba te gaan studeren. Suriname wil de banden met
dat land namelijk intensiveren. Als dat zo is, moeten wij onze banden met
Suriname dan nog wel willen intensiveren? Surinaamse studenten
moeten evenveel betalen als Nederlandse studenten, wat betekent dat ze
minder betalen dan buitenlandse studenten en studenten van buiten de
EU. Dat is in mijn ogen onrechtvaardig, want zij zouden in mijn ogen
evenveel moeten betalen als studenten van buiten Nederland. Ik zie de
minister verbaasd kijken, maar misschien kan hij mij uitleggen hoe het in
elkaar zit.
De samenwerking met Suriname. Suriname heeft de samenwerking met
de Organisation of Islamic Cooperation (OIC) geïntensiveerd en dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

2

vooral met landen als Iran, Syrië en Sudan. Verder werkt Suriname ook
nauw samen met landen als Venezuela en Cuba. Ook deze ontwikkeling
baart de PVV-fractie zorgen.
Al met al ligt de focus van Suriname dus zeker niet op Nederland. De
Surinaamse minister van Buitenlandse Zaken zegt dat ook zelf met zoveel
woorden, zie zijn opmerking dat de Surinamers in Nederland van
strategische waarde zijn, maar meer ook niet. Hoe moet ik de woorden
«van strategische waarde» precies duiden?
Voorzitter. Samenvattend. Mijn fractie maakt zich zorgen over de
drugsbestrijding en het justitiële apparaat. Verder is Cuba in het
Surinaamse perspectief kennelijk interessanter dan Nederland. Ten slotte
is er ook nog de opmerking van minister Lackin van Buitenlandse Zaken
over de strategische waarde van Surinamers in Nederlanders. Als je
daarbij de Surinaamse samenwerking met de OIC en Venezuela en Cuba
optelt, moet je wel concluderen dat er sprake is van Surinaamse desinteresse in bilaterale samenwerking met Nederland. Wat de PVV betreft
moeten wij onze banden met Suriname dan ook zo veel mogelijk
doorsnijden.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Uit de schriftelijke beantwoording
blijkt dat de Kamer een fors aantal beleidsterreinen betrekt bij het debat
over Suriname, beleidsterreinen die lang niet altijd deze minister aangaan.
Dat toont aan dat de integraliteit in de relatie tussen Nederland en
Suriname niet exclusief bij Buitenlandse Zaken moet worden gezocht. Dat
grote aantal beleidsterreinen heeft natuurlijk alles te maken met de
aanwezigheid van Surinamers in Nederland, het intensieve verkeer tussen
Suriname en Nederland en onze historische en actuele banden met
Suriname. Ik herhaal dan ook mijn oproep om te streven naar een nieuw
verdrag of een raamovereenkomst met Suriname om de belangen van
Nederland, Nederlanders en Surinamers van Nederlandse afkomst op een
goede manier te kunnen behartigen. Is de minister bereid om daar nog
eens goed over na te denken? Ik zie de obstakels ook, maar het is volgens
mij in het belang van beide landen om hier toch naar te streven.
De minister heeft toegezegd dat hij het initiatief zal nemen tot een nieuwe
Toescheidingsovereenkomst. Dat is een goede zaak. Wij hebben gediscussieerd over de vraag of Nederland wel of niet een vragende partij is, maar
dat laat onverlet dat het om een grote groep Nederlanders van
Surinaamse komaf gaat. Er is dus wel degelijk sprake van een Nederlands
belang. Heeft de minister kennisgenomen van het interview van afgelopen
zaterdagochtend op Radio Stanvaste met de Surinaamse president over
de Toescheidingsovereenkomst? Ik heb het zelf gemist, maar wellicht had
de minister zaterdagochtend wat meer tijd en heeft hij geluisterd naar dit
station op 107.9 FM. De president zou in dat interview hebben gezegd dat
er ruimte is voor overleg en voor de naleving van de Toescheidingsovereenkomst. Ik hoor graag de toezegging van de minister dat hij dit
interview alsnog gaat beluisteren. Ik sluit namelijk niet uit dat hij dit
interview heeft gemist.
In het verleden is gebleken dat problemen via ambtelijk overleg niet of
niet goed op te lossen zijn. Het is dan wellicht ook wel nodig om het naar
een ander niveau te trekken. Ik heb gesuggereerd om eventueel bemiddelaars van beide zijden in te zetten, maar hoe het ook zij: er zullen stappen
moeten worden gezet. Graag een reactie van de minister, overigens ook
op mijn vraag in eerste termijn over het belang om daarbij de NederlandsSurinaamse gemeenschap te betrekken. Dat is van groot belang, want het
gaat primair om hun rechten. Als de minister daartoe bereid is, zal hij dan
niet alleen met het Surinaams Inspraak Orgaan in gesprek gaan, maar ook
met de VSN en andere organisaties?
Justitie. Suriname moet nog toetreden tot het verdrag over de
overbrenging van gevonniste personen van de Raad van Europa. Welke
stappen kunnen en zullen hiervoor worden gezet? Ook hier geldt: het gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

3

beide landen aan. Vindt hierover overigens wel ambtelijk overleg plaats?
Ik vraag dat, omdat ik de indruk heb dat het helemaal stilligt.
Het vliegverkeer. Het SEO heeft een rapport uitgebracht waarin staat dat
er groei mogelijk is. Dat zou betekenen dat er ruimte is voor een of twee
toetreders. In de schriftelijke beantwoording is dat overgenomen, maar op
dit moment gebeurt wel het omgekeerde. De KLM gaat immers minder
frequent op Suriname vliegen. Daar doet het feit niets aan af dat de KLM
grotere toestellen inzet, want per saldo leidt het tot minder stoelen op de
verbinding Amsterdam-Paramaribo. Dat is niet goed en ik ben dan ook blij
dat de staatssecretaris heeft aangegeven dat hij bereid is om met
Suriname te overleggen over verbetering van de luchtverkeerrelatie.
Wordt die bereidheid ook omgezet in concrete daden? Als het niets
oplevert, is de staatssecretaris dan ook bereid om in overleg te gaan met
de KLM? Dat is immers de partij die gaat over de tarieven en over de
beschikbaarheid van stoelen.
De studenten. Surinaamse studenten hebben een uitzonderingspositie.
Daarvoor is gekozen met het oog op de historische relatie met Suriname
en de overeenkomsten tussen onze talen. Er zijn dus allerlei argumenten
aan te voeren om de bijzondere positie van Surinaamse studenten in
Nederland te benadrukken. Het is ook gehonoreerd. Deze studenten
worden nu beoordeeld als kwamen zij uit de Europese Economische
Ruimte. In eerste termijn zijn nog twee obstakels genoemd: de
€ 10 000-borg en de eis dat ze maximaal tien uur werken. Ik pleit ervoor
om de uitzonderingspositie ook op deze twee obstakels te betrekken: laten
wij bekijken of het mogelijk is om deze studenten deze borg niet te laten
betalen en om ze meer dan tien uur te laten werken. Daarmee zouden wij
recht doen aan hun positie.
Twinning. Het gerucht gaat dat de evaluatie klaar is. Ik heb haar nog niet
ontvangen, laat staan dat ik haar heb ingezien, maar misschien kan de
minister mij bevestigen dat de evaluatie gereed is. Zo niet, kan hij mij dan
zeggen wanneer deze evaluatie wel gereed zal zijn en naar de Kamer zal
worden gestuurd? Is de minister ten slotte bereid om bij de ontwikkelingen die daarop volgen, ook de Surinaams-Nederlandse gemeenschap
te betrekken? In Suriname wordt namelijk diasporabeleid vormgegeven
waarin de Surinaamse Nederlander met zijn in Nederland opgedane
expertise van groot belang is voor de ontwikkeling van Suriname.
Juristen, medici en mensen in het onderwijs met een Surinaamse
achtergrond kunnen veel betekenen voor Suriname. En dat zouden wij
heel goed kunnen bevorderen via een verlengd twinningstraject.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik bedank de minister voor de
beantwoording van de vragen. Inderdaad betreffen de vragen over
Suriname en de bijzondere relatie met dit land vele beleidsterreinen.
Coherentie van beleid is dan ook belangrijker dan ooit. Vandaar mijn dank
voor het feit dat de minister met zijn collega’s contact heeft opgenomen.
Dank ook voor de duidelijkheid die er is gekomen over de Toescheidingsovereenkomst. Zolang deze overeenkomst niet is aangepast, houden wij
ons eraan. Het vergt een proactieve opstelling van de Nederlandse
regering om de belangen van Nederlandse onderdanen te behartigen.
Goed dat dit nu duidelijk is.
Mijn fractie hecht er zeer aan dat er inhoud wordt gegeven aan onze
bijzondere relatie met Suriname. Dat zullen wij vooral moeten doen door
deze relatie te vermaatschappelijken. Ik heb een bijeenkomst bijgewoond
waar maar liefst 6500 vertegenwoordigers aanwezig waren van contacten
tussen Suriname en Nederland. Hier liggen enorme kansen, zie de
resultaten van de twinningfaciliteit. Ik heb overigens zelf nog niet gehoord
dat de evaluatie afgerond zou zijn, maar wat ik er in de praktijk van heb
gezien geeft mij de overtuiging dat het interessante kansen biedt, kansen
die het verdienen om ten dienste van Suriname uitgebouwd te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

4

De studenten. Het is staand beleid dat studenten die uit Suriname
afkomstig zijn, vanwege de participatie van Suriname aan de Taalunie en
onze gedeelde geschiedenis en cultuur, evenveel collegegeld betalen als
studenten uit Nederland. Er zijn ook heel goede voorbeelden van
instellingen voor hoger onderwijs die aan deze bijzondere relatie inhoud
geven. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de Erasmus School of Economics die
het mogelijk maakt dat studenten in Suriname een geaccrediteerde
master bij deze opleiding halen.
Er zijn echter ook problemen voor de studenten. Collega Van Bommel
heeft ze al aangehaald. Zo is het inderdaad een probleem dat er nog
steeds een borg van € 10 000 gevraagd kan worden en dat deze studenten
maximaal tien uur mogen werken. Ik heb begrepen dat die tien uur is
vastgelegd in de Europese regelgeving, maar Surinaamse studenten
willen hier niet zwart gaan werken. Ze voelen zich namelijk gastvrij
ontvangen en willen daarom niet in strijd met de regels van dit land
handelen. Ze willen niet illegaal werken, maar ze hebben nu eenmaal niet
de voordelen die de Nederlandse studenten wel hebben, zoals een
OV-jaarkaart en studentenhuisvesting. Ze lopen door deze eisen dus tegen
grote problemen aan.
De € 10 000-borg. Ik zou de regering toch willen vragen of het mogelijk is
om te komen tot een eenduidig bedrag dat duidelijk wordt gecommuniceerd. Het is nu onduidelijk en studenten uit Suriname weten daardoor
niet waar ze aan toe zijn. Het leidt gewoon tot onnodige verwarring.
Voorzitter. Tot slot de onderdanen zonder rechtmatig verblijf en de
CARICOM-wetgeving. Kan de minister daarover nog iets zeggen? Wij
hebben in het kader van milieu en duurzaamheid gesproken over globale
wederkerigheid. Het belang van het tropische oerwoud in Suriname en de
problemen die zijn ontstaan door de goudwinning: is dat ook een punt
van zorg van de Nederlandse regering? Zo ja, op welke manier denkt de
minister dan dit probleem te adresseren?
De heer Van Bommel (SP): In eerste termijn was mevrouw Ferrier een
stuk duidelijker over die obstakels voor studenten. Zij hekelde toen ook de
€ 10 000-borg, omdat die zo’n grote belemmering is om in Nederland te
gaan studeren. Zij neemt nu opeens een ander standpunt in, want zij
vraagt de regering te bevorderen dat er een eenduidig bedrag komt. Het is
toch zeker veel beter voor de Surinaamse gemeenschap en de uitwisseling van studenten dat die borg van tafel gaat?
Mevrouw Ferrier (CDA): Mijn inbreng in tweede termijn is helemaal niet
anders dan in eerste termijn, want ook toen heb ik aangegeven dat de
huidige onduidelijkheid tot onnodige verwarring leidt en dat wij die
verwarring moeten wegnemen met een eenduidige regeling. En dat
laatste betekent natuurlijk niet dat ik ervoor pleit dat iedereen een borg
van € 10 000 zou moeten storten. In de schriftelijke beantwoording staat
hoe het zit met die borg. Niemand kan dat bedrag opbrengen en daarom
wil ik dat er een eenduidige regeling komt met een reëel bedrag. Ik kan
mij bijvoorbeeld voorstellen dat die borg wordt bepaald op het bedrag dat
voor enkele jaren collegegeld moet worden betaald. Je hebt het dan over
een paar duizend euro en zeker niet over tienduizend euro. Ik roep de
minister dan ook op om te zorgen voor eenduidigheid en een voor
studenten uit Suriname reële borg. Daarmee zeg ik precies hetzelfde als in
eerste termijn.
De heer Van Bommel (SP): Mevrouw Ferrier vindt de huidige borg dus te
hoog, maar tegelijkertijd vindt zij het wel aanvaardbaar dat er een paar
duizend euro wordt gevraagd. De hoogte van de borg wordt echter niet
van overheidswege vastgesteld en dat maakt het toch lastig. Niet de
overheid maar de instellingen gaat hierover. Wil mevrouw Ferrier deze
bevoegdheid bij de instellingen weghalen en de overheid de hoogte van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

5

de borg laten bepalen? Als zij dat wil, dan lijkt het mij veel beter om te
komen tot een verbod op het vragen van een borg.
Mevrouw Ferrier (CDA): Dat wil ik niet, want dat is niet reëel. De
instellingen gaan daar zelf over, maar de regering kan natuurlijk aangeven
dat zij het van belang acht om de bijzondere relatie met Suriname inhoud
te geven door studenten uit Suriname de kans te geven om in Nederland
te gaan studeren. De Erasmus School of Economics is, zoals ik al zei, met
het geweldige voorstel gekomen om Surinaamse studenten aan deze
school te laten studeren, maar dan wel in Suriname. Er wordt dus wel
degelijk naar creatieve oplossingen gezocht, omdat men inziet hoe
belangrijk onze relatie met Suriname is. Ik vraag de regering om in
overleg met de instellingen dergelijke oplossingen te bevorderen, maar
zeker niet om deze bevoegdheid van de instellingen over te nemen. Dat
lijkt mij niet reëel.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Mevrouw Ferrier zegt dat de 10 urennorm te
krap is en dat daar wat aan moet worden gedaan. In de brief van de
minister heb ik echter gelezen dat dit niet kan. Is mevrouw Ferrier bereid
om met mij op zoek te gaan naar creatieve mogelijkheden om die
studenten meer dan tien uur te laten werken? Dat is nodig, want die
studenten zijn natuurlijk wel zonder beurs naar Nederland gekomen.
Mevrouw Ferrier (CDA): Daar ben ik al jaren mee bezig! Ik heb daarover
overlegd met verschillende regeringen, maar helaas heb ik maar weinig
resultaat geboekt. Ik kan mevrouw Dikkers dus rustig zeggen dat het de
grote aandacht van mijn fractie had en heeft.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Een motie die de regering oproept om de
urennorm op te rekken, kan dus op de steun van de CDA-fractie rekenen?
Mevrouw Ferrier (CDA): Dan begrijpt mevrouw Dikkers mij verkeerd,
want ik geef natuurlijk alleen steun aan een motie als ik weet dat die ook
uitgevoerd kan worden. Zoals gezegd ben ik hier al jaren mee bezig en ik
weet inmiddels dan ook heel goed dat de Nederlandse regering niet in
haar eentje Europese wetgeving overboord kan gooien. Dat weerhoudt
mij er echter niet van om te blijven zoeken naar een oplossing.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de minister voor zijn brief
en voor de beantwoording van de vragen die in eerste termijn zijn gesteld.
Ik vervang mevrouw Albayrak, die tot haar spijt andere verplichtingen
heeft.
De Toescheidingsovereenkomst. De minister heeft gezegd bereid te zijn
om kritisch zelfonderzoek te doen naar de rol van Nederland. Hoever is hij
inmiddels gevorderd met dat kritische zelfonderzoek? Wat is er zoal
uitgekomen en welke initiatieven heeft hij genomen?
De studenten. De willekeur van de onderwijsinstellingen baart mijn fractie
grote zorgen. Wij zouden graag zien dat de studenten geen borg hoeven
te betalen, want zij komen vrijwel allemaal zonder beurs naar Nederland
en daardoor hebben ze het hier al zwaar genoeg. Wat kan de minister ons
toezeggen? Het lijkt mij dat er nu snel duidelijkheid moet komen voor deze
studenten.
De 10 urennorm. Ik kan mij niet voorstellen dat er geen enkele
mogelijkheid is om die studenten wat meer ruimte te geven. Als het niet
kan via de 10 urennorm, dan moet het toch zeker op een andere manier
geregeld kunnen worden? Ik vraag de minister om nog een keer hierop in
te gaan. Ik hoop op een toezegging, omdat mijn fractie er veel aan is
gelegen dat Surinaamse studenten in Nederland hun studie kunnen
afronden, zonder dat ze onder de armoedegrens zakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

6

Voorzitter: Van Bommel
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Ik bedank de minister en via hem zo’n
beetje het hele kabinet voor de schriftelijke beantwoording.
Ik heb eigenlijk alleen maar een vraag over de justitiële samenwerking. Ik
denk dat wij dit probleem maar deels kunnen behandelen. Als dat zo is,
dan moeten wij het op een ander moment maar in samenspraak met de
minister van Justitie afronden.
Ik heb in eerste termijn, mede naar aanleiding van een uitzending van
misdaadverslaggever Peter R. de Vries, aandacht gevraagd voor de
samenwerking met politie en justitie. In die uitzending werd gesteld dat in
Nederland in ieder geval tien Surinamers rondlopen die voor heel zware
delicten, moord en doodslag, zijn veroordeeld. De minister schrijft dat
Nederland in twee gevallen de strafvervolging van Suriname heeft
overgenomen. Verder zou er in negen gevallen sprake zijn van verjaring,
het ontbreken van een vonnis of van een onterechte verdachtmaking. Het
blijft daardoor toch een beetje zweven en ik zou dan ook graag zien dat
het kabinet het wat meer uitsplitst. In welke gevallen gaat het bijvoorbeeld
om verjaring? In de brief vind ik verder ook niet terug op welke punten er
concreet wordt samengewerkt en hoe de samenwerking verloopt.
De uitleveringsverzoeken en dossieroverdracht binnen de beide rechtsstelsels. De heer Ten Broeke heeft hiervoor in eerste termijn aandacht
gevraagd. Ook daarover zou ik graag nog iets meer horen.
Ten slotte de mogelijkheid dat een in Suriname gedetineerde persoon zijn
straf in Nederland ondergaat. Dat is op dit moment onmogelijk. Daarvoor
is een wet nodig. Het ziet ernaar uit dat Suriname hier binnenkort werk
van gaat maken, maar uit de brief blijkt niet dat Nederland hier ook echt
op aandringt. Klopt dat en wat is het standpunt van het kabinet over het
voornemen van Suriname om met een wet te komen?
Voorzitter: Pechtold
De voorzitter: Voordat ik de minister het woord geef, deel ik u mede dat
ik vergeten ben om te melden dat de VVD-fractie zich voor deze termijn
heeft afgemeld.
Minister Rosenthal: Voorzitter. Ik bedank de leden voor hun inbreng in
tweede termijn.
Ik begin met de heer Van Bommel te complimenteren met zijn erelidmaatschap van de Vereniging van Surinaamse Nederlanders!
De heer Van Bommel (SP): Dank voor het compliment. Ik wist niet dat je
als niet-Surinamer zelfs erelid van deze vereniging kon worden, maar dit
is mij inderdaad wel overkomen.
Minister Rosenthal: Voorzitter. In eerste termijn zijn veel vragen gesteld
over specifieke onderwerpen op allerlei beleidsdomeinen. Ik ben de
voorzitter van deze commissie dan ook erkentelijk dat hij dat aan het
begin van dit overleg heeft gestipuleerd. Ik heb met veel collegae contact
gehad. Een aantal van hen is al met naam en toenaam genoemd, maar ik
heb dus ook contact gehad met mijn collega van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Net als de heer Van Bommel en mevrouw Ferrier
benadruk ik dat er ook hier uiteraard sprake is van eenheid van regeringsbeleid. Dat het beleid coherent is, is van groot belang, want wat ik met
Suriname bespreek, heeft vaak directe gevolgen voor zaken die voor deze
mensen van belang zijn: studie, werk, handel en wat dies meer zij. En of
wij het nu willen of niet: het heeft ook zijn weerslag op het strafrecht en
op het werk van justitie. Dat is de reden dat ik mij bij dit onderwerp met
veel collegae heb moeten verstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

7

Een aantal punten dat in tweede termijn aan de orde is gesteld, verdient
eveneens verdieping en specificatie die ik alleen na overleg met de
betrokken bewindspersonen kan geven. Zie het niet als kritiek op deze
commissie – ik acht deze commissie hoog – maar er zijn tal van overleggen geweest waar de materie die in dit overleg bij mij aan de orde wordt
gesteld, ook aan de orde had kunnen worden gesteld. Misschien had dat
zelfs wel sneller tot duidelijkheid en resultaten geleid. Dat gezegd zijnde
ga ik proberen om de verschillende vragen zo goed mogelijk te beantwoorden.
Ik begin met de vragen van de heer Bontes over de drugshandel en zijn
verzoek om op Schiphol weer te gaan werken met 100%-controles. Bij de
betrokkenheid van de president van Suriname bij allerlei zaken, ook als
dat justitie en recht betreft, speelt voor de Nederlandse regering het
overallverhaal dat wij met de heer Bouterse een functionele zakelijke
relatie onderhouden. Het betreft simpelweg diens positie als president
van de republiek Suriname. Wij proberen voor het overige dus ook de
functionaliteit in de relatie met Suriname vanuit de verschillende
overheidsdiensten tot gelding te brengen. De 100%-controles voor
vluchten vanuit Paramaribo vinden nog steeds plaats. Ik kan daarover heel
duidelijk zijn tegen de heer Bontes.
De heer Bontes heeft opmerkingen gemaakt over de relatie van Suriname
met de Organisatie van Islamitische Landen. Daarmee kom ik terecht op
het terrein van de buitenlandse betrekkingen. Verder sprak hij ook over de
relatie van Suriname met Venezuela en Cuba. Ik kan daar alleen maar over
zeggen dat ik de uitlatingen van mijn Surinaamse collega nauwgezet volg.
Ik ben daar scherp op, maar meer dan dat kan ik niet doen. Het is aan de
regering van Suriname om te bepalen met welke landen het betrekkingen
onderhoudt. Suriname is immers een soeverein land. Als er een driehoek
Suriname, Venezuela en Colombia in beeld komt in verband met een van
de landen van het Koninkrijk, namelijk Curaçao, dan komen ook mijn
betrokkenheid en verantwoordelijkheid in beeld. Ik kan zonder enige
terughoudendheid tegen de heer Bontes zeggen dat ik daar zeer alert op
ben, zie mijn contacten binnen het Koninkrijk met Curaçao. Een en ander
geldt overigens in mindere mate ook voor Aruba en Sint-Maarten.
De heer Van Bommel koppelde de noodzaak van coherentie van het beleid
met betrekking tot Suriname aan het raamverdrag. Ik wijs erop dat het
raamverdrag van 1992 nog altijd onverkort geldig is. Met haar Surinamebrief heeft de regering een visie gegeven op de bilaterale relaties met
Suriname. Hetgeen we aan initiatieven horen vanuit de samenleving past
prima binnen het huidige raamverdrag en de Surinamebrief. Een
aanleiding voor een nieuw verdrag zie ik op dit ogenblik niet. Ik koppel het
natuurlijk ook wel aan de openingen die er nu zijn gemaakt in de richting
van de Toescheidingsovereenkomst. Ik denk dat we eerst maar eens
moeten kijken waar we daarmee uitkomen.
Tot mijn spijt moet ik zeggen dat ik het interview met Bouterse op 107.9
FM heb gemist. Ik hoor wat de heer Van Bommel daarover zegt; dat is
interessant. Wij zullen dit natrekken en zullen het transcript opvragen. Wij
zullen vervolgens naar bevind van zaken handelen. Bovendien zal ik in het
gesprek met vertegenwoordigers van de Surinaamse Nederlanders ik de
precieze wensen van de Surinaamse gemeenschap in kaart brengen. Ik
ben daar niet enghartig in. Wel vind ik het van belang om niet overhaast
maar heel zorgvuldig tewerk te gaan.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ben heel blij hiermee. Aan dat gesprek bestaat
ook veel behoefte. Ik ben wel benieuwd wie de minister gaat uitnodigen
voor dat gesprek.
Minister Rosenthal: Ik denk dat ik er verstandig aan doe om mij daarover
te verstaan met mijn collegae, omdat die natuurlijk binnen hun beleidsterreinen op een aantal punten dichter op die relaties met de Surinaams-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

8

Nederlandse gemeenschap zitten dan ik. Dus ik ga er zorgvuldig mee om
en zal hierbij, zoals gezegd, niet enghartig optreden. Voor mij zijn niet
alleen de gesubsidieerde instellingen gesprekspartner. Ik wil het op een
zodanige manier bekijken, dat er sprake is van representativiteit en
inclusiviteit.
Mevrouw Ferrier (CDA): Desgewenst ben ik bereid suggesties aan te
dragen.
Minister Rosenthal: Dat is altijd prettig.
De heer Van Bommel (SP): De vraag van mevrouw Ferrier is volkomen
terecht, omdat wij in een eerder stadium met de vorige minister ditzelfde
thema bij de kop hebben genomen en er toen van de kant van de regering
de toezegging kwam om te praten met de Surinaams-Nederlandse
gemeenschap. Toen is er wel gesproken met enkele actoren in die
gemeenschap maar dat was toch bepaald niet representatief voor die
gemeenschap. Dus ik hoop dat de minister de Kamer op enig moment, het
liefst voordat hij dit circuit ingaat, schriftelijk kan laten weten hoe hij dat
vorm denkt te geven, zodat wij, wanneer wij denken dat dit onvoldoende
is, hem zo nodig nog van suggesties kunnen voorzien.
Minister Rosenthal: Ik stel allerlei suggesties vanuit welke hoek dan ook
zeer op prijs, dus ook suggesties van de heer Van Bommel. We moeten
echter wel voorkomen dat we een soort van moesjawara krijgen over
alleen al de samenstelling van het gezelschap dat met mij over die
Toescheidingsovereenkomst gaat praten. Ik zou zeggen: laten we dit
gewoon meenemen in de reguliere contacten die er sowieso tussen mij en
de Kamer bestaan met betrekking tot Suriname.
De heer Van Bommel (SP): Dat contact is wat mij betreft intensief maar te
beperkt. Ik voel er weinig voor om te wachten op de volgende Surinamebrief want die komt vermoedelijk pas over een jaar en dat zou ik toch echt
onbevredigend vinden. Het gaat mij er niet om uw agenda te beïnvloeden
in de zin van: denk ook aan die persoon of aan die organisatie. Als u de
vorm met ons kunt delen ...
De voorzitter: Volgens mij heeft de minister zo-even richting mevrouw
Ferrier duidelijk gezegd dat meedenken vanuit de Kamer als het gaat om
namen wordt toegejuicht. Het lijkt mij aan de commissie om vervolgens in
een procedurevergadering te bekijken of wij als commissie de minister
een aantal namen kunnen meegeven.
De heer Van Bommel (SP): Akkoord.
Minister Rosenthal: De heer Van Bommel heeft verder gevraagd naar het
vliegverkeer. In de betrekkingen tussen Nederland en Suriname op dat
vlak ligt er aan elke kant ruimte voor uitbreiding met zaken vanuit twee
luchtvaartmaatschappijen. Ik begrijp op zichzelf goed dat wordt gevraagd
om meer soelaas van de kant van de KLM. Ik kan niet verdergaan dan
meedelen dat collega Atsma graag bereid is tot overleg hierover. Wij
moeten vervolgens ook nagaan of er wat betreft de markt ruimte zal zijn
om de vluchten van Paramaribo naar Schiphol en omgekeerd uit te
breiden, ook met datgene wat door andere luchtvaartmaatschappijen kan
worden aangeboden. Er zijn luchtvaartmaatschappijen die in het
algemeen tegen heel lage prijzen werken. Dat zou op zichzelf een heel
interessant bod kunnen opleveren, maar ik laat dit verder graag aan
collega Atsma over.
Voor studenten uit Suriname die in Nederland studeren, geldt dat zij net
als Nederlandse studenten collegegeld betalen. Dat is om en nabij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

9

€ 1 700 per jaar, uitgaande van een termijn van vier jaar. Het bedrag dat
studenten uit het buitenland betalen in Nederland, is van een gans andere
orde. Dat loopt van € 7 000 op naar € 25 000 voor sommige studies. Wat
dat betreft komen we mijns inziens wel tegemoet aan de behoefte om
Surinaamse studenten in de gelegenheid te stellen om in Nederland te
studeren. Honderden en honderden maken ook van die gelegenheid
gebruik. Het uitgangspunt is dat studenten op een effectieve en efficiënte
wijze hun studie kunnen doen, opdat ze vervolgens op de arbeidsmarkt
hun plaats kunnen vinden. We weten dat sommige studenten er niet een
40 urige studieweek op nahouden, maar de tien uren die op Europees vlak
zijn vastgelegd, zijn er niet voor niets. Studenten komen hier om te
studeren en niet om te werken. Dus ik ben er niet aan toe om ruimhartig
te zijn met betrekking tot het aantal uren dat studenten kunnen besteden
aan andere zaken dan de studie. Dat is het ook conform het systeem
waarmee we op Europees vlak werken. Het zou ook riskant zijn om dat los
te laten, omdat er, voordat je het weet, spanningen ontstaan met andere
lidstaten van de EU waar men om goede en competitieve redenen waar
het betreft het snel naar de arbeidsmarkt brengen van hoogopgeleiden,
wel vasthoudt aan die norm van tien uur.
De heer Bontes (PVV): Toen ik mijn vraag stelde over het tarief voor
Surinaamse studenten bemerkte ik een grote verontwaardiging bij de
minister in de zin van: hoe kun je dit nu vragen? Maar het is toch heel
legitiem om de vraag te stellen of Surinaamse studenten niet heel erg
bevoordeeld worden ten opzichte van studenten buiten de EU? In een tijd
van bezuinigingen zou je daar dan toch kritisch naar kunnen kijken? Dus
waar is die verontwaardiging op gebaseerd? Het is toch een legitieme
vraag?
Minister Rosenthal: Er was geen sprake van verontwaardiging maar wel
van een oprisping van mijn kant omtrent een zekere onlogische redenering bij de heer Bontes. Ik dacht namelijk dat hij het had over de betekenis
die het heeft voor Surinaamse studenten om hier te studeren. Daar hoort
dan bij dat ze op een aantal punten tegemoet worden gekomen en dat
betreft dus onder meer het collegegeld. Misschien heb ik de heer Bontes
simpelweg niet goed begrepen. Dat kan, dat sluit ik absoluut niet uit.
De heer Bontes (PVV): Ik ben zeer kritisch over het voordeel dat
Surinaamse studenten hebben qua tarief. Ik denk dat het in tijden van
bezuinigingen zeer legitiem is om daar kritisch naar te kijken. Je kunt er
mijns inziens meer geld voor vragen als je dat zou willen.
Minister Rosenthal: Dan kan ik wat preciezer aangeven waar mijn korte
moment van verbazing uit voortkwam en dat is erin gelegen dat de heer
Bontes tegelijkertijd probeerde duidelijk te maken dat het zo belangrijk is
dat studenten uit Suriname niet naar bepaalde landen gaan om daar hun
kennis op te doen, maar naar dit goede land. Hij had het in dit verband
over Cuba en nog een paar andere landen.
De heer Bontes (PVV): Dat was totaal niet aan de orde. Ik heb het over die
landen gehad na mijn inbreng over de tarieven. Dat had te maken met de
focus van Suriname op landen zoals Cuba. Ik constateer dus dat wij elkaar
volstrekt verkeerd begrepen hebben.
Mevrouw Dikkers (PvdA): De studenten die bij ons komen, vragen niet
om een 40 urige werkweek naast hun volledige studie maar om een
uitbreiding van de norm van tien uur, omdat ze simpelweg van die tien
uur niet kunnen rondkomen. Dus een kleine uitbreiding zou dan toch wel
mogelijk moeten zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

10

Minister Rosenthal: Ik hoorde al allerlei vergezichten die er zouden
komen wanneer ik niet tegemoetkomend zou zijn op dit punt. Ik kan echter
niet aan de wens van mevrouw Dikkers tegemoetkomen. We zitten aan de
EU-regelgeving vast en daar wil ik niet van afwijken. Het antwoord is dus:
nee, ik zie daar geen ruimte voor. Ik zeg het zoals het is.
Voor de borg van € 10 000 geldt dat ik helaas niet veel verder kom dan de
mededeling dat ik in elk geval met mijn collega van OCW in overleg zal
treden om zich zowel met de Surinaamse gemeenschap en studenten als
met de hogeronderwijsinstellingen te verstaan om de communicatie over
dit punt zo helder mogelijk te krijgen. Er blijken namelijk nogal wat
onduidelijkheden op dit punt te bestaan. Dus verduidelijking van een en
ander in de richting van de studenten is op z’n plaats. Dit geldt temeer
omdat er wat betreft de garantiestelling tot de machtiging tot voorlopig
verblijf vele modaliteiten in het geding zijn. Mevrouw Ferrier het had over
een aantal maanden collegegeld. Er zijn vele wegen die naar de garantiestelling kunnen leiden. Ik ben dus bereid om dit bij mijn collega van OCW
neer te leggen met het verzoek om die communicatie naar de Surinaamse
gemeenschap en de Surinaamse studenten zo veel mogelijk te optimaliseren. Als de Erasmus School of Economics creatieve middelen op dat
punt hanteert, zijn dat natuurlijk zaken die er zeker ook bij betrokken
zouden moeten worden.
Mevrouw Ferrier (CDA): De minister begon zijn beantwoording terecht
met de opmerking dat hier punten aan de orde gesteld worden die ook in
andere debatten met andere bewindslieden aan de orde hadden kunnen
en moeten worden gesteld. Ik kan hem zeggen dat dit ook gebeurt, niet
alleen in debatten maar ook middels schriftelijke vragen en op andere
manieren. De reden dat we het nu in dit debat aan de orde gesteld
hebben, is dat wij hier in de meest brede zin van het woord de inhoud van
de relatie tussen Suriname en Nederland bespreken.
Ten aanzien van het borgbedrag en de vele creatieve ideeën ten faveure
van de Surinaamse studenten die ik zie ontstaan, vind ik het van belang
dat er eenduidigheid komt over een bedrag. Ik begrijp dat de minister daar
niet over gaat en zelfs in wezen ook niet de minister van Onderwijs, maar
het zou heel positief zijn als er een gesprek zou kunnen plaatsvinden met
de Surinaamse studenten en de koepel van onderwijsinstellingen om best
practices uit te wisselen en om meer eenduidigheid te bewerkstelligen.
Daarbij zou dan ook duidelijk gemaakt kunnen worden waarom dat
bedrag dat door sommige instellingen gevraagd wordt, echt voor grote
problemen zorgt.
De heer Van Bommel (SP): Het gaat de SP niet zozeer om eenduidigheid
in communicatie of in eis. Wij willen echt vasthouden aan datgene wat we
ook gedaan hebben met het collegegeld, namelijk een uitzonderingspositie. Bij collegegeld gaat het direct om inkomsten voor een instelling of
overheid. Dat is bij een borg niet aan de orde. Het gevolg van de borg is
nu dat eigenlijk alleen maar studenten uit hogere-inkomensgezinnen naar
Nederland kunnen komen om hier te studeren. Dat vinden wij een sociaal
probleem. Het gaat hierbij niet om een Europese regel. Dit is Nederlands
beleid. Gezien de bijzondere relatie, de taalovereenkomst et cetera, is er
aanleiding om de uitzondering die we bij het collegegeld hebben
gemaakt, door te trekken naar de borg. Dat is het pleidooi dat ik aan de
minister voor zou willen leggen.
Minister Rosenthal: Ik hoor dat pleidooi maar ik ben helaas niet in staat
om op dat pleidooi positief in te gaan. Ik voel voor de lijn die mevrouw
Ferrier aangeeft om in elk geval voor eenduidigheid en duidelijkheid te
zorgen. Ik geef aan mijn collega Zijlstra de reflecties van deze commissie
op dit punt onverkort door. Dat is waar ik op uitkom. Ik kom daar niet
verder mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

11

De heer Van Bommel heeft verder een vraag gesteld over de twinning.
Voor zover mij bekend is de evaluatie van de twinningprocessen afgerond
en zal die naar de Kamer worden gestuurd. De beleidsreactie zal binnen
drie maanden volgen. Ik voeg er nog wel aan toe dat ik mij zeer aangesproken voel door de opmerking van de heer Van Bommel over de
betekenis van twinning. Ik zeg dit vooruitlopend op de evaluatie. Stel je
overigens voor dat die evaluatie desastreus zou zijn, dan zeg ik hier
verschrikkelijke dingen {
De voorzitter: Wanneer stuurt u de evaluatie naar de Kamer?
Minister Rosenthal: Dat doet onze Inspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie, de IOB.
De voorzitter: Voor het reces?
Minister Rosenthal: Waarom niet? Wij vragen het aan de IOB.
De voorzitter: Ons verzoek om het nog voor de kerst te ontvangen wordt
dus doorgeleid naar de IOB.
Minister Rosenthal: Mij wordt nu van ambtelijke zijde ingefluisterd dat de
evaluatie positief is. Dat betekent dus ook dat ik met een gerust gemoed
kan zeggen dat ik mij ten positieve aangesproken voel door datgene wat
de heer Van Bommel daarover heeft gezegd en dat we wanneer het om
professionals gaat – over vermaatschappelijking gesproken – we nog wel
een weg te gaan hebben. Ik voeg er nog iets aan toe wat de heer Van
Bommel niet expliciet noemde maar wat mij zeer ter harte gaat, te weten
de twinning op het punt van de economische relaties, met name het
florerende midden- en kleinbedrijf. Dat lijkt mij een heel belangrijk punt bij
de mogelijkheden om de twinning te verdiepen en uit te breiden.
Vervolgens ga ik in op de vragen die zijn gesteld over de justitiesamenwerking. Ik zal de vraag van de heer Pechtold over de uitsplitsing van de
elf personen die in de brief worden vermeld, onverwijld doorspelen naar
mijn collega van Veiligheid en Justitie. De heer Van Bommel kan ik zeggen
dat we met betrekking tot de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen en alles wat daaraan vastzit, in een lang traject zitten waarvan ook
de voorwaarden om daartoe te komen onderdeel uitmaken. Voordat we
bij de WOTS zijn, moeten we eerst werken aan het verdrag van de Raad
van Europa over de overbrenging van gevonniste personen. Dat vergt
weer interne regelgeving in Suriname. Die stappen moeten dus nog
worden gezet. Ik denk dat het van belang is om samen met collega
Opstelten te bekijken hoe we dat traject kunnen intensiveren.
De heer Bontes (PVV): Wat mij verbaasde in de uitleg is dat een aantal
van die personen vrij rond kon blijven lopen omdat de verjaringstermijn
was verstreken. In Nederland is die 20 jaar voor zware misdrijven. Hoe
lang is die termijn in Suriname?
Minister Rosenthal: Ik zal dat onmiddellijk natrekken. Ik kan u niet uit het
blote hoofd zeggen hoe lang die termijn in Suriname is. Het lijkt mij een
beetje onzin om dat nu aan collega Opstelten te vragen. Ik zorg ervoor dat
u er ordentelijk over wordt geïnformeerd.
De heer Pechtold heeft gevraagd naar de uitlevering tussen Nederland en
Suriname. Ten aanzien van de uitlevering zijn wij gebonden aan de
reguliere procedures. Het valt terug op het WOTS-verdrag en de zaken die
daarmee van doen hebben. Meer is er eigenlijk op dit ogenblik niet over te
zeggen. Bij alles wat met politie en justitie te maken heeft ten aanzien van
Suriname hebben we van doen met een aantal complicaties. Die proberen
we steeds te boven te komen. Ik heb geen informatie over vergaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

12

problemen rond de samenwerking met justitie in Suriname op het
operationele vlak. Voor het overige moet ik zeggen dat het mij is opgevallen dat er zo’n lang traject moet worden afgelegd alvorens te komen tot
een volwaardige uitvoering van de WOTS. We komen hierbij eigenlijk
terug bij het begin van het traject en dat is dat er in Suriname interne
regelgeving moet plaatshebben. Het is gewoon niet anders.
Mevrouw Ferrier heeft nog een vraag gesteld over CARICOM in relatie tot
de uitzetting. Ik kan haar mededelen dat mij geen specifieke CARICOMwetgeving bekend is die uitzetting zou bemoeilijken. Daar is ook navraag
naar gedaan bij BZK. Wanneer mevrouw Ferrier daarover specifieke
punten kan aandragen, zal ik daar onverwijld naar kijken. Bij uitzettingszaken moeten we namelijk niet nodeloos complicaties hebben.
De heer Van Bommel (SP): De beantwoording op het punt van de borg
heeft mij niet kunnen bevredigen. Ik zie daar duidelijk een keuze in die aan
de Kamer voorgelegd moet worden in het verlengde van wat we eerder
hebben besloten met betrekking tot het collegegeld. Dus ik zou u willen
verzoeken, voorzitter, het verslag van dit algemeen overleg op de plenaire
agenda te plaatsen.
De voorzitter: Wij geleiden dit door naar de Voorzitter. Voordat ik dit
overleg sluit neem ik met de minister en zijn ondersteuning de volgende
toezeggingen door.
De IOB-evaluatie inzake twinningprojecten wordt als het even kan voor
kerstmis aan de Kamer gezonden en de beleidsreactie binnen drie
maanden.
De vraag over de uitsplitsing van in Suriname veroordeelde personen die
in Nederland aanwezig zijn, wordt voorgelegd aan de minister van
Veiligheid en Justitie, evenals de vraag over de verjaringstermijn.
Ten slotte refereer ik aan de toezegging van de minister richting mevrouw
Ferrier inzake het CARICOM-verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 20 361, nr. 154

13