Januari 2023

POSITION PAPER MVO NEDERLAND
Initiatiefwet Verantwoord en Duurzaam ondernemen
De verantwoordelijkheid van het Nederlandse bedrijfsleven voor een duurzame economie
strekt zich uit tot ver buiten de landsgrenzen. Steeds meer ondernemers nemen stappen om
hun keten te verduurzamen, bijvoorbeeld door een eerlijke prijs te rekenen voor grondstoffen
en producten en samen te werken met verantwoorde producenten. Zo maken zij een positieve
impact op de landen waar zij zaken mee doen. Deze bedrijven worden hierin echter geremd
omdat de markt nog te veel wordt gedomineerd door achterblijvers die compliance-gedreven
zijn. Gemotiveerde ondernemingen kunnen daarom nu onvoldoende versnellen en innoveren
en werken in een ongelijk speelveld.
Initiatiefwet zorgt voor gelijk speelveld voor duurzame ondernemers
Om ketens van bedrijven echt te verduurzamen, is het van groot belang dat bedrijven verplicht
worden hun impact op mens en natuur in kaart te brengen en risico’s te voorkomen en
verminderen. MVO Nederland vindt het initiatiefwetsvoorstel Verantwoord en Duurzaam
ondernemen een flinke stap in de goede richting. We verwelkomen in het bijzonder de zes
stappen van gepaste zorgvuldigheid van de OESO-richtlijnen in het wetsvoorstel, waarmee de
internationale norm in Nederland wettelijk wordt vastgelegd. Bovendien zien we het als een
positieve ontwikkeling dat ook buitenlandse ondernemingen die in Nederland producten of
diensten afzetten zich aan deze wet moeten houden, waardoor we in Europa en daarbuiten de
toon kunnen zetten op gebied van duurzaam ondernemerschap.
In ons netwerk zien we volop voorbeelden van bedrijven die zich inzetten voor transparantie in
hun productieketen en het voorkomen van negatieve impact op mens en natuur. Zij vragen ook
expliciet om wetgeving, zodat zij met deze verantwoordelijke aanpak geen concurrentienadeel
meer ervaren. Er is nu sprake van een ongelijk speelveld: tussen koplopers en achterblijvers,
tussen bedrijven die greenwashen en bedrijven die daadwerkelijk voor transparantie instaan.
De resultaten tot nu toe laten zien dat convenanten en subsidies niet genoeg zijn om de
achterblijvers te motiveren. Bovendien komt er wetgeving voor verschillende sectoren aan op
EU-niveau, onder andere de introductie van productpaspoorten en Uitgebreide
Producentenverantwoordelijkheid en wetgeving tegen ontbossing. Door in Nederlands IMVObeleid vooruit te lopen op dit soort EU-wetgeving wordt een concurrentievoordeel ten opzichte
van andere EU-landen gecreëerd. De initiatiefwet kan hierin de eerste stap vooruit zijn.
Streef naar gelijktijdige invoering voor mkb
Om dat speelveld écht gelijk te trekken komt de reikwijdte van de initiatiefwet nu tekort. De
OESO-richtlijnen gelden voor alle bedrijven onafhankelijk van grootte, de initiatiefwet geldt in
eerste instantie alleen voor bedrijven met meer dan 250 medewerkers. Na vijf jaar én een
evaluatie wordt bezien of het proces ook voor bedrijven met 50+ medewerkers gaat gelden.
Daar zit te weinig zekerheid en ambitie in wat ons betreft.
We roepen de politiek om de due diligence plicht uit te breiden naar het mkb en gelijktijdig in
te voeren. Nederland telt een groot aantal mkb-bedrijven die samen een enorme
innovatiekracht hebben. Voor velen is ketenverantwoordelijkheid een gegeven, geen plicht.
Juist mkb-bedrijven zijn een enorm potentieel om het omslagpunt te bereiken in de transitie
naar duurzame ketens. Bovendien krijgen zij, als veelvoorkomende schakel in de keten van

grotere ondernemingen, hoe dan ook te maken met de zorgvuldigheidsplicht. Het is daarom
beter om het mkb direct mee te nemen in de wetgeving, zodat rekening wordt gehouden met
de positie van het mkb en specifieke ondersteuning en begeleiding voor hen onderdeel wordt
van de uitvoering. De focus in toezicht en handhaving moet daarbij liggen op lerend vermogen,
verbetering en begeleiding.
Ondersteuning is essentieel
Bedrijven hebben weinig tijd om de weg te vinden in de veelheid aan IMVO-informatie,
richtlijnen, diensten en instrumenten. Daarbij sluit het taalgebruik niet aan op ondernemers,
en worden de processen als administratieve rompslomp ervaren. Daarom zijn de volgende
elementen essentieel voor een passende ondersteuning van het bedrijfsleven:
• Stel heldere voorschriften op over hoe bedrijven vorm moeten geven aan de due
diligence-verplichtingen, waarbij duidelijk wordt wanneer hieraan is voldaan.
• Geef bedrijven, en met name mkb-bedrijven, ondersteuning bij de invulling van
deze voorschriften in de vorm van tools, financiering en heldere informatie.
Ondernemers spreken de taal van ondernemers, dus faciliteer kennisuitwisseling en
samenwerking. Het IMVO-steunpunt kan daarin een coördinerende rol spelen.
• Kijk naar wat er in het veld al beschikbaar is, in plaats van opnieuw het wiel uit te
vinden. Bewezen instrumenten, waarmee bedrijven hun keten in kaart kunnen
brengen en risico's kunnen aanpakken, moeten tijdig worden verlengd en opgeschaald
om zekerheid te geven aan bedrijven dat zij op dit soort ondersteuning kunnen
rekenen.
• Stimuleer niet alleen compliance van wet- en regelgeving, maar beloon juist ook
ondernemers die een stap verder gaan in verduurzaming en innovatie in hun keten.
Bijvoorbeeld door ambitieuze duurzaamheidscriteria mee te nemen in
aanbestedingen.
Innovatie in sectorale samenwerking
De initiatiefwet verhoogt de urgentie voor sectorsamenwerking in algemene zin; het kan voor
ondernemingen een goed hulpmiddel zijn om aan de wet te voldoen. We verwelkomen de
ruimte die de wet ondernemingen biedt om gezamenlijk aan de zes OESO-stappen te voldoen.
Tegelijkertijd zien wij in onze sectornetwerken dat die samenwerking niet vanzelf gaat en dat
een rol voor het verbinden, faciliteren en opschalen vaak nodig blijft. Om dit verder in te
vullen is het belangrijk oog te houden voor best practices en in dialoog te blijven met partijen
uit het veld. Daarbij zien we twee aandachtspunten:
•

Een zo breed mogelijke invulling van sectorale samenwerking. MVO Nederland pleit voor
een visie op sectorale samenwerking die de IMVO-sectorconvenanten overstijgt. Namelijk
een zo breed mogelijke invulling, waar samenwerking op verschillende thema’s, risico’s,
activiteiten en met diverse partners mogelijk wordt gemaakt, mits deze voldoet aan de
OESO-richtlijnen. Focus niet alleen op het verbeteren van huidige ketens en het voldoen
aan de wettelijke verplichtingen. Maar zet ook in op innovatie en nieuwe duurzame
businessmodellen, waarmee we ook duurzame kansen bieden aan productielanden. Dat
vraagt een innovatieve aanpak. Kijk welke vormen van samenwerking nu in de praktijk al
goed werken en versterk deze initiatieven.

•

Maak gelijkwaardige samenwerking leidend. Duurzame, internationale productie en
handel en verbetering van omstandigheden in productielanden moet het uitgangspunt van

Januari 2023

het beleid op sectorale samenwerking zijn. Dit betekent dat lokale stakeholders op
gelijkwaardige voet moeten deelnemen aan samenwerkingsprocessen om ketens te
verduurzamen. MVO Nederland pleit voor een focusverschuiving van
onderhandelingsprocessen in Nederland naar gelijkwaardige samenwerking met
internationale ketenpartners. Het nieuw geïntroduceerde subsidietraject SESAM is gericht
op het verbeteren van de due diligence processen bij bedrijven. Gelijkwaardige
samenwerking zou in deze regeling een belangrijk plek moeten krijgen. Om dit in goede
banen te leiden, is betrokkenheid van een kundige maatschappelijke organisatie, expert of
vakbond belangrijk. Daarbij moet wel geborgd zijn dat de nadruk in (financiële)
ondersteuning op de bedrijven zelf blijft liggen.
Over MVO Nederland
MVO Nederland stuurt de transitie naar een duurzame economie met de grootste
ondernemersbeweging van Europa. Die transitie vraagt om verandering van het huidige
systeem. Het bedrijfsleven is als geen ander in staat om snel en goed in te spelen op
veranderende omstandigheden. En dus geloven wij dat we samen met hen het snelste en de
beste resultaten bereiken. MVO Nederland wil dat in 2025 minimaal twintig procent van de
Nederlandse economie omgaat in de duurzame economie, die gestoeld is op meer dan alleen
financiële waarden en draait binnen de grenzen van de planeet en maatschappij. Alleen zo
kunnen we het tij keren. Meer informatie: www.mvonederland.nl.
Onze bijdrage aan IMVO
MVO Nederland draagt bij aan het Nederlandse IMVO-beleid met de -door ondernemers zeer
gewaarde- MVO Risico Checker en IMVO Vouchers, en met haar expertise in het begeleiden
van (groepen) ondernemers met due diligence. MVO Nederland heeft in de IMVOprogramma's “Samen Veranderen” en “Omzet met Impact” coalities gebouwd in o.a. agrifood,
chemie, textielsector, waarbinnen mkb’ers uit zowel Nederland en landen als Uganda,
Indonesië en India gezamenlijk werken aan het terugbrengen van IMVO-risico's in de keten en
impact maken op de SDG's.
Contact: Siri de Vrijer – s.devrijer@mvonederland.nl