Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar
2020

Nr. 54

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2013
Tijdens het debat over de Energiewende op 13 juni jl. heb ik u toegezegd
toe te lichten op welke bronnen ik mij heb gebaseerd bij het in beeld
brengen van de prijsverschillen tussen Nederland en Duitsland voor
grootverbruikers (Kamerstuk 29 023, nr. 145). Uw Kamer heeft mij hierbij
tevens verzocht aan te geven waarom deze getallen verschillen van de
getallen die lid Van Tongeren (GL) tijdens het debat heeft genoemd. Het
lid refereerde aan statistische informatie van Eurostat en CBS waaruit zou
blijken dat de Nederlandse industrie een lagere energieprijs betaalt dan in
Duitsland. In het tweede deel van de brief ga ik in op de maatregelen die
ik neem om meer prijsconvergentie te bereiken met Duitsland. Hiermee
voldoe ik ook aan mijn toezegging om in beeld te brengen hoe ik inzet op
betere benutting van de bestaande interconnecties, in antwoord op de
vraag van lid Van Veldhoven (D66) tijdens het debat over de Energiewende.
Cijfers brief «Energieprijzen van de energie-intensieve industrie» van
9 april 2013
In mijn brief van 9 april heb ik – naar aanleiding van vragen van uw Kamer
tijdens de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Economische
Zaken – inzichtelijk gemaakt wat het verschil is in de elektriciteitsprijs die
grootverbruikers in Nederland en Duitsland betalen. De brief focust dus
op de elektriciteitsprijs van een relatief kleine groep energie-intensieve
bedrijven. Bij grootverbruikers bestaat de elektriciteitsrekening uit vier
verschillende onderdelen: de commodityprijs, de netkosten, energiebelastingen en eventuele compensatie voor indirecte effecten van het ETS.
Grootverbruikers kopen hun elektriciteit in op de groothandelsmarkt of bij
producenten en betalen daar de commodityprijs voor. De netkosten
dienen ter dekking van de kosten van het elektriciteitsnetwerk en worden
afgerekend via door ACM goedgekeurde nettarieven. De belastingen
worden door de regering vastgesteld en bestaan in Nederland uit de

kst-32813-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 54

1

energiebelasting en de SDE+ opslag. Daarnaast is voor de energiekosten
van grootverbruikers van belang of een lidstaat ervoor kiest zijn industrie
te compenseren voor de indirecte effecten van het ETS, zoals toegestaan
door de EU.
Ik heb mij bij het bepalen van de energieprijs van grootverbruikers
gebaseerd op de volgende bronnen:
• De commodityprijs van grootverbruikers is afgeleid van de prijs van
jaar-vooruitcontracten voor elektriciteit op de groothandelsmarkt. Een
vergelijking van de commodityprijs die grootverbruikers in Duitsland
en Nederland betalen is namelijk niet direct voorhanden omdat het
Ministerie geen inzicht heeft in de individuele energiecontracten die
grootverbruikers sluiten. Deze hebben een vertrouwelijk en bedrijfsgevoelig karakter. Uit gesprekken met de industrie blijkt echter dat de
groothandelsprijs van jaar-vooruitcontracten een goede indicatie geeft
van de gemiddelde prijs die grootverbruikers betalen.
• In de brief van 9 april ging ik uit van het gemiddelde prijsverschil van
jaar-vooruitcontracten op de groothandelsmarkt in 2012 (ca. € 3/Wh).
Het actuele prijsverschil van jaar-vooruitcontracten, dat ik ook heb
genoemd tijdens het debat over de Wende, bedraagt momenteel (d.d.
24 juni 2013) ca. € 9/Wh. Het prijsverschil van jaar-vooruitcontracten
tussen de Duitse en Nederlandse groothandelsmarkten is sinds 2012
dus verder opgelopen.
• De Duitse netkosten voor grootverbruikers zijn afgeleid van Duitse
wetgeving die grootverbruikers volledig vrijstelt van het betalen van
nettarieven. De gemiddelde netkosten van Nederlandse grootverbruikers zijn geschat op grond van informatie van TenneT. In de beantwoording is voor het begrip «grootverbruiker» aangesloten bij de
criteria uit de Duitse netkostenregeling: een minimum van 7000
bedrijfsuren per jaar en een minimumjaarverbruik van 10 Gigawattuur.
Vermeld zij dat in Duitsland wordt gewerkt aan een nieuwe netkostenregeling voor grootverbruikers, ook deze gaat uit van een forse korting
(80% tot 90%).1
• Voor compensatie van indirecte effecten van het ETS ben ik uitgegaan
van de staatssteunregels die in het kader van de richtlijn emissiehandel in 2012 zijn opgesteld en een CO2-prijs van gemiddeld 8 euro per
ton CO2 in 2013. Daaruit volgt een compensatie ter hoogte van
€ 3–4/MWh.
• Ten slotte heb ik mij voor een vergelijking van de energiebelastingen in
Duitsland en Nederland gebaseerd op een rapport van Deloitte van
27 maart 2013 over de energiekosten van grootverbruikers in onder
andere Nederland en Duitsland. Dit is een onderzoek specifiek gericht
op de energiekosten van grootverbruikers. Dat is van belang omdat de
gemiddelde energiebelastingtarieven zowel in Duitsland als in
Nederland voor grootverbruikers anders zijn dan de rest van de
industrie.
Samengevat ontstaat het volgende beeld:
Nederland €/MWh

Duitsland €/MWh

Commodityprijs jaar-vooruitcontracten (2012)
Netkosten (gemiddeld, 2011)
Energiebelastingen (2013)
Compensatie ETS

52
6
1
0

49
0
4
–3/–4

Totaal

59

49/50

1

http://www.bmwi.de/DE/Presse/pressemitteilungen,did=578424.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 54

2

Hierbij wordt opgemerkt dat de criteria uit de Duitse netkostenregeling,
het onderzoek van Deloitte naar energiebelastingen en de richtlijnen voor
ETS compensatie voor afbakening van het begrip «grootverbruiker», niet
volledig identiek zijn maar grotendeels wel van toepassing zijn op
dezelfde categorie bedrijven. Ik verwijs u naar mijn brief van 9 april voor
een uitgebreide beschrijving van de wijze waarop deze onderdelen
berekend zijn.
Verklaring verschillende cijfers
Tijdens het debat over de Energiewende gaf het lid Van Tongeren (GL) aan
dat uit haar informatie blijkt dat de Nederlandse industrie juist lagere
energieprijzen betaalt dan in Duitsland. Ik heb deze cijfers nader bekeken.
Mijn conclusie is dat deze cijfers om meerdere redenen verschillen van de
cijfers die ik in mijn brief van 9 april heb gehanteerd:
• De cijfers zijn van toepassing op een «gemiddelde» industriële
verbruiker met 4000 bedrijfsuren en een afname van 2 Gigawattuur.
Mijn brief van 9 april was gericht op een zeer specifieke groep
energie-intensieve bedrijven: bedrijven met een minimum van
7000 bedrijfsuren per jaar en een minimumjaarverbruik van
10 Gigawattuur.
• De cijfers zijn berekend op grond van data uit het verleden. Een deel
van de vergelijking is gemaakt op grond van cijfers in 2006 en een
ander deel op grond van een gemiddelde van prijzen uit 2006 t/m 2011.
Het prijsverschil tussen Duitsland en Nederland is na 2011 echter
toegenomen. Zoals hierboven aangegeven bedraagt het prijsverschil
van jaar-vooruitcontracten momenteel € 9/MWh.
• De cijfers houden geen rekening met de hoogte van de nettarieven en
eventuele compensatie voor indirecte effecten van het ETS. Deze twee
onderdelen zijn echter wel relevant voor het «level playing field» van
grootverbruikers: Duitse grootverbruikers betalen een verlaagd
nettarief en ontvangen vanaf 2014 een compensatie voor indirecte
effecten van het ETS, waardoor zij lagere kosten hebben dan Nederlandse grootverbruikers.
Terugbrengen van de prijsverschillen
De energieprijs in Duitsland en Nederland staat onder invloed van een
groot aantal korte termijn markt- en beleidsontwikkelingen, zoals het
vigerende beleid ten aanzien van hernieuwbare energie, de mate van
marktkoppeling en interconnectie, de economische conjunctuur, de
ontwikkeling van de CO2-prijs en de ontwikkeling van het productiepark in
Noordwest Europa (zie hiervoor ook mijn brief over de Energiewende van
24 mei 2013, Kamerstuk 32 813, nr. 49). De elektriciteitsmarkt van 2012 en
2013 is daarom wezenlijk anders dan die in voorgaande jaren. Het
prijsverschil tussen Duitsland en Nederland neemt toe, met name als
gevolg van de toename aan gesubsidieerde hernieuwbare energie in
Duitsland. Het toenemende prijsverschil tussen Nederland en Duitsland is
nadelig voor Nederlandse bedrijven die met Duitse bedrijven concurreren.
Ik zet mij daarom in voor een aantal maatregelen die bijdragen aan
hernieuwde prijsconvergentie en een gelijk speelveld tussen Nederland en
Duitsland:
• De huidige uiteenlopende prijzen worden deels veroorzaakt door het
subsidiebeleid voor hernieuwbare energie. Ik onderzoek daarom
samen met Duitsland hoe we ons subsidiebeleid beter op elkaar af
kunnen stemmen en hoe we vergelijkbare marktprikkels aan hernieuwbare elektriciteitsproducenten kunnen geven, zodat hernieuwbare
energie geïntegreerd wordt in de elektriciteitsmarkt. Door betere
afstemming van het stimuleringsbeleid en de marktintegratie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 54

3

•

•

•

•

•

hernieuwbare energie kunnen we subsidieconcurrentie tegengaan en
onze doelen op een efficiëntere wijze realiseren.
Het gelijke speelveld is uiteindelijk gebaat bij een situatie waarin alle
technologieën – groen en grijs – met elkaar concurreren zonder dat
daar subsidies aan te pas komen. Daarom zet ik mij in de EU in voor
versterking van het ETS-systeem. Zo pleit Nederland voor aanscherping van de CO2-reductiefactor na 2020.
In het kader van het Pentalateraal Forum heeft de impliciete marktkoppeling voor «dag-vooruitcontracten» in Noordwest Europa van eind
2010 ervoor gezorgd dat de handelsmogelijkheden voor marktpartijen
zijn vergroot en de interconnecties efficiënter worden benut. Dit heeft
toen geleid tot sterk convergerende groothandelsprijzen. Begin 2014
staat de invoering van het «flow based» marktkoppelingssysteem
gepland waarbij landelijke netbeheerders (TSO’s) in hun planning
beter rekening kunnen houden met grensoverschrijdende elektriciteitsstromen waardoor op een meer efficiëntere wijze gebruik kan worden
gemaakt van de interconnectiecapaciteit.
Hiernaast werken TSO’s en toezichthouders aan de verdere ontwikkeling van grensoverschrijdende intraday-markten waarop marktpartijen
gedurende de dag vraag naar en aanbod van elektriciteit samenbrengen. Ook dit draagt bij aan een efficiënter gebruik van de interconnectiecapaciteit.
Ook heb ik Tennet en ACM gevraagd om in overleg met de Duitse
toezichthouder en TSO’s te bezien of het mogelijk is om de voor de
markt beschikbare capaciteit op de bestaande interconnectoren met
Duitsland te verhogen. Begin 2013 is dit ook gebeurd voor de
bestaande interconnectoren met België. Dit heeft geleid tot een
verhoging van de beschikbare capaciteit tussen Nederland en België
van 1400 MW naar 1700 MW (ca. 20%) indien de netsituatie dat op dat
moment toelaat.
Tenslotte zet ik mij in voor uitbreiding van de interconnectiecapaciteit,
zoals de nieuwe verbinding tussen Doetinchem en Wesel. In mijn
recente brieven aan uw Kamer over elektriciteitsprijzen (2 april 2013,
Aanhangsel Handelingen 2012/13, nr. 1810 en 9 april 2013, Kamerstuk
29 023, nr. 145) heb ik aangegeven dat deze interconnector volgend
jaar gereed zou zijn. Dit is echter niet het geval. De interconnector
komt volgens planning gereed in 2016. De afronding van de formele
besluitvorming over de interconnector is in 2014 voorzien.

Het streven naar convergentie op de Duitse en Nederlandse groothandelsmarkten draagt eraan bij dat het prijsverschil voor de commodity
elektriciteit tussen Nederland en Duitsland wordt verminderd. Dit is van
belang voor de hele Nederlandse markt.
Daarnaast zijn specifiek voor grootverbruikers de volgende maatregelen
relevant om het «level playing field» met Duitsland te bevorderen:
• een Nederlandse grootverbruikerregeling voor de netkosten. In het
licht van de wetgevingsagenda STROOM bezie ik momenteel de
mogelijkheden om via aanpassing van de tarieven een vermindering
van 50% van de netkosten van grootverbruikers te bewerkstelligen.
Hierover wordt u in september nader geïnformeerd in de beleidsbrief
over STROOM. De beoogde inwerkingtreding van STROOM is 1 januari
2015.
• een mogelijke compensatieregeling voor indirecte effecten van het
ETS in Nederland vanaf 2014. Het kabinet beraadt zich momenteel of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 54

4

zij middelen kan vrijmaken voor de compensatie. De hoogte van de
toegestane compensatie is Europees vastgelegd en zou in beide
landen even hoog zijn.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 813, nr. 54

5