Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 IX

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2019

Nr. 9

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 8 november 2018
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van 22 juni
2017 over het rapport inzake interdepartementale beleidsonderzoek «IBO
Subsidies: robuust en proportioneel» (Kamerstuk 34 550 IX, nr. 25) en over
de brief van 12 maart 2018 over de kabinetsreactie op het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) subsidies (Kamerstuk 34 775 IX, nr. 17).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 september 2018 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 7 november 2018 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Zuilen

kst-35000-IX-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 IX, nr. 9

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het interdepartementale beleidsonderzoek (IBO) subsidies. Deze leden zijn
vanuit hun visie op de overheid terughoudend met subsidies als beleidsinstrument. Zij stellen evenwel vast dat de conclusies van het IBO zijn
gericht op de goede uitvoering van subsidieregelingen en minder op de
wenselijkheid ervan. Het is goed dat vrijwel al deze aanbevelingen van de
werkgroep zijn overgenomen. Deze leden hebben na de diepgaande
beantwoording van de eerdere vragen nog enkele punten.
De leden van de VVD-fractie lezen in de kabinetsreactie dat in de praktijk
nog niet elke subsidie is voorzien van een evaluatie ex ante, monitoring
en een evaluatie ex post. Zij lezen ook dat die evaluaties kostbaar zijn en
in verhouding moeten staan tot het financiële belang van de subsidie en
hetgeen de evaluaties opleveren. Is dit de enige reden om af te zien van
een goede evaluatie? Zo niet, welke andere factoren zijn er om af te zien
van een degelijke evaluatie? Op welke manier zorgt het kabinet ervoor dat
ook subsidies zonder goede evaluatie doelmatig worden besteed?
De leden van de VVD-fractie lezen in de kabinetsreactie dat er bij
regelingen met kleine subsidieverstrekkingen altijd extra aandacht nodig
is voor de doelmatigheid, in het bijzonder voor de administratieve lasten
ten opzichte van het verstrekte subsidiebedrag. Hiervoor zou extra
aandacht zijn bij de departementen. Welke andere middelen gebruikt het
kabinet om de doelmatigheid van kleine subsidieverstrekkingen te
contoleren? Zijn er mechanismen om te zorgen dat ook kleine subsidies
stelselmatig goed worden geëvalueerd, bijvoorbeeld op administratieve
lastendruk?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
IBO subsidies en de bijbehorende kabinetsreactie. Deze leden onderstrepen het belang van zorgvuldig omgaan met belastinggeld en van een
integrale afweging over waar de beschikbare middelen het grootste
verschil kunnen maken. Onderdeel van die afweging is welk instrument
het meest geschikt is om een maatschappelijk doel te bereiken. De leden
van de D66-fractie lezen instemmend dat het kabinet de aanbevelingen
van de ambtelijke werkgroep onderschrijft. Zij hebben nog enkele
aanvullende vragen over hoe een kwalitatief goede toets op doeltreffendheid en doelmatigheid door het kabinet blijft geborgd.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat een afweging voor een
subsidie als beleidsinstrument begint bij correcte, volledige en accurate
informatie. Zij ondersteunen de inzet van het kabinet om in ieder geval
iedere vijf jaar in het jaarverslag de beschrijving van de departementale
«checks and balances» te actualiseren. Zij vragen daarbij ook expliciet
aandacht voor de toets op de juridische verplichting van subsidies.
Wanneer wordt een subsidie als 100% juridisch verplicht weergegeven en
betekent dit altijd dat een subsidieverlening niet kan worden ingetrokken?
Wordt hier voor elke subsidie op getoetst of wordt er standaard van
uitgegaan dat een subsidie 100% juridisch verplicht is?
Voor een goede toets is kennis nodig over wanneer het doelmatig en
doeltreffend is om subsidies in te zetten om een maatschappelijk doel te
bereiken. De leden van de D66-fractie lezen instemmend dat het kabinet
inzet op meer kennis binnen departementen en tevens meer kennisdeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 IX, nr. 9

2

tussen departementen. Zij vragen het kabinet hoe dit wordt ingebed in de
Operatie Inzicht in Kwaliteit.
De leden van de D66-fractie lezen voorts dat een toets op doeltreffendheid
en doelmatigheid bij subsidies niet altijd wordt uitgevoerd. Zij begrijpen
dat gekozen wordt voor een gedifferentieerd regime, zodat de omvang
van de subsidie en de toets met elkaar in verhouding staan. Wel herinneren zij zich de onvolkomenheid bij het subsidiebeheer van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die bij het Jaarverslag is
geconstateerd door de Algemene Rekenkamer. Deze leden vragen het
kabinet hoe herhaling hiervan wordt voorkomen, ook bij een gedifferentieerd regime. Zij vragen voorts welke stappen er zijn ondernomen om het
subsidiebeheer beter te borgen en of dit bij andere ministeries ook tot
versterkende maatregelen heeft geleid.
II Reactie van de Minister
De leden van de VVD-fractie stellen dat evaluaties kostbaar zijn en in
verhouding moeten staan tot het financiële belang van de subsidie en
hetgeen de evaluaties opleveren. Zij vragen of dit de enige reden is om af
te zien van een goede evaluatie? Ook vragen de leden van de VVD-fractie
op welke manier het kabinet ervoor zorgt dat ook subsidies zonder goede
evaluaties doelmatig worden besteed. De leden van de VVD-fractie vragen
ook welke andere middelen het kabinet gebruikt om de doelmatigheid van
kleine subsidieverstrekkingen te controleren. Tot slot vragen de leden van
de VVD-fractie of er mechanismen zijn om te zorgen dat ook kleine
subsidies stelselmatig goed worden geëvalueerd, bijvoorbeeld op
administratieve lastendruk.
Antwoord:
Alle subsidies moeten goed worden geëvalueerd, ongeacht de grootte
ervan. Naarmate het financiële belang van subsidies groter wordt, worden
er meer eisen aan de evaluatie gesteld. Het beeld dat er van een evaluatie
kan worden afgezien is niet juist. Een aanvullende waarborg voor de
doelmatigheid van een subsidie(regeling) is de in de Artikel 4.10 Comptabiliteitswet opgenomen verplichte horizonbepaling waardoor departementen elke vijf jaar opnieuw de afweging moeten maken voordat een
subsidieregeling doorgezet kan worden.
Om te voorkomen dat verantwoordingslasten voor lage subsidiebedragen
buitenproportioneel worden, is er in het Uniform Subsidie Kader (USK)
bepaald dat er drie verantwoordingsregimes van toepassing zijn,
afhankelijk van de hoogte van het verstrekte subsidiebedrag. Voor
subsidies vanaf € 125.000 vindt verantwoording plaats over zowel de
kosten als op prestaties. Subsidies van € 25.000 tot € 125.000 kennen
verantwoording over prestaties. Tot een bedrag van € 25.000 wordt de
subsidie direct vastgesteld of vindt er desgewenst verantwoording plaats
over de prestaties. Daarnaast is het mogelijk gemaakt voor departementen om advies te vragen bij de Adviescommissie Toetsing Regeldruk
(ATR) over de regeldruk bij lage subsidiebedragen.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer een subsidie als 100%
juridisch verplicht wordt weergegeven en of dit betekent dat een
subsidieverlening in dat geval niet kan worden ingetrokken. Ook vragen
de leden van de D66-fractie of er op getoetst wordt of dat er standaard
van wordt uitgegaan dat een subsidie 100% juridisch verplicht is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 IX, nr. 9

3

Antwoord:
Bij elke subsidieregeling worden subsidievoorwaarden gesteld waaraan
een ontvanger moet voldoen om de subsidie te verkrijgen. Pas bij de
toekenning van de subsidie, wanneer is vastgesteld dat een ontvanger
aan de subsidievoorwaarden voldoet, wordt de verplichting met de
ontvanger aangegaan. Die verplichting geldt voor zolang de subsidieontvanger zich aan de voorwaarden houdt. Als een ontvanger niet aan de
voorwaarden of aan de prestatie voldoet kan de subsidie (deels) worden
teruggevorderd of kan de verplichting tot uitbetaling komen te vervallen.
De leden van de D66-fractie vragen het kabinet hoe de inzet op meer
kennis binnen departementen en meer kennisdeling tussen departementen wordt ingebed in de Operatie Inzicht in Kwaliteit.
Antwoord:
In september 2018 heeft, in lijn met aanbevelingen in het IBO subsidies,
de eerste editie van de subsidie-bootcamp plaatsgevonden. Dit is een
jaarlijkse bijeenkomst met het oog op interdepartementale kennisuitwisseling over het evalueren van subsidies. Interdepartementale kennisdeling
is ook een belangrijk thema binnen de Operatie Inzicht in Kwaliteit. Dit
past bij de ambitie om zowel het inzicht in, als de maatschappelijke
opbrengst van beleidsinstrumenten te vergroten. De acties vanuit het IBO
subsidies en die vanuit Inzicht in Kwaliteit worden onderling op elkaar
afgestemd.
De leden van de D66-fractie herinneren zich de onvolkomenheid bij het
subsidiebeheer van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
die bij het Jaarverslag is geconstateerd door de Algemene Rekenkamer.
Deze leden vragen het kabinet hoe herhaling hiervan wordt voorkomen,
ook bij een gedifferentieerd regime. Ook vragen zij welke stappen er zijn
ondernomen om het subsidiebeheer beter te borgen en of dit bij andere
ministeries ook tot versterkende maatregelen heeft geleid.
Antwoord:
Het is primair de verantwoordelijkheid van het desbetreffende departement om het subsidiebeheer rechtmatig in te richten en uit te voeren.
Onvolkomenheden in het beheer zijn daarmee de verantwoordelijkheid
van het departement. Wel is vanaf het Jaarverslag 2018 in de Rijksbegrotingsvoorschriften bepaald dat departementen tenminste iedere vijf jaar
een beschrijving geven van de actuele checks and balances van het
subsidiebeheer in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het departementale
jaarverslag. De wijze waarop de departementen dit inrichten wordt
hiermee onderling inzichtelijk en kennis op dit terrein wordt beter
gedeeld. Het gedifferentieerde regime waar de leden van D66-fractie aan
refereren zorgt ervoor dat de eisen die aan een evaluatie worden gesteld
oplopen naarmate het budget groter is. Dit houdt op zichzelf geen
verband met onvolkomenheden in het subsidiebeheer. Wel is de aandacht
die deze verandering genereert goed voor de bewustwording om het
subsidiebeheer rechtmatig in te richten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 IX, nr. 9

4