EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 30.1.2013
COM(2013) 26 final
2013/0013 (COD)

Voorstel voor een
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 1192/69 van de Raad betreffende de
gemeenschappelijke regels voor de normalisatie van de rekeningstelsels van de
spoorwegondernemingen

(Voor de EER relevante tekst)

NL

NL

TOELICHTING
1.

ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Verordening (EEG) nr. 1192/69 biedt lidstaten de mogelijkheid 36 genoemde
spoorwegondernemingen compensatie te verlenen voor de betaling van lasten die exploitanten
van andere vervoerswijzen niet moeten dragen, zoals bijzondere gezinstoeslagen en
pensioenen.
Wanneer de regels voor normalisatie correct worden toegepast, wordt dergelijke staatssteun
verenigbaar geacht met de interne markt en zijn de lidstaten vrijgesteld van de verplichting
die compensatie als staatssteun aan te melden. De lidstaten zijn wel verplicht hun
compensatiebesluiten officieel bekend te maken. Op dit moment verlenen slechts enkele
lidstaten compensatie op grond van de verordening.
De verordening dateert van vóór de liberalisering van de spoorwegmarkt. In die periode
speelde de ontwikkeling van het spoorvervoer in Europa zich vooral binnen de lidstaatgrenzen
af, met geïntegreerde ondernemingen die zowel spoorvervoerdiensten exploiteerden als de
spoorweginfrastructuur beheerden. In de context van deze gemonopoliseerde markt had de
verordening destijds tot doel spoorwegondernemingen en ondernemingen die andere
vervoerswijzen exploiteren op voet van gelijkheid te behandelen.
Sinds de jaren 1990 zijn op Europees niveau een reeks regelgevende maatregelen genomen
(de zogenaamde spoorwegpakketten) om in het spoorvervoer een nieuwe dynamiek tot stand
te brengen door stapsgewijs één geïntegreerde Europese spoorwegruimte tot stand te brengen.
Dankzij deze regelgeving zijn de markten voor het goederenvervoer per spoor en het
internationaal reizigersvervoer opengesteld voor concurrentie. Bij Richtlijn 2012/34/EU van
het Europees Parlement en de Raad van 21 november 2012 tot instelling van één Europese
spoorwegruimte (herschikking)1 zijn een aantal fundamentele beginselen vastgesteld,
waaronder het beheer van spoorwegondernemingen overeenkomstig de beginselen die van
toepassing zijn op commerciële ondernemingen, de scheiding tussen enerzijds entiteiten die
verantwoordelijk zijn voor de toewijzing van capaciteit en de inning van
infrastructuurheffingen en anderzijds entiteiten die spoorwegdiensten exploiteren (scheiding
van essentiële functies), de boekhoudkundige scheiding (om kruissubsidiëring tegen te gaan),
het recht op toegang tot de spoorweginfrastructuur onder billijke, niet-discriminerende
voorwaarden voor spoorwegondernemingen die overeenkomstig de EU-criteria over een
vergunning beschikken en de mogelijkheid overheidsfinanciering toe te kennen aan
infrastructuurbeheerders.
Verordening (EEG) nr. 1192/69 is om diverse redenen strijdig met de huidige regelgeving.
i) Aangezien spoorwegondernemingen moeten worden beheerd overeenkomstig de beginselen
die van toepassing zijn op commerciële ondernemingen, mogen geen overheidscompensaties
worden toegekend voor verzekeringen, pensioenen of andere operationele uitgaven (behalve
voor de verlening van openbare diensten). Dit principe is uitvoerig omschreven in de
verdragsregels inzake staatssteun en meer gedetailleerd toegelicht in de richtsnoeren
betreffende staatssteun aan spoorwegondernemingen (2008/C 184/07).
ii) De opgesomde lijst van spoorwegondernemingen die op grond van de verordening in
aanmerking komen voor compensatie en de categorisering van de kosten waarvoor
compensaties aan spoorwegondernemingen kunnen worden toegekend, veronderstelt een
1

NL

PB L 343 van 14.12.2012, blz. 32.

2

NL

integratie van het infrastructuurbeheer in de activiteiten van de spoorwegonderneming. Dat
uitgangspunt is strijdig is met de beginselen inzake de scheiding van de essentiële functies en
de boekhoudkundige scheiding.
iii) Op grond van Verordening 1192/69 komen slechts 36 spoorwegondernemingen in
aanmerking voor compensatie. De verordening dateert uit een periode waarin de traditionele
spoorwegondernemingen uitsluitend concurreerden met andere vervoerswijzen en niet met
andere
spoorwegondernemingen.
In
een
geliberaliseerde
markt
waarin
spoorwegondernemingen rechtreeks met de traditionele monopolies concurreren, mag echter
niet worden gediscrimineerd tussen verschillende ondernemingen. Indien de financiële
voorwaarden voor spoorwegondernemingen (als gevolg van de verordening) verschillen,
genieten nieuwe spelers geen niet-discriminerende toegangsvoorwaarden. Nieuwe spelers
kunnen bijvoorbeeld problemen ondervinden om personeel aan te trekken van traditionele
spoorwegondernemingen omdat die laatste gunstiger pensioenvoorwaarden kunnen aanbieden
dankzij op basis van de verordening toegekende subsidies.
De betaling van compensatie onder categorie IV van de verordening (kosten van
kruisingsinstallaties) zijn kosten die voortvloeien uit de taken van een infrastructuurbeheerder.
Op grond van artikel 8 van Richtlijn 2012/34/EU mag aan infrastructuurbeheerders
overheidsfinanciering worden verleend. Hoewel compensaties voor categorie IV van de
verordening verenigbaar zijn met de bestaande regelgeving, is deze categorie overbodig.
Het voorstel tot intrekking van de verordening zorgt ervoor dat een aantal tegenstrijdigheden
in de EU-regelgeving worden weggewerkt en draagt bij tot een vereenvoudiging van het EUrecht door de intrekking van een achterhaalde rechtshandeling.
2.

RESULTATEN VAN DE RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDE
PARTIJEN EN EFFECTBEOORDELING

2.1

Raadpleging

De Commissie heeft de lidstaten in mei 2010 en juni 2011 om informatie gevraagd over de
toepassing van de verordening. Uit hun antwoorden bleek dat de meerderheid van de lidstaten
tussen 2007 en 2010 geen verzoeken van spoorwegondernemingen hebben ontvangen en geen
betalingen in het kader van de verordening hebben uitgevoerd. Een meerderheid van de
lidstaten is van oordeel dat de verordening niet langer noodzakelijk is en een aantal lidstaten
pleiten expliciet voor de intrekking ervan of zijn van mening dat de verordening achterhaald
is. Enkele lidstaten zijn voorstander van het behoud van een aantal bepalingen in de
regelgeving. Aangezien op categorie IV na, alle andere compensaties echter onverenigbaar
zijn met de overige regelgeving, is dit geen optie. Andere lidstaten hebben geen standpunt
ingenomen of zich niet uitgesproken over de vraag of de verordening moet worden
gehandhaafd. Slechts drie lidstaten (België, Duitsland en Ierland) hebben verklaard dat zij de
verordening in de periode 2008-2010 als rechtsgrond hebben gehanteerd voor de toekenning
van compensaties.
In 2010 betaalde compensaties (geraamd of reëel) op grond van Verordening 1192/69, op basis van door de
lidstaten meegedeelde cijfers (miljoen €)

België

NL

Categorie I

Categorie III

Categorie IV

Verlies of letsel

Pensioenen

Kruisingsinstallati
es

(0,322)

-

3

Totaal

-

(0,322)

NL

Duitsland

-

-

72,8

72,8

Ierland

-

24,1

4,2

28,3

Totaal

(0,322)

24,1

77,0

100,8

Onlangs is de Commissie ook door Polen in kennis gesteld van compensaties aan PKP PLP
(voor categorie IV) voor een bedrag van 7,9 miljoen euro in 2012.
Slechts drie categorieën lasten worden op dit moment door de lidstaten gecompenseerd (I, III
en IV). Bepaalde categorieën van lasten waarin de verordening voorzag, zijn niet langer van
toepassing (V tot en met VIII). Van de resterende compensaties (II en IX via XV) wordt er in
de praktijk geen enkele toegekend.
Behalve compensaties voor de verlening van openbare diensten, zijn betalingen door de
overheid aan spoorwegondernemingen onverenigbaar met de beginselen van het beheer van
spoorwegondernemingen overeenkomstig de beginselen die van toepassing zijn op
commerciële ondernemingen en de EU-regels inzake staatssteun, de boekhoudkundige
scheiding en de niet-discriminerende toegang tot de spoorinfrastructuur. Categorie IV van de
verordening is overbodig aangezien de overheid ook op grond van Richtlijn 2012/34/EU
compensaties kan verlenen voor de taken van een infrastructuurbeheerder. De schrapping van
alle categorieën die niet in overeenstemming zijn met de bestaande regelgeving zou hetzelfde
effect hebben als de intrekking van de verordening – de lidstaten behouden alleen de
mogelijkheid om aan infrastructuurbeheerders compensaties toe te kennen voor bepaalde
taken, waaronder de kosten voor kruisingsinstallaties.
2.2

Effecten van de intrekking

Uit de door de lidstaten meegedeelde gegevens kan worden geconcludeerd dat de intrekking
van de verordening slechts een minimale impact zou hebben.
Categorie I
Tussen 2008 en 2010 heeft de NMBS-Holding België compensaties gevraagd voor categorie I
(vergoedingen voor verliezen of letsels door arbeidsongevallen die door de
spoorwegondernemingen worden gedragen en welke voor het bedrijfsleven in het algemeen
door de staat worden bekostigd). In 2010 bedroeg het op grond van de verordening berekende
compensatiesaldo -0,323 miljoen euro, een bedrag dat door de NMBS-Holding aan de
Belgische staat moest worden terugbetaald.
Het effect van de intrekking van Verordening 1192/69 zou verwaarloosbaar zijn wat betreft de
compensaties voor categorie I. De NMBS zou zich moeten aansluiten bij het bestaande
private systeem voor ongevallenverzekering en België heeft meegedeeld dat het deze optie
overweegt. De kosten voor de overschakeling op andere systemen zouden meer dan
gecompenseerd worden door het wegvallen van de administratieve last voor de jaarlijkse
verwerking van de aanvragen en de berekening van de compensaties op grond van de
verordening.
Categorie III
Tussen 2008 en 2010 heeft Ierland betalingen verricht aan CIE op grond van categorie III
(pensioenlasten welke door de spoorwegondernemingen worden gedragen onder andere
voorwaarden dan die welke voor de ondernemingen van de overige takken van vervoer
gelden). In 2010 bedroegen de aan CIE toegekende compensaties voor categorie III
24,1 miljoen euro.

NL

4

NL

Het effect van de intrekking van Verordening 1192/69 zou minimaal zijn wat betreft de
compensaties voor categorie III. Pensioenbetalingen aan CIE voor arbeidskosten voor het
beheer van de infrastructuur kunnen op grond van artikel 8 van Richtlijn 2012/34/EU worden
gerechtvaardigd als financiering van de taken van een infrastructuurbeheerder.
Pensioenbetalingen aan CIE in verband met de arbeidskosten voor de uitvoering van
openbaredienstverplichtingen kunnen worden verantwoord als compensatie voor de
uitvoering van de openbaredienstverplichtingen als gedefinieerd overeenkomstig 1370/2007
en worden vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting. (Op dit moment valt 100 % van het
passagiersverkeer per spoor in Ierland onder de openbaredienstverplichtingen).
Pensioenbetalingen aan CIE voor arbeidskosten van spoorvervoer dat niet onder de
openbaredienstverplichtingen valt (met andere woorden, goederenvervoer) moet worden
aangemeld als staatssteun. Het aandeel van het goederenvervoer wordt geraamd op ongeveer
5,2 % van het spoorvervoer van CIE – goed voor ongeveer 3,4 % van de werknemers.
Derhalve houdt minder dan 1 miljoen euro van de aan CIE toegekende pensioencompensaties
verband met het goederenvervoer. Alleen deze betalingen aan CIE (en betalingen aan CIE
voor passagiersvervoer dat niet onder de openbaredienstverplichtingen valt – dergelijk
vervoer is er op dit moment niet) moeten op grond van de staatssteunregels worden
aangemeld.
Categorie IV
Ierland, Duitsland en Polen hebben betalingen verricht op grond van categorie IV (kosten van
kruisingsinstallaties). In 2010 heeft Ierland aan CIE 4,2 miljoen euro compensatie verleend op
grond van categorie IV. De geraamde betalingen onder categorie IV van Duitsland aan DB
Netz AG en Usedomer Bäderbahn GmbH bedroegen in 2010 ongeveer 72,8 miljoen euro. Van
dat bedrag ging minder dan 0,5 % naar de Usedomer Bäderbahn. Voor het jaar 2012 zal Polen
voor een bedrag van 7,9 miljoen euro compensaties voor categorie IV toekennen aan PKP
PLK.
Het effect van de intrekking van Verordening 1192/69 zou verwaarloosbaar zijn wat betreft de
compensaties voor categorie IV. De betalingen aan CIE, DB Netz en PKP PLK zouden onder
artikel 8 van Richtlijn 2012/34/EU vallen als financiering van de taken van een
infrastructuurbeheerder. Deze betalingen kunnen na de intrekking van de verordening nog
steeds worden uitgevoerd en de administratieve formaliteiten voor de toepassing van de
verordening, zoals de verwerking van de jaarlijkse aanvragen voor de normalisering van
ondernemingen, de beoordeling van de financiële lasten of baten, het bepalen van het
compensatiebedrag, de goede voorbereiding van de besluiten overeenkomstig de bepalingen
van de verordening en de officiële publicatie daarvan, zouden wegvallen. De betalingen aan
Usedomer Bäderbahn, waarbij het slechts om kleine bedragen gaat, zouden op grond van de
staatssteunregels moeten worden aangemeld.
3.

JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL

Het voorstel behelst de intrekking van Verordening (EEG) nr. 1192/69.

NL

5

NL

2013/0013 (COD)
Voorstel voor een
VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 1192/69 van de Raad betreffende de
gemeenschappelijke regels voor de normalisatie van de rekeningstelsels van de
spoorwegondernemingen
(Voor de EER relevante tekst)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name de
artikelen 91 en 109,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité2,
Gezien het advies van het Comité van de Regio's3,
Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)

Verordening (EEG) nr. 1192/69 biedt lidstaten de mogelijkheid 36 genoemde
spoorwegondernemingen compensatie te verlenen voor de betaling van verplichtingen
die exploitanten van andere vervoerswijzen niet moeten dragen. Indien de lidstaten de
normalisatieregels correct toepassen, worden zij vrijgesteld van de verplichting
staatssteunmaatregelen aan te melden.

(2)

Op EU-niveau zijn een reeks regelgevende maatregelen vastgesteld om de markten
voor het goederenvervoer per spoor en het internationaal reizigersvervoer open te
stellen voor concurrentie en bij Richtlijn 2012/34/EU van het Europees Parlement en
de Raad van 21 november 2012 tot instelling van één Europese spoorwegruimte
(herschikking) zijn een aantal fundamentele beginselen vastgesteld inzake het beheer
van spoorwegondernemingen overeenkomstig de beginselen die van toepassing zijn op
commerciële ondernemingen, de scheiding tussen enerzijds entiteiten die
verantwoordelijk zijn voor de toewijzing van capaciteit en de inning van
infrastructuurheffingen en anderzijds entiteiten die spoorwegdiensten exploiteren, de
scheiding van de rekeningen, het recht op toegang tot de spoorweginfrastructuur onder
billijke, niet-discriminerende voorwaarden voor spoorwegondernemingen die
overeenkomstig de EU-criteria over een vergunning beschikken en de mogelijkheid
overheidsfinanciering toe te kennen aan infrastructuurbeheerders.

2

PB C [...] van [...], blz. [...].
PB C [...] van [...], blz. [...].

3

NL

6

NL

(3)

Verordening (EEG) nr. 1192/69 is tegenstrijdig en onverenigbaar met de huidige
regelgeving. Met name in de context van een geliberaliseerde markt waarin
spoorwegondernemingen rechtstreeks concurreren met de in de verordening genoemde
spoorwegondernemingen is discriminatie tussen deze twee groepen verschillende
ondernemingen niet langer verdedigbaar.

(4)

Derhalve moet Verordening (EEG) nr. 1192/69 worden ingetrokken om
tegenstrijdigheden in EU-regelgeving weg te werken en het EU-recht te
vereenvoudigen door de opheffing van een inmiddels achterhaalde rechtshandeling,

HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:
Artikel 1
Verordening (EEG) nr. 1192/69 wordt ingetrokken.
Artikel 2
Deze verordening treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het
Publicatieblad van de Europese Unie.
Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke
lidstaat.
Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement
De voorzitter

NL

Voor de Raad
De voorzitter

7

NL