Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 479

Tijdelijke bepaling in verband met de
informatieverstrekking aan het RIVM bij de
bestrijding het novel coronavirus (2019-nCoV)
(Tijdelijke wet informatieverstrekking RIVM
i.v.m. COVID-19)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 20 januari 2021
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van de leden
van de fracties van de VVD, het CDA, D66, GroenLinks, de SP, PvdA,
ChristenUnie, PvdD, 50PLUS en de SGP over het bovengenoemde
wetsvoorstel in het verslag. Graag ga ik, mede namens de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, op deze vragen in.
I. ALGEMEEN DEEL
1. Inhoud en aanleiding
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hechten er waarde aan om te onderstrepen
dat het van het allergrootste belang is dat het nieuwe coronavirus onder
controle blijft om te voorkomen dat er opnieuw meer mensen besmet
raken en komen te overlijden. Ook moet voorkomen worden dat de recent
aangekondigde versoepelingen opnieuw teruggedraaid zouden moeten
worden, omdat de controle over het nieuwe coronavirus verloren raakt.
Deze leden delen de opvatting dat het gebruik van geanonimiseerde
telecomgegevens een bijdrage kan leveren aan het verkrijgen van inzicht
in de (mogelijke) verspreiding van het nieuwe coronavirus. Met gebruik
van dergelijke gegevens kan het mogelijk worden om het virus één stap
voor te blijven in plaats van achter de feiten aan te lopen. Desondanks
wijzen de leden van de VVD-fractie ook op het feit dat het wetsvoorstel,
zoals het nu voorligt, een potentieel verregaande impact heeft op de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer van burgers. Hoewel
anonimiteit het uitgangspunt is, is de wettelijke stap in de richting van het
bewaren van locatiegegevens en telecomdata een significante. Om die
reden hebben deze leden allereerst enkele kritische vragen over de
belangenafweging en de beoordeling van de regering over de noodzaak
van het wetsvoorstel.

kst-35479-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

1

1a. De leden van de VVD-fractie vragen de regering andermaal toe te
lichten waar de noodzaak van het wetsvoorstel uit bestaat, waarbij ook
ingegaan wordt op de wettelijke belemmeringen die op dit moment
bestaan bij het gebruik van gegevens zoals beoogd wordt door de
regering.
Vanaf het begin van de uitbraak is de strategie van het kabinet gericht op
het maximaal controleren van het virus. De strategie van maximaal
controleren houdt in dat we het virus indammen op het moment dat het
de kop opsteekt. Alleen zo kunnen we mensen met een kwetsbare
gezondheid blijven beschermen en zorgen dat de zorg het aankan. Om in
control te blijven, is het van groot belang dat we goed zicht hebben op
hoe (snel) het virus zich ontwikkelt. We hebben daarbij veel informatie tot
onze beschikking van het RIVM, de GGD’en en de ziekenhuizen. Deze
cijfers zijn enorm waardevol. Alleen: ze lopen wel achter op de werkelijke
verspreiding van het virus en geven slechts een deel van de werkelijkheid
weer.
Het dashboard coronavirus moet hierbij helpen. Naast indicatoren die een
getalsmatig of indicatief beeld van de epidemie zelf geven, heeft het
dashboard ook cijfers nodig met minder vertragingstijd die de potentiële
risico’s voor verspreiding van het virus weergeven. De verplaatsingsgegevens zijn hier een voorbeeld van. Waar de epidemiologische indicatoren, zoals testuitslagen en aantal ziekenhuisopnames, sterk worden
beïnvloed door de incubatietijd van het virus (gemiddeld 5 tot 6 dagen
met een maximum van 12 dagen), kunnen uit de verplaatsingsgegevens
mogelijk waarschuwingssignalen opgepikt worden.
Een snelle respons op nieuwe oplevingen is cruciaal. Als we te laat
reageren en geen maatregelen inzetten, kan het virus weer makkelijk
oplieren. Continue waakzaamheid, het vroeg signaleren van infecties, en
het snel optreden is dus uiterst belangrijk om het aantal besmettingen
met het coronavirus beperkt te houden. Verplaatsingsgegevens zijn – als
onderdeel van het bredere dashboard – essentieel om snel en gericht op
het virus te kunnen reageren. Ook in gebieden waar het aantal infecties
momenteel laag is. Dit wetsvoorstel maakt het voor het RIVM mogelijk om
snel risicoanalyses te maken voor coronavirusbesmettingen op gemeentelijk niveau.
Dat wil zeggen: deze gegevens worden door het RIVM geanalyseerd en
geduid. Indien zich bepaalde signalen voordoen, wordt aan het betreffende lokale bestuur – en bij grotere signalen ook aan de Minister van
VWS – een signaal afgegeven. Afhankelijk van de sterkte van het signaal
en de context van het signaal kan besloten worden om direct preventieve
maatregelen te nemen.
De verplaatsingsgegevens (de tellingen per uur van totaalaantallen
mobiele eindapparaten (mobiele telefoons) per gemeente, uitgesplitst
naar de afgeleide herkomst (deze dus definiëren) van de houder van de
telefoon) geven het meest direct inzicht in hoeveel bewegingen er
plaatsvinden tussen gemeenten. Deze geaggregeerde data zeggen niets
over de verspreiding van het virus zelf, maar wel over het potentiële risico
van virusoverdracht tussen personen.
Daarnaast kan via de aantallen een beeld worden verkregen van de
naleving en effectiviteit van maatregelen. Denk bijvoorbeeld aan een
maatregel die alleen in de spits geldt. Aan het aantal verplaatsingen kan
het RIVM zien of er op die tijdstippen minder of juist meer verplaatsingen
zijn. De vraag is dan of een advies naar verwachting opgevolgd wordt
door de bevolking. Nadrukkelijk gaat het dan niet om handhaving, maar
om de effectiviteit te meten en eventueel na advisering door het RIVM of
de GGD de noodzakelijke maatregelen bij te stellen.
Om deze redenen heeft het RIVM aangegeven behoefte te hebben aan de
verplaatsingsgegevens te ontvangen, om zo zijn wettelijke taken op
signalering, respons en preventie van het coronavirus te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

2

intensiveren. De op dit moment geldende grondslag voor het verwerken
van verkeers- en locatiegegevens is te vinden in de artikelen 11.5 en 11.5a
van de Telecommunicatiewet die daarbij uitvoering geven aan richtlijn
2002/58/EG van het Europees parlement en de Raad van 12 juli 2002
betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van
de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie
(richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie). Deze
artikelen bieden op dit moment geen grondslag voor de verwerking die de
aanbieders moeten uitvoeren om de afgeleide herkomst vast te stellen,
ten behoeve van het verstrekken van de tellingen aan het CBS ten
behoeve van het RIVM. Het is voor de bestrijding van het coronavirus van
groot belang dat het RIVM de beschikking krijgt over tellingen op
gemeenteniveau, uitgesplitst naar de afgeleide herkomst van de telefoons. Omdat de telecomaanbieders hiervoor een aparte verwerkingsgrondslag nodig hebben, is het opnemen van deze wettelijke basis
noodzakelijk.
1b. Zijn er minder ingrijpende alternatieven overwogen waarmee een
potentieel vergelijkbaar inzicht verzameld zou kunnen worden? Om welke
redenen zijn deze initiatieven ongeschikt gebleken?
Alternatieven zijn onder andere directe observatie door overheidsmedewerkers: dit gebeurt standaard op sommige plekken, maar is natuurlijk
beperkt inzetbaar, werkt alleen als het vooraf bekend is dat het druk kan
worden, en geeft geen informatie over de herkomst van mensen zodat het
teruggegeven kan worden aan de relevante GGD of veiligheidsregio. Een
tweede mogelijkheid is een schatting van het aantal mensen te maken op
basis van CBS-cijfers over inwoners, werknemers en toeristen per
gemeente. Deze aantallen zijn gebaseerd op informatie uit voorgaande
jaren en niet bruikbaar in 2020. Een derde mogelijkheid is Google.
De informatie die te vinden is in de Google Community mobility reports1
zijn informatief, maar het is voor het RIVM niet bekend hoe deze indicatoren berekend worden en hoe ze geïnterpreteerd dienen te worden, en
hoe onzeker ze zijn. Daarbij wordt Google niet door iedereen gebruikt en
heeft een zeer laag aantal van de gebruikers toestemming gegeven. Deze
informatiebron is niet toereikend genoeg, en correctie voor onvolkomenheden is bijna onmogelijk. De vierde mogelijkheid, Apple mobility trends
reports2 kent hetzelfde probleem: ook hier is het niet bekend hoe dit
berekend is en hoe onzeker deze indicatoren zijn, en ook hiervoor is
slechts door een klein deel van de bevolking toestemming gegeven
waardoor de informatiebron niet toereikend is en correctie voor onvolkomenheden bijna onmogelijk. De vijfde mogelijkheid, Facebook movements trends3, heeft onduidelijke berekeningen en ook hier is duidelijk dat
het aantal gebruikers dat toestemming heeft gegeven zeer laag is.
Bovendien zijn de gegevens van Google, Apple en Facebook privacygevoeliger dan hetgeen op basis van het wetsvoorstel aan het RIVM wordt
verstrekt: hierin worden namelijk geen personen gevolgd en worden
uitsluitend anonieme gegevens in kaart gebracht. Verkeerslussen geven
informatie over mobiliteit met de auto. Informatie over drukte, of over
bewegingen te voet of met de fiets zijn hieruit niet af te leiden. Kortom: er
zijn geen werkende alternatieven voor handen.
2. Deze vraag is nog urgenter nu de leden van de VVD-fractie uit mediaberichten hebben vernomen dat een vergelijkbare verzameling en
vergelijking van telecomgegevens al enige tijd plaatsvond in projecten
waar onder andere ook het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) aan
1

https://www.google.com/covid19/mobility
https://www.apple.com/covid19/mobility
3
https://visualization.covid19mobility.org
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

3

deel heeft genomen. Kan de regering toelichten of deze praktijk wat haar
betreft binnen de geldende privacyregels viel?
Het verwerken van telecomgegevens, dat wil zeggen verkeers- en
locatiegegevens, is op grond van de Telecommunicatiewet toegestaan als
de gegevens zijn geanonimiseerd. Van het CBS heeft de regering
begrepen dat bij de eerdere verwerkingen door het CBS deze verwerkingsgrondslag is toegepast. De telecomaanbieder en het CBS hebben zich
volgens het CBS contractueel verplicht tot leveringen die aan deze
conditie voldeden. Het CBS heeft aangegeven daarbij met de beschikbare
kennis en ervaring op het gebied van databeveiliging vast te hebben
gesteld dat het bij deze leveringen inderdaad ging om geanonimiseerde
data. Inmiddels heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) aan het CBS
nadere vragen gesteld over de eerdere verwerkingen door het CBS. Het
CBS heeft de gevraagde informatie bij de AP aangeleverd. De AP
beoordeelt of is voldaan aan de juiste voorwaarden.
3. Zo ja, kan de regering dan toelichten waaruit de noodzaak bestaat om
een wetswijziging op dit punt door te voeren als vergelijkbaar gebruik van
telecomdata al binnen de kaders van de privacyregelgeving viel?
Een (tijdelijke) wijziging van de Telecommunicatiewet is nodig om drie
redenen. Allereerst omdat het de telecommunicatie-aanbieders onder de
huidige regels niet is toegestaan de verkeers- en locatiegegevens
waarover zij beschikken zo te verwerken dat de afgeleide herkomst4 van
een telefoon kan worden vastgesteld. Het wetsvoorstel regelt dat zij dat
wel mogen. Een tweede reden voor een wettelijke regeling is om de
telecommunicatie-aanbieders te verplichten aan de gegevensverwerking
deel te nemen. Onder het huidige regime van de Telecommunicatiewet
bestaat een dergelijke verplichting niet en kunnen de telecommunicatieaanbieders als zij dat opportuun vinden de gegevensverstrekking
weigeren. Tot slot biedt een zelfstandige wettelijke regeling de mogelijkheid om ook waarborgen op te nemen ten aanzien van de bewaartermijn en doelbinding bij het gebruik van de tellingen die aan het CBS en
RIVM worden verstrekt. Dit zijn immers gegevens die op zichzelf niet te
herleiden zijn tot individuen (en dus geen persoonsgegevens zijn),
waardoor zij niet onder de AVG vallen. In het wetsvoorstel worden uit
voorzorg de nodige waarborgen voorgeschreven om uit te sluiten dat de
tellingen alsnog kunnen worden herleid tot individuen, door ze te
combineren met andere datasets. Zo mogen de tellingen door het RIVM
uitsluitend voor de bestrijding van het coronavirus worden gebruikt, door
het CBS niet met anderen dan RIVM worden gedeeld en ook niet worden
gebruikt voor andere doeleinden dan de verstrekking aan het RIVM, en
moeten alle tellingen worden vernietigd zodra ze niet langer nodig zijn
voor de taak van het RIVM.
4. Wanneer de voorgenomen verzameling en vergelijking van gegevens
afwijkt van de wijze waarop dit eerder in de genoemde projecten waaraan
het CBS heeft deelgenomen, kan de regering dan toelichten of voor het
ontwerpen van systemen om de verzamelde gegevens te aggregeren en
hier conclusies uit te trekken gebruik zal worden gemaakt van reeds
bestaande kennis en kunde op dit gebied?
Het wetsvoorstel is gebaseerd op de door CBS in het proefproject
ontwikkelde methode. In het proefproject is onderzoek gedaan naar
diverse mogelijke methoden en producten op basis van geaggregeerde
4

Deze afgeleide herkomst van de mobiele telefoon wordt door de aanbieders afgeleid van de
gemeente waar het eindapparaat gemiddeld over de afgelopen 30 dagen het grootste deel van
de tijd verbinding heeft gemaakt met het netwerk van de betreffende aanbieder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

4

data. In het voorliggende voorstel zullen alleen die gegevens worden
verwerkt die strikt noodzakelijk zijn voor de door het RIVM gestelde
behoefte. In de systemen die hiervoor moeten worden ontworpen,
aangepast of in bedrijf gesteld zal het uitgangspunt telkens zijn dat er zo
min mogelijk gegevens verzameld, verwerkt en verstrekt worden. Waar
mogelijk zal gebruik gemaakt worden van bestaande kennis en kunde van
CBS en de telecomaanbieders.
5. De leden van de VVD-fractie lezen dat de medewerking van de
telecomaanbieders cruciaal is bij het uitvoeren van het wetsvoorstel.
In dit verband vragen zij of de regering kan toelichten of voor deze
medewerking verregaande aanpassingen in de systemen van de
telecomaanbieders noodzakelijk zijn, of dat het voor hen betrekkelijk
eenvoudig is om aan de verplichtingen in de wet te voldoen.
De systemen van de telecomaanbieders verschillen onderling van elkaar,
waardoor er ook verschillen zijn in welke gegevens binnen de aanbieder
beschikbaar zijn. Daardoor zal het ook per aanbieder verschillen hoeveel
aanpassingen in systemen noodzakelijk zijn om te kunnen voldoen aan de
verplichting in dit wetsvoorstel. Het is de intentie van de regering om de
lasten voor de aanbieders zoveel mogelijk te beperken. Dit zal meegenomen worden in de technische uitwerking in de aanwijzingen op grond
van het zesde lid.
6a. Daarnaast vragen deze leden hoe de wisselwerking tussen het
voorliggende wetsvoorstel en andere wet- en regelgeving, zoals de
Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) of de Wet op de
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
De verwerkingsgrondslagen voor verkeers- en locatiegegevens zijn
opgenomen in de artikelen 11.5 en 11.5a van de Telecommunicatiewet.
Deze artikelen zijn een omzetting in het Nederlandse recht van artikel 6 en
artikel 9 van richtlijn 2002/58/EG, de e-privacyrichtlijn. De e-privacyrichtlijn
vormt een lex specialis ten opzichte van de AVG. Dit betekent, onder
andere, dat de regels van de e-privacyrichtlijn, en daarmee die van de
Telecommunicatiewet voor zover die de e-privacyrichtlijn implementeren,
in de plaats komen van de regels van de AVG. De artikelen 11.5 en 11.5a
van de Telecommunicatiewet (en de artikelen in de e-privacyrichtlijn)
staan verwerking van verkeers- en locatiegegevens alleen toe voor de in
die artikelen omschreven doelen. Artikel 15 van richtlijn 2002/58/EG staat
toe om deze bepalingen buiten toepassing te laten ter waarborging van de
openbare veiligheid, daaronder begrepen de bestrijding van de epidemie
van een infectieziekte, en andere doelstellingen genoemd in artikel 23,
eerste lid, van de Algemene verordening gegevensbescherming, waaronder belangrijke doelstellingen van algemeen belang van de Unie of van
een lidstaat, met inbegrip van volksgezondheid. Van deze mogelijkheid
wordt met dit wetsvoorstel gebruik gemaakt ten behoeve van de
bestrijding van het coronavirus. Artikel 14.7 van de Telecommunicatiewet
wordt daarmee een zelfstandige wettelijke grondslag, die is toegestaan
binnen het kader van de AVG, voor de telecomaanbieders aan wie de
verplichting bedoeld in het eerste lid is opgelegd, om locatie- en verkeersgegevens te verwerken ten behoeve van het verstrekken van de in het
tweede lid genoemde totaalaantallen aan het CBS.
In het antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie wordt uitgebreid
toegelicht dat het wetsvoorstel niet leidt tot een toename van betekenisvolle gegevens voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten ten opzichte
van de gegevens waar de diensten op grond van en onder de voorwaarden van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 reeds
toegang toe kunnen verkrijgen. Voor de extra gegevens, en in nog
sterkere mate voor de door het CBS en het RIVM te verwerken anonieme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

5

gegevens, geldt dat zij om deze reden van geen betekenis zijn voor de
taakuitvoering van de diensten. Het doel van de diensten is immers
gericht op het onderzoeken van (ongekende) dreigingen, waarbij juist
mede het doel is om zicht te krijgen op de identiteit van (mogelijke)
targets. Noch de door de aanbieders extra te verwerken gegevens, noch
de aan het CBS en RIVM te verstrekken geaggregeerde niet tot personen
herleidbare informatie kan een bijdrage leveren aan de taakuitvoering van
de diensten, zeker niet ten opzichte van de gegevens die de aanbieders in
het kader van hun dienstverlening al verwerken. Daarmee ontbreekt de
noodzaak voor de diensten om deze gegevens te verwerven. Als bij de
diensten de noodzaak ontbreekt om gegevens te verwerven dan is
verwerving op grond van de Wiv 2017 niet mogelijk. Hier ziet de
Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
(CTIVD) op toe.
6b. Is het mogelijk om als telecomaanbieder aan de verplichtingen van het
wetsvoorstel te voldoen, zonder andere wet- of regelgeving te schenden?
Ja, het wetsvoorstel geeft een expliciete bevoegdheid om in het geval van
een door de Minister van Economische Zaken en Klimaat in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan hen
opgelegde verplichting, de verkeers- en locatiegegevens te verwerken
overeenkomstig artikel 14.7 van de Telecommunicatiewet.
7a. Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie enkele vragen over de
Europese dimensie bij dit wetsvoorstel. Deze leden zijn bekend met
diverse vergelijkbare initiatieven in andere landen. Daarnaast zijn zij
bekend met een voornemen van de Europese Commissie om een
vergelijkbare «tool» als instrument bij de bestrijding van het nieuwe
coronavirus te ontwikkelen. Kan de regering toelichten op welke wijze het
wetsvoorstel zich verhoudt tot dit Europese initiatief? Kan het wetsvoorstel worden opgevat als een afwijzing van dit Europese initiatief?
Het wetsvoorstel staat los van het Europese initiatief waarbij gebruik
wordt gemaakt van de anonieme telecomgegevens van één aanbieder per
lidstaat. De regering begrijpt dat het verzoek om anonieme telecomgegevens aan dit initiatief te leveren direct aan een Nederlandse telecomaanbieder is gericht, en dat deze telecomaanbieder afwijzend heeft
gereageerd, met een verwijzing naar het standpunt van de AP5. De AP
heeft op 1 april 2020 een nieuwsbericht uitgebracht waarin zij stelt dat
locatiegegevens niet volledig geanonimiseerd kunnen worden, en daarom
het verstrekken ervan alleen is toegestaan als daar een wettelijke basis,
zoals een spoedwet, voor wordt gecreëerd. Mocht Nederland vanuit de
Europese Commissie formeel gevraagd worden telecomgegevens te
leveren, dan zal dit verzoek als een nieuw verzoek bekeken worden.
Daarbij is onder meer van belang of het verzoek uitsluitend betrekking
heeft op anonieme gegevens en er afdoende gewaarborgd wordt dat de
gegevens anoniem blijven, of dat hiervoor een aparte wettelijke grondslag
moet worden gecreëerd.
7b. Kan de regering toelichten welke ervaringen er in andere (lid)staten tot
dusver zijn opgedaan met een vergelijkbare verzameling en analyse van
telecomgegevens? Blijkt hieruit dat de door de regering gekozen
benadering effectief is?

5

https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/nieuws/gebruik-telecomdata-tegen-corona-alleenmet-wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

6

In alle omringende landen worden telecomdata ingezet om de aantallen
mensen, en verplaatsingspatronen in kaart te brengen tijdens de
COVID-19-pandemie. Als een van de eerste Europese landen gebruikte
Italië telecomdata. In het Verenigd Koninkrijk worden telecomdata
gebruikt door epidemiologen van het Imperial College, in Duitsland door
het Robert Koch Institut, in Frankrijk door de experts van INSERM, in
Noorwegen door de onderzoekers van het Folkehelseinstituttet
(Norwegian Institute of Public Health), en in België door de infectieziektenbestrijders van Sciensanto. De telecomdata wordt geaggregeerd en
geanonimiseerd beschikbaar gesteld door de telecommunicatieaanbieders. Er wordt duidelijk uitgelegd dat bij deze manier van werken
geen persoonsgegevens onthuld worden. Het aggregatieniveau waarop
gegevens beschikbaar worden gemaakt is in vrijwel alle gevallen
equivalent aan die van gemeenten. Er zijn recente wetenschappelijke
artikelen die de stand van zaken rondom het gebruik van telecomdata
weergeven («Aggregated mobility data could help fight COVID-19»
Science 20206 en «Mobile phone data for informing public health actions
across the COVID-19 pandemic life cycle», Science Advances 20207). De
eerste wetenschappelijk artikelen8 laten zien dat telecomgegevens de
mobiliteit in de bevolking en de veranderingen in mobiliteit ten gevolge
van de COVID-19-maatregelen goed in kaart kunnen brengen. Studies
naar de toegevoegde waarde van het gebruik van gegevens over
mobiliteit en verplaatsingspatronen bij het maken van prognoses van de
ontwikkeling van de COVID-19-pandemie laten duidelijk zien dat de
prognoses duidelijk verbeteren, doordat veranderingen in verplaatsingsgedrag al in prognoses kunnen worden meegenomen voordat deze tot
uiting komen in aantal waargenomen positieve testen, ziekenhuisopnames of sterftegevallen (Imperial College Report 26).9
8. De leden van de VVD-fractie vragen waar is de drempelwaarde van
vijftien personen op is gebaseerd. Op basis waarvan wordt aangenomen
dat de kans dat data herleidbaar is tot een natuurlijk persoon kleiner is
indien de drempelwaarde vijftien is in plaats van tien?
9. Is de AP dit met de regering eens?
De drempelwaarde van 15 als middel om herleidbaarheid van tellingen tot
natuurlijke personen te voorkomen, is door de AP opgebracht in verkennende overleggen ten aanzien van plannen voor een vergelijkbaar
systeem, dat uiteindelijk niet tot stand is gebracht, waarbij tellingen
zouden worden gebruikt om toenemende drukte inzichtelijk te maken voor
de veiligheidsregio’s. Het betreft bovendien een gangbaar getal in de
statistiek. De grens van 15 is gebaseerd op een ervaringscijfer van het
CBS. De afgelopen 30 jaar heeft het CBS een drempelwaarde van
tenminste 10 eenheden per cel of datapunt gehanteerd als beveiliging om
te voorkomen dat gegevens van een individu onthuld worden (zie
richtlijnen voor on site remote access output CBS). Dat heeft al die tijd niet
geleid tot onthullingen van gegevens over een individu. Omdat het hier
gaat om verkeersgegevens die tevens locatiegegevens zijn, die naar hun
aard sneller herleidbaar zijn tot individuen, wordt een extra zorgvuldige
6

https://science.sciencemag.org/content/368/6487/145.2
https://advances.sciencemag.org/content/6/23/eabc0764
8
in rapporten van Imperial College: https://www.imperial.ac.uk/mrc-global-infectious-diseaseanalysis/covid-19/report-24-uk-mobility/ en https://www.imperial.ac.uk/mrc-global-infectiousdisease-analysis/covid-19/report-26-mobility-transmission/ en https://www.medrxiv.org/content/
10.1101/2020.03.22.20039933v2, Imperial College COVID-19 Response Team Report 26.
Reduction in mobility and COVID-19 transmission. 8 juni 2020. http://www.imperial.ac.uk/mrcglobal-infectious-disease-analysis/covid-19/covid-19-reports/.
9
Verder wordt nog verwezen naar de informatie van de Belgische overheid over gebruik van
telecomdata: https://www.info-coronavirus.be/nl/faq/.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

7

drempelwaarde van 15 gehanteerd. Hiermee wordt voorkomen dat de
gegevens inzicht geven in de bewegingen van (een kleine groep)
individuen, zonder de bruikbaarheid te verliezen.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
10. De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij onderschrijven het doel, maar hebben nog verschillende
vragen over vooral de uitvoering. Deze leden vragen of de regering de
dilemma’s rondom dit wetsvoorstel kan schetsen, te weten inzicht in hoe
het coronavirus zich verspreidt en welke maatregelen op welke plek nodig
zijn enerzijds versus de inzet van privacygevoelige telecomdata, waarbij
deelname niet vrijwillig is, anderzijds? Kan de regering deze leden
meenemen in haar afweging?
De COVID-19-pandemie heeft Nederland hard getroffen. Er is een golf van
infecties geweest waarbij de zorgcapaciteit net stand hield en waar het
aantal benodigde ziekenhuisbedden en aantal benodigde IC-bedden zeer
groot was. Er zijn patiënten uit Nederland in Duitsland opgenomen
geweest. De noodzakelijke maatregelen om de verspreiding van het
coronavirus in Nederland in te dammen hebben grote impact gehad op
het dagelijks leven van alle Nederlanders. Het CPB constateert een
uitzonderlijke terugval in economische activiteiten van zo’n 10 à 15%.
In de huidige fase is het mogelijk dat er een nieuwe golf van infecties
komt. Als we te laat reageren en geen maatregelen inzetten, kan het virus
weer makkelijk oplieren. Het is dus uiterst belangrijk om maatregelen
tegen verdere verspreiding tijdigheid te nemen. Daarvoor is het belangrijk
om zo snel mogelijk te weten waar er mogelijke risico’s zijn op verdere
verspreiding in de bevolking en waar de mensen wonen die mogelijk
besmet zijn geraakt (lokaal of over het land).
De afweging is dat het verkrijgen van inzicht in aantallen mensen naar
herkomstgemeente op basis van telecomdata op geaggregeerd niveau
niet privacygevoelig is, terwijl dit het RIVM wel in staat stelt om sneller
risico’s in kaart te brengen zodat GGD’en sneller en gerichter infectieziektebestrijding kunnen uitvoeren.
11. Hoezeer is de regering ervan overtuigd dat dit wetsvoorstel dusdanig
effectief is dat een nieuwe coronagolf eerder kan worden gesignaleerd en
bestreden, en een tweede (intelligente) lockdown mogelijk vermeden?
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk risicosituaties sneller te signaleren,
waarmee infectieziektebestrijding sneller en gerichter geïnitieerd kan
worden. Door verhoogde alertheid van GGD’en en veiligheidsregio’s kan
sneller worden ingegrepen als een (mogelijk) infectieziektecluster wordt
gevonden en kan sneller in kaart worden gebracht hoe omvangrijk een
cluster is.
12. De leden van de CDA-fractie merken op dat het in het wetsvoorstel
gaat om een telling per uur, per gemeente, van het totaalaantal mobiele
telefoons dat daar aanwezig is, verdeeld naar afgeleide herkomst. Deze
leden vragen hoeveel procent van de bevolking hiermee kan worden
bereikt, of andersom, hoeveel procent niet wordt bereikt, bijvoorbeeld
omdat iemand geen mobiele telefoon bezit dan wel niet bij een van de
drie telecomaanbieders een abonnement heeft.
De verplichting om data te verzamelen, verwerken en verstrekken wordt
op basis van dit wetsvoorstel opgelegd aan de drie mobiele operators die
een eigen mobiel netwerk beheren. Deze partijen verwerken alle data uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

8

de technische systemen die dienen tot beheer van de mobiele netwerken,
waaronder ook de data van klanten van MVNO’s (mobile virtual network
operators) die gebruik maken van het netwerk van één van de drie
netwerkaanbieders. Het CBS zal in haar methode corrigeren voor het bezit
van mobiele telefoons, zodat een representatief beeld voor de Nederlandse bevolking ontstaat. Het CBS rekent de tellingen van het aantal
mobiele telefoons (smartphones, tablets en auto’s) dat aanwezig is in een
gemeente daarbij om naar een schatting van het aantal mensen dat
aanwezig is in die gemeente. Daarbij wordt rekening gehouden met
leeftijdsopbouw en het bezit van een mobiel telefoonnummer. Er wordt
dus rekening gehouden met het feit dat niet iedereen een mobiele
telefoon heeft en dat sommige mensen meerdere mobiele telefoons
bezitten. De matrix met aantallen die van het CBS naar RIVM wordt
verstuurd betreft daarmee gecorrigeerde tellingen en dus de geschatte
aantallen mensen.
13. De leden van de CDA-fractie constateren dat de herkomst van
telefoons uit het buitenland wordt ingedeeld in negen categorieën voor de
meest voorkomende landen en werelddelen, te weten Duitsland, België;
het Verenigd Koninkrijk, overige landen binnen Europa, landen in
Noord-Amerika, landen in Zuid-Amerika, landen in Azië, landen in Afrika
en landen in Oceanië. Hoe is deze categorisering tot stand gekomen?
Waarom is gekozen voor dit beperkte aantal categorieën op basis van een
onderscheid naar buurland/werelddeel, en zijn «brandhaarden» als Italië,
Spanje en Frankrijk niet als aparte categorie opgenomen? Klopt het dat
met de gekozen categorisering niet is vast te stellen of er veel mensen uit
bijvoorbeeld Spanje, Italië en Frankrijk de grens overgaan? In hoeverre
brengt dit risico’s met zich mee?
De indeling van buitenlandse telefoonnummers in negen categorieën is zo
gekozen dat er genoeg bruikbare informatie verzameld wordt over de
aantallen in een gemeente. De aantallen van herkomst zijn dan gelijkwaardig aan de aantallen van een herkomst gemeente. Er is gekozen voor
het apart nemen van buurlanden zodat grensverkeer bij gemeenten in de
grensstreek en het verkeer rond havens en luchthavens, in kaart kan
worden gebracht. Er is gekozen voor werelddelen omdat de fase van de
pandemie behoorlijk verschilt tussen de werelddelen. Dat wil niet zeggen
dat er wordt uitgegaan dat er binnen de categorieën geen verschillen zijn.
De overweging is dat bij uitbreiding van het land van herkomst (zoals
Italië, Spanje, Frankrijk) er een grotere kans is dat het getelde aantal per
gemeente onder de 15 blijft en daardoor niet wordt meegenomen,
waardoor deze buiten beeld blijven of de totale aantallen niet meer
kloppen.
14. Kan de regering duidelijk maken welke gegevens op basis van dit
wetsvoorstel mogen worden verzameld, verwerkt en bewaard, en
daadwerkelijk gaan worden verzameld, verwerkt en bewaard?
15. Vallen hier bijvoorbeeld ook data horende bij sociale contacten onder?
De gegevens die op basis van dit wetsvoorstel door de aanbieders van
mobiele communicatienetwerken moeten worden verstrekt aan het CBS,
ten behoeve van het RIVM, zijn limitatief opgesomd in het tweede lid,
aanhef en onderdeel a. Het gaat om de totaalaantallen per Nederlandse
gemeente en per uur van de mobiele eindapparaten (zoals telefoons en
tablets) die op enig moment in dat uur in die gemeente verbonden waren
met het openbare mobiele telecommunicatienetwerk van de betreffende
aanbieder, uitgesplitst naar afgeleide herkomst van de houder van het
mobiele eindapparaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

9

Hierbij wordt uitsluitend gebruik gemaakt van verkeersgegevens die de
aanbieders reeds bewaren ten behoeve van hun dienstverlening (het
overbrengen van de communicatie en de facturering). Het bewaren van
verkeersgegevens is op grond van artikel 11.5 van de Telecommunicatiewet toegestaan zo lang dit nodig is voor het opstellen van de factuur en
het eventueel moeten dienen van de verkeersgegevens als bewijs in het
geval de factuur door de klant wordt betwist. In de praktijk wordt hiervoor
een maximale bewaartermijn van zes maanden gehanteerd; daarna
worden deze gegevens vernietigd of geanonimiseerd.
Voor het vaststellen van de afgeleide herkomst van een Nederlands
nummer en het maken van de tellingen zal een aanbieder gebruik moeten
maken van de verkeersgegevens die hij (ook nu al) genereert voor de
gebruikers van zijn netwerk om verbindingen (telefonie en internet) tot
stand te brengen. Deze verkeersgegevens worden gegenereerd zodra een
toestel actief verbinding maakt met het netwerk. Alleen bij activiteiten
(events) als bellen, sms-en of dataverkeer worden deze gegenereerd en
opgeslagen bij de aanbieder. Het verkeersgegeven zoals hier bedoeld
bestaat uit het door de aanbieder gebruikte identificatienummer (de
zogenaamde cell-id) van de antenne waarmee het eindapparaat
verbinding met het netwerk maakte10.
Uit deze in het kader van de dienstverlening reeds beschikbare verkeersgegevens selecteert de aanbieder aan de hand van een methode die door
het CBS ter beschikking wordt gesteld, één keer per uur de meest
relevante gemeente waar binnen dat uur verbinding mee is gemaakt. Het
proces om verkeersgegevens door de aanbieder te laten verwerken tot
statistische informatie bestaat uit een aantal stappen aan de hand van een
methode die door het CBS ter beschikking is gesteld en wordt geoptimaliseerd voor elke aanbieder. In elk van die stappen wordt de dataset kleiner:
de gegevens worden ontdaan van zaken die niet voor de verwerking
nodig zijn zodat van elke telefoon alleen de landscode, het begintijdstip
van het communicatiemoment en de antenne-ID worden bewaard. In deze
eerste stap worden de verkeersgegevens bovendien versleuteld en
voorzien van een identificatienummer (pseudoniem).
De gemeente waar die betreffende antenne staat (of aan wordt toegekend
wanneer het om een antenne gaat die op de grens van twee gemeenten
staat) wordt voor die uurtelling gekoppeld aan het pseudoniem voor het
betreffende toestel. Na deze gemeentebepaling worden alle gegevens
over cell-id’s weer uit deze specifieke database verwijderd.
Alleen de gemeente waar het toestel ten behoeve van de tellingen voor
dat uur aan is gekoppeld, wordt bewaard, onder een pseudoniem voor het
betreffende toestel. Dit is het enige persoonsgegeven dat door de
telecomaanbieders extra wordt verwerkt ten behoeve van de verplichting
op grond van artikel 14.7, en gedurende 30 dagen in die hoedanigheid
wordt bewaard teneinde de afgeleide herkomst van het gepseudonimiseerde toestel te kunnen vaststellen. Deze locatiebepaling op gemeenteniveau is bovendien minder gedetailleerd dan de reeds bestaande
brondata (de verkeersgegevens van elke keer dat verbinding werd
gemaakt op antenneniveau) die ten behoeve van de bedrijfsvoering ook al
enige tijd worden bewaard. Wat dit wetsvoorstel tijdelijk introduceert is
dat de gemeentetellingen per uur gedurende dertig dagen gepseudonimiseerd moeten worden bewaard door de aanbieders ten behoeve van de
tellingen verdeeld naar afgeleide herkomst. De meeste van deze gegevens
worden in meer gedetailleerdere vorm ten behoeve van de facturering in
de praktijk ook al bewaard en voor langere periode dan de 30 dagen waar
dit wetsvoorstel toe verplicht.
10

Indien een toestel in dat uur geen verbinding maakte met het netwerk is er voor dat eindapparaat dus geen verkeersgegeven beschikbaar, en wordt het eindapparaat dus ook niet
meegenomen in de telling die aan het CBS wordt verstrekt. Het CBS corrigeert de tellingen
hierop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

10

Na deze dertig dagen, zodra de telecomaanbieder de afgeleide herkomst
op gemeenteniveau heeft vastgesteld en deze heeft gebruikt om de
totaalaantallen van die dag, uitgesplitst naar afgeleide herkomst, door te
geven aan het CBS, moet de aanbieder dat deel van de gegevens uit deze
specifieke database vernietigen, dat hij niet nodig heeft om de dag daarna
de totaalaantallen van die dag, uitgesplitst naar afgeleide herkomst door
te kunnen geven. Wel blijven de oorspronkelijke verkeersgegevens (zoals
dat onder het huidige wettelijk kader ook het geval is) bewaard ten
behoeve van de bedrijfsvoering (netwerkbeheer en facturering en de
eventuele betwisting daarvan).
Voorbeeld: telefoonnummer 0612345678 wordt opgeslagen onder een
pseudoniem x
Van pseudoniem x wordt per dag opgeslagen in welke gemeente de
telefoon per dag het grootste deel van de tijd verbinding heeft gemaakt.
Dit wordt bewaard gedurende de meest recente 30 dagen.
Op dag 31 wordt de (locatie)data van dag 1 dus vernietigd, en op dag 32
wordt de data van dag 2 vernietigd, etc. Die data zijn immers niet meer
nodig om het gemiddelde over de laatste 30 dagen te berekenen en zo de
afgeleide herkomst op gemeenteniveau vast te stellen ten behoeve van de
totaalaantallen voor die dag.
In het hierboven beschreven proces van verwerking van verkeersgegevens op grond van artikel 14.7 zijn de aanbieders op grond van de AVG
gehouden aan het beginsel van dataminimalisatie. Dit houdt in dat de
telecomaanbieder in een zo vroeg mogelijk stadium de direct herleidbare
gegevens (telefoonnummer en IMSI-nummer) vervangt door een
pseudoniem.
Om de «afgeleide herkomst» van de houder van de mobiele telefoon te
kunnen vaststellen wordt bij buitenlandse nummers gebruik gemaakt van
de drie eerste cijfers (de mobiele landencode) van het IMSI-nummer van
de telefoon. Gegevens over buitenlandse nummers hoeven daardoor niet
langer dan een dag bewaard te blijven: langer is niet nodig om de
tellingen van die dag door te geven aan het CBS.
Alleen de anonieme totaalaantallen worden verstrekt aan het RIVM. De
tijdelijke beperkte extra
verwerking door de aanbieders wordt proportioneel geacht ten opzichte
van het nagestreefde doel. Het betreft alleen een verwerking ten behoeve
van de taak van het RIVM ten behoeve van de bestrijding van het
coronavirus en bovendien is het tijdelijk. Ook wordt de inzet van deze
bevoegdheid regelmatig geëvalueerd, waarbij de Tweede Kamer
geïnformeerd wordt over de doeltreffendheid van de informatieverstrekking.
Er worden, zoals uit bovenstaande blijkt, geen gegevens over sociale
contacten verwerkt als gevolg van het wetsvoorstel.
16. Had het doel van de wet ook met minder verstrekkende instrumenten
kunnen worden bereikt, bijvoorbeeld door te kiezen voor een systeem dat
anonieme data in plaats van niet-anonieme data genereert, en daarmee
«privacy proof» is waarvoor geen wetswijziging noodzakelijk is?
Bij het opstellen van het wetsvoorstel is mede naar aanleiding van het
advies van de AP gekozen voor de minst privacy-invasieve manier van het
verkrijgen van de (anonieme) tellingen die het RIVM nodig heeft bij haar
wettelijke taak ten aanzien van de bestrijding van het coronavirus. Zo
worden de locatie- en verkeersgegevens uitsluitend verwerkt door de
telecomaanbieders, die dat al doen in verband met hun dienstverlening en
vanuit die praktijk al bekend zijn met de strenge beveiligingseisen die
gelden voor dit type gegevens (artikel 11.3 van de Telecommunicatiewet).
Van het specificeren van de totaalaantallen aan de hand van de «afgeleide
herkomst», de enige nieuwe verwerking van (niet-anonieme) persoonsgegevens waar dit wetsvoorstel toe leidt, kon niet worden afgezien omdat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

11

daarmee het nut van de tellingen voor de wettelijke taak van het RIVM
aanzienlijk afneemt: in dat geval zouden de tellingen bijvoorbeeld bij een
nieuwe besmettingshaard in gemeente A geen indicatie meer kunnen
geven in welke andere gemeenten ook meer besmettingen kunnen
worden verwacht. De nieuwe persoonsgegevens die de aanbieders
genereren om tellingen aan de hand van afgeleide herkomst te kunnen
verstrekken, moeten door de aanbieders worden vernietigd zodra zij deze
persoonsgegevens niet meer nodig hebben voor het kunnen verstrekken
van de tellingen.
Er worden alleen anonieme gegevens gedeeld met het CBS of het RIVM:
het gaat uitsluitend om de totaalaantallen mobiele telefoons, per uur, per
gemeente, uitgesplitst naar de afgeleide herkomst van die telefoons.
Daarnaast bevat het wetsvoorstel diverse waarborgen om te voorkomen
dat deze totaalaantallen alsnog door het CBS, RIVM of een derde kunnen
worden herleid tot (groepen) individuen, als dat technisch al mogelijk zou
zijn. Zo wordt het CBS verplicht de door de aanbieders los van elkaar
verstrekte totaalaantallen te vernietigen zodra deze van de drie aanbieders
bij elkaar zijn opgeteld, en worden zowel CBS als RIVM verplicht de
totaalaantallen te vernietigen zodra deze niet langer nodig zijn voor de
taak van het RIVM bij de bestrijding van het coronavirus. Ook wordt het
deze instanties verboden om de informatie als zodanig openbaar te
maken of te delen met derden en om de informatie te gebruiken voor
andere doeleinden, waarmee ook het trachten de gegevens terug te
herleiden tot individuen (voor zover dat technisch al mogelijk zou zijn)
wordt verboden. Tot slot wordt de informatie per gemeente en per uur
verstrekt, omdat fijnmazigere informatie niet nodig is voor de taak van het
RIVM en het risico op herleidbaarheid zou vergroten, en worden vanuit
«privacy-by-design» geen gegevens over totaalaantallen lager dan 15
verstrekt en worden de gegevens slechts één keer per 24 uur verstrekt,
zodat uitgesloten is dat het om «real time»-informatie gaat.
17. Bestaan dergelijke systemen, gebaseerd «schone data» die het pand
van een telecomaanbieder in principe niet hoeven te verlaten?
18. Zo ja, hoe en waar worden die toegepast?
De data die het pand van de telecomaanbieder verlaat, bestaat uitsluitend
uit anonieme tellingen («schone data»), en wordt alleen aan het CBS en
het RIVM ter beschikking gesteld ten behoeve van de taak van het RIVM.
Het betreft een telling per uur en per gemeente van het aantal mobiele
eindapparaten dat verbonden is met het netwerk van de aanbieder,
uitgesplitst naar afgeleide herkomst van het eindapparaat. De dataverwerking bij het CBS en RIVM is dus uitsluitend gebaseerd op «schone»
(anonieme) data. Verwezen wordt tot slot naar de alternatieven die in het
antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie zijn beschreven.
19. In welke andere landen wordt ter bestrijding van COVID-19 (of andere
infectieziektes) het door de regering voorgestelde systeem gebruikt? Kan
de regering ervaringen uit die landen delen?
Een aantal landen in de EU, waaronder Frankrijk, België, Oostenrijk,
Zweden en Griekenland, heeft een systeem in gebruik of is bezig in
gebruik te nemen dat grotendeels vergelijkbaar is met het voorgestelde
Nederlandse systeem. Verwezen wordt ook naar het antwoord op vraag
7b van de VVD-fractie.
20. De leden van de CDA-fractie merken op dat aanleiding voor dit
wetsvoorstel is dat het «voor het RIVM noodzakelijk is om drukte en
verplaatsingen op bevolkingsniveau te kunnen monitoren.» Wordt daartoe
met dit wetsvoorstel, naar de mening van de regering, gekozen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

12

(kwalitatief) beste oplossing die bewezen toepasbaar is en ons de
essentiële informatie levert, of eerder voor de snelst inzetbare oplossing?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie.
21. Denkt de regering dat dit met de wetsvoorstel ons informatiebeeld
compleet is, dat wil zeggen compleet genoeg om te doen wat dit
wetsvoorstel beoogd, te weten drukte en verplaatsingen monitoren, of
zou hiervoor aanvullende informatie nodig zijn, bijvoorbeeld over het
gebruik van een trein of ander vervoermiddel, binnen de spits of juist
daarbuiten? Waarom worden dergelijke gegevens buiten beschouwing
gelaten?
Met het wetsvoorstel wordt een belangrijk gat in het informatiebeeld
gedicht. Het is voor te stellen dat in sommige situaties aanvullende
gegevens behulpzaam kunnen zijn, bijvoorbeeld gegevens over het
gebruik van openbaar vervoer naar studentensteden in de spits. Dergelijke
informatiebronnen kunnen helpen aanvullende informatie te geven, ze
kunnen het gat in het informatiebeeld niet dichten, doordat ze geen zicht
geven over de gehele bevolking maar per definitie alleen een facet van de
beweging van een deel van de bevolking (niet iedereen gebruikt openbaar
vervoer; niet iedereen komt in de buurt van een studentenstad).
22. De leden van de CDA-fractie constateren dat het CBS het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dagelijks een matrix gaat
verstrekken, die gebruikt kan worden om een schatting te maken in welke
gemeenten besmettingen zouden plaatsvinden. Kan de regering schetsen
wat het RIVM precies met de ontvangen data doet, nadat het deze van het
CBS heeft ontvangen?
In de huidige fase is het mogelijk dat er lokaal een uitbraak van het
coronavirus ontstaat. Als te laat gereageerd wordt en er geen maatregelen
worden ingezet, kan het virus weer makkelijk oplieren. Het is dus uiterst
belangrijk om maatregelen tegen verdere verspreiding tijdig te nemen.
Daarvoor is het belangrijk om zo snel mogelijk te weten waar er mogelijke
risico’s zijn op verdere verspreiding in de bevolking en waar de mensen
die mogelijk besmet zijn geraakt wonen. Dit kan het snelste worden
bereikt met de tellingen op gemeenteniveau. Zoals ook in het antwoord
op vraag 168 van de 50PLUS-fractie wordt uitgelegd hebben andere
indicatoren een vertraging van 1–3 weken.
Als het RIVM sneller risico’s in kaart kan brengen, kunnen de GGD’en
mogelijk sneller en gerichter infectieziektebestrijding uitvoeren en
daarmee de aantallen infecties met het coronavirus op een lager niveau
houden.
Het RIVM berekent onder meer de trend in mobiliteit tussen gemeenten
en de trend in mobiliteit van niet-Nederlanders binnen Nederland. Het
RIVM signaleert opvallende afwijkingen in het normale patroon in de
gegevens. Hier is de opzet om voor de gemeenten met de meeste
mensuren aan bezoekers per dag een overzicht te maken van de meest
voorkomende gemeenten (of categorie buitenland) van herkomst. Bij
grote verschuivingen in dit patroon wordt een alert gestuurd naar de
GGD. Op basis van de gecorrigeerde tellingen wordt ook een rangvolgorde van gemeenten bepaald die het meest bijdragen aan verdere
verspreiding. Dit zijn gemeenten waar veel contacten met veel andere
gemeenten zijn, zoals de gemeente Amsterdam.
Het RIVM gebruikt de gegevens ook om een prognose te berekenen van
de kans op infectie per gemeente. De te nemen lokale en regionale acties
voor preventie van COVID-19 en de bestrijding van het coronavirus
worden bepaald door het lokale bestuur. Voorbeelden van mogelijke
acties zijn het gericht ontmoedigen van bezoek aan een specifieke locatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

13

(bijvoorbeeld een strand) of gemeente zodat ongewenste risicosituaties
(drukte) niet worden herhaald en het prioriteren van uitbraakonderzoek
naar gemeente.
23. Hoe kan verder maximale transparantie in de processen bij het CBS en
RIVM worden verzekerd, zoals over wat met data gebeurd nadat deze
beschikbaar zijn gesteld?
De algoritmes die het CBS en RIVM gebruiken worden gepubliceerd; de
aan het CBS en RIVM beschikbaar gestelde tellingen zelf worden niet
onthuld. Voordeel ten opzichte van alternatieven (zoals de indicatoren die
door grote technologiebedrijven worden uitgerekend) is dat het transparant is welke gegevens worden gebruikt en hoe deze worden gebruikt.
Dit is relevant als een signaal tot maatregelen leidt. Dan moet in een
eventuele evaluatie kunnen worden nagegaan welke informatie hoe en
waar is gebruikt en hoe het signaal tot stand kwam.
24. De leden van de CDA-fractie merken op dat aan de telecomaanbieders
van openbare mobiele telecommunicatienetwerken op basis van dit
wetsvoorstel de verplichting wordt opgelegd om dagelijks de genoemde
tellingen te leveren aan het CBS. Op welke wijze(n) is geborgd dat
dergelijke data en kennis door het CBS of door andere partijen, niet voor
andere doeleinden worden gebruikt, zoals voor een eigen product,
alternatief onderzoek of handhaving (bijvoorbeeld door overheden)?
In artikel 14.7, eerste lid, tweede volzin, van het wetsvoorstel wordt
uitdrukkelijk bepaald dat het CBS de data niet kan gebruiken voor andere
doeleinden dan de verstrekking van informatie aan het RIVM: «Het CBS
gebruikt en bewerkt de door de aanbieders verstrekte informatie
uitsluitend ten behoeve van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, (...)» In
het tweede deel van diezelfde volzin wordt ook de doelbinding voor het
RIVM nadrukkelijk verwoord: «het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bedoeld
in artikel 1, onderdeel b, van de Wet op het RIVM, dat deze informatie
uitsluitend gebruikt in verband met diens taak op grond van artikel 6c van
de Wet publieke gezondheid bij de bestrijding van het coronavirus
(2019-nCoV).»
In het vierde lid van het voorgestelde artikel 14.7 wordt het CBS verboden
de door de aanbieders verstrekte informatie, dan wel de ten behoeve van
het RIVM gecombineerde en bewerkte informatie, openbaar te maken of
te delen met anderen dan het RIVM. In het vijfde lid wordt het CBS
bovendien verplicht de per aanbieder verstrekte gegevens te vernietigen
zodra het CBS deze heeft gecombineerd met de gegevens van de andere
aanbieders. Het CBS en het RIVM worden in het vijfde lid bovendien
verplicht de gecombineerde en bewerkte gegevens te vernietigen zodra
deze niet meer nodig zijn voor de taak van het RIVM bij de bestrijding van
het coronavirus, en in ieder geval uiterlijk een jaar nadat de informatie is
verstrekt.
De informatie die uit de matrixen en andere rapportages ten behoeve van
het RIVM wordt gedestilleerd, kan voor het RIVM bij de uitoefening van
hun wettelijke taak bij de bestrijding van het coronavirus aanleiding geven
om bijvoorbeeld signalen af te geven aan GGD’en, veiligheidsregio’s of de
Minister van VWS. Deze signalen kunnen leiden tot versoepeling dan wel
aanscherping van maatregelen, maar vanwege de vertraging van
minstens een dag (op grond van het tweede lid, onderdeel c) zullen deze
signalen niet bruikbaar zijn voor de handhaving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

14

25. De leden van de CDA-fractie stellen dat er in het verleden veel
discussie is geweest over de rol van het CBS ten opzichte van marktpartijen en een ongelijk speelveld. Hoe wordt dit voorkomen?
26. Bieden de nieuwe beleidsregels voor het CBS hiertoe voldoende
waarborgen?
De beleidsregel (Staatscourant 2020, 23676) bevat procesuitgangspunten
die het CBS moet volgen bij de beoordeling of ze een bepaald verzoek van
een overheid wel of niet moet oppakken binnen hun breed omschreven
wettelijke taak opgenomen in artikel 3 tot en met 5 van de Wet op het
Centraal bureau voor de statistiek. Deze processtappen moeten er zowel
voor het CBS als voor overheden die gebruik maken van het CBS voor
zorgen dat zij zich bewust worden van de commerciële partijen die zich
op de markt voor statistische dienstverlening bevinden en bepaalde
dienstverlening zouden kunnen aanbieden. En dat wordt overwogen waar
mogelijk gebruik te maken van die partijen.
In dit geval legt het wetsvoorstel echter een specifieke taak neerlegt bij het
CBS vanwege het zwaarwegende publieke belang dat hieraan verbonden
is (naast de algemene taak uit artikel 3–5 CBS-wet). Het CBS staat hiervoor
expliciet aan de lat en in dit kader verkregen informatie mag door het CBS
niet gebruikt voor andere doeleinden. Daarmee biedt het voorstel zelf al
de nodige waarborgen dat het CBS slechts deze taak uitvoert en met deze
gegevens geen ongelijk speelveld ontstaat.
27. Hoezeer zijn bij het voorbereiden van dit wetsvoorstel ook andere
partijen betrokken geweest?
Het wetsvoorstel is gericht op de behoefte die het RIVM heeft gesteld t.a.v.
zijn taken op het gebied van signalering en infectiebestrijding. Bij de
totstandkoming van het wetsvoorstel is gebruik gemaakt van expertise
van het CBS en is uitgegaan van een (inmiddels gestopt) proefproject dat
tussen CBS en een van de drie mobiele netwerkaanbieders is ontwikkeld.
Hieruit blijkt dat het CBS aan de behoeftestelling van het RIVM kan
voldoen.
28. Is of wordt met de wetenschap en met andere (markt)partijen, met
ervaring en expertise over dit onderwerp, samengewerkt?
Het RIVM is deelnemer in een wetenschappelijk project, gefinancierd door
ZonMW, waarbij andere onderzoekspartners ervaring hebben in het
gebruik van mobiliteitsgegevens. Er worden voor zover ons bekend
momenteel geen actuele Nederlandse telecomdata gedeeld met commerciële partijen waar het RIVM gebruik van zou kunnen maken.
29. Aangaande dit wetsvoorstel hebben de leden van de CDA-fractie nog
zorgen over de veiligheid en cybersecurity, onder andere door incidenten
als de datalekken in het donorregister en het RIVM coronasite en het feit
dat de Algemene Rekenkamer de ICT bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport als «onvolkomenheid» heeft aangemerkt. Hoe
zijn de veiligheid en cybersecurity rondom dit wetsvoorstel geborgd?
Hoofdstuk 11 van de Telecommunicatiewet bevat strikte regels betreffende de veiligheid en cybersecurity voor de aanbieders van openbare
elektronische communicatienetwerken en -diensten. Telecomaanbieders
hebben ruime ervaring in het veilig verwerken van gegevens ten behoeve
van hun bedrijfsvoering en de wettelijke verplichtingen waaraan telecomaanbieders dienen te voldoen. Agentschap Telecom (AT) houdt samen
met de AP toezicht op de naleving van deze regels. Hierbij is met name

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

15

artikel 11.3 van de Telecommunicatiewet van belang, waarin de
verplichting is opgenomen om persoonsgegevens die door de aanbieders
worden verwerkt, met passende technische en organisatorische maatregelen te beveiligen. Deze regels gelden ook ten aanzien van de gegevens
(de gemeente waarin een telefoon in een bepaald uur verbinding heeft
gemaakt) die op grond van dit wetsvoorstel door de aanbieders worden
gegeneerd en gedurende dertig dagen gepseudonimiseerd worden
bewaard om hier de afgeleide herkomst uit af te kunnen leiden. AT ziet er
ook op toe dat de gegevens tijdig door de aanbieders worden verwijderd.
Uiteraard mogen bij de gegevensverwerking geen risico’s voor de
continuïteit of veiligheid van de netwerken ontstaan, en zal van partijen
worden verlangd dat zij hiertoe alle noodzakelijke waarborgen treffen.
Dan met betrekking tot het CBS. Het CBS ontvangt van de operators
uitsluitend de tellingen, die niet herleidbaar zijn en dus geen persoonsgegevens betreffen. In artikel 38 van de Wet op het Centraal Bureau voor de
Statistiek is de verplichting opgenomen om te zorgen voor de nodige
technische en organisatorische voorzieningen ter beveiliging van aan het
CBS verstrekte gegevens tegen verlies of aantasting en tegen onbevoegde
kennisneming, wijziging en verstrekking van die gegevens. Naast interne
audits, assessments en onderzoeken ter verbetering van de kwaliteit van
de beveiliging, is het CBS ISO gecertificeerd, te weten: ISO 27001
(standaard voor informatiebeveiliging) en ISO 9000 (kwaliteitsstandaarden). Ook valt het CBS evenals het RIVM onder de zogenaamde
Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), die grotendeels is
gebaseerd op de ISO 27001 standaard. De departementale accountantsdiensten en de Algemene Rekenkamer controleren de uitvoering en de
kwaliteit van de beveiligingsmaatregelen die vallen onder de BIO. Deze
beveiligingsvoorschriften gelden ook ten aanzien van gegevens die geen
persoonsgegeven zijn, zoals die op grond van artikel 14.7 aan het CBS en
RIVM worden verstrekt. Als extra waarborg is in artikel 14.7, vijfde lid,
bepaald dat het CBS de per aanbieder aangeleverde gegevens moet
vernietigen zodra het CBS de gegevens heeft samengevoegd met die van
de andere aanbieders, en dat het CBS die gecombineerde (en voor het
RIVM bewerkte) gegevens moet vernietigen zodra ze niet meer nodig zijn
voor de taak van het RIVM. Op deze tijdige vernietiging ziet AT toe.
De matrix die het CBS aan het RIVM stuurt betreft schattingen van
aantallen mensen op basis van de aangeleverde tellingen. Dit is statistische informatie en er is op basis van deze matrix al geen privacygevoelige informatie meer te herleiden. Deze matrix wordt niet gepubliceerd. Het RIVM zorgt dat met de gepubliceerde indicatoren de gehele
matrix niet te herleiden is. Het uitwisselen van gegevens gebeurt op een
beveiligde manier, hierbij hebben zich geen eerdere incidenten voorgedaan. Er is bovendien geen relatie met de ICT bij VWS, en ook geen
relatie met een website-applicatie voor het verzamelen van vragenlijsten.
Bovendien moet ook het RIVM de gegevens vernietigen zodra ze niet
meer nodig zijn voor de werkzaamheden bij de bestrijding van de
epidemie van het coronavirus. Ook op deze tijdige vernietiging houdt de
AT toezicht.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
30. De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende. Zij onderschrijven de noodzaak om het Covid-19 virus te
bestrijden, maar zetten vraagtekens bij de noodzaak en proportionaliteit
van deze wet. Deze leden hebben voorts nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering nader in te gaan op de
noodzaak van het wetsvoorstel. Zij begrijpen dat het gaat om tellingen
van het aantal personen dat in een gemeente aanwezig is en van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

16

aantal bezoekers, en hun afgeleide herkomst, in deze gemeente.
Bovendien is deze telling per uur, per gemeente. Deze informatie zou het
RIVM bij een opleving van het aantal besmettingen sneller handelen, dat
wil zeggen GGD’en waarschuwen en adviseren over handelingsperspectief voor landelijk en lokaal bestuur. Kan de regering nader toelichten
in hoeverre en op welke manier het op deze wijze waarschuwen van
GGD’en een bijdrage levert een het bestrijden van het virus?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 22 van de CDA-fractie.
31. Welke alternatieven zijn er overwogen die dezelfde functie kunnen
vervullen en waarom gaat de voorkeur uit naar deze methode?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de leden van de
VVD-fractie.
32. Ook wordt de informatie gebruikt voor het adviseren over handelingsperspectief voor landelijk en lokaal bestuur. Welke concrete acties of
stappen verwacht de regering van GGD’en en/of lokaal en landelijk
bestuur naar aanleiding van dergelijke waarschuwingen? Wat voor
«winst» verwacht de regering van dergelijke waarschuwingen?
De te nemen lokale en regionale acties voor preventie en bestrijding van
het coronavirus worden bepaald door het lokale bestuur. Voorbeelden van
dergelijke acties kunnen zijn: het gericht ontmoedigen van bezoek zodat
ongewenste drukte niet wordt herhaald
33. Moeten GGD’en en lokaal/landelijk bestuur niet sowieso goed
voorbereid zijn en voldoende capaciteit hebben om goed om te kunnen
gaan met een opleving van het virus in een bepaalde gemeente?
Uiteraard moeten de GGD’en hun instrumenten en capaciteit op orde
hebben om goed om te kunnen gaan met een opleving van het virus. Deze
maatregelen zijn dan ook aanvullend om nog beter en nog sneller nieuwe
oplevingen op te pikken en zo het virus beter onder controle te houden
om schade aan gezondheid, economie en samenleving maximaal te
voorkomen. Het RIVM analyseert en duidt de verplaatsingsgegevens en
indien zich bepaalde signalen voordoen, wordt aan het betreffende lokale
bestuur – en bij grotere signalen ook aan de Minister van VWS – een
signaal afgegeven op basis waarvan besloten kan worden tot maatregelen. In dit verband wordt ook verwezen naar het antwoord op vraag 1a
van de VVD-fractie. Daarvoor zijn de verplaatsingsgegevens noodzakelijk.
De epidemie heeft enorme gevolgen gehad voor samenleving, zorg en de
economie. Het heeft tot veel leed, gezondheidsschade, maatschappelijke
schade en economische schade geleid. We willen dus maximaal controle
houden over het virus om de schade beperkt te houden totdat we
beschikking hebben over een goede behandeling of vaccin. Signalen die
opgepikt worden uit epidemiologische surveillance zijn zeer waardevol,
maar hebben als groot nadeel dat we er te veel mee terug in de tijd kijken.
Daarom wil de regering het RIVM in staat stellen om met aanvullende
informatie minder ver terug in de tijd te kijken.
De verplaatsingsgegevens geven het meest direct inzicht in hoeveel
bewegingen er plaatsvinden binnen en tussen gemeenten. Deze geaggregeerde data zeggen niets over de verspreiding van het virus zelf, maar wel
over het potentiële risico van virusoverdracht tussen personen. Daarmee
kunnen ze een eerste signaal geven dat er sprake kan zijn van een risico
op het opleven van het virus, bijvoorbeeld bij grote drukte in de parken,
op de stranden of in winkelcentra. Op basis van deze op gemeentelijk
niveau geaggregeerde data kunnen GGD’en, veiligheidsregio’s en
zorgaanbieders in alertheid gebracht worden als dat nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

17

34. In hoeverre geeft informatie over het aantal personen dat in een
gemeente aanwezig is en van het aantal bezoekers, en hun afgeleide
herkomst, in deze gemeente überhaupt een indicatie van mogelijke
besmettingen? Wat zegt die data precies en in welke gevallen moet het
leiden tot concrete acties?
De data over het aantal personen en hun afgeleide herkomst geeft geen
directie indicatie van het aantal besmettingen. Het geeft wel informatie
over hoe een infectie, als die eenmaal aanwezig is, zich zal verspreiden
van gemeente naar gemeente. De informatie betreft het contactpatroon in
de samenleving, en deze contactpatronen vormen het hart van vele
berekeningen aan infectieziektenverspreiding.
De gegevens zelf geven direct informatie over het mobiliteitsgedrag in
Nederland, zoals dat beïnvloed wordt door de afgekondigde en nu ook
versoepeling van de maatregelen tegen het coronavirus. Het is dus ook
direct te gebruiken om het effect van deze maatregelen te meten op
mobiliteit. De berekeningen die het RIVM met de data uitvoert betreffen
het samenvatten van een trend in mobiliteit van de Nederlandse
bevolking (het percentage mensen dat in de herkomstgemeente aanwezig
is).
Een andere berekening die het RIVM met de data uitvoert, betreft de trend
in mobiliteit tussen gemeenten en de trend in mobiliteit van niet-Nederlanders binnen Nederland
Het RIVM signaleert opvallende afwijkingen in het normale patroon in de
gegevens. Hier is de opzet om voor de gemeenten met de meeste
mensuren aan bezoekers per dag een overzicht te maken van de meest
voorkomende gemeenten (of categorie buitenland) van herkomst. Bij
grote verschuivingen in dit patroon wordt een alert gestuurd naar de
GGD.
Op basis van de gecorrigeerde tellingen wordt ook een rangvolgorde van
gemeenten bepaald die het meest bijdragen aan verdere verspreiding. Dit
zijn gemeenten waar veel contacten met veel andere gemeenten zijn,
zoals de gemeente Amsterdam.
Het RIVM gebruikt het aantal mensuren met bezoekers uit andere
gemeenten ook om per gemeente te berekenen wat het risico is dat er in
de komende dagen een infectie met het coronavirus plaats zal vinden.
Hier gebruikt RIVM de matrix met tellingen zoals ontvangen van het CBS
samen met de gegevens van gemeld aantal positieve testen per
gemeente, zoals ontvangen van de GGD’en.
35. Voorts vragen de D66-leden of de regering kan uitsluiten dat de
gegevens die het CBS en het RIVM ontvangen terug te leiden zijn tot
individuen.
Zoals ook in de memorie van toelichting uiteen is gezet, is het wegens het
hoge aggregatieniveau van de tellingen die aan het CBS en RIVM worden
verstrekt, dat is toegelicht in het antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie,
en de drempelwaarde van 15 per groep per gemeente per uur, die is
besproken in het antwoord op vraag 8 van de VVD-fractie, onmogelijk dat
de tellingen kunnen worden herleid tot identificeerbare natuurlijke
personen. Daarbij heeft de regering extra waarborgen in het wetsvoorstel
opgenomen, waardoor het naar de overtuiging van de regering inderdaad
onmogelijk is om de tellingen te herleiden tot individuen. Daarbij is het
van belang dat het de aanbieders op grond van de Telecommunicatiewet
verboden is om de brongegevens aan derden ter beschikking te stellen.
Ook gelden er voor de aanbieders op grond van de Telecommunicatiewet
strenge eisen voor de beveiliging van de brongegevens waardoor ook het
risico op onbevoegde toegang tot deze gegevens tot een minimum wordt
beperkt. Bovendien zijn de brongegevens over drie aanbieders verdeeld,
worden uitsluitend de totaalaantallen bedoeld in het tweede lid aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

18

CBS verstrekt, en wordt door het CBS de verstrekte informatie per
aanbieder vernietigd zodra het de optelsom van de drie aanbieders heeft
gemaakt. Tot slot zijn zowel het RIVM als het CBS bij de verwerking van de
door de aanbieders verstrekte informatie gebonden aan het doel in artikel
14.7 van de Telecommunicatiewet. Dit betekent dat het voor deze
instanties verboden is om de gegevens herleidbaar te maken, als dat
technisch al mogelijk zou zijn. Het gaat hier naar het oordeel van kabinet
dan ook om statistische gegevens die niet herleidbaar zijn tot individuen.
36. De leden lezen voorts in de memorie van toelichting «dat de gegevens
zo vroeg mogelijk in het proces worden ontdaan van alle direct
herleidbare informatie (telefoonnummer, IMSI etc.) door ze te versleutelen
en te voorzien van een nieuw identificatienummer (pseudonimisering).»
Kan de regering nader ingaan op dit proces? Worden de gegevens
ontdaan van direct herleidbare informatie, of wordt die informatie
versleuteld en alsnog mee verzonden?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie. De
ruwe gegevens van de aanbieder worden door de aanbieder ontdaan van
alle niet-noodzakelijke informatie. De noodzakelijke informatie wordt zo
ver als mogelijk geaggregeerd en gepseudonimiseerd om de afgeleide
herkomst vast te kunnen stellen ten behoeve van het kunnen berekenen
van de totaalaantallen per afgeleide herkomst. Alléén de telling (het
totaalaantal per uur, per gemeente, per afgeleide herkomst) wordt
verzonden aan het CBS. Dat betreft dus geen versleutelde informatie,
maar alleen het totaalaantal zelf.
37. Op welke manier wordt de informatie versleuteld? Hoe ziet het
«key-management» van dit proces eruit? Wie heeft toegang de sleutels
van de versleutelde informatie?
Hierover zullen in de nadere uitwerking van de bindende aanwijzing aan
de aanbieders nadere eisen worden gesteld. Daarbij staat voorop dat deze
gegevens door de telecomaanbieders worden beveiligd overeenkomst de
strenge eisen die artikel 11.3 van de Telecommunicatiewet aan de
beveiliging van telecomgegevens stelt.
38. Is het mogelijk voor kwaadwillende derden om deze versleutelde
informatie terug te leiden naar individuele personen?
De herleidbare gegevens die de telecomaanbieders verwerken moeten
zoals gezegd op passende wijze overeenkomstig artikel 11.3 van de
Telecommunicatiewet worden beveiligd tegen toegang door
onbevoegden. Hiermee wordt voorkomen dat kwaadwillende derden
toegang krijgen tot informatie die te herleiden zou zijn naar individuele
personen. De tellingen die met het CBS en RIVM worden gedeeld bevatten
geen herleidbare informatie.
39. De leden van de D66-fractie vragen de regering nader in te gaan op de
vraag of dit wetsvoorstel voldoet aan de in artikel 8 van het Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) vereiste balans tussen enerzijds de maatschappelijke voordelen
op het gebied van gezondheid van het gebruik van deze data tegenover
anderzijds de inmenging die het gebruik van deze data op het recht op
respect voor het privéleven maakt.
Zoals ook aan bod kwam in het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie
en het antwoord op vraag 16 van de CDA-fractie, is de inmenging die het
gebruik van deze data maakt op het recht op respect voor het privéleven
zo beperkt mogelijk gehouden, door alleen de aanbieders (die in het kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

19

van hun dienstverlening al de verkeersgegevens (zijnde persoonsgegevens) van hun gebruikers verwerken en daarbij gehouden zijn aan
strikte beveiligingseisen) persoonsgegevens te laten verwerken. Er wordt
zo min mogelijk data voor dit doel bewaard en de gegevens worden zo
vroeg mogelijk in het proces versleuteld en gepseudonimiseerd. De
tellingen die de aanbieders daaruit afleiden zijn niet herleidbaar tot
individuen. Alleen die tellingen worden gedeeld met het CBS en het RIVM:
de overheid krijgt geen inzage in persoonsgegevens die door de
aanbieders worden verwerkt. Hiermee is gekozen voor de meest privacyvriendelijke aanpak die nog wel leidt tot relevante informatie voor het
RIVM bij de bestrijding van het coronavirus.
Het maatschappelijk belang bij de verwerking van deze gegevens ten
behoeve van het verstrekken van de informatie die het RIVM nodig heeft
bij de bestrijding van het coronavirus zijn besproken in het antwoord op
vraag 10. Door sneller en gerichter te kunnen reageren op nieuwe
uitbraken kunnen de maatregelen om een uitbraak in te dammen zo
worden vormgegeven dat de impact op de samenleving, de economie en
de vrijheid van burgers zo beperkt mogelijk is.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
40. De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Zij erkennen dat we
nog altijd in exceptionele omstandigheden verkeren vanwege het
coronavirus en dat de exit-strategie uit de intelligente lockdown vergezeld
dient te gaan van een strategie om eventuele nieuwe besmettingsclusters
vroegtijdig te identificeren en daarop te acteren om verdere verspreiding
te vermijden. Tegelijkertijd stellen deze leden dat uiterst zorgvuldig dient
om te worden gegaan met het toekennen van extra bevoegdheden op het
gebied van het verwerken van persoonsgegevens of gegevens die
mogelijk zijn te herleiden tot persoonsgegevens. Deze leden hebben dan
ook nog een aantal vragen en opmerkingen betreffende het voorliggende
wetsvoorstel.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat extra bevoegdheden
aangaande informatiestrekking in verhouding moeten staan tot het
uiteindelijke doel, de bestrijding van het novel coronavirus (2019-nCoV).
Juist op dit punt zijn deze leden nog niet overtuigd. Kan de regering
helder uiteenzetten welk probleem dit wetsvoorstel exact poogt op te
lossen?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1a van de VVD-fractie.
41. Deze leden hebben met belangstelling kennisgenomen van de punten
van bezwaar van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) met betrekking tot
het oorspronkelijke voorstel, waaronder de vaststelling dat nut en
noodzaak nog onvoldoende waren onderbouwd, en de reactie daarop van
de regering. Graag horen zij of en wanneer de AP ook advies zal
uitbrengen over de huidige versie van het wetsvoorstel.
De regering ziet geen aanleiding om de huidige versie van het
wetsvoorstel nogmaals aan de AP voor te leggen, aangezien hierin alle
kritiekpunten uit het advies van de AP op het eerdere concept zijn
verwerkt. Uit een persbericht van de AP d.d. 29 mei 2020 maakt de
regering wel op dat de AP de waarborgen in het ingediende wetsvoorstel
bestudeert en voornemens is te beoordelen of de privacy naar haar
oordeel goed is gewaarborgd. Dit staat de AP uiteraard vrij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

20

42. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een nadere
uiteenzetting van het doel van het wetsvoorstel. Het RIVM zegt behoefte te
hebben aan de informatie, maar deze leden vragen om een nadere
invulling van die behoefte.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 22 van de CDA-fractie.
43. In de memorie van toelichting lezen zij dat de additionele informatieverstrekking eigenlijk twee doelen lijkt te hebben, en zij vragen de
regering om voor beide doelen in detail aan te geven op welke wijze de
extra informatieverstrekking zou helpen. Aan de ene kant lezen deze leden
dat het RIVM de informatie nodig zou hebben om de effectiviteit van de
maatregelen te toetsen. Om welke maatregelen gaat het dan? Gaat het
dan vooral om het vermijden van drukte, wat het in acht nemen van de
anderhalve meter bemoeilijkt? Zo ja, dan zijn deze leden benieuwd hoe
data op gemeenteniveau, waar dit wetsvoorstel over gaat, daarbij kan
helpen.
Veel van de maatregelen en adviezen, zoals thuiswerken als het mogelijk
is, zijn erop gericht het aantal onnodige contacten beperkt te houden en
de gemaakte contacten zoveel mogelijk lokaal te houden. Dit is ook de
logica achter de versoepeling van de maatregelen. De gegevens helpen
om te berekenen welk deel van de mensen in hun gemeente blijft, als een
maat om na te gaan in welke mate het doel van deze maatregelen
gerealiseerd wordt.
De gegevens helpen ook om drukte te signaleren, maar alleen op het
niveau van aantallen mensen per gemeente. Dus situaties waar anderhalve meter afstand moeilijk gehandhaafd kan worden kunnen niet
worden opgespoord. De gegevens helpen vooral om na te gaan waar de
mensen wonen een hoger risico hebben gelopen.
De gegevens op gemeenteniveau helpen vooral bij het in kaart brengen
hoe de ziekte zich kan verspreiden van gemeente naar gemeente. De te
nemen acties voor preventie van COVID-19 en de bestrijding van het
coronavirus worden bepaald door het lokale bestuur. Voorbeelden van
dergelijke acties kunnen zijn: het gericht ontmoedigen van bezoek zodat
ongewenste drukte niet wordt herhaald.
Het wetsvoorstel is niet bedoeld om tijdelijke drukte binnen een gemeente
in real-time op te sporen. Dat wordt al gedaan op andere manieren
(bijvoorbeeld door directe observatie door overheidsmedewerkers). Het
kan wel worden gebruikt om achteraf de drukte te bepalen, en de
herkomstgemeenten van de mensen vast te stellen. Dit kan worden
gebruikt ter voorkoming van herhaling, of bij het traceren van de
besmettingsbron.
44. Is het bij verdere versoepelingen juist niet het idee dat we weer meer
bewegingsvrijheid hebben, ook om andere gemeenten te bezoeken,
zolang men zich aan de anderhalve meter houdt?
Er is geen maatregel geweest die uitdrukkelijk bezoek van andere
gemeenten ontraadde. Het advies is steeds om niet te reizen als het niet
nodig is. Ook bij het versoepelen van de maatregelen.
45. Zijn bovendien gevallen waar die anderhalve meter bij grote drukte
niet wordt gerespecteerd, zoals bepaalde parken en stranden op zonnige
dagen, niet veel makkelijker waar te nemen via directe observatie door
overheidspersoneel dan door een complex informatiesysteem op basis
van telecomgegevens? Waarbij het voordeel van directe observatie
bovendien is dat die in real time plaatsvindt, terwijl de informatie waar dit
wetsvoorstel op doelt slechts eenmaal per 24 uur wordt verstrekt aan het
RIVM?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

21

Directe observatie door overheidsmedewerkers gebeurt standaard op
sommige plekken, maar het kan alleen op plaatsen waar vooraf bekend is
dat het druk kan worden, het kan beperkt worden ingezet, en de herkomst
van mensen die naar een drukke plek gaan is niet bekend. Dat laatste is
juist cruciaal. Er is gekozen om de gegevens per uur te verstrekken zodat
het RIVM inzicht krijgt in het aantal bezoekuren aan een gemeente. Het
aantal mensen in een gemeente op een moment geeft geen beeld of
mensen daar de hele dag zijn (omdat ze er werken) of omdat ze er even
zijn (op doorreis, of om te winkelen). Dit maakt wel een enorm verschil in
de kans op overdracht van besmetting met het coronavirus.
46. Aan de andere kant stelt de memorie van toelichting dat de informatie
belangrijk zou zijn voor het RIVM om bij een opleving van het aantal
besmettingen sneller te kunnen handelen. Daarbij wordt een voorbeeld
geschetst van een zaterdagmiddag waarop meer mensen dan normaal
vanuit Bergen op Zoom een bezoek hebben gebracht aan Roosendaal.
Wanneer er kort daarna nieuwe besmettingen zouden worden vastgesteld
in Roosendaal, dan is er mogelijk een verhoogd risico op besmettingen in
Bergen op Zoom. Er kan dan regionaal maatwerk worden geleverd, zo
lezen deze leden. Kan de regering heel precies uiteenzetten hoe dat
maatwerk er dan uitziet? Wat zouden de autoriteiten in Bergen op Zoom
concreet gaan ondernemen op basis van deze informatie? Komt er dan
een lokale lockdown, of gaat de GGD dan actief op zoek naar inwoners
van Bergen op Zoom die recent in Roosendaal zijn geweest? Om tot een
goede afweging over dit wetsvoorstel te komen achten deze leden het van
belang om scherp te krijgen waar de informatie precies voor zal worden
gebruikt.
In een situatie zoals beschreven in deze vraag wordt het signaal doorgegeven aan de betreffende GGD. Deze GGD kan dan bij bron- en contactonderzoek in Bergen op Zoom gericht vragen naar bezoek aan Roosendaal
als mogelijke oorzaak van besmetting. Dit helpt om de bron te vinden, en
mogelijke andere mensen met wie contact is geweest gedurende dit
bezoek aan Roosendaal aan te merken als contacten. Eventueel kan een
oproep worden gedaan aan mensen in Bergen op Zoom die recent in
Roosendaal zijn geweest en besmet kunnen zijn geraakt zich te laten
testen. De precieze acties worden bepaald door het lokale bestuur.
47. De leden van de GroenLinks-fractie hechten ook groot belang aan
meer inzicht in de meerwaarde van dit wetsvoorstel ten opzichte van
reeds beschikbare informatie of andere alternatieven. In de memorie van
toelichting lezen zij dat alternatieven, zoals meetlussen op snelwegen en
OV-informatie, niet werkbaar zouden zijn. Deze leden erkennen dat niet
overal in elke gemeente snelwegen met meetlussen voorhanden zijn.
Maar zijn ook andere mogelijke bronnen van wegverkeer data onderzocht?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie. Naast
de daar besproken alternatieven is het mogelijk om op basis van
gegevens van navigatiesoftware (TomTom) vervoersstromen met auto’s in
kaart te brengen. Dit geeft wel inzicht in verplaatsingen, maar niet in het
aantal aanwezigen in een gemeente.
48. De memorie van toelichting stelt voorts dat wegverkeer- en OV-data
niet voldoen zijn omdat voetgangers en fietsers dan buiten beeld blijven.
Dit roept ook nog enkele vragen op. Deze leden kunnen zich namelijk goed
voorstellen dat bij een opleving in een bepaalde gemeente, het regionale
maatwerk sowieso zou worden geleverd in de buurgemeenten, omdat
mag worden aangenomen dat er regelmatig meer dan vijftien personen
tussen twee buurgemeenten bewegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

22

Klopt deze gedachte?
De analyse van de gegevens richt zich op het kwantificeren van aantallen
mensen naar afgeleide herkomst. Verwacht wordt dat voor de meeste
gemeenten de meeste bezoekers afkomstig zijn uit buurgemeenten. Dat
het er meer zijn dan 15 mensen zal geen verrassing zijn. Een doel van de
analyse is identificeren hoeveel precies, en of het opmerkelijk meer of
minder zijn dan eerder.
49. In dat geval is de meerwaarde van de extra informatieverstrekking niet
direct duidelijk met betrekking tot buurgemeenten en is het voorbeeld van
Roosendaal en Bergen op Zoom dus wellicht niet het optimale voorbeeld.
We moeten dan misschien eerder denken aan een groep uit Bergen op
Zoom die een middagje naar Breda gaat. Dan mag echter worden
aangenomen dat zij zich niet per fiets of te voet verplaatsen en kunnen
andere bronnen van wegverkeer- en OV-data wel degelijk hetzelfde doel
dienen, zo denken deze leden. Hoe kijkt de regering hiernaar?
Het doel is in kaart te brengen hoeveel mensuren vanuit een herkomstgemeente (Bergen op Zoom) in een bestemmingsgemeente (Roosendaal, of
Breda) worden doorgebracht, ongeacht of mensen te voet, te fiets, per
trein of met de auto komen. Op basis van andere bronnen van wegverkeer
en OV-data is geen schatting te maken van het aantal mensuren vanuit
herkomstgemeente in een bestemmingsgemeente. Deze gegevens geven
ook geen informatie over hoeveel mensen uit een gemeente in die
gemeente blijven.
50. Ook vernemen de leden van de GroenLinks-fractie graag in hoeverre
alternatieve instrumenten op Europees niveau zijn onderzocht. In
hoeverre hebben de regeringen in andere EU-lidstaten de bevoegdheid om telecomaanbieders te verplichten om verplaatsingsdata te
verstrekken? Wat zijn de ervaringen daarmee? Kan de regering
voorbeelden geven waar dergelijke bevoegdheden daadwerkelijk hebben
geholpen bij de bestrijding van het coronavirus?
Vrijwel alle andere lidstaten, waaronder Duitsland, Frankrijk en Italië,
maken gebruik van tellingen aan de hand van telecomdata. In een aantal
lidstaten zijn telecomaanbieders verplicht om dergelijke data te
verstrekken, in andere landen gebeurt het op vrijwillige basis. Voor een
beschrijving van de ervaring in andere lidstaten wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 7b van de VVD-fractie.
51. Kan de regering ook ingaan op het concept van «privacy by design» en
hoe dat zich verhoudt tot dit wetsvoorstel? In hoeverre is getracht om uit
te gaan van «privacy by design» en in hoeverre zijn alternatieve oplossingen op die basis onderzocht?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 16 van de CDA-fractie.
52. De leden van de GroenLinks-fractie zien het opnemen van waarborgen
in de wettekst in de vorm van minimale aggregatie en maximale
frequentie op advies van de AP als een waardevolle verandering. Wel
hebben zij vragen over de vastgestelde niveaus, te beginnen met de
minimale aggregatie van vijftien, een grens die zou zijn gebaseerd op een
ervaringscijfer van het CBS. Is dit echter niet de eerste keer dat het CBS dit
type verplaatsingsinformatie verzamelt?
53. Deze leden vragen of de gebruikelijke drempelwaarden voor anonimisering van datapunten ook voldoen voor verplaatsingsinformatie. We
hebben hier in feite al te maken met twee datapunten per verplaatsing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

23

Daarnaast bewegen mensen zich vaak in groepen en zijn de afzonderlijke
punten dus niet als onafhankelijk te beschouwen.
Verwezen wordt naar het antwoord op de vragen 4 en 8 van de
VVD-fractie.
54. Kan de regering ingaan op het risico dat de verplaatsing van een
groep van vijftien individuen van één gemeente naar een andere kan
worden herleid? Ook vragen deze leden hoe de drempel van vijftien zich
verhoudt tot het beoogde doel en tot het uitgangspunt van dataminimalisatie.
Vooropgesteld wordt dat uit de matrix niet valt af te leiden of het
totaalaantal van een bepaalde afgeleide herkomst van samenstelling is
veranderd: er is geen «singling out» mogelijk. Alleen onder zeer specifieke
omstandigheden zou een groep van 15 personen die van de ene
gemeente naar de andere reist te herkennen kunnen zijn in de informatie
die de aanbieders verstrekken aan het CBS en die door het CBS wordt
gecombineerd in de matrix ten behoeve van het RIVM. Dat is alleen
mogelijk indien de groep van 15 personen dezelfde afgeleide herkomst
heeft, allen gebruik maken van dezelfde telecomnetwerkaanbieder (de
drempelwaarde van 15 geldt immers per aanbieder die de tellingen door
moet geven), én als groep van 15 herkenbaar is in de matrix. Die
herkenbaarheid zou zich alleen voor kunnen doen indien aannemelijk is
dat er geen andere personen met dezelfde afgeleide herkomst in die
gemeenten aanwezig zijn (anders gaat de groep van 15 op in het grotere
totaalaantal voor die afgeleide herkomst en zijn zij niet als groep binnen
dat totaal herkenbaar). Het is wel belangrijk om daarbij te bedenken dat in
het wetsvoorstel, naast de drempel van 15, ook gewaarborgd is dat er
nooit sprake zal zijn van herleidbaarheid van de gegevens door te
verzekeren dat het CBS en het RIVM de enige partijen zijn die inzage
hebben in de matrix (de tellingen aangeleverd door de aanbieders) én dat
het deze partijen, vanwege hun wettelijke taak en de binding daaraan in
het eerste lid, verboden is informatie uit de matrix terug te (proberen)
herleiden tot individuen. Om die reden is er dus nooit sprake van
herleidbaarheid van de gegevens. Bij statistisch onderzoek doet een
drempelwaarde van 15 niet af aan de bruikbaarheid van de gegevens.
55. Zij kunnen zich voorstellen dat er veel combinaties zijn van gemeenten
waarbij er dagelijks veel meer dan vijftien verplaatsingen zijn tussen
beide. Wanneer nieuwe besmettingen worden vastgesteld in bijvoorbeeld
Rotterdam, wordt de GGD in Utrecht dan elke maal ingelicht omdat er ook
die dag weer meer dan vijftien relevante verplaatsingen waren?
Nee, de signalen naar gemeenten, GGD’en en veiligheidregio’s worden
alleen gegeven bij afwijkende signalen zoals vastgesteld door het RIVM.
De meerwaarde van de gegevensverzameling zit in het opsporen van
afwijkingen in de trend.
56. Waarom is gekozen voor een maximale frequentie van één uur? Is ook
overwogen om de maximale frequentie in te stellen op zes uur? Zou het
vanuit het oogpunt van dataminimalisatie niet logischer zijn om de
maximale frequentie te verlagen, zo vragen deze leden. In hoeverre denkt
de regering dat de effectiviteit zou inboeten als gevolg van een dergelijke
aanpassing?
Er is gekozen om de gegevens per uur op te vragen om een indruk te
krijgen van het aantal bezoekuren aan een gemeente. Het aantal mensen
in een gemeente op minder momenten per dag maakt niet duidelijk of
mensen daar de hele dag zijn (omdat ze er werken) of omdat ze er even

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

24

zijn (op doorreis, of om te winkelen). Dit maakt wel een enorm verschil in
de kans op overdracht van besmetting met het coronavirus. Daarom
wordt gewerkt met het aantal mensuren of bezoekuren. Een lagere
frequentie zou de gegevens onbruikbaar maken voor het RIVM.
57. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het CBS de informatie die
wordt verstrekt door de verschillende telecomaanbieders combineert en
correcties aanbrengt. Kan de regering uitsluiten dat het CBS de data zal
kunnen combineren met andere datasets in het bezit van het CBS?
Het CBS combineert de door de aanbieders verstrekte tellingen uitsluitend
met datasets of conclusies op basis van ander statistisch onderzoek, om
de tellingen te corrigeren voor het RIVM. Bijvoorbeeld naar het
percentage inwoners van een bepaalde gemeente dat, gebaseerd op de
leeftijd, naar alle waarschijnlijkheid geen telefoon of juist meerdere
telefoons per persoon, bij zich draagt. Het is daarbij in het eerste lid
uitdrukkelijk gebonden aan de taak van het RIVM: het CBS kan de tellingen
die de telecomaanbieders verstrekken niet voor andere doeleinden of
eigen onderzoek gebruiken.
58. Ook lezen deze leden dat het CBS de informatie uitsluitend bewerkt ten
behoeve van het RIVM. Kan de regering bevestigen dat het in alle gevallen
uitgesloten is dat andere instanties dan het CBS of het RIVM toegang
krijgen tot de gegevens?
Ja, dit kan de regering inderdaad bevestigen. Verwezen wordt naar het
antwoord op vraag 24 van de CDA-fractie.
59. Kan de regering voorts verduidelijken dat op geen enkele wijze, ook
niet via informanten, de inlichtingen- en veiligheidsdiensten toegang
krijgen tot de gegevens, inclusief de nieuwe persoonsgegevens die de
telecomaanbieders moeten creëren om de herkomst van telefoons af te
kunnen leiden?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 6a van de leden van de
VVD-fractie. Daarnaast regelt de Wiv 2017 de bevoegdheid voor de
diensten om eenieder die informatie heeft die van belang kan zijn voor
een goede taakuitvoering van een dienst kan vragen om die gegevens aan
die dienst te verstrekken; het betreft hier de bevoegdheid tot raadpleging
van informanten (artikel 39 Wiv 2017). De inzet daarvan is onderworpen
aan interne besluitvormingsregels en dient te voldoen aan de algemene
eisen van doelbinding, noodzakelijkheid, subsidiariteit, gerichtheid en
proportionaliteit (artikelen 18 en 26 Wiv 2017 en de motie Recourt – die
overigens wettelijk verankerd wordt in een wetsvoorstel dat recent door
de Tweede Kamer is aanvaard en nu ter behandeling ligt bij de Eerste
Kamer). De bevoegdheid kan jegens eenieder worden ingezet. Daarnaast
kunnen de diensten op grond van artikel 55 – een bijzondere bevoegdheid
die uitsluitend gericht door de diensten kan worden ingezet, namelijk
gerelateerd aan een gebruiker van een communicatiedienst – gegevens
opvragen. Deze kan dus niet zien op geaggregreerde niet tot personen
herleidbare informatie. Zoals in het antwoord op vraag 6a van de leden
van de VVD-fractie is uitgelegd is daarnaast echter niet te zien op welke
wijze deze geaggregeerde niet tot personen herleidbare informatie een
bijdrage kan leveren aan de taakuitvoering van de diensten. Noch de door
de aanbieders extra te verwerken gegevens, noch de aan het CBS en
RIVM te verstrekken geaggregeerde niet tot personen herleidbare
informatie kan een bijdrage leveren aan de taakuitvoering van de
diensten, zeker niet ten opzichte van de gegevens die de aanbieders in het
kader van hun dienstverlening al verwerken. Daarmee ontbreekt de
noodzaak voor de diensten om deze gegevens te verwerven. Als bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

25

diensten de noodzaak ontbreekt om gegevens te verwerven dan is
verwerving op grond van de Wiv 2017 niet mogelijk.
60. Kan de regering verhelderen of er een mogelijkheid is dat de
genoemde data een rol kunnen gaan spelen in de samenwerkingsverbanden waarvoor de wetgeving nu voorligt bij de Kamer?
Van het doorsturen door het RIVM van de ontvangen informatie aan een
samenwerkingsverband kan geen sprake zijn. Weliswaar regelt de Wet
gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) ook verdere
verwerking voor onverenigbare doelen (artikel 1.5), maar alleen voor
zover sectorale wetten dat toelaten, en als een sectorale wet dat niet
toelaat, soms door een uitzondering te creëren in de betreffende sectorale
wet. Door het dubbele gebruik van het woord «uitsluitend» in het
voorgestelde artikel 14.7 Tw wordt verdere verwerking duidelijk uitgesloten. Bovendien worden noch CBS noch RIVM als deelnemer van een
samenwerkingsverband aangewezen in de WGS (en vooralsnog ook niet
in een amvb onder de WGS). Deze gegevens vallen waarschijnlijk ook niet
onder de aangewezen categorieën te verstrekken gegevens.
61. Is de regering bereid om een expliciet en absoluut verbod op te nemen
op alle gebruik van de telecomdata voor andere doeleinden dan het direct
bestrijden van het coronavirus?
Met de expliciete bepaling in het eerste lid wordt reeds verboden dat het
CBS of het RIVM de data voor andere doeleinden zouden gebruiken,
daarnaast is in het vierde lid expliciet bepaald dat het CBS de informatie
niet openbaar mag maken en met niemand anders dan het RIVM mag
delen. Tot slot wordt nog verwezen naar het antwoord op vraag 6a van de
VVD-fractie en vraag 59 van de GroenLinks fractie. Er is dus al geborgd
dat de gegevens niet voor andere doeleinden worden gebruikt.
62. Hoe kijkt de regering naar de instelling van een Toetsingscommissie
Inzet Bevoegdheden (TIB) om toe te zien op de juiste verwerking en
vernietiging van de data?
AT en de AP zien toe op een juiste verwerking en vernietiging van
persoonsgegevens op grond van artikel 14.7 door de telecomaanbieders.
De tellingen die de telecomaanbieders verstrekken aan het CBS ten
behoeve van het RIVM bevatten zoals gezegd geen persoonsgegevens. De
regering is dan ook van mening dat een Toetsingscommissie een te zwaar
instrument is om toe te zien op de juiste verwerking en vernietiging van
deze gegevens door het CBS en RIVM. De ministers van EZK en VWS
zullen het te realiseren systeem extern laten toetsen op afdoende
beveiliging van de door CBS en RIVM te verwerken gegevens en zullen
erop toezien dat de gegevens uitsluitend worden gebruikt voor de in de
wet omschreven taak van het RIVM bij de bestrijding van het coronavirus,
alsmede op de tijdige vernietiging van de gegevens overeenkomstig het
vijfde lid van artikel 14.7.
63. De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat het wetsvoorstel niet
alleen voorziet in het beschikbaar maken van reeds bestaande gegevens
aan het RIVM, maar ook in het creëren van extreem gevoelige nieuwe
persoonsgegevens en databases die nog helemaal niet bestaan om de
afgeleide herkomst van telefoons vast te kunnen stellen. Bovendien
moeten telecomaanbieders dan 30 dagen lang alle locatiegegevens
bijhouden, wat ze momenteel nog niet doen, om het gemiddelde te
kunnen berekenen. Hoe verhoudt deze massale toename van het aantal
gevoelige data dat moet worden verzameld, verwerkt en bewaard zich tot
het uitgangspunt van dataminimalisatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

26

64. Hoe is die toename proportioneel voor het beoogde doel?
De telecomaanbieders wordt inderdaad gevraagd een extra verwerking uit
te voeren om de tellingen per uur, per afgeleide herkomst, te kunnen
genereren. Zoals uitgebreid is beschreven in het antwoord op vraag 14
van de CDA-fractie wordt hierbij uitsluitend gebruik gemaakt van
verkeersgegevens die de aanbieders reeds verwerken ten behoeve van
hun dienstverlening (het overbrengen van de communicatie en de
facturering). Het verwerken van verkeersgegevens is op grond van artikel
11.5 van de Telecommunicatiewet toegestaan zo lang dit nodig is voor de
overbrenging van communicatie, het opstellen van de factuur en het
eventueel moeten dienen van de verkeersgegevens als bewijs in het geval
de factuur door de klant wordt betwist. In de praktijk wordt hiervoor een
maximale bewaartermijn van zes maanden gehanteerd, daarna worden
deze gegevens vernietigd of geanonimiseerd. Voor het beheer van de
diensten worden verkeersgegevens enkele dagen verwerkt.
Alleen de anonieme totaalaantallen worden verstrekt aan het RIVM. De
tijdelijke beperkte extra
verwerking door de aanbieders wordt proportioneel geacht ten opzichte
van het nagestreefde doel. Het betreft alleen een verwerking ten behoeve
van de taak van het RIVM ten behoeve van de bestrijding van het
coronavirus en bovendien is het tijdelijk. Ook wordt de inzet van deze
bevoegdheid regelmatig geëvalueerd, waarbij de Tweede Kamer
geïnformeerd wordt over de doeltreffendheid van de informatieverstrekking. Tot slot wordt met betrekking tot de vraag naar de proportionaliteit verwezen naar het antwoord op vraag 39 van de D66-fractie.
65. Wat is de reactie van de regering op de stelling dat het voor het
beoogde doel niet nodig is om de locatiedata van alle Nederlanders met
een mobiele telefoon te verzamelen en dat er minder ingrijpende
manieren zijn om via sampling tot vergelijkbare inzichten te komen met
veel minder data?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie over
de mogelijke alternatieven. Er zijn verschillende alternatieven bekeken,
waarbij de methode zoals neergelegd in het wetsvoorstel de beste en
meest accurate methode is gebleken om het doel van snelle risicoschattingen maken ten behoeve van een effectievere en snellere bestrijding van
het coronavirus te behalen. Het klopt dat via sampling of een steekproef
minder data worden verzameld. Echter, het biedt niet de juiste informatie
die het RIVM nodig heeft. Er is immers een compleet beeld (representatieve gegevens over de Nederlandse bevolking) van de verplaatsingsgegevens nodig om het voornoemde doel te behalen. Bovendien wordt de
gehanteerde drempelwaarde van 15 een veiligere maatregel geacht om
zeker te zijn dat de mogelijkheid tot onthulling is uitgesloten.
66. Hoe verhoudt het verzamelen van data van alle telefoons zich tot het
streven tot dataminimalisatie?
Het beginsel van dataminimalisatie houdt in dat de gegevensverwerking
beperkt moet blijven tot wat noodzakelijk is voor de doeleinden waarvoor
zij worden verwerkt. Het is belangrijk te vermelden dat juist doordat met
dit wetsvoorstel wordt geregeld dat het RIVM enkel tellingen ontvangt er
wordt voldaan aan het beginsel van dataminimalisatie. De tellingen per
uur van totaalaantallen mobiele eindapparaten (mobiele telefoons) per
gemeente, uitgesplitst naar de afgeleide herkomst van de houder van de
telefoon) zijn noodzakelijk, omdat zij het meest direct inzicht in hoeveel
bewegingen er plaatsvinden tussen gemeenten. Omdat het RIVM snelle
risicoschattingen wil kunnen maken ten behoeve van een effectievere en
snellere bestrijding van het coronavirus, is het noodzakelijk om hiervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

27

een compleet beeld te hebben en dus ook alle telefoons mee te tellen. Het
moeten representatieve gegevens zijn over de Nederlandse bevolking. Bij
het CBS vindt daarom ook nog een correctie plaats om van de verkregen
informatie representatieve gegevens te maken. Niet iedereen bezit
immers een telefoon (bijvoorbeeld jonge kinderen) en sommige mensen
bezitten meerdere telefoons. Om een representatief beeld van de
verplaatsingen te krijgen wordt deze bias eruit gedestilleerd.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
67. De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben hierover ernstige zorgen en verschillende
vragen.
De leden van de SP-fractie zien dat de regering voorstelt een vrij zwaar
middel in te zetten, het grootschalig verzamelen en analyseren van data
zonder hierbij een heldere doelstelling te hebben benoemd. Ook de AP
heeft dit in haar eerdere advies benoemd. De leden vragen de regering
deze nog een keer helder en bondig te formuleren.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1a van de VVD-fractie.
68. Zij lezen in de memorie van toelichting minimaal twee doelen
geformuleerd. Het eerste doel lijkt te zijn om aan bevolkingsbewegingen
te kunnen toetsen of Nederlanders en buitenlanders zich wel afdoende
houden aan alle beperkingen die vanwege COVID-19 zijn opgelegd, en om
te beoordelen of deze beperkingen kunnen worden verminderd dan wel
verzwaard. Het tweede geformuleerde doel lijkt te zijn om in het geval van
een nieuwe uitbraak ergens in Nederland aan de hand van bewegingsdata
te kunnen beoordelen of het nodig is ook in andere gemeenten te testen
of anderszins te handelen. De leden vragen of de voorgelegde maatregelen niet disproportioneel zijn ten opzichte van de te bereiken doelen. Zij
vinden dat in ieder geval met betrekking tot het eerste doel. Deze leden
vragen de regering de proportionaliteit van het voorstel nog aan toe te
voegen.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 39 van de D66-fractie.
69. De leden van de SP-fractie vragen of alternatieve methodes afdoende
zijn overwogen. Zo kunnen bevolkingsbewegingen in hoge mate worden
waargenomen door gegevens over vervoer via de weg en openbaar
vervoer.
Verwezen wordt naar het antwoord op de vragen 1b VVD-fractie en 47 van
de GroenLinks-fractie.
70. De leden vragen wat het voorliggende wetsvoorstel toevoegt aan deze
informatie in combinatie met de aanwezige kennis bij gemeentelijke en
provinciale bestuurders.
De meerwaarde van de gegevensverzameling zit in het waarnemen van
een trend en het signaleren van afwijkingen van deze trend. Het is moeilijk
in te zien hoe met gegevens over vervoer via de weg en openbaar
vervoer, aangevuld met de aanwezige kennis bij gemeentelijke en
provinciale bestuurders, eenzelfde inzicht ontstaat in het aantal mensuren
dat bezoekers uit een bepaalde herkomstgemeente doorbrengen, en of dit
aantal mensuren afwijkt van dat op een eerdere dag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

28

71. Wanneer het gaat om reageren bij een uitbraak vragen de leden wat
de meerwaarde is van de vergaarde data boven het directe bron- en
contactonderzoek dat de GGD uitvoert. De gegevens die hieruit voortkomen zullen immers veel specifieker zijn dan generieke telefoondata.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 33 van de D66-fractie. Het
gaat dus vooral om het nog veel sneller en gerichter oppikken van nieuwe
signalen. Bij testuitslagen is sprake van een vertragingstijd door incubatietijd, aanvragen test, afnemen test en testuitslag). Bij verplaatsingsgegevens gaat het slechts om gemiddeld 1 tot 2 dagen.
72. Deze leden vragen of zorgen over gebrek aan capaciteit bij de GGD
hebben meegespeeld in het opstellen van dit wetsvoorstel en, indien het
geval is, of investeren in meer capaciteit niet meer voor de hand ligt dan
grootschalig opvragen van telecomgegevens.
Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om bij een opleving van het aantal
besmettingen sneller te kunnen handelen richting de GGD’en en om het
effect van bepaalde maatregelen te meten. Verwezen wordt ook naar de
antwoorden op vraag 33 van de D66-fractie en vraag 71. De capaciteit bij
de GGD heeft geen rol gespeeld bij dit wetsvoorstel.
73. De leden van de SP-fractie vragen of de regering voorbeelden kent van
andere landen waar een vergelijkbare maatregel succesvol heeft
bijgedragen aan de bestrijding van COVID-19.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 7b van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
74. De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden begrijpen uiteraard
het belang van het bestrijden van het COVID-19 virus maar zien ook het
belang van de bescherming van de privacy. Zij hebben in het licht van de
afweging tussen beide belangen de volgende vragen. Zo lezen de leden
van de PvdA-fractie dat het wetsvoorstel het nadrukkelijk niet mogelijk
moet maken om personen te volgen. Toch zijn zij er niet van overtuigd dat
het volgen van personen ten gevolge van het voorstel om verplicht
gegevens te delen niet toch, ook al is dit niet zo bedoeld, mogelijk kunnen
worden. In hoeverre wordt het technisch niet toch mogelijk om verkeersen locatiegegevens aan een persoon te linken? Is het bijvoorbeeld
denkbaar dat de gegevens van iemand die van zijn woonplaats naar een
andere plaats gaat, waar hij zijn vaste werkplek heeft, aan hem te linken.
Als al op een andere manier bekend is waar iemand woont en werkt, zou
toch uit locatie- en verkeersgegevens kunnen worden afgeleid om welke
persoon het gaat? In hoeverre kan de drempelwaarde van vijftien voor
een telling dit voorkomen, en op welke wijze wordt gegarandeerd dat
individuele gegevens niet toch tot een concreet persoon herleidbaar zijn?
Verwezen wordt naar de uitgebreide beschrijving in het antwoord op
vraag 14 van de CDA-fractie van de gegevens die worden verwerkt. Zoals
daar wordt uitgelegd zijn de locatie- en verkeersgegevens die de
aanbieders verwerken herleidbaar tot personen, ook als deze gepseudonimiseerd worden betreffen dit dus persoonsgegevens. De aanbieders
verwerken deze gegevens al in het kader van hun dienstverlening,
bijvoorbeeld om verkeer af te handelen of om de facturatie mogelijk te
maken.
De gegevens die de telecomaanbieder aan het CBS verstrekt bevatten
echter in het geheel geen herleidbare informatie; het gaat daarbij alleen
om de tellingen per gemeente per uur. Er is voor het CBS en het RIVM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

29

straks alleen zichtbaar dat er zich in een bepaald uur op een bepaalde
datum x personen met afgeleide herkomstgemeente A in gemeente B
bevonden, indien x lager is dan 15 wordt er nul doorgegeven. Uit de
tellingen is niet af te leiden wie dat zijn geweest, en bovendien is het voor
het CBS en het RIVM (de enige partijen die hier inzicht in krijgen)
verboden om te proberen de gegevens terug te herleiden tot personen.
Er worden geen individuele gegevens aan het CBS en RIVM verstrekt,
alleen de totaalaantallen met een minimum van 15. Dit minimumaantal is
opgenomen om het risico op herleidbaarheid nog verder te verkleinen. Er
is geen singling out mogelijk, met andere woorden: het is aan de tellingen
niet te zien of de tellingen betrekking hebben op dezelfde personen als het
uur ervoor en waar deze personen eerder op de dag zijn geweest of
daarna naartoe zijn gegaan. Daarom is dus ook niemand aan de hand van
zijn vaste woon- en werkplaats te herkennen. De technische en juridische
waarborgen waarin is voorzien maken het herleiden van individuen
onmogelijk. Zo is het voor het CBS en RIVM verboden de gegevens te
verwerken anders dan voor de wettelijke taak van het RIVM, mogen de
gegevens niet met derden worden gedeeld, en voorziet het wetsvoorstel
in het vernietigen van de gegevens om het risico tot het combineren van
datasets te voorkomen.
75. In dit verband gaat de regering in de memorie van toelichting in op de
theoretische mogelijkheid dat ook geaggregeerde locatiedata te herleiden
tot identificeerbare natuurlijke personen kunnen zijn. De regering stelt
daarbij dat een dergelijke identificatie «onwaarschijnlijk» is en wel omdat
te veel tijd en kosten met zich mee zou brengen. Dit brengt de regering tot
de conclusie dat het slechts om statistische gegevens zou gaan waarop de
AVG niet van toepassing is. Deelt de AP deze conclusie en zo ja, waar
blijkt dat uit? Zo nee, waarom deelt de AP die conclusie niet?
De AP heeft in het in het antwoord op vraag 7a genoemde persbericht op
haar website naar aanleiding van het indienen van het wetsvoorstel
gezegd dat volgens AP de kans op herleidbaarheid van de gegevens tot
(groepen van) individuele personen aanwezig is. Daarom vindt de AP dat
de gegevens niet als anonieme gegevens kunnen worden beschouwd.
Zoals in de memorie van toelichting (onder het kopje «Te verstrekken
informatie») uitgebreid is toegelicht komt de regering echter tot de
conclusie dat de gegevens niet herleidbaar zijn, en dus als anonieme
gegevens moeten worden beschouwd. De locatie- en verkeersgegevens
die de telecomaanbieders verwerken in het kader van hun dienstverlening
worden ten behoeve van de informatie die zij op grond van artikel 14.7
zullen moeten verstrekken aan het CBS bewerkt. Hierbij wordt uit het
oogpunt van dataminimalisatie in een zo vroeg mogelijk stadium de direct
herleidbare kenmerken verwijderd en vervangen door een pseudoniem.
Vervolgens wordt aan de hand van dit pseudoniem de afgeleide herkomst
berekend van deze telefoon, dat wil zeggen de gemeente waarin de
telefoon de afgelopen 30 dagen gemiddeld het grootste deel van de tijd
verbinding maakte met het netwerk. De betreffende telefoon wordt
vervolgens onder de noemer van die afgeleide herkomst opgenomen in
de telling van het aantal telefoons per uur, per gemeente, per afgeleide
herkomst. Alleen de totaalaantallen per uur, per gemeente, per afgeleide
herkomst, worden door de aanbieders aan het CBS verstrekt. In die
totaalaantallen is geen individuele telefoon meer terug te vinden, ook niet
gepseudonimiseerd of versleuteld.
Hoewel er studies zijn die de – theoretische – mogelijkheid aantonen om
in bepaalde gevallen ook geaggregeerde locatiedata te herleiden tot
identificeerbare natuurlijke personen, valt niet redelijkerwijs te
verwachten dat de verwerkingsverantwoordelijke of een andere persoon
deze middelen gebruikt. De kosten van en de tijd benodigd voor identificatie zonder daarbij gebruik te kunnen maken van de brongegevens (de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

30

locatie- en verkeersgegevens die de aanbieders beheren) maken een
dergelijke identificatie onwaarschijnlijk. Belangrijk hierbij is dat het de
aanbieders op grond van de Telecommunicatiewet verboden is om de
brongegevens aan derden ter beschikking te stellen. Ook gelden er voor
de aanbieders op grond van de Telecommunicatiewet strenge eisen voor
de beveiliging van de brongegevens waardoor ook het risico op
onbevoegde toegang tot deze gegevens tot een minimum wordt beperkt.
Bovendien zijn de brongegevens over drie aanbieders verdeeld, worden
uitsluitend de totaalaantallen bedoeld in het tweede lid aan het CBS
verstrekt, en wordt door het CBS de verstrekte informatie per aanbieder
vernietigd zodra het RIVM de optelsom van de drie aanbieders heeft
gemaakt. Ook is in artikel 14.7, vierde lid, bepaald dat de gegevens niet
worden openbaargemaakt of worden gedeeld met anderen dan het RIVM.
Tot slot zijn zowel het RIVM als het CBS bij de verwerking van de door de
aanbieders verstrekte informatie gebonden aan het doel in artikel 14.7 van
de Telecommunicatiewet. Dit betekent dat het voor deze instanties
verboden is om de gegevens herleidbaar te maken, als dat technisch al
mogelijk zou zijn.
Hiermee komt de regering tot de conclusie dat de gegevens niet
herleidbaar zijn. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft deze
conclusie nadrukkelijk onderschreven in haar advies over het
wetsvoorstel.
76a. De leden van de PvdA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
door het delen van de genoemde gegevens het mengen van groepen
personen tussen gemeenten kan worden vastgesteld. Daarmee zou het
RIVM bij een opleving van het aantal besmettingen sneller handelen door
GGD’en te waarschuwen en te adviseren. Hoe krijgt het RIVM de signalen
over lokale besmettingen?
76b. Is dit van de GGD’en zelf?
De GGD’en rapporteren dat in het registratiesysteem Osiris dat door het
RIVM beheerd wordt. De GGD’en zijn eigenaar van de data. Het is ook het
systeem waarin GGD’en kunnen zien hoeveel meldingen er waren in
gemeenten van aangrenzende GGD’en.
76c. Weten die GGD’en dan niet eerder zelf dat er sprake is van een
toename van het aantal besmettingen, en komt men dan ook niet door
snel en toegespitst bron- en contactonderzoek tot nauwkeuriger informatie over de herkomst van die besmettingen?
Het is correct dat binnen de gemeente de GGD de informatie over het
aantal besmettingen heeft.
De verplaatsingsgegevens leveren ook geen informatie op over opleving
van het aantal of de herkomst van besmettingen. De verplaatsingsgegevens geven inzicht in het risico dat het virus zich extra verspreidt. Denk
hierbij aan de demonstratie op de Dam in Amsterdam. Het risico op een
uitbraak was daar behoorlijk groot vanwege het groot aantal mensen dat
daarop af kwam. Door gericht waarschuwingen te krijgen als ergens extra
risico’s optreden, kan aan de hand van de data veel sneller geopereerd
worden.
76d. Wat voegen de gegevens waarover het RIVM wil gaan beschikken
daaraan toe?
De data over aantal personen en hun afgeleide herkomst geeft geen
directie indicatie van het aantal besmettingen. Het geeft wel informatie
over hoe een infectie, als die eenmaal aanwezig is, zich zal verspreiden
van gemeente naar gemeente. De informatie betreft het contactpatroon in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

31

de samenleving en deze contactpatronen vormen het hart van vele
berekeningen aan infectieziektenverspreiding.
De gegevens zelf geven direct informatie over het mobiliteitsgedrag in
Nederland, zoals dat beïnvloed wordt door de afgekondigde maatregelen
tegen COVID-19. Het is dus ook direct te gebruiken om het effect van deze
maatregelen te meten op mobiliteit. De berekeningen die het RIVM met de
data uitvoert betreffen het samenvatten van een trend in mobiliteit van de
Nederlandse bevolking (het aandeel van mensen dat in herkomst
gemeente aanwezig is).
Een andere berekening die het RIVM met de data uitvoert betreft de trend
in mobiliteit tussen gemeenten en de trend in mobiliteit van niet-Nederlanders binnen Nederland Het RIVM signaleert opvallende afwijkingen in
het normale patroon in de gegevens. Hier is de opzet om voor de
gemeenten met de meeste mensuren aan bezoekers per dag een overzicht
te maken van de meest voorkomende gemeenten (of categorie
buitenland) van herkomst. Bij grote verschuivingen in dit patroon wordt
een alert gestuurd naar de GGD.
Op basis van de gecorrigeerde tellingen wordt ook een rangvolgorde
bepaald van gemeenten bepaald die het meest bijdragen aan verdere
verspreiding. Dit zijn gemeenten waar veel contacten met veel andere
gemeenten zijn, zoals bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam.
Het RIVM gebruikt de aantal mensuren met bezoekers uit andere
gemeenten ook om per gemeente te berekenen wat het risico is dat er in
de komende dagen een infectie met het coronavirus plaats zal vinden.
Hier gebruikt RIVM de matrix met tellingen zoals ontvangen van het CBS
samen met de gegevens van gemeld aantal positieve testen per
gemeente, zoals ontvangen van de GGD’en.
77. De leden van de PvdA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
indicatoren die het verloop van een virus weergeven, zoals het aantal
geteste personen en ziekenhuis- en IC-opnamen, een vertraging van een
tot drie weken kennen. Hoe kan het RIVM eerder weten van het
voorkomen van besmettingen of toenames daarin? Daarin spelen de
gevraagde telecomgegevens toch geen rol in? De leden van de
PvdA-fractie begrijpen niet dat alleen deze verplaatsingsgegevens een
eerste signaal kunnen zijn over virusoverdrachten. Kan de regering hier
nader op ingaan?
Het RIVM maakt prognoses over het aantal coronavirusinfecties, het
aantal COVID-19 ziekenhuisopnames en het aantal COVID-19 IC opnames.
Uitgangspunt bij deze prognoses is dat infecties van mens op mens
worden overgedragen tijdens risicocontacten. De meeste methoden voor
het analyseren en voorspellen maken gebruik van waargenomen
contactpatronen in de bevolking. Ook bij het analyseren en voorspellen
van de verspreiding van COVID19 tussen leeftijdsgroepen in Nederland
wordt gebruik gemaakt van contactpatronen tussen leeftijdsgroepen, de
resulterende prognoses voor IC-bezetting zijn herhaaldelijk getoond.
Hetzelfde principe speelt ook in een ruimtelijke context. Hiervoor zijn
contactpatronen tussen mensen in verschillende gemeenten (en het
buitenland) nodig. Deze contactpatronen worden afgeleid uit de telecomgegevens. De telecomgegevens spelen dus wel degelijk een rol, en het
RIVM kan deze benutten om prognoses te maken van het aantal coronavirusbesmettingen en het aantal COVID-19 ziekenhuisopnamen. Juist omdat
de waarnemingen een tijdsvertraging hebben, geven deze prognoses de
infectieziektenbestrijding een voorsprong, die zich mogelijk kan uitbetalen
in minder grote uitbraken en minder ziektegevallen, ziekenhuisopnames
en IC opnames.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

32

Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met zorg kennisgenomen
van het aanhangige wetvoorstel. Zij hebben twijfels en zorgen bij nut en
noodzaak van de wet, de gestelde termijnen en de reikwijdte van de
bevoegdheden en hebben derhalve behoefte aan het stellen van meerdere
vragen.
78. De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat dit wetsvoorstel, ook al
is dat niet de intentie, een precedent schept voor de vordering van data
van telecomaanbieders. Zij brengen daarbij de woorden van verschillende
deskundigen bij het rondetafelgesprek over de corona-app in herinnering,
te weten dat technologie teruggedraaid kan worden, maar de effecten
daarvan op de samenleving niet. Zo ook niet wanneer technologie op een
dergelijke wijze door de overheid wordt ingezet en telecomproviders
worden verplicht gegevens af te staan. De leden van de ChristenUniefractie vragen of de regering zich hiervan bewust is en welke plek dit heeft
gehad binnen de belangenafweging om tot dit wetsvoorstel te komen.
De regering heeft inderdaad niet de intentie om met dit tijdelijke spoedwetsvoorstel, dat qua reikwijdte nadrukkelijk is beperkt tot de informatiebehoefte die het RIVM heeft gesteld bij het bestrijden van de epidemie
van het coronavirus, een precedent te scheppen. De tijdelijkheid van de
wet, en de nadrukkelijke doelbinding en waarborgen in de vorm van een
maximale bewaartermijn en verplichtingen de gegevens de vernietigen en
niet met derden te delen, zijn naar het oordeel van de regering echter juist
positieve eigenschappen van dit wetsvoorstel. Er worden uitsluitend
tellingen verzameld die het RIVM in staat moeten stellen om signalen en
adviezen te geven aan GGD’en en veiligheidsregio’s die het coronavirus
helpen te bestrijden met maatregelen die zo min mogelijk belastend zijn
voor de maatschappij en de economie. De impact voor de samenleving
van die voordelen weegt naar het oordeel van de regering wel op tegen
de beperkte nadelen die de maatschappij naar haar verwachting zal
ondervinden van het inzichtelijk maken van de anonieme tellingen voor
het RIVM.
79. De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat wordt gesteld dat het
kunnen volgen van bewegingen en verplaatsingen van de bevolking de
meest accurate methode is om de effecten van versoepeling te meten en
de keten van besmettingen te kunnen doorbreken. Genoemde leden gaan
er vanuit dat dit niet het enige belang is dat is meegenomen, maar dat ook
grondrechtelijke, economische, ethische, privacy en sociaalmaatschappelijke belangen zijn meegenomen. Kan de regering aangeven hoe deze
belangen plek hebben gehad bij de afweging die is gemaakt.
De grondrechtelijke belangen ten aanzien van de bescherming van
persoonsgegevens en de privacy in het algemeen hebben een belangrijke
rol gespeeld bij de totstandkoming van het wetsvoorstel, en heeft zijn
weerslag gevonden in de vele waarborgen waar het wetsvoorstel in
voorziet om de impact op de privacy zo beperkt mogelijk te houden. Daar
staan de economische, ethische en sociaalmaatschappelijke voordelen
van een betere informatiepositie van het RIVM bij haar advisering over het
aanscherpen of versoepelen van maatregelen en het effectief waarschuwen van GGD’en in de strijd tegen het coronavirus tegenover. Het
RIVM heeft met een betere informatiepositie over de bewegingen tussen
gemeenten op bevolkingsniveau (en dus niet op individueel niveau) ook
betere mogelijkheden om regionaal maatwerk te leveren, en daarmee
zwaardere maatregelen – die een grotere impact hebben op de samenleving en de economie – voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

33

80. Voorts vragen zij de regering aan te geven welke andere, minder
ingrijpende, alternatieven zijn overwogen, waaronder steekproefsgewijze
verzameling van data.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren daarnaast dat er ook
initiatieven zijn vanuit de markt, waarop ook de regering is geattendeerd.
Bij deze alternatieven lijkt minder data nodig te zijn en lijkt ook geen
nieuwe wettelijke grondslag nodig te zijn.
Verwezen wordt naar de alternatieven die worden besproken in het
antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie. Als is gekozen voor telecomgegevens, is steekproefsgewijze dataverzameling een optie. Het is een
alternatief voor de drempelwaarde van 15, maar levert een hoger risico op
onthulling van persoonsgegevens. Het combineren van een steekproef
met de drempelwaarde van 15 leidt tot een groot informatieverlies zodat
het gestelde doel (verzamelen van informatie om snelle risicoschattingen
te maken zodat de het coronavirusbestrijding sneller kan) niet wordt
gehaald.
81. Kan de regering ingaan op voorstellen die vanuit de markt zijn gedaan
en hoe zij deze duidt. Kan de regering voorts aangeven of er überhaupt
met marktpartijen is gekeken naar andere minder verregaande oplossingen voor deze wet zelf werd opgesteld?
Er is ook gekeken naar commerciële bedrijven die telecomdata van
providers kunnen omzetten in gegevens. Deze bedrijven maken voor
zover ons bekend geen gebruik van actuele Nederlandse telecomdata.
Belangrijk is dat het wetsvoorstel is gericht op de specifieke behoefte die
het RIVM heeft gesteld. Bij de totstandkoming van het wetsvoorstel is
gebruik gemaakt van expertise van het CBS, en is uitgegaan van een
(inmiddels gestopt) proefproject dat tussen CBS en een van de drie
mobiele aanbieders is ontwikkeld. Hieruit blijkt dat het CBS aan de
behoeftestelling van het RIVM kan voldoen. Tevens wordt erop gewezen
dat het CBS beschikt over een wettelijke taak om in het algemeen belang
deze handelingen te kunnen doen.
82. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of ook in tijden van zeer
beperkte besmetting met COVID-19 inwerkingtreding van deze wet
noodzakelijk is of dat ook overwogen is deze wet enkel van kracht te laten
zijn bij een bepaald percentage besmettingen, landelijk dan wel regionaal.
De voorbeelden uit de memorie van toelichting, bijvoorbeeld over
terrasbezoek vanuit België, overtuigen deze leden nog niet van de
noodzaak van de wet.
Het wetsvoorstel heeft een gering toegevoegde waarde bij een hoog
percentage coronavirusbesmettingen, zoals in maart en april in Nederland. In dat geval zijn landelijke, ingrijpende maatregelen belangrijk en is
bron- en contactopsporing vanwege het hoge aantal gevallen zo goed als
onmogelijk. De hoogste toegevoegde waarde van het wetsvoorstel is in
de huidige situatie waarbij de aantallen relatief laag zijn, er veel landelijke
maatregelen zijn versoepeld, en een belangrijk gedeelte van de bestrijding
neerkomt op bron- en contactopsporing en uitbraakonderzoek bij de GGD.
De meerwaarde van inzicht in aantallen mensen naar herkomstgemeente
is voornamelijk gelegen in het opsporen van afwijkingen van de trend. Het
vaststellen van een trend is ook belangrijk in een tijd dat de aantallen
COVID-19 patiënten laag zijn, zodat een eventuele opleving snel kan
worden getraceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

34

83. Zij vragen de regering aan de hand van een bestaande, en dus niet
fictieve, casus van de recente maanden aan te geven in welke situatie
voorliggend voorstel een noodzakelijke aanvulling had kunnen zijn op het
bestaande instrumentarium.
Het punt is dat, juist omdat de verzamelde informatie nu niet beschikbaar
is, het ook niet goed mogelijk is om aan te geven hoe deze informatie een
noodzakelijke aanvulling had kunnen zijn in een bestaande situatie.
In het weekend van 14 en 15 maart kwamen veel mensen uit België de
grens over om naar een cafés in bijvoorbeeld de Zeeuwse gemeenten
Sluis en Hulst. Voor de gemeente Sluis was dat een reden om parkeerplaatsen te sluiten en winkels en horeca te sluiten. Voor de gemeente
Hulst niet. Dit kan het gevolg zijn geweest van een veel groter aantal
mensen uit België dat naar Sluis kwam in vergelijking met Hulst. Met het
inzicht in het aantal mensen uit België in een gemeente op basis van
telecomdata is het mogelijk om na te gaan hoeveel meer mensen dan
normaal deze gemeenten bezochten. Dan kan elke gemeente een
afweging maken welke maatregelen nodig zijn. Ook kan worden berekend
welk infectierisico er is gelopen in de gemeenten.
84. Ten aanzien van de internationale voorbeelden merken de leden van
de ChristenUnie-fractie op dat er een zeer stringent beleid wordt gevoerd
ten aanzien van bezoekers uit landen waar een verhoogd risico op een
COVID-19-besmetting heerst, ook waar het nabije landen als het Verenigd
Koninkrijk of Zweden betreft. Zij vragen derhalve in hoeverre internationaal verkeer de noodzaak van deze wet rechtvaardigt.
Voor vluchten uit hoogrisicolanden geldt momenteel dat een gezondheidsverklaring door passagiers moet worden ingevuld en ook het
dringende advies van 14 dagen thuisquarantaine van toepassing is. Het
blijft mogelijk om via een ander transportmiddel Nederland binnen te
komen. Daarom is het ook voor het internationaal verkeer van belang om
de informatie beschikbaar te hebben.
85. De leden van de ChristenUnie-fractie hebben in de memorie van
toelichting niet kunnen lezen of en op welke wijze andere landen
succesvol gebruik maken van vergelijkbare methoden. Kunnen zij hieruit
opmaken dat geen enkel ander land een dergelijke regeling heeft die
succesvol heeft bijgedragen aan de bestrijding van het coronavirus?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 7b van de VVD-fractie.
86. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in hoeverre gemeenten
niet zelf over het algemeen een goed beeld hebben van herkomst van
bezoekende burgers in hun gemeenten en of het niet mogelijk is om op
andere wijze hierop afwijkende interactie van groepen personen tussen
gemeenten vast te stellen.
Voor een deel zal op basis van bestaande bekende bewegingen tussen
gemeente een beeld kunnen worden gevormd. Deze gegevens worden
ontsloten vanuit de Nalevingsmonitor11. Echter het doel van de verplaatsingsdata is juist dat het RIVM conform één vastgestelde methode alle
gemeenten op dezelfde manier analyseert en dat dit vooral heel snel kan
11

Vanuit de nalevingsmonitor geven veiligheidsregio’s hun algemene beeld door tijdens
(specifieke) weekenden of voor specifieke plekken, zoals stranden, natuurgebieden of centra
van steden. Hierin worden ook signalen van de Kustwacht en Koninklijke Marechaussee
verwerkt, die onder meer gaan over de hoeveelheid (dag)toerisme en (buitenlands) verkeer.
Die gegevens zijn belangrijk om patronen te herkennen en om een verband te kunnen leggen
tussen verhoogde activiteit in de publieke ruimte en een latere lokale toename van het virus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

35

gebeuren, zonder dat daar allerlei rapportages tussen zitten. Bovendien
wordt naast het voortijdig signaleren van een verhoogd risico van de
opleving van het virus, de informatie ook gebruikt om het effect van
maatregelen te meten. Dit geeft de mogelijkheid om maatregelen aan te
passen.
87. Deze leden vragen op dit punt ook op basis waarvan is besloten de
gemeente als aggregatieniveau te hanteren. Zeker gezien de grote
verschillen in omvang tussen gemeenten vragen zij wat de statistische
argumentatie hiervoor is.
De gemeente is gekozen als aggregatieniveau. Acties en beslissingen voor
de publieke gezondheid zijn in de Wet publieke gezondheid verankerd en
belegd bij de burgemeester, GGD en veiligheidsregio. GGD’en en
veiligheidsregio’s zijn gevormd op basis van de gemeentelijke indeling.
Het is de intentie om de telecomdata op een zo hoog mogelijk aggregatieniveau te houden, zodat elke suggestie van privacyschending vermeden
wordt. Een aggregatie op wijkniveau is daarom onwenselijk.
88. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering nader te
onderbouwen waarom tussenkomst van het CBS noodzakelijk is. Zij
constateren dat er verschillende informatiestromen zullen komen, waarbij
telecomproviders, het CBS, het RIVM en GGD’en zijn betrokken. Erkent de
regering het dat elke tussenlaag een kwetsbaarheid met zich meebrengt
en op welke wijze wordt dit ondervangen?
De regering erkent dat elke tussenlaag een kwetsbaarheid met zich
meebrengt, maar acht de tussenkomst van een betrouwbare en
deskundige partij die de tellingen van de telecomaanbieders kan
combineren en corrigeren om deze representatiever – en dus bruikbaarder
– te maken voor de taak van het RIVM noodzakelijk. Het RIVM heeft de
daarvoor benodigde kennis niet zelf in huis. Deze kwetsbaarheid is echter
niet bezwaarlijk omdat het CBS uitsluitend de anonieme tellingen van de
aanbieders zal verwerken, en dus geen toegang krijgt tot de ruwe data (de
herleidbare verkeers- en locatiegegevens). Daarnaast rust op het CBS ook
de beveiligingsplicht van artikel 38 van de Wet op het Centraal bureau
voor de statistiek. De GGD’en krijgen overigens geen inzage in de matrix
(de gecombineerde tellingen die de aanbieders aan het CBS verstrekken),
maar zullen door het RIVM in de gebruikelijke structuur van de Wet
publieke gezondheid worden geadviseerd over signalen die het RIVM uit
de matrix afleidt.
89. De leden zien dat de regering alternatieven van meting van de hand
doet omdat deze geen volledigheid kunnen schetsen. Zij vragen de
regering nader te onderbouwen welk gedeelte van de bevolking (vrijwel)
altijd enkel één telefoon bij zich draagt die de betreffende data uitzendt.
Omdat het RIVM snelle risicoschattingen wil kunnen maken ten behoeve
van een effectievere en snellere bestrijding van het coronavirus, is het
noodzakelijk om een compleet beeld van de tellingen te hebben en dus
ook alle telefoons mee te tellen. Het moeten uiteraard ook representatieve
gegevens zijn over de Nederlandse bevolking. Bij het CBS vindt daarom
ook nog een correctie plaats om van de verkregen informatie representatieve gegevens te maken. Niet iedereen bezit immers een telefoon
(bijvoorbeeld jonge kinderen) en sommige mensen bezitten meerdere
telefoons. Om een representatief beeld van de verplaatsingen te krijgen
wordt deze bias eruit gedestilleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

36

90. Voorts vragen zij of gedragseffecten worden verwacht waarbij mensen
ervoor kiezen bewust hun telefoon uit te zetten of thuis te laten omdat zij
tracking willen voorkomen.
De tellingen zijn niet herleidbaar tot individuen en stellen dan ook
niemand in staat om de bewegingen van een persoon te volgen. De
regering verwacht dan ook niet dat dergelijke gedragseffecten zich zullen
voordoen in een mate die noemenswaardige gevolgen zal hebben voor de
betrouwbaarheid van de gegevens voor het RIVM.
91. Daarnaast vragen de leden van de ChristenUnie-fractie of de regering
heeft overwogen mensen de mogelijkheid te bieden bij hun provider te
kennen geven dat zij niet willen dat hun data wordt gebundeld en met het
CBS en het RIVM wordt gedeeld, bijvoorbeeld omdat zij zich zorgen
maken over mogelijke beveiligingslekken.
Aangezien de tellingen die met het CBS en het RIVM worden gedeeld niet
herleidbaar zijn tot individuen en deze informatie dus ook geen persoonsgegevens bevat, acht de regering het niet nodig, en bovendien administratief onredelijk belastend voor de telecomaanbieders, om mensen deze
mogelijkheid te bieden.
92. Ten aanzien van de beveiligingslekken vragen de leden van de
ChristenUnie-fractie uiteen te zetten op welke wijze wordt voorkomen dat
persoonsgegevens op straat komen te liggen.
Het is van belang dat de enige persoonsgegevens die in het kader van dit
wetsvoorstel worden verwerkt, zich bevinden bij de aanbieders van
mobiele telecommunicatienetwerken. Deze partijen verwerken in het
kader van hun dienstverlening al persoonsgegevens en zijn daarbij
gehouden aan strenge beveiligingsverplichtingen op grond van artikel
11.3 en hoofdstuk 11a van de Telecommunicatiewet. Op grond van artikel
11.3a en artikel 11a.2 gelden daarbij meldplichten bij inbreuken op deze
beveiliging. De gegevens die door het CBS en RIVM worden verwerkt zijn
niet herleidbaar tot individuen: zij verwerken in het kader van dit
wetsvoorstel dan ook geen persoonsgegevens. Desalniettemin gelden er
ook voor het CBS en het RIVM beveiligingsverplichtingen om ongeoorloofde toegang of verlies van deze gegevens te voorkomen. De regering
zal een externe audit toepassen op de systemen die het CBS en RIVM
hierbij zullen gebruiken.
93. Begrijpt de regering daarbij dat er vanuit de samenleving zorgen zijn
op dit gebied, gezien de eerdere en recente datalekken bij digitale
oplossingen die zijn gebruikt bij de bestrijding van het coronavirus?
Het is begrijpelijk dat er vragen zijn over de beveiliging van de in te zetten
digitale middelen. Er is ook in dit traject zeer veel aandacht voor beveiliging. Er wordt voor de inrichting van deze verwerkingen gezorgd voor de
strengst denkbare methoden en maatregelen, AT ziet hier op toe. Bij de
uitwerking van de aanwijzing zullen hier goede afspraken over worden
vastgelegd.
94. De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de regering het CBS
vraagt rekening te houden met onvolkomenheden in de data, bijvoorbeeld
vanwege het bezit van geen of juist meerdere telefoons. Zij vragen de
regering nader te onderbouwen waarom bij andere, minder ingrijpende,
meetmethoden niet een soortgelijke correctie kan worden toegepast.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie en
vraag 12 van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

37

95. Ten aanzien van die onvolkomenheden brengen de leden van de
ChristenUnie-fractie ook de Kamervragen van het lid Van der Graaf in
herinnering (2019Z16010) over fouten in data-gebruik als bewijslast bij
rechtszaken in Denemarken. Welke risico’s zijn er dat vergelijkbare
onnauwkeurigheden zitten in de datasets die bij het CBS worden
aangeleverd?
De methode is expliciet niet bedoeld om te kunnen dienen als bewijs in
rechtszaken, en daarvoor niet geschikt. De methode is bedoeld om ten
behoeve van het RIVM een statistisch beeld van mobiliteit op het niveau
van de populatie te verkrijgen t.b.v. infectiebestrijding. Daarvoor is het
niet noodzakelijk dat de data volledig foutloos is. De data zal dan ook
inherent de nodige onnauwkeurigheden bevatten, bijvoorbeeld omdat het
dekkingsgebied van antennes niet exact overeenkomst met de gemeentegrens en het daarmee aan de randen van gemeenten niet altijd mogelijk is
om nauwkeurig vast te stellen in welke gemeente een telefoon zich
bevindt. Ook hebben niet alle Nederlanders een mobiele telefoon, of juist
meer dan één telefoon. Statistische methoden kunnen corrigeren voor
eventuele onnauwkeurigheden en daarmee een representatief beeld van
de Nederlandse bevolking verkrijgen. De voorgestelde methode is ten
opzichte van andere methoden relatief accuraat en daarmee goed
bruikbaar voor statistische modellering.
96a. De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat bij de provider
de verantwoordelijkheid voor verwerking en bundeling van de individuele
gegevens komt, alsmede de analyse van de locatiegegevens van de
afgelopen 30 dagen. Is dit iets wat alle providers in Nederland momenteel
al doen?
Nee, telecomaanbieders stellen momenteel geen afgeleide herkomst aan
de hand van de verkeersgegevens (in dit geval bestaande uit locatiegegevens) over de meest recente dertig dagen vast van hun gebruikers. Dat
is ook nog niet toegestaan, omdat momenteel de rechtsgrondslag voor
een dergelijke verwerking van persoonsgegevens ontbreekt.
96b. Zo nee, zou de regering het wenselijk vinden wanneer telecomproviders als gevolg van deze wet dit wel gaan doen? Wat vindt de regering
er voorts van dat telecomproviders verplicht worden intensiever gebruik
te maken van de data van gebruikers.
De regering acht deze intensievere verwerking van data over gebruikers,
gelet op de waarborgen voor de privacy waar het wetsvoorstel in voorziet,
wenselijk en proportioneel ten behoeve van de bestrijding van het
coronavirus.
96c. Hoe vindt het toezicht plaats dat hierbij daadwerkelijk sprake is van
dataminimalisatie conform de AVG?
AT en de AP zien toe op de juiste verwerking van persoonsgegevens op
grond van artikel 14.7 van de Telecommunicatiewet, respectievelijk de
AVG.
97. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering bereid is
de Privacy Impact Assessment van het voorstel openbaar te maken.
De Privacy Impact Assessment wordt met deze nota naar aanleiding van
het verslag aan de Tweede Kamer meegezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

38

98. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waar in het wetsvoorstel
zij een verbod voor het CBS en het RIVM kunnen vinden om de gegevens
voor doelstellingen anders dan bestrijding van het coronavirus te
gebruiken. Indien dit inderdaad niet in het wetsvoorstel is opgenomen,
vragen zij de regering nader toe te lichten waarom hier niet toe is
overgegaan.
Deze uitdrukkelijke doelbinding is te vinden in de tweede volzin van het
eerste lid van artikel 14.7 van de Telecommunicatiewet: «Het CBS gebruikt
en bewerkt de door de aanbieders verstrekte informatie uitsluitend ten
behoeve van het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bedoeld in artikel 1,
onderdeel b, van de Wet op het RIVM, dat deze informatie uitsluitend
gebruikt in verband met diens taak op grond van artikel 6c van de Wet
publieke gezondheid bij de bestrijding van het novel coronavirus
(2019-nCoV).
Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
99. De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van het
voorliggende wetsvoorstel. Zij zijn van mening dat nog onvoldoende
onderbouwd is waarom deze wet nodig is, welke data precies gebruikt
gaan worden, hoe deze data gaat helpen in de strijd tegen COVID-, en
welke andere opties de regering overwogen heeft. Deze leden vragen dan
ook om deze vier punten nader te verduidelijken.
Voor de beantwoording van de vraag naar de onderbouwing van de
noodzaak van deze wet, en hoe de data gaat helpen in de strijd tegen het
coronavirus wordt verwezen naar het antwoord op vraag 1 van de leden
van de VVD-fractie. Voor de beantwoording van de vraag welke data
precies gebruikt gaan worden wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 14 van de leden van de CDA-fractie. De alternatieven die zijn
onderzocht zijn besproken in het antwoord op vraag 1b.
100. De leden van de PvdD-fractie willen echter ook hun ongenoegen
kenbaar maken over een zorgwekkende trend die zij waarnemen waar dit
wetsvoorstel in past. Naar het schijnt wordt binnen de regering steevast
gedacht dat door het inzetten van technologische middelen (die klassieke
grondrechten zoals het recht op privacy raken) er meer vrijheid verkregen
kan worden. Deze leden zijn echter van mening dat juist het tegenovergestelde waar is. Door pal te staan voor de grondrechten behouden we juist
onze vrijheid. Zij vragen de regering op dit punt haar omgang met data en
het recht op privacy in den brede te herzien.
De regering heeft in hoge mate aandacht voor het belang van grondrechten bij de inzet van technologische middelen. In de Nederlandse
Digitaliseringsstrategie (Kamerstuk 26 643, nr. 541) is benadrukt dat het
voor het kabinet vanzelfsprekend is dat ook in het digitale tijdperk
publieke waarden en grondrechten als veiligheid, privacybescherming,
zelfbeschikking, solidariteit en eerlijke concurrentie voorop staan en
gerespecteerd worden. Deze aspecten vormen dan ook steeds een
belangrijke pijler in de verdere uitwerking van en het vervolg op deze
Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Verwezen wordt daarbij bijvoorbeeld
op de Nederlandse visie op datadeling tussen bedrijven (Kamerstuk
26 643, nr. 594), de Data Agenda Overheid 2020–2021 (Kamerstuk 26 643,
nr. 675) en de drie kabinetsbrieven over AI (Strategisch Actieplan voor
Artificiële intelligentie, Waarborgen tegen risico’s van data-analyses door
de overheid, en AI, publieke waarden en mensenrechten, Kamerstukken
26 643 en 32 761, nrs. 640, 641 en 642). Recent is ook uit een onderzoek
van Stanford University naar voren komen dat het Nederlandse Strate-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

39

gisch Actieplan voor Artificiële Intelligentie bovengemiddeld rekening
houdt met mensenrechten, in vergelijking met nationale ai-strategieën
elders in de wereld.
101. De leden van de PvdD-fractie hebben na het lezen van de memorie
van toelichting nog een groot aantal vragen. Om te beginnen vragen zij de
regering nader te specificeren welk doel deze wet dient. Moet het
wetsvoorstel bijdragen aan het verder onder controle krijgen en houden
van het coronavirus of wordt deze ingezet voor het (maximaal) heropenen
van de economie? Wordt deze informatie gebruikt om het virus zo snel
mogelijk zo ver mogelijk terug te dringen en herintroductie te voorkomen
of wordt deze wet ook gebruikt om sneller verruimingen toe te gaan
staan?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1a van de VVD-fractie.
102. De leden van de PvdD-fractie lezen in de memorie van toelichting het
volgende: «Bij het versoepelen van geldende maatregelen en het inzetten
van andere maatregelen hoort ook dat er andere middelen moeten
kunnen worden ingezet om het effect daarvan te meten. De meest
accurate methode daarvoor in deze fase is het kunnen volgen van de
bewegingen en verplaatsingen van de bevolking.» Kan de regering
bevestigen dat de verwijzing naar «het effect» dat gemeten moet worden
betrekking heeft op het effect op het aantal besmettingen en niet het effect
op het aantal bewegingen of contacten?
De effectiviteit wordt voornamelijk verwacht door het monitoren van
maatregelen die het gedrag van mensen beïnvloeden, zoals het vermijden
van risicosituaties. Dit is het lastige van de preventieparadox: je ziet het
effect niet.
Het is belangrijk om een waarschuwingssysteem te hebben zodat
gemeenten, GGD en veiligheidsregio’s weet hebben dat er risico bestaat
op het optreden van coronavirusbesmettingen. Hierdoor is het mogelijk
een waarde aan alertheid te geven. Daarbij wordt het mogelijk voor
laatstgenoemde partijen om snel in te grijpen bij mogelijke vorming van
een COVID-19-cluster, en in kaart te brengen hoe omvangrijk patronen
zijn. Mocht er opgetreden moet worden bij een besmetting, dan is het
belangrijk om de juiste informatie over het aantal aanwezige mensen te
hebben.
103. Zijn er alternatieven methodes onderzocht om zicht te krijgen op de
verspreiding van het virus? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren die
methodes en waarom zijn die afgevallen? Maakt het voor de te kiezen
methode uit in welke mate het virus zich nog onder de bevolking bevindt?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie en
vraag 10 van de CDA-fractie, waarom wordt toegelicht dat ook in de
huidige fase het mogelijk is dat er een nieuwe golf van infecties komt. In
dat geval biedt deze methode om inzicht te krijgen in de verplaatsingen op
bevolkingsniveau de beste manier om hier snel en effectief op te
reageren.
104. Kan de regering haar stelling, dat het volgen van verplaatsingen de
meest accurate methode is om zicht te krijgen op besmettingen, nader
onderbouwen? Is de met dit wetsvoorstel te verkrijgen informatie (per
telefoon, elk uur, welke gemeente) nauwkeurig genoeg om iets te zeggen
over de mate van besmettingsrisico? Zo ja, waar blijkt dat uit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

40

Met de strategie voor de bestrijding van het coronavirus in Nederland
wordt ingezet op indammen, zodat het aantal besmettingen met het
coronavirus in Nederland laag blijft. Door de versoepeling van maatregelen in de algemene bevolking wordt hierbij meer dan voorheen
vertrouwd op snelle en effectieve bron- en contactopsporing uitgevoerd
door de GGD. Ook bij het bestrijden van lokale uitbraken, zoals COVID-19
onder arbeidsmigranten in de vleesverwerkende industrie, ligt het
zwaartepunt bij de GGD. Vooral tijdigheid in respons is cruciaal. Als we te
laat reageren en geen maatregelen inzetten, kan het virus weer makkelijk
oplieren. Alertheid, het vroeg signaleren van infecties, en het snel
optreden is dus uiterst belangrijk om het aantal besmettingen met het
coronavirus beperkt te houden. Tegelijkertijd is door het lage aantal
besmettingen in Nederland een situatie ontstaan waarbij veel gemeenten
helemaal geen coronavirusbesmettingen meer hebben. Het is belangrijk
om een waarschuwingssysteem te hebben zodat gemeenten, GGD en
veiligheidsregio’s weet hebben dat er risico bestaat op het optreden van
een coronavirusbesmetting, hierdoor is het mogelijk een waarde aan
alertheid te geven. Daarbij wordt het mogelijk voor laatstgenoemde
partijen om snel in te grijpen bij clustervorming en in kaart te brengen van
omvangrijke patronen, en veranderingen in bepaalde patronen. Mocht er
opgetreden moet worden bij een besmetting, dan is het belangrijk om de
juiste informatie over het aantal aanwezige mensen te hebben.
105. De leden van de PvdD-fractie vragen of het klopt dat met het recente
beleid juist alles op alles is gezet om het risico op besmetting bij
bewegingen en contacten te beperken? Klopt het dat bewegingen en
besmettingen daarom vooral in het begin van de pandemie met elkaar
correleerden en dat, door de genomen voorzorgsmaatregelen, nu in
steeds mindere mate doen? Heeft dit gegeven, dat de kans op besmetting
door mondkapjes of plexiglas verkleind is, invloed gehad op de keuzes die
gemaakt zijn bij het opstellen van de voorliggende wetsvoorstel?
Het recente beleid is gericht op het maximaal controleren van het virus en
dus het risico op besmettingen te verkleinen. De genomen maatregelen
hebben tot nu toe de gewenste effecten bewerkstelligd. Tegelijkertijd zijn
we ook richting meer verspoeling van maatregelen gegaan. Hierdoor is
het van belang dat ook snel en lokaal kan worden ingegrepen om een
verdere verspreiding van het virus te voorkomen.
Op dit moment is het virus goed onder controle en circuleert het dus ook
veel minder onder de bevolking. Echter, het virus is er nog wel. Als het
virus straks mogelijk weer meer circuleert, neemt de kans op besmettingen door bewegingen toe.
106. De leden van de PvdD-fractie hebben nog verdere vragen over de
zeggingskracht van de informatie. Klopt het dat jonge kinderen eigenlijk
niet besmettelijk zijn en toch vaak in het bezit van een smartphone zijn?
Het CBS rekent de tellingen van het aantal mobiele telefoons (smartphones, tablets en auto’s) om naar een schatting van aantal mensen.
Daarbij wordt rekening gehouden met leeftijdsopbouw, en bezit van
mobiel telefoonnummer. Dat niet iedereen een mobiele telefoon heeft, en
dat sommigen meerdere bezitten, wordt hier dus meegenomen. Het is
belangrijk om te realiseren dat de matrix met aantallen die van CBS naar
RIVM wordt verstuurd de geschatte aantallen mensen betreft, niet het
getelde aantal telefoons. De informatie geeft inzicht over het aantal
mensen in een bepaald gemeente, zodat eventuele clusters of veranderingen in patronen snel gedetecteerd kunnen worden. Besmettelijkheid
van bepaalde groepen en wel/niet aanwezigheid van een smartphone
speelt geen rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

41

107. Klopt het dat er geen bewegingen binnen gemeenten gemeten
worden?
Het klopt dat er geen bewegingen binnen gemeenten gemeten worden.
De tellingen zijn uitsluitend op gemeenteniveau: hoeveel personen met
dezelfde gemeente als afgeleide herkomst waren er in een bepaald uur
aanwezig in gemeente x en hoeveel met een andere gemeente als
afgeleide herkomst.
108. Wat is de invloed van bovenstaande voor de waarde van de te
verzamelen data?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 106 van de PvdD-fractie.
Voor GGD’en, veiligheidsregio’s en gemeentes is uiterst belangrijk om
waarschuwingssysteem te hebben. Daarbij is het belangrijk om de juiste
informatie over het aantal aanwezige mensen te hebben, mocht er
opgetreden moet worden bij een besmetting.
De waarde van de te verzamelen data zal niet enorm toenemen indien
bewegingen binnen een gemeente gemeten zouden worden.
109. Verwacht de regering überhaupt dat er onderscheid gemaakt moet
worden naar leeftijd, aangezien de mobiliteit, activiteit en bijbehorende
besmettingsrisico’s per leeftijdscategorieën zouden kunnen verschillen?
Het CBS rekent de tellingen van het aantal mobiele telefoons (smartphones, tablets en auto’s) om naar een schatting van aantal mensen.
Daarbij wordt rekening gehouden met leeftijdsopbouw, en bezit van
mobiel telefoonnummer. Dat niet iedereen een mobiele telefoon heeft, en
dat sommigen meerdere bezitten, wordt hier dus meegenomen. Het is
belangrijk om te realiseren dat de matrix met aantallen die van CBS naar
RIVM wordt verstuurd de geschatte aantallen mensen betreft, niet het
getelde aantal telefoons.
110. De leden van de PvdD-fractie constateren dat uit de memorie van
toelichting blijkt dat ook de regering zelf nog niet duidelijk heeft hoe de
data precies verwerkt gaat worden. Kan de regering op de kortst
mogelijke termijn de Kamer de technische werkwijze van het CBS doen
toekomen waar naar verwezen wordt? Zo nee, waarom niet?
Er is al wel bekend hoe de tellingen door het CBS verwerkt zullen worden.
Het CBS combineert de door de aanbieders los van elkaar verstrekte
informatie. Bij het CBS vindt vervolgens een correctie plaats om van de
verkregen informatie representatieve gegevens te maken over de
Nederlandse bevolking. Niet iedereen bezit een telefoon (bijvoorbeeld
jonge kinderen) en sommige mensen bezitten meerdere telefoons. Om
een representatief beeld van de verplaatsingen te krijgen wordt deze bias
eruit gedestilleerd. Het CBS levert op basis van deze gegevens in beginsel
dagelijks (mogelijk wordt dit op aangeven van het RIVM in de loop van de
tijd minder frequent) een matrix en/of een rapportage op voor het RIVM.
Hierbij wordt gestreefd naar zo veel mogelijk transparantie met betrekking
tot de door het CBS gehanteerde methodiek en aard van de daarbij
verwerkte data. Het CBS maakt een technische beschrijving van de
werkwijze openbaar, waarin ook algoritmes beschreven zijn.
111. De leden van de PvdD-fractie vragen of de regering conform de
motie-Van Esch Kamerstuk 35 300 XII, nr. 105 uitvoerig kan aangeven
welke data sinds het uitbreken van de corona uitbraak gebruikt zijn voor
het in kaart brengen van de mobiliteit. Kan de regering daarbij ook
aangeven uit welke bronnen deze data afkomstig was/is? Van welke data
wordt op dit moment gebruik gemaakt? Kan de regering aangeven of het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

42

klopt dat gebruik gemaakt is van Facebook gegevens aangezien de heer
van Dissel in zijn presentatie in de Kamer op 8 april 2020 een slide liet zien
waarop stond «verkrijging Facebook gegevens loopt». De leden vragen de
regering de bovenstaande vragen concreet te beantwoorden en niet te
verwijzen naar het feit dat het RIVM onder de verantwoordelijkheid van
het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport valt.
Het RIVM heeft tot nu toe geen gegevens verzameld of verwerkt voor het
in kaart brengen van de mobiliteit tussen gebieden in Nederland. Het
RIVM heeft wel alternatieven verkend om de mobiliteit binnen Nederland
in kaart te brengen. Er is gebruik gemaakt van de Google Community
Mobility Reports (https://www.google.com/covid19/mobility/) voor een
overzicht van mobiliteit in Nederland als geheel, en deze afbeelding uit
dat Google report zijn door het RIVM getoond in de Technische briefing
door de directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM,
de heer Van Dissel. Anders dan dat is er geen gebruik gemaakt van
Google gegevens. De opmerking «verkrijging Facebook gegevens loopt»
slaat op de aanmelding van het RIVM bij het COVID-19 mobility project
(https://www.covid19mobility.org/) gecoördineerd door de Harvard Chan
School of Public Health. Het RIVM heeft geen overeenkomst met Facebook
aangevraagd. Er is dus geen gebruik gemaakt van Facebookgegevens.
112. De leden van de PvdD-fractie vragen de regering verder om haar
reactie op het bericht «Lang voor de coronaspoedwet volgde het CBS al
telefoons van burgers» in het NRC van 10 juni 2020. Is het CBS in
overtreding geweest voor wat betreft de omgang met locatiegegevens?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 2 van de VVD-fractie.
113. Klopt het dat het CBS met zeer grote datasets van T-Mobile heeft
gewerkt? Waren dat datasets met locatiegegevens? Volgens het CBS ging
het om «pilotprojecten».
114. Kan de regering aangeven onder welke regelgeving deze pilots, die
van de wet lijken af te wijken, zijn toegestaan?
Het is correct dat de brongegevens zeer groot zijn. Deze data zijn voor de
(inmiddels gestopte) pilot bij T-Mobile onder strikte voorwaarden en
kaders geautomatiseerd verwerkt tot geanonimiseerde geaggregeerde
gegevens. Het CBS heeft aangegeven bij deze pilots uitsluitend anonieme
datasets te hebben gebruikt, hetgeen is toegestaan op grond van de
Telecommunicatiewet.
115. Acht de regering dit soort pilots wenselijk?
De regering heeft geen bezwaar tegen pilots zolang deze voldoen aan de
relevante wettelijke voorschriften. De regering ziet de mogelijke
maatschappelijke waarde van deze data en merkt op dat vergelijkbare
data elders in Europa als voldoende anoniem wordt beoordeeld om
binnen de wettelijke kaders van de ePrivacyrichtlijn en de AVG verwerkt
en toegepast te worden. In het verleden is dergelijke data in Nederland
wel toegepast, bijvoorbeeld om verkeersstromen in kaart te brengen of
drukte in steden of bij evenementen inzichtelijk te maken. Dat is
momenteel niet meer het geval, omdat AP van oordeel is dat deze data
niet in voldoende mate is te anonimiseren. Hierin neemt de AP een wat
stelligere positie in dan de toezichthouders in andere lidstaten en de
European Data Protection Board.
116. Kan de regering bevestigen dat CBS-medewerkers op kantoor bij
T-Mobile werkzaam waren? Welk doel diende dat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

43

Betrouwbare statistiek maken stelt hoge eisen aan de kwaliteit van data en
een zekere mate van kennis over de data, zeker in het geval van data die
nog niet voor statistiek bedoeld is. Daarom waren CBS-medewerkers
tijdelijk werkzaam op kantoor bij de telecomaanbieder gelet op de
technische vorm van het werk. In een pilot is het niet ongebruikelijk dat
CBS-medewerkers meekijken met dataverwerking en samen met de
bronhouder (die veel technische kennis heeft) overlegt hoe de data op een
verantwoorde manier verwerkt kunnen worden. Het doel van een pilot is
immers ook om van de uitvoering te leren. Hierbij is relevant dat in de
pilot alleen de anonieme uitkomsten (de tellingen) aan het CBS zijn
geleverd, die deze verder representatief maakt.
117a. De leden van de PvdD-fractie hebben verder een aantal vragen over
de wetstechnische keuzes die gemaakt zijn. Kan de regering aangeven
waarom ervoor gekozen is de verdere uitwerking via een aanwijzing te
doen? Waarom is deze informatie niet reeds in de wetgeving opgenomen?
De regering heeft ervoor gekozen de technische voorschriften voor het
aanleveren van de informatie die limitatief is opgesomd in het tweede lid,
in aanwijzingen verder uit te werken, omdat de technische systemen per
aanbieder kunnen verschillen. Het ontwerp voor het systeem van
informatieverstrekking aan het CBS wordt momenteel uitgewerkt.
Daarnaast kunnen in de aanwijzing afhankelijk van de tijd die een
aanbieder nodig heeft om zijn specifieke systeem klaar te maken voor
aanlevering van de tellingen aan het CBS per aanbieder verschillende
startdata worden opgelegd. Ook kunnen in de aanwijzing verduidelijkingen worden gegeven over de manier waarop de afgeleide herkomst
moet worden vastgesteld (bijvoorbeeld: hoe het gemiddelde over de
afgelopen 30 dagen moet worden berekend, welke gemeentegrenzen
worden aangehouden in geval van een tussentijdse wijziging, hoe moet
worden omgegaan met antennedata van een antenne die op de rand van
een gemeentegrens staat, etc). De aanwijzingen worden opgesteld in
overleg met het CBS, het RIVM en de aanbieders zelf, zodat tot praktische
en werkbare oplossingen wordt gekomen. Daarbij zijn dataminimalisatie
(vanuit het oogpunt van bescherming van de privacy) en het zo veel
mogelijk beperken van de nalevingskosten voor de aanbieders belangrijke
uitgangspunten.
117b. Is de regering bereid om geen aanwijzingen te geven over het
verwerken van informatie voordat de Kamer zich heeft kunnen uitspreken?
Zo nee, waarom niet?
Gelet op de aard van de voorschriften die in de aanwijzingen zullen
worden uitgewerkt is het niet opportuun om deze pas na tussenkomst van
de Tweede Kamer te geven. Het gaat om technische en praktische
afspraken die geen gevolgen hebben voor het type informatie dat op
grond van de wet moet worden gedeeld met het CBS. Dat is immers al
limitatief opgesomd in het tweede lid van artikel 14.7 van de wet. Het is
bovendien niet uitgesloten dat uit de aanwijzingen bedrijfsgevoelige
informatie over de systemen van de verschillende aanbieders kan worden
afgeleid.
118. Waarom heeft de regering in de wet (artikel 1, zesde lid) opgenomen
dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de aanwijzingen
nog kan wijzigen?
Dit is in de wet opgenomen omdat uit de praktijk kan blijken dat bepaalde
technische voorschriften moeten worden bijgesteld, of bijvoorbeeld om in
voorkomend geval te verduidelijken hoe met een wijziging in de gemeentegrenzen moet worden omgegaan. Een wijziging kan niet leiden tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

44

verplichting om meer of andere informatie aan te leveren dan die is
opgesomd in het tweede lid.
119. Op welke manier is de positie van het parlement bij zo’n wijziging
gewaarborgd?
Indien een wijziging van de aanwijzing relevant is voor de doeltreffendheid van de informatieverstrekking zal hierover verslag worden
gedaan aan de Tweede Kamer bij de evaluatie» bedoeld in het achtste lid
van de wet.
120. Op welke wijze wordt de impact op de privacy gewogen bij de deze
aanwijzingen (zie ook de kritiek van de AP op dit punt)?
De kritiek van de AP op dit punt had betrekking op het wetsvoorstel zoals
dit in concept aan haar is voorgelegd. In dat concept zou de aard van de te
verstrekken informatie nog bij aanwijzing worden bepaald. Dit is naar
aanleiding van de kritiek van de AP nu juist limitatief in de wet zelf
opgesomd. De aanwijzing heeft inmiddels dus een heel ander karakter
gekregen dan in het wetsvoorstel waarop de kritiek van de AP betrekking
had. Overigens zal ook bij de aanwijzing op grond van het zesde lid zoals
dat nu in de Kamer voorligt dataminimalisatie als uitgangspunt gelden.
121. De leden van de PvdD-fractie vragen of de regering kan bevestigen
dat dit wetsvoorstel alleen het CBS verplicht de gegevens uitsluitend voor
de bestrijding van het COVID-19 virus te gebruiken? Klopt het dat deze
wettelijke verplichting in de huidige vorm niet van toepassing is voor het
RIVM? Waarom is daarvoor gekozen? Is regering bereid deze omissie te
repareren?
Deze stelling is niet juist. In artikel 14.7, eerste lid, wordt in het tweede
deel van de tweede volzin uitdrukkelijk bepaald dat het RIVM «deze
informatie uitsluitend gebruikt in verband met diens taak op grond van
artikel 6c van de Wet publieke gezondheid bij de bestrijding van het
coronavirus (2019-nCoV)». Deze wettelijke verplichting geldt dus
nadrukkelijk ook voor het RIVM.
122a. De leden van de PvdD-fractie hebben nog enige vragen over de data
die deze wet beschikbaar gaat maken. Allereerst hebben zij vragen over
de status van deze gegevens. Zijn de gegevens persoonsgegevens of niet?
De leden lezen namelijk in de memorie van toelichting en de verschillende
adviezen hierover verschillende opvattingen.
De gegevens die de aanbieders gedurende dertig dagen in gepseudonimiseerde vorm moeten bewaren, zodat zij de afgeleide herkomst van een
telefoon kunnen vaststellen zijn persoonsgegevens. De tellingen die de
aanbieders aan het CBS verstrekken zijn geen persoonsgegevens. Hierop
is uitgebreider ingegaan in het antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie.
122b. Klopt het dat de uiteindelijke definitie afhangt van wat gezien wordt
als «redelijke inspanning» om de gegevens weer herleidbaar te maken?
De redelijkheidstoets speelt inderdaad een rol in de Europeesrechtelijke
definitie van wat een persoonsgegeven is. In de jurisprudentie over dit
begrip is daarnaast belangrijk dat informatie niet herleidbaar is in de zin
van de AVG en de ePrivacyrichtlijn wanneer het de enige partijen die de
beschikking hebben over deze informatie wettelijk verboden is de
informatie terug te herleiden tot individuen, zoals hier het geval is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

45

123. Deze leden zijn van mening dat wanneer niet uitgesloten is dat
gegevens herleidbaar zijn de keuzevrijheid om wel of niet deel te nemen
een absolute noodzaak is. Is de regering met de leden van de PvdD-fractie
van mening dat wanneer elke Nederlander verplicht wordt deel te nemen
deze «redelijkheidstoets» niet langer van toepassing zou moeten zijn?
Deelt de regering dat wanneer deelname verplicht is en wanneer
gegevens tot de persoon te herleiden zijn dit automatisch persoonsgegevens zijn? Zo nee, waarom niet?
Het is niet aan de Nederlandse regering om een Europeesrechtelijke
definitie, waarin de redelijkheidstoets een plek heeft, aan te passen.
Daarnaast kent het Europese kader voor de bescherming van persoonsgegevens, bestaande uit de AVG en de ePrivacyrichtlijn, meerdere rechtsgrondslagen voor verwerking van persoonsgegevens, waar toestemming
er een van is. In het privacyrecht is voor het verwerken van persoonsgegevens (die dus wel herleidbaar zijn) toestemming geen vereiste wanneer
een beroep kan worden gedaan op een van de andere verwerkingsgrondslagen. In het wetsvoorstel dat hier aan de orde is wordt voorzien in de
verwerking van persoonsgegevens door de aanbieders op grond van de
specifieke verwerkingsgrondslag die het voorgestelde artikel 14.7
daarvoor biedt ten behoeve van de informatieverstrekking aan het RIVM
voor de bestrijding van het coronavirus. Dit is een doelstelling die wordt
toegestaan door het Europese kader, aangezien deze verwerking dient ter
waarborging van de openbare veiligheid, daaronder begrepen de
bestrijding van de epidemie van een infectieziekte, en andere doelstellingen genoemd in artikel 23, eerste lid, van de Algemene verordening
gegevensbescherming, waaronder belangrijke doelstellingen van
algemeen belang van de Unie of van een lidstaat, met inbegrip van
volksgezondheid. De gegevens die aan het CBS en RIVM worden verstrekt
zijn niet herleidbaar en de enige partijen die de gegevens kunnen inzien is
het bovendien wettelijk verboden om dat te proberen, als het al technisch
mogelijk zou zijn.
124. Kan de regering aangeven waarom gekozen is voor de drempelwaarde van vijftien individuen per datapunt in plaats van 10 bij de
verwerking van deze gegevens? Waaruit blijkt dat bij een drempelwaarde
van vijftien individuen dit voldoende bescherming biedt?
De gekozen drempelwaarde is een ervaringscijfer vanuit CBS. Bij
bevolkingsstatistieken wordt de drempelwaarde van 10 gehanteerd. Voor
de veiligheid is hier gekozen voor een waarde 15, zodat we zeker weten
dat onthulling van het individu is uitgesloten. Doordat risico is uitgesloten, zal het verhogen van de drempelwaarde geen winst opleveren in
meer bescherming en zal het enige resultaat van verhoging van de
drempelwaarde, verlies aan informatie zijn.
125. De leden van de PvdD-fractie vragen de regering aan te geven op
welke wijze het gebruik van mobiele telefoons risicogroepen gaat
beschermen. Is de regering ervan op de hoogte dat het gevaar dat een
besmetting met COVID-19 vormt (per leeftijdscohort) tegengesteld is ten
opzichte van het smartphonebezit, dus dat jonge mensen relatief weinig te
vrezen hebben van COVID-19 en massaal in het bezit van een (of
meerdere) smartphones zijn, terwijl ouderen veel meer gevaar lopen en
veel minder gebruik maken van smartphones. Wat betekent dit voor de
waarde van de te verzamelen data? Hoe gaat de regering dit gat in de
waarnemingen van ouderen zonder smartphone opvangen?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 106 van de PvdD-fractie. De
data bevat alleen het totaal aantal personen in een gemeente, gemeld per
uur, en met welke herkomst. Vergelijking van data met verschillende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

46

tijden, maar binnen dezelfde gemeente en met dezelfde herkomst, geeft
informatie omtrent verandering in het aantal aanwezige personen.
126. Hoe gaat de regering om met het gegeven dat sommige individuen
twee telefoons hebben en andere één of geen? Op welke wijze gaat voor
deze verschillen gecorrigeerd worden?
Omdat het RIVM snelle risicoschattingen wil kunnen maken ten behoeve
van een effectievere en snellere bestrijding van het coronavirus, is het
noodzakelijk om een compleet beeld van de tellingen te hebben. Het
moeten uiteraard ook representatieve gegevens zijn over de Nederlandse
bevolking. Bij het CBS vindt daarom ook nog een correctie plaats om van
de verkregen informatie representatieve gegevens te maken. Niet
iedereen bezit immers een telefoon (bijvoorbeeld jonge kinderen) en
sommige mensen bezitten meerdere telefoons. Om een representatief
beeld van de verplaatsingen te krijgen wordt deze bias eruit gedestilleerd.
Hierbij wordt gestreefd naar zo veel mogelijk transparantie met betrekking
tot de door het CBS gehanteerde methodiek en aard van de daarbij
verwerkte data. Het CBS maakt een technische beschrijving van de
werkwijze openbaar, waarin ook algoritmes beschreven zijn.
127. Kan de regering aangeven op welke wijze elk uur de meting verricht
wordt? Wordt het aantal mensen in een gemeente bepaald aan de hand
van één meting op één bepaald moment? Is dit dan een vast moment of
wordt gekozen voor de gemeente waarin de desbetreffende telefoon
gedurende dat uur het meest aanwezig is geweest?
Het wetsvoorstel voorziet in een verplichting om bestaande verkeersgegevens afkomstig uit het mobiele netwerk, die ontstaan wanneer een
telefoon verbinding maakt met het netwerk, in een separaat systeem te
registreren, zodanig dat voor elke telefoon die in verbinding staat met het
netwerk maximaal éénmaal per uur wordt geregistreerd en bewaard in
welke gemeente deze verbinding maakt. Van de antenne waarmee
verbinding is gemaakt is bekend in welke gemeente deze zich bevindt. Op
basis hiervan wordt de telefoon meegerekend bij het totaalaantal in een
gemeente. Het is daarbij belangrijk om te beseffen dat dit een benadering
is. Zo is op de gemeentegrenzen niet exact vast te stellen in welke
gemeente een telefoon zich bevindt.
Er is per telefoon één meting per uur. Dit is niet een vast tijdstip: uit de
verkeersgegevens die ontstaan uit het maken van verbinding met het
netwerk wordt via een rekenmethode de meest relevante registratie van
verkeersgegevens geselecteerd. Alleen de gemeente die uit de locatie van
de antenne in die registratie kan worden afgeleid, wordt geregistreerd en
bewaard, de rest van de verkeersgegevens wordt voor dit doel niet
bewaard. Wanneer een telefoon in een bepaald uur geen verbinding heeft
gemaakt met het netwerk wordt er voor dat uur geen locatie geregistreerd
en dus ook niets bewaard.
De exacte methode waarop deze data wordt gegenereerd, is afhankelijk
van de specifieke technische kernmerken van de mobiele netwerken en
kan daarom per aanbieder verschillen. Daarbij zal in overleg met de
aanbieder worden bepaald op welke wijze aan de wettelijke verplichting
kan worden voldaan, met als uitgangspunt data-minimalisatie en het
beperken van de implementatiekosten en -termijn.
128. Kan de regering aangeven op welke wijze de afgeleide herkomst
bepaald wordt? Wordt dit gedestilleerd uit de meest voorkomende
gemeente in de meting per uur of uit metingen gedurende de gehele dag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

47

De afgeleide herkomst wordt bepaald door uit de ten behoeve van de
uurtelling per pseudoniem geregistreerde gemeenten van de afgelopen 30
dagen (x 24 uur) de meest voorkomende gemeente te kiezen. Dat is op dat
moment de afgeleide herkomst van dat pseudoniem. Onder die afgeleide
herkomst wordt die telefoon dus (anoniem) meegeteld in de totaalaantallen.
129. Waarom is er geen wettelijke beperking voor de frequentie van
metingen opgenomen in de wet?
Bij nota van wijziging wordt deze beperking voor de frequentie van
metingen opgenomen. Per telefoon wordt ten behoeve van de tellingen
maximaal één keer per uur de gemeente waar deze verbinding maakt met
het netwerk geregistreerd en uitsluitend deze geregistreerde gemeente
wordt gedurende maximaal dertig dagen bewaard ten behoeve van het
vaststellen van de afgeleide herkomst van de houder van de telefoon.
130. Klopt het dat voor het bepalen van de afgeleide herkomst er voor elk
pseudoniem een archief met minimaal de locatiegegevens van de laatste
30 dagen wordt bijgehouden?
Voor het bepalen van de afgeleide herkomst wordt voor elk pseudoniem
gedurende dertig dagen bijgehouden in welke gemeente de telefoon op
het moment van de uurmeting verbinding maakte met het netwerk. Hier
wordt telkens uit berekend waar de telefoon de afgelopen dertig dagen
gemiddeld de meeste tijd aanwezig was, en dit wordt als afgeleide
herkomst gebruikt in het uitsplitsen van de uurtellingen van die dag.
Verwezen wordt naar het voorbeeld in het antwoord op vraag 14 van de
CDA-fractie. Het is dus niet zo dat alle locatiegegevens van de laatste 30
dagen hiervoor worden bijgehouden. Dit is bij nota van wijziging ook
wettelijk verduidelijkt.
131. De leden van de PvdD-fractie vragen op welke wijze wordt
voorkomen dat er vertekende beelden gaan ontstaan. Klopt het dat
wanneer een trein op een bepaald moment door een gemeente rijdt alle
passagiers aan die gemeente toegerekend worden? Klopt het dat wanneer
er files zijn in de ochtend en de namiddag een aantal gemeentes langs de
desbetreffende wegen grotere hoeveelheden «bezoekers» zullen laten zien
dan gedurende de rest van de dag? Deelt de regering de stelling dat dit
niets zegt over het besmettingsrisico in de desbetreffende gemeente? Op
welke wijze geeft de werkwijze van de regering rekenschap van bovengenoemde problemen?
De exacte technische implementatie is nog onderwerp van overleg tussen
het RIVM, CBS, EZK, VWS en de sector. Voorzien wordt in een methode
die tenminste éénmaal per uur van elke aan het netwerk verbonden
telefoon registreert waar deze zich bevindt. Het ligt voor de hand dat dit
niet een vast moment per uur is. Daarbij kan het voorkomen dat een
gebruiker onderweg is, bijvoorbeeld op de snelweg of in de trein, en
daarbij tijdelijk wordt toegekend aan de gemeente waarin hij of zij zich
bevindt. De regering deelt met de PvdD dat hieruit geen besmettingsrisico
voor de betreffende gemeente kan worden afgeleid. De methodiek voor
het selecteren van de meest relevante registratie voor de uurmeting filtert
dergelijke gegevens (van passerende treinen) er daarom uit.
132. De leden van de PvdD-fractie hebben vragen over het pseudonimiseren van de gegevens. Krijgt elke telefoon elke dag een nieuw
pseudoniem of worden telefoons direct (en voor de gehele werkingsduur
van de wet) aan hetzelfde pseudoniem gekoppeld? Erkent de regering dat
wanneer elke dag opnieuw gepseudonimiseerd wordt de zeggingskracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

48

van de informatie aan waarde verliest? Erkent de regering dat wanneer
elke dag hetzelfde pseudoniem gebruikt wordt dit het herleiden tot een
persoon vele malen makkelijker maakt? Welke keuze maakt zij in het
hierboven geschetste dilemma?
Voor het bepalen van de afgeleide herkomst is het noodzakelijk dat het
pseudoniem dat wordt toegekend aan een telefoon voor 30 dagen gelijk
blijft. Data ouder dan 30 dagen wordt uit het desbetreffende systeem bij
de aanbieder verwijderd. De regering deelt de zorg over het herleiden van
de gepseudonimiseerde gegevens tot een persoon niet: de aanbieders,
die al over de brondata beschikken, zijn de enige die over deze gepseudonimiseerde gegevens beschikken. Geen enkele andere partij krijgt hier
toegang toe. Bovendien gelden hier strenge beveiligingseisen.
133. Waarom is besloten de gegevens van alle telecomproviders te
verzamelen? Hoe is dat te rijmen met het principe van dataminimalisatie?
Welke informatie kan wel verkregen worden door de data van alle
telecomproviders te gebruiken die niet verkregen had kunnen worden
door de data van slechts een of twee telecomproviders te gebruiken, of is
ervoor gekozen alle telecomproviders te gebruiken omdat er anders een
verstoring van de markt zou optreden?
Informatie van enkele providers is geen reële mogelijkheid. Vergeleken
met informatie van alle providers zal de kans op onthulling groter zijn en
de waarde van informatie lager, terwijl dezelfde hoeveelheid werk verricht
moet worden.
134. Zijn er andere manieren van dataminimalisatie onderzocht? Zo nee,
waarom niet?
Voor de bespreking van alternatieven voor het wetsvoorstel wordt
verwezen naar het antwoord op vraag 1a van de VVD-fractie. Daaruit is
gebleken dat alleen het verstrekken van tellingen op basis van telecommunicatiegegevens voldoende effectief zal zijn voor de taak van het RIVM
bij het bestrijden van het coronavirus. Vervolgens is bij de inrichting van
het wetsvoorstel, mede op advies van de AP, bij elke keuze die gemaakt
kon worden gekozen voor de optie waarbij zo min mogelijk persoonsgegevens worden verwerkt op een zo privacyvriendelijk mogelijke manier,
zonder af te doen aan de effectiviteit van de informatieverstrekking aan
het RIVM. Er is daarom voor gekozen om uitsluitend gebruik te maken van
verkeersgegevens die reeds door de telecommunicatieaanbieders worden
verwerkt, om deze gegevens uitsluitend door de aanbieders zelf te laten
verwerken, en om geen herleidbare gegevens te delen met het CBS en
RIVM. In plaats daarvan worden uitsluitend anonieme tellingen aan de
hand van die gegevens door de aanbieders aan het CBS en RIVM
verstrekt.
135. De leden van de PvdD-fractie vragen of is overwogen een kleine
lokale proef uit te voeren om te ontdekken wat de zeggingskracht is van
de ingewonnen data alvorens heel Nederland aan dit ingrijpende
experiment te onderwerpen. Zo nee, waarom niet? Deze leden zijn
namelijk van mening dat het niet te verantwoorden is om een systeem te
kiezen, waarbij iedereen die in Nederland is en een telefoon in zijn bezit
heeft automatische deelneemt. Zij achten dit disproportioneel.
Een lokale proef is niet overwogen: dat zou kostbare tijd kosten en ook
geen toegevoegde waarde geven gelet op de ervaring die al bekend is uit
andere landen. Een lokale proef kan ook niet representatief worden
opgezet. Bezoekers van buiten het gebied dat aan een lokale proef zou
deelnemen zouden dan niet kunnen worden ingedeeld naar afgeleide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

49

herkomst: deze bezoekers zouden immers niet uit een gemeente komen
die deelneemt aan die proef. Daarmee kan een lokale proef geen
representatief beeld geven van de zeggingskracht van de ingewonnen
informatie. Uit de ervaringen in andere landen, die beschreven zijn in het
antwoord op vraag 7b van de VVD-fractie, heeft RIVM bovendien al
geconcludeerd dat deze informatie effectief bijdraagt aan de bestrijding
van het virus.
136. Op welke manier kunnen mensen aangeven dat zij niet wensen deel
te nemen aan het verzamelen van de telecomdata?
137. Heeft de regering opties overwogen waarbij niet iedereen verplicht
mee hoeft te doen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren die opties en
waarom zijn ze afgevallen?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie,
waarin de alternatieven voor dit wetsvoorstel zijn besproken.
138. Zijn er andere methoden om niet mee te doen dan het uit de telefoon
nemen van de simkaart?
Een telefoon wordt niet meegeteld in de tellingen als de telefoon uit of in
vliegtuigmodus staat of als de SIM niet ontgrendeld is: dan maakt de
telefoon geen verbinding met het mobiele communicatienetwerk.
Wanneer de simkaart uit de telefoon is genomen, maakt de telefoon enkel
verbinding met het netwerk wanneer een noodoproep wordt gedaan.
139. Weet de regering hoeveel mensen bewust een «ouderwetse»
telefoon hebben om te voorkomen dat «slimmere» varianten informatie
over hen verzamelen? Welke optie laat u deze mensen?
Zoals gezegd worden alleen anonieme tellingen verwerkt door het CBS en
het RIVM. Het is voor deze tellingen niet relevant of het om een ouderwetse mobiele telefoon of een smartphone gaat.
140. De leden van de PvdD-fractie vragen de regering of er rekening is
gehouden met de impact die deze wet heeft op andere grondrechten dan
het grondrecht op privacy. Is er rekening gehouden met de ongewenste
effecten op bijvoorbeeld het recht op demonstratie en het recht op
beweging?
Het wetsvoorstel heeft geen negatieve gevolgen voor het recht op
demonstratie en het recht op beweging en kunnen daar ook niet voor
worden gebruik omdat RIVM pas achteraf tellingen op gemeentelijk
niveau ontvangt. Andersom kan het wetsvoorstel juist bijdragen aan het
beperken van de noodzaak om deze rechten in te moeten perken. Met een
betere informatiepositie (nogmaals: op grond van anonieme data) kan het
RIVM meer maatwerk adviseren wanneer aanscherping van de maatregelen nodig blijkt en deze gevolgen kunnen hebben voor de vrijheid om te
demonstreren en bewegen.
141. Deelt de regering de mening van de leden dat het onwenselijk zou
zijn als door een overheidsinstantie bijgehouden wordt welke mensen
afreizen naar een demonstratie? Zo ja, waarom laat dit wetsvoorstel dat
dan toch toe? Zo nee, hoe voorkomt de regering dat dit toch in de data
besloten blijft liggen?
Het is inderdaad onwenselijk als de overheid bij zou houden welke
mensen afreizen naar een demonstratie. Het wetsvoorstel staat dit echter
nadrukkelijk niet toe en maakt dit ook praktisch niet mogelijk. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

50

gegevens die met het CBS en het RIVM worden gedeeld bestaan
uitsluitend uit anonieme tellingen waarbinnen geen individuen kunnen
worden gevolgd of geïdentificeerd.
142. Acht de regering het aannemelijk dat sommige inwoners van
Nederland zich nog verder bespied zullen voelen? Acht de regering dat
wenselijk?
De regering acht het recht op privacy en vrijheid uitermate belangrijk en
begrijpt het als mensen zich zorgen maken als dat in hun ogen in het
geding is. De regering hecht er dan ook aan om ook middels deze nota
naar aanleiding van het verslag eventuele zorgen weg te kunnen nemen
en te verduidelijken aan de Kamer en aan alle ingezetenen van Nederland
dat het CBS en het RIVM uitsluitend de beschikking zullen krijgen over
anonieme tellingen van het aantal mobiele telefoons dat in een bepaald
uur in een bepaalde gemeente aanwezig is, ingedeeld per afgeleide
herkomst van de mobiele telefoon. Hierin zijn geen individuen te volgen
of te identificeren.
143. De leden van de PvdD-fractie vragen op welke wijze wordt voorkomen dat een inlichtingendienst zoals de Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst (AIVD) of de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(MIVD) de locatiegegevens in te zien krijgt?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 6a van de leden van de
VVD-fractie.
144. Klopt het dat de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017
toestaat dat er zonder toestemming van de Minister te vragen informanten ingezet kunnen worden die deze gegevens doorsluizen naar de
inlichtingendiensten? Klopt het dat de diensten deze informatie kunnen
delen met buitenlandse diensten zonder dat daarvoor vooraf toestemming
gevraagd dient te worden? Zo nee, hoe zit het dan wel?
145, Klopt het dat de AIVD of MIVD ook informanten in kunnen zetten bij
het CBS of bij de telecomproviders? Zo nee, in hoeverre kunnen de
diensten volgens de regering grip krijgen op de informatie die deze wet
beschikbaar maakt?
146. Op welke wijze gaat de regering voorkomen dat dit kan gebeuren?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 59 van de GroenLinks-fractie.
Gegevens die niet door de diensten worden verworven, kunnen ook niet
met buitenlandse diensten worden gedeeld.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
147. De leden van 50PLUS-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben hier nog wel enkele vragen
over. Deze leden van 50PLUS-fractie vragen op basis van welke overwegingen er gekozen is voor dit zware middel, een tijdelijke aanvulling op de
Telecomwet? Zijn er andere, lichtere middelen overwogen?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 1b van de VVD-fractie, waar
de alternatieven voor dit wetsvoorstel zijn besproken.
148. Deze leden vinden het belangrijk dat bij een dergelijk zwaar middel,
het vastleggen van verplaatsingsgegevens van de bevolking, heel
concreet is welke resultaten er kunnen worden behaald. Daarvan zijn deze
leden nog niet overtuigd. Zegt bijvoorbeeld de aanwezigheid van meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

51

mensen van een andere «afgeleide herkomst» in een bepaalde gemeente
voldoende over de risico» als niet bekend is waar en hoe zij zich
ophouden ten opzichte van elkaar, wat hun kenmerken zijn of dat zij al dan
niet voldoen aan de regel van anderhalve meter?
Het is belangrijk om een waarschuwingssysteem te hebben zodat
gemeenten, GGD en veiligheidsregio’s weet hebben dat er risico bestaat
op het optreden van coronavirusbesmetting, hierdoor is het mogelijk een
waarde aan alertheid te geven. Daarbij wordt het mogelijk voor laatstgenoemde partijen om snel in te grijpen bij mogelijke clustervorming van
het coronavirus, en in kaart te brengen hoe omvangrijk patronen zijn.
Mocht er opgetreden moet worden bij een besmetting, dan is het
belangrijk om de juiste informatie over het aantal aanwezige mensen te
hebben.
Aanwezigheid van mensen van een andere afgeleide herkomst betekent
dat er beweging naar andere regio’s is, hierdoor kan er een waarde
gegeven worden aan mate van alertheid voor andere veiligheidsregio’s,
GGD’en en gemeentes van een andere herkomst.
Het is de intentie om de telecomdata op een zo hoog mogelijk aggregatieniveau te houden, zodat elke mogelijkheid van privacyschending
vermeden wordt. De te verzamelen informatie bevat geen informatie
omtrent de afstand tussen personen, of kenmerken van personen, of hoe
personen zich ophouden ten opzichte van elkaar. De data bevat alleen het
totaal aantal mobiele apparaten in een gemeente, gemeld per uur en met
welke afgeleide herkomst.
149. De leden van de 50PLUS-fractie vragen op welke wijze telecombedrijven, zowel praktisch als financieel, worden ondersteund bij het
uitvoeren van deze wet. Hoe zullen de overgedragen gegevens beveiligd
worden? Welke absolute garantie bestaat er dat gegevens niet in
verkeerde handen terechtkomen? De overheid heeft immers bepaald geen
vlekkeloze track record waar het ICT en beveiliging betreft.
De aanwijzingen waarin de technische randvoorwaarden worden bepaald,
worden opgesteld in overleg met de telecomaanbieders en het CBS, zodat
de aanlevering technisch soepel kan verlopen zodanig dat de privacy en
continuïteit van dienstverlening zijn geborgd en op een manier die zo min
mogelijk kosten voor de telecomaanbieders met zich meebrengt. Het is de
intentie van de regering om de gekozen systematiek zo veel mogelijk te
doen aansluiten bij de bestaande systemen van de aanbieder. Zo kan waar
mogelijk gebruik gemaakt worden van bestaande systemen, processen en
expertise en worden de implementatiekosten en -termijn zoveel mogelijk
beperkt. Waar nieuwe systemen moeten worden ingericht zullen deze
moeten voldoen aan dezelfde strenge eisen als de bestaande systemen
van de aanbieder. De telecomaanbieders zijn zelf verantwoordelijk voor de
beveiliging van de gegevens die zij in hun beheer hebben. Over de
beveiliging van de gegevensoverdracht zullen afspraken worden gemaakt
die ook hun weerslag kunnen krijgen in de aanwijzingen. Het CBS voldoet
aan strenge beveiligingsnormen en heeft juist een vlekkeloze track-record.
De systemen worden bovendien extern geaudit op effectiviteit, doelmatigheid en veiligheid.
150. Deze leden vragen of dit wetsvoorstel niet meer effect zou hebben in
combinatie met een zogenaamde corona-app, waarmee besmettingen en
contacten beter in beeld worden gebracht.
De notificatieapp en dit wetsvoorstel hebben een ander doel. De tellingen
die het RIVM op basis van het wetsvoorstel verkrijgt worden door het
RIVM zelf gebruikt om signalen af te geven aan bijvoorbeeld GGD’en en
om de effecten van maatregelen te kunnen monitoren. De app wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

52

ontwikkeld om het bestaande bron- en contactonderzoek van de GGD’en
aan te vullen. Door de app als aanvullend middel in te zetten kunnen meer
individuele burgers sneller, op eenvoudige wijze en met een hoge mate
van anonimiteit geïnformeerd worden over een verhoogde besmettingskans doordat zij in de buurt geweest zijn van iemand die besmet is.
151. Volgens de memorie van toelichting kan er met deze wet beter lokaal
maatwerk worden geleverd, en dat is inderdaad voorstelbaar. Op
gemeenteniveau kan één en ander worden uitgelezen. Nu is het streven
om zo maatregelen op zo’n manier te nemen dat ze zo min mogelijk
ingrijpend zijn, maar de leden van 50PLUS-fractie kunnen zich ook
voorstellen dat het nemen van maatregelen op gemeenteniveau, wat
deels al gebeurt, ook kan leiden tot onduidelijkheid, tot een lappendeken
van verschillen. Hoe zal worden voorkomen dat er te grote verschillen
tussen gemeenten ontstaan?
Acties en beslissingen voor de publieke gezondheid zijn in de Wet
publieke gezondheid belegd bij burgemeester, GGD en veiligheidsregio.
Het is de intentie om de telecomdata op een zo hoog mogelijk aggregatieniveau te houden, zodat elke mogelijkheid van privacyschending
vermeden wordt. Een aggregatie op wijkniveau is daarom onwenselijk.
152. Kan de regering een reactie geven op het bericht dat het CBS in het
verleden al vergelijkbare gegevens verzamelde?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 2 van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
153. De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben nog enkele vragen over de
proportionaliteit en noodzakelijkheid van het voorliggende voorstel. De
leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat op de markt een
data-analysesysteem beschikbaar is waarbij geanonimiseerd gebruik
wordt gemaakt van de data van één telecomoperator. Heeft de regering
benutting van dergelijke systemen serieus bekeken en overwogen? Deze
leden horen graag waarom benutting van bestaande systemen niet
voldoende zou zijn. Zij willen erop wijzen dat bestaande systemen al in
werking zijn, en derhalve geen kinderziektes meer met zich meebrengen
en er sneller geschakeld kan worden.
Het is de regering bekend dat diverse commerciële partijen hun diensten
aan de regering ter beschikking hebben gesteld. Het gaat veelal om
partijen die voorheen op commerciële basis toegang hadden tot data uit
de telecomsector en op basis daarvan diensten ontwikkelden voor zowel
commerciële als publieke opdrachtgevers, denk aan het inzichtelijk maken
van mobiliteit, het meten van drukte in steden of bij evenementen. De
afgelopen jaren is in Nederland om diverse redenen het verstrekken van
telecomgegevens ten behoeve van dergelijke producten gestaakt.
In dit geval legt het wetsvoorstel een specifieke taak neer bij het CBS
vanwege het zwaarwegende publieke belang dat hieraan verbonden is.
Door de gekozen opzet worden de gegevens zoveel mogelijk binnen de
aanbieders verwerkt en worden alleen anonieme tellingen overgedragen
aan het CBS.
154. De leden van de SGP-fractie horen graag of en op welke wijze
lopende de inzameling van data door het CBS en het RIVM door deze
instituten inzicht gegeven moet worden in de wijze waarop ze omgaan
met de beschikbaar gestelde data.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

53

Dit wordt meegenomen in de evaluatie op grond van het achtste lid,
waarin de Kamer zes maanden na de start van deze gegevensverwerking
wordt geïnformeerd over de doelmatigheid. De regering zal in de
evaluatie in ieder geval ingaan op de wijze waarop het CBS de gegevens
heeft bewerkt en in welke vorm zij deze aan het RIVM heeft verstrekt (type
rapportages) en op de wijze waarop het RIVM de gegevens heeft
toegepast (bijvoorbeeld in het geven van signalen aan de GGD of in het
adviseren van het kabinet bij het versoepelen dan wel aanscherpen van
maatregelen ter bestrijding van het coronavirus).
2. Autoriteit Persoonsgegevens
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
155. De leden van de VVD-fractie merken op dat de AP verschillende
bezwaren heeft geuit tegen het concept van het wetsvoorstel dat aan hen
is voorgelegd. Kan de regering deze bezwaren uitputtend opsommen en
daarbij aangeven op welke wijze al dan niet is tegemoetgekomen aan
deze bezwaren?
De regering heeft een eerder concept van het wetsvoorstel op 13 mei 2020
aan de AP voorgelegd voor advies. Dat concept was nog heel anders
vormgegeven, en wijkt dus op belangrijke punten af van het wetsvoorstel
zoals dat uiteindelijk, na verwerking van alle kritiekpunten van de AP, is
ingediend bij de Tweede Kamer. Voor de helderheid worden zowel het
advies van de AP als het concept waar dit advies betrekking op had,
hierbij meegezonden aan de Kamer12. Hieronder wordt per opmerking van
de AP in haar advies van 14 mei 2020 beschreven tot welke wijzigingen dit
heeft geleid.
«De AP acht de noodzaak voor deze ingrijpende maatregelen nog
onvoldoende onderbouwd, de gekozen systematiek nog niet evenwichtig
– ook in Europees perspectief – (...) en is van oordeel dat belangrijke
waarborgen in de wetstekst nog ontbreken:
• het doel is nog onvoldoende duidelijk in de toelichting uiteengezet
waardoor de noodzaak niet goed vastgesteld kan worden»
Naar aanleiding van dit kritiekpunt is in de toelichting de noodzaak voor
en het doel van deze informatieverstrekking bij de uitvoering van de taak
van het RIVM bij de bestrijding van het coronavirus beter onderbouwd. De
aangevulde tekst in de toelichting, ten opzichte van de toelichting die aan
AP is voorgelegd, bestaat uit de tekst onder het kopje «Aanleiding en
doel» en de eerste twee alinea’s en de laatste helft van de laatste alinea
onder het kopje «Nut en noodzaak».
Ook is de gekozen systematiek naar aanleiding van het advies van de AP
gewijzigd. Het wetsvoorstel voorzag op het moment dat de AP haar advies
uitbracht nog in de introductie van een permanent artikel in de Telecommunicatiewet dat in en buiten werking zou worden gesteld al naar gelang
de Minister van VWS gebruik maakt van de bevoegdheid tot het geven
van opdrachten bij de bestrijding van een epidemie van een infectieziekte
behorende tot groep A. Omdat voorzien werd in herhaaldelijke toepassing
van het artikel bij een eventuele terugkeer van het coronavirus of een
nieuwe epidemie, was de informatie die de aanbieders zouden moeten
verstrekken niet geconcretiseerd in het wetsartikel: dat zou pas in de
aanwijzing gebeuren. Dit leidde ertoe dat, hoewel dat geenszins het
voornemen was van het kabinet, het artikel zo gelezen kon worden dat de
aanbieders zouden kunnen worden verplicht om veel gedetailleerdere
gegevens te verstrekken aan het RIVM dan volgens de toelichting werd
voorgenomen. Dit is naar aanleiding van het advies van de AP aangepast:
de bepaling is tijdelijk en de gegevens worden uitsluitend verstrekt in het
12

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

54

kader van de huidige bestrijding van het coronavirus. Ook zijn de te
verstrekken gegevens op wetsniveau geconcretiseerd, zodat hier niet
onbedoeld een te ruime vorderingsbevoegdheid mee wordt gecreëerd.
• «de belangrijkste afwegingen worden overgelaten aan enkel de
Minister(s) in de vorm van een aanwijzing. Daarbij is er geen procedurele waarborg voor de bescherming van het belang van de bescherming van persoonsgegevens door parlementaire, rechterlijke of
onafhankelijke bestuurlijke betrokkenheid»
Doordat de te verstrekken informatie nu in de wetsbepaling zelf is
vastgelegd en het om een tot de het coronavirusbestrijding beperkte
toepassing gaat, is parlementaire betrokkenheid inmiddels gewaarborgd.
De aanwijzing heeft uitsluitend nog betrekking op het opleggen van de
verplichting zelf en de nadere praktische invulling van de vertrekking (de
startdatum van eerste informatieverstrekking, de vertraging waarmee de
informatie wordt verstrekt en de technische wijze waarop de gegevens
moeten worden verstrekt).
• «de wetstekst bevat geen waarborg in de vorm van minimale
aggregatie en maximale frequentie van de te leveren gegevens» en
• «de wetstekst is onvoldoende specifiek over de aard van de informatie»
Met het in de wettekst zelf opnemen van de te verstrekken informatie
(tweede lid, aanhef en onderdeel a en b) en de maximale frequentie
(tweede lid, onderdeel c) is het advies van de AP verwerkt om in de
wettekst waarborgen op te nemen in de vorm van de minimale aggregatie
en maximale frequentie van de te leveren gegevens en om specifieker te
zijn over de aard van de informatie.
• «de wetstekst bevat niet een eenduidige maximale bewaartermijn»
De bewaartermijn is naar aanleiding van dit advies in het vijfde lid
gemaximeerd op een jaar na verstrekking. Er is bovendien een duidelijke
verplichting opgenomen voor zowel het CBS als RIVM om de verstrekte
gegevens te vernietigen zodra deze niet langer nodig zijn voor de taak van
het RIVM, en in ieder geval een jaar na verstrekking door de aanbieders.
• «als het CBS gegevens gaat verrijken is verwerkingsverantwoordelijkheid en een specifieke wettelijke taak aangewezen.»
In het definitieve wetsvoorstel is de taak van het CBS expliciet geregeld in
het eerste lid, waarbij ook een heldere doelbinding is voorgeschreven: het
CBS mag de verstrekte gegevens uitsluitend gebruiken en bewerken ten
behoeve van het RIVM, die deze informatie op haar beurt uitsluitend mag
gebruiken in verband met haar taak bij het bestrijden van het coronavirus.
Zoals hiervoor al werd uitgelegd bood de aan de AP voorgelegde wettekst
onbedoeld de mogelijkheid om ook persoonsgegevens te laten
verstrekken aan het CBS. In dat geval zou het CBS als verwerker op
moeten treden. De te verstrekken informatie is in het definitieve
wetsvoorstel limitatief opgesomd in het tweede lid, en bestaat naar het
oordeel van de regering, gesteund door de Raad van State, niet uit
persoonsgegevens. Hiermee is dus ook geen sprake meer van een
verwerking in de zin van de AVG, waar dit deel van het advies van de AP
betrekking op had.
156a. Is er een oordeel bekend van de AP over het definitieve
wetsvoorstel? Zo ja, kan dit oordeel gedeeld worden?
De AP heeft geen oordeel geveld over het definitieve wetsvoorstel. De
regering ziet daar ook geen aanleiding toe, nu zij alle punten van kritiek in
het eerdere advies van de AP heeft overgenomen in het definitieve
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

55

156b. Heeft de AP zich ook uitgesproken over de legaliteit van het
opvolgen door de telecomaanbieders van de aanwijzingen van de
Minister voortvloeiend uit het wetsvoorstel? Zo ja, is hiermee het risico op
mogelijke aansprakelijkheid van de telecomaanbieders gevrijwaard?
Het ligt niet in de rede dat de AP zich zal uitspreken over de legaliteit van
het opvolgen door de telecomaanbieders van een verplichting op grond
van artikel 14.7, en de daarbij te verstrekken dwingende aanwijzingen met
betrekking tot de (technische) wijze van aanlevering van de informatie in
het tweede lid aan het CBS. De telecomaanbieders hoeven niet te vrezen
voor aansprakelijkheid: het wetsvoorstel biedt een eigenstandige
rechtsgrond voor de verwerking van persoonsgegevens door de
aanbieders, om de informatie te kunnen verstrekken aan het CBS ten
behoeve van de wettelijke taak van het RIVM, die past in en wordt
toegestaan binnen het systeem van de ePrivacyrichtlijn en de AVG. Artikel
15 van de ePrivacyrichtlijn (richtlijn 2002/58/EG) biedt hiervoor de ruimte
ter waarborging van de openbare veiligheid, daaronder begrepen de
bestrijding van de epidemie van een infectieziekte, en andere doelstellingen genoemd in artikel 23, eerste lid, van de Algemene verordening
gegevensbescherming, waaronder de belangrijke doelstellingen van
algemeen belang van de Unie of van een lidstaat, met inbegrip van
volksgezondheid. Van deze mogelijkheid wordt met dit wetsvoorstel
gebruik gemaakt ten behoeve van de bestrijding van het coronavirus.
Hiermee is de rechtmatigheid van het wetsvoorstel geborgd.
Medewerking aan het verstrekken van de informatie is bovendien niet
vrijwillig, maar wordt op grond van artikel 14.7 verplicht zodra de Minister
van de daarin opgenomen bevoegdheid gebruik maakt. Deze wettelijke
verplichting vrijwaart de telecomaanbieders ook van het risico op
aansprakelijkheid.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
157. De leden van de CDA-fractie lezen dat naar aanleiding van de
bezwaren van de AP het wetsvoorstel en de memorie van toelichting zijn
aangepast. Kan de regering helder maken welke partij verantwoordelijk/
aansprakelijk is wanneer op enig moment de privacywetgeving zou
worden geschonden? Zijn dat de uitvoerders van de wet, zoals de
telecomtelecomaanbieders, het CBS, het RIVM, of de regering? Hoe kan
hierover vooraf aan alle betrokken partijen helderheid en zekerheid
worden geboden?
Zoals hiervoor werd toegelicht creëert het voorgestelde artikel 14.7 van de
Telecommunicatiewet een eigenstandige rechtsgrondslag waarbinnen
taken en bevoegdheden voor de aanbieders, CBS, RIVM en de ministers
worden vastgelegd. Daarnaast gelden de beveiligingsverplichtingen voor
de bescherming van de gegevens tegen verlies of onbevoegde toegang in
hoofdstuk 11 van de Telecommunicatiewet. Wanneer de betrokken
partijen handelen binnen deze regels wordt geen privacywetgeving
geschonden en is van aansprakelijkheid dan ook geen sprake. Wanneer
een van deze partijen zich daar niet aan houdt dan is deze partij verantwoordelijk voor zijn eigen handelen of nalaten in strijd met de wet.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
158. De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar de aanpassingen die de regering heeft gemaakt met betrekking tot het uitgebreider
toelichten van doel, nut en noodzaak van het wetsvoorstel in reactie op
het advies van de AP. Kan de regering hier inzicht in verschaffen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

56

De aangevulde tekst in de toelichting, ten opzichte van de toelichting die
aan AP is voorgelegd, bestaat uit de tekst onder het kopje «Aanleiding en
doel» en de eerste twee alinea’s en de laatste helft van de laatste alinea
onder het kopje «Nut en noodzaak».
159. Voorts vragen deze leden de regering of de Privacy Impact
Assessment ook openbaar zal worden gemaakt.
De Privacy Impact Assessment wordt als bijlage bij deze nota naar
aanleiding van het verslag gevoegd13.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
160. De leden van de SP-fractie constateren dat een oordeel van de AP op
het moment van schrijven nog niet beschikbaar is. Zij constateren wel dat
onderdelen van een eerder advies van de AP nog onverminderd relevant
zijn. Het betreft hier bijvoorbeeld het ontbreken van een heldere
doelstelling.
De doelstelling is naar aanleiding van het advies van de AP in de wet
geconcretiseerd en vastgelegd. Het RIVM heeft bij de huidige bestrijding
van het coronavirus behoefte aan de tellingen, per uur, per gemeente, van
het totaal aantal mobiele telefoons dat daar aanwezig is, verdeeld naar
afgeleide herkomst. Deze gegevens mogen alleen worden gebruikt ten
behoeve van haar taak ter bestrijding van het coronavirus. Dat is expliciet
vastgelegd in het wetsvoorstel. Zoals ook is toegelicht bij het wetsvoorstel
gaat het om het verkrijgen van een beeld van risicocontacten op populatieniveau (niet op individueel niveau) om GGD’en te waarschuwen en te
adviseren over handelingsperspectief voor landelijk en lokaal bestuur.
Doel is dus om 1) regionale signalen af te kunnen geven en 2) de effecten
van maatregelen te kunnen monitoren. Dit betreft bijvoorbeeld de vraag
of een advies/maatregel alleen in de spits wordt opgevolgd door de
bevolking.
161. Maar ook onduidelijkheid of data alleen voor bewegingen tussen
gemeenten/regio’s gebruikt gaan worden of ook voor het bijhouden van
bewegingen binnen een gemeente. Ook ontbreekt een uitleg waarom data
op uur basis nodig is.
In het tweede lid is een limitatieve opsomming gegeven van de informatie
die de aanbieders aan het CBS, ten behoeve van het RIVM, moeten
verstrekken. Hieruit blijkt duidelijk dat alleen de totaalaantallen mobiele
telefoons in een hele gemeente worden verstrekt: dit betekent dat geen
inzicht wordt verkregen in bewegingen binnen een gemeente. Door in het
gemeentelijke totaalaantal onderscheid te maken op basis van de
vermoedelijke herkomst van de mobiele telefoon (de gemeente waar de
telefoon over de afgelopen 30 dagen gemiddeld het grootste deel van de
tijd verbinding heeft gemaakt met het netwerk) wordt wél inzicht
verkregen in de bewegingen van onherleidbare aantallen personen (met
een minimum van 15 per afgeleide herkomstgemeente) tussen
gemeenten.
De informatie op uurbasis is nodig om de dynamiek van stromen groepen
goed te kunnen zien. Een uur is voldoende fijnmazig om drukte als gevolg
van bijvoorbeeld het reizen in de spits of een markt die een bepaalde tijd
heeft plaatsgevonden te kunnen herkennen. Fijnmazigere informatie is
niet nodig voor dit doel, andersom maken grotere tijdvlakken de informatie minder goed bruikbaar.

13

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

57

Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
162. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering heeft
overwogen voorliggend voorstel, na de ingrijpende wijzigingen, voor een
tweede maal voor te leggen bij de AP. Zij verwijzen hierbij ook naar de
zorg van telecompartijen dat een uitspraak van de AP noodzakelijk is voor
zij tot uitvoering van deze wet kunnen overgaan.
De regering heeft geen aanleiding gezien het wetsvoorstel een tweede
maal voor te leggen bij de AP, aangezien zij alle opmerkingen in het advies
van de AP heeft verwerkt. Bovendien is het niet gebruikelijk, om meerdere
malen advies te vragen op eenzelfde wetsvoorstel, zeker niet wanneer het
een spoedwetsvoorstel betreft dat moet bijdragen aan de bestrijding van
het coronavirus. Voor de telecomaanbieders zal op grond van het
wetsvoorstel een wettelijke verplichting tot verstrekking van de gegevens
gelden. Zoals eerder genoemd past de wettelijke verplichting binnen het
stelsel van de ePrivacyrichtlijn en de AVG, en zal deze als zelfstandige
verwerkingsgrondslag gelden. Hiervoor hebben de telecompartijen dan
ook geen aparte instemming van of goedkeuring door de AP nodig. Indien
de Tweede en Eerste Kamer instemmen met dit wetsvoorstel zullen zowel
de telecompartijen als de AP aan deze wettelijke bepaling gehouden zijn.
Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
163. De leden van de PvdD-fractie scharen zich achter de stevige kritiek die
de AP op dit wetsvoorstel heeft. Zij vragen de regering allereerst waarom
deze kritiek niet is meegestuurd met de wet zoals gebruikelijk is.
Alle punten in het advies van de AP, die overigens betrekking hadden op
een eerdere versie en die allen zijn verwerkt in de ingediende versie van
het wetsvoorstel, zijn besproken in paragraaf 2 van de memorie van
toelichting. Het advies van de AP is abusievelijk niet meegezonden bij
indiening van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer, maar is wel
gelijktijdig met de indiening van het wetsvoorstel door de AP openbaargemaakt op de website www.autoriteitpersoonsgegevens.nl. Voor de
volledigheid wordt het advies alsnog met de nota naar aanleiding van het
verslag meegezonden aan de Tweede Kamer.
164. Zij vragen de regering te reageren op de kritiek van de AP die stelt
dat de voorliggende wet: «de noodzaak voor deze ingrijpende maatregelen nog onvoldoende onderbouwd, de gekozen systematiek nog niet
evenwichtig is – ook in Europees perspectief- en (...) belangrijke
waarborgen in de wetstekst (...) ontbreken.»
Op deze kritiek is reeds gereageerd in hoofdstuk 2 van de memorie van
toelichting, waarin op elk van de kritiekpunten op het oorspronkelijke
concept zoals dat aan de AP is voorgelegd, is gereageerd. Verwezen wordt
verder naar het antwoord op vraag 155, van de leden van de VVD-fractie.
165. Kan de regering aangeven waarom op dit moment de procedure
wordt voortgezet terwijl de AP adviseert de procedure niet voort te zetten
tot de door haar benoemde bezwaren zijn weggenomen? Is de regering
bereid dit alsnog te doen?
De AP heeft haar advies op 14 mei uitgebracht, en had betrekking op het
concept van het wetsvoorstel zoals dat er op dat moment uitzag. Nadien is
het wetsvoorstel aangepast om aan alle door de AP in haar advies
benoemde bezwaren tegemoet te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

58

166. Kan de regering de Kamer een uitgebreide reactie doen toekomen op
ieder van de kritiekpunten die door de AP zijn aangedragen? Zo nee,
waarom niet?
Hiervoor wordt verwezen naar het antwoord op vraag 155 van de
VVD-fractieleden.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
167. De leden van de 50PLUS-fractie merken op dat de AP een kritische
reactie heeft gestuurd. Herleidbaarheid is niet uit te sluiten, stelt de AP. Op
basis waarvan is besloten dat een minimum van vijftien eenheden per
meting werkelijk genoeg zijn om herleidbaarheid uit te sluiten, terwijl in
het wetsvoorstel met nadruk wordt gesteld dat gegevens niet herleidbaar
zullen zijn.
Het minimum van vijftien eenheden per meting is op suggestie van de AP
opgenomen om het risico op herleidbaarheid van de gegevens in
dunbevolkte gebieden te voorkomen.
168. Ook vragen deze leden op welke wijze de gegevens geanonimiseerd
worden, en of dat daadwerkelijk sluitend is?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie en
vraag 35 van de D66-leden.
169. Ook stelt de AP het volgende: «De effectiviteit van de inzet van
telecomdata moet in verhouding staan tot de inbreuk op de privacy. Het
moet duidelijk zijn waarom alternatieven die minder ingrijpend zijn dan
het delen van telecomdata, niet volstaan om het virus te bestrijden.» De
leden van 50PLUS-fractie vragen om een reactie van de regering over de
stellingname van de AP.
Er is gekeken naar alternatieven. Indicatoren die het verloop van de
epidemie weergeven, zoals het aantal geteste personen en het aantal
ziekenhuis- en IC-opnamen, geven het meest concrete beeld van het
verloop. Echter, deze hebben een vertraging van 1 tot 3 weken. Daardoor
is het risico erg groot dat de sturing te traag is en nieuwe, grootschalige
maatregelen ingevoerd moeten worden om te voorkomen dat de zorg
overbelast raakt en het virus zich nog sneller kan verspreiden. De
verplaatsingsgegevens (de tellingen per uur van totaalaantallen mobiele
eindapparaten (mobiele telefoons) per gemeente, uitgesplitst naar de
afgeleide herkomst van de houder van de telefoon) geven het meest direct
inzicht in hoeveel bewegingen er plaatsvinden tussen gemeenten.
Verwezen wordt ook nog naar het antwoord op vraag 1b waar de
technische alternatieven voor het telecomdata zijn beschreven.
Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
170. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering bereid is het
Privacy Impact Assessment bij het wetsvoorstel naar de Kamer te sturen.
De Privacy Impact Assessment wordt als bijlage bij deze nota naar
aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer meegezonden.
171. Deze leden horen graag wanneer er een definitief oordeel van de AP
komt over het voorliggende wetsvoorstel. Voorkomen moet worden dat
telecomproviders door de wet verplicht worden data te leveren, terwijl ze
op grond van de privacy verordening geen toestemming van de AP
krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

59

Aan alle kritiekpunten van de AP in haar eerdere advies is tegemoetgekomen, waardoor de regering geen aanleiding ziet een tweede advies op
het wetsvoorstel aan te vragen bij de AP. Dat is ook niet gebruikelijk om te
doen, en zeker niet bij een spoedwetsvoorstel dat moet bijdragen aan de
bestrijding van het coronavirus. De regering hecht eraan te benadrukken
dat de telecomproviders geen toestemming van de AP nodig hebben om
de wettelijke verplichting op grond van dit wetsvoorstel na te leven. Ook
de AP is na aanvaarding van het wetsvoorstel hieraan gebonden. Het
wetsvoorstel creëert een eigenstandige grondslag om de bij de telecomproviders aanwezige persoonsgegevens (locatie- en verkeersgegevens) te
bewerken om de afgeleide herkomst van telefoons vast te stellen, zodat
deze onder die noemer kunnen worden meegeteld in de tellingen die de
providers moeten verstrekken aan het CBS, ten behoeve van het RIVM.
3. Tijdelijkheid
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
172a. De leden van de VVD-fractie vernemen graag van de regering
waarop de voorgenomen geldingstermijn van één jaar is gebaseerd,
waarom is gekozen voor een mogelijke verlenging zonder instemming of
beoordeling van de Kamer en waarom het jaarlijkse besluit om het
wetsvoorstel al dan niet te verlengen niet samenvalt met de halfjaarlijkse
evaluatie die ook in het wetsvoorstel zit.
De inschatting is dat er gedurende een jaar een noodzaak zal zijn voor het
voorgestelde artikel 14.7, omdat het monitoren van drukte en verplaatsingen op bevolkingsniveau tot nu toe de meest accurate manier is om de
effecten van de (versoepeling van de) maatregelen te meten. Het meten
van de effecten is weer essentieel, omdat zo de verspreiding van het virus
in de gaten kan worden gehouden en indien nodig snel gereageerd kan
worden. Zo kan verdere verspreiding zo veel mogelijk worden tegengegaan.
Naar verwachting zal over een jaar de noodzaak voor het meten van
effecten aan de hand van monitoring van drukte en verplaatsing op
bevolkingsniveau er niet meer zijn, omdat er dan waarschijnlijk een vaccin
beschikbaar is. Het kabinet heeft in haar aanpak een aantal fasen
onderscheiden (uitbraak-, overgangs-, controle- en vaccinatiefase). Op dit
moment zitten we in de overgangsfase op weg naar de controlefase. Deze
tellingen zijn bedoeld voor de controlefase. Als de vaccinatiefase is
bereikt, zal er geen noodzaak meer voor het voorgestelde artikel 14.7 zijn.
Tot die tijd zal die noodzaak er echter wel zijn.
172b. Deelt de regering de opvatting van deze leden dat het logischer zou
zijn om een besluit over het al dan niet verlengen van het wetsvoorstel
met iedere halfjaarlijkse evaluatie te laten samenvallen?
De voorgestelde werkingsperiode van een jaar is niet in beton gegoten. In
het wetsvoorstel is er rekening mee gehouden dat de ontwikkelingen niet
met zekerheid te voorspellen zijn. Een vaccin kan bijvoorbeeld eerder
beschikbaar komen, of een andere methode kan accurater blijken om de
effecten te meten. Of er sprake is van noodzaak voor de voorgestelde
bepaling, zal continue in de gaten worden gehouden. Als de noodzaak van
de in dit wetsvoorstel geboden tijdelijke spoedeisende maatregel eerder
ophoudt te bestaan, zal het voorgestelde artikel 14.7 zo spoedig mogelijk
zal komen te vervallen. In artikel II, vierde lid, van het wetsvoorstel is het
daarvoor zekerheidshalve mogelijk gemaakt om het voorgestelde artikel
14.7 op een eerder moment te laten vervallen dan de algemene vervaldatum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

60

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
173. De leden van de CDA-fractie merken op dat ten behoeve van de
tijdelijkheid van het wetsvoorstel artikel 14.7 van de Telecommunicatiewet
na een jaar vervalt, maar is verlenging met telkens maximaal twee
maanden mogelijk. Is de regering het met deze leden eens dat verlenging
altijd gepaard dient te gaan met een voorhangprocedure in het parlement?
Met de leden van de CDA-fractie is de regering het eens dat dit het
uitgangspunt is. Daarom is in artikel II, derde lid, van het wetsvoorstel
geregeld dat de voordracht voor een koninklijk besluit dat een verlenging
regelt niet eerder wordt gedaan dan een week nadat het ontwerp aan
beide Kamers van de Staten-Generaal is overgelegd.
174. De leden van de D66-fractie vragen de regering nader in te gaan over
de tijdsduur van deze wet. Waarom is er meteen gekozen voor een
tijdsduur van een jaar en niet voor een kortere periode? Onder welke
voorwaarden kan de tijdsduur van deze wet verlengd worden?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 172 van de VVD-fractie. Of
het wetsvoorstel verlenging behoeft, is afhankelijk van de vraag of de
noodzaak voor het voorgestelde artikel 14.7 nog bestaat. Wanneer het
volgen van de bewegingen en verplaatsingen van de bevolking niet meer
de meest accurate methode is om het effect van maatregelen te meten, of
het meten van de effecten niet meer nodig is, zal er geen behoefte meer
zijn aan verlenging. Aangezien het wetsvoorstel voorziet in een voorhangprocedure voor het ontwerp van de voordracht voor een koninklijk besluit
dat een verlenging regelt, heeft het parlement de mogelijkheid om zich uit
te spreken over de noodzaak om de werking van artikel 14.7 te verlengen.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
175. De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om toe te
lichten waarom er is gekozen voor de tijdsduur van een jaar.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 172 van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
176. De leden van de SP-fractie vinden de vervaltermijn van de wet van
een jaar buitengewoon lang en niet goed onderbouwd. Zij vragen de
regering nog eens duidelijk te maken waarom zij een veel kortere termijn
niet wenselijk achten.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 172 van de VVD-fractie.
177. De leden merken op dat de regering de mogelijkheid wil behouden
om na een jaar de wet nog te verlengen, met tweemaandelijkse termijnen
na parlementaire tussenkomst. De leden vragen waarom, indien de
regering dit een werkbare vorm acht, niet vanaf het begin wordt gekozen
voor een tweemaandelijkse termijn die na parlementaire tussenkomst kan
worden verlengd.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 172 van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

61

Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
178. De leden van de ChristenUnie-fractie zijn niet akkoord met de door de
regering gestelde termijnen. Zij vragen waarom niet is gekozen voor een
termijn van drie maanden met verlengingsmogelijkheid van drie
maanden, en vragen de regering derhalve in te gaan op het amendementBruins dat hierop toeziet.
Het opstarten van de informatieverstrekking aan het CBS ten behoeve van
het RIVM kan pas aanvangen als het wetsvoorstel in werking is getreden.
De technische implementatie zal vanaf dat moment naar schatting enkele
weken in beslag nemen. Pas daarna kan begonnen worden met het
doorgeven van de tellingen. Vanaf die datum duurt het nog dertig dagen
voordat het systeem naar behoren kan werken, omdat pas dan een
afgeleide herkomst overeenkomstig het tweede lid kan worden vastgesteld. Daarom ontraadt de regering het amendement van het lid Bruins
(CU) op dit onderdeel.
Een evaluatie van de doelmatigheid en effectiviteit van de informatieverstrekking zal pas zin hebben als de verplichting op grond van het
wetsvoorstel ten minste een half jaar van kracht is. Daar is de evaluatiebepaling in het achtste lid op gebaseerd. Het wordt niet efficiënt geacht om
het wetsvoorstel een kortere initiële werking te geven dan de verwachte
duur van de noodzaak van de voorgestelde bepaling, namelijk tot er een
vaccin is.
179. Zij vragen voorts waarom is gekozen voor verlenging bij koninklijk
besluit, en niet bij parlementaire goedkeuring. Ook hierbij verwijzen zij
naar het reeds ingediende amendement-Bruins. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen ook bij andere COVID-19-gerelateerde
wetgeving de door genoemde lede voorgestelde termijnen te hanteren.
Een ontwerp voor een voordracht voor een koninklijk besluit dat een
verlenging regelt gaat altijd gepaard met een voorhangprocedure (zie
artikel II, derde lid, van het wetsvoorstel). Voor de termijnen wordt
verwezen naar het antwoord op vraag 172 van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
180a. De leden van de PvdD-fractie vinden de tijdelijkheidsclausule in deze
wet ontoereikend beargumenteerd. Ook zijn van mening dat deze, zowel
richting de toekomst als het verleden, te ruim genomen is.
De leden van de PvdD-fractie merken op dat de regering in de memorie
van toelichting aangeeft dat we ons in de overgangsfase bevinden en
plaatst deze wet ook in die context. Klopt het dat de regering deze
bevoegdheid nodig acht voor de gehele overgangsperiode? Voor deze
leden is het niet aanvaardbaar deze bevoegdheid te bezien als vast
onderdeel van de gehele overgangsfase. Daarmee wordt de inbreuk op de
privacy een legitimiteit verschaft die in stand blijft tot het virus uitgebannen of volkomen bestreden is terwijl onduidelijk is hoelang dat zal zijn.
Vanaf het begin van de uitbraak is de strategie van het kabinet gericht op
het maximaal controleren van het virus. Elke fase in deze pandemie vraagt
om een op maat gemaakte aanpak die bijdraagt aan de strategie van
maximaal controleren. Het kabinet heeft in de aanpak een aantal fasen
onderscheiden (uitbraak-, overgangs-, controle- en vaccinatiefase). Op dit
moment zitten we in de overgangsfase op weg naar de controlefase. Deze
tellingen zijn bedoeld voor de controlefase, die waarschijnlijk rond
1 september zal aanvangen. We gebruiken de overgangsfase om ons goed
voor te bereiden op de controlefase. Hoewel er reeds versoepelingen
hebben plaatsgevonden, kan dit ook het risico op opleving van het virus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

62

weer vergroten en dan is het belangrijk snel een verhoogd risico van de
opleving van het virus te kunnen signaleren en tevens het effect van
maatregelen te kunnen meten. Deze tellingen zijn daarvoor noodzakelijk.
180b. Deze leden zijn van mening dat de overgangsfase slechts van (zeer)
beperkte duur kan zijn. Mocht de overgangsfase langer dan enkele
maanden duren dan is er naar de mening van de leden sprake van het
nieuwe (tijdelijk) normaal, en een nieuw (tijdelijk) normaal zou naar hun
mening een nieuwe afweging van belangen vereisen in het parlement.
Daarmee is gerechtvaardigd dat deze wet op korte termijn komt te
vervallen.
De werkingsduur voor het voorgestelde artikel 14.7 is gekoppeld aan de
periode dat het bestaan van het artikel noodzakelijk wordt geacht, en dus
niet specifiek aan de overgangsfase. De verwachting is dat de voorgestelde bepaling na een jaar niet meer noodzakelijk zal zijn, omdat er dan
waarschijnlijk een vaccin beschikbaar is. Tot die tijd is het meten van de
effecten van de (versoepeling van de) maatregelen echter van belang om
verspreiding van het virus tegen te gaan. Ontwikkelingen zijn echter niet
met zekerheid te voorspellen. Een vaccin kan eerder ter beschikking
komen, maar ook kan blijken dat een andere methode accurater wordt om
de effecten te meten. Dan houdt de noodzaak voor de voorgesteld
bepaling op te bestaan. In dat geval zal het voorgestelde artikel 14.7 zo
spoedig mogelijk zal komen te vervallen. Artikel II, vierde lid, van het
wetsvoorstel maakt dit mogelijk.
181. De leden van de PvdD-fractie hebben gezien hoe de maatregel
rondom de Corona opt-in, een ernstige inbreuk op de privacy, werd
aangekondigd als een tijdelijke maatregel in absolute crisistijd. Deze leden
hebben ook gezien hoe deze maatregel nog altijd actief is, terwijl zij
daarvoor onvoldoende onderbouwing zien. Dit geeft deze leden weinig
vertrouwen in de tijdelijkheidsbepaling, zoals de regering die voorstelt.
Als deze wet nodig is in de overgangsfase, kan de regering dan aangeven
waarom deze wet ook van toepassing verklaard wordt voor de periode
vóór de corona uitbraak? Kan de regering aangeven hoe die termijnbepaling te rijmen is met het legaliteitsbeginsel? Op welk wijze kunnen
mensen die hieraan niet wensen deel te nemen voorkomen dat hun
telecomgegevens van januari 2020 toch gebruikt worden? Is de regering
bereid dit te heroverwegen?
Het voorgestelde artikel 14.7, zevende lid, bepaalt dat de te verstrekken
informatie niet verder terug mag gaan dan tot 1 januari 2020. Bij nota van
wijziging wordt dit veranderd in «zes maanden voor inwerkingtreding van
de verplichting op grond van het eerste lid». De reden daarvoor is dat
aanbieders op grond van artikel 11.5 van de wet verkeersgegevens in
ieder geval niet langer mogen bewaren dan zes maanden, zoals is
toegelicht in het antwoord op vraag 14 van de CDA-fractie. Inmiddels is
het duidelijk dat de verplichting op grond van het eerste lid niet meer per
1 juli 2020 in werking zal kunnen treden. Gelet op de maximale bewaartermijn en de datum waarop de verplichting op z’n vroegst kan worden
opgelegd, zal er op dat moment geen data bij de aanbieders aanwezig zijn
over de maand januari. Wel is het nuttig en ook nodig om de gegevens
van de zes maanden voor inwerkingtreding van de verplichting ter
beschikking te stellen om inzicht te verkrijgen in de tellingen in de
verschillende periodes qua intensiteit van de maatregelen. Door met deze
tellingen te vergelijken kan de actuele informatie beter worden gebruikt
voor signalering en om alarmeringen op te baseren. Naast absolute
aantallen kunnen relatieve aantallen, bijvoorbeeld relatief t.o.v. aantal
inwoners per gemeente (bron Statline CBS), in kaart worden gebracht.
Zonder data uit het verleden kan er geen vergelijking, in welke zin dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

63

ook, plaatsvinden en heeft de dataverzameling nauwelijks toegevoegde
waarde.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
182. De leden van de 50PLUS-fractie vragen op welke gronden er besloten
is tot een geldigheidsduur van een jaar. Is er een mogelijkheid om eerder
te stoppen. Op welke gronden zal per koninklijk besluit de regeling
verlengd kunnen worden? Om welke reden moet dat per koninklijk besluit
en gaat dat niet meer langs het parlement?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 172 van de VVD-fractie.
4. Regeldruk
183. De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de inschatting van
de regeldruk en de kosten voor de telecomaanbieders tot stand is
gekomen.
Het betreft een eerste schatting van de zijde van de regering, gebaseerd
op de ervaring uit een eerder -niet doorgezet- project dat is ontwikkeld ten
behoeve van de veiligheidsregio’s, ervaringen uit het proefproject van het
CBS uit 2018, en de verwachting dat aanbieders veelal gebruik kunnen
maken van bestaande infrastructuur en systemen.
De exacte kosten per aanbieder zullen verschillen omdat de bestaande
infrastructuur van de aanbieders onderling verschilt en voor een groot
deel zullen worden bepaald door de nadere uitwerking van de methode in
technisch overleg tussen EZK, CBS en de sector.
184. De leden van de CDA-fractie merken op dat volgens de memorie van
toelichting het wetsvoorstel geen administratieve lasten tot gevolg heeft
en dat nalevingskosten zullen ontstaan op het moment dat de verplichting
wordt opgelegd en de aanwijzingen omtrent de informatieverstrekking
worden gegeven. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft
voorgerekend dat de verplichting voor elk van de mobiele operators zal
leiden tot naar schatting € 30.240 per telecomaanbieder, en dat partijen
eenmalige kosten moeten maken voor aanschaf en configuratie van
nieuwe of gewijzigde netwerksystemen à € 100.000–€ 300.000 per
telecomaanbieder. Daarbovenop komen incidentele kosten ten behoeve
van technisch onderhoud, beveiliging en monitoring. Deze leden vragen
of de telecomtelecomaanbieders de kosten van de benodigde investeringen voor uitvoering van de wet en beschikbaarstelling van de data
moeten dragen, en of zij hiervoor worden gecompenseerd.
Er is niet voorzien in een vergoeding voor de kosten die de aanbieders op
grond van dit wetsvoorstel zullen moeten maken. De nalevingskosten
voor publiekrechtelijke verplichtingen worden in beginsel niet door de
overheid vergoed.
185. Van waar de grote marge € 100.000–€ 300.000, zo vragen deze leden.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 183.
186. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze telecomproviders zijn betrokken bij de totstandkoming van de wet en
187. hoe financiële compensatie is geborgd voor de meerkosten ten
gevolge van de uitvoering van deze wet.
Verwezen wordt naar het antwoord op vragen 183 en 184.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

64

II. ARTIKELSGEWIJS
Tweede lid
188. De leden van de VVD-fractie vragen of onder de verplichting tot het
aanleveren van gegevens alleen de telecomdata van telefoons valt of ook
andere apparaten daartoe worden gerekend die verbinding maken met
mobiele netwerken.
Het wetsvoorstel ziet op de gegevens van alle eindapparaten die
verbinding maken met de mobiele netwerken. Met het mobiele netwerk
zijn uiteraard, naast mobiele telefoons ook allerhande andersoortige
apparaten verbonden, bijvoorbeeld slimme sensoren in de industrie.
Daarom kan binnen dit kader in de aanwijzing worden gespecificeerd
welke gegevens de aanbieder moet weglaten. Waar mogelijk zal met de
aanbieders worden bezien of niet-relevante apparaten geautomatiseerd
kunnen worden geïdentificeerd, zodat deze gegevens niet hoeven te
worden verwerkt en/of automatisch kunnen worden verwijderd zodat deze
niet aan de overheid verstrekt worden. Dit komt zowel de dataveiligheid
als de regeldruk ten goede.
189. De leden SP-fractie vragen wat het praktisch nut is van een categorisering als «landen in Azië», wanneer men bedenkt dat dit een continent
betreft met meer dan 4,4 miljard inwoners wonende op meer dan 44,5
miljoen vierkante kilometer, ook gezien het feit de mate waarin «landen in
Azië» zijn getroffen door COVID-19 per land radicaal verschilt. Deze leden
vragen de regering de zin hiervan nog eens toe te lichten.
De indeling van buitenlandse telefoonnummers in 9 categorieën is
gekozen zodat we garanderen dat er genoeg bruikbare informatie
verzameld wordt over de aantallen in een gemeente. De aantallen van
herkomst zijn gelijkwaardig aan de aantallen van herkomst gemeente. We
kiezen voor het apart nemen van buurlanden omdat dit bij sommige
gemeenten in de grensstreek en rond havens en luchthavens aanzienlijke
aantallen zijn. We kiezen voor werelddelen omdat de fase van de
pandemie behoorlijk verschilt tussen de werelddelen. Natuurlijk verschilt
het ook binnen een werelddeel, maar bij het kiezen van meer, kleinere
categorieën (zoals landen in Azië) is er een kans dat het getelde aantal
onder de 15 blijft en om die reden niet wordt doorgegeven. We gaan
ervan uit dat als een bepaald land van herkomst belangrijk is voor de
bestrijding, dit per situatie door de gemeente, GGD of veiligheidsregio’s
kan worden vastgesteld.
190. De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat een minimumaantal
van vijftien wordt gehanteerd. Zij vragen de regering aan te geven wat er
mis zou gaan wanneer voor een hoger aantal als 25, 50 of 100 zou worden
gekozen.
De gekozen drempelwaarde is een ervaringscijfer vanuit CBS. Bij
bevolkingsstatistieken wordt de drempelwaarde van 10 gehanteerd. Voor
de veiligheid is hier gekozen voor een waarde 15, zodat we zeker weten
dat onthulling is uitgesloten. Doordat dit risico al is uitgesloten, zal het
verhogen van de drempelwaarde geen winst opleveren in de vorm van
meer bescherming en zal het enige resultaat van verhoging van de
drempelwaarde, verlies aan informatie zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

65

Derde lid
191. De leden van de VVD-fractie vragen of het CBS bezig is met het
ontwikkelen van de benodigde systemen om de verwerking van de
verzamelde gegevens mogelijk te maken. Zo ja, ligt deze ontwikkeling op
schema? Is de verwachting dat het CBS hier bij de inwerkingtreding van
het wetsvoorstel over kan beschikken? Heeft het CBS hierbij gebruik
gemaakt of samengewerkt met reeds bestaande vergelijkbare initiatieven?
Zo ja, welke?
Ja, de benodigde systemen worden ontwikkeld en zullen gereed kunnen
zijn bij de inwerkingtreding van het wetsvoorstel. Er is immer ook al
kennis op gedaan in de pilots. Hiervoor wordt ook verwezen naar het
antwoord op vraag 112 van de PvdD-fractie.
Vierde lid
192a. De leden van de VVD-fractie onderschrijven de noodzaak van het
uitsluiten van het delen van de verzamelde gegevens met andere
organisaties naast het RIVM. Deze leden vragen hierbij op welke wijze de
gedefinieerde doelstelling bij het gebruik van de gegevens, «de
bestrijding van het novel coronavirus», precies moet worden opgevat.
Kan de regering dat nader specificeren?
Het RIVM heeft bij de huidige bestrijding van het coronavirus behoefte
aan de tellingen, per uur, per gemeente, van het totaalaantal mobiele
telefoons dat daar aanwezig is, verdeeld naar afgeleide herkomst. Deze
gegevens mogen door het RIVM alleen worden gebruikt ten behoeve van
haar taak ter bestrijding van het coronavirus. Zoals ook is toegelicht bij
het wetsvoorstel gaat het om het verkrijgen van een beeld van risicocontacten op populatieniveau (niet op individueel niveau) om GGD’en te
waarschuwen en te adviseren over handelingsperspectief voor landelijk
en lokaal bestuur. Doel is dus om 1) signalen af te kunnen geven en 2) de
effecten van maatregelen te kunnen monitoren. Dit betreft bijvoorbeeld de
vraag of een advies/maatregel alleen in de spits wordt opgevolgd door de
bevolking.
192b. Welke gevolgen zijn mogelijk naar aanleiding van de conclusies die
het RIVM op basis van deze gegevens trekt? Bestaat er een mogelijkheid
dat beleidsmaatregelen of besluiten genomen door andere organisaties,
zoals de politie of gemeenten, een gevolg zijn van de door het RIVM
verzamelde gegevens? Zo ja, kan de regering toelichten om welke
maatregelen dit zou kunnen gaan?
De meerwaarde van de gegevensverzameling zit in het opsporen van
afwijkingen ten opzichte van de trend, de zogenoemde bijzonderheden.
Het opsporen van afwijkingen is niet mogelijk met een wet waarbij
gegevens af en toe verzameld worden.
Bij een eventuele vraag van gemeente, GGD en/of veiligheidsregio zal het
RIVM informatie geven voor de betreffende gemeente. Bij detectie van
bijzonderheden zal het RIVM actief contact opnemen met de desbetreffende gemeente, GGD, veiligheidsregio.
De te nemen acties voor preventie van COVID-19 en de bestrijding van het
coronavirus worden bepaald door de gemeente, GGD, en veiligheidsregio.
Een actie zou kunnen bestaan uit het gericht ontmoedigen van bezoek
zodat ongewenste drukte niet wordt herhaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

66

Vijfde lid
193. De leden van de VVD-fractie wijzen op de noodzaak om de verzamelde gegevens niet langer te bewaren dan voor het gestelde doel, het
verkrijgen van inzicht in de verspreiding van het nieuwe coronavirus,
noodzakelijk is. Op welke wijze wordt toezicht gehouden op het veilig
vernietigen van de verzamelde gegevens door de aanbieders of door het
CBS?
AT zal ingevolge artikel 15.1 van de Telecommunicatiewet toezicht houden
op de naleving van het voorgestelde artikel 14.7, waaronder ook valt de
vernietiging van de gegevens door de aanbieders, het CBS en RIVM
overeenkomstig het derde en vijfde lid.
194. Geldt de verplichting voor het vernietigen van locatiegegevens
eveneens voor het CBS?
Het CBS ontvangt geen verkeers- en locatiegegevens, maar uitsluitend de
tellingen per uur, per gemeente, uitgesplitst naar afgeleide herkomst.
Deze gegevens worden per aanbieder aangeleverd en moet het CBS op
grond van het vijfde lid vernietigen zodra zij de gegevens per aanbieder
heeft samengevoegd tot 1 dataset. Zodra deze gecombineerde set van
gegevens niet langer nodig is voor de taak van het RIVM moet het CBS
deze gegevens vernietigen, en in ieder geval een jaar nadat de aanbieders
de gegevens hebben verstrekt.
195. Welke toetsing is voorzien op het correct gebruik van de gegevens?
Wie controleert of de gegevens die het CBS samenvoegt niet herleidbaar
zijn tot een persoon?
De gegevens waar het CBS de beschikking over krijgt zijn niet herleidbaar
tot personen. Het CBS mag vanwege de duidelijke doelbinding in het
eerste lid de gegevens bovendien alleen samenvoegen en bewerken ten
behoeve van de wettelijke taak van het RIVM bij de bestrijding van het
coronavirus. Het AT houdt toezicht op de correcte naleving van artikel
14.7.
196. De regering geeft aan dat, hoewel er studies bestaan die de theoretische mogelijkheid aantonen om in bepaalde gevallen geaggregeerde
locatiedata te herleiden tot identificeerbare natuurlijke personen, het
redelijkerwijs niet te verwachten valt dat de verwerkingsverantwoordelijke
of andere persoon deze middelen gebruikt. Kan de regering meer
zekerheid bieden dat dit niet gebeurt?
De gegevens worden uitsluitend gedeeld met het CBS en het RIVM, en
deze partijen wordt bovendien in artikel 14.7, eerste lid, verboden de
gegevens voor andere doeleinden te gebruiken dan het leveren van
informatie die het RIVM nodig heeft bij de bestrijding van het coronavirus.
Hier vloeit direct uit voort dat het deze partijen dus ook verboden is te
proberen de anonieme tellingen terug te herleiden tot identificeerbare
natuurlijke personen, als dat technisch al mogelijk zou zijn. Verwezen
wordt ook naar het antwoord op vraag 16 van de CDA-fractie.
197. Hoe wordt gedefinieerd of bepaald wanneer de «gecombineerde
gegevens niet meer nodig zijn» voor de taak van het RIVM? Op welke
wijze verhoudt deze definitie zich tot de op dit moment beschikbare
informatie over de incubatie- en verspreidingsperiode van het nieuwe
coronavirus, welke aanzienlijk korter is dan de in het wetsvoorstel
voorgestelde maximale bewaringstermijn van één jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

67

Communiceren van bijzonderheden heeft een meerwaarde ten opzichte
van het communiceren van standaard patronen, daarom is het noodzakelijk om te vergelijken met eerdere momenten (dat is de standaard), en
de mogelijkheid te hebben hiertoe. Het is nodig om actuele tellingen te
kunnen vergelijken met tellingen van vóór een versoepeling of aanscherping van maatregelen. Daarnaast kunnen trends en gemiddelden
over een relevante periode alleen in kaart worden gebracht als het CBS en
RIVM de anonieme tellingen over een langere periode kunnen bewaren.
Indien er aan de hand van de tellingen besloten wordt tot het versoepelen
of juist aanscherpen van maatregelen, dient dit ook te verantwoorden te
zijn bij een evaluatie. Ook voor deze evaluatie is het belangrijk om
berekeningen opnieuw, stap voor stap, te kunnen controleren. De
bewaartermijn van een jaar is een minimale ondergrens om zaken te
kunnen terug rekenen.
198. De leden van de CDA-fractie merken op dat de bewaartermijn in ieder
geval gemaximeerd op een jaar na verstrekking: «de aanwijzing kan nader
specificeren wanneer de gegevens moeten worden vernietigd». Kan de
regering toelichten waarom data uiterlijk een jaar bewaard moeten
blijven, en waarom bijvoorbeeld een maand niet toereikend is?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 197.
199. Het is de leden van de SP-fractie onduidelijk welk belang er zou
kunnen zijn in het volgen van uiterste bewaartermijn van een jaar voor de
gegevens. Gezien de, toegegeven beperkt geformuleerde doelstellingen
van de regering, zou data na bijvoorbeeld twee maanden niet meer
praktisch bruikbaar moeten zijn, omdat deze dan voor virusbestrijding
hopeloos verouderd is. Deze leden vragen waarom is gekozen vast te
houden aan een jaar en waarom deze keuze niet beter is onderbouwd.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 197.
200. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar een nadere
onderbouwing van de maximumbewaartermijn van een jaar. Zij vragen of
een termijn van een aantal weken niet veel meer in lijn is met de intentie
van de wet.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 197.
201. De leden van de PvdD-fractie vragen de regering aan te geven
waarom naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van
Raad van State niet is besloten de bewaartermijn aan te passen?
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft niet geadviseerd de
termijn aan te passen, maar om de keuze voor maximaal een jaar nader te
motiveren. Hieraan is gevolg gegeven door de toelichting op het vijfde lid
aan te vullen.
Zesde en zevende lid
202. De leden van de VVD-fractie lezen welke dwingende aanwijzingen de
Minister in het wetsvoorstel aan de aanbieders kan opleggen. Daarbij kan
ook worden aangewezen dat informatie wordt verstrekt uit de periode
voorafgaand aan de (vermoedelijke) introductie van het nieuwe coronavirus in Nederland. Deze leden begrijpen dat dit wenselijk is om vergelijkingsmateriaal te verkrijgen. Zij vragen de regering of er andere mogelijkheden of andere databases bestaan om een dergelijke vergelijking te
kunnen maken tussen bijvoorbeeld bewegingspatronen in een bepaalde
maand dit jaar ten opzichte van dezelfde maand in het afgelopen jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

68

Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 181 van de PvdD-fractie.
203. De leden van de GroenLinks-fractie vragen om een nadere toelichting
op de mogelijkheid om informatie op te vragen vanaf 1 januari 2020. Hoe
helpt dit bij het bereiken van de beoogde doelen van het wetsvoorstel?
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 181 van de PvdD-fractie.
204. De leden van de SP-fractie vragen waarom is gekozen de data
beschikbaar te laten zijn vanaf 1 januari 2020, nog ver voor de eerste
maatregelen rond COVID-19 van kracht waren in Nederland.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 181 van de PvdD-fractie.
205. Deze leden vragen of het niet logischer is de ingangsdatum van het
wetsvoorstel te kiezen.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 181 van de PvdD-fractie.
Gelet op de behoefte van het RIVM is dit niet wenselijk. Het is belangrijk
om de nu gemeten verplaatsingen te kunnen afzetten tegen de tellingen
uit andere fases met andere intensiteit aan maatregelen. Zo kunnen de
effecten van maatregelen effectiever worden gemeten.
206. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom de regering een
nulmeting nodig acht.
207. Voorts vragen zij waarom niet een later moment dan 1 januari 2020 is
gekozen als aanvangsdatum. Hoe verhoudt deze datum zich tot het
legaliteitsbeginsel. Waarom wordt het überhaupt noodzakelijk geacht data
die verder terug ligt te gebruiken? Betekent dit dat naast het doorbreken
van de keten van besmettingen ook het onderzoeken van oude gegevens
een doel is van deze wet? Zo ja, waar kunnen genoemde leden dit
terugvinden in de memorie van toelichting? Zo nee, waarom wordt niet
gekozen voor de invoerdatum van de wet dan wel twee weken voorafgaand aan de invoerdatum van de wet als aanvangsdatum van de
verplichting.
Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 181 van de PvdD-fractie.
Achtste lid
208. De leden van de CDA-fractie merken op dat de Kamer elke zes
maanden wordt geïnformeerd over de doeltreffendheid van de informatieverstrekking op grond van een opgelegde verplichting. Staat de regering
in deze rapportage behalve bij doeltreffendheid ook stil bij eventuele
andere bijeffecten van de wet?
De regering zegt hierbij toe om ook eventuele neveneffecten in de
evaluatie te betrekken en de Kamer hierover te informeren.
209. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering kan rapporteren
over de doelmatigheid van het wetsvoorstel, wanneer de doelen niet
helder zijn vastgelegd.
De regering zal in de evaluatie in ieder geval ingaan op de wijze waarop
het CBS de gegevens heeft bewerkt en in welke vorm zij deze aan het
RIVM heeft verstrekt (type rapportages) en op de wijze waarop het RIVM
de gegevens heeft toegepast (bijvoorbeeld in het geven van signalen aan
de GGD of in het adviseren van het kabinet bij het versoepelen dan wel
aanscherpen van maatregelen ter bestrijding van het coronavirus). Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

69

doel is wat de regering betreft helder: het ondersteunen van het RIVM bij
haar werkzaamheden bij de bestrijding van het coronavirus. De taak van
het RIVM bij de bestrijding van een epidemie is bewust open geformuleerd in artikel 6c van de Wet publieke gezondheid, omdat op voorhand
geen meetbare doelen zijn voor te schrijven bij een dergelijke taak. Wel
zijn in de toelichting en de beantwoording van de vragen voorbeelden
gegeven van toepassingen die het RIVM bij het stellen van deze informatiebehoefte voor ogen ziet.
210. Deze leden zijn verder verontrust door het feit dat de regering na de
eerste informatiemoment na zes maanden stelt in voorkomend geval elke
zes maanden daarna te rapporteren. Zij vragen hoe dit zich verenigt met
de vervaldatum van het wetsvoorstel na een jaar, zoals vastgelegd in het
artikel II, tweede lid 2.
De evaluatiebepaling schrijft in ieder geval voor dat de Kamer een half
jaar na het opleggen van een verplichting wordt geïnformeerd over de
doelmatigheid. Hoe vaak een evaluatie zal worden gehouden hangt af van
de geldigheidsduur van de wet.
Uiteraard zal de doelmatigheid ook aan bod komen wanneer het kabinet
na een jaar de vervaldatum van de wet wil verlengen, de noodzaak
daartoe zal immers moeten worden onderbouwd. Die onderbouwing heeft
echter als zwaartepunt de noodzaak van verlenging: waarom is voortzetting van de informatieverstrekking nodig voor de komende periode.
Hierbij wordt dus vooruitgekeken. De evaluatiebepaling heeft duidelijk als
zwaartepunt om terug te kijken naar het afgelopen halfjaar en daar lessen
uit te trekken. Indien daaruit blijkt dat de informatieverstrekking niet nuttig
is geweest zal dit echter uiteraard meespelen in het antwoord op de vraag
of verlenging nodig is, of dat de vervaldatum juist naar voren moet
worden gehaald.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 479, nr. 7

70