Advies Commissie
NLQF - EQF
Introductie van het Nederlands
Nationaal Kwalificatiekader NLQF in
nationaal en Europees perspectief
Mei 2011

Colofon

Titel

Advies Commissie NLQF - EQF

Auteur

Commissie NLQF - EQF

Versie

1.0

Datum

Mei 2011

CINOP
Postbus 1585
5200 BP ’s -Hertogenbosch
Tel: 073-6800800
Fax: 073-6123425
www.cinop.nl

© CINOP 2011
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke
andere wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoudsopgave
Inleiding....................................................................................................................... 1
DEEL I........................................................................................................................... 2
Begrippenkader ........................................................................................................... 3
1

De Europese context; het European Qualifications Framework for Lifelong

learning EQF ................................................................................................................ 5
2

3

Het Nederlands nationaal kwalificatiekader NLQF............................................. 6
2.1
Wat is het doel van het NLQF? ...................................................................... 6
2.2

Wat is het NLQF NIET?.................................................................................. 6

2.3

Ontwikkelproces ........................................................................................... 7

Werkwijze commissie NLQF EQF.......................................................................... 9

DEEL II .......................................................................................................................10
4

Beschrijving van de leerresultaten van de gereguleerde kwalificaties ..........11

5

Het NLQF..............................................................................................................13
5.1

De niveaubeschrijvingen ............................................................................. 13

5.2

Inschaling van kwalificaties......................................................................... 13

5.3

Generieke inschaling van de gereguleerde kwalificaties ............................... 14

5.4

Individuele inschaling van gereguleerde kwalificaties................................... 16

5.5

Inschaling van overige kwalificaties............................................................. 17

5.6

Registratie.................................................................................................. 18

5.7

De koppeling van het NLQF aan het EQF ..................................................... 18

5.8

Geldigheidsduur van een classificatie .......................................................... 18

5.9

Schematisch overzicht generieke inschaling in het NLQF.............................. 19

Schematisch overzicht generieke inschaling in het NLQF .....................................20
6

Het Nationaal Coördinatiepunt NLQF.................................................................21

7

NAWOORD............................................................................................................23

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

I

Inleiding
In navolging van een Europese ontwikkeling en aanbeveling van het Europees Parlement
en de Raad is een Nederlands nationaal kwalificatiekader ontwikkeld, het NLQF.
Het NLQF bevat een weergave van alle niveaus van alle onderwijssectoren. Bij de
constructie ervan zijn die vertegenwoordigers uit al deze sectoren betrokken die
deskundig zijn voor hun eigen sector en de belangen hiervan vertegenwoordigen. De
realisatie van het NLQF is een complex proces geweest. Een onafhankelijke deskundig
advies aan de minister door de commissie NLQF EQF, onder voorzitterschap van
prof. dr. F. Leijnse is dan ook noodzakelijk voordat de minister het NLQF kan vaststellen.
Daarnaast geldt dat de inrichting van een Nationaal Coördinatiepunt, het NCP NLQF een
integraal onderdeel uitmaakt van de implementatie van het NLQF. De commissie NLQF
EQF, is gevraagd advies uit te brengen over de taak van het op te richten NCP. Het
instellingsbesluit betreffende de commissie en de toelichting hierop treft u aan als
bijlagen 1 en 2.
Dit document is opgedeeld in twee delen. Deel I start met een begrippenkader,
noodzakelijk voor een goed begrip van de gebruikte termen. Voorts wordt in het eerste
deel een toelichting gegeven op het NLQF en de ontwikkeling ervan. Vervolgens wordt
beschreven hoe de commissie te werk is gegaan. Deel twee gaat dieper in op het NLQF en
het NCP NLQF en o mvat de adviezen dienaangaande.
De volgende documenten zijn onlosmakelijk aan dit advies verbonden:
•

NLQF met leeswijzer.
Beschrijving leerresultaten gereguleerde kwalificaties.

•

Notitie NCP NLQF.

•

De volgende documenten dienen ter illustratie:
•

Vergelijking NLQF – EQF.

•

Vergelijking NLQF – Dublin descriptoren.
Notitie consultatie.

•

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

1

DEEL I

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

2

Begrippenkader
In dit advies zijn de volgende definities van belang:
Kwalificatie

Het resultaat van een door een bevoegde instantie verricht
gevalideerd beoordelingsproces, waarin wordt vastgesteld dat
een geheel van leerresultaten aan vooraf bepaalde
standaarden voldoet.

Gereguleerde

De kwalificaties die door het Ministerie van OCW, en daar

kwalificaties

waar het kwalificaties voor voedsel, natuur en leefomgeving
betreft, door het Ministerie van ELI worden gereguleerd.
Hieronder vallen de kwalificaties in het voortgezet onderwijs,
het middelbaar beroepsonderwijs, het hoger onderwijs en de
volwasseneneducatie.

Overige kwalificaties

Alle andere kwalificaties dan de kwalificaties die worden
gereguleerd door het Ministerie van OCW, en daar waar het
kwalificaties voor voedsel, natuur en leefomgeving betreft,
door het Ministerie van ELI.

Bevoegde instantie

De instantie die het diploma of certificaat ondertekent, dan
wel op andere wijze verantwoordelijk is voor de vaststelling
dat de leerresultaten van een individu aan de standaarden
van de kwalificatie voldoen.

Leerresultate n

Beschrijvingen van wat iemand kent en kan doen na de
voltooiing van een leerproces.
In het NLQF worden leerresultaten beschreven in termen van
kennis, vaardigheden en zelfstandigheid en
verantwoordelijkheid, alle binnen een vastgestelde context.

Context

De contextbeschrijvingen van de niveaus zijn samen met de
beschreven kennis bepalend voor de moeilijkheidsgraad van
de vaardigheden.

Kennis

Kennis is het geheel van feiten, beginselen, theorieën en
manieren van werken dat verband houdt met een beroep o f
een kennisdomein.

Vaardigheden

Cognitieve vermogens (logisch, intuïtief en creatief denken)
en praktische vermogens (psychomotorische vaardigheden in
toepassing van methodes, materialen, hulpmiddelen en
instrumenten) om binnen een gegeven context:
•
kennis te reproduceren, analyseren, integreren,
evalueren, combineren en toe te passen in een beroep of
•

kennisdomein;
problemen te onderkennen en op te lossen;

•

zich te kunnen ontwikkelen, zelfstandig of met

•

begeleiding;
informatie te verkrijgen, verzamelen, ve rwerken,
combineren, analyseren en beoordelen;

•

te communiceren op basis van de in de context geldende
conventies.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

3

Zelfstandigheid en

Het bewezen vermogen om samen te werken met anderen en

verantwoordelijkheid

de verantwoordelijkheid te dragen voor eigen werk- en
studieresultaten en/of dat van anderen.

Classificeren

Het door het NCP NLQF inschalen van een kwalificatie op één
van de NLQF-niveaus.

Voordragen

Het verzoek van een bevoegde instantie aan het NCP NLQF
om een kwalificatie te classificeren in het NLQF.

Registratie

Het vastleggen in een openbaar register van gegevens van
een kwalificatie die door het NCP NLQF voorzien is van een
niveauaanduiding.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

4

1

De Europese context; het European Qualifications
Framework for Lifelong learning EQF
Met de ontwikkeling van het Nederlandse nationaal kwalificatiekader (NLQF) volgt
Nederland een Europese ontwikkeling.
Het European Qualifications Framework (EQF) is een kwalificatiekader dat bestaat uit acht
niveaus van leerresultaten. Leerresultaten zijn beschrijvingen van wat iemand kent en
kan doen na de voltooiing van een leerproces. Deze leerresultaten worden in het EQF
beschreven in termen van kennis, vaardigheden en competenties. De aanbeveling van het
Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het EQF voor een leven lang leren
werd officieel van kracht in april 2008 (zie bijlage 1 C).
Door middel van het EQF kunnen de niveaus van kwalificaties van verschillende landen
beter met elkaar vergeleken worden. De (descriptoren van de) acht niveaus dienen als
referentie voor alle niveaus van kwalificaties, ongeacht de vorm waarin deze worden
aangeboden.
Het EQF levert door deze vergelijkingsmogelijkheid een bijdrage aan meer transparantie
van de verschillende onderwijssystemen van de EU-landen en tot het vergroten van de
deelname aan een levenlang leren. Als binnen Europa kwalificaties van verschillende
landen met elkaar vergeleken kunnen worden door ze te relateren aan één
referentiekader, draagt dat bij aan de internationale mobiliteit van studenten en
werknemers. Studenten kunnen bijvoorbeeld eenvoudiger een stage uitvoeren bij een
buitenlands leerbedrijf, of (een deel van) een opleiding in het buitenland volgen.
Werknemers met een diploma op zak met daarop een EQF aanduiding kunnen wellicht
gemakkelijker aan de slag in een ander EU-land.
Landen die gevolg geven aan deze aanbeveling hebben de intentie uitgesproken om
uiterlijk in 2010 hun nationale kwalificatieniveaus te koppelen aan het EQF, uiteraard op
basis van vrijwilligheid. Vanaf 2012 is het de bedoeling om op ieder diploma een
verwijzing naar het EQF niveau te vermelden.
Op dit moment werken 31 Europese landen aan de ontwikkeling of de verbetering van
een nationaal kwalificatiekader mede met als doel de niveaus van deze kaders te
koppelen aan de niveaus van het European Qualifications Framework (EQF).
Tot op heden hebben vier landen de koppeling gerealiseerd: Ierland, Malta, UK en
Frankrijk. Het is de verwachting dat in 2011 nog ruim 20 landen, waaronder Nederland,
de koppeling afronden. De overige la nden volgen spoedig daarna. Naast de EU landen zijn
er zeker 15 EU-partnerlanden die deze ontwikkeling volgen, variërend van verkenning tot
en met wetgeving.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

5

2

Het Nederlands nationaal kwalificatiekader NLQF
Het Nederlands nationaal kwalificatiekader NLQF is een (nieuwe) beschrijving van de
kwalificatieniveaus in Nederland in termen van leerresultaten. Kwalificaties worden
ingeschaald in het NLQF en krijgen daarmee een niveauaanduiding. Het kwalificatiekader
bestaat uit een verzameling beschrijvingen van leerresultaten waarop de kwalificatie is
gebaseerd. Leerresultaten zijn beschrijvingen van wat iemand kent en kan doen na de
voltooiing van een leerproces.
Het NLQF omvat enerzijds de door het Ministerie van OCW gereguleerde kwalificaties
(behaalde leerresultaten) en (waar het voedsel, natuur en leefomgeving betreft) de door
het Ministerie van ELI gereguleerde kwalificaties. Deze gereguleerde kwalificaties worden
generiek in het NLQF geclassificeerd en van een niveau-aanduiding voorzien.
Anderzijds zijn er vele niet door de beide ministeries gereguleerde kwalificaties
(diploma’s, certificaten, etc.) die op de arbeidsmarkt een duidelijk civiel effect hebben. De
classificatie van deze kwalificaties zal plaatsvinden op verzoek van de instantie die
verantwoordelijk is voor de uitgifte van de diploma’s en certificaten, hetgeen doorgaans
ook de instantie is die de onderliggende opleiding verzorgt.

2.1

Wat is het doel van het NLQF?
Een NLQF niveau-aanduiding versterkt het civiel effect van kwalificaties. Door zowel de
door de departementen gereguleerde kwalificaties als de overige kwalificaties onder te
brengen in één kader, geeft het NLQF inzicht in de niveaus van de in Nederland
aangeboden kwalificaties in hun onderlinge verhouding.
De doelen van het NLQF kunnen als volgt worden samengevat:
•

het vergroten van de transparantie binnen het Nederlandse onderwijslandschap;

•
•

het vergroten van de transparantie tussen kwalificaties binnen Europa;
het vergroten van de vergelijkbaarheid van niveaus van kwalificaties;

•

het stimuleren van het denken in termen van leerresultaten als bouwsteen van

•

kwalificaties;
het stimuleren van een leven lang leren voor mensen van alle leeftijden;

•

het vergroten van de transparantie van leerroutes;

•

het vergroten van inzicht van spelers op de arbeidsmarkt in het niveau van de
kwalificaties;

•

het vergemakkelijken van de communicatie tussen alle betrokkenen in onderwijs en
arbeidsmarkt.

2.2

Wat is het NLQF NIET?
Het NLQF geeft transparantie maar doet ook veel niet. Het NLQF is een (nieuwe)
beschrijving van de Nederlandse kwalificatieniveaus, het is geen herziening van het
Nederlandse onderwijsstelsel. Een NLQF niveau aanduiding geeft geen recht op titels of
graden. NLQF niveaus zijn niet gebonden aan onderwijssectoren. In- en
doorstroomrechten worden niet geregeld in het NLQF Deze zijn afhankelijk van een
veelheid aan factoren zoals de gedetailleerde inhoud van een kwalificatie. Het NLQF is niet
geschikt om dit detailniveau weer te geven.
Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

6

Het begrip startkwalificatie is niet verwerkt in het NLQF, omdat een startkwalificatie niet
aan een niveau gebonden is. Een startkwalificatie is het minimale onderwijsniveau dat
nodig is om serieus kans te maken op duurzaam geschoold werk in Nederland. Een vmbo
diploma geeft wel toegang tot de vervolgopleiding mbo, maar wordt niet gezien als
startkwalificatie. Een mbo- diploma geldt wel als startkwalificatie met uitzondering van
niveau 1 (assistent beroepsbeoefenaar). Een havo- of vwo-diploma valt ook onder de
norm van startkwalificatie. Men mag er niet zonder meer van uitgaan dat de genoemde
startkwalificaties hetzelfde niveau hebben; mbo-2 heeft niet hetzelfde eindniveau als havo
of vwo.

2.3

Ontwikkelproces
Stuurgroep
Het NLQF is sinds november 2009 in ontwikkeling in opdracht van de stuurgroep EQF.
Deze stuurgroep heeft de ontwikkeling van het NLQF begeleid en is samengesteld uit de
directeur BVE, tevens voorzitter (tevens voorzitter), Jeanette Noordijk, de directeur HO&S
Ron Minnée, de plaatsvervangend directeur VO Roel Endert, de directeur PLW Rikie
Seerden, later ve rvangen door hoofd van de unit leven lang leren Regina Kleingeld, en de
directeur Kennis van LNV (nu ELI) Janny Gooijer.

Expertgroep
De ontwikkeling heeft plaatsgevonden in samenwerking met een expertgroep. Deze
expertgroep was samengesteld uit medewerkers van SLO als experts van het voortgezet
onderwijs, medewerkers van de Mbo-raad en Colo en CINOP als experts van het
middelbaar beroepsonderwijs, een medewerker van het Bologna Secretariaat en een
medewerker van de NVAO als experts van het hoger onderwijs en de directeur van
Paepon en een vertegenwoordiger van de financiële sector als experts van de particuliere
kwalificaties.

Stakeholders
Tijdens het ontwikkelproces zijn op meerdere momenten bijeenkomsten geweest met
mensen uit het onderwijsveld om de documenten te testen en te verfijnen. In het najaar
van 2010 hebben er zes regionale informatiebijeenkomsten plaatsgevonden, bezocht door
een kleine tweehonderd vertegenwoordigers van alle sectoren. De belangstellenden
varieerden van leden van colleges van bestuur tot beleidsmakers en uitvoerders van
zowel aanbieders van gereguleerde kwalificaties als aanbieders van overige kwalificaties.
Deze informatieronde is gevolgd door een eerste consultatie via de website
www.NLQF.nl.
De resultaten van deze informatie en consultatieronde zijn verwerkt tot de eerste ve rsie
van de volgende documenten welke zijn aangeboden aan de commissie Leijnse:

Matrix
De door de departementen gereguleerde kwalificaties vormen algemeen erkende vaste
waarden en zijn daarom als vertrekpunt gekozen bij de ontwikkeling van het NLQF. Het
Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft in voortdurend overleg met
het onderwijsveld deze maatschappelijk erkende diplomaniveaus beschreven in een
matrix in termen van leerresultaten. Voor het begrippenkader gebruikt in deze

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

7

beschrijvingen is gekeken naar de termen zoals ze in de verschillende onderwijssectoren
gebruikt worden en de begrippen zoals ze in het EQF en in buitenlandse kwalificatiekaders
zijn gehanteerd. Uiteindelijk zijn de bestaande kwalificaties beschreven in de volgende
descriptorenelementen: context, kennis, vaardigheden en zelfstandigheid en
verantwoordelijkheid. Binnen de vaardigheden worden de volgende vaardigheden
onderscheiden: toepassen van kennis, probleemoplossende vaardigheden, leer- en
ontwikkelvaardigheden, informatievaardigheden en communicatievaardigheden. Deze
matrix is na de tweede consultatie aangepast tot het document ‘Beschrijvingen
leerresultaten gereguleerde kwalificaties’.

NLQF met leeswijzer
Nadat de bestaande kwalificaties op een eenduidige manier zijn beschreven bleek het
mogelijk deze te vergelijken en te groeperen in negen niveaus: een instroomniveau en
niveau één tot en met acht. Deze niveaubeschrijvingen vormen samen het NLQF. Een
leeswijzer is geschreven als toelichting op de matrix en het NLQF.

Koppeling met het EQF
Het NLQF is mede ontwikkeld om een koppeling te kunnen leggen tussen de niveaus van
het Nederlandse onderwijssysteem en de niveaus van het EQF. Deze koppeling is
weergegeven in een schema waarin tevens de positionering van de gereguleerde
kwalificaties ten opzicht van het de NLQF en EQF niveaus is weergegeven.

Notitie NCP NLQF
Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie bevelen de lidstaten aan om
ter ondersteuning van de koppeling van de kwalificatiesystemen aan het EQF een
nationaal coördinatiepunt in te richten Volgens deze aanbeveling kan een nationaal
coördinatiepunt tot taak hebben om
•
de nationale kwalificatieniveaus te relateren aan de niveaus van het EQF;
•

dit op een transparante wijze te doen en de resultaten hiervan bekend te maken;

•

zorg te dragen voor de toegang tot informatie aan belanghebbenden over hoe
nationale kwalificaties via de nationale kwalificatiesystemen verband houden me t het
Europees kwalificatiekader;

•

medewerking bevorderen van alle belanghebbenden met betrekking tot de koppeling
met het EQF.

De keuze om het NLQF ook open te stellen voor niet door de departementen gereguleerde
kwalificaties noodzaakt de ontwikkeling van criteria en procedures voor inschaling van
deze kwalificaties. Cap Gemini heeft in opdracht van PLW een verkennend onderzoek1
uitgevoerd. Dit onderzoek heeft mede tot input gediend voor de eerste versie van een
notitie over de inrichting van het NQP NLQF.

1

‘Advies ten behoeve van een koppeling van non- formele kwalificaties aan het Nederlandse Nationale Kwalificatie
Kader Leven Lang Leren (NKK/NLQF)’

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

8

3

Werkwijze commissie NLQF EQF
De commissie heeft acht bijeenkomsten gehouden. Allereerst heeft zij de aangeboden
documenten getoetst aan haar eigen opvattingen. Daaruit is een aantal wijzigingen
voortgevloeid, welke in een nieuwe consultatie aan het werkveld zijn voorgelegd.
Vervolgens is de commissie tot een advies gekomen over het geheel.
Tijdens deze bijeenkomsten is ook gesproken met de stuurgroep EQF en met buitenlandse
experts. Met de ontwikkeling van het NLQF volgt Nederland een Europees proces. Ten
behoeve van de coördinatie van dit proces is er op Europees niveau een EQF
Advisory Group ingericht. In deze adviesgroep zitten vertegenwoordigers van alle aan dit
proces deelnemende EU landen. Een van de doelstellingen van deze adviesgroep is het
ondersteunen van het proces om wederzijds vertrouwen te creëren tussen de
verschillende lidstaten met betrekking tot de ontwikkeling van de nationale
kwalificatiekaders en de koppeling ervan aan het EQF. Een van de afspraken in deze
EQF Advisory Group is dat het koppelingsproces wordt weergegeven in een
verantwoordingsdocument, het Referencing Report. De afspraak is tevens dat
onafhankelijke buitenlandse experts betrokken worden bij het proces van koppeling en
verantwoording. Nederland werkt samen met drie buitenlandse experts te weten Mike
Coles uit de UK, een van de grondleggers van het EQF, Wilfried Boomgaert uit
Vlaanderen, ook nauw betrokken bij de ontwikkeling van het EQF en Michael Schopf uit
Duitsland die nauw betrokken is bij de ontwikkeling van het Duitse nationale
kwalificatiekader.
Na verfijning zijn de documenten betreffende het NLQF breed voor een tweede consultatie
aangeboden. Mede op basis van de reacties op deze consultatie zijn de documenten
aangepast en komt de commissie tot een aantal adviezen. De volgende documenten zijn
als bijlage bij dit advies gevoegd:
Bijlage I:

Het instellingsbesluit met toelichting, de aanbeveling van de Europese
unie en de Europees vastgelegde beginselen inzake kwaliteitsborging;

Bijlage II:

Het NLQF met bijbehorende leeswijzer;

Bijlage III:

Beschrijving leerresultaten van gereguleerde kwalificaties;

Bijlage IV:

Tabel ter vergelijking niveaus NLQF en EQF;

Bijlage V:

Tabel ter vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren;

Bijlage VI:

Het Nationaal Coördinatiepunt NLQF;

Bijlage VII:

Resultaten NLQF consultatie voorjaar 2011.

De adviezen van de commissie zijn in de volgende hoofdstukken uitgewerkt.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

9

DEEL II

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

10

4

Beschrijving van de leerresultaten van de
gereguleerde kwalificaties
De door de departementen gereguleerde kwalificaties vormen algemeen erkende vaste
waarden en zijn daarom als vertrekpunt gekozen bij de ontwikkeling van het NLQF. Het
Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft in voortdurend overleg met
het onderwijsveld de leerresultaten van de gereguleerde kwalificaties beschreven.
Voor het begrippenkader, zoals gebruikt in deze beschrijvingen, is gekeken naar de
termen zoals ze in de verschillende onderwijssectoren gebruikt worden en de begrippen
zoals ze in het EQF en in buitenlandse kwalificatiekaders zijn gehanteerd. Uiteindelijk zijn
de bestaande kwalificaties beschreven in de volgende descriptorelementen: context,
kennis, vaardigheden, en zelfstandigheid en verantwoordelijkheid.
Uit de consultatie is met enige regelmaat naar voren gekomen dat technische
vaardigheden (techne) in de beschrijvingen mogelijkerwijs onderbelicht zijn en dat deze
te veel op cognitieve vaardigheden (episteme) gericht zouden zijn. De commissie kan hier
op dit moment geen uitspraak over doen maar adviseert om er in de evaluatie aandacht
aan te besteden.
De beschrijvingen betreffen volgende kwalificatietypen:

Volwasseneneducatie
Volwasseneneducatie kent zes niveaus. Niveau 1,2 en 3 betreft basiseducatie bestemd
voor autochtone en allochtone volwassenen die niet leerplichtig zijn en een
onderwijsachterstand hebben. Niveau 4, 5 en 6 betreft voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo). Vavo is tweedekansonderwijs, waarbij volwassenen alsnog
hun diploma of een deelcertificaat op het niveau van de theore tische leerweg van het
voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo, voorheen mavo), hoger algemeen
voortgezet onderwijs (havo) of het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo)
kunnen behalen.

Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo)
Het vmbo kent vier leerwegen in verschillende sectoren, de basis beroepsgerichte
leerweg, de kader beroepsgericht leerweg, de gemengde leerweg en de theoretische
leerweg .

Middelbaar beroepsonderwijs
Hiertoe behoren de beroepsopleidingen volgens de kwalificatiestructuur van de Wet
Educatie en Beroepsonderwijs, die door ROC's, AOC's vakinstellingen en daartoe erkende
niet bekostigde instellingen worden aangeboden. Deze kwalificatiestructuur kent vier
niveaus.

Havo/Vwo
Het algemeen secundair onderwijs kent twee niveaus. Het hoger algemeen vormend
onderwijs (havo) met vijf leerjaren en het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
(vwo) met zes leerjaren.
Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

11

Hoger onderwijs
Het hoger onderwijs heeft sinds 2005 het Europese Kwalificatieraamwerk Hoger Onderwijs
ingevoerd e n onderscheidt nu drie cycli. In de eerste cyclus kent men de Associate
Degree en de Bachelor graad, de tweede cyclus leidt op tot de Master graad en de derde
cyclus omvat het Doctoraat, de Ontwerper en de Medisch specialist. Binnen z owel de
Bachelor- als de Masteropleidingen zijn zowel een professionele oriëntatie als een
academische oriëntatie te onderscheiden.
In de beschrijving van de leerresultaten is er voor gekozen om een aparte beschrijving te
maken voor de beide oriëntaties van de Bacheloropleidingen. Het onderscheid is geen
onderscheid in kwalificatieniveau en leidt dus niet tot een verschil in niveau in het
NLQF/EQF maar is een onderscheid in kwalificatierichting. Dit onderscheid is in
overeenstemming met het rapport Veerman, waarin de (programmatische, niet de
institutionele) binariteit wordt gehandhaafd en geprezen. Het onderscheid past tevens in
het Bologna-akkoord en het WRR-rapport ‘Hoger Onderwijs in Fasen’. Het onderscheid uit
zich in uiteenlopende beschrijvingen, met name wat betreft de onderzoeksoriëntatie,
binnen hetzelfde niveau.
Binnen de in Nederland bekende masteropleidingen is het verschil in oriëntatie minder
pregnant aanwezig. Een onderscheid in beschrijving van de leerresultaten van de
professionele- en academische oriëntaties zoals bij de bachelor is dan ook niet gemaakt.

ADVIES A
De commissie adviseert de minster de leerresultaten zoals beschreven in het document
‘Beschrijving van leerresultaten van gereguleerde kwalificaties’ aan het NCP NLQF in
beheer te geven met de opdracht om:
•
•

na twee jaar de beschrijvingen te evalueren;
bij deze evaluatie stakeholders waaronder sociale partners en aanbieders van overige
kwalificaties uit te nodigen aan te geven of de beschrijvingen voldoende herkenbaar

•

blijken voor het veld;
bij deze evaluatie te onderzoeken of technische vaardigheden voldoende tot uiting
komen in de huidige beschrijvingen;

•

overige evaluaties en aanpassingen uit te voeren indien het NCP NLQF daar
aanleiding toe acht.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

12

5

Het NLQF

5.1

De niveaubeschrijvingen
De door de departe menten gereguleerde kwalificaties vormen algemeen erkende vaste
waarden en zijn daarom als vertrekpunt gekozen bij de ontwikkeling van het NLQF.
Nadat de bestaande kwalificaties op een eenduidige manier zijn beschreven bleek het
mogelijk deze met elkaar te vergelijken en te groeperen in negen niveaus; een
instroomniveau en niveau één tot en met acht. Deze niveaubeschrijvingen vormen samen
het NLQF.
De NLQF niveaus geven een indicatie van de complexiteit van de kwalificaties. Het
instroomniveau is het minst complex en niveau acht is het meest complex. De niveaus
zijn dusdanig opgebouwd dat een niveau minimaal de leerresultaten van de onderliggende
niveaus omvat. De aldus ontstane niveaus zijn niet homogeen en kennen geen vast ritme.
De descriptorelementen samen beschrijven binnen welke context en met welk type kennis
iemand op het betreffende niveau de kennis kan toepassen, problemen kan oplossen, zich
kan ontwikkelen, informatie kan verwerven en kan communiceren en welke
verantwoordelijkheid iemand op zich kan nemen.

ADVIES B
De commissie adviseert de minister de niveaubeschrijvingen van het NLQF vast te stellen
en het NCP NLQF opdracht te geven in aansluiting op advies A tevens de
niveaubeschrijvingen te evalueren en daarbij de stappen te hanteren zoals in advies A
genoemd.

5.2

Inschaling van kwalificaties
De NLQF-niveaubeschrijvingen vormen een referentiepunt om vast te stellen welk niveau
een kwalificatie heeft. Deze niveaus zijn niet bedoeld om een precieze en allesomvattende
beschrijving te geven van individuele kwalificaties. De niveaubeschrijvingen maken een
globale niveauvergelijking mogelijk van kwalificaties die in verschillende contexten zijn
behaald, zijn beschreven in leerresultaten en zijn voorzien van de vereiste
kwaliteitsborging.
Bij de inschaling wordt gebruik gemaakt van het ‘best fit’ principe. Dit houdt in dat een
kwalificatie niet aan alle beschrijvingen van een niveau hoeft te voldoen maar dat het
daar gepositioneerd wordt waar de kwalificatie het beste past. Dit maakt dat kwalificaties
van een meer algemeen karakter, bijvoorbeeld Havo, op een zelfde niveau gepositioneerd
kunnen worden als kwalificaties met een beroepsgericht karakter zoals mbo 4 kwalificaties.
De inschaling of classificatie van een kwalificatie in een NLQF nive au is gebaseerd op de
vergelijking van de vereiste leerresultaten van een kwalificatie met de NLQFniveaubeschrijvingen. De classificatie is niet gebaseerd op de lengte van een studie of de
hoeveelheid tijd die iemand heeft geïnvesteerd om de leerresultate n te behalen. Het

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

13

niveau van een kwalificatie is niet gebonden aan een bepaalde hoeveelheid
studiebelasting.
Het feit dat twee of meer kwalificaties zich op hetzelfde niveau in het NLQF bevinden
geeft aan dat de moeilijkheidsgraad van deze kwalificaties min of meer vergelijkbaar is.
Het betekent niet noodzakelijk dat deze kwalificaties dezelfde doelstellingen, inhoud of
leerresultaten hebben. Het betekent ook niet dat de kwalificaties gelijkwaardig of
uitwisselbaar zijn.
De NLQF-niveaus zijn niet gekoppeld aan een onderwijssector. Alle NLQF-niveaus staan
open voor alle kwalificaties van alle onderwijssectoren. Hierdoor zijn NLQF-niveaus ook
niet gekoppeld aan graden of titulatuur. Dit betekent bijvoorbeeld dat een kwalificatie op
niveau zes niet automatisch tot het hoger onderwijs behoort en het behalen van deze
kwalificatie dus niet automatisch recht geeft op een bachelor graad.
Doorstroomrechten binnen en tussen onderwijssectoren zijn geregeld in bestaande weten regelgeving. Het behalen van een kwalificatie die ingeschaald is in het NLQF betekent
daardoor niet automatisch toegang tot een kwalificatie op het naast hoger gelegen
niveau.

5.3

Generieke inschaling van de gereguleerde kwalificaties
De gereguleerde kwalificaties konden door de gekozen wijze generiek ingeschaald worden
in het NLQF. Hieronder volgt een beschrijving per gereguleerd type onderwijs hoe de
generieke inschaling heeft plaatsgevonden:

Volwasseneneducatie
Volwasseneneducatie kent zes niveaus. Niveau 1,2 en 3 betreft basiseducatie. De
leerresultaten van Basis Educatie niveau 1 liggen onder het niveau van de leerresultaten
van niveau 1 van het EQF en kunnen daarom niet aan het EQF gekoppeld worden. Er is
voor gekozen om dit niveau in het NLQF als instroomniveau te benoemen.
Niveau 4, 5 en 6 betreft voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo). Vavo is
tweedekansonderwijs, waarbij volwassenen alsnog hun diploma of een deelcertificaat op
het niveau van de theoretische leerweg van het voorbereidend middelbaar
beroepsonderwijs (vmbo, voorheen mavo), hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo)
of het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo) kunnen behalen. Dit maakt dat
deze kwalificaties zijn ingeschaald op het niveau van vmb tl, havo en vwo.

Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo)
Het vmbo kent vier leerwegen in verschillende sectoren. De basisberoepsgerichte leerweg
is ingeschaald op niveau één. De uitstroomniveaus van vmbo kader beroepsgericht, de
gemengde leerweg en de theoretische leerweg liggen dusdanig dicht bij elkaar dat deze
op één NLQF niveau (niveau twee) zijn gepositioneerd.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

14

Middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
Hiertoe behoren de beroepsopleidingen volgens de kwalificatiestructuur van de Wet
Educatie en Beroepsonderwijs, die door ROC's, AOC's en vakinstellingen en daartoe
erkende niet bekostigde instellingen worden aangeboden. Deze kwalificatiestructuur kent
vier niveaus. De mbo-niveaubepaling vindt plaats door de paritaire commissie van de
kenniscentra beroepsonderwijs (KBB’s), en wordt na toetsing door het coördinatiepunt
mbo vastgesteld door de minister van OCW of ELI. Uit verschillende onderzoeken is
gebleken dat deze mbo-niveaubepaling een grote consistentie vertoont. Dit heeft ertoe
geleidt dat de mbo-niveaus generiek zijn ingeschaald in het NLQF.
Indien een KBB van mening is dat voor een individuele kwalificatie een andere inschaling
is gewenst kan dit bij het NCP NLQF aangevraagd worden. Ook afzonderlijke opleidingen
(kwalificatieprofielen, opleidingsprofielen) kunnen zich met een verzoek tot beoordeling
tot het NCP NLQF wenden, ook wanneer het gereguleerde opleidingen betreft. Hierop
wordt in paragraaf 5.4 verder ingegaan.

Havo/Vwo
Havo en vwo zijn op respectievelijk niveau vier en vijf gepositioneerd op basis van de
weging van de niveaus van deze kwalificaties. De positionering van vwo op niveau vijf is
in internationaal verband bijzonder. De positionering van het school leaving certificate is
ook in andere Europese landen een discussiepunt waar door de Europese Commissie en
Cedefop later dit jaar nog aandacht aan besteed zal gaan worden door middel van een
Pear Learning Activity Niettemin adviseert de commissie het vwo op niveau vijf in te delen
en wel om de volgende redenen:
•

In vergelijking me t menig buitenland is het Nederlandse vwo van een hoog niveau.
Tal van landen kennen de praktijk van een foundation year ter voorbereiding op een
universitaire studie. Zo’n foundation year is in feite in het vwo geïncludeerd. In het
Verenigd Koninkrijk moeten studenten op het secundaire niveau bovenop het ordinary
level een aantal A-levels hebben behaald willen ze toegang krijgen tot goede
universitaire opleidingen, de Nederlandse incluis. In de Verenigde Staten vindt de
selectie grotendeels na afloop van het secundaire onderwijs plaats. Zo heeft in
California alleen de bovenste 15% van de jaargroep toegang tot het hoogste
universitaire niveau (d.i. de University of California met haar 9 campussen en dus niet
de zogeheten State Universities, State Colleges en Community Colleges). Nederland
heeft dus gekozen voor een pre -sele ctie op secundair niveau, tot uiting komend in
een vwo met a) een langjariger traject en b) een hoger niveau van secundaire

•

algemene vorming.
Na het behalen van het havodiploma is er normaal gesproken een tweejarig traject
nodig om het kwalificatieniveau van het (algemeen vormende) vwo te bereiken,
evenveel dus als het traject naar de beroepsgerichte Associate Degree, dat ook op
niveau 5 is geplaatst.

•

Plaatsing van vwo op niveau 4 zou een afwaardering van het kwalificatieniveau
betekenen; het zou betekenen dat een zesjarig traject van algemene vorming voor
jonge mensen met een meer dan gemiddeld intelligentieniveau wordt gelijkgeschakeld
aan een traject van algemene vorming dat past bij leerlingen met een enigszins lager

•

ingangsniveau dat bovendien een jaar korter duurt.
Omdat beide schooltypen – havo en vwo – zich richten op algemene vorming is er
hier geen sprake van een richtingenonderscheid (zoals hieronder bij het onderscheid

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

15

tussen de academische bachelor en de professionele bachelor), maar van een niveauonderscheid.
•

Positionering van vwo op NLQF niveau vijf betekent niet dat vwo daarmee tot het
hoger onderwijs behoort. De NLQF niveaus, evenals de EQF niveaus, zien immers op
verschillen in leerresultaten en niet op de gelaagde opbouw van het formele
onderwijsstelsel. Anders gezegd: NLQF- en EQF-niveaus kunnen ongelijksoortige
onderwijstypen bevatten.

Hoger onderwijs
Het hoger onderwijs heeft in het kader van het Bologna Proces, waarin 47 Europese
landen hun hoger onderwijsbeleid afstemmen, in 2005 besloten tot invoering van het
Europese Kwalificatieraamwerk Hoger Onderwijs. Bij aanname van het EQF is vastgesteld
dat de descriptoren van het Kwalificatieraamwerk Hoger Onderwijs overeenstemmen met
de leerresultaten van niveau vijf tot en met acht van het EQF. Het Nederlands nationaal
Kwalificatieraamwerk Hoger Onderwijs, dat in 2009 het zelfcertificeringsproces ten
opzichte van het Europees kwalificatiekader voor Hoger Onderwijs heeft afgerond, is
daarmee gepositioneerd op de niveaus vijf, zes, zeven en acht van het EQF en NLQF.
Ten behoeve van de herkenbaarheid zijn de niveaubeschrijvingen van niveau vijf tot en
met acht van het NLQF afgestemd op de descriptoren van het EQF én de Dublin
descriptoren van het Kwalificatieraamwerk Hoger Onderwijs . Dit betekent niet dat niveau
vijf tot en met acht zijn afgesloten voor kwalificaties die niet formeel tot het stelsel van
hoger onderwijs behoren. Immers het NLQF heeft betrekking op niveaus van
leerresultaten en niet op indelingen in het onderwijsstelsel. De directe vergelijking tussen
de NLQF niveaus vijf tot en met acht en de Dublin descriptoren is als bijlage bij dit advies,
opgenomen.

ADVIES C
De commissie adviseert de minister de generieke inschaling van de gereguleerde
kwalificaties vast te stellen en na twee jaar het NLQF te doen evalueren.

5.4

Individuele inschaling van gereguleerde kwalificaties
Niet iedere mbo-4 opleiding heeft hetzelfde kwalificatieprofiel, dit is afhankelijk van
sectoren en kennisdomeinen. Niet iedere bachelorgraad heeft dezelfde kwalificatieinhoud. Daar komt bij dat ook binnen een specifiek kwalificatieprofiel er in de
leerresultaten van de opleidingen aanzienlijke verschillen kunnen optreden, bijvoorbeeld
door de specifieke invulling van de ‘vrije ruimte’ of door extra leerinspanningen die van de
student gevraagd worden. Deze en dergelijke verschillen tussen de uitkomst van
afzonderlijke opleidingen kunnen op gespannen voet staan met de generieke inschaling
op een NLQF-niveau, zoals beschreven in paragraaf 5.2. Zo zijn bij de ontwikkeling van
het NLQF herhaaldelijk voorbeelden naar voren gebracht van opleidingen die, ook in
internationale vergelijking, mogelijk een ander niveauclassificatie zouden kunnen krijgen
dan bij de generieke indeling het geval is. Sommige mbo 4-opleidingen meenden
bijvoorbeeld internationaal een EQF-niveau vijf te kunnen behalen, sommige
bacheloropleidingen meenden, bijvoorbeeld op basis van een ‘honours-programma’
eigenlijk eerder op niveau zeven dan op niveau zes te moeten worden geplaatst.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

16

De commissie stelt daarom voor de mogelijkheid te openen dat afzonderlijke kwalificaties
(kwalificatieprofielen, opleidingsprofielen) zich met een verzoek tot beoordeling tot het
NCP NLQF wenden, ook wanneer het gereguleerde kwalificaties betreft, die reeds generiek
zijn ingeschaald . Het NCP NLQF kan dergelijke verzoeken naar de geldende maatstaven
beoordelen en tot een realistische inschaling van de betreffende kwalificatie komen.
Hierdoor kunnen in het register ‘uitzonderingen’ ontstaan op de generieke inschaling van
gereguleerde kwalificaties. Voor zover deze ‘uitzonderingen’ substantiële
niveauverschillen tussen kwalificaties binnen één opleidingssoort weerspiegelen wordt
hiermede een bijdrage geleverd aan de diversiteit van het Nederlandse kwalificatiestelsel,
alsmede aan de transparantie daarvan.

ADVIES D
De commissie adviseert de minister de individuele inschaling van gereguleerde
kwalificaties in het NLQF toe te staan.
* Voorstellen en procedures hiertoe zijn uitgewerkt in de notitie NCP NLQF, bijlage VI.

5.5

Inschaling van overige kwalificaties
Er zijn veel andere kwalificaties die op de arbeidsmarkt een duidelijk kwalificerend effect
hebben en die daarnaast een civiel effect hebben (maatschappelijke erkenning). Een
NLQF-niveauaanduiding versterkt in beide opzichten het effect van deze kwalificaties. De
overheid heeft besloten dat het voor deze, overige kwalificaties, onder voorwaarden
mogelijk moet zijn om ingeschaald te worden in het NLQF. De inschaling van deze
kwalificaties zal op vrijwillige basis plaatsvinden op verzoek van de instantie die deze
kwalificatie heeft ontwikkeld en vastgesteld en verantwoordelijk is voor de uitgifte van de
diploma’s en certificaten. De niveaus van het NLQF fungeren daarbij door hun
omschrijving in descriptoren als ijkpunt, welke functie wordt versterkt door de koppeling
van erkende gereguleerde kwalificaties (vaste waarden) aan die niveaus. De commissie
stelt dan ook voor de grote groep niet door de beide ministeries gereguleerde kwalificaties
integraal toegang te geven tot inschaling in het NLQF. Het NCP-NLQF zal hiertoe een
beoordelingsprocedure moeten inrichten.
Hoewel de classificatie in het NLQF in beginsel openstaat aan alle in Nederland verleende
kwalificaties is het uiteraard niet de bedoeling dat ieder leerresultaat, hoe miniem ook,
een niveau-indeling krijgt. De NLQF-niveau-aanduidingen hebben alleen betekenis voor
leerresultaten van enige omvang en substantie. De commissie adviseert om in beginsel
alleen kwalificaties in de beoordelingsprocedure te betrekken die het resultaat zijn van
een leerinspanning van minimaal 400 uur.

ADVIES E
De commissie adviseert de minister de inschaling van overige kwalificaties in het NLQF
toe te staan voor kwalificaties die het resultaat zijn van een leerinspanning van minimaal
400 uur*.
* Voorstellen en procedures hiertoe zijn uitgewerkt in de notitie NCP NLQF, bijlage VI.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

17

Behoudens genoemde minimale ‘omvang’ van de kwalificatie acht de commissie het voor
het functioneren van het NLQF nodig dat de toegang tot beoordeling en classificatie
(ontvankelijkheid voor de aanvraag van een NLQF-classificatie) nader wordt beperkt. De
criteria die gelden voor de aanvraag tot beoordeling en classificatie van gereguleerde en
overige kwalificaties zijn gelijk.

ADVIES F
De commissie adviseert de minister de volgende voorwaarden te stellen aan de
ontvankelijkheid van een verzoek tot classificatie van een kwalificatie:
De bevoegde instantie moet aantonen dat:
•
•

zij rechtspersoonlijkheid geniet;
de examenprocedure die tot het verlenen van de kwalificatie leidt gevalideerd is door
een onafhankelijke instantie;

•

de onderliggende opleiding een erkend kwaliteitszorg - en kwaliteitsborgingsysteem
kent in lijn met de Europese beginselen van kwaliteitsborging in onderwijs en
opleiding (zie bijlage I-d );

•

de kwalificatie is beschreven in termen van leerresultaten zodanig dat deze te
vergelijken zijn met de leerresultaten die zijn beschreven in het NLQF;

•

de kwalificatie is voorzien van beoordelingscriteria waarmee vastgesteld kan worden
dat de beoogde leerresultaten door een individu zijn behaald.

5.6

Registratie
ADVIES G
De commissie adviseert de minister alle in het NLQF ingeschaalde kwalificaties in een
nieuw NLQF-register op te nemen.

5.7

De koppeling van het NLQF aan het EQF
Tijdens het ontwikkelingsproces is voortdurend rekening gehouden met de begrippen
gebruikt voor het EQF. Dit maakt dat ook de koppeling van de niveaus van het NLQF aan
het EQF goed mogelijk bleek. De leerresultaten van het instroomniveau liggen lager dan
de leerresultaten van het EQF niveau 1. Dit maakt dat dit niveau niet gekoppeld is aan
het EQF. De overige niveaus hebben een één op één relatie.

ADVIES H
De commissie adviseert de minister de koppeling van de niveaus van het NLQF aan het
EQF vast te stellen.

5.8

Geldigheidsduur van een classificatie
De generieke inschaling van gereguleerde kwalificaties heeft in beginsel een onbeperkte
geldigheid. Wel is bekend dat dergelijke kwalificaties als regel periodiek worden herzien.
Zo worden de mbo-kwalificaties op niveau 1 t/m 4 iedere vier jaar herzien en worden
bachelor- en masteropleidingen iedere zes jaar opnieuw geaccrediteerd. Ook andere
kwalificaties, zoals het eindniveau havo of –vwo worden regelmatig geijkt en herzien. De
Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

18

commissie stelt voor bij een dergelijke periodieke herziening van een gere guleerde
kwalificatie de bestaande niveau-inschaling in het NLQF als regel te handhaven, zonder
specifieke beoordeling door het NCP NLQF. Ingeval de herzienende instantie of het
accreditatieorgaan in de inhoud van de nieuwe (herziene) kwalificatie aanleiding ziet te
veronderstellen dat een hogere (of lagere) niveau-aanduiding van toepassing zal zijn, kan
zij een verzoek tot inschaling indienen bij het NCP NLQF. Het NCP onderwerpt de
voorgedragen herziene kwalificatie alsdan aan een procedure en komt tot een (nieuwe)
inschaling.
De inschaling van overige en afzonderlijke kwalificaties zal in het algemeen een
geldigheidsduur hebben welke parallel loopt aan de herzieningscyclus van de kwalificatie.
Voor de NLQF-niveaus 1 t/m 4 is dit als regel vier jaar, voor de kwalificaties op niveaus 5
t/m 8 als regel zes jaar. De commissie stelt voor dat het NCP een nadere procedure
ontwerpt voor de uitzonderlijke gevallen waarin een kwalificatie na vier/zes jaar niet
herzien wordt, alsmede voor de gevallen waarin tussentijds een majeure herziening van
de kwalificatie plaatsvindt.

ADVIES I
De commissie adviseert de minister de geldigheidsduur van classificatie als volgt te
regelen:
•

de classificatie van generiek ingeschaalde gereguleerde kwalificaties is onbeperkt
geldig;

•

bij periodieke herziening van gereguleerde kwalificaties de bestaande niveauinschaling te handhaven, tenzij de instantie die de herziening uitvoert of de
accrediterende instantie aanleiding ziet voor een nieuwe inschaling door het NCP
NLQF;

•

de geldigheidsduur van de classificatie van overige kwalificaties en afzonderlijk
ingeschaalde gereguleerde kwalificaties voor NLQF niveau 1 t/m 4 vier jaar te laten
zijn en

•

de geldigheidsduur van de classificatie van overige kwalificaties en afzonderlijk
ingeschaalde gereguleerde kwalificaties voor NLQF niveau 5 t/m 8 zes jaar te laten
zijn.

5.9

Schematisch overzicht generieke inschaling in het NLQF
In het onderstaande schema wordt zichtbaar hoe de NLQF niveaus zich verhouden tot de
EQF niveaus, hoe de generieke inschaling is van de door de ministeries gereguleerde
kwalificaties en dat alle niveaus van het NLQF open staan voor alle kwalificaties.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

19

Schematisch overzicht generieke inschaling in het NLQF

EQF

NLQF

Volwasseneneducatie

Vmbo

Mbo

Havo/ Vwo

8

8

Doctoraat/
Ontwerper/
Medisch specialist

7

7

Master

6

6

Bachelor

5

5

Vavo-Vwo

4

4

Vavo-Havo

3

3

2

2

Vavo-vmbo tl
BasisEducatie 3

Vmbo kb, gl en
tl

Mbo-2

1

1

Basis Educatie 2

Vmbo bb

Mbo-1

Instroom
niveau

Basis Educatie 1

Vwo
Mbo-4

Ho

Overige
kwalificaties

Associate
Degree

Havo

Mbo-3

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

20

6

Het Nationaal Coördinatiepunt NLQF
Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie bevelen de lidstaten aan om
ter ondersteuning van de koppeling van de kwalificatiesystemen aan het EQF een
nationaal coördinatiepunt in te richten. Volgens deze aanbeveling kan een nationaal
coördinatiepunt tot taak hebben om:
•

de nationale kwalificatieniveaus te relateren aan de niveaus van het EQF;

•

dit op een transparante wijze te doen en de resultaten hiervan bekend te maken;
zorg te dragen voor de toegang tot informatie aan belanghebbenden over hoe

•

nationale kwalificaties via de nationale kwalificatiesystemen verband houden met het
•

Europees kwalificatiekader;
medewerking bevorderen van alle belanghebbenden met betrekking tot de koppeling
met het EQF.

Het is van belang dat internationaal en nationaal bij sociale partners, bedrijfsleven,
onderwijs - en opleidingsinstituten en individuen, vertrouwen bestaat in het NLQF en de
classificatie van kwalificaties op de verschillende niveaus. Dit stelt eisen aan zowel het
NCP NLQF, de te hanteren procedures, de bevoegde instanties, als aan de kwalificaties.
Om aan deze eisen te voldoen heeft de commissie hieronder een aantal voorwaarden
geformuleerd.
Wat betreft de positio nering van het Nationaal Coördinatie Punt NLQF in Nederland heeft
de commissie zich gebaseerd op de aanbevelingen van de Europese Unie en de
ervaringen van landen die ons zijn voorgegaan. Daaruit kwamen de volgende
uitgangspunten naar voren.

ADVIES J
De commissie adviseert de minister om het NCP NLQF:
•
de verantwoordelijkheden te geven zoals genoemd in de aanbeveling;
•

de verantwoordelijkheid te geven voor de classificatie van kwalificaties;

•

de verantwoordelijkheid te geven voor het beheer van het NLQF.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

21

Het NCP NLQF classificeert zowel de gereguleerde als, op verzoek, de overige en
afzonderlijke kwalificaties. De commissie is van mening dat het beheer van het NLQF een
publieke taak is die onder verantwoordelijkheid van de overheid uitgevoerd dient te
worden. Om dit op deskundige wijze en met gezag te kunnen doen moet de organisatie
van het NCP NLQF aan een aantal voorwaarden voldoen:

ADVIES K
De commissie adviseert de minister de volgende voorwaarden te hanteren bij de
inrichting van het NCP NLQF: Het NCP NLQF:
•

is onafhankelijk van de aanbieders van opleidingen en kwalificaties, en hun
organisaties, maar ook in zijn beoordelingen onafhankelijk van de Ministers van OCW
en ELI. De dubbele onafhankelijkheid die noodzakelijk is om de objectiviteit van de
classificatie van kwalificaties op een bepaald niveau te waarborgen en daarmee
vertrouwen te wekken, kan het best worden gewaarborgd in een nieuw zelfstandig
orgaan;

•

bezit diepgaande expertise van het brede onderwijs - en opleidingsveld, ook

•

internationaal, en maakt ruim gebruik van in Nederland aanwezige deskundigheid;
is in staat om op een heldere en efficiënte wijze met belanghebbenden, zowel
nationaal als internationaal, te communiceren;

•

beschikt over teams van experts op de verschillende kwalificatiegebieden;

•

heeft een uitgewerkte beoordelings-, inschalings(classicatie)-, en beroepsprocedure.

Het schrijven van een businessplan is geen onderdeel van de opdracht van de commissie.
De commissie is echter van mening dat een gezond financieel model voor het NCP NLQF
mogelijk is door de aanvragers voor de inschaling te laten betalen. De overige functies
van het NCP NLQF kunnen op basis van een subsidie gefinancierd worden.
De commissie realiseert zich dat de inrichting van het NCP NLQF tijd kost en adviseert de
minister om NCP NLQF voorlopig in te richten en in deze aanloopfase alle voorkomende
procedures en criteria toe te passen en te testen.
Het NCP NLQF is een geheel nieuw fenomeen. In het bijzonder het onderwijssector
overstijgend karakter en toegang voor overige kwalificaties maakt het NCP NLQF tot een
in Nederland bijzondere organisatie. De commissie adviseert de minister het NCP na vijf
jaar te evalueren.

ADVIES L
De commissie adviseert de minster:
•
•

in aanloop naar de definitieve inrichting een voorlopig NCP NLQF in te laten richten;
dit voorlopig NCP NLQF alle voorkomende procedures en criteria te laten testen en
aanscherpen;

•

het NCP NLQF na een periode van vijf jaar te evalueren.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

22

7

NAWOORD
Het is de commissie bij de consultaties rond het NLQF opgevallen dat er over de betekenis
van het kader vele misverstanden bestaan. Zo wordt het veelal als ongebruikelijk ervaren
dat door het NLQF en EQF leerresultaten of kwalificaties worden geclassificeerd naar
niveau, en niet opleidingen of opleidingssoorten. Wijd ve rbreid is bijvoorbeeld de
gedachte dat de niveaus 5 t/m 8 zijn voorbehouden aan het hoger onderwijs,
respectievelijk dat een kwalificatie die op basis van de onderliggende leerresultaten op
één van die niveaus zou worden ingeschaald daarmee zou kunnen claimen tot het hoger
onderwijs in formele zin te behoren. Een andere opvatting die de commissie heeft willen
bestrijden is dat kwalificaties die voortvloeien uit dezelfde formele onderwijssoort altijd op
hetzelfde NLQF-niveau geclassificeerd zouden moeten worden. Dit is weliswaar bij de
generieke inschaling van de gereguleerde kwalificaties het geval geweest, maar dat laat
onverlet dat afzonderlijke kwalificaties van bijv. mbo-4 opleidingen wel degelijk op basis
van een inhoudelijke beoordeling op NLQF-niveau 5 kunnen worden geclassificeerd.
Het NLQF is, evenals het EQF, in zijn aanvankelijke opzet dus stelselneutraal. De gekozen
opbouw van niveaus van leerresultaten volgt door de generieke inschaling in eerste
instantie de gekende niveauopbouw van het gereguleerde Nederlandse onderwijssysteem.
Hierdoor heeft de instelling van het NLQF op zich geen effect op de bestaande
verhoudingen binnen het gereguleerde onderwijsstelsel in ons land. Ook in zijn
doorwerking mogen van het NLQF zulke effecten niet worden verwacht. Classificatie in
het kader heeft immers geen direct civiel effect, het levert geen door- of instroomrechten
op, noch het recht op het voeren van een bepaalde graad of titulatuur.
De commissie is echter van oordeel dat het NLQF op den duur wel aanzie nlijke positieve
effecten kan hebben op de dynamiek en differentiatie in het onderwijsstelsel, door het
scherper benoemen van onderling vergelijkbare niveaus van leerresultaten. Juist om
differentiatie en dynamiek te bevorderen heeft de commissie geadviseerd van meet af
aan de niet door de overheid gereguleerde kwalificaties (‘overige kwalificaties’) toegang te
verschaffen tot classificatie in het NLQF. Deze kwalificaties, diploma’s en certificaten,
krijgen daardoor de gelegenheid zich in objectiviteit te meten met de gekende niveaus
van het formele onderwijs, hetgeen een welkome aanleiding kan zijn tot structurele
kwaliteitsverbetering.
Ook heeft de commissie grote waarde gehecht aan het openen van de mogelijkheid voor
afzonderlijke gereguleerde kwalificaties om een separate beoordeling en classificatie te
verkrijgen. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld bacheloropleidingen die een ‘honours’kwalificatie beogen laten toetsen of hiermee daadwerkelijk een hoger niveau wordt
bereikt. Ook kunnen mbo-4-opleidingen die internationaal vooral samenwerken met
gelijksoortige opleidingen die op EQF-niveau 5 zijn geclassificeerd, langs deze weg
aantonen dat een dergelijke inschaling hun ook toekomt. Deze mogelijkheid zal op den
duur leiden tot een groot aantal amendementen op de uniforme indeling van
onderwijssoorten waarmee het NLQF start. Hierdoor zal de feitelijke niveaudifferentiatie
binnen onderwijssoorten veel duidelijker naar voren treden. Voor veel opleidingen kan dit
aanleiding zijn meer systematisch aan kwaliteitsverb etering en niveauverhoging van de
kwalificatie te werken. Voor derden, ook in het internationale verkeer, zal het
Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

23

niveauverschillen benoembaar maken die nu door de veronderstelde homogeniteit van
onderwijssoorten onzichtbaar blijven.
De commissie meent dat het NLQF een instrument kan worden om niveauverschillen
transparant te maken op het gebied waar dat geëigend is, namelijk dat van de werkelijke
leerresultaten en kwalificaties. Deze grotere transparantie en objectiviteit van
niveauverschillen bevordert het streven naar kwaliteitsverbetering bij opleidingen,
versterkt de zichtbare differentiatie in het opleidingssysteem en vergroot daarmee de
dynamiek. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan belangrijke aanbevelingen zoals zij
door de commissie Veerman voor het hoger onderwijs, en door de commissie Oudemans
voor het middelbaar beroeps onderwijs zijn gedaan.
Meer differentiatie naar niveau kan voor instellingen ook een aanleiding zijn om zich
scherper te profileren. Waar nu al sommige hogescholen zich met ‘bachelor honours’
opleidingen profileren en sommige ROC’s met mbo-plus opleidingen, zal het NLQF het
mogelijk kunnen maken dat opleidingen van een werkelijk hoger niveau als zodanig ook
geregistreerd kunnen worden. Instellingen kunnen zich dan op dergelijke opleidingen
profileren op basis van objectieve toetsing van de geclaimde hogere niveaus. De door
beide genoemde commissies aanbevolen helderder profilering van instellingen kan zich op
deze wijze ook op tastbare niveauverhoging gaan richten. Dit lijkt een zeer wenselijke
vorm van profilering. Ook in internationaal verband heeft het Nederlands onderwijs
behoefte aan een scherpere en meer vergelijkbare benoeming van de te behalen
kwalificatieniveaus. Het NLQF biedt door zijn openheid naar het gehele Nederlandse
opleidingsstelsel enerzijds, en zijn transparante koppeling aan het EQF anderzijds, een
bijzondere kans om in die behoefte te voorzien.
Hoewel de commissie dus uitgaat van een stelselneutraal NLQF, ziet zij in de toekomst
wel grote kansen voor een positie f effect van het nationale kader op de kwaliteit van
opleidingen en kwalificaties in ons land. Om die reden meent de commissie dan ook dat
het beheer van het NLQF, de periodieke ijking en bijstelling en de hantering van de
classificatie- en inschalingsmethodiek, in vertrouwde handen moet worden gelegd. Het op
te richten Nationaal Coördinatiepunt moet zijn werk op deze punten in grote objectiviteit
en met gezag kunnen verrichten. Het is daarom dat de commissie aanbeveelt het NCPNLQF onder verantwoordelijkheid van de overheid te laten opereren, maar wel op gepaste
afstand van de beleidsverantwoordelijkheid van de minister.
De gereguleerde opleidingen moeten het vertrouwen kunnen hebben dat de
niveaubeoordeling van het NCP niet zal worden gecontamineerd door voornemens die de
minister mogelijk heeft ten aanzien van inrichting van het stelsel en de onderlinge
verhoudingen daarbinnen. Men moet er op kunnen vertrouwen dat het NCP zich
uitsluitend zal baseren op een objectieve meting en vergelijking van de leerresultaten,
mede met referentie aan internationale standaarden. De niet-gereguleerde ‘overige’
opleidingen moeten er op kunnen rekenen dat het oordeel van het NCP niet zal worden
gecontamineerd door allerlei beleidsoverwegingen ten aanzien van de plaats van het nietgereguleerde onderwijs in het stelsel. Ook hier moet het NCP in de gelegenheid zijn het
gezag te verwerven van een onafhankelijk instituut dat zich uitsluitend laat leiden door
deskundigheid.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

24

De commissie heeft in dit licht desgevraagd twee uitnodigingen besproken die
aan de minister zijn gericht om het NCP onder te brengen. Een van deze uitnodigingen is
opgesteld door een dienst van het departement van OCW met een grote ervaring op het
gebied van registratie. De commissie acht het niet raadzaam dat de minister op deze
uitnodiging zou ingaan vanwege de te geringe afstand van de betreffende dienst tot de
overheid in het algemeen, het departement van OCW in het bijzonder. Zij acht het
uitgesloten dat de dienst het gewenste deskundige gezag opbouwt.
De tweede uitnodiging tot onderbrenging van het NCP is opgesteld oor een viertal
organisaties die erkende ervaring hebben met diplomawaardering en accreditatie van
opleidingen. De deskundigheid van deze organisaties op het terrein van NLQF en NCP is
onmiskenbaar en wordt algemeen erkend. Niettemin acht de commissie het voor de
minister evenmin raadzaam op déze uitnodiging in te gaan. Enkele van de betrokken
organisaties staan immers bijzonder dicht bij het onderwijsveld en kunnen niet geacht
worden volkomen objectief te staan tegenover de bevoegde instanties die classificatie
vragen bij het NCP. Wel acht de commissie het aan te bevelen dat een onafhankelijk
gepositioneerd NCP voor de voorbereiding van zijn beoordelingswerkzaamheden ruim
gebruik maakt van de bij genoemde vier organisaties opgebouwde deskundigheid.
De commissie adviseert de minister het beheer van het NLQF onder verantwoordelijkheid
van de overheid, als publieke taak, onder te brengen bij een onafhankelijk orgaan. De
commissie heeft daarbij geen oordeel uitgesproken over de precieze juridische
vormgeving van dit orgaan, bijvoorbeeld een zelfstandig bestuursorgaan. Centraal staat
voor de commissie de dubbele onafhankelijkheid van het NCP, zowel ten opzichte van het
onderwijsveld als ten opzichte van de (beleidsverantwoordelijkheid van de) minister.

Advies Commissie NLQF-EQF, versie 1.0, mei 2011

25