Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2891

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2020
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 1 fiche dat
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling Van Boer tot Bord
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2891
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

1

Fiche: Mededeling Van Boer tot Bord
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Europese Commissie aan het Europees Parlement,
de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité
van de Regio’s – Een «van boer tot bord»-strategie voor een eerlijk,
gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem.
b) Datum ontvangst Europese Commissiedocument
20 mei 2020
c) Nr. Europese Commissiedocument
COM (2020) 381
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52020DC0381&qid=1590584872826&from=NL
e) Nr. impact assessment Europese Commissie en Opinie Raad voor
Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld.
f) Behandelingstraject Raad
Landbouw- en Visserijraad.
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, in nauwe
samenwerking met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.
2. Essentie voorstel
De Europese Commissie heeft op 20 mei jl. haar «van Boer tot Bord»strategie en bijbehorend actieplan, oftewel de BtB-strategie, gepresenteerd. De BtB-strategie is een belangrijke pijler van de Europese Green
Deal en moet leiden tot een geïntegreerd, EU-breed, duurzaam, veilig en
gezond voedselsysteem, met verbeterd verdien- en concurrentievermogen met positief effect op het milieu en klimaat in 2030. De
BtB-strategie moet hiermee bijdragen aan de inclusieve groei en de milieu
en klimaatdoelstellingen van de Green Deal.
De BtB-strategie beoogt de maatschappelijke uitdagingen die zich
voordoen bij voedselproductie tot voedselconsumptie te adresseren. Met
het oog op mogelijke crisissituaties zoals de COVID-19-pandemie, richt de
strategie zich ook op voedselzekerheid en -veiligheid. De BtB-strategie
moet daarnaast bijdragen aan de verwezenlijking van de duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties op Europees niveau.
De initiatieven die de Europese Commissie voorstelt, moeten leiden tot
voedselzekerheid, duurzame (voedsel)productie (door initiatieven op het
gebied van o.a. weerbare gewassen, verminderde afhankelijkheid van
gewasbeschermingsmiddelen, dierenwelzijn, biologische landbouw, de
positie van de primaire producent, kunstmest, antibioticagebruik, visserij
en broeikasgasuitstoot), duurzame praktijken bij ketenpartijen tussen
primaire producent en consument (governance, handelsnormen,
productsamenstelling van voedsel, voedselfraude, verpakking,
handhaving) en consumptie van gezond en duurzaam voedsel (voedselveiligheid, voedselinformatie, herkomstetikettering, inkoop, afzetbevordering, schoolregelingen) en voedselverlies/-verspilling. Ook zal de
Europese Commissie voor eind 2023 een wetgevingsvoorstel voor een
kader voor een duurzaam voedselsysteem uitbrengen en doet zij
voorstellen op het terrein van onderzoek, innovatie, digitalisering en
investeringen als belangrijke aanjagers voor het versnellen van de
transitie naar duurzame, gezonde en inclusieve voedselsystemen. Tot slot
vermeldt de BtB-strategie hoe de Europese Commissie de EU internati-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

2

onaal wil positioneren met betrekking tot o.a. een duurzaamheidshoofdstuk in handelsakkoorden, het bevorderen van
EU-productiestandaarden in internationale gremia, invoertoleranties,
ontbossing en visserij.
Op een aantal specifieke beleidsterreinen streeft de Europese Commissie
naar het behalen van gekwantificeerde doelstellingen. Zo stelt de
Europese Commissie dat het gebruik en risico van gewasbeschermingsmiddelen en het gebruik van de meest risicovolle gewasbeschermingsmiddelen in 2030 met de helft moeten zijn verminderd. In 2030 moeten
bovendien nutriëntenverliezen zijn gehalveerd en het gebruik van
kunstmeststoffen met 20% zijn gereduceerd. Andere doelstellingen zijn
dat in 2030 tenminste 25% van het EU-landbouwareaal onder biologische
landbouw valt en de verkoop van antibiotica voor landbouwdieren en
aquacultuur in de EU is gehalveerd. Tot slot, beoogt de Europese
Commissie om in 2030 voedselverspilling bij de consument en in de
detailhandel te halveren.
Verder stelt de Europese Commissie voor om per lidstaat en op basis van
haar eigen analyse, aanbevelingen te doen, waarmee zij rekening wil
houden met de goedkeuring van de strategische plannen die lidstaten in
het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) moeten
indienen bij de Europese Commissie.
3. Nederlandse positie ten aanzien van de strategie
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinet voert beleid gericht op kringlooplandbouw en zet daarom in
op een circulair voedselsysteem dat zich kenmerkt door een volhoudbaar
gebruik van grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen, een goed en eerlijk
verdienmodel voor de boer, weerbaardere plant- en teeltsystemen met
minder afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen en veilig
gebruik van biotechnologie en een (hernieuwde) verbinding tussen
landbouw en natuur. Daarnaast zet het kabinet in op bevordering van een
gezonde leefstijl (Nationaal Preventieakkoord, waar gezonde voeding een
belangrijk onderdeel van is) door zich te richten op de gezonde samenstelling van voedsel, het stimuleren van gezonde voedingspatronen via de
Schijf van Vijf, een gezonde voedselomgeving en eenvoudige informatie
voor consumenten zoals het voedselkeuzelogo Nutri-Score. Tevens zet het
kabinet middels het Klimaatakkoord in op het verbeteren van het klimaat
en op het behoud van de productie-, handels- en exportfunctie van de
Nederlandse agrofoodsector, waarbij zij streeft naar een transitie van
volumes naar duurzaamheid, valorisatie en kennisintensiviteit.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet steunt de brede en ambitieuze aanpak van de Green Deal, en
de BtB-strategie als onderdeel hiervan. Het kabinet acht het wel belangrijk
dat het in proportionele, uitvoerbare en kosteneffectieve wetgeving en
beleidsmaatregelen wordt omgezet, aangezien het impact op het beleid
van alle overheidsniveaus zal hebben. Het kabinet ziet de omschakeling
naar een duurzame groei van de economie om het concurrentievermogen
van de EU te versterken als kans. Daarnaast moet bij de uitwerking
zorgvuldig gekeken worden naar de brede maatschappelijke gevolgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

3

Positief
Op hoofdlijnen sluit de BtB-strategie goed aan bij het kabinetsbeleid. Net
als de Europese Commissie streeft het kabinet namelijk ook naar een
geïntegreerde visie op het voedselsysteem. Daarbij ziet het kabinet dat
ook zijn prioritaire thema’s zijn opgenomen in de BtB-strategie. Het
kabinet steunt dan ook de BtB-strategie en haar initiatieven op deze
thema’s1. Verder sluit de BtB-strategie ook goed aan bij veel van het
kabinetsbeleid voor het toekomstig GLB. Het kabinet kan zich ook vinden
in het voorstel van de Europese Commissie om een (kader)wetgevingsvoorstel voor een duurzaam voedselsysteem te presenteren en ondersteunt de internationale inzet die de Europese Commissie voorstelt.
Verder deelt het kabinet het belang dat de Europese Commissie hecht aan
onderzoek en innovatie. Tot slot is het kabinet positief over de voorstellen
die moeten leiden tot een robuust en veerkrachtig Europees voedselsysteem (van land en water) om de voedselveiligheid en -zekerheid in de
EU te waarborgen, ook in tijden van crises.
Aandachtspunten
Bij de uitwerking van specifieke voorstellen die voortvloeien uit deze
BtB-strategie is het voor het kabinet wel van belang te weten langs welke
meetlat de Europese Commissie de gekwantificeerde reductie-doelen wil
afzetten (wat is bijvoorbeeld het referentiejaar, tellen reeds behaalde
resultaten mee, wordt rekening gehouden met nationale geografische
omstandigheden etc.) en wat het aandeel van de bijdrage van
BtB-strategie moet zijn aan de inclusieve groei, milieu- en klimaatdoelstellingen van de Green Deal. Daarnaast is nog niet duidelijk hoe de gestelde
doelen zich verhouden tot bestaande verplichtingen uit o.a. de Kaderrichtlijn Water en de vernieuwde Drinkwaterrichtlijn. Dit zal deels duidelijk
worden zodra de Europese Commissie specifieke voorstellen en/of
maatregelen uitbrengt. Het kabinet zal de Europese Commissie verzoeken
de voorstellen te voorzien van goed onderbouwde effectbeoordelingen,
waarbij duidelijk wordt wat de gevolgen (ook financiële) zijn van de deze
doelen op het niveau van de lidstaten.
Daarnaast zal het kabinet bij de uitwerking van de BtB-strategie erop
inzetten dat de daadwerkelijke voorstellen en maatregelen op bijvoorbeeld dierenwelzijn, alternatieve eiwitten, etikettering, handelsnormen en
afzetbevordering, verbeterde productsamenstelling en de aanpak van
voedselfraude in lijn is met het ambitieniveau van het kabinet. Ook zal het
kabinet inzetten op opname van sociale aspecten (zoals goede arbeidsomstandigheden) in voorstellen rondom verantwoord ondernemen en dat
voor het monitoren van de BtB-strategie zoveel mogelijk gebruik wordt
gemaakt van bestaande registraties die verbonden zijn met de monitoring
van het GLB.
Voor wat betreft het voorstel van de Europese Commissie om aanbevelingen te doen voor de strategische plannen die lidstaten in het kader van
GLB moeten indienen bij de Europese Commissie, steunt het kabinet de
1

weerbaardere gewassen, veilige toepassing van nieuwe veredelingstechnieken, verbetering
van dierenwelzijnsregelgeving, meer natuur inclusieve en diverse landbouw, minder afhankelijkheid van import van eiwitten en volhoudbaar gebruik van reststromen, een prestatiegericht
GLB met maatschappelijke en economische doelen, een versterking van de positie van de
primaire producent, een gezondere bodem, verdere vermindering in het gebruik van antimicrobiële stoffen, duurzame visserij, verduurzaming veehouderijketens, stevigere aanpak van
voedselfraude, een beter klimaat en leefomgeving, gezonder voedsel en gezondere voedselpatronen, betere consumentinformatie en etikettering, minder voedselverlies/-verspilling,
innovatie en wetenschappelijk ondersteund beleid, verduurzaming van de
agro-voedingsmiddelensector en verantwoord ondernemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

4

kansen die de strategie biedt om de gewenste verduurzaming van het GLB
te ondersteunen en het GLB te laten bijdragen aan de klimaatdoelen.
Lidstaten dienen in hun strategische plannen aan te geven hoe hieraan
vanuit het GLB bij te dragen en er zijn in het GLB-procedures voorzien
voor het monitoren, toetsen en zo nodig bijsturen van de inzet. Wel is nog
onvoldoende duidelijk hoe de Europese Commissie het aanbevelings- en
beoordelingsproces voor de GLB-strategische plannen wil inrichten. Voor
het kabinet is het van belang dat dit proces transparant is, een juridische
basis kent waaraan lidstaten rechtszekerheid en een gelijk speelveld
kunnen ontlenen en in lijn is met de beweging die de Europese
Commissie voor het GLB voorstaat om lidstaten ruimte te geven tot
invulling van het GLB met maatregelen die passen bij hun nationale en
regionale behoeften en omstandigheden.
Samenhang met Europese Biodiversiteitsstrategie
De samenhang in presentatie en inhoud van de Europese Biodiversiteitsstrategie en de BtB-strategie onderschrijft het belang van een verbonden
landbouw en natuur. Doelstellingen rondom gewasbescherming,
landschapselementen, nutriëntenverliezen, gezonde en duurzame
voedingspatronen, voedselveiligheid en biologische landbouw bieden
potentiële kansen voor zowel duurzame landbouw als biodiversiteitsherstel, zowel op land als in water. Nederland is van mening dat de
vermindering van genetische diversiteit teruggedraaid dient te worden,
onder andere door het gebruik van traditionele en nieuwe variëteiten van
gewassen en rassen. Bij de uitwerking van de strategieën is het wel van
belang dat van alleen bescherming van biodiversiteit gewerkt wordt naar
bredere natuur-inclusieve Europese landbouw, inclusief duurzaam gebruik
van ecosysteemdiensten. De Commissie geeft aan dat zij ring-fencing
(minimum percentage) voor eco-regelingen steunt. Dit sluit aan bij de
inzet van het kabinet.
De EU-ambities voor een actieplan om de lucht- water- en bodemvervuiling tot nul terug te brengen kan goede perspectieven bieden om de
biodiversiteit in het agrarische landschap meer kansen te bieden. Daarbij
is het ook van belang om de bodembiodiversiteit, die door het intensieve
agrarische grondgebruik achteruit is gegaan, via agrarisch natuurbeheer
en agro-ecologische principes een kwaliteitsimpuls te geven.
Het kabinet zal zich ervoor inzetten dat de verdere uitwerking van de
BtB-strategie en -doelen aansluiten bij het kabinetsbeleid.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De EU-lidstaten hebben de BtB-strategie verwelkomd, maar sommige
lidstaten hebben ook zorgen en vragen. Zo zijn er zorgen over de effecten
van de voorgestelde doelstellingen op o.a. voedselzekerheid, voedselprijzen, de concurrentiepositie van de EU, het verdienvermogen van de
boer en willen meerdere lidstaten weten wat de impact is van de
BtB-strategie.
Een aantal lidstaten wil ook dat bij het meten van de kwantitatieve
doelstellingen rekening wordt gehouden met lokale omstandigheden en
reeds genomen maatregelen op nationaal niveau. Daarbij mogen
koplopers niet gestraft worden, aldus deze lidstaten.
Ook signaleren verschillende lidstaten spanning tussen de specifieke
aanbevelingen waarmee de Commissie wil komen en de bottom-up
aanpak zoals die vervat ligt in het door de Commissie voorgestelde
prestatiemodel (delivery model) voor het toekomstig GLB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

5

Binnen het Europees Parlement is de BtB-strategie ook verwelkomd, maar
ook hier bestaat een spanningsveld tussen economische belangen,
enerzijds, en duurzaamheid-en gezondheidsbelangen, anderzijds.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding ten aanzien van de bevoegdheid voor deze strategie is
positief. De strategie heeft betrekking op verschillende beleidsterreinen,
zoals landbouw en visserij en milieu en volksgezondheid. Op de terreinen
van landbouw en visserij en milieu is sprake van een gedeelde
bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (zie resp. artikel 4, lid 2, d, en
artikel 4, lid 2, onder e). Op het gebied van volksgezondheid heeft de EU
een aanvullende bevoegdheid (artikel 6 VWEU).
b) Subsidiariteit
De grondhouding t.a.v. de subsidiariteit van de strategie is positief. Het
kabinet acht op de voorgestelde terreinen een Europese aanpak noodzakelijk. De doelstellingen die de BtB-strategie nastreeft en waarmee zij
moet bijdragen aan de doelstellingen van de Green Deal zijn grotendeels
grensoverschrijdend en dienen de interne markt. Een louter nationale
aanpak is onvoldoende om deze doelstellingen te realiseren.
c) Proportionaliteit
De grondhouding t.a.v. de proportionaliteit van de mededeling is positief.
De in de strategie genoemde initiatieven zijn volgens het kabinet op
hoofdlijnen geschikt de gestelde doelstellingen te bereiken. In hoeverre de
in deze strategie aangekondigde specifieke voorstellen uiteindelijk
proportioneel zullen zijn, zal mede afhangen van de uitwerking daarvan
per beleidsthema.
d) Financiële gevolgen
Deze strategie heeft op zichzelf geen financiële consequenties. Ze zal op
een aantal beleidsthema’s tot aanpassing of nieuwe wetgeving leiden,
maar de gevolgen hiervan zullen mede afhangen van de uitwerking van
de BtB-strategie in specifieke voorstellen per beleidsthema, het daadwerkelijke ambitieniveau van de Europese Commissie en de inhoud van de
politieke akkoorden tussen de Europese Commissie, de Raad en het
Europees Parlement.
Het kabinet is van mening dat eventuele benodigde EU-middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad af te spreken financiële
kaders van de EU-begroting voor 2014–2020 en dat deze moeten passen
bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting. De kabinetsinzet voor
het volgende MFK (2021–2027) en herstelstrategie n.a.v. de COVID-19
uitbraak2 is leidend voor een integrale afweging van middelen voor de
periode na 2020; Nederland wil niet vooruitlopen op de besluitvorming
over het volgende MFK.
Eveneens geldt dat (eventuele) budgettaire gevolgen worden ingepast op
de begroting van het/de beleidsverantwoordelijk(e) departement(en),
conform de regels van de budgetdiscipline.
2

Kamerstukken 21 501-20 en 22 112, nr. 1543.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

6

e) Betreft het financiële gevolgen (incl. personele) voor decentrale
overheden?
Op basis van de BtB-strategie is het op dit moment onduidelijk of, en zo ja
tot welke financiële gevolgen voor decentrale overheden de strategie zal
leiden. Dit zal afhangen van de uitwerking van de BtB-strategie in
specifieke voorstellen die na publicatie gerichter kunnen worden
beantwoord.
f) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Het voorstel sluit op hoofdlijnen aan bij staand beleid. De uiteindelijke
regeldruk en administratieve lasten zijn afhankelijk van de specifieke
invulling van de doelen in concrete beleidsmaatregelen. Bij de uitwerking
van eventuele maatregelen zal het kabinet rekening blijven houden met de
gevolgen van de regeldruk voor decentrale overheden, bedrijfsleven en
burgers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2891

7