Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 740

Fiscale agenda

Nr. 3

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 30 mei 2011
Binnen de vaste commissie voor Financiën1 hebben enkele fracties de
behoefte om over de brief van de staatssecretaris van Financiën d.d.
14 april 2011 met de Fiscale agenda (Kamerstuk 32 740, nr. 1) enkele
vragen en opmerkingen voor te leggen.
De vragen en opmerkingen zijn op 19 mei 2011 aan de staatssecretaris
van Financiën voorgelegd. Bij brief van 26 mei 2011 zijn ze door hem
beantwoord.
Vragen en opmerkingen en de daarop gegeven antwoorden zijn hieronder,
voorzien van een inleiding, afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Dezentjé Hamming-Bluemink

1
Samenstelling:
Leden: Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
voorzitter, Omtzigt, P.H. (CDA), Irrgang, E. (SP),
Knops, R.W. (CDA), Neppérus, H. (VVD),
Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA),
Dijck, A.P.C. van (PVV), Spekman, J.L. (PvdA),
Thieme, M.L. (PvdD), Heijnen, P.M.M. (PvdA),
ondervoorzitter, Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M.
(GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A.
(PvdA), Groot, V.A. (PvdA), Bemmel, J.J.G. van
(PVV), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van
(PVV), Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66),
Koolmees, W. (D66), Huizing, M.E. (VVD) en
Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Broeke, J.H. ten (VVD), Werf, M.C.I.
van der (CDA), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP),
Hijum, Y.J. van (CDA), Leegte, R.W. (VVD),
Haverkamp, M.C. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV),
Bouwmeester, L.T. (PvdA), Ouwehand, E.
(PvdD), Veen, E. van der (PvdA), Vacature, SP
(), Grashoff, H.J. (GL), Schaart, A.H.M. (VVD),
Vermeij, R.A. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA),
Beertema, H.J. (PVV), Gent, W. van (GL), Jong,
L.W.E. de (PVV), Staaij, C.G. van der (SGP),
Koşer Kaya, F. (D66), Pechtold, A. (D66),
Ziengs, E. (VVD) en Slob, A. (CU).

kst-32740-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

De adjunct-griffier van de commissie,
Giezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

1

Inleiding
De Fiscale agenda, die ik op 14 april jl. aan uw Kamer heb gestuurd, had
vooral ten doel om met de Kamer de discussie aan te gaan over de
gewenste toekomstige richting van het Nederlandse belastingstelsel. Het
doet mij deugd dat in de aanloop naar het Algemene Overleg vanuit de
Kamer al de nodige schriftelijke vragen zijn gesteld en opmerkingen zijn
ingediend. Een teken dat de toekomst van het belastingstelsel leeft binnen
de Kamer.
Ik ben verheugd dat daarbij de uitgangspunten van de Fiscale agenda
«eenvoud, soliditeit en fraudebestendigheid» op brede steun van uw
Kamer kunnen rekenen. Uiteraard lopen de meningen uiteen als het gaat
om de exacte invulling van deze uitgangspunten. Het Kamerdebat is er
ook voor bedoeld om te bekijken waar het draagvlak in de Kamer is te
vinden voor het doorvoeren van concrete maatregelen. Ik heb dan ook
met veel interesse de vragen en opmerkingen van de verschillende
fracties gelezen en ik zal hierna zo veel mogelijk proberen een antwoord te
geven. Daarbij moet wel worden bedacht dat sommige vragen erg
detaillistisch zijn. In de Fiscale agenda worden vooral de grote lijnen
geschetst. Mede gezien de korte tijd voor het opstellen van de
antwoorden zal ik daarom op sommige vragen nog geen uitgebreid
antwoord kunnen geven. Naar mijn mening hoeft dat niet erg te zijn want
er zal nog voldoende ruimte en tijd zijn om bij de uitwerking van de
Fiscale agenda de vragen op te pakken die op dit moment nog niet
uitgebreid worden beantwoord.
Ik heb bij het opstellen van de antwoorden deze zo veel mogelijk
geclusterd volgens de opzet van de Fiscale agenda. Ik begin met een
algemeen deel, vervolgens zal ik ingaan op de onderwerpen belastingmix,
vennootschapsbelasting, IB-ondernemers, loonsomheffing, verkeer tussen
burgers, bedrijven en Belastingdienst en overig. Aan het begin van ieder
onderdeel geef ik aan op welke wijze de vragen van de verschillende
leden ten aanzien van dat onderdeel zijn beantwoord. Daar waar mogelijk
heb ik gelijksoortige vragen van de verschillende fracties gezamenlijk
beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

2

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Fiscale agenda en bedanken de staatssecretaris voor het heldere
document en de handreikingen die de staatsecretaris biedt aan de Tweede
Kamer. De beschreven beleidsvoornemens dienen nog nader uitgewerkt
te worden. Vooruitlopend op deze uitwerkingen, vragen de leden van de
VVD-fractie op enkele onderdelen van de Fiscale agenda nadere
toelichting.
Allereerst willen de leden van de VVD-fractie opmerken dat zij altijd
voorstander zijn van lagere belastingen. Gezien het financieeleconomische klimaat en de bezuinigingsopgave die hieraan ten grondslag
ligt, beseffen deze leden echter dat de budgettaire ruimte voor belastingverlaging zeer beperkt is en dat belastingherzieningen daarom budgetneutraal dienen te verlopen. De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat
ook criteria als eerlijkheid, rechtvaardigheid, transparantie, eenvoud en
uitvoeringslasten deel uitmaken van het afwegingskader dat is toegepast
in de Fiscale agenda.
Belastingmix
De leden van de VVD-fractie staan positief tegenover een verschuiving
van directe naar indirecte belastingen. Dit is volgens deze leden economisch efficiënter, maakt het belastingstelsel minder verstorend en komt
tegemoet aan het principe dat werk moet lonen aangezien de belasting op
arbeid wordt verlaagd. Deze voordelen worden onderschreven door
toonaangevende instituten zoals het Internationaal Monetair Fonds. De
leden van de VVD-fractie wijzen in dit kader op de Nederlandse tarieven
voor de inkomstenbelasting die ook internationaal gezien hoog zijn.
Nederland kent zelfs het op twee na hoogste toptarief in Europa die met
een grenswaarde van net boven de € 55 000 tevens vrij snel van
toepassing is. Deze hoge belasting op arbeid vinden de leden van de
VVD-fractie onrechtvaardig, economisch inefficiënt en onwenselijk. Bij het
in kaart brengen van de inkomenseffecten van een herziening van de
inkomstenbelasting, vragen deze leden ook specifiek aandacht voor de
gevolgen voor eenpersoonshuishoudens.
De leden van de VVD-fractie zijn in het eindbeeld voorstander van een
uniform btw-tarief. De huidige situatie van hoge en lage btw-tarieven kent
uitzondering op uitzondering waardoor het beeld ontstaat van willekeur.
Zo is het volgens deze leden niet uit te leggen aan de belastingbetaler dat
bijvoorbeeld konijnenvoer onder het 6%-tarief valt, terwijl hamster- en
caviavoer onder het 19%-tarief valt. Of dat een kookcursus onder het
19%-tarief valt, terwijl het koken onder professionele begeleiding waarbij
de maaltijd ook wordt opgegeten weer onder het 6%-tarief valt. De leden
van de VVD-fractie worden erop gewezen dat een verhoging van het lage
btw-tarief zal leiden tot hogere prijzen. Kan de staatssecretaris in dit kader
een inschatting geven in welke mate het verlaagde btw-tarief in het
verleden wel is doorgegeven aan de consumenten van de producten en
diensten waarop dit verlaagde tarief van toepassing is? En hoe beoordeelt
de staatssecretaris de budgettaire derving wanneer een klein mandje met
eerste levensbehoeften worden uitgezonderd van verhoging van het lage
btw-tarief? Het afschaffen van kleine belastingen, zoals de verpakkingenbelasting, juichen de leden van de VVD-fractie toe aangezien deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

3

belastingen gepaard gaan met relatief hoge uitvoeringslasten en veel
onbegrip.
Vennootschapsbelasting
De leden van de VVD-fractie zien de voordelen van een lager tarief van de
vennootschapbelasting (Vpb). Dit is goed voor het vestigingsklimaat in
Nederland en stimuleert het ondernemerschap. Een budgetneutrale
verlaging van het Vpb-tarief kan volgens deze leden echter alleen
geschieden wanneer de grondslag voor de Vpb-heffing wordt verbreed.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat deze grondslagverbreding het beste kan plaatsvinden door onevenwichtigheden in het
huidige systeem aan te pakken, waaronder de excessieve renteaftrek door
overnameholdings. Deze leden merken in dit kader op dat door deze
renteaftrek het zicht is vertroebeld op de internationaal opererende
ondernemingen die hun buitenlandse verliezen verrekenen met hun
Nederlandse winst vanwege het fiscale voordeel. De leden hebben echter
oog voor het Nederlandse MKB. Welk overgangsmodel heeft de staatsecretaris voor ogen bij de aftrekbeperking voor overnameholdings, om te
voorkomen dat ondernemingen in problemen komen bij een plotseling
verlies aan renteaftrek? Kan de staatssecretaris een inschatting geven van
welk deel van het Nederlandse MKB te maken krijgt met een beperking
van de renteaftrek, wanneer de drempel voor renteaftrekbeperking op
€ 500 000 wordt gezet? En verwacht de staatssecretaris gevolgen voor het
aanbod door derden van risicodragend vermogen in Nederland als gevolg
van deze maatregel?
IB-ondernemers
De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van één geïntegreerde
ondernemersfaciliteit. De geïntegreerde regeling maakt het belastingsysteem voor IB-ondernemers transparanter, voorkomt administratieve
rompslomp en beperkt nalevings- en uitvoeringslasten. Deze leden zien de
uitwerking van een winstbox tegemoet en vragen de staatssecretaris in
zijn verkennende nota hieromtrent onder andere in te gaan op de definitie
van «ondernemer», op het voorkomen van misbruik en wildgroei en op de
wenselijkheid van het urencriterium.
Loonsomheffing
De leden van de VVD-fractie verwelkomen ten zeerste de vereenvoudiging
van het huidige complexe stelsel van loon- en premieheffing via de
loonsomheffing en de vermindering van de administratieve lasten voor
werkgevers die hiermee gepaard gaat. Deze leden zien de uitwerking van
deze vereenvoudiging, met de randvoorwaarden in acht nemend,
tegemoet.
Overig
De leden van de VVD-fractie wijzen er op dat alle beleidsvoornemens in de
Fiscale agenda in samenhang moeten worden bezien en tevens moeten
worden getoetst op de uitvoerbaarheid door de Belastingdienst.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie niet alleen aandacht voor
vereenvoudiging van het belastingsysteem, maar ook bijzondere aandacht
voor fraude en oneigenlijk gebruik van tegemoetkomingen, zoals het
geval is bij de toeslagensystematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
Algemeen
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Fiscale agenda. De daarin verwoorde uitgangspunten voor het
belastingstelsel, te weten eenvoud, soliditeit en fraudebestendigheid,
verdienen steun. De leden nemen evenwel afstand van de notie dat
concurrentiekracht en het stimuleren van burgers en bedrijven om het
beste uit zichzelf te halen een slanke overheid vereisen. De leden van de
PvdA-fractie menen dat niet de omvang, maar de prestaties van de
overheid doorslaggevend zijn bij het bevorderen van welvaart en welzijn.
Deze leden merken op dat in de top tien van rijkste landen ter wereld
relatief veel landen staan – waaronder Nederland en de Scandinavische
landen – die een naar verhouding grote omvang van de collectieve sector
kennen en een bovengemiddelde belastingdruk. Deze leden dagen de
staatssecretaris uit met nadere bewijzen te komen waaruit een fundamenteel omgekeerd verband zou blijken tussen de omvang van de
overheid en het peil van de maatschappelijke welvaart. Zij verzoeken de
staatssecretaris om hierbij ook studies van Paul de Beer te betrekken
waarin hij stelt dat de hoogte van het belastingpeil geen verband houdt
met de economische prestaties van een land.
De leden van de PvdA-fractie stellen het op prijs dat in brede zin naar het
belastingstelsel is gekeken. Het is echter pijnlijk te constateren dat
evidente schadelijke onevenwichtigheden bij voorbaat buiten beschouwing blijven, met als belangrijkste voorbeeld de hypotheekrenteaftrek, die
de woningmarkt ontwricht, de belastinggrondslag uitholt en die vanwege
de perverse premie op overmatige schuldfinanciering op termijn zelfs
bedreigend is voor de financiële stabiliteit van ons land. Daar waar in de
Fiscale agenda met regelmaat wordt verwezen naar adviezen van de
OESO en het IMF, worden de indringendste aanbevelingen van deze
instituten volstrekt genegeerd.
De leden van de PvdA-fractie betreuren verder dat kansen zijn blijven
liggen bij de verkenning van een doelmatiger belastingmix. Zo missen de
leden van de PvdA-fractie een beschouwing waarom Nederland in
vergelijking met andere moderne staten kiest voor een klein belastinggebied voor gemeenten en een kleine rol voor belastingen op onroerend
goed. Is de staatssecretaris bereid deze optie alsnog in de beschouwing te
betrekken en deze te verbinden met het streven naar meer decentralisatie
van beleid en bevoegdheden naar gemeenten?
Ook de naar verhouding geringe belasting op vermogens en de ruime
fiscale aftrekbaarheid van de opbouw van oudedagsvoorzieningen voor
hoge inkomens krijgt geen aandacht in de Fiscale agenda. Naar de
mening van de leden van de PvdA-fractie is ook hier in beginsel een
vruchtbare uitruil mogelijk met lagere belastingen op arbeid. Graag
vernemen deze leden de argumenten waarom ook deze opties niet nader
zijn verkend.
Belastingmix
De Fiscale agenda kwalificeert belasting op onroerende zaken, met
verwijzing naar de OESO, als het minst verstorend voor de economie. Dat
roept de vraag op waarom niet is verkend of een groter aandeel van dit
type heffing in de belastingmix is onderzocht, temeer omdat het aandeel
van onroerend goed-belastingen in Nederland relatief laag is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

5

De leden van de PvdA-fractie vinden het op zichzelf een interessante
gedachte om de belastingen op consumptie te verhogen en die op arbeid
te verlagen. De leden merken echter op dat het kabinet van zins lijkt om de
opbrengsten van een beperkte stap tot btw-verhoging met voorrang te
gebruiken voor afschaffing van een aantal kleinere belastingen. In dat
geval blijft er minder ruimte over om de lasten op arbeid daadwerkelijk te
verminderen en om de koopkracht van de laagste inkomens te
beschermen. Hoewel de leden van de PvdA-fractie het inzicht delen dat
het herverdelende effect van het lage btw-tarief beperkt is en ook in de
loop der jaren is gedaald, is de zorg geenszins weggenomen dat uniformering van het btw-tarief zal leiden tot koopkrachtverlies bij de minst
draagkrachtigen. Dit geldt temeer omdat de staatssecretaris spreekt van
inkomenseffecten van tussen de -3% en de +3% bij volledige uniformering.
Om de discussie over de uitruil tussen btw en inkomensheffingen goed te
kunnen voeren achten de leden van de PvdA-fractie nadere doorrekening
van de inkomensgevolgen van een dergelijke operatie dringend gewenst.
Vooralsnog lijkt de aantrekkelijkste variant de in onderdeel 3.1.4
genoemde, waarbij voedingsmidddelen in het verlaagde tarief blijven en
het algemene tarief wordt verhoogd. Ook deze variant is echter geen
gemakkelijke, gezien de mogelijk forse werkgelegenheidseffecten in
arbeidsintensieve sectoren.
Uit de laatste studie Profijt van de overheid van het SCP (Den Haag, 2003,
p. 108 en p. 121) blijkt dat de belastingen op consumptie fors degressief
werken, en de heffingen op inkomen en winst een duidelijk progressieve
drukverdeling kennen. De gebruikte cijfers hadden betrekking op 1999. Is
het waar dat het SCP later dit jaar met een nieuwe studie komt, nu met
cijfers voor 2007? Kan aangegeven worden wanneer, en kan hier al op
vooruitgelopen worden? De leden van de PvdA-fractie beschouwen deze
nieuwe cijfers als erg belangrijk om een definitief oordeel te kunnen
vellen.
Ten aanzien van de grondslagverbreding in de inkomstenbelasting (3.3)
onderkennen de leden van de PvdA-fractie dat hier mogelijkheden liggen,
maar de voorstellen zijn nog onvoldoende uitgewerkt om daar specifiek
commentaar op te kunnen leveren. Wel juichen de leden van de
PvdA-fractie het toe om ook bestaande belastinguitgaven te onderwerpen
aan een toetsingskader en een horizonbepaling. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat dit ook gaat gelden voor de meest omvangrijke belastinguitgave, te weten de hypotheekrenteaftrek? De leden van deze fractie gaan
er daarbij van uit dat het gekunstelde en onnavolgbare onderscheid dat
wordt gemaakt tussen «belastinguitgaven» en «inkomensbeperkende
regelingen» ook direct wordt beëindigd.
De leden van de PvdA-fractie danken de staatssecretaris voor zijn heldere
en informatieve betoog ten aanzien van de verpakkingenbelasting. Zij
trekken hieruit echter de conclusie dat afschaffing van deze belasting niet
of nauwelijks tot de gehoopte administratieve lastenverlichting leidt,
aangezien immers de (Europese) rapportageverplichtingen blijven
bestaan en een alternatieve registratie moet worden opgezet. Kan de
staatssecretaris aangeven wat naar verwachting de netto te besparen
administratieve lasten werkelijk zullen zijn? Is de staatssecretaris niet met
deze leden van mening dat de gepresenteerde argumenten ertoe leiden
dat het eerder in de rede ligt om de verpakkingenbelasting niet af te
schaffen, maar juist flink te verhogen, dit ook conform de alternatieve
route in het rapport van de commissie Van Weeghel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

6

Verder merken de leden van de PvdA-fractie op dat – afgezien van de
belasting op pruim- en snuiftabak – de uitvoeringskosten van de andere
kleine belastingen bij nadere beschouwing relatief meevallen, terwijl zij
vaak een duidelijke bijdrage leveren aan ecologische en maatschappelijke
doelen.
Vennootschapsbelasting
De leden van de PvdA-fractie hebben er begrip voor dat de staatssecretaris benadrukt dat het vestigingsklimaat gediend is met rust rond het
regime voor de vennootschapsbelasting. Tegelijk constateren deze leden
dat de staatssecretaris deze wens tot rust niet kan waarmaken, alleen al
omdat meer tijd nodig is om tot een evenwichtiger fiscale behandeling
van de deelnemingsrente te komen. Deze leden begrijpen dan ook niet
waarom – tegen het advies van de Studiecommissie in – de discussie over
en het onderzoek naar een meer gelijke behandeling van eigen vermogen
en vreemd vermogen nu abrupt wordt afgebroken.
De leden van de PvdA-fractie spreken hun waardering uit voor de
initiatieven van de staatssecretaris om excessieve renteaftrek bij overnameholdings te beperken (4.2). Gezien de economische en maatschappelijke ontwrichting die dit soort constructies reeds tot gevolg hadden, en
nog kunnen hebben, kan de aanpak niet streng genoeg zijn. Deze leden
vragen in dit verband welke bandbreedte voor de financieringsverhouding
eigen vermogen versus vreemd vermogen de staatssecretaris concreet als
redelijk en reëel ziet. Vervolgens is de vraag hoe groot de kans is dat aan
die redelijke verhoudingen vervolgens weer afbreuk wordt gedaan door
de mogelijkheid het eigen vermogen te verminderen met de geboden
mogelijkheid het «goodwillgat» af te bouwen.
De leden van de PvdA-fractie hebben grote problemen met de voortgezette kruistocht gericht op verlaging van het Vpb-tarief. Kan de staatssecretaris nader de stelling onderbouwen dat verdere verlaging nodig is om
Nederland op de «shortlist» te houden voor buitenlandse ondernemers? Is
het niet zo dat het Nederlandse tarief al zeer concurrerend is en dat het
Vpb-tarief slechts één van de vestigingsfactoren is die buitenlandse
bedrijven betrekken in hun afweging, en bovendien niet eens de belangrijkste?
De leden van de PvdA-fractie signaleren verder dat verlaging van het
algemene Vpb-tarief de verhouding met de belastingheffing in box 1 en
box 2 verder uit het lood trekt. De feitelijk reeds degressieve structuur bij
belasting op arbeid respectievelijk kapitaal wordt zo nog evenwichtiger.
De leden van de PvdA-fractie waarderen overigens de inzet van de
staatssecretaris om de grondslag voor de Vpb te verbreden middels
invoering van de objectvrijstelling vaste inrichtingen en het handhaven
van de dividendbelasting.
IB-ondernemers
De leden van de PvdA-fractie delen de zorg van de staatssecretaris dat het
fiscale landschap voor ondernemers overwoekerd dreigt te worden door
een veelheid van grondslagversmallende faciliteiten, die leiden tot hoge
uitvoeringskosten bij de Belastingdienst en onduidelijkheid bij ondernemers. De vele onduidelijkheden kunnen echter niet verhullen dat de
omvang van de ondernemersfaciliteiten intussen dusdanig is dat zij niet
meer uitsluitend ter dienste staan van de reserverings- en investeringsfunctie van de winst, zoals de staatssecretaris zelf ook terecht vaststelt
(5.1.3). Het feit dat alle faciliteiten een budgettair beslag vertegenwoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

7

digen die bij omzetting een vlak winstboxtarief van 28,5% mogelijk maakt,
geeft aan dat deze faciliteiten excessief geworden zijn ten opzichte van het
52%-tarief voor werknemers in loondienst. Als het gaat om de keuze voor
één vlak tarief of voor de combinatie van een laag en een progressief
tarief in de eventuele nieuwe winstbox voor ondernemers, gaat de
voorkeur van de leden van de PvdA-fractie duidelijk uit naar de laatste
optie.
Deze leden kunnen billijken dat de zelfstandigenaftrek wordt omgezet in
een vaste aftrek, zodat de prikkel tot groeien wordt versterkt. De leden
vragen zich echter ook af waarom de staatssecretaris niet ook de
mkb-winstvrijstelling aftopt tot bijvoorbeeld een grondslag van € 100 000.
Er zijn immers slechts weinig «echte» IB-ondernemers die boven deze
grens uitkomen, want zodra zij personeel hebben of sterk groeien zullen
zij veelal kiezen voor de BV-vorm. In de praktijk is de mkb-vrijstelling
boven het genoemde bedrag een extra faciliteit voor bijvoorbeeld
medisch specialisten en andere vrije beroepen, dus bij «bedrijven» die
niet of nauwelijks op groei of op het aannemen van personeel gericht zijn.
Derhalve leidt de onbeperkte mkb-vrijstelling tot een substantiële
deadweight loss: het leidt niet tot extra economische groei maar maakt
wel de inkomensongelijkheid onnodig groter. Kan de staatssecretaris
aangegeven worden wat het budgettair beslag van de winstvrijstelling is,
en kan een uitsplitsing gegeven worden naar sectoren? Graag een reactie
van de staatssecretaris op dit punt.
Loonsomheffing
De leden van de PvdA-fractie delen de mening van de staatssecretaris dat
invoering van een loonsomheffing nader onderzoek verdient. De leden
van de PvdA-fractie onderschrijven de randvoorwaarden die de staatssecretaris daarbij formuleert. In het bijzonder gaat het daarbij om de
effecten op de koopkracht, het behoud van mogelijkheden voor effectieve
prikkels voor werkgevers en de zorg dat er een gelijk speelveld moet
blijven bij de keuze voor eigen risico dragen of publieke verzekering.
Verkeer tussen burgers, bedrijven en Belastingdienst
De leden van de PvdA-fractie waarderen zeer de onverdroten inzet om
belastingfraude in welke vorm dan ook uit te roeien. De vele door de
staatssecretaris uiteengezette initiatieven ter zake verdienen brede steun.
Overig
Met betrekking tot de Geefwet (8.1.2) constateren de leden van de
PvdA-fractie dat in de goededoelensector grote onzekerheid is ontstaan.
Kan de staatssecretaris de vrees wegnemen dat de Geefwet een bezuinigingswet wordt en dat het in plaats hiervan inderdaad gaat om het extra
stimuleren van geven? Kan iets preciezer worden geformuleerd wanneer
de Kamer nader over de voortgang van de Geefwet wordt geïnformeerd?
De leden van de PvdA-fractie complimenteren de staatssecretaris met de
heldere uiteenzetting over het thema «leefvormneutraal belastingstelsel»
en menen dat uit deze beschouwing de juiste conclusies worden
getrokken. Deze zijn dat de vormgeving van het fiscale stelsel nu eenmaal
een balanceeract blijft tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid en dat
een belangrijk bijkomend nadeel van belastingheffing op gezinsniveau is
dat het de arbeidsparticipatie ontmoedigt.
Wel vragen de leden van de PvdA-fractie aandacht voor een onbillijkheid
ter zake van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting. Deze
is ook ter sprake gekomen bij het rondetafelgesprek leefvormneutralere
belastingheffing. Zoals bekend dient de geleidelijke afschaffing van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

8

overdraagbare heffingskorting ertoe om de arbeidsdeelname te bevorderen. Kostwinners zonder werkende partner met veel vermogen kunnen
echter de volledige heffingskorting alsnog verzilveren door vermogen in
box 3 over te hevelen naar de niet werkende partner. Minder draagkrachtige kostwinners kunnen dit niet. Ziet de staatssecretaris mogelijkheden dit onbillijke en onbedoelde effect teniet te doen of te verminderen?
Ten aanzien van box 3 (8.2.2) betoogt de staatssecretaris dat het forfaitaire
rendement van 4% historisch gezien niet veel afwijkt van het werkelijke
rendement op de kapitaalmarkt. Weliswaar ligt het feitelijke rendement
momenteel wat lager, maar er is, aldus de staatssecretaris, geen reden om
aan te nemen dat 4% op lange termijn niet meer haalbaar is. De staatssecretaris merkt verder terecht op dat het effectieve forfaitaire rendement
feitelijk lager is dan 4% vanwege de heffingsvrije voet in het vermogen.
Tenslotte stelt de staatssecretaris dat koppeling van het forfaitaire
rendement aan bijvoorbeeld het voortschrijdend gemiddelde van de rente
op staatsleningen materieel weinig verschil zal maken met de huidige
praktijk.
De leden van de PvdA-fractie delen deze analyse, maar niet de conclusie
die hieruit getrokken wordt, namelijk dat er geen aanleiding zou bestaan
om het forfaitaire rendement in bovengenoemde zin variabel te maken.
Want juist het argument dat er materieel weinig verschil is voor de
belastingopbrengst, maakt dat er weinig budgettair bezwaar zou moeten
zijn tegen een variabel systeem. Als groot psychologisch voordeel van
een variabel forfaitair rendement zien de leden van de PvdA-fractie dat
zo’n systeem door de belastingbetaler als billijker wordt ervaren en
daarom beter is uit te leggen. Dat weegt ruimschoots op tegen de geringe
inspanning van een jaarlijkse bijstelling van de forfaitaire rente.
De leden van de PvdA-fractie wijzen er verder op dat koppeling aan het
langjarig gemiddelde op staatsleningen slechts tot beperkte volatiliteit
leidt van de belastingopbrengsten en beperkte onzekerheid bij de
belastingbetaler. En voor zover van volatiliteit sprake blijft kan worden
gesteld dat deze eerder gunstig dan ongunstig is. Immers, in tijden dat de
inkomsten uit box 3 dalen door de lage rente hoeft de Staat zelf ook
weinig rente te betalen op de staatsschuld, terwijl in tijden van stijgende
rentelasten voor de Staat ook de belastinginkomsten uit box 3 toenemen.
Daarbij merken deze leden op dat de belastingbetaler in tijden van hoge
rente weinig problemen zal hebben om meer belasting te betalen, omdat
de rente inkomsten op vermogen dit dan gemakkelijk toelaten. Anderzijds
wordt belasting betalen terwijl het reële rendement op spaartegoeden
vrijwel nul of zelfs negatief is als zeer onrechtvaardig ervaren en ondergraaft dit de belastingmoraal.
Al met al betreuren de leden van de PvdA-fractie dat de staatssecretaris
de 4% per se in steen lijkt te willen beitelen, temeer omdat hiermee ook de
«upside» van toekomstige belastingopbrengsten als gevolg van een
mogelijk weer stijgende rente bij voorbaat wordt weggegeven.
Ten slotte hebben de leden van de PvdA-fractie nog een vraag met
betrekking tot het terugbrengen van de peildata voor box 3 tot één
peildatum op 1 januari. Dit kan tot gevolg hebben dat iemand die in
december zijn woning verkoopt maar nog geen nieuwe heeft gekocht op
1 januari plotseling zwaar aangeslagen wordt voor box 3. Hij of zij wordt
geacht over de netto verkoopprijs van de woning een rendement te
maken van 4% terwijl dit vermogen slechts enkele weken laag rendeert op
een rekening courant, omdat immers een nieuwe woning moet worden
gekocht. Dit kan er tevens toe leiden dat aan het einde van het jaar de
verkoop van woningen inzakt en over de jaarwisseling getild wordt. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

9

vraag is of de staatssecretaris dit geen ongewenst bijeffect vindt en of hier
iets aan te doen is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Algemeen
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Fiscale agenda. Zij hadden hoge verwachtingen van de Fiscale
agenda.
In de Fiscale agenda ontbreekt een beschouwing over de toegankelijkheid
van de fiscale wetgeving voor de burger. Eenvoud in regelgeving begint
met de voor de burger begrijpelijke wetgeving. De leden van de
PVV-fractie vragen hier aandacht voor. Stelt de staatsecretaris zich hierbij
nog doelen?
De belastingen (als percentage van het BBP) kunnen alleen substantieel
omlaag als de overheidsuitgaven (als percentage van het BBP) ook
substantieel omlaag gaan, een slankere overheid dus. Indien de
overheidsuitgaven (als percentage van het BBP) niet structureel omlaag
gaan is er bij wijzigingen in het belastingsysteem louter sprake van een
verschuiving van belastingdruk binnen groepen van belastingbetalers. In
de analyse van het belastingsysteem zullen ook de belastinguitgaven in
het oordeel mee moeten worden genomen.
Over belastingen wordt wel eens gezegd dat ze de prijs zijn voor onze
beschaving. Voor die beschaving moeten dan ook zo veel mogelijk
mensen een bijdrage leveren. Het geeft dan ook geen pas dat
huishoudens met een (gezamenlijk) inkomen ruim boven het sociaal
minimum geen bijdrage in de vorm van belastingen leveren en per saldo
alleen maar profiteren van kortingen en toeslagen.
Bij het vormen van een slankere overheid zal ook bezien dienen te worden
op welk niveau overheidshandelen plaats dient te vinden, centraal of
decentraal. Deze leden merken hierbij verder nog op dat het gaat om
daadwerkelijk te komen tot een eenvoudiger, meer solide en fraudebestendig belastingstelsel. Snoeien in kortingen en toeslagen om te komen
tot lagere tarieven.
De belastingheffing mag ook wel wat robuuster. Dat wil zeggen minder
gevoelig voor constructies. Het moet per saldo niet uitmaken of je een
eenmanszaak hebt of een eenmans-BV. Dit zeker in het licht van de
wijzigingen in de wetgeving van de BV’s. Belastingheffing is het heffen
van belastingen en niet het herverdelen van inkomen, eerst pakken en dan
teruggegeven. Het laatste levert louter uitvoeringskosten op en is voor de
burger «vestzak broekzak», er wordt geen meerwaarde mee gecreëerd en
dient dan ook zoveel mogelijk te worden beperkt.
Het gaat de leden van de PVV-fractie er om dat er zoveel mogelijk
gesnoeid wordt in allerlei vrijstellingen. Deze vrijstellingen verwijzen naar
de invloed van groepen die goed weten te lobbyen. Het staat deze leden
voor ogen om het gesnoeide bedrag terug te geven aan de burger
middels tariefsverlaging.
De leden van de PVV-fractie onderschrijven de drie uitgangspunten van
eenvoud, soliditeit en fraudebestendigheid. Deze leden vinden dat de
belastingheffing ook robuuster moet worden, minder gevoelig voor
constructies. Dat heeft tot gevolg dat er minder ambtenaren nodig zullen
zijn voor controle. Maar ook dat het stelsel minder gevoelig gemaakt moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

10

worden voor fiscale constructies, die bedacht worden door belastingadviseurs. Het moet niet zo zijn dat Henk en Ingrid de rekening betalen omdat
er met behulp van adviseurs tal van slimmigheidjes gevonden worden.
Dus niet alleen fraudebestendig ook een robuuster en constructiebestendig. Voorts moeten aan twee gelijke gevallen gelijke consequenties
worden verbonden.
Het fiscale stelsel is niet de oplossing voor alles. Hier uit volgt wel dat er
een duidelijk heroverweging plaats dient te vinden van de belastingheffing als een instrument anders dan voor het generen van inkomsten
voor de Staat. Bij de oordeelsvorming hierover moeten kortingen en
toeslagen betrokken worden. Daarbij mag duidelijk de vergroening van
het belastingstelsel eens ter discussie worden gesteld. Het heeft van uit
een economische perspectief geen zin om eerst belasting te heffen en dat
dan weer via subsidies naar inefficiënte energievormen terug te laten
vloeien. De kosten die met het belastingstelsel gemoeid zijn moeten
omlaag, dat betreft zowel de kosten van handhaving als de kosten van
ontwijking. Het stelsel moet zo vorm worden gegeven dat er minder te
ontwijken of te construeren valt en dat het niet loont.
Naar een eenvoudiger, meer solide en fraudebestendig belastingstelsel
Belastingen zijn primair om overheidsuitgaven te financieren. Tal van
nevendoeleinden zijn dubieus qua doel en effect. Hoewel sommige van
die nevendoeleinden nastrevenswaardig zijn moet de belastingheffing
«back to the basics». Zoveel mogelijk een vermindering van het streven
van de nevendoeleinden. Weg met het instrumentalisme in de belastingheffing.
Uit de Fiscale agenda wordt niet duidelijk wat er onder belastingen wordt
verstaan. Hoe is het mogelijk om over een onderwerp een discussie te
hebben als je niet weet waar je over spreekt?
Vallen de toeslagen nu wel of niet onder het belastingstelsel? Of zijn
alleen de kortingen een onderdeel van het belastingstelsel? Het wordt er
echter niet duidelijker op. Er spreekt een bijna panische angst om het
stelsel zelf aan een onderzoek te onderwerpen.
Aan welke maatregelen denkt de staatssecretaris om te komen tot het
verminderen van de belastinguitgaven gemoeid met de «deadweight
loss« problematiek?
Kan de staatssecretaris aangeven welke richting hij nu op wil:
1) meer aandacht en bekendheid geven aan tal van faciliteiten waar
men recht op heeft of
2) vermindering faciliteiten en lager tarief?
Kan de staatssecretaris eens duidelijk aangeven wat hij met de vermelde
wildgroei aan faciliteiten wil doen? Het is wel kenmerkend dat er alleen
maar over voorbeelden van faciliteiten wordt gesproken. Het lijkt wel of er
geen overzicht of inzicht is in het totaalbeeld van de zogenoemde
ondernemerfaciliteiten. Graag verduidelijking van de staatssecretaris.
Stelt de staatsecretaris zich hier op het standpunt dat grondslagverbreding gaat leiden tot tariefsverlaging?
Stelt de staatsecretaris zich bij een structurele vereenvoudiging louter de
afschaffing van een aantal relatief kleine belastingen voor?
Zou de staatsecretaris eerst niet eens teruggaan naar het kabinet om te
bewerkstelligen dat er gestopt wordt met die constante stroom van
wetswijzigingen en het constante «finetunen» die de grootse onzekerheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

11

veroorzaken in de economie? De doestelling zou moeten zijn dat het
beslag dat de overheidssector mag leggen op de economie zou zo
duidelijk mogelijk gespecificeerd moet worden. En dat daarbij een
belastingstructuur met passende tarieven gezocht zou moeten worden.
Op termijn zouden de overschotten en tekorten elkaar dan opheffen. De
tijdelijke fiscale maatregelen zorgen louter voor meer instabiliteit. Moet de
hoogste prioriteit van deze discussie niet zijn een stabiel belastingstel
voor de toekomst? Wat de leden van de PVV-fractie betreft kan de
staatssecretaris terug en opnieuw beginnen met in achtneming van het
(door hem zelf geformuleerde) standpunt.
Uiteraard neemt een dergelijke wijziging naar een toekomstbeeld van een
eenvoudiger, meer solide en fraudebestendig belastingstelsel meer dan
een kabinetsperiode in beslag. Omdat het langer dan een kabinetsperiode
duurt ontbreekt het de staatssecretaris daarom aan de politieke moed om
over deze kabinetsperiode heen te kijken en alvast de discussie te voeren
en een voorschot op de toekomst te nemen? De vraag die bij de leden
PVV-fractie leeft is of juist nu eens minder finetuning en sturing via het
fiscaal instrument moet plaatsvinden. Graag daarop de visie van de
staatssecretaris.
In hoeverre zou er binnen de Belastingdienst overgaan kunnen worden tot
een meer risicobewust handelen ten aanzien van het uitbetalen van tal
van kortingen en toeslagen? Wordt daarbij een risicogroepen benadering
gehanteerd? Het moet niet zo zijn dat de Belastingdienst zomaar blanco
cheques uitschrijft. Het lijkt er op dat de Belastingdienst maar eens
zorgvuldiger moet leren om te gaan met publiek geld en dat niet met
bakken de deur uit moet laten gaan.
De leden van de PVV-fractie geven er de absolute voorkeur aan om het
lage tarief voor de btw onverkort van toepassing te laten zijn op eerste
levensbehoeften. Het steekt deze leden dat eerste levensbehoeften zoals
gas en elektra voor huishoudelijk gebruik onder het hoge tarief vallen en
dat die producten daarna nog eens getroffen worden door allerlei
krankzinnige milieuheffingen. Voor deze leden vallen onder de het
verlaagde tarief allen de huidige posten a. 1 a. t/m c. (goederen), de rest
van de posten van de goederen en de diensten kunnen komen te
vervallen. Voormelde verschuiving zal leiden tot een hogere
btw-opbrengst, de leden van de PVV-fractie zouden deze graag vertaald
zien naar daling van het lage btw-tarief en mogelijk de afschaffing van een
aantal «kleine» belastingen.
De opslag in het kader van de SDE-plus-regeling is een belastingverhoging op eerste levensbehoeften zoals gas en elektra. Bovendien wordt
hierover nog eens btw geheven, derhalve levert de regeling nog eens 19%
extra belastinginkomsten op. Deelt de staatsecretaris de mening dat
belasting op belasting een beetje te veel van het goede is? Kan deze
dubbele heffing nu eindelijk eens voorbij zijn?
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd op welk punt de staatssecretaris aan bijsturing denkt ten aanzien van «het optimaliseren van de
fiscale positie die excessieve vormen aanneemt».
Belastingmix
Het moet lonen om te werken en de leden van de PVV-fractie zijn dan ook
een voorstander van het verschuiven van belastingdruk op werken naar
belastingdruk op consumeren. Deze leden hebben zwaarwegende
bedenkingen bij een uniform btw-tarief van 8% of 19%. Wel kunnen de
leden zich vinden in een kleine versmalling van de grondslag voor het 6%
btw-tarief. In de visie van de leden van de PVV-fractie dient het verlaagde
btw-tarief van toepassing te zijn voor de eerste levensbehoeften, in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

12

optiek van deze leden zijn dat dan ook echt eerste levensbehoeften. Daar
mogen niet allerlei verkapte subsidies in zitten.
Eerste levensbehoeften als gas en elektriciteit vallen onder het hoge tarief,
daar bovenop komen nog milieuheffingen. Een verlaagd tarief voor de
diensten van schrijvers en componisten valt daar niet mee te rijmen. Deze
leden willen de grondslagverbreding in de btw-sfeer dan ook één op één
direct omgezet zien in tariefsverlaging voor de loon- en inkomstenbelastingsfeer.
Een laag btw-tarief alleen voor voedingsmiddelen heeft de voorkeur van
de leden van de PVV-fractie. Deze leden kunnen de opmerking niet
plaatsen op welke gronden het algemene tarief om hoog zou moeten als
het lage tarief van de btw wordt beperkt voor de voedingsmiddelen en de
rest van de goederen en diensten die thans onder het lage tarief vallen
onder het algemene tarief worden gebracht. Het lijkt er op dat er juist een
meeropbrengst in de btw wordt gerealiseerd.
Vermindering van het aantal grondslagversmallers heeft de aandacht van
de leden van de PVV-fractie. Het grondbeginsel van het belastingstelsel zal
dan ook gericht moeten zijn op betaling nu, verschuiving en uitstel van
belastingheffing moet dan ook zoveel mogelijk worden beperkt.
Het verminderen van het aantal belastingen van 22 naar 16 is een mooi
verhaal. Er moet echter wel goed gekeken worden of die heffingen dan
weer niet via de achterdeur weer terugkomen. Als de staatsecretaris de
geschiedenis in wil gaan als de grote afschaffer van belastingen heeft hij
de zegen van de leden van de PVV-fractie en verdient hij een standbeeld.
De enige belasting die recent is afgeschaft is de vliegbelasting. Daarvoor
was het staatsecretaris Van der Ploeg die het kijk- en luistergeld afschafte.
De afschaffing van de kleine belastingen kan volgens deze leden worden
betaald uit de verschuiving van een aantal goederen en diensten in de
btw-sfeer van laag naar hoog.
De leden van de PVV-fractie achten een afschaffing van de verpakkingenbelasting een prioriteit.
De leden van de PVV-fractie achten een afschaffing van de verbruiksbelasting en de belasting op leidingwater in het licht van de opbrengsten en
uitvoeringskosten niet tot de hoogste prioriteit. Mogelijk kan er gekeken
worden naar het met 19% belasten van de frisdranken in de btw bij het
afschaffen van de frisdrankenbelasting. De belasting op leidingwater is
een van die vele zotte milieubelastingen waar we wel zonder kunnen.
Drinkwater wordt in de btw-sfeer met 6% belast, het is immers een eerste
levensbehoefte. Via de energienota wordt dan nog eens een extra heffing
aan de consument in rekening gebracht.
De leden van de PVV-fractie achten het afschaffen van de verbruiksbelasting op pruim- en snuiftabak totaal ongewenst. Straks loopt heel
Nederland te pruimen (kwat/quat) en te snuiven (cocaïne) en ziet de
belastingbetaler er weer niets van. Daarbij moet tevens het gat dat het
verval van deze heffing in de begroting slaat in overweging worden
genomen. Deze leden achten het afschaffen van de afvalstoffenbelasting
en de grondwaterbelasting gewenst. Afschaffing van deze belastingen
middels financiering via een gelijkblijvend Vpb-tarief of grondslagverbredende maatregelen heeft de instemming van de leden van de PVV-fractie.
De leden van de PVV-fractie geloven niet in het fiscaal instrument voor de
sturing in de aanwending van energiebronnen. Deze leden geloven dat de
energiesector een sector is die gereguleerd moet worden via het
prijsmechanisme en niet via het budgetmechanisme. Milieubelastingen
zijn in de optiek van deze leden dan ook schoten in de lucht zo niet
schoten in het luchtledige. Opbrengsten van deze belastingen worden
besteed aan complete kolder zoals vergroening. Als belasting diefstal is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

13

van de burgers, dan is dit onderdeel van het beleid aan te merken als het
wegsmijten van geld. Erger nog met dat geld worden milieumaffiose
prakrijken gefinancierd die niet met vermindering van belasting van het
milieu te maken hebben. Die maatregelen belasten alleen de burgers. De
rioolheffing, de reinigingsrechten, de afvalstoffenheffing, de zuiveringsheffing en de heffing verontreiniging oppervlaktewater zijn milieuheffingen van lokale overheden die het karakter hebben van bestemmingsbelasting of retributie. Is de staatssecretaris aan deze heffingen nog iets te
doen op korte termijn? De leden van de PVV-fractie dringen aan op een
versnelde afbouw van de fiscale milieufaciliteiten.
Is de staatssecretaris ook voornemens te komen met een voorstel om
meer belasting te heffen op onroerende zaken? De OESO-rapporten
adviseren immers verschuiving van belasting op winst en inkomen naar
belasting op consumptie en onroerende zaken. Is het een optie om de
OZB-gebruik op woningen weer in te voeren? Zou een heffing op
onroerend goed niet een solide basis kunnen op leveren voor de
provinciale financiën? Er is reeds een WOZ-waarde, dus er hoeft helemaal
niet zoveel extra te worden gedaan. Heffing van een provinciale OZB zou
kunnen lopen via opcenten op de gemeentelijke OZB. Hoe plaatst de
staatsecretaris zijn voorstellen dan ook in het kader van de door de OESO
geschetste integrale hervorming van het belastingstelsel?
Het nut van de kleine ondernemersregeling ontgaat de leden van de
PVV-fractie. Voor de toepassing van de regeling moet er bezien worden of
men voor de regeling in aanmerking komt. Is men per jaar minder aan
btw verschuldigd dan € 1345 dan is er een volledige reductie. Bedraagt de
verschuldigde btw tussen de € 1345 en € 1883 dan wordt de verschuldigde btw gereduceerd. Vanaf een verschuldigde btw van € 1844 vindt er
geen reductie plaats. Om te bezien om men wel of niet in aanmerking
komt voor de regeling dient men de btw te administreren. Tevens moet
voor verschuldigde btw-bedragen boven de € 1345 wel aangifte worden
gedaan. Ligt de verschuldigde btw onder de drempel van € 1345 en wordt
er een vrijstelling gegeven van de administratieve verplichtingen dan
moet er toch weer melding gemaakt worden. Is hier niet sprake van een
stuk doorgeslagen regelgeving? Zou een jaarlijkse aangifte voor dit soort
ondernemers niet op zijn plaats zijn een lastenverzwaring lijkt hier op
voorhand niet uit voort te vloeien?
De leden van de PVV-fractie zijn er een voorstander van dat de suppletieaangifte mee kan lopen in het reguliere btw-aangiftetraject. Deze leden
steunen de regeling waarbij de kwartaalaangifte de standaard is maar er
een mogelijkheid is en blijft om maandelijks aangifte te doen.
De leden van de PVV-fractie zijn een voorstander van een belastingstelsel
met zo min mogelijk grondslagversmallers, kortingen en toeslagen. Deze
leden geven aan dat bij de heroverweging van het belastingstelsel
expliciet ook deze kindregelingen in de in de oordeelvorming moeten
worden betrokken.
De leden van de PVV-fractie horen vaak dat Nederland zich als een
kenniseconomie moet ontwikkelen. Het wekt dan ook haar grote verbazing
dat er juist op het gebied van kennisverwerving tal van ondoorzichtige
regelingen zijn.
De leden van de PVV-fractie zijn een voorstander van de handhaving van
de AOW-gerechtigde leeftijd op 65 jaar. Eenieder heeft dan ook de
verplichting om zich tot die leeftijd zich economisch actief op te stellen en
een bijdrage te leveren aan de samenleving. Mensen die na hun 65e door
willen werken hoeven daar niet extra voor te worden beloond. Fiscale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

14

instrumenten hebben sowieso maar een geringe gedragsbeïnvloedende
werking. Het is dan ook tijd om voor deze groep tal van fiscale stimuleringsmaatregelen te maken.
De leden van de PVV-fractie steunen het onderzoek naar de defiscalisering
van de partneralimentatie.
De leden van de PVV-fractie steunen het initiatief van de fiscale behandeling van zorgkosten. Zorgkosten dienen binnen de sfeer van de
ziektekostenverzekering en/of de AWBZ te worden opgelost en slechts bij
hoge uitzondering via het fiscale stelsel.
Wat betreft de horizonbepaling, het volgende. De leden van de PVV-fractie
zijn er voorstander van om deze belastinguitgaven zo veel mogelijk te
beperken dan dat te vertalen naar tariefsverlaging.
Vennootschapsbelasting
De leden van de PVV-fractie zijn verheugd dat het voornemen is de
uitholling van de grondslag van de vennootschapsbelasting aan te pakken
op de punten van de overnameholding en de verliesimport bij vaste
inrichtingen. Met het voorstel om de opbrengst daarvan gelijk maar terug
te sluizen naar de werkgevers gaat deze leden toch net een brug te ver.
Belastingontwijkend gedrag wordt hier beloond met een belastingverlaging. Zo lusten deze leden er nog wel een paar. Een opinie vragen over
de problematiek van de deelnemingsrente is iets te vrijblijvend. Op dit
punt verwachten de leden van de PVV-fractie dan ook concrete actie.
Aanbevelenswaardiger is het om een balans te vinden tussen het tarief
van de vennootschapsbelasting en de tarieven van de IB/LB, dan weer
over te gaan tot een verlaging van het Vpb-tarief.
Zou de staatsecretaris zich er niet eens op kunnen inzetten om de
grondslag van de Vpb te verbreden en niet louter in deze sfeer aan
tariefsverlaging te denken. Of is hij bezig de Vpb de facto af te schaffen?
De leden van de PVV-fractie missen de onderbouwing van de tariefsdaling
van de Vpb. Graag hierop een toelichting van de staatsecretaris.
In de optiek van de leden van de PVV-fractie moet het belastingstelsel
eenvoudiger, dat betekent ook dat er minder besteed zal worden aan
advieskosten. Heeft de staatsecretaris hier een beeld van?
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat duidelijkheid moet komen
en pleit dan ook voor het invoeren van een budgetneutrale vermogensaftrek en –bijtelling. Om op grond van het argument dat er geen zekerheid
zou bestaan op het gebied van belastingen niet tot deze maatregel over te
gaan achten deze leden niet overtuigend. Als de staatssecretaris zekerheid
wil creëren op het gebied van belastingen willen de leden van de
PVV-fractie daar best aan meedoen maar dan leggen we de tarieven ook
even grondwettelijk vast. Rechtszekerheid is op het punt van belastingen
helaas niet te geven.
De leden van de PVV-fractie ondersteunen de objectvrijstelling voor vaste
inrichtingen van harte. Hetzelfde geldt voor de overnameholding, hierbij
moet worden aangetekend dat er bij de toepassing van het goodwillgat
stevige anti-misbruikbepalingen moeten worden opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

15

IB-ondernemers
De voortwoekerende wildgroei in ondernemersfaciliteiten in de IB heeft
ertoe geleid dat het aantal zelfstandigen (zonder personeel) steeds groter
is geworden. Dat ziet er leuk uit op papier maar de betekenis in reële
termen voor de economie is beperkt. De ondernemersfaciliteiten in de IB
worden gebruikt door werknemers die liever als zelfstandige aan de slag
gaan omdat het meer oplevert dan in loondienst te blijven. Ook is er een
groep die vervroegd stopt met werken en daarna als consultant
zelfstandig aan de slag gaat, ook deze groep profiteert van deze ondernemersfaciliteiten. Per saldo levert het allemaal niet zoveel op. Bovendien is
er een absurde wildgroei ontstaan aan niet alleen fiscale ondernemersfaciliteiten. Voor groei in de economie is snoeien in die faciliteiten dan ook
hoogst noodzakelijk.
Het lijkt er op als of de enige mensen die een bijdrage aan de Nederlandse
economie leveren ondernemers zijn. De leden van de PVV-fractie zijn van
mening dat ondernemers de ruimte dienen te krijgen om te kunnen
ondernemen. In Nederland kwalificeert 1 op de 8 van beroepsbevolking
als ondernemer. Een groot deel van deze nieuwe ondernemers is echter
werkzaam als ZZP-er. Door de aanzuigende werking van de ondernemersfaciliteiten is een sprake van ondernemerschap dat per saldo weinig
oplevert, behalve dan een hoger inkomen in vergelijking met werknemers
en gederfde belastinginkomsten. Het lijkt deze leden dan ook tijd dat er
meer evenwicht komt tussen werknemer en ondernemer in de fiscale
tegemoetkomingen.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe deze bevoordeling van de
ondernemer ten opzichte van de werknemer zich verhoudt tot het
gelijkheidsbeginsel van artikel 1 van de Grondwet. De facto wordt er een
maandelijkse extra heffingskorting gegeven van € 600, dit bovenop de
algemene heffingskorting en de arbeidskorting. Deze extra heffingskorting
geeft een belastingvrij inkomen van de ongeveer € 21 000. Voor dergelijke
douceurtjes willen Henk en Ingrid als salarisverdieners ook wel in
aanmerking komen.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de staatsecretaris niet van
zins is om het advies, afschaffing van de zelfstandigenaftrek en de fiscale
ouderdagreserve, door te zetten.
In het kader van oudedagsvoorzieningen zijn er tal van voorzieningen
welke ook toegankelijk zijn voor ondernemers. Een aparte voorziening
zoals de fictieve FOR voor ondernemers is dan ook overbodig. Deze leden
zijn van mening dat de meewerkaftrek met ingang van 2012 afgeschaft
moet worden.
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat al deze regelingen in de
winstsfeer wel erg globaal zijn en dat deze per saldo discriminatoir
werken in de richting van niet-ondernemers. Is het dan ook niet beter om
faciliteiten te bieden die daadwerkelijk recht doen aan het reserverings- en
investeringselement?
Door wijzigingen, verval van de minimumkapitaaleis van € 18 000, in Boek
2 van het Burgerlijk Wetboek is de rechtspersoon BV straks beschikbaar en
bereikbaar voor alle ondernemers. De facto maakt het voor het feitelijk
functioneren van een onderneming geen verschil of er sprake van
ondernemen in de vorm van een BV of ondernemen zonder BV. Uit
oogpunt van deze feitelijkheden zou het aan te bevelen zijn voor ondernemingen in de ab-sfeer de fiscale transparantie in te voeren. Door in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

16

voering van de fiscale transparantie zou het niet meer uitmaken of
ondernemingen worden gevoerd met of zonder rechtspersoonlijkheid.
De introductie van een vaste basisaftrek in de zelfstandigenaftrek van
€ 7200 zal dan ook contraproductief werken. De leden van de PVV-fractie
zijn dan ook van mening dat de zelfstandigenaftrek afgeschaft dient te
worden of te worden vervangen door een verhoogde mkb-vrijstelling. Die
vrijstelling dient dan procentueel afhankelijk te zijn van de winst. Een
vaste aftrek als percentage van de winst kan volgens deze leden de hier
geschetste problemen voorkomen.
Loonsomheffing
Van eenvoudiger en een transparantere heffing van de loonheffingen zijn
de leden van de PVV-fractie een groot voorstander. Wel moet deze
vereenvoudiging ook daadwerkelijk tot een vereenvoudiging leiden. Een
dergelijke operatie heeft ongetwijfeld consequenties voor individuele
inkomensplaatjes. Het is ten aanzien van die plaatjes dan ook raadzaam
om het hoofd koel te houden en niet tot flankerende maatregelen te
komen die alles weer complex maken.
Wat houdt een loonsomheffing in? Begrijpen de leden van de PVV-fractie
de staatsecretaris goed dat er bij de loonsomheffing sprake is van een
loonheffing met een vast percentage over de loonsom? Indien dit zo is, is
de loonheffing per werknemer dan ook een vast percentage van het loon?
De loonsomheffing leidt dan toch tot een vlaktaks over de lonen? Graag
een toelichting van de staatssecretaris. Wordt de inkomstenbelasting dan
ook op termijn een vlaktaks, of behoudt de inkomstenbelasting zijn
progressieve tariefsstructuur? Indien de progressieve tariefsstructuur
behouden blijft leidt dit onvermijdelijk tot meer aangiften en aanslagen in
de inkomstenbelasting. Hierdoor ontstaat toch weer extra werk? Wordt
hier door eigenlijk de efficiencywinst die ontstaat door de loonsomheffing
weer niet te niet gedaan?
Verkeer tussen Belastingdienst en belastingplichtigen
Soms lijkt de digitale infrastructuur bij de Belastingdienst op de situatie
van de A16 en de HSL. De A16, de digitale snelweg voor de ondernemers,
is goed op orde. Alleen ten aanzien van de particulieren is het HSL-en en
moet de particulier zich met de (gedateerde) sprinter tevreden stellen.
De persoonlijke internetpagina moet dan ook binnen twee jaar staan.
Aanpassing van het formele belastingrecht is in het digitale tijdperk dan
ook onontkoombaar. Er zal in de massale proces anders gedacht moeten
gaan worden over aangifte/aanslagoplegging en ambtshalve handelen.
Heeft het kabinet last van koudwatervrees of is het kabinet er louter op uit
om met behulp van de voorgestelde wijzigingen hun achterban te
plezieren? Het lijkt er wel op, immers er is geen sprake van een blauwdruk
voor een nieuw stelsel. Dan opeens is er wel weer sprake van het
ontwikkelen van een visie op het Nederlandse belastingstelsel. Zijn er
twee visies binnen het kabinet of een gebrek aan visie. Graag duidelijkheid van de staatsecretaris.
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat het lijkt alsof het formele
recht de burger in een keurslijf dwingt. Het is echter de Belastingdienst die
dit formele recht toepast. Een herzieningprocedure zou via een eenduidig,
van het achterliggende belastingmiddel onafhankelijke, herzieningsmiddel
kunnen lopen. Dit herzieningsmiddel zou dan afhankelijk van het
achterliggende tot een in het formele belastingrecht gekwalificeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

17

beslissing kunnen lijden. Middels de digitalisering zou er een hoge mate
van sturing kunnen plaatsvinden van deze wijzigingsstroom.
Een dergelijke wijze van aanpak behoeft alleen maar een wijziging aan het
begin van het belastingproces. De leden van de PVV-fractie blijven de
mening toegedaan dat er naast de digitalisering ook ruimte moet zijn voor
een persoonlijk contact van de belastingplichtige dan wel belastingschuldige met een ter zake deskundige medewerker. Dit contact kan
plaatsvinden met een groot aantal media, het is voor deze leden wel een
eis dat het ook daadwerkelijk plaatsvindt.
De leden van de PVV-fractie verzoeken de staatssecretaris om bij de
uitbouw van de VIA stappen te ondernemen die steeds meer in de richting
gaan van ambtshalve vaststellen van de aanslag zonder medewerking van
de belastingplichtige. Daarbij zou een analyse op zijn plaats zijn van de
situaties waarbij er nog steeds door wijziging op de VIA moeten worden
gedaan. Dit kan in de eerste plaats door de betaalde hypotheekrente in de
VIA te betrekken. Aan de hand van dit prioriteitenlijstje kan de toepassing
van de VIA structureel worden vergroot, daarmee kunnen de werkzaamheden van de Belastingdienst sterk verminderen.
De leden van de PVV-fractie verwachten van de staatsecretaris een beleid
waaruit bewustzijn blijkt van bepaalde risicogroepen en dat met behulp
van een (mogelijk op het verleden gebaseerde) risicoanalyse een selectief
beleid wordt gevoerd ten aanzien van het verlenen van voorlopige
teruggaven en toeslagen. Bij twijfel geen uitbetaling en pas uitbetaling bij
de definitieve vaststelling.
Fraude is heel eenvoudig te voorkomen door minder ruimhartig met de
uitvoering van bepaalde fiscale maatregelen om te gaan. We verwijzen
naar hierbij naar de perikelen rond de toeslagen. Is de staatsecretaris het
met de leden van de PVV-fractie eens dat door minder belasting te heffen
en minder toeslagen uit te keren het heel goed mogelijk moet zijn om de
fraude met het belasting- en toeslagensysteen aanmerkelijk te beperken?
Lagere tarieven en minder kortingen en toeslagen is een heel mooie
oplossing. Of kunnen we nu niet minder toeslagen krijgen omdat het
«systeem» eindelijk werkt? Deze leden verwachten van de staatsecretaris
ten aanzien van fiscale fraude van niet ingezetenen een keiharde aanpak.
Het vervallen van de verblijfstitel moet daarbij mogelijk zijn.
Overig
De leden van de PVV-fractie wijzen er op dat er bij veel maatregelen
sprake is van «deadweight loss». Burgers laten niet alles in hun besluitvorming afhangen van louter financiële overwegingen. Bij kostwinnersgezinnen wordt minder vaak of bijna geen beroep gedaan op kinderopvangtoeslag dan bij tweeverdienersgezinnen.
Er is bij de toekenning van de kinderopvangtoeslag ook geen rekening
gehouden of er wel een balans is tussen de extra belastinginkomsten die
de overheid geniet en de extra kosten in de vorm van de kinderopvangtoeslag. Uit de notitie van de initiatiefnemers voor het rondetafelgesprek
blijkt dat tweeverdieners die in deeltijd werken en daarmee een totaal
inkomen van € 40 000 genereren en die gebruik maken van de kinderopvangtoeslag de Staat € 4267 kosten.
Een eenverdienersgezin met een inkomen van € 40 000, ongeacht of er
beroep wordt gedaan op de kinderopvang, betaalt € 7080 aan belasting.
Bij het inkomen van € 40 000 bij een eenverdienersgezin bestaat door de
hoogte van dat ene inkomen geen recht op kinderopvangtoeslag. Dit
verschil wordt veroorzaakt door een lager belastingopbrengst (gespreid
over twee inkomens) voor € 1552, een arbeidskorting minder ad € 1431,
de combinatiekorting € 1356 en voor de gemiste kinderopvangtoeslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

18

€ 7080. Een verschil van € 11 347. Een stevig bedrag dat wordt betaald
voor een schijnparticipatie en een hoop vrije tijd. Wat denkt de staatssecretaris hier aan te gaan doen?
Is het een optie om kinderopvangtoeslag alleen ter verstrekken in situaties
waarbij er door gezinnen meer dan 40 uur wordt gewerkt en dan louter
voor die uren die er meer dan 40 uur worden gewerkt? Is het een optie om
kinderopvangtoeslag alleen te verstrekken in situaties waarbij er door
eenpersoonshuishoudens louter voor die uren die worden gewerkt
kinderopvangtoeslag te verstrekken?
De leden van de PVV-fractie wijzen er op dat het in het huidige belastingstelsel niet loont om meer te gaan werken. Een parttime baan levert
gerekend over het aantal uren veel meer op dan een voltijdsbaan. Een
alleenstaande die 40 uur werkt en daarmee een brutosalaris verdient van
€ 40 000 betaalt na aftrek van de kortingen € 11 759 aan belasting,
nettosalaris € 28 241. Hier levert een gewerkt uur netto € 14,71 op. Een
alleenstaande die 20 uur werkt en daarmee een brutosalaris verdient van
€ 20 000 betaalt na aftrek van de kortingen € 3394 aan belasting,
nettosalaris € 16 606. Hier levert een gewerkt uur netto € 17,29 op.
Om vanuit een situatie van 20 uur werken naar een situatie te gaan van 40
uur werken leveren de extra 20 uur per uur slechts netto € 12,13 op (slecht
70% van de eerdere 20 uur).
Het is dan ook veel leuker om samen te gaan wonen en ieder 20 uur te
werken. Immers dan is het gezamenlijke inkomen € 40 000 en wordt er na
aftrek van de kortingen € 6788 aan belasting betaald, dit levert een netto
inkomen op van € 33 212. De Staat vangt € 4971 minder aan belasting en
subsidieert als het ware de vrijetijdskeuze van het stel.
Het fiscale stelsel met de kortingen en toeslagen nodigt dan ook niet uit
tot werken. Zolang deze structuur van kortingen en toeslagen onverkort
blijft bestaan is werken nog steeds voor de dommen in Nederland. Of wel
het fiscale systeem beperkt de inzet van het «human capital». Wat denkt
de staatssecretaris hier aan te gaan doen?
De leden van de PVV-fractie wijzen er op dat er in box 3 sprake is van een
situatie waarbij er gesproken kan worden van een splitsingstelsel. In box 3
is het mogelijk de allocatie van de vermogensbestanddelen tussen de
partners zo te doen dat er gebruik gemaakt kan worden van de kortingen.
Voor box 3 is een splitsingstelsel van toepassing dat voor box 1 niet
wenselijk wordt geacht. Heeft de staatsecretaris er een verklaring voor dat
er een dergelijk ongelijke behandeling van inkomensstromen plaatsvindt?
De leden van de PVV-fractie zijn geen fan van de schenk- en erfbelasting
en steunen derhalve de defiscalisering van het vruchtgebruiktestament.
De 30%-regeling lijkt door te schieten. Ziet de staatssecretaris mogelijkheden om dit doorschieten te beperken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Fiscale agenda in de vorm van de brief van 59 pagina’s, die de
Kamer op 14 april jl. bereikte. Graag gaan deze leden op basis van deze
brief de discussie aan met de staatssecretaris over de fiscale plannen.
Minder gecharmeerd waren deze leden van een aantal artikelen in de
pers. In deze artikelen, zoals in de Telegraaf en de NRC van 14 april jl.,
stonden invullingen van de fiscale plannen op het gebied van inkomsten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

19

belastingpercentages (30%, 40% en 50%) en de btw-percentages
(bijvoorbeeld 21%), die niet in de agenda stonden. Kan de staatssecretaris
nader de status en de natuur van die plannen toelichten, alsmede de
keuze om de invulling wel via de voorpagina van kranten bekend te
maken, maar niet in de brief.
Hetzelfde geldt voor de verhouding tussen eigen vermogen en vreemd
vermogen van 40%/60% die niet terug te vinden is in de Fiscale agenda.
Hoe staat het hiermee?
Mochten deze plannen een status hebben, kunt u dan een precieze
doorrekening geven van het voorstel, namelijk op de volgende punten:
• welke percentages aangepast worden (of welke vrijstellingen
geschrapt worden of welke percentages gaan gelden);
• een heldere uitwerking per onderdeel van de maatregel (zoals het
schrappen van een vrijstelling) met de koopkrachtgevolgen. Het is
namelijk opgevallen dat de staatssecretaris alleen het percentage dat
aan voedsel besteed wordt geeft voor de rijkste 80% van de huishoudens. De leden van de CDA-fractie zijn ook en bijzonder geïnteresseerd
wat de maatregelen voor een gevolg zouden hebben voor de mensen
met een laag inkomen.
De leden van de CDA-fractie hebben overigens zeer grote aarzelingen bij
de voorgestelde schuif tussen de btw en de IB/LB.
De leden van de CDA-fractie zien in het overzicht in tabel 1 een aantal
plannen, die zij graag nader toegelicht zouden zien. Kan de staatssecretaris aangeven hoe de volgende voorstellen eruit zien:
• herziening fiscale regelingen kinderen;
• stroomlijnen boetebepalingen;
• aanpassing termijnen?
Op het punt van de openbaarheid van de belastingrechtspraak ontvangen
de leden van de CDA-fractie graag een vergelijkend overzicht van de
openbaarheid van uitspraken die natuurlijke personen en rechtspersonen
betreffen in de omliggende landen (VK, Duitsland en Belgie) en de wijze
waarop Nederland fundamenteel verschilt van die landen.
Op het gebied van één bankrekeningnummer voor contact met de
Belastingdienst hebben de leden van de CDA-fractie nog een opmerking.
Zij achten het wenselijk dat mensen in staat zijn en blijven om de
kinderopvangtoeslag, de huurtoeslag en de zorgtoeslag rechtstreeks te
laten overmaken op de rekening van de kinderopvanginstelling, de
woningbouwcoöperaties of de zorgverzekeraar. Is de staatssecretaris
bereid en in staat om op korte termijn ervoor te zorgen dat er bij de
Belastingdienst een registertje komt van gecertificeerde rekeningnummers waarop mensen hun toeslag kunnen laten storten?
Naar een eenvoudiger, meer solide en fraudebestendig belastingstelsel
De leden van de CDA fractie erkennen de doelstellingen in dit hoofdstuk
op één na: een papierloos en deformeel heffingssysteem. Later in deze
inbreng zullen deze leden nog opmerkingen maken over de boetebedragen, maar zij wensen wel te begrijpen wat de staatssecretaris verstaat
onder een deformeel heffingssysteem. Immers vooral bij de hoge boetes
die hier voorgesteld worden, horen toch duidelijke en formele deadlines
en waarschuwingen. Graag een reactie.
De staatssecretaris stelt dat hij bij de verdere uitwerking van de Fiscale
agenda, de gevolgen voor het Nederlandse verdragennetwerk
nauwlettend in de gaten zal houden. Mogelijk vragen bepaalde maatregelen om een aanpassing van het Besluit voorkoming dubbele belasting
2001. Kan de staatssecretaris toelichten hoe hij het verdragennetwerk in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

20

de gaten gaat houden bij de uitwerking van de Fiscale agenda, aangezien
de Kamer begin juni a.s. al over de notitie Fiscaal verdragsbeleid 2011
debatteert? Welke mogelijke aanpassingen van het Besluit voorkoming
dubbele belasting 2001 heeft de staatssecretaris in gedachten?
Belastingmix
De leden van de CDA-fractie hebben met verbazing het hoofdstuk over
uniform btw-tarief gelezen. Zij erkennen dat dit een zekere vereenvoudiging zou betekenen voor de Belastingdienst, maar vinden het principieel
onjuist om eerste levensbehoeften tegen het hoge btw- tarief te belasten
en vrezen de grenseffecten voor regio’s als Zeeuws Vlaanderen, Limburg
en Twente, waar de grensstreek shoppen aan de andere kant uitnodigt.
Heeft de staatssecretaris ook onderzoek gedaan naar de grenseffecten
voordat hij dit plan publiceerde of achtte hij dit niet nodig? Welke
onderzoeken zijn in de afgelopen vijf jaar in Nederland gedaan naar
grenseffecten van belastingen en wat is daaruit het beeld dat naar voren
komt?
Het idee van een ondernemersregeling gebaseerd op omzet spreekt de
leden van de CDA-fractie in principe aan. Kunnen zij in dit najaar een
uitwerking verwachting, inclusief een toetsing op Europeesrechtelijke
aspecten?
De staatssecretaris noemt als mogelijke btw-vereenvoudigingen –
waarnaar hij nog nader onderzoek wil doen – herziening van de kleine
ondernemingsregeling en mogelijke formalisering van de suppleties.
Waarom is dit onderzoek nog niet gedaan en hoe lang gaat dit nog duren?
Kan dit onderzoek voor Prinsjesdag worden afgerond?
Hoe denkt het kabinet de vereenvoudiging van kindregeling te kunnen
uitwerken als het wetsvoorstel dit najaar de Kamer moet bereiken?
Wanneer kan de Kamer een hoofdlijnenbrief tegemoet zien? Graag een
toezegging.
Ook op de overige terreinen verwachten de leden van de CDA-fractie een
tijdschema van brieven wanneer deze vereenvoudigingen op hoofdlijnen
zijn uitgewerkt.
Bij de aftrek voor zorguitgaven wijzen zij de staatssecretaris er op dat die
gericht is op mensen die bovenmatige zorgkosten gemaakt hebben.
Daarop dient de regeling te worden toegespitst. Natuurlijk is het dan
logisch dat chronisch zieken en gehandicapten hier het meest last van
hebben, maar ook iemand die niet chronisch ziek is, kan in enig jaar
geconfronteerd worden met bovenmatige kosten, bijvoorbeeld door een
ongeval. Blijven deze mensen wel onder de doelgroep vallen?
De staatssecretaris noemt een horizonbepaling, waardoor een belastinguitgave komt te vervallen als een positieve evaluatie ontbreekt. Wie gaat
deze onderzoeken uitvoeren en wanneer kan de Kamer die tegemoet zien?
De leden van de CDA-fractie zien graag de kabinetsbrief over afvalbelasting voor 1 juni a.s. tegemoet. Zo kunnen zij hem betrekken bij de totale
belastingplannen.
Ook door de Europese Commissie worden diverse initiatieven ontplooid
op het gebied van energiebelastingen. De leden van de CDA-fractie
ontvangen graag een overzicht hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

21

Bij de belastingen op milieu zouden de leden van de CDA-fractie graag
tijdig de conceptreactie van het kabinet op de nieuwe richtlijn energiebelastingen ontvangen. Wanneer kunnen zij die tegemoet zien?
Vennootschapsbelasting
De leden van de CDA-fractie vinden het goed als het leegzuigen van
ondernemingen door rentebeatalingen wordt aangepakt. Wel hebben zij
zorgen dat een uiteindelijk plan gewone ondernemingen niet dient te
raken en al helemaal niet die ondernemingen die bijvoorbeeld door
verliezen tijdens een recessie een laag eigen vermogen hebben.
De leden van de CDA-fractie zouden graag meer duidelijkheid op een
aantal punten inzake de voorgenomen renteaftrekbeperking in artikel 15d
ten aanzien van overnameholdings. Op welke plaats in de wet wordt dit
mogelijk opgenomen?
Het lijkt de bedoeling om reële financieringsverhoudingen te ontzien.
Waarom is het dan toch de bedoeling om rente op leningen verstrekt door
derden binnen het bereik van de renteaftrek te brengen?
Het lijkt de bedoeling te zijn om grondslagerosie tegen te gaan. Is dit ook
het beoogde doel? Indien dit zo is, zou hiertoe dan een tegenvoorbeeld
kunnen worden opgenomen waaruit blijkt dat de rente toch aftrekbaar is
indien deze bij een crediteur in de grondslag wordt betrokken?
Wordt er voor bestaande financieringsstructuren nog overgangsrecht
beoogd? Er is voor gekozen om leningen van voor 1-1-2007 te ontzien.
Waarom is er voor deze datum gekozen?
Als reële financieringsverhouding tussen eigen vermogen en vreemd
vermogen wordt genoemd 2:3. Waarop is deze keuze gebaseerd? Waarom
is hier voor een andere verhouding gekozen dan bij de thincapregeling?
Het zou kunnen zijn dat reële financieringsverhoudingen niet meer als
zodanig worden gezien als er geen nieuwe externe schuld wordt
toegevoegd. Wat zijn de voor- en nadelen van het toevoegen van een
bepaling dat een reële financieringsverhouding op het moment van de
overname ook reëel blijft?
In de voorgestelde reële financieringsverhouding worden alle schulden
meegeteld. Zou kunnen worden overwogen om schulden, waarvan de
rente van fiscale aftrek is uitgesloten door andere oorzaak dan de
voorgestelde maatregelen, voor de ratio van het voorgestelde als eigen
vermogen mee te nemen?
Er worden om zakelijke redenen ook niet rentedragende leningen als
vreemd vermogen opgenomen. Dit leidt niet tot grondslaguitholling.
Kunnen deze schulden daarom bij de berekening van de ratio buiten
beschouwing gelaten?
In situaties van negatief eigen vermogen wordt in de voorgenomen
maatregel nagenoeg al het vreemd vermogen beschouwd als excessief. In
zulke gevallen zal de rente niet in aftrek kunnen worden gebracht op de
operationele resultaten. In dit soort gevallen is het economisch vaak
zwaar weer. Hoe wordt er met dergelijke scenario’s rekening gehouden?
In veel bankschulden is een change of control bepaling opgenomen. Als
er een overname plaatsvindt, dient de onderneming de schuld in dat geval
af te lossen. Kan worden bevestigd dat schulden aangegaan ter financiering van een reeds bestaande schuld in de overgenomen vennootschap
in het kader van een overname niet vallen onder de categorie schulden
aangegaan in het verband met de verwerving van eigen belang?
Kan de staatssecretaris een overzicht geven van alle bepalingen in de Wet
op de Vennootschapsbelasting 1969 omtrent renteaftrekbeperkingen? Kan
de staatssecretaris voorts aangeven welke ontwikkelingen in de
wetgeving zich de afgelopen 10 jaar hebben afgespeeld? Dus welke
bepalingen zijn ingevoerd, afgeschaft, aangescherpt, afgezwakt, etc.? Hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

22

verhoudt een en ander zich tot de voorstellen waarmee de staatssecretaris
nu komt?
Hoe zou in dit verband een earnings-stripping rule uitwerken, zo vragen
de leden van de CDA-fractie.
Verder ontvangen de leden van de CDA-fractie graag een reactie op het
NOB-commentaar op het punt van de vaste inrichting.
Omtrent de objectvrijstelling voor buitenlandse vaste inrichtingen stelt de
staatssecretaris: de onderworpenheidseis voor de voorkoming van
dubbele belasting met betrekking tot winsten van actieve vaste inrichtingen komt te vervallen, wat wordt hiermee bedoeld?
De dichting van het BOSAL-gat en de voorgestelde rentemaatregel lijken
intern op gespannen voet te staan met elkaar. Deelt de staatssecretaris die
mening?
En tot slot ontvangen de leden van de CDA-fractie graag een toelichting
hoe de drie voorgestelde maatregelen zullen bijdragen aan vereenvoudiging van de VPB. Hoeveel pagina’s minder levert dit op in de wetgeving,
toch één van de doelen van het kabinet?
IB-ondernemers
De leden van de CDA-fractie wachten met interesse het onderzoek naar de
winstbox af. Zij vinden het wel spannend hoe het onderscheid gemaakt
gaat worden tussen winst uit arbeid en winst uit vermogen voor vooral
ZZP’ers.
Loonsomheffing
De leden van de CDA-fractie zien met interesse de studie naar de
loonsomheffing tegemoet. Zal die gepaard gaan met een oordeel van
ACTAL over de administratieve lasten en van de Belastingdienst en de
werkgevers en loonadministratiebureaus over de uitvoerbaarheid? Graag
een toezegging.
Het verkeer tussen burgers, bedrijven en Belastingdienst
De spanning tussen goede behandeling van normale bedrijven en burgers
en fraudebestrijding aan de andere kant, tussen een afslankingsoperatie
en goed dienstverlening zijn zichtbaar.
De leden van de CDA-fractie vinden de uitgewerkte voorstellen soms
interessant maar missen hier toch het externe oog. Vereenvoudiging lijkt
vereenvoudiging voor de Belastingdienst te betekenen en verantwoordelijkheden lijkten zeer gemakkelijk om de belastingplichtige te worden
afgewenteld.
Waar voor elke nieuwe belasting of stroomlijnen een commissie wordt
ingesteld, probeert de Belastingdienst hier haar eigen vlees te keuren. Een
mooi voorbeeld is dat de navorderingstermijn voor kwaadwillende
burgers langer zal zijn dan die voor goedwillende burgers. Dat mist
natuurlijk elke rechtsgrondslag en is in strijd met het gelijkheidsbeginsel.
Het gaat er verder ook vanuit de de belastingtelefoon in staat is dat
onderscheid te maken. De leden van de CDA-fractie betwijfelen dat in
hoge mate.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

23

Verder lijkt de aanpak van de staatsecretaris toch wel wat al te
doortastend. De leden van de CDA-fractie schrikken bijvoorbeeld van
zinnen zoals: Dit betekent dat het kabinet gaat onderzoeken of alle
beboetbare feiten ook strafbaar moeten zijn en vice versa. Betekent dit
werkelijk overheveling van de boetes naar het strafrecht en bijvoorbeeld
een strafblad wanneer je een fiscale boete hebt wegens bijvoorbeeld te
laat betalen? Graag een reactie!
Is de staatssecretaris bereid onafhankelijk advies te vragen over welke
maatregelen in deze termijn het meeste effect sorteren? Of geeft hij de
voorkeur aan een hoorzitting in het parlement over dit onderwerp? De
staatssecretaris stelt dat het uitgangspunt moet zijn dat de keuze voor
bestuursrechtelijke afdoening met een fiscale vergrijpboete of strafrechtelijke vervolging alleen moet afhangen van de ernst van de overtreding.
Kan de staatssecretaris nader toelichten wat hij hiermee bedoelt?
Overig
De leden van de CDA-fractie lezen voorstellen op het gebied van de
vitaliteitsregeling en de Geefwet, die in dit stadium toch verder uitgewerkt
zouden moeten zijn.
Wat de Geefwet betreft, op welke wijze zal de regering de aangenomen
motie 32 504, nr. 60 voor 6 juni a.s. uitvoeren? De leden van de
CDA-fractie hechten erg aan het ontvangen van de uitwerking, zoals
overigens is toegezegd.
In het regeerakkoord staat ook een renseigneringsplicht voor goede
doelen: zij moeten een lijst kunnen overhandigen met stortingen.
Potentieel is dit een enorme administratieve last voor ANBI’s. Dit zou
vergemakkelijkt kunnen worden door bijvoorbeeld met de banken af te
spreken dat geld, dat op een speciale ANBI-rekening gestort wordt als gift
en waar de overboeker ook aangeeft dat het een gift is, automatisch op
twee wijzen geregistreerd wordt:
• Voor de belastingbetaler als gift, die dan ook kan verschijnen in de
vooringevulde aangifte.
• Voor het goede doel als gift in de administratie.
Is de staatssecretaris bereid om dit voorstel of een alternatief uit te
werken samen met de goededoelensector en de Nederlandse Banken en
hierover voor Prinsjesdag te rapporteren aan de Kamer?
Wat de vitaliteitsregeling betreft, op dit moment is er geen sociaal
akkoord. Is de staatssecretaris bereid om ook zonder sociaal akkoord een
uitwerking van de vitaliteitsregeling aan de Kamer te doen toekomen en
het liefst nog voor 6 juni a.s.? Immers de wetgeving wordt dit najaar
ingediend.
De leden van de CDA-fractie missen nog een behoorlijk aantal punten in
de Fiscale agenda. Zij grijpen deze schriftelijke inbreng aan om te vragen;
• Waar de antwoorden op de vragen op het dossier van zelfstandigen in
de zorg toch blijven (contracteren van zelfstandigen in de zorg
(Kamerstuk 32 642, nr. 1);
• Hoe is het nu precies gesteld met de btw-heffing op CAM-artsen en
welke stappen de staatssecretaris nu voornemens is te nemen?
• De leden van de CDA-fractie missen nog steeds een helder overzicht
van waar de trouwtaks ernstig is en wat de staatssecretaris voornemens is hieraan te doen. Wanneer gaat dat overzicht, waarom
meerdere keren gevraagd is, eindelijk de Kamer bereiken? En is de
staatssecretaris dat ook eindelijk bereid om met plannen te komen om
dit te bestrijden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

24

De leden van de CDA-fractie zouden graag een historisch overzicht
ontvangen van de WBSO: kan de staatssecretaris een overzicht geven van
het gebruik en de sectoren waar hij gebruikt wordt?
De leden van de CDA-fractie complimenteren de staatssecretaris voor het
ter hand nemen van de defiscalisering van vorderingen en schulden.
De leden van de CDA-fractie zouden, tot slot, graag een overzicht krijgen
van de voor- en nadelen van het fiscale regime voor de koopvaardijsector,
ook in relatie tot de visserijsector.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de Fiscale agenda.
Belastingmix
In de Fiscale agenda wordt regelmatig verwezen naar de oproep van het
recent gesloten Europact en het IMF tot verlaging van de lasten op arbeid
(blz. 14). Bij deze oproep hoort toch niet per se een schuif naar belasting
op consumptie? Het vorige kabinet had toch ook al een schuif ingezet van
belasting op arbeid naar milieubelastingen? Waarom wordt er van deze
schuif afgestapt?
De leden van de SP-fractie vrezen dat wanneer de lasten op consumptie
worden verhoogd en de lasten op arbeid worden verlaagd, dit degressief
gaat uitpakken. Kan een tabel worden weergegeven van de inkomenseffecten voor de voorbeeldhuishoudens voor de drie scenario’s die in de
Fiscale agenda worden genoemd? Dat wil zeggen de 2% verhoging van
het lage tarief inclusief en exclusief voeding en een uniform tarief van
19%. Kunnen de inkomenseffecten van tussen de +3 en -3% in een
puntenwolk en een tabel worden weergeven waar deze neerslaan?
De staatssecretaris stelt dat een uniform tarief niet meer relatief ongunstig
is voor lage inkomens omdat alle inkomens ongeveer hetzelfde
percentage aan voedsel besteden. Zoals al wordt opgemerkt in een latere
alinea blijkt dat deze uitspraak vooral op macroniveau geldt. Wil het
kabinet nu wel of niet naar een uniform tarief? Vindt het kabinet een
koopkrachtachteruitgang voor mensen met een laag inkomen bij de stap
naar een uniform tarief ook een prijs van vereenvoudiging? Is daar ook bij
uitgegaan dat verschillende inkomensgroepen verschillende soorten
voeding nuttigen? De prijs van voeding en de kwantiteit van voedsel
moeten namelijk ook worden meegenomen. Zijn daar door de staatssecretaris of onafhankelijke derden ook onderzoeken naar gedaan? Zo ja,
kunnen deze naar de Kamer worden gestuurd?
Wanneer alleen het lage btw-tarief alleen voor voedingsmiddelen geldt,
blijft toch nog steeds de discussie gelden of voor een goed of een dienst
wel of niet het lage btw-tarief moet gelden? Het is dan toch terug naar de
oorspronkelijke situatie? Is het juridisch, danwel Europeesrechtelijk
mogelijk om slechts voeding in het lage btw-tarief te laten vallen? Zo nee,
waarom niet?
Het lage btw-tarief wordt naast voeding voor verschillende goederen en
diensten gebruikt. Kan voor alle 40 goederen en diensten een overzicht
worden gegeven met daarbij de reden waarom voor deze goederen en
diensten is besloten over te gaan tot het lage tarief?
Bij de grondslagverbreding wordt ingegaan op zowel heffingskortingen
als grondslagversmallers. Kan er een overzicht worden gegeven met de
doelen waarvoor een specifieke korting danwel grondslagversmaller is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

25

ingevoerd? Kan daarbij ook al worden aangegeven wanneer er eventuele
stapeling bij verschillende kortingen danwel grondslagversmallers
voorkomt?
Waarom vindt er geen verbreding van de grondslag van de inkomstenbelasting plaats door de hypotheekrenteaftrek af te toppen, een aftrekpost
die nu de progressie van het belastingstelsel ondergraaft? Wat vindt de
staatssecretaris eigenlijk van het feit dat sommige zeer vermogende
mensen helemaal geen inkomstenbelasting betalen omdat die inkomstenbelasting volledig wegvalt tegen de aftrek van de hypotheekrente? Kan de
staatssecretaris dit met droge ogen uitleggen aan de hard werkende
Nederlanders die wel netjes inkomstenbelasting betalen? Is de staatssecretaris het met de leden van de SP-fractie eens dat er maatregelen
moeten komen om fiscale constructies die gebruikt worden om door
middel van de hypotheekrenteaftrek helemaal geen inkomstenbelasting te
betalen te bestrijden?
Bij het afschaffen van een aantal kleine belastingen ontbreekt ook vaak het
doel waarvoor de belasting is ingevoerd. Kan voor de verschillende
belastingen een overzicht worden gegeven met de doelen waarvoor de
belasting is ingevoerd? De leden van de SP-fractie betreuren dat er vooral
wordt gekeken naar het afschaffen van milieubelastingen en niet naar
andere belastingen. De leden van de SP-fractie zijn geschrokken van het
feit dat de stortbelasting op het lijstje van de af te schaffen belastingen
staat. Wanneer de stortbelasting wordt afgeschaft, zal dit juist het recyclen
ontmoedigen. Waarom wordt het argument van een dalende opbrengst
gebruikt als een argument voor afschaffing? Wanneer een belasting een
positieve rol heeft gespeeld op verminderen van de totale hoeveelheid
afval, werkt afschaffen toch juist averechts? Waarom wil het kabinet niet
juist recyclen nog meer stimuleren door bijvoorbeeld invoer van een
verbrandingsbelasting? De leden van de SP-fractie zijn van mening dat
wanneer een belasting op nul wordt gesteld dit in de praktijk gelijk staat
aan een afschaffing. Deelt de staatssecretaris dit standpunt?
Tegenover deze mogelijke afschaffing van verschillende belastingen wordt
een nieuwe milieubelasting ingevoerd, namelijk de opslag duurzame
energie. Waarom wordt er door het kabinet gekozen voor het minder
vergroenen van het belastingstelsel? Dit staat toch haaks tegenover de
conclusie van de Studiecommissie belastingstelsel dat milieubelastingen
de afgelopen jaren een effectief instrument waren in het milieubeleid?
Wanneer de energiebelasting met een opslag duurzame energie hoger
wordt en de btw ook wordt verhoogd zal energie heel prijzig worden,
vooral voor mensen met een laag inkomen die veelal ook nog in niet goed
geïsoleerde woningen wonen en dus vaak meer stoken dan mensen met
een beter inkomen. Deelt de staatssecretaris dit standpunt? Hoe ziet de
staatssecretaris daarbij de dubbele belasting die door veel burgers als
onrechtvaardig wordt gezien?
Wordt in de belastingmix ook rekening gehouden met een evenwichtige
verdeling tussen de effectieve belastingdruk op arbeid, consumptie en
kapitaal? Zo ja, hoe? Hoe verklaart de staatssecretaris de sterk dalende
belastingdruk op kapitaal in Nederland? In de door het ministerie van
Financiën gepubliceerde fiscale kengetallen, publicatie van 2009, is de
effectieve belasting op kapitaal voor 2006 nog 20,0, terwijl dat getal voor
hetzelfde jaar 2006 in de publicatie van 2011 nog maar 17,1 is. Ook voor
andere jaren blijkt de belastingdruk op kapitaal achteraf steeds lager te
zijn uitgevallen. Hoe verklaart de staatssecretaris die tendens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

26

Vennootschapsbelasting
Laat de staatssecretaris zijn mening over de behandeling van de deelnemingsrente afhangen van de aanbeveling van het topteam hoofdkantoren? Krijgen wij de aanbevelingen van het topteam hoofdkantoren zelf
ook te zien?
De staatssecretaris spreekt van een aanpak van de excessieve renteaftrek
door overnameholdings. Hoe hoog moet de renteaftrek zijn om in de ogen
van de staatssecretaris te spreken van een «excessieve» renteaftrek? In de
Fiscale agenda wordt gesproken van gevallen waarin de schuld van de
overnameholding zo hoog is dat de fiscale winst van de overgenomen
vennootschap grotendeels of zelfs geheel verdwijnt. Hoe vaak komt dat
voor? Hoe lang zijn die gevallen al bekend? Heeft de staatssecretaris al
een drempelwaarde in gedachten voor de verhouding tussen eigen
vermogen en vreemd vermogen. Zo nee, waar laat hij deze van afhangen?
Voor het totaal van maatregelen voor de vennootschapsbelasting wordt
rekening gehouden met een budgettaire opbrengst van € 0,4 miljard.
Hoeveel daarvan zou deze maatregel afzonderlijk moeten opleveren?
Leidt de voorgenomen objectvrijstelling vaste inrichtingen ertoe dat vaste
inrichtingen in het buitenland fiscaal gelijk worden behandeld aan een
buitenlandse dochter? Zo nee, waarin zit het verschil? Waarom komt de
onderworpenheidseis te vervallen? Waarom is het niet relevant of de
voordelen in het land van de vaste inrichting in de belasting worden
betrokken? Geldt de objectvrijstelling alleen voor ondernemingen die
vennootschapsbelasting betalen? Voorziet de staatssecretaris geen
problemen als er vanuit het Europees recht zal worden gesteld dat
binnenlandse bedrijven nu anders worden behandeld dan buitenlandse
bedrijven? Kan de staatssecretaris bevestigen dat er in dit geval geen
sprake is van grondslagverruiming, maar slechts van het naar voren halen
van belastinginkomsten?
Is het dalen van de tarieven in de vennootschapsbelasting in andere
Europese landen voor het kabinet een reden geweest om hier het tarief te
verlagen? Er is in combinatie met de tariefverlagingen gekozen voor het
voortzetten van een beleid van grondslagverbreding. Kan de staatssecretaris in een overzicht het verloop laten zien van de grondslag voor de
vennootschapsbelasting en de dividendbelasting voor de afgelopen twee
decennia?
IB-ondernemers
De leden van de SP-fractie vragen hoe het voorstel van een extra box, de
zogenoemde winstbox, past in de doelstelling om te komen tot meer
vereenvoudiging van het belastingstelsel. Klopt het dat het voorstel voor
een winstbox afkomstig is van VNO-NCW? Welke ondernemersfaciliteiten
worden er allemaal afgeschaft bij de introductie van de winstbox? Klopt
het dat het in ieder geval gaat om de zelfstandigenaftrek, de startersaftrek,
de fiscale oudedagsreserve, de mkb-winstvrijstelling, de meewerkaftrek
en de stakingsaftrek? Hoe groot is het koopkrachtverlies van de groepen
die gebruik maken van deze regelingen? Kan de staatssecretaris een
overzicht geven van de herverdelingseffecten? Per wanneer zou de
winstbox moeten ingaan? Klopt het dat de staatssecretaris met ingang
van volgend jaar de winstafhankelijke zelfstandigenaftrek afschaft om die
te vervangen door een vast bedrag? Welke herverdelingseffecten brengt
dat met zich mee? Klopt het dat de kleinste bedrijven daar het meest
onder te lijden hebben? Kan in een tabel een overzicht worden weergegeven van welke ondernemers/ZZP-ers tussen de +3 en -3% aan inkomenseffecten zullen ondervinden? Kan de staatssecretaris bevestigen dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

27

ondernemer met een winst onder € 14 000 meer dan tweeduizend euro
misloopt aan zelfstandigenaftrek, hoeveel is het nettobedrag onderaan de
streep?
Loonsomheffing
Kan de staatssecretaris concreter aangeven hoe hij de loonheffingen wil
gaan vereenvoudigen? Aan welke heffingen denkt hij een vereenvoudiging te behalen? Bij de randvoorwaarden wordt gezegd dat de
koopkrachteffecten acceptabel dienen te zijn. Wat is volgens de staatssecretaris acceptabel? Aan welke bandbreedte moet worden gedacht?
Verkeer tussen de Belastingdienst en de belastingplichtige
Wat bedoelt de staatssecretaris ermee als hij schrijft dat informatiestromen kunnen worden «gedeformaliseerd» (blz. 11)? Kan hij daarvan
enkele voorbeelden geven?
De leden van de SP-fractie zijn verheugd over het feit dat de fraude nog
intensiever wordt bestreden. Wat is de planning van in te voeren nieuwe
regelgeving? Bij de nieuwe regelgeving wordt ook het verplicht gebruik
van één rekeningnummer genoemd. Hoeveel zou het gescheeld hebben
als het kabinet meteen overgegaan was tot één verplicht rekeningnummer, toen de SP-fractie voor het eerst om een naam-nummercontrole
vroeg? Deelt de staatssecretaris de mening van de leden van de SP-fractie
dat dit niet weer eindeloos uitgesteld mag worden zoals nu jaren gebeurt,
maar gewoon onmiddellijk ingevoerd moet worden? Hoe wordt er
omgegaan met de huurtoeslag en de rekeningnummers van enerzijds de
woningcorporatie en anderzijds de huurder?
Waarom spreekt het kabinet met geen woord over het belasten van
financiële transacties of over een bankbelasting? Deelt het kabinet de
mening van de leden van de SP-fractie dat Nederland op internationaal
niveau hierin zijn verantwoordelijkheid dient te nemen? Zo ja, welke
stappen gaat het kabinet nemen? Zo niet, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
Algemeen
De leden van de fractie van D66 hebben met interesse kennisgenomen
van de Fiscale agenda. De leden zijn van mening dat er een aantal
voorstellen wordt gedaan die de moeite waard zijn om verder uit te
werken, bijvoorbeeld de verschuiving van directe naar indirecte belasting
en de behandeling van eigen- en vreemd vermogen van bedrijven.
Deze leden zijn echter van mening dat een aantal belangrijke elementen
ontbreekt. Zo zijn deze leden van mening dat het gedeelte over een
leefvormneutraal belastingstelsel nog erg summier is, ook missen zij de
fiscale behandeling van het eigen huis en vergroening van het belastingstelsel.
Kan de staatssecretaris een overzicht geven van de verschillende
maatregelen die hij voornemens is te nemen, inclusief het budgettaire
beslag, zodat inzichtelijk wordt wat de afzonderlijke maatregelen
(mogelijk) opleveren en welke andere maatregelen daarvan worden
gedekt? Ook zouden de leden graag zien dat in dit overzicht wordt
opgenomen of de maatregel bij de bedrijven of bij de gezinnen neerslaat.
Graag een helder overzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

28

De leden van de fractie van D66 constateren dat in het tijdschema, zoals
geschetst in hoofdstuk 1, slechts een deel van de voorstellen is
opgenomen. De leden veronderstellen dat dit het geval is omdat over een
aantal onderwerpen nog verdere discussie en gedachtevorming nodig is.
Kan de staatssecretaris aangeven wanneer hij ook met deze punten aan
de slag wil gaan?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de staatssecretaris van
mening is dat het belastingstelsel te ingewikkeld is geworden door te veel
instrumentalisme en nevendoelen in het belastingstelsel. Kan de
staatssecretaris aangeven welke nevendoelen het kabinet wil behouden
en welke het kabinet niet langer wil nastreven?
De belastingmix
De leden van de fractie van D66 constateren dat het kabinet de lasten op
arbeid wil verlagen. Dat ondersteunen deze leden. Zij constateren dat het
kabinet een verhoging van de lasten op consumptie het meest voor de
hand liggend vindt. De leden zijn echter van mening dat ook een
vergroening van het belastingstelsel waarin de vervuiler betaalt en waarin
werken meer gaat lonen hier een zeer logische mogelijkheid voor is. Kan
de staatssecretaris toelichten waarom gekozen is voor een verhoging van
de belasting op consumptie en welke mogelijkheden hij ziet om bij de
verlaging van de lasten op arbeid ook het belastingsysteem te
vergroenen?
Het kabinet wil op een langere termijn toe naar een uniform btw-tarief van
19%. Kan de staatssecretaris een overzicht geven van de btw-tarieven in
andere Europese landen? Kan de staatssecretaris toelichten waarom is
gekozen voor dit percentage en wat de overwegingen zijn om het hoogste
btw-tarief niet gelijktijdig met enkele procentpunten te verlagen?
De leden constateren dat het kabinet voornemens is het lage tarief op te
trekken richting het hoge tarief. Kan de staatssecretaris toelichten waarom
er niet voor gekozen wordt om het hoge tarief gelijktijdig te verlagen?
Kan de staatssecretaris aangeven wat het btw-tarief wordt wanneer wel
wordt gekozen voor uniformering van het hoge en het lage tarief, maar de
gehele opbrengst wordt gebruikt om het btw-tarief te verlagen; een
budgettair neutrale uniformering dus? En wat levert vervolgens – vanuit
het uniforme tarief – een verhoging van het tarief met één procentpunt
op?
De leden van de fractie van D66 lezen dat een verhoging van het laagste
btw-tarief niet relatief ongunstig is voor de laagste inkomens. Kan de
staatssecretaris dit nader toelichten? In de grafiek op pagina 16 wordt
voeding als percentage van de totale bestedingen weergegeven. Kan de
staatssecretaris een grafiek presenteren waarin ook het 1e en 2e
inkomensdeciel wordt weergegeven?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de milieubelastingen de
afgelopen jaren effectief zijn gebleken. De leden zijn daarom van mening
dat een verdere vergroening van het belastingstelsel een goed instrument
is om het milieubeleid verder vorm te geven en om het principe «de
vervuiler betaalt» verder door te voeren. Het kabinet kiest hier echter niet
voor. Kan de staatssecretaris toelichten waarom dit niet het geval is? Kan
de staatssecretaris met name ook toelichten waarom niet wordt gekozen
voor een belastingschuif van arbeid naar milieu, aangezien het kabinet
wel het standpunt deelt dat werken moet lonen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

29

Vennootschapsbelasting
De leden van de fractie van D66 zijn verheugd dat het kabinet voornemens
is om de excessieve renteaftrek voor overnameholdings verder te
beperken. De leden zijn dan ook erg geïnteresseerd in de uitkomsten van
het overleg. Is de staatssecretaris voornemens om de Kamer voor het
zomerreces over de te kiezen richting te informeren?
De leden van de fractie van D66 zijn in het kader van aanpak van de
renteaftrek van bedrijven zeer teleurgesteld dat niet ook de renteaftrek van
het eigen huis nader wordt bekeken. De leden zijn van mening dat ook in
de vormgeving van de hypotheekrenteaftrek het hebben van schuld wordt
gestimuleerd en vinden daarom dat ook deze fiscale stimulans moet
worden aangepakt. Kan de staatssecretaris toelichten waarom dat niet
gebeurt?
Overig – Leefvormneutraal belastingstelsel
De leden van de fractie van D66 zijn teleurgesteld over de paragraaf over
de leefvormneutraliteit. De leden hebben onder vorige kabinetten
verschillende malen moties ingediend om inzicht te krijgen in de keuzes
die er worden gemaakt in het belastingstelsel, de inzet van verschillende
instrumenten en de effecten hiervan op verschillende leefvormen. Deze
analyse vinden de leden niet terug in de Fiscale agenda. Partijen met een
verschil in politieke kleur vragen om meer aandacht te besteden aan een
meer leefvormneutraal belastingstelsel en hebben om die reden ook de
krachten gebundeld voor het organiseren van een rondetafelgesprek. De
uitgangspunten van deze partijen zijn verschillend, maar het onderwerp
waar meer inzicht en duidelijkheid over moet komen is hetzelfde. Daarom
willen de leden alsnog de staatssecretaris vragen om dit inzicht te
verschaffen.
De leden van de fractie van D66 willen weten wat het principiële
uitgangspunt is van het kabinet. Is de staatssecretaris bereid om zich in ze
zetten voor een meer leefvormneutraal maken van het belastingstelsel?
De leden vragen daarnaast inzicht in de effectiviteit van de verschillende
fiscale instrumenten die met name worden ingezet om arbeidsparticipatie
te bevorderen. Ook vragen de leden om inzicht te verschaffen in de
manier waarop toeslagen worden toegekend en in welke mate de
leefvorm daarbij van invloed is.
De leden van de fractie van D66 constateren dat het aantal alleenstaanden
de komende jaren naar verwachting fors stijgt. Verschillende leefvormen
kennen een verschillende belastingdruk. Is er onderzoek gedaan naar het
effect van het toenemende aantal alleenstaanden op de belastingopbrengsten in de toekomst? Zo ja, wat zijn daarvan de uitkomsten? Zo nee,
is de staatssecretaris bereid om deze analyse uit te voeren?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
Algemeen
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met belangstelling
kennisgenomen van de Fiscale agenda. Deze leden waarderen de open
opstelling van de staatssecretaris om de discussie aan te willen gaan met
het parlement en de samenleving over de fiscale agenda voor de
toekomst. De leden van de fractie van GroenLinks willen enkele vragen
stellen over de Fiscale agenda.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

30

De leden van de fractie van GroenLinks vragen de staatssecretaris hoe de
Fiscale agenda zich verhoudt tot de voorstellen van de Studiecommissie
belastingstelsel. Wat is de reden dat een groot deel van de voorstellen van
de Studiecommissie niet wordt overgenomen door de staatssecretaris?
Waarom zijn de vijf kernthema’s die de staatssecretaris van Financiën in
het kabinet Balkenende 4 heeft meegegeven aan de Studiecommissie
belastingstelsel, te weten soliditeit, solidariteit, economische efficiëntie,
eenvoud en milieuvriendelijkheid, niet gehanteerd als uitgangspunten
voor de Fiscale agenda? Wat is de achterliggende gedachte dat de
staatssecretaris in plaats hiervan alleen heeft gekozen voor de uitgangspunten eenvoud, soliditeit en fraudebestendigheid? Betekent dit dat het
huidige kabinet minder belang hecht aan solidariteit en milieuvriendelijkheid? Wat betekenen de voorstellen van de Fiscale agenda voor de
solidariteit en de milieuvriendelijkheid van het fiscale stelsel? Kan de
staatssecretaris hier inzicht in verschaffen? In het kabinet Balkenende 4
maakte de staatssecretaris van Financiën nog een speerpunt van fiscale
vergroening. Is de staatssecretaris van Financiën in dit kabinet dat ook van
plan? Zo ja, wanneer kan de Kamer de voorstellen voor verdergaande
fiscale vergroening tegemoet zien? Zou de staatssecretaris nader
onderzoek willen laten doen naar de verwachte economische en werkgelegenheidseffecten van een verdergaande fiscale vergroening? En dan
fraudebestendigheid. Een nobel streven voor een belastingparadijs.
Betekent dit dat naast belastingontduiking ook belastingontwijking wordt
aangepakt? Graag een toelichting op de reikwijdte van het begrip
fraudebestendigheid, zoals de staatssecretaris dit van plan is te gebruiken.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of er in algemene zin een
afweging is gemaakt tussen de uitgangspunten eenvoud, soliditeit en
fraudebestendigheid en andere politieke uitgangspunten die hebben
geleid tot de uiteindelijke voorstellen in de Fiscale agenda. Zo ja, welke
afwegingen zijn dit? Specifiek ontbreken er belangrijke voorstellen van de
Studiecommissie belastingstelsel om de opbrengsten meer solide te
maken als een toename van de belasting op onroerend goed in de
belastingmix, een versnelling van de fiscalisering van de AOW en
afschaffing of inperking van de aftrekposten als de hypotheekrenteaftrek,
pensioenpremies en gerichte vrijstellingen in de loonbelasting. Ook
ontbreken de voorstellen van de Studiecommissie belastingstelsel om de
belastingen milieuvriendelijker te maken als het afschaffen van het lage
tarief voor rode diesel en lpg en het variabel maken van de motorrijtuigenbelasting. Waarom neemt de staatssecretaris deze voorstellen niet
mee? Kan de staatssecretaris een vergelijking maken tussen de
voorstellen in de Fiscale agenda met de voorstellen van de Studiecommissie belastingstelsel inclusief de effecten daarvan op soliditeit,
solidariteit, economische efficiëntie, eenvoud en milieuvriendelijkheid in
vergelijking?
Het argument van eenvoud wordt aangedragen om het aantal belastingen
te beperken, maar onduidelijk blijft wat de kosten en baten zijn van deze
afweging en wat de alternatieven zijn. Zo ontbreken belangrijke
voorstellen van de heroverwegings-commissie toeslagen die tot veel
grotere eenvoud kunnen leiden. In dit kader vragen de leden van de fractie
van GroenLinks de staatssecretaris hoe de Fiscale agenda zich verhoudt
tot de voorstellen van de heroverwegingscommissie toeslagen. Als het
uitgangspunt is om eenvoud te bereiken is er met de afschaffing van de
zorgtoeslag een ruim 14 keer zo grote besparing mogelijk op de uitvoeringskosten van de Belastingdienst als met de afschaffing van de
verpakkingenbelasting en zouden bovendien de administratieve lasten
worden verlicht van vijf miljoen huishoudens in plaats van van 4152
belastingplichtigen. Deze overweging komt in de Fiscale agenda niet ter
sprake terwijl juist eenvoud als uitgangspunt is gekozen. Waarom is dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

31

voorstel niet meegenomen in de Fiscale agenda? Kan de Tweede Kamer
hier nog separate voorstellen over verwachten? Kan de staatssecretaris
aangeven wat de kosten en baten zijn van de vereenvoudigingsvoorstellen in de Fiscale agenda ten opzichte van de alternatieven? Welke
milieueffecten gaan er bijvoorbeeld gepaard met de afschaffing van de
verpakkingenbelasting en hoe denkt het kabinet deze te gaan opvangen?
Kan de staatssecretaris aangeven wat de uitvoeringskosten van de
Belastingdienst versus het verwachte milieueffect zouden zijn van de
introductie van een belasting op uranium, een belasting op het gebruik
van koelwater door energiecentrales en/of een belasting op het lozen van
koelwater door energiecentrales? Is het kabinet voornemens één of meer
van deze milieubelastingen in te voeren? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op
welke termijn?
Belastingmix
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met interesse kennisgenomen van de alternatieve voorstellen om de belasting op arbeid te
verlagen via een verschuiving naar de belasting op consumptie via
verhoging van de totale btw-ontvangsten. In principe juichen deze leden
dat zelfs toe, maar dan toch net even anders dan voorgesteld. De
staatssecretaris omschrijft hier een aantal varianten om ongewenste
grenseffecten op te kunnen vangen. In hoeverre zijn eventuele grenseffecten van een uniform btw-tarief te voorkomen door de belastingverlaging op arbeid specifieker te richten op de eerste schijf en/of de
arbeidskorting, zodat een hogere btw in mindere mate hoeft te worden
doorberekend in de prijzen in de supermarkt? Wat zijn de herverdelingseffecten van een uniform btw-tarief van 19% of van 20% en hoe kunnen
deze het meest inkomensneutraal worden gecompenseerd? Waarom
denkt de staatssecretaris aan een compensatie via de 1e, 2e en 3e schijf?
Als alleen de 1e schijf wordt gecompenseerd profiteert toch ook iedereen
ervan en dan kunnen de grotere effecten voor de lagere inkomens toch
beter worden gecompenseerd? Wat zijn de effecten op het milieu van een
uniform btw-tarief van 19% of van 20%? Wat zijn de effecten op arbeidsintensieve diensten van een uniform btw-tarief van 19% of van 20% en in
hoeverre kunnen deze effecten worden gemitigeerd door de belastingverlaging op arbeid specifieker te richten op de eerste schijf en/of de
arbeidskorting? Kan de staatssecretaris een concreet voorbeeld uitwerken
van de effecten voor een kapper? Zijn er bij een uniform btw-tarief nog
mogelijkheden om biologische producten te stimuleren door deze vrij te
stellen van btw? Wat zijn de verwachte effecten op de inflatie van de
invoering van een uniform btw-tarief van 19% of van 20% in 2012? Wat
zijn de verwachte effecten op de inflatie als het lage btw-tarief wordt
verhoogd naar 8% in 2012? Wat zijn de effecten als het lage btw-tarief
voor voedsel 6% blijft, de btw voor de overige producten met een laag
tarief 8% wordt en het hoge btw-tarief 20% wordt voor de uitvoeringskosten, de administratieve lasten, de inkomenseffecten en de milieueffecten? Wat zijn de effecten als het lage btw-tarief integraal naar 8% gaat?
Wat zijn de effecten als het lage btw-tarief voor voedsel 6% blijft en er
voor de overige producten een uniform tarief van 19% versus 20% geldt
voor de uitvoeringskosten, de administratieve lasten, de inkomenseffecten
en de milieueffecten? Wat is het economisch minst verstorende scenario
voor de btw-tarieven en naar implementatieschema?
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met teleurstelling
kennisgenomen van het voorstel om slechts tot een verkenning over te
gaan naar de manieren om de belastinggrondslag te verbreden. De
Studiecommissie belastingstelsel heeft gewezen op het belang van een
toename van de belasting op onroerend goed in de belastingmix, een
versnelling van de fiscalisering van de AOW en afschaffing of inperking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

32

van de aftrekposten als de hypotheekrenteaftrek, pensioenpremies en
gerichte vrijstellingen in de loonbelasting. De Studiecommissie belastingstelsel staat daarin niet alleen, maar zo’n beetje elke economische
autoriteit heeft hetzelfde geadviseerd. Wat gaat het kabinet daar wanneer
aan doen? Kan de staatssecretaris een totaaloverzicht geven van de
aftrekposten die de belasting uithollen, de omvang van deze posten in
euro en hoeveel euro hierdoor gemiddeld ten goede van welke inkomensgroep komt? Met hoeveel kunnen de belastingpercentages structureel
omlaag van de verschillende schijven als de aftrekposten geleidelijk
worden afgeschaft en welke potentiële effecten zouden hierdoor structureel optreden voor de economie en de werkgelegenheid?
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met zorg kennisgenomen
van de voorstellen van de staatssecretaris om enkele kleine belastingen
en milieubelastingen af te schaffen. Het kabinet is voornemens om de
Rijksbijdrage aan het Afvalfonds via de begroting van het ministerie van
I&M af te schaffen. In het bestuursakkoord is afgesproken dat dit met
ingang van 2013 zal geschieden. Verder is in het bestuursakkoord ook
afgesproken dat nog nadere afspraken gemaakt zullen worden tussen Rijk,
VNG en bedrijfsleven om ervoor te zorgen dat een inzamelingssysteem
voor verpakkingsafval blijft draaien en gemeenten vergoed zullen blijven
worden voor de taken of diensten die zij voor het bedrijfsleven uitvoeren
in het kader van de producentenverantwoordelijkheid. Op welke termijn
worden deze afspraken gemaakt? Wanneer zullen de gemeenten naar
verwachting duidelijkheid krijgen over de wijze van financiering? Is de
verwachting dat er vanaf 2013 een vergelijkbaar budget beschikbaar zal
zijn voor gemeenten om de inzamelingssystemen voor afval, de maatregelen voor afvalreductie en de maatregelen voor het tegengaan van
zwerfafval overeind te houden? Is het kabinet voornemens de huidige
doelstellingen voor de aanpak van zwerfafval en verpakkingen overeind te
houden?
Heeft de staatssecretaris ook overwogen om in plaats van de verpakkingenbelasting af te schaffen, de prijsprikkel in de verpakkingenbelasting
fors te verhogen, conform de geboden optie door de Studiecommissie
belastingstelsel? Waarom is daar niet voor gekozen? Wat gaat het kabinet
doen om te compenseren voor het negatieve milieueffect als gevolg van
afschaffing van de verpakkingenbelasting? Is het kabinet voornemens
aanvullende maatregelen te nemen om bedrijven te stimuleren het
gebruik van verpakkingen te verminderen? Is het kabinet voornemens om
onderzoek te laten doen naar mogelijke maatregelen om het gebruik van
verpakkingen terug te dringen en hergebruik van verpakkingen te
stimuleren?
Hoe verhoudt het afschaffen van de verpakkingenbelasting zich tot artikel
15 uit Richtlijn 2006/12/EG betreffende afvalstoffen? Dat artikel schrijft
voor dat de kosten van verwijdering van afval voor rekening van de
veroorzakers van afval moeten komen.
Is het verwachte milieueffect van het tegelijkertijd verhogen van de BTW
en afschaffen van de belasting op leidingwater per saldo positief of
negatief?
Hoe zou het eventueel afschaffen van de afvalstoffenbelasting zich
verhouden tot artikel 15 uit Richtlijn 2006/12/EG betreffende afvalstoffen?
Dat artikel schrijft voor dat de kosten van verwijdering van afval voor
rekening van de veroorzakers van afval moeten komen.
In zijn brief van 30 november 2010 (Kamerstuknummer 31 239 nr. 103)
schreef de minister van EL&I dat de SDE+-regeling mogelijk deels
gefinancierd zou worden door een kolen- en gasbelasting. Is het kabinet
voornemens de SDE+ deels uit een kolen- en gasbelasting te financieren?
Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

33

Wordt in het onderzoek van CE Delft/Ecofys naar de belastingen op
energieproducten en CO2 in de lidstaten om ons heen ook gekeken naar
de € 7,5 miljard (Bron: onder meer «Grenzen aan groen? Bouwstenen
voor een groen belastingstelsel» van CE Delft) aan niet-duurzame
subsidies, die het gebruik van fossiele brandstoffen stimuleren? Worden
de resultaten van het onderzoek ook aan de Kamer toegezonden? Zo ja,
wanneer? Zo nee, waarom niet?
De Europese Commissie heeft voor 2011 en 2012 een derogatie op de
Europese richtlijn met betrekking tot de Energiebelasting verleend voor de
verlaagde tarieven in de energiebelasting voor de glastuinbouw. Is de
verwachting dat de Europese Commissie voor na 2012 opnieuw derogatie
verleent?
Uit onderzoek van CE Delft («Convenant Benchmarking Energie-efficiency:
resultaten en vrijstellingen energiebelasting») blijkt dat de relatieve
energie-efficiency van het Nederlandse bedrijfsleven in de convenantperiode afgenomen is. Worden nieuwe afspraken gemaakt met de energieintensieve industrie, nu het «Convenant Benchmarking Energie-efficiency»
niet effectief gebleken is?
Vennootschapsbelasting
De leden van de fractie van GroenLinks zijn blij dat de staatssecretaris
enkele van de bestaande onevenwichtigheden in de vennootschapsbelasting (VPB) wil gaan aanpakken. Wel vragen deze leden waarom de
staatssecretaris ervoor kiest het VPB-tarief te verlagen en als dan al
wenselijk zou zijn waarom er dan niet gekozen wordt voor het lage
VPB-tarief in plaats van voor het hoge VPB-tarief? Deze leden vragen of de
staatssecretaris nog meer maatregelen overweegt om de overstimulering
van vreemd vermogen te beëindigen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de staatssecretaris nog geen maatregelen voorstelt om de deelnemingsrente aan te
pakken. Verder vragen deze leden hoe de staatssecretaris staat tegenover
de voorstellen van de Studiecommissie om een vermogensaftrek te
introduceren in de VPB ter bevordering van een gelijke behandeling
tussen eigen en vreemd vermogen.
Ten slotte vragen deze leden de staatssecretaris om inzicht te geven in de
mate waarin deze maatregelen bijdragen aan het wegnemen van de
huidige onevenwichtigheden via een overzicht van de huidige en de
verwachte situatie ten aanzien van het gemiddeld betaalde effectieve
vennootschapsbelastingtarief door kleine en door grote bedrijven in
Nederland en van de spreiding daartussen, met een uitsplitsing tussen
internationale en nationale bedrijven en een uitsplitsing tussen eigen en
vreemd vermogen en in rekening gebrachte kosten.
IB-ondernemers
De leden van de fractie van GroenLinks maken zich zorgen over de
voorstellen voor IB-ondernemers. Wat zijn de inkomenseffecten voor
ondernemers met een winst tot 20 000 euro van de voorgestelde
tussenstap in 2012 en van het eindbeeld? Waarom wordt het advies van
de SER niet overgenomen om de zelfstandigenaftrek te variabiliseren
(bijvoorbeeld naar winst) zodat ook parttime ondernemers profiteren van
de zelfstandigenaftrek? Hoeveel geld kan er worden bespaard door de
zelfstandigenaftrek ook in de toekomst te blijven aftoppen op het huidige
maximum in plaats van er een basisaftrek van te maken? Waarom wordt
er gestreefd naar een algemene winstvrijstelling in plaats van een meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

34

gerichte stimulans voor innovatie en duurzaamheid? Is de staatssecretaris
bereid te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de winstvrijstelling
sterker te richten op innovatie en duurzaamheid? Wordt de uitvoering
door de Belastingdienst echt eenvoudiger door een vierde box aan het
belastingstelsel toe te voegen? Wat is de verwachte besparing op de
uitvoeringskosten? Wat zijn de voordelen van het toevoegen van een
aparte box, zijn die voordelen niet op een andere manier te realiseren?
Loonsomheffing
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de loonsomheffing wel
haalbaar is, gezien de reeks randvoorwaarden die de staatssecretaris
hieraan stelt. Kan de staatssecretaris een tipje van de sluier oplichten aan
welke alternatieven er wordt gedacht?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SGP
De leden van de SGP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Fiscale agenda, waarin de staatssecretaris uitwerkt hoe hij streeft naar een
eenvoudiger, meer solide en fraudebestendiger belastingstelsel. Terecht
wijst hij erop dat het opeenstapelen van diverse fiscale instrumenten
ervoor heeft gezorgd dat het stelsel nog maar door weinig mensen wordt
begrepen. Ook herkennen deze leden dat de vinger wordt gelegd bij de
grenzen van het instrumentalisme. Deze constateringen bieden volgens
de leden van de SGP-fractie voldoende aanknopingspunten voor een
vernieuwende agenda. Teleurstellend vinden deze leden het echter dat de
staatssecretaris de kans niet heeft gepakt om de vereenvoudigingsmogelijkheid bij uitstek grondig uit te werken door de mogelijkheden te
verkennen van een leefvormneutralere belastingheffing. Een groot deel
van de inbreng zal daarom over dat thema gaan.
De belastingmix
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de suggestie om
in ruil voor lagere lasten op arbeid hogere belastingen op consumptie te
heffen. Zoals al eerder aangegeven, zijn de leden voorstander van dit
principe, mits dat wordt ingebed in een bredere visie op de inkomstenbelasting. Door het consumeren meer te belasten in ruil voor lagere
belastingen op inkomen, krijgen consumenten meer invloed op de
belastingen, worden consumenten bewuster van hun koopgedrag en
krijgt de economie een impuls omdat de marginale tarieven op arbeid
dalen. Een verhoging van het verlaagde tarief met een aantal procent is
voor de leden van de SGP-fractie dus bespreekbaar, evenals het beperkt
afschaffen van het verlaagde tarief voor een aantal goederen en diensten.
Een uniform en/of hoger btw-tarief vinden de leden van de SGP-fractie op
termijn wellicht acceptabel, mits dat internationaal wordt afgesproken en
mits duidelijk is dat daarmee de koopkracht van de laagste inkomensgroepen niet geraakt wordt. Daarom vragen zij of de staatssecretaris de
consequenties van een uniform en/of hoger tarief met het oog op deze
criteria nader kan toelichten.
De leden van de SGP-fractie zijn met de staatssecretaris van mening dat
het belastingstelsel een stuk minder complex kan worden als gekozen
wordt voor minder grondslagversmallers en dus voor grondslagverbreding in ruil voor lagere tarieven. Zij vinden de visie van de staatssecretaris echter te beperkt als hij het slechts heeft over «een afruil tussen
eenvoud en effectiviteit», aangezien het draagkrachtbeginsel ook een
breed gedragen principe van het belastingstelsel is. Opvallend is ook dat
de kindregelingen alleen vanuit het perspectief van het bevorderen van
arbeidsparticipatie worden bezien. Wordt hiermee miskend dat de meeste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

35

van deze regelingen een inkomensondersteunende functie vervullen en
niet een instrumentele? Wil hij daar verandering in aanbrengen, of
interpreteren de leden van de SGP-fractie de staatssecretaris verkeerd?
Erkent hij met de leden van de SGP-fractie dat het onmogelijk is om de
kindregelingen op deze manier te wijzigen, zonder dat hiermee het
verschil in netto belastingdruk en draagkracht tussen en binnen de
verschillende leefvormen nog groter wordt? De leden van de SGP-fractie
komen daar in het kader van de leefvormneutraliteit van het belastingstelsel nader op terug.
De leden van de SGP-fractie zouden graag meer inzicht krijgen in de
manier waarop de staatssecretaris het fiscale regime voor ouderen denkt
te kunnen vereenvoudigen. Daarnaast willen zij inzicht krijgen in de
mogelijkheden die de staatssecretaris ziet om de regelingen beter te
richten op het stimuleren van doorwerken. Hoe kijkt hij in dit verband aan
tegen de aangenomen motie-Dijkgraaf / Van Hijum1, waarin de regering
wordt verzocht de Kamer te informeren over de mogelijkheden ook voor
kleine werkgevers aantrekkelijk te maken? Dat kan bijvoorbeeld door de
bestaande premiekortingen te vervangen door een (fiscale) bonus. De
reden waarom zij hier de aandacht op vestigden, is de constatering dat de
stimuleringsfunctie van de premiekorting voor het MKB klein is omdat zij
de premiekortingen vaak niet of slechts beperkt kunnen verzilveren. Wil de
staatssecretaris over de uitvoering van deze motie in gesprek treden met
zijn collega van SZW? Graag reactie.
De leden van de SGP-fractie willen de staatssecretaris vragen of hij de
consequenties van het defiscaliseren van partneralimentatie inzichtelijk
wil maken. Voorheen werd verondersteld dat het systeem van aftrek van
alimentatie budgettair neutraal plaats zou vinden. Immers, tegenover de
gegeven alimentatie staat de verplichting van de ontvanger deze als
inkomenspost voor de te berekenen inkomensbelasting op te geven. Nu
blijkt echter dat met de aftrek jaarlijks € 341 miljoen gemoeid is, terwijl uit
de bijtelling jaarlijks € 195 miljoen wordt opgebracht2. Wordt dat verschil
met het defiscaliseren afgebouwd? De leden van de SGP-fractie hechten
aan diverse verhelderende voorbeelden waarmee de koopkrachtconsequenties en het budgettaire beslag duidelijk worden.
Door een huwelijk of een andere verbintenis verbinden de partners zich
vrijwillig over en weer in te staan voor elkaars levensonderhoud en voor
die van hun eventuele kinderen. Kan de staatssecretaris aangeven of er na
het defiscaliseren van de alimentatie nog een noodzaak is om de kosten
van gescheiden partners (fiscaal) anders te behandelen dan de kosten die
nog samenwonende partners of gehuwden hebben voor het levensonderhoud van hun kinderen of partner?
Kan de staatssecretaris concretiseren welke nadere aftrekbeperkingen hij
onderzoekt binnen de regeling voor specifieke zorgkosten? Wat is hiervan
de noodzaak? Hoe wil hij voorkomen dat met het beperken van de aftrek
van specifieke zorgkosten ook chronisch zieken en gehandicapten door
deze maatregel geraakt worden als zij zorgkosten maken die anderen die
niet tot de doelgroep behoren, ook maken?

1

32 500 XV 50.
Zie doorvoor pagina 31 van het rapport van
de Studiecommissie Belastingstelsel.
2

De leden van de SGP-fractie vinden de gedachte om een horizonbepaling
aan het toetsingskader toe te voegen erg aansprekend, mits die inderdaad
alleen gaat gelden voor de belastinguitgaven en niet voor de draagkrachtkortingen. Daarmee kan worden voorkomen dat een instrumenteel
gebruik van kortingen zich voortzet, zonder dat de doelstelling waarvoor
die in het leven is geroepen nog actueel is. De staatssecretaris noemt in
dit verband specifiek de ouderschapsverlofkorting. Kan hij inzicht geven in
de lijst grondslagversmallers die het karakter van een belastinguitgave

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

36

hebben? Welke van de huidige regelingen zijn kansrijk om hiervoor in
aanmerking te komen?
De leden van de SGP-fractie nemen kennis van de paragraaf over
milieumaatregelen. Kan de staatssecretaris aangeven hoe hij het
omvormen van enkele kleine milieubelastingen naar een verhoging van
de btw ziet? Geldt die verhoging van de btw specifiek voor de producten
waar nu een milieubelasting op geheven wordt, of geldt de verhoging van
de btw voor alle producten?
IB-ondernemers
De leden van de SGP-fractie hebben enkele kritische vragen bij het
voorstel van de staatssecretaris om de degressieve zelfstandigenaftrek in
2012 om te zetten in een vaste basisaftrek en verkenningen uit te voeren
naar een winstbox. Welke voorwaarden hanteert de staatssecretaris voor
de vaste basisaftrek? Blijft de meewerkende partner in aanmerking komen
voor de zelfstandigenaftrek? Welke gevolgen kan de genoemde
tussenstap hebben voor sectoren waarin relatief lage winsten behaalt
worden en waar de groeipotentie, inherent aan de structuur van de sector,
relatief laag is, zoals de primaire bedrijven in de agrarische sector? Welke
lastenverzwaring gaat hiermee gepaard? De leden van de SGP-fractie
vrezen dat de overstap naar een winstbox ingrijpende gevolgen zal
hebben voor specifieke sectoren en bedrijven. Het gaat dan om bedrijven
met veel vermogen en lage winsten. Erkent de staatssecretaris deze
mogelijk ingrijpende gevolgen? Is de staatssecretaris bereid in de
genoemde verkenningen de gevolgen voor deze sectoren en bedrijven in
kaart te brengen en deze gevolgen mee te wegen? Is de veronderstelling
juist dat een winstbox een vergelijkbare opzet zal krijgen als box 3?
Overig – Geefwet
De leden van de SGP-fractie zouden graag meer inzicht ontvangen hoe de
staatssecretaris de vormgeving van de nieuwe Geefwet voor zich ziet.
Waarom heeft de goede doelensector aangegeven meer regie op de inzet
van de middelen te willen krijgen? Geldt deze wens voor alle goede
doelen? Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om dat meer te
stimuleren? Hoe wil hij organisaties motiveren meer verantwoordelijkheid
te nemen voor het genereren van private middelen? Hoe wordt de in het
regeerakkoord aangekondigde reseigneringsplicht vormgegeven?
Overig – Leefvormneutraler belastingstelsel

1
32 740 nr. 2 Verslag van een rondetafelgesprek over een leefvormneutraal belastingstelsel.
2
32 128 nr. 40. Motie van de leden Koşer Kaya
(D66), Tang (PvdA) , Sap (GroenLinks) en
Remkes (VVD) over het onderzoeken van de
mogelijkheden om het belastingstelsel
leefvormneutraal te maken.

De leden van de SGP-fractie zijn erg teleurgesteld in de reactie rond het
leefvormneutraler maken van het belastingstelsel. Na de royale toezeggingen aan deze leden over het thema «leefvormneutraal belastingstelsel», gingen deze leden met hooggespannen verwachtingen naar huis.
Die verwachtingen zijn helaas niet uitgekomen. Sterker: de manier waarop
de staatssecretaris in zijn Fiscale agenda opnieuw een wig probeert te
drijven tussen de verschillende politieke partijen, doet volgens deze leden
volstrekt geen recht aan het brede gevoelen in de Kamer én aan de
publieke opinie dat het verschil in effectieve belastingdruk tussen en
binnen de verschillende leefvormen wel erg extreme vormen aanneemt.
Niet voor niets hebben de leden Dijkgraaf (SGP), Omtzigt (CDA) en
Koolmees (D66) gezamenlijk het initiatief genomen voor het op 9 februari
2011 gehouden rondetafelgesprek in de Tweede Kamer.1
De problematiek wordt kernachtig verwoord in motie-Koşer Kaya c.s.2.
Daarin wordt de regering erop gewezen dat sommige regelingen nadelig
uitpakken voor samenwonenden zonder kinderen, andere voor traditio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

37

nele gezinnen en weer andere voor alleenstaanden. Ook de motie-Omtzigt
c.s., waarin de regering wordt verzocht met voorstellen te komen om de
trouwtax en de scheidingsbonus weg te nemen, spreekt duidelijke taal.1
Tenslotte wijzen de leden van de SGP-fractie op de schriftelijke vragen van
de leden Bashir (SP) en Van der Vlies (SGP).2 De constatering dat er een
breed draagvlak in de Kamer is voor een eerlijker belastingheffing, was
voor de initiatiefnemers van het rondetafelgesprek aanleiding tot een
gezamenlijk opinieartikel waarin zij hun drijfveren hebben toegelicht.3
Gezien de extreme verschillen in belastingdruk die zich op dit moment
manifesteren tussen en binnen de diverse leefvormen, is het in discussies
over de inkomstenbelasting verleidelijk om een wij-zij-gevoel te creëren
met alleenstaanden aan de ene kant versus gezinnen aan de andere kant.
Ook is het verleidelijk dat wij-zij-gevoel te koppelen aan politieke partijen.
Dan kan het beeld eenvoudig ontstaan dat sommige partijen erop uit zijn
zoveel mogelijk financiële voordelen te behalen voor gezinnen, en zich
daarmee automatisch tegen de belangen van alleenstaanden zouden
keren. Of andersom: dat partijen die constateren dat alleenstaanden
bepaalde financiële nadelen ondervinden, zich daarmee automatisch
tegen alle andere leefvormen zouden positioneren.
De leden van de SGP-fractie nemen met kracht afstand van dat kunstmatige en gezochte verschil. Net als bij willekeurig elke andere politieke
partij, bevinden zich in de achterban van de SGP alleenstaanden,
eenverdieners en tweeverdieners. Concreet gaat het dan om alleenstaanden die om wat voor reden dan ook geen partner (meer) hebben.
Om mensen met, en mensen zonder kinderen. Om mensen met een
arbeidsgehandicapte partner die daardoor niet mee kan komen op de
betaalde arbeidsmarkt. Om huishoudens waarvan beide partners wel
kunnen werken. Om huishoudens met een gehandicapt kind, een kind dat
extra aandacht nodig heeft of een pleegkind, waarbij de ouders de
bewuste keuze maken om de zorg zo veel mogelijk zelf op zich te nemen.
En om huishoudens waarin partners samen bepalen hoe ze de combinatie
van arbeid en zorg verdelen.
In hun pleidooi voor een leefvormneutraler belastingstelsel gaat het de
leden van de SGP-fractie om twee kernbegrippen: rechtvaardigheid en
keuzevrijheid. Zij zijn ervan overtuigd dat er op korte én langere termijn
mogelijkheden zijn om de inkomstenbelasting leefvormneutraler en
eerlijker in te richten. Daarom stellen zij het erg op prijs als de staatssecretaris de door hen gestelde vragen en de geboden oplossingen met die bril
op leest en ze met een open houding tegemoet treedt. De leden van de
SGP-fractie hanteren daarbij de volgende deelthema’s:
• Het draagkrachtbegrip;
• Vergelijking fiscale behandeling en draagkracht leefvormen;
• Effectiviteit fiscale instrumenten;
• Keuzevrijheid;
• Economische zelfstandigheid;
• Financiering sociale voorzieningen;
• Conclusies en aanbevelingen.
1
32 128 nr. 41. Motie van de leden Omtzigt
(CDA), Tang (PvdA) en Cramer (ChristenUnie)
over het wegnemen van de trouwtaks en de
scheidingsbonus.
2
Aanhangsel van de Handelingen 2009–2010
(149, 150 en 528).
3
Prof. dr. E. Dijkgraaf, drs. W. Koolmees en
dr. P. H. Omtzigt, Maak belastingen leefvormneutraal, Reformatorisch Dagblad 9 februari
2011, http://www.refdag.nl/opinie/maak_
belastingen_leefvormneutraal_1_533110

De leden van de SGP-fractie vragen de staatssecretaris in de eerste plaats
kennis te nemen van tabel 1 en de bijbehorende grafiek 1. Daarin wordt
het verschil in netto-belastingdruk tussen en binnen de verschillende
leefvormen duidelijk weergegeven, inclusief het effect van enkele
toeslagen. In dit verslag zullen zij daar verschillende keren aan refereren.
Bij deze tabel moet gerealiseerd worden dat het verschil in effectieve
belastingdruk nog verder kan oplopen als er nog meer gebruik gemaakt
wordt van de kinderopvang of als ook nog andere (fiscale) instrumenten
worden meegenomen, zoals de hypotheekrenteaftrek, de huurtoeslag en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

38

diverse andere heffingskortingen. Deze berekeningen zijn echter niet aan
de tabel toegevoegd, aangezien die regelingen voor elk huishouden
anders kunnen uitwerken.
Tabel 1: Vergelijking eenverdieners-, anderhalfverdieners- en evenredig verdeeld bruto loonmodel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

39

Grafiek 1: Vergelijking eenverdieners, anderhalfverdieners en tweeverdieners na
afbouw overdraagbare algemene heffingskorting

De leden van de SGP-fractie vinden het jammer vinden dat de staatssecretaris het vraagstuk van leefvormneutraliteit verengd tot een discussie over
een heffing per individu of per huishouden. Zoals zij later in deze inbreng
zullen aantonen, bepaalt de keuze voor het ene of het andere draagkrachtbegrip slechts een deel van de ongelijke behandeling van de verschillende
leefvormen. Daarmee willen ze niet gezegd hebben dat de keuze voor een
draagkrachtbegrip niet relevant is in de discussie over leefvormneutraliteit
van wetgeving. Daarom gaan zij hier in het navolgende op in.
Draagkracht in de inkomstenbelasting

1
Gubbels, N.C.G. (2011) Samenlevingsverbanden in de inkomstenbelasting en de
schenk- en erfbelasting.

Met de staatssecretaris constateren de leden van de SGP-fractie dat de
inkomstenbelasting de afgelopen decennia steeds verder is geïndividualiseerd. Als reden voor de individualisering van de inkomstenbelasting
voert de staatssecretaris de individualisering en verzelfstandiging van
burgers aan. De leden van de SGP-fractie vragen de staatssecretaris in dit
verband kennis te nemen van het recent verschenen promotieonderzoek
van dr. mr. N.C.G. Gubbels1. Daarin heeft zij de juridische en feitelijke
financiële verwevenheid van partners onderzocht aan de hand van een
literatuuronderzoek en een representatieve enquête onder partners. Met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

40

name de vraag hoe partners in een samenlevingsverband de feitelijke
financiële verwevenheid ervaren is van groot belang voor de wetgever.
Immers, als zij hun inkomsten individueel beleven, dan is er alles te
zeggen voor een individuele inkomstenbelasting en kunnen ook andere
wetten, zoals de Awir zich in die richting begeven. Is de uitkomst echter
andersom en zijn de inkomsten en uitgaven van partners sterk met elkaar
verweven, dan valt hiermee de basis weg voor een individuele behandeling van partners in een samenlevingsverband. Enkele opvallende
bevindingen uit het enquêteonderzoek, sommen de leden van de
SGP-fractie hieronder op:
•
Van de gehuwde partners neemt in 30% van de gevallen een van
beide partners de kosten voor het huishouden voor de rekening. 53%
geeft aan dat beide partners de kosten voor hun rekening nemen,
maar dat het inkomen niet uitmaakt voor de verdeling daarvan.
Slechts 13% van de ondervraagden geeft aan dat de bijdrage wel
plaatsvindt naar evenredigheid van het inkomen, maar in de praktijk
gebeurt dat in slechts 0,5% van de gevallen consequent.
•
Als wordt gekeken naar de ongehuwd samenwonenden, ontstaat het
volgende beeld over de bijdrage in de kosten van de huishouding. Bij
de minderheid van 36% vindt de bijdrage naar evenredigheid plaats.
Van de overige 64% neemt in 13% een van beide partners de kosten
voor de huishouding voor zijn rekening. Voor 45% maakt het inkomen
niet uit voor de verdeling daarvan. Slechts 6% van de respondenten
verdeelt de bijdrage naar evenredigheid consequent, bijvoorbeeld
door de te veel bijgedragen kosten te verrekenen.
•
Van de respondenten die hebben aangegeven dat zij een eigen
betaalrekening hebben, antwoordt 80% van de ongehuwd samenwonenden dat zij het geld op die rekening (soms) aanwenden ten
behoeve van uitgaven van de partner. Bij gehuwden in gemeenschap
van goederen is dat 86%, bij gehuwden met een verrekenbeding 93%
en bij gehuwden in koude uitsluiting 84%.
•
Van de respondenten die hebben aangegeven dat zij een eigen
spaarrekening hebben, antwoordt 63% van de ongehuwd samenwonenden dat zij het geld op die rekening (soms) aanwenden ten
behoeve van uitgaven van de partner. Bij gehuwden in gemeenschap
van goederen is dat 82%, bij gehuwden met een verrekenbeding 83%
en bij gehuwden in koude uitsluiting 72%.
•
Een overgrote meerderheid van zowel de gehuwden (95%) als
ongehuwd samenwonenden (84%) geeft aan dat het voor hun
bestedingsruimte niet uitmaakt of zij zelf meer gaan verdienen,
bijvoorbeeld door een salarisverhoging, of dat hun partner meer gaat
verdienen.
•
Met de stelling «Mijn partner moet financieel onafhankelijk zijn». Als
hij/zij niet in staat is om inkomen te verwerven is het de taak van de
overheid om financieel bij te springen.», is slechts een minderheid
van de ongehuwd samenwonenden het eens. 62,5% achtte dit niet de
taak van de overheid, maar van zichzelf. Bij gehuwden is dat 72%.
Over deze bevindingen hebben de leden de volgende vragen:
•
Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens dat
het voor het bepalen van het draagkrachtbegrip in de inkomstenbelasting essentieel is om aansluiting te zoeken bij de onderlinge
financiële verwevenheid van partners?
•
Erkent hij op basis van de resultaten uit het promotieonderzoek van
dr. mr. N.C.G. Gubbels dat het overgrote deel van de gehuwden en de
ongehuwd samenwonenden hun inkomsten en uitgaven niet
individueel beleven? Deze bevindingen sluiten goed aan bij de
stelling van prof. dr. L.G.M. Stevens dat in een solidaire gemeenschap geen individuele inkomensbeleving past, tenzij ook binnen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

41

•

•

gezin het solidariteitsprincipe zou verdwijnen. Is de staatssecretaris
het eens met deze stelling?
Is de staatssecretaris het met prof. dr. L.G.M. Stevens eens dat er
geen principieel verschil tussen persoonsgebonden en gemeenschappelijke inkomenscategorieën aanwijsbaar is dat het onderscheid in
fiscale behandeling rechtvaardigt?
Erkent de staatssecretaris dat de inhoudelijke motivering waarom in
de Wet IB 2001 gekozen zou moeten worden voor een individueel
draagkrachtbegrip, wegvalt met de feitelijke constatering dat partners
in een (ruime) meerderheid gezamenlijk over het inkomen beschikken, dit gezamenlijk consumeren en dat het voor mensen in een
samenlevingsverband niet uitmaakt of zij zelf meer gaan verdienen of
hun partner? Welke consequenties wil hij hieraan verbinden voor de
inkomstenbelasting?

Consistentie draagkrachtbegrip met andere wetgeving
Een belangrijk uitgangspunt voor de wetgever is consistentie, een
rechtsbeginsel dat, zoals dr. mr. N.C.G. Gubbels in haar proefschrift
terecht opmerkt, nauw samenhangt met het gelijkheidsbeginsel en het
rechtszekerheidsbeginsel.1 Zoals uit het navolgende blijkt, kan inconsistent vormgegeven wetgeving grote ongelijkheid tussen en binnen
leefvormen creëren, zonder dat daar een deugdelijke rechtvaardiging voor
aan te dragen valt. De leden van de SGP-fractie nemen aan dat de
staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens is dat wetgeving
behoort te voldoen aan de eisen van consistentie. Toch vragen zij hem dat
met het oog op het hieronder volgende expliciet te bevestigen. Het valt de
leden van de SGP-fractie namelijk, met hoogleraar staats- en bestuursrecht prof. mr. J.M.H.F. Teunissen, op dat het consistentiebeginsel in de
Wet IB 2001 een erg lage prioriteit heeft.1 Niet alleen worden gemaakte
keuzes van de wetgever binnen de inkomstenbelasting inconsistent
uitgewerkt (interne consistentie), ook in relatie met andere wet- en
regelgeving valt geen consistente lijn te ontdekken.
Voor wat betreft de interne consistentie van de Wet IB 2001 willen de
leden van de SGP-fractie de staatssecretaris wijzen op de verschillen
tussen de boxen 1, 2 en 3. Fiscale partners mogen de inkomsten in box 2
en box 3 namelijk in elke gewenste verhouding tussen elkaar verdelen. Dit
geldt eveneens voor het in box 1 gesitueerde inkomen uit de eigen
woning. Deze splitsingsmogelijkheid geldt echter niet voor het eveneens
in box 1 gesitueerde inkomen uit werk. Zij hebben daarover de volgende
vragen:
• Waarom mogen bepaalde inkomsten tussen partners worden
«gesplitst» en andere inkomsten (die uit werk) niet? Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens dat dit een weinig
doorzichtig en inconsistent geheel vormt?
• Waarom wordt in Box 3 uitgegaan van het draagkrachtbegrip op het
niveau van een huishouden, en niet zoals in Box 1 van het individuele
draagkrachtbegrip? Erkent de staatssecretaris dat op basis van de
bevindingen uit het promotieonderzoek van dr. mr. N.C.G. Gubbels
eerder te verdedigen valt een individueel draagkrachtbegrip voor
spaargeld te hanteren dan voor arbeidsinkomsten?

1
Teunissen, J.M.H.F., Weekblad Fiscaal Recht
2010/674, Vrijheid, gelijkheid en belastingen,
http://srv-hrl-107v.web.pwo.ou.nl/Docs/
Faculteiten/RW/teunissen_aanrechtsubsidie.
pdf, Pag. 678.

Een andere, zo mogelijk nog grotere ongelijkheid tussen en binnen de
leefvormen ontstaat als de externe inconsistentie nader wordt bezien. In
het civiele recht bepaalt het Burgerlijk Wetboek bij de wederzijdse
onderhoudsplichten dat een huwelijksgemeenschap in beginsel alle baten
en lasten der echtgenoten omvat (art. 1:94) met aansprakelijkheid voor het
geheel der schulden voor ieder der echtgenoten na huwelijkontbinding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

42

(art. 1:102). Hofstra wijst er op dat het inkomen van beide echtgenoten
daarmee niet vrij tot hun beschikking staat (zoals in de Wet IB 2001 wordt
verondersteld), maar aan de wettelijke verzorgingsplicht is onderworpen.1
Diezelfde verbondenheid van de partners blijkt ook in het erfrecht en het
pensioenrecht. Als (een van) de echtgenoten tijdens het huwelijk pensioen
heeft opgebouwd, dient dit bij het einde van het huwelijk tijdens leven te
worden verevend, zelfs als echtgenoten in «koude uitsluiting» zijn
gehuwd.
Daarnaast concluderen de leden van de SGP-fractie, onder andere met
prof. dr. L.G.M. Stevens, dat de vanaf 1 september 2005 geldende Awir,
waarin de huurtoeslag, de zorgtoeslag en de kinderopvangtoeslag
geregeld zijn, weliswaar formeel geen onderdeel van het belastingsysteem vormen, maar dat de daaruit voortvloeiende premies en
toeslagen wel een met de fiscaliteit vergelijkbaar resultaat hebben op de
besteedbare inkomens en inkomensverhoudingen van gezinnen en
alleenstaanden.2 Gezien het feit dat ze dezelfde uitwerking hebben, vinden
de leden van de SGP-fractie het met prof.dr. L.G.M. Stevens opvallend dat
de harmonisatie van de Awir met de inkomstenbelasting maar zeer
gedeeltelijk tot stand is gebracht. Dit komt doordat er twee soorten
«draagkracht» naast elkaar worden toegepast: de persoonlijke draagkracht
van de geïndividualiseerde inkomstenbelasting en de draagkracht van het
huishouden van de Awir.
Om nog een voorbeeld te geven, wijzen de leden van de SGP-fractie er op
dat dezelfde wederzijdse onderhoudsplichten ook (steeds vaker) verondersteld worden in de sociale zekerheid. Deze leden wijzen bijvoorbeeld op
bijstandswetgeving, waarbij de wetgever uitgaat van gezinsbijstand. Zoals
het er nu naar uitziet, gaat de regering deze kabinetsperiode nog een stap
verder door niet alleen het inkomen van de beide partners mee te nemen
bij het berekenen van een uitkering, maar ook het inkomen van andere
inwonende leden. Zo wordt de bijstand voor inwonenden afgeschaft en
wordt de toets op het partnerinkomen vervangen door een toets op het
huishoudinkomen.

1
Vlg. Gubbels, N.C.G. (2011) Samenlevingsverbanden in de inkomstenbelasting en de
schenk- en erfbelasting.
2
Stevens, L.G.M. (2006), Fiscaal gezinsbeleid
(afscheidscollege) Erasmus Universiteit
http://publishing.eur.nl/ir/repub/asset/8171/
afscheidscollege1.pdf

Over deze inconsistente benadering van het begrip «draagrkacht» hebben
de leden van de SGP-fractie de volgende vragen:
• Is het voor de staatssecretaris aanvaardbaar dat de inkomstenbelasting
in strijd is met het civiele recht, aangezien de staat enerzijds in het
Burgerlijk Wetboek onderhoudsplichten oplegt (en deze zo nodig
afdwingt) maar deze anderzijds buiten beschouwing laat in de Wet IB
2001?
• Waarom worden eenverdienershuishoudens (alleenstaanden en
eenverdieners) en tweeverdienershuishoudens in de Awir geacht
dezelfde draagkracht te bezitten (art. 7), terwijl dat bij de inkomstenbelasting niet het geval is? Is het inkomen per leefeenheid, zoals de
regering betoogde bij de totstandkoming van de Awir, in de inkomstenbelasting opeens niet meer de »meest geschikte indicator voor
draagkracht»?
• Wat is de rechtvaardiging om aan de heffingszijde uit te gaan van de
vooronderstelling dat de draagkracht niet wordt beïnvloed door het
hebben van een partner, terwijl aan de uitgavenkant in de Awir wel
wordt uitgegaan van het feit dat partners elkaars draagkracht en
koopkracht beïnvloeden? Erkent de staatssecretaris dat door het
hanteren van twee draagkrachtbegrippen ongelijkheid ontstaat tussen
huishoudens met een gelijk bruto-inkomen? Deze huishoudens hebben
recht op dezelfde toeslagen, terwijl de netto-inkomsten verschillen.
Erkent hij met de leden van de SGP-fractie dat het voor het bepalen
van de draagkracht van leefvormen met name relevant is om te kijken
naar de netto-effecten van maatregelen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

43

•

•

•

Wat is de reden dat het kabinet mensen er met maatregelen uit het
regeerakkoord enerzijds op wil wijzen dat individuen in een huishouden financieel voor elkaar verantwoordelijk zijn, terwijl anderzijds een
individueel stelsel in de inkomstenbelasting in stand gehouden wordt?
Erkent de staatssecretaris dat hiermee selectief gewinkeld wordt en het
er bij het bepalen van de keuze van een draagkrachtbegrip op lijkt dat
definities op huishoudenniveau alleen wordt gebruikt als er ergens
geld te besparen valt?
In zijn Fiscale agenda benadrukt de staatssecretaris steeds het belang
van eenvoud. Is de staatssecretaris het met de leden van de SGPfractie eens dat het hanteren van twee draagkrachtbenaderingen als
complicerend gevolg heeft dat de wetgeving onnodig complex wordt
en mensen daardoor niet meer weten wat het effect van hun handelen
is, tenzij ze daar allerlei ingewikkelde berekeningen op loslaten?
Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om in de inkomstenbelasting meer rekening te houden met het feit dat het draagkrachtbegrip in
de Awir aansluit bij andere wetgeving, zoals het Burgerlijk Wetboek
waarin is vastgelegd dat echtgenoten wederzijds onderhoudsplichtig
zijn?

Vergelijking fiscale behandeling en draagkracht leefvormen
Minstens zo belangrijk als de keuze voor het ene of het andere draagkrachtbegrip, vinden de leden van de SGP-fractie het om uit te zoeken
welke financiële gevolgen een gekozen draagkrachtbegrip heeft voor de
verschillende leefvormen. Zijn die effecten zoals verwacht en beoogd, of
ontstaan er perverse prikkels? Worden individuen bij de inkomstenbelasting gelijk of ongelijk behandeld? Ontstaan er draagkrachtverschillen
die niets met de keuze voor het draagkrachtbegrip te maken hebben? En is
het koopkrachtbeeld van de verschillende leefvormen nog wel
evenwichtig als regelingen in samenhang worden bezien?
Verschillen belastingdruk
In dit verband vinden de leden van de SGP-fractie het opvallend dat het
huidige individuele stelsel juist de koopkracht van individueel participerende mensen op de arbeidsmarkt, zoals alleenstaanden, het meest treft.
En dat paradoxaal genoeg juist twee fiscale partners die de arbeid
optimaal verdelen, een maximaal belastingvoordeel voor zichzelf kunnen
verwerven. De leden van de SGP-fractie vragen de staatssecretaris
nogmaals een blik te werpen op Tabel 1 en de bijbehorende Grafiek 1, en
op basis daarvan de onderstaande vragen te beantwoorden:
• Kan de staatssecretaris toelichten of hij het normaal vindt dat een
alleenstaande of een eenverdiener in een huishouden met een bruto
inkomen van € 40 000 zo’n € 12 000 euro belasting moet betalen,
terwijl een huishouden met twee verdieners met kinderen slechts
€ 5500 belasting betaalt als zij de combinatie van betaalde arbeid en
zorg belastingtechnisch zo optimaal mogelijk verdelen? Is de staatssecretaris met de leden van de SGP-fractie van mening dat een belastingdrukverschil van 120% wel erg groot is?
• Kan de staatssecretaris aangeven of hij het rechtvaardig vindt dat een
alleenstaande of een eenverdiener met een inkomen van € 40 000
slechts één keer gebruik kan maken van het lage belastingtarief,terwijl
twee fiscale partners zonder kinderen die samen hetzelfde brutoinkomen verwerven daar twee keer gebruik van kunnen maken? Wat is
de rechtvaardiging ervan dat zij alleen al hierdoor zo’n € 1500
belastingvoordeel krijgen? Dezelfde vraag willen de leden stellen als
het gaat over de algemene heffingskorting en de arbeidskorting,
waardoor een alleenstaande of eenverdiener nog eens € 3400 mis
loopt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

44

•

•

•

•

•

1
Position paper prof. dr. L. Borghans (2011)
voor rondetafelgesprek leefvormneutraal
belastingstelsel.

Is de staatssecretaris het met deze leden eens dat alleenstaanden niet
altijd behoefte hebben, of in staat zijn om verandering aan te brengen
in hun situatie, zodat ze wel gebruik zouden kunnen maken van de
diverse fiscale voordelen? Waarom worden zij dan toch fiscaal zo
onvoordelig behandeld? De leden van de SGP-fractie begrijpen hier
niets van, tenzij de staatssecretaris de leefvorm «alleenstaande» – en
dat kunnen deze leden zich niet voorstellen – maatschappelijk
ongewenst vindt en hiermee beoogt een fiscale prikkel in te bouwen
voor het zoeken van een fiscaal partner.
De leden van de SGP-fractie hebben begrip voor de moeilijke situatie
waarin alleenstaande ouders zich kunnen bevinden. Toch vragen zij
zich af waarom het gerechtvaardigd is dat een alleenstaande ouder
€ 4300 minder belasting betaalt dan een eenverdiener in een huishouden met kinderen, zeker als de staatssecretaris zich realiseert dat er
sprake kan zijn van een «gedwongen» eenverdienerssituatie. Denk
hierbij aan situaties waarin één van beide partners door omstandigheden niet kán participeren op de betaalde arbeidsmarkt, zoals in het
geval van een arbeidshandicap. Erkent de staatssecretaris dat een
eenverdiener in een dergelijke situatie nog zwaarder wordt getroffen in
de koopkracht dan een alleenstaande ouder, aangezien er naast de
zorg voor de kinderen ook de zorg is voor de arbeidsgehandicapte
partner? Vindt de staatssecretaris het rechtvaardig dat mensen fiscaal
met duizenden euro’s per jaar benadeeld worden als ze niet in staat
zijn daar verandering in kunnen aanbrengen?
De leden van de SGP-fractie constateren dat er ook sprake is van een
grote ongelijkheid wanneer alleen gekeken wordt naar huishoudens
met kinderen, waarbij beide partners een verdiencapaciteit hebben van
€ 40 000. Waarom moet een eenverdienershuishouden (€ 40 000 met 1
FTE) in dit geval € 12 000 belasting afdragen, een anderhalfverdienershuishouden (€ 30 000 met 0,75 FTE en € 10 000 met 0,25 FTE) € 7500
en een tweeverdienershuishouden (2 x € 20 000 met 0,5 FTE) slechts
€ 5500? Erkent de staatssecretaris dat het verschil in toegevoegde
maatschappelijke waarde van deze verschillende huishoudens nihil is
of in ieder geval dat de overheid daarover geen mening zou moeten
hebben en daaraan dus geen belastingconsequenties zou moeten
verbinden? Is de staatssecretaris het eens met de stelling dat het op
grond van het gelijkheidsbeginsel moeilijk te verdedigen valt dat twee
huishoudens met een gelijk bruto inkomen een substantieel hoger
bedrag aan inkomstenbelasting en premies volksverzekering betalen
naarmate partners sterker afwijken van de 50/50-aanbrengverhouding?
Prof. dr. L. Borghans constateert dat partners met eenzelfde opleidingsniveau meer profiteren dan relaties van een hoog- en een laagopgeleide partner doordat zij een ongelijke verdiencapaciteit hebben
(bijvoorbeeld € 40 000 en € 20 000). Erkent de staatssecretaris dat de
laatste groep huishoudens in feite gediscrimineerd wordt door de Wet
IB 2001? Zij kunnen immers niet maximaal profiteren van de ingebouwde belastingvoordelen?1
Erkent de staatssecretaris dat een alleenstaande, gelet op de nettoinkomsten na afdracht van belastingen, meer behoefte heeft aan een
zorgtoeslag dan een leefvorm met tweeverdieners zonder kinderen
met hetzelfde bruto-inkomen? Waarom krijgen alleenstaanden dan
geen zorgtoeslag als zij € 40 000 verdienen en tweeverdieners wel? En
wat is de rechtvaardiging ervan dat een alleenstaande ouder met
€ 40 000 dezelfde kinderopvangtoeslag ontvangt als tweeverdieners,
terwijl zij wel € 2000 meer belasting betaalt? Een alleenstaande ouder
heeft de toeslag immers harder nodig? Tonen deze twee voorbeelden
(er zijn er nog vele te noemen) niet haarscherp aan dat het hanteren
van verschillende draagkrachtbegrippen grote ongelijke behandeling
tussen en binnen leefvormen kan veroorzaken? Wordt hiermee de
stelling van dr. mr. N.C.G. Gubbels bevestigd dat het voor het bepalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

45

van de draagkracht noodzakelijk is om een leefvorm als een inkomensverwervende (Wet IB 2001) en inkomensbestedende (o.a. toeslagen)
eenheid te zien? Zo nee, waarom niet?
Op basis van tabel 1 constateren de leden van de SGP-fractie dat de
verschillen in belastingdruk met name ontstaan doordat tweeverdieners
van meer dan het dubbele aantal heffingskortingen gebruik kunnen
maken dan alleenstaanden of eenverdieners. Aangezien de (afbouw) van
heffingskortingen in grote mate bijdragen aan de ongelijkheid tussen en
binnen leefvormen, willen deze leden de twee meest in het oog springende heffingskortingen nader bezien. Daaruit zouden vervolgens lessen
getrokken kunnen worden voor de omgang met de overige heffingskortingen.
Algemene heffingskorting

1
26 727 nr. 3, MvT Wet IB 2001. Zie ook de
artikelsgewijze toelichting artikel 8.1.7: De
heffingskortingen komen in de plaats van de
belastingvrije som van artikel 53 Wet op de
inkomstenbelasting 1964.
2
HR 16 november 2007, nr. 43 084,
www.rechtspraak.nl/ljn.asp?ljn=AY9475
3
32 740 nr. 2 Verslag van een rondetafelgesprek, vastgesteld op 21 maart 2011. Prof. dr.
L.G.M. Stevens: «Dat blijkt ook wel omdat het
in de praktijk heel simpel te omzeilen is. De
gezinnen met een hoog inkomen, met veel
inkomen uit vermogen, omzeilen dit moeiteloos. Zij rekenen dit inkomen uit vermogen toe
aan de minstverdienende partner en hebben
zo geen last van de korting op de aanrechtsubsidie. Dat is heel onrechtvaardig. Bovendien
zien we dat het beoogde participatie-effect
niet wordt bereikt. Dan moeten we het niet
doen.».
Prof.mr. J.M.H.F Teunissen: «Het woord
aanrechtsubsidie is een «onwoord». (...) Het
bedrag van de overdraagbare heffingskorting
kan nooit hoger zijn dan het bedrag dat in
totaal aan belastingen moet worden betaald
na aftrek van de andere heffingskortingen. Het
is dus een sigaar uit eigen doos. Voor de
primaire levensbehoeften van een huishouden
maakt het niets uit of er een of twee bronnen
zijn voor dat gezinsinkomen. (...) Door die
korting af te schaffen zegt men dus eigenlijk
dat mensen die geen betaalde arbeid
verrichten geen aanspraak maken op
bescherming van hun sociale bestaansminimum. Dat is nogal een uitspraak. Ik vind het
ook de meest treurige beslissing van de
wetgever van de afgelopen jaren.».

Zoals bekend betreuren de leden van de SGP-fractie het tijdens de vorige
kabinetsperiode genomen besluit dat de overdraagbare algemene
heffingskorting in vijftien jaar wordt afgebouwd. Deze leden hebben zich
daar consequent tegen verzet. Dat deden zij niet om, zoals in het politieke
debat weleens gesuggereerd is, een extraatje te willen regelen voor
huishoudens met eenverdieners. Zij deden dit ook niet om vrouwen
«achter het aanrecht» te willen houden, zoals heel vaak denigrerend en
onterecht is gesuggereerd door het gebruik van het woord «aanrechtsubsidie». Zij streden hiervoor omdat zij het van groot belang achten dat de
Staat geen belasting heft over inkomen wat redelijkerwijs nodig is voor
het betalen van de noodzakelijke levensbehoeften, zoals eten, drinken en
kleding. Daarmee wordt voorkomen dat mensen onder het sociaal
minimum uitkomen. Cohen Stuart gebruikte hiervoor in 1 889 de bekende
metafoor dat een brug eerst zijn eigen gewicht moet dragen voordat hij
verder belast kan worden.
Aangezien er over de functie van de algemene heffingskorting heel veel
verwarring heerst, hechten de leden van de SGP-fractie eraan om de
wetsgeschiedenis in vogelvlucht met de staatssecretaris door te nemen,
alvorens zij hem enkele vragen stellen. Tijdens de invoering van de Wet IB
2001 is uitvoerig gesproken over de gecombineerde algemene heffingskorting als vervanging van de «belastingvrije som». In die discussie werd
erkend dat de algemene heffingskorting dezelfde functie heeft, namelijk
het vrijlaten van het bestaansminimum van belastingheffing: «De
heffingskorting (nu belastingvrije som) vormt een belangrijk onderdeel
van de inkomensondersteuning voor de lagere inkomens. Juist voor
mensen die niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt kan de heffingskorting uit inkomensoverwegingen van groot belang zijn»1. Diezelfde
functie is nog niet zo lang geleden nog eens bevestigd door de Hoge
Raad: «Voor wat betreft de gecombineerde heffingskorting voor de
inkomstenbelasting (2,95/32,35e deel van € 2634) heeft te gelden dat die
korting tot doel heeft – zoals vóór 2001 de belastingvrije sommen – dat
over een gedeelte van het inkomen (ook wel: een bestaansminimum)
geen belasting verschuldigd is, waarbij de omvang is afgestemd op
verschillen in de persoonlijke situatie en de gezinssituatie.»2
Gezien wets- en rechtsgeschiedenis is hiermee aangetoond dat de
algemene heffingskorting, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de arbeidskorting, een draagkrachtinstrument is. Het viel de leden van de
SGP-fractie op dat ook de genodigden van het rondetafelgesprek deze
functie benadrukten en het roerend met elkaar eens waren dat het besluit
om de overdraagbare algemene heffingskorting af te bouwen, niet juist is
geweest3. Prof. dr. L.G.M. Stevens noemde het inzetten van een draagkrachtinstrument als de algemene heffingskorting als een participatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

46

instrument «innerlijk tegenstrijdig.» Prof.mr. J.M.H.F Teunissen noemde
het besluit zelfs «de meest treurige beslissing van de wetgever van de
afgelopen jaren, temeer daar die beslissing alleen gevolgen heeft voor
arme huishoudens.» Door die korting af te schaffen zegt de overheid
volgens prof.mr. J.M.H.F Teunissen eigenlijk «dat mensen die geen
betaalde arbeid verrichten geen aanspraak maken op bescherming van
hun sociale bestaansminimum. Dat is nogal een uitspraak.» Dr H.A.
Pott-Buter, die zich haar hele leven heeft ingezet voor de financiële
onafhankelijkheid van alle volwassenen, met gelijktijdige waarborging van
de zorg voor kinderen, zieken en gehandicapten, viel hem bij door te
vermelden dat zij de afbouw «ook echt een schande» vindt. Daarom
pleitten de genodigden ervoor om de eerste kosten van levensonderhoud,
de algemene heffingskorting, gewoon uit te betalen.

1
Position paper dr. H.A. Pott-Buter voor
rondetafelgesprek leefvormneutraal belastingstelsel.
2
Position paper prof. dr. L.G.M. Stevens voor
rondetafelgesprek leefvormneutraal belastingstelsel.
3
H.A. Pott-Buter, Afbouw Algemene
heffingskorting mist doel, In: ESB, 92 (2007)
4522 (16 nov), p. 686–687.
4
Hellendoorn, M. (2010), Kostwinners en
verliezers. De consequenties van individualisering van inkomensvorming voor de economische positie van vrouwen (1950–1990); een
sociologische analyse.

Dit alles overziend, stellen de leden van de SGP-fractie het op prijs als de
staatssecretaris de volgende vragen over de draagkrachtfunctie van de
algemene heffingskorting beantwoordt:
• Deelt de staatssecretaris het in het belastingrecht gangbare draagkrachtprincipe dat over inkomen dat nodig is voor de primaire
levensbehoeften van de belastingplichtige en degenen jegens wie hij
volgens de wet onderhoudsplichtig is (denk aan eten, drinken en
kleding), geen belasting mag worden geheven?
• Erkent de staatssecretaris dat de gecombineerde algemene heffingskorting een uitwerking is van het draagkrachtprincipe, zoals nog eens
is bevestigd in het cassatieberoep van uw voorganger dat leidde tot
het arrest van de Hoge Raad van 16 november 2007?
• Deelt de staatssecretaris de opvatting dat de algemene heffingskorting
te laag is om de (onvermijdelijke) kosten voor de primaire levensbehoeften te dekken, en derhalve géén «subsidie» is? Is hij het met dr.
H.A. Pott-Buter eens dat het – gegeven de onderhoudsplicht van
partners – voor de hand ligt die korting toe te passen, ongeacht of die
persoon wel of geen arbeidsinkomen heeft of wel of geen uitkering?1
Zo ja: wil hij dan voor eens en altijd afscheid nemen van het woord
«aanrechtsubsidie»?
• Is de staatssecretaris het met prof. dr. L.G.M. Stevens eens dat het
inzetten van de algemene heffingskorting als een participatieinstrument, zoals nu gebeurt met de afbouw van de algemene
heffingskorting, innerlijk tegenstrijdig is met het eigenlijke draagkrachtdoel van de heffingskorting? Is hij het bovendien met hem eens
dat de afbouwregeling strijdig is met de leefvormneutraliteit?2
• Kan de staatssecretaris inhoudelijk reageren op de stelling van dr. H.A.
Pott-Buter dat de motivatie om af te bouwen berust op het misverstand dat het gevolg van de uitbetaling van de algemene heffingskorting is dat een partner zich niet op de arbeidsmarkt begeeft of bij een
kleine deeltijdbaan nauwelijks een prikkel ervaart om (meer) te gaan
werken?1
• Wil de staatssecretaris kennis nemen van het artikel van dr. H.A.
Pott-Buter3, waarin zij aantoont dat afbouw zal resulteren in vergroting
van armoede in gezinnen? Erkent de staatssecretaris dat een eenverdienershuishouden met kinderen dat moet rondkomen van een
minimumloon, terugvalt tot onder het bijstandsniveau als de overdraagbare algemene heffingskorting helemaal is afgebouwd? Vindt hij
dat met het oog op het draagkrachtprincipe aanvaardbaar? En hoe
verhoudt zich dat tot het principe dat mensen die werken daarvoor
beloond moeten worden?
• Wil de staatssecretaris kennisnemen van de dissertatie van dr. M.
Hellendoorn?4
• De centrale vraag in deze dissertatie is of de neergang van het
kostwinnerschapsysteem en de toename van de arbeidsparticipatie
van vrouwen ook de economische positie van vrouwen verbeterd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

47

•

•

•

•

•

heeft. Hoe weegt hij haar conclusie dat de afbouw van de algemene
heffingskorting extra risico’s met zich meebrengt «voor vrouwen (en
mannen) die voor afhankelijken zorgen of hebben gezorgd en die geen
sterke positie op de arbeidsmarkt hebben»?
Erkent de staatssecretaris dat een bijstandsuitkering per definitie een
uitkering op minimumniveau is? Erkent hij dan dat het voornemen uit
het regeerakkoord om ook één van de heffingskortingen voor mensen
die in de gezinsbijstand zitten in twintig jaar af te schaffen, in strijd is
met de uitspraak van de Hoge Raad, die stelt dat «over een gedeelte
van het inkomen (ook wel: een bestaansminimum) geen belasting
verschuldigd is»? Wil hij dit voornemen daarom niet ten uitvoer
brengen?
Erkent de staatssecretaris dat de afbouw van de algemene heffingskorting met name armere huishoudens treft, aangezien mensen met
inkomen uit box 2 en box 3 (spaargeld, beleggingen of een deelneming in een bedrijf als inkomen) dat toe kunnen rekenen aan hun
partner, zodat de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting
daarmee toch kan worden geïncasseerd? Toont dit juist niet aan dat de
afbouw van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting
onrechtvaardige effecten heeft?
Zou het, gelet op de bovenstaande vragen, zo kunnen zijn dat we de
draagkracht van degenen die niet konden participeren op de betaalde
arbeidsmarkt inmiddels al ver uit het oog zijn verloren?
Wil de staatssecretaris de afbouw van de overdraagbaarheid van de
algemene heffingskorting door de Raad van State laten toetsen aan het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), met name op
de thema’s van de menselijke waardigheid, het verbod op ongelijke
behandeling, eigendomsrechten en het verbod op arbeidsdwang?
Is de staatssecretaris het alles overwegende met prof. dr. L.G.M.
Stevens eens dat de geleidelijke afbraak van de overdraagbare
partnerkorting heroverweging verdient, aangezien de instrumentele
werking dubieuze effecten oproept en strijdig is met de leefvormneutraliteit?1 Zo nee, hoeveel zwaarwegende redenen heeft hij extra nodig
om wel tot een dergelijk besluit te komen?

Inkomensafhankelijke combinatiekorting
De leden van de SGP-fractie zijn met prof. dr. L.G.M. Stevens van mening
dat de Inkomensafhankelijke combinatieskorting (IACK) niet leefvormneutraal is.1 Om de werking van deze heffingskorting te illustreren, nemen de
leden van de SGP-fractie de volgende casus.
Cindy is alleenstaand. Haar maximale verdiencapaciteit is € 40 000.
Daarnaast kennen we Hans, die fiscaal partner is van Hanna. Zij hebben
twee kinderen. Cindy en Hans verdienen ieder € 40 000 euro in 40 uur per
week. Doordat Cindy alleenstaand is, is haar belastingdruk 35%. Hans
daarentegen, die de minstverdienende partner is, betaalt slechts 25%
belasting over zijn inkomen. Dat komt doordat hij naast de algemene
heffingskorting, de arbeidskorting ook nog recht heeft op de inkomensafhankelijke combinatiekorting.
De leden van de SGP-fractie hebben over deze heffingskorting de
volgende vragen:
• Kan de staatssecretaris beargumenteren of het in een geïndividualiseerd belastingstelsel stelsel niet inconsequent is om een combinatiekorting te introduceren, aangezien voor het bepalen van de hoogte van
die korting naar het inkomen van beide partners in het huishouden
gekeken wordt? Erkent hij dat de IACK daarmee niet leefvormneutraal
en discriminerend uitpakt, aangezien sommige groepen, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

48

•

•

•

•

alleenstaanden, veel (arbeids)gehandicapten en mensen met veel
zorgtaken nooit gebruik kunnen maken van de combinatiekorting?
Vindt de staatssecretaris het wenselijk dat er tussen de twee individuen Cindy en Hans, die elk bruto evenveel verdienen, zo’n groot
verschil in belastingdruk ontstaat doordat de één een fiscaal partner
heeft en de ander niet?
Kan de staatssecretaris aangeven waarom hij de IACK nodig vindt om
daarmee de arbeidsparticipatie te bevorderen, gezien het grote aantal
financiële prikkels dat mensen toch al ervaren als gevolg van het
individueel doorlopen van de progressieve tarieven, de arbeidskorting
én sinds 2007 de algemene heffingskorting? Kan hij bij het beantwoorden van de vraag wat de rechtvaardiging is voor het verstrekken van
deze extra belastingkorting ook betrekken dat de kosten van kinderopvang reeds grotendeels worden gedekt door de kinderopvangtoeslag?
Erkent hij dat de IACK daarmee, in tegenstelling tot de overdraagbare
algemene heffingskorting, een subsidie is?
De afgelopen jaren is de IACK diverse malen fors verhoogd, waardoor
het verschil in belastingdruk tussen en binnen de diverse leefvormen
nog verder toenam. Was deze forse verhoging noodzakelijk om de
daarmee beoogde doelen met zo weinig mogelijk publieke middelen te
bereiken, zoals het ministerie van Financiën keer op keer – terecht –
benadrukt? Wat is de ratio achter het gekozen bedrag voor deze
korting?
Kan de staatssecretaris aangeven of hij het vanuit het draagkrachtbeginsel rechtvaardig vindt dat huishoudens die toch al veel inkomsten
verwerven doordat er twee verdieners zijn, nog eens een extra korting
krijgen in de vorm van een inkomensafhankelijke combinatiekorting?
En vindt hij het vanuit de idee dat de sterkste schouders de zwaarste
lasten moeten dragen rechtvaardig dat alleen huishoudens kunnen
profiteren van de maximale inkomensafhankelijke combinatiekorting
als de minstverdienende partner(!) in staat is een inkomen te verwerven van € 33 444?

Met de vragen over de draagkracht hebben de leden van de SGP-fractie
willen aantonen dat de effecten van de Wet IB 2001 als een tombola zijn
geworden, waarbij het maatschappelijk niet meer uit te leggen valt
waarom wie welk fiscaal voordeel krijgt. Bovendien willen zij hiermee
aantonen dat het effect van de Wet IB 2001 weinig meer met belasten naar
draagkracht te maken heeft. Omdat kritiek op de draagkrachtverschillen
vaak wordt weerlegd met het argument dat de fiscale prikkels nodig zijn
om de arbeidsparticipatie te bevorderen, hebben zij er behoefte aan de
effectiviteit van deze instrumenten nader te bezien. Zij willen de staatssecretaris in dit verband wijzen op de overtuigende wetenschappelijke
bewijzen dat de fiscale prikkels het gedrag van mensen slechts beperkt
beïnvloeden, zeker als dat wordt afgezet tegen de grote maatschappelijke
kosten die daarvoor gemaakt moeten worden.
Kennis van fiscale prikkels
Fiscale prikkels zijn natuurlijk alleen maar effectief op het moment dat
mensen weten welke fiscale stimulansen er zijn en wanneer en hoe ze
daarvan gebruik kunnen maken. De staatssecretaris wijst daar in zijn
Fiscale agenda ook op. Om uit te zoeken of mensen kennis hebben van de
fiscale prikkels, hebben de leden van de SGP-fractie de afgelopen tijd
mensen benaderd met de vraag of zij inzicht hebben in de financiële
gevolgen voor hun huishoudboekje als één of beide partners meer of
minder zou(den) werken. De leden van de SGP-fractie vragen de staatssecretaris de komende weken zo’n zelfde straatonderzoekje te doen, waarbij
hij dertig mensen vraagt welke fiscale bonussen zij krijgen op het moment
dat zij (meer) gaan werken? Daarnaast vragen zij hem de geïnterviewde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

49

mensen na afloop van het gesprek tabel 1 en grafiek 1 te tonen en hun
reactie daarop af te wachten. Zij vertrouwen erop dat hij hiervoor geen
ambtenaren van zijn departement benadert. Deze leden zijn erg
benieuwd...
•
Bevestigt het onderzoekje het beeld wat al uit tal van onderzoeken
naar voren is gekomen, namelijk dat het overgrote deel van de
Nederlandse beroepsbevolking helemaal niet weet hoeveel zij netto
onder de streep overhouden op het moment dat ze meer of minder
bruto- inkomen verwerven en welke fiscale prikkels er zijn om hen te
stimuleren (meer) te gaan werken? Onder andere prof. dr. C.L.J.
Caminada verwoordt dit kernachtig: «De inkomenseffecten van de
inkomensafhankelijke regelingen en toeslagen zijn in hoge mate
afhankelijk van de gezinsopbouw en de inkomensaanbreng door de
partners. Samen met het assortiment van belastingkortingen en de
(...) verzilveringsmaatregelen, vormen ze een complex geheel van
regelgeving waarin het moeilijk is nog door de bomen het bos te
zien.»1
•
Viel het de staatssecretaris ook op dat de monden van de meeste
geïnterviewden openvielen van verbazing als zij na afloop tabel 1 en
grafiek 1 onder ogen kregen, waarmee de verschillen in belastingdruk tussen en binnen de leefvormen duidelijk werden? Wat was
hun eerste reactie?
•
Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens dat
de instrumenten die beogen de arbeidsparticipatie te bevorderen,
zoals de inkomensafhankelijke combinatiekorting, voor deze grote
groep mensen eigenlijk weggegooid geld is, aangezien zij hun
gedrag er niet door veranderen?
Effectiviteit prikkels
De leden van de SGP-fractie stellen dat het bovendien maar zeer de vraag
is of mensen die wél kennis en inzicht hebben in de fiscale prikkels,
gemotiveerd worden tot een hogere arbeidsparticipatie. In tabel 1 wordt
inzichtelijk dat het erg aantrekkelijk is voor twee fiscale partners om een
gelijk deel van het bruto inkomen te verwerven. Iedere afwijking van de
50/50-verhouding wordt immers fiscaal afgestraft? Ook met tabel 2 uit de
studie van Prof. dr. L. Borghans2 wordt de extreem lage belastingdruk
duidelijk bij een optimale verdeling van arbeid.
Tabel 2: Gemiddelde belasting betaald door twee partners die 40 uur per week werken
en deze uren optimaal verdelen over man en vrouw

1
Caminada, C.L.J. (2007), Tijdschrift voor
Openbare Financien, Inkomensbeleid
http://wimdreesstichting.nl/page/downloads/
TvOF_2007_-_n1_-_art8.pdf
2
Borghans, L. (2009), TPE, Grenzen aan
fiscaal stimuleren van arbeidsparticipatie,
http://www.tpedigitaal.nl/assets/static/9_-2–
2009.pdf
3
Zie onder andere Belastingplan 2008, 31 205
nr. 3, toelichting bij inkomensafhankelijkheid
combinatiekorting.

De leden van de SGP-fractie stellen op basis van tabel 1 en tabel 2 de
volgende vragen:
• Kan de staatssecretaris tabel 2 voor de leden van de SGP-fractie
actualiseren, aangezien de publicatie van het artikel van prof. dr. L.
Borghans al een aantal jaar geleden is?
• Erkent de staatssecretaris dat het fiscaal gezien vooral zeer aantrekkelijk is om beide partners evenveel van het bruto-inkomen te laten
verwerven, en niet zoals beoogd een toename van de arbeidsparticipatie in aantal uren?3 Waarom wordt in debatten dan steeds gezegd dat
de inspanningen er met de heffingskortingen op gericht zijn de
arbeidsparticipatie maximaal te bevorderen in aantal werkenden en
aantal uren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

50

•

•

•

Is de staatssecretaris van mening dat het afwijken van de 50/50-norm
maatschappelijk ongewenst is? Zo ja, is hij bereid de Belastingdienst
een campagne te laten starten onder de slogan: «Wilt u zo weinig
mogelijk belasting betalen? Werk dan ieder even veel!»? Zo nee,
waarom niet?
Welke budgettaire consequenties zal het voor de staatskas hebben als
alle huishoudens met twee fiscale partners volledig inzicht hebben in
de consequenties van Wet IB 2001, en op basis daarvan de huidige
hoeveelheid arbeid optimaal over de partners verdelen? De leden van
de SGP-fractie vinden een grove inschatting in miljarden euro’s in dit
stadium van het debat afdoende.
Onderschrijft de staatssecretaris de analyse van prof. dr. L. Borghans
dat het voor mensen met leefvormfiscale kennis aantrekkelijk is aan de
ene kant wel van de financiële premies gebruik te maken, maar aan de
andere kant ook zo veel mogelijk de eigen voorkeur te blijven volgen?
Is hij het met de leden van de SGP-fractie eens dat dit – mede gelet op
Grafiek 2 – in de praktijk ook gebeurt, aangezien zowel mannen als
vrouwen minder uren zijn gaan werken?

Grafiek 2: Gemiddelde arbeidsduur werkzame beroepsbevolking naar geslacht

•

•

•

•

1

Motie-Van der Vlies over uitzonderingen op
de beperking van de algemene heffingskorting
(31200-XV, nr. 53).

Kan de staatssecretaris inzicht geven in de dead weight losses als
gevolg van het feit dat het geld van arbeidsparticipatie stimulerende
maatregelen voor een steeds groter deel gaat naar degenen die toch al
werken en niet van plan zijn daarmee te stoppen? Anno 2011 is het
dominante huishoudtype – de leden van de SGP-fractie constateren
dat met de Studiecommissie belastingstelsel – immers een tweeverdienerssituatie?
Deelt de staatssecretaris de analyse van prof. dr. L. Borghans dat –
naarmate het succes van het beleid groter wordt – het steeds moeilijker zal worden om de personen die overblijven ook nog aan het werk
te krijgen?
Deelt de staatssecretaris de analyse van prof. dr. L. Borghans dat
mensen die wel kunnen maar niet willen werken, nog forsere prikkels
nodig zullen hebben om hun gedrag te veranderen? Hun keuze om niet
te werken is in de meeste gevallen een weloverwogen afweging, die
kan zijn ingegeven vanuit persoonlijke omstandigheden. De huidige
financiële prikkels die al gegeven worden (die nu al duizenden euro’s
bedragen!), zijn immers kennelijk niet groot genoeg om deze groep
mensen te bewegen tot (meer) arbeidsparticipatie?
Tenslotte is er volgens prof. dr. L. Borghans ook een groep mensen die
wel zouden willen werken, maar die dat niet kunnen. De leden van de
SGP-fractie hebben voor (een deel van) deze groep al eerder aandacht
gevraagd en dat onderstreept met een motie1, waarin de regering
werd gevraagd chronisch zieken en (arbeids)gehandicapten die geen
loon of uitkering genieten uit te zonderen van (of te compenseren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

51

voor) de beperking van de algemene heffingskorting. Erkent de
staatssecretaris dat de fiscale prikkels voor deze mensen onmogelijk
kunnen werken?
Grenzen aan instrumentalisme
Prof. dr. C.L.J. Caminada heeft een analyse gemaakt van het gebruik van
allerlei heffingskortingen.1 Die analyse duidt erop dat de laagste inkomens
steeds moeilijker zijn te bereiken, wat met name komt door de verzilveringsproblematiek. Dr. H.A. Pott-Buter geeft aan dat naar schatting 650 000
huishoudens de heffingskortingen waarop ze recht hebben niet kunnen
verzilveren. Prof. dr. C.L.J. Caminada heeft het over 780 000 mensen in
2005, waardoor destijds een budget van € 252 mln. op de plank bleef
liggen. De consequentie daarvan is dat allerlei nieuwe toeslagen nodig
zijn, die moeilijker te richten zijn op de doelgroep en grote administratieve
lasten met zich meebrengen voor burger en overheid.
•
Hoeveel mensen waren in 2010 niet in staat hun heffingskortingen
te verzilveren, uitgesplitst naar doelgroep? Welk bedrag is daar –
uitgesplitst naar doelgroep – mee gemoeid? Welke heffingskortingen konden in dat jaar het minst verzilverd worden?
•
Erkent de staatssecretaris dat mensen die bij uitstek in de doelgroep
zitten, het recht op kortingen vaak niet volledig te gelde maken
doordat ze onvoldoende inkomstenbelasting verschuldigd zijn
waarop de kortingen in mindering komen?
•
Erkent de staatssecretaris dat veel van de heffingskortingen juist
voor mensen met een laag inkomen en een laag opleidingsniveau in
het leven zijn geroepen? Erkent de staatsecretaris, mede gelet op
grafiek 3 en grafiek 4, dat de doelgroep die de prikkels tot arbeidsparticipatie het hardst nodig zouden hebben, niet bereikt?
•
Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen de mogelijke oplossing voor
de verzilveringsproblematiek die onder andere prof. dr. B. Jacobs
aandraagt: het mogelijk maken van «negatieve» inkomstenbelasting?2 Kan hij de voor- en de nadelen hiervan in kaart brengen?
Verhouding met andere verklarende factoren arbeidsparticipatie

1
Zie onder andereC.L.J. (2007), Tijdschrift
voor Openbare Financien, Inkomensbeleid,
http://wimdreesstichting.nl/page/downloads/
TvOF_2007_-_n1_-_art8.pdf en position paper
bij rapport Studiecommissie Belastingstelsel,
C.A. de Kam en C.L.J. Caminada: Belastingen
als instrument voor inkomenspolitiek.
2
Jacobs, B. Een economische analyse van
een optimamooal belastingstelsel voor
Nederland, in: Advies studiecommissie
Belastingstelsel.
3
Stevens, L.G.M. (2006), Fiscaal gezinsbeleid
(afscheidscollege) Erasmus Universiteit,
http://publishing.eur.nl/ir/repub/asset/8171/
afscheidscollege1.pdf
4
Prof. dr. K. Tijdens, oratie «Een wereld van
verschil» http://www.iiav.nl/epublications/
2006/wereld_van_verschil.pdf

De staatssecretaris bevestigt in zijn Fiscale agenda nog eens dat het
bevorderen van de arbeidsparticipatie voor met name vrouwen voor het
kabinet een belangrijke doelstelling is. De leden van de SGP-fractie vragen
zich in dit verband af of de (fiscale) prikkels wel in deze mate nodig zijn
om deze doelstellingen te realiseren. Veel wetenschappers, sociologen en
economen hebben zich namelijk gebogen over de vraag welke factoren
verantwoordelijk zijn voor de stijging van de beroepsdeelname van
vrouwen. Daaruit blijkt dat bij mensen niet zozeer de financiële overwegingen een rol spelen, maar met name de wens zich in de professionele
werkomgeving te kunnen ontplooien, de maatschappelijke erkenning en
het sociale netwerk.3 In de literatuur wordt er ook op gewezen dat de
belangrijkste factoren die de sterk gestegen arbeidsdeelname van
vrouwen in Nederland in de afgelopen zestig jaar kunnen verklaren,
allereerst de daling van de noodzakelijke huishoudelijke arbeidstijd is, ten
tweede het gestegen opleidingsniveau en de stijgende participatie van
hoger opgeleide vrouwen, ten derde de opkomst van de deeltijdbanen en
ten vierde de stijgende werkgelegenheid in de dienstverlenende sectoren
van de economie.4 De volgende afbeeldingen geven het belang van de
verklarende factor «opleidingsniveau» duidelijk weer voor zowel de mate
van arbeisparticipatie (grafiek 3) alsook het aantal gewerkte uren per week
(grafiek 4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

52

Grafiek 3: Arbeidsparticipatie van vrouwen gerelateerd aan opleidingsniveau

Bron: Stevens, 2006
Grafiek 4: Vrouwen, gemiddelde arbeidsduur werkzame beroepsbevolking naar
beroepsniveau

Bron: CBS

Op basis van de bovenstaande analyse en grafieken, stellen de leden van
de SGP-fractie de volgende vragen:
•

•

1
SCP (2010), Het werken waard: Het
arbeidsaanbod van laagopgeleide vrouwen
vanuit een economisch en sociologisch
perspectief, proefschrift dr. M. Cloin,
http://www.scp.nl/dsresource?objectid=
26391&type=org
2
Stevens, L.G.M. (2006), Fiscaal gezinsbeleid
(afscheidscollege) Erasmus Universiteit, pag.
4.
3
R.A. de Mooij en L.G.M. Stevens, Fiscaaleconomische uitdagingen voor een volgend
kabinet, WFR 2006/6662.

Kan de staatssecretaris op basis van Nederlandse literatuur inzicht
geven in verhouding van de diverse verklarende factoren voor de
stijgende arbeidsparticipatie van vrouwen? Welk percentage van de
toegenomen arbeidsparticipatie wordt in de literatuur, uitgesplitst
naar opleidingsniveau toebedeeld aan de fiscale maatregelen?
Als de overheid in een tijd dat financiële middelen schaars zijn
miljarden besteedt aan fiscale prikkels om de arbeidsparticipatie te
bevorderen, waarop is dan de verwachting gebaseerd dat dit
daadwerkelijk leidt tot een macrostijging van de arbeidsparticipatie
gemeten in aantal mensen op de arbeidsmarkt en het aantal uren
dat zij gemiddeld maken? Hoe reageert de staatssecretaris in dit
verband op:
– De studie van dr. M. Cloin van het SCP, waarin zij het volgende
stelt: «De tijd van de betrekkelijk eenvoudige quick wins, waarbij
forse stimuleringen op het terrein van kinderopvang en de
individualisering van het belastingsysteem een grote toename
van de arbeidsdeelname van vrouwen faciliteerden, lijkt
inmiddels echter voorbij»?1
– De analyse van prof. dr. L.G.M. Stevens dat politici zich te weinig
realiseren dat heffingskortingen als beleidsinstrument in het
algemeen niet zo geschikt zijn om stimuleringsbeleid te voeren,
aangezien ze tot hogere tarieven leiden die deze kortingen
moeten bekostigen?2
– De argumenten die worden aangedragen in de studie van prof.
dr. R.A. de Mooij en prof. dr. L.G.M. Stevens, waarin wordt
aangetoond dat toekennen van heffingskortingen niet altijd goed
is voor de arbeidsparticipatie?3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

53

–

Het algemene punt dat stijging van de participatie van de ene
partner, meestal leidt tot daling van de participatie van de andere
partner?

Keuzevrijheid

1

Handelingen belastingplan 2011.
M. van de Velde (2011), Van vereffening naar
verdeling: eigendom en belasting in liberaal
perspectief. In: Eerlijk is eerlijk; Wat een
liberaal van de staat mag verwachten en van
zichzelf moet vergen.
3
Stenografisch verslag debat in de Tweede
Kamer 7 november 2007: 29.
4
Hellendoorn, M (2010), Kostwinners en
verliezers, De consequenties van individualisering van inkomensvorming voor de economische positie van vrouwen (1950–1990), een
sociologische analyse.
5
Hellendoorn, M (2010), Kostwinners en
verliezers, De consequenties van individualisering van inkomensvorming voor de economische positie van vrouwen (1950–1990), een
sociologische analyse http://dare.ubvu.vu.nl/
bitstream/1871/15676/5/9228.pdf
2

Minstens zo belangrijk als de vraag naar de effectiviteit van de fiscale
stimulansen, vinden de leden van de SGP-fractie de principiële vraag of
de overheid de keuzevrijheid van mensen met fiscale prikkels moet willen
beperken. De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat echte
emancipatie keuzevrijheid betekent. Zij meenden het daarom oprecht toen
zij de staatssecretaris aanspraken tijdens de behandeling van het
Belastingplan voor 2011 op zijn liberale wortels1. Zij denken hem aan hun
zijde te vinden in de overtuiging dat de staat zich bij het heffen van
belastingen erg terughoudend moet opstellen, met name omdat het
inkomen waarover de overheid belasting heft het eigendom is van
mensen. Dit is voor de leden van de SGP-fractie aanleiding voor de
volgende vragen:
• Is de staatssecretaris met de leden van de SGP-fractie van mening dat
echte keuzevrijheid en emancipatie in de fiscaliteit inhoudt dat mensen
in staat worden gesteld keuzes te maken die zijzelf belangrijk vinden?
Is hij het met de leden van de SGP-fractie, en met hen vele anderen,
eens dat de terughoudendheid van de staat in het bijzonder geldt voor
het fiscale beleid?
• Is de staatssecretaris het met drs. M. van de Velde, medewerker van de
Telderstichting, eens dat het fiscale stelsel neutraal moet zijn jegens de
totale hoeveelheid en de onderlinge verdeling van werk?2 Hoe
waardeert de staatssecretaris in dit verband de enorme fiscale prikkels
die tot doel hebben mensen te bewegen meer te participeren op de
arbeidsmarkt? Is hij het met de uitspraak van voormalig minister
Plasterk eens dat «de overheid zich natuurlijk niet kan bemoeien met
bijvoorbeeld de vraag wie de sokken wast?»3
• Dr. M. Hellendoorn wijst er in haar dissertatie op dat velen van mening
zijn dat de nadruk op de vraag of betaalde arbeid van vrouwen wel
voldoende bevorderd wordt, steeds meer weerstand oproept4. Zij
constateert dat velen van mening zijn dat deze nadruk te eenzijdig is
geworden en dat vrouwen in Nederland juist een goede balans kiezen
tussen arbeid en zorg. Wat is de reactie van de staatssecretaris hierop
in het licht van de leefvormneutraliteit in de inkomstenbelasting?
• Betekent keuzevrijheid niet óók dat de Staat – mede gelet op de in art.
8 EVRM erkende vrijheid van (inrichting van) het gezinsleven – de
vrijheid van de partners in een huishouden behoort te respecteren om
zelf te bepalen hoe ze onderling de lusten (waaronder de inkomsten)
en lasten verdelen? Zo neen: verdraagt het zich naar Uw oordeel met
de door art. 8 EVRM erkende vrijheid van (inrichting van) het gezinsleven als bij de (inkomens)belastingheffing niet worden aangesloten bij
de door de partners in een huishouden gemaakte keuze inzake
onderlinge verdeling van de lusten en lasten? Waarom zouden de
partners in een huishouden méér solidair moeten zijn met de Staat dan
met elkaar?
Economische zelfstandigheid
Als belangrijk argument voor het individualiseren van de inkomstenbelasting, wordt vaak de economische zelfstandigheid van ieder individu
genoemd. In dit verband willen de leden van de SGP-fractie de staatssecretaris vragen kennis te nemen van het promotie onderzoek van dr. M.
Hellendoorn5. De centrale vraag van haar dissertatie is of de neergang van
het kostwinnerschapsysteem en de toename van de arbeidsparticipatie
van vrouwen ook de economische positie van vrouwen verbeterd heeft. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

54

tegenstelling tot wat altijd aangenomen wordt, toont zij aan dat de
verwachting dat individualisering van inkomensvorming de relatieve
inkomenspositie van vrouwen als groep als geheel zou verbeteren, al was
het maar in zeer geringe mate, niet uitgekomen is. Hellendoorn in haar
proefschrift: «Terwijl vaak wordt gesteld dat de oorzaak van het hoge
armoederisico van vrouwen ligt in het traditionele kostwinnerschapsysteem, zou het wel eens nauwkeuriger kunnen zijn om te zeggen dat dit
risico in de jaren tachtig juist ontstond door de snelle ontmanteling
daarvan.» Wat is de reactie van de staatssecretaris op dit onderdeel van
de dissertatie van Hellendoorn?
Financiering sociale voorzieningen
Het belangrijkste doel van het heffen van belastingen, is natuurlijk het
verwerven van inkomsten voor de staatskas om daarmee sociale
voorzieningen betaalbaar te houden. De staatssecretaris merkt dat in zijn
fiscale agenda ook diverse keren. De leden van de SGP-fractie vragen hoe
de staatssecretaris in dat licht aankijkt tegen de volgende grafieken van
prof. dr. L. Borghans (2009).
Grafiek 5: Bruto-inkomen, netto-inkomen en belasting voor een gezin gerelateerd aan
de werktijd van de vrouw, waarbij de man een halve dag per week minder werkt voor
iedere dag dat zijn vrouw werkt.

Grafiek 6: Bruto-inkomen, netto-inkomen en belasting voor een gezin gerelateerd aan
de werktijd van de vrouw, waarbij de man een dag per week minder werkt voor iedere
dag dat zijn vrouw werkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

55

Grafiek 7: Bruto-inkomen, netto-inkomen en belasting, inclusief kinderopvangtoeslag
voor een gezin gerelateerd aan de werktijd van de vrouw waarbij de man 40 uur per
week werkt.

Grafiek 8: Bruto-inkomen, netto-inkomen en belasting, inclusief kinderopvangtoeslag,
voor een gezin gerelateerd aan de werktijd van de vrouw waarbij de man een halve
dag per week minder werkt voor iedere dag dat zijn vrouw werkt.

•

Aangezien de hierboven gepresenteerde grafieken gebaseerd zijn op
de cijfers uit 2009, willen de leden van de SGP-fractie de staatssecretaris eerst vragen de grafieken te actualiseren voor de situatie in 2011.

•

Vindt de staatssecretaris het wenselijk dat – als twee partners zouden
besluiten dat de meestverdienende partner een halve dag werk inlevert
voor iedere dag dat de minstverdienende partner meer gaat werken
(grafiek 5) – er sprake is van een absolute daling van de belastingen
die worden betaald, ondanks de stijging van het gezinsinkomen? Dit
scenario komt namelijk veel voor in veel gezinnen met jonge kinderen.
Hoe wenselijk vindt de staatssecretaris de situatie zoals zichtbaar in
grafiek 6 voor de schatkist, waarin het het bruto-inkomen daalt van
40 000 naar 36 000, terwijl het netto-inkomen van 30 500 naar 31 500
euro stijgt. Dit kost de schatkist 5 000 euro.
Kan de staatssecretaris zijn analyse geven in hoeverre de kosten en
baten van het participatiebeleid nog met elkaar in overeenstemming
zijn? Is hij het met de leden van de SGP-fractie eens dat de kosten van
de bestaande fiscale instrumenten om de arbeidsparticipatie te

•

•

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

56

•

•

•

bevorderen wel erg groot zijn voor een optimale bijdrage aan de
bekostiging van sociale voorzieningen?
Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens dat de
hogere kosten van sociale voorzieningen als gevolg van de vergrijzing
primair vragen om voldoende belastingopbrengsten?
Kan de staatssecretaris zijn visie geven op de vraag in hoeverre een
verdere stijging van de arbeidsparticipatie bij zal dragen aan de
bekostiging van de sociale voorzieningen? Zoals prof. dr. L. Borghans
terecht constateert, is het belastingvoordeel niet de enige kostenpost
die samenhangt met een toenemende arbeidsparticipatie, maar is in
de grafieken 7 en 8 ook zichtbaar wat de kosten van de kinderopvang
zijn. Of deze kosten betaald worden door de overheid of de werkgever
maakt daarbij geen verschil.
Ziet de staatssecretaris een grens aan de mogelijkheden om met
belastingvoordelen en andere regelingen de arbeidsparticipatie te
verhogen? Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie
eens dat als meer werken per saldo betekent dat er nauwelijks tot geen
extra belastinggeld binnenkomt, het beleid zijn doel voorbijgeschoten
is? Welke consequenties trekt hij hieruit voor zijn beleid?

Externe kosten
In het verlengde hiervan constateren de leden van de SGP-fractie dat de
beleidsanalyses van de regering berusten op standaard economische
theorie, waarin met de noodzakelijke onbetaalde zorgarbeid geen
rekening wordt gehouden. Bij de beslissing voor wel of geen betaald werk
speelt de waarde van de noodzakelijke zorgarbeid echter wel een
belangrijke rol. Daarom willen de leden van de SGP-fractie de lans breken
voor al die mensen die op dit moment fiscaal benadeeld worden doordat
zij er bewust voor gekózen hebben minder te participeren op de betaalde
arbeidsmarkt, maar in ruil daarvoor veel informele zorg, mantelzorg of
vrijwilligerswerk verrichten.
Met prof. dr. L.G.M. Stevens constateren de leden van de SGP-fractie dat
de prikkels van deelname aan de betaalde arbeidsmarkt ook externe
kosten voortbrengen, die in de actuele discussie over verdeling van
werken zorgtaken slechts in beperkte mate worden benoemd. Zij
constateren ook met hem dat de zorgtaken daardoor in hoge mate op de
samenleving worden afgewenteld en dat het in kaart brengen van de
maatschappelijke kosten van de onderschatting van de zorgtaken deel
uitmaakt van de eigentijdse taboe-onderwerpen.1
Ter illustratie hiervan willen de leden van de SGP-fractie wijzen op een
studie van het CBS, waaruit blijkt dat de arbeidsparticipatie onder
mantelzorgers die meer dan 20 uur per week zorgen, met 59 procent 18
procentpunten lager ligt. De onderzoekers komen dan ook tot de conclusie
dat er een negatieve samenhang is tussen het verlenen van veel zorg (12
uur of meer per week) en de arbeidsparticipatie2. In Nederland verlenen
2,6 miljoen mensen meer dan 8 uur per week en/of langer dan 3 maanden
hulp aan een ander (20% van de volwassen bevolking). Bovendien zijn
1
Stevens, L.G.M. (2006), Fiscaal gezinsbeleid
alleen al in de zorg naar schatting meer dan 420 000 vrijwilligers actief.3
(afscheidscollege) Erasmus Universiteit.
2
Verhelderend zijn ook de volgende cijfers uit een studie van het SCP.4 7%
Jannes de Vries en Francis van der Mooren,
CBS (2010), Mantelzorgers op de arbeidsvan de mantelzorgers is minder gaan werken vanwege de extra
markt; http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/
zorgtaaken 3% (tijdelijk) is gestopt. 71% van de mantelzorgers die
5C36D191-CDFF-4F46-B1D9–241A6573AAEE/0/
langdurig en/of intensief hulp geven (van 18–65 jaar) combineert
2010k3v4p49art.pdf
3
zorgtaken met een betaalde baan. In totaal zijn dit 750 000 Nederlanders.
Mezzo (2010), Informele zorg in Nederland
in cijfers, http://www.mezzo.nl/php/bibliotheek/
Anders gezegd: van de werkende beroepsbevolking combineert 1 op de 8
download.php?id=2927&bestand=informelezorg_cijfers_in_Ned.pdf
werknemers werk met mantelzorgtaken. Gemiddeld besteden zij 17 uur
4
Bron: «Op weg met de WMO», SCP 2010,
per week aan mantelzorgtaken (meer dan twee werkdagen!). Van hen
http://www.scp.nl/dsresource?objectid=
voelt bijna de helft zich overbelast en ervaart problemen met de combi28209&type=org

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

57

natie van werk en zorgtaken.
Illustratief voor de extra maatschappelijke kosten zijn ook de kosten die
gemaakt moeten worden die de formalisering van kinderopvang met zich
meebrengt. In een eerder debat hierover ging de voormalig minister van
Financiën helder in op de vraag hoe de toename van de kinderopvang te
verklaren is: «Het antwoord op die vraag is heel eenvoudig, namelijk heel
veel substitutie van informele door formele opvang.»1
Tenslotte wijzen de leden van de SGP-fractie op de groei van het
persoonsgebonden budget. Een recent verschenen studie van het CPB
wijst erop dat veel pgb-houders vóór de aanvraag van het budget ofwel
geen zorg ontving, ofwel gebruikmaakte van mantelzorg.2 Daarin
concluderen de onderzoekers dat het pgb-gebruik een vraagstimulerende
werking heeft; bijna de helft van de pgb groei komt door een toestroom
van nieuwe zorgvragers.

1

Algemene Financiële beschouwingen, 2010.
Sadiraj, Oudijk, Van Kempen en Stevens
(2011), De opmars van het PGB in nationaal en
internationaal perspectief, SCP,
http://www.scp.nl/dsresource?objectid=
28209&type=org
3
Hellendoorn, M (2010), Kostwinners en
verliezers, De consequenties van individualisering van inkomensvorming voor de economische positie van vrouwen (1950–1990), een
sociologische analyse http://dare.ubvu.vu.nl/
bitstream/1871/15676/5/9228.pdf, pagina 302.
4
Borghans, L. (2009), TPE, Grenzen aan
fiscaal stimuleren van arbeidsparticipatie,
http://www.tpedigitaal.nl/assets/static/9_-2–
2009.pdf
2

Het is niet de bedoeling van de leden van de SGP-fractie in dit verslag het
debat te voeren over de maatschappelijke wenselijkheid van de formalisering van informele zorg. Wel vinden de leden van de SGP-fractie dat bij
beleidsafwegingen rond het stimuleren van arbeidsparticipatie alle
welvaartseffecten zouden moeten worden afgewogen. Dr. M. Hellendoorn
merkt in dit verband op dat «een goed debat over de vraag of de
emancipatie van vrouwen gestagneerd is, ook een kritischer standpunt
zou moeten toelaten over de economische ontwikkeling die de toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen vereiste en mogelijk maakte.» Zij
vraagt zich af of het vanzelfsprekend is dat er steeds minder tijd zou
overblijven voor de (niet-betaalde) zorg voor afhankelijken.3 De leden van
de SGP-fractie sluiten zich daar van harte bij aan. Over de combinatie van
betaalde en onbetaalde arbeid stellen de leden van de SGP-fractie daarom
de volgende vragen:
• Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens dat
Nederland zonder mantelzorgers en vrijwilligers, die samen ongeveer
80% van de zorg aan mensen thuis verzorgen, krakend en piepend tot
stilstand zou komen? Kan hij daarom bevestigen dat het faciliteren van
mantelzorgers en vrijwilligers ook een hoge prioriteit is van deze
regering?
• Kan de staatssecretaris inzicht geven in ontwikkeling van het aantal
vrijwilligers en mantelzorgers en het aantal uren dat zij beschikbaar
stellen in relatie tot de toegenomen arbeidsparticipatie?
• Is de staatssecretaris het met de leden van de SGP-fractie eens dat de
toegenomen arbeidsparticipatie een grote formalisering van informele
zorg met zich mee heeft gebracht? Kan hij een inschatting geven van
de maatschappelijke kosten die dat met zich heeft meegebracht en ook
in de toekomst met zich mee zal brengen? En kan hij een inschatting
geven van het aantal extra gecreëerde banen als gevolg van de
formalisering van informele zorg?
• Hoe rechtvaardig vindt de staatssecretaris het dat mensen die veel
informele zorg leveren en er daarom voor kiezen minder te participeren op de arbeidsmarkt, elk jaar geconfronteerd worden met een
hogere belastingaanslag? Wil hij in zijn antwoord betrekken dat deze
mensen niet alleen meer belasting betalen, maar daarnaast ook zorgen
voor grote maatschappelijke besparingen doordat zij de substitutie van
informele zorg naar een formele en duurdere zorgvraag verminderen,
dan wel uitstellen?
• Is de staatssecretaris het met prof. dr. L. Borghans eens dat de
voordelen van non-participatie buiten beeld blijven door de eenzijdige
focus op participatieverhoging?4 Het gaat hierbij volgens hem zowel
om het nut van vrije tijd voor de betreffende personen als om de baten
die de omgeving van hun activiteiten heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

58

•

Het algemeen-evenwichtsmodel MIMIC van het CPB rekent met een
vast aantal uren zorg aan kinderen en differentieert de tijdsbesteding
naar kostwinners, partners en alleenstaanden. Is de staatssecretaris
het met dr. H.A. Pott-Buter eens dat het model geen algemene
conclusies verschaft hoe de tijdsbesteding verandert en dat de
gevolgen van minder of meer mantelzorg op het arbeidsaanbod en
collectieve uitgaven niet gemeten worden?1 Erkent hij bovendien dat
de economische modellen uitgaan van stabiele preferenties? Is hij het
met dr. H.A. Pott-Buter eens dat goede elasticiteiten moeilijk te
schatten zijn als die preferenties wijzigen, zoals eind 20e eeuw? Is hij
het dan ook met haar en de leden van de SGP-fractie eens dat de
effectiviteit van diverse participatiebevorderende maatregelen in
twijfel getrokken kan worden, aangezien het effect op onbetaalde
arbeid niet meetelt? Welke consequenties trekt hij hieruit voor zijn
beleid?

Conclusies
In het voorgaande hebben de leden van de SGP-fractie aangetoond dat er
op dit moment grote verschillen in belastingdruk zijn tussen en binnen de
verschillende leefvormen. Zij vroegen zich af of het nog te verdedigen valt
dat heel veel mensen – individuen én huishoudens! – fiscaal met
duizenden euro’s benadeeld worden, zonder dat ze daar verandering in
kunnen aanbrengen. Alleenstaanden, mensen met een beperking of
handicap, mensen met veel informele zorgtaken, mensen die gebruik
maken van hun keuzevrijheid om arbeid en zorg te verdelen zoals zij dat
wenselijk vinden; allen passeerden de revue. Anderen krijgen fiscaal juist
veel voordelen en toeslagen, zonder dat ze die voor hun draagkracht
eigenlijk nodig hebben terwijl ook nog eens sterk getwijfeld kan worden
aan de effecten van die voordelen. De vraag rijst wat er op deze manier
nog overblijft van de maatschappelijk breed gesteunde heffing naar
draagkracht in de inkomstenbelasting.
Duidelijk werd ook dat deze verschillen in netto draagkracht in de eerste
plaats ontstaan vanwege de inconsequent gehanteerde draagkrachtbegrippen. In dit verband is zijn de resultaten uit de dissertatie van dr. mr.
N.C.G. Gubbels opmerkelijk, omdat zij aantoonde dat partners in een
huishouden hun inkomsten niet individueel beleven.

1
Position paper dr. H.A. Pott-Buter voor
rondetafelgesprek leefvormneutraal belastingstelsel.

In minstens zo grote mate als het gekozen draagkrachtbegrip, wordt het
verschil in draagkracht ook veroorzaakt door het toegenomen instrumentalisme om daarmee niet-fiscale doeleinden als arbeidsparticipatie na te
streven. De leden van de SGP-fractie hebben op basis van de literatuur
aangetoond dat er grenzen zijn aan het instrumentalisme. Het overgrote
deel van de Nederlanders is zich helemaal niet bewust van de fiscale
prikkels die de overheid op hen afvuurt, laat staan dat ze op basis daarvan
het gewenste gedrag zouden gaan vertonen. Ook constateerden zij dat het
voor partners die wel beschikken over fiscaal inzicht vooral zeer aantrekkelijk is om beide partners evenveel van het bruto inkomen te laten
verwerven, en niet zoals beoogd een toename van de arbeidsparticipatie
in aantal uren. De dead weight losses zijn bovendien groot voor deze
groep: de kortingen die zij krijgen kosten de overheid miljarden, terwijl ze
toch niet van plan zijn te stoppen met werken. Gewezen is ook op groepen
mensen die ongevoelig zijn voor fiscale prikkels: of 1) omdat zij wel
zouden willen werken, maar dat niet kunnen, of 2) omdat zij – in weerwil
van de duizenden euro’s aan prikkels toch een andere keuze maken, vaak
ingegeven door hun persoonlijke omstandigheden, of 3) omdat zij de
inmiddels vele heffingskortingen niet meer kunnen verzilveren doordat zij
een te laag inkomen verwerven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

59

Tenslotte constateerden de leden van de SGP-fractie dat een toename van
de betaalde arbeidsparticipatie niet altijd hoeft te betekenen dat de
schatkist daarmee een stuk rijker wordt. Integendeel, bij een andere
verdeling van arbeid en zorg tussen partners kunnen de belastinginkomsten drastisch dalen. Ook kan een te grote nadruk op het verrichten
van betaalde arbeidsparticipatie ertoe leiden dat minder informele zorg
geleverd wordt, wat vervolgens weer kan zorgen voor een groter gebruik
van duurdere vormen van geformaliseerde zorgvoorzieningen.
Het voorgaande roept de fundamentele vraag op vraag op of we op de
juiste weg zitten met ons belastingstelsel. Moet niet gekozen worden voor
een betere balans tussen draagkracht en instrumentalisme, zeker nu blijkt
dat de instrumentele inzet van alle heffingskortingen en toeslagen het
systeem zo ingewikkeld hebben gemaakt dat weinigen nog doorzien wat
de consequenties van hun handelen zijn? Zou de wetgever niet veel
terughoudender moeten zijn met het inzetten van allerlei instrumenten, zo
vragen de leden van de SGP-fractie zich met diverse wetenschappers af?
Graag vernemen zij de visie van de staatssecretaris hierop.
Prof. dr. A.L. Bovenberg en prof. dr. L.G.M. Stevens constateren in hun
position paper voor de studiecommissie Belastingstelsel dat een
deugdelijk belastingstelsel rechtvaardig, effectief en eenvoudig behoort
zijn, en dat binnen deze randvoorwaarden de budgettaire en instrumentele functie van de belastingheffing moet worden vormgegeven.1 Is
de staatssecretaris bereid om de Kamer inzicht te geven in de verschillende mogelijkheden die er zijn om binnen die randvoorwaarden een
leefvormneutraler belastingstelsel te realiseren, in kaart te brengen wat
alle relevante kosten en baten van die mogelijkheden zijn en welke
mogelijke tijdpaden van invoering realistisch zijn? Wij denken hierbij
onder andere aan de volgende niet limitatieve opsomming:
•
Het stoppen van de afbouw van de algemene heffingskorting.
•
Het introduceren van een leefvormafhankelijke draagkrachtkorting
zodat kosten voor primair levensonderhoud niet belast worden.
•
Het verminderen van ineffectieve heffingskortingen, zoals de
inkomens afhankelijke combinatiekorting, in ruil voor lagere
belastingtarieven.
•
Vereenvoudiging van het fiscale stelsel door grondslagverbreding in
ruil voor lagere belastingtarieven (eventueel inclusief toeslagen en
aftrek van de hypotheekrenteaftrek).
•
De invoering van een sociale vlaktaks, bijvoorbeeld met inkomensafhankelijke heffingskortingen en een toptarief, zodat het gewenste
instrumentarium voor progressiviteit behouden blijft?2
•
De invoering van een splitsingstelsel (al dan niet met een splitsingsfactor).

1
Bovenberg, A.L., Stevens, L.G.M., Het fiscale
stelsel van de toekomst: eenvoud, neutraliteit
en draagkracht, In: Advies Studiecommissie
Belastingstelsel.
2
Zie voor de uitwerking onder andere diverse
publicaties prof. dr. L.G.M. Stevens.

De kern hiervan is dat:
•
gewaarborgd wordt dat over noodzakelijke kosten geen belasting
wordt geheven
•
belastingheffing zoveel mogelijk gelijk is tussen en binnen leefvormen
•
keuzevrijheid zoveel mogelijk gerespecteerd wordt en het niet
bestaan van keuzevrijheid gerespecteerd wordt
•
de effectiviteit ten aanzien van arbeidsparticipatie en economische
groei met name gezocht wordt in zo laag mogelijk tarieven van de
belasting in plaats van in allerlei ineffectieve gebleken detailregelingen.
Natuurlijk zijn en blijven de leden van de SGP-fractie geïnteresseerd in alle
mogelijke alternatieve instrumenten die deze doelen kunnen verwezenlijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

60

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren
Algemeen
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met belangstelling kennisgenomen van de Fiscale agenda.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lezen dat de staatssecretaris het voornemen heeft het belastingstelsel «lean and mean» te
maken door een flinke vereenvoudiging door te voeren. Ook de leden van
de fractie van de Partij voor de Dieren zien veel mogelijkheden voor
vereenvoudiging van het fiscale stelsel, maar maken daarin fundamenteel
andere keuzes dan de staatssecretaris nu voorstelt. Waarom zet de
staatssecretaris niet in op «Lean, Mean & Green», volgens de ambities die
de minister-president in 2008 formuleerde als de Groenrechtse agenda?1
Hoe valt de ontgroening van het regeringsbeleid te rijmen met die
ambities, de huidige tijdgeest en de wens van de Eerste Kamer om over
de duurzaamheidsaspecten van elke belastingmaatregel geïnformeerd te
worden?2 Naast het genereren van inkomsten voor de staat, hechten deze
leden sterk aan de instrumentale werking die er van het fiscale systeem
uit kan gaan om gedragsverandering aan te moedigen. Vergroening van
het belastingsstelsel is volgens de leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren strikt noodzakelijk om tegemoet te komen aan de uitdagingen
waar wij voor staan in termen van het leefbaar houden van de aarde voor
huidige en toekomstige generaties mensen en het waarborgen van de
biodiversiteit. Diverse rapporten geven aan dat de mensheid risico’s loopt
op grote, onomkeerbare schade aan het klimaat en de voorraad natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit. Deze risico’s zijn uit oogpunt van het
voorzorgbeginsel niet te verantwoorden. Bovendien zijn de kosten van
niet-ingrijpen veel hogerdan de kosten van het wel ingrijpen door middel
van een effectief beleidspakket, kan de staatssecretaris dat bevestigen?
Deelt u de mening dat het begrip «veroorloven» breder bezien dient te
worden dan veroorloven in financiële zin, en dat dus het achterwege laten
van voldoende duurzaamheidscriteria in het te voeren beleid heel wel een
werkwijze zou kunnen zijn die we ons «niet kunnen veroorloven» in
grootheden die meer waard zijn dan geld?

1
http://www.telegraaf.nl/binnenland/1748755/
__Groenrechtse_koers_VVD__.html
2
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2011/05/13/briefuitvoering-motie-koffeman.html
3
Nieuwe paden voor Vergroening Essay t.b.v.
«Studiecommissie Belastingstelsel» Bernard
ter Haar, 22 december 2009 https://minfin.nl/
dsresource?objectid=77639&type=org

De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen toe naar een
samenleving waarin vervuilers moeten betalen voor de maatschappelijke
problemen die ze veroorzaken en waar een duurzame keuze wordt
beloond uit de opbrengst van die maatregelen. Het belasten van vervuilende activiteiten is een makkelijke en zeer kosteffectieve manier om dit
vervuilende gedrag tegen te gaan, deelt de staatssecretaris die mening?
Kunt u aangeven waarom vervuilend gedrag «gesubsidieerd» zou moeten
worden via het niet in rekening brengen van de daarmee samenhangende
maatschappelijke kosten? Bent u bereid tot het instellen van een breed
externaliteitenonderzoek, om te bezien waar de overheid ten onrechte de
kosten van vervuilend, of ander gedrag met negatieve consequenties,
voor haar rekening neemt waar in principe de veroorzaker van die
externaliteiten geacht zou moeten worden de kosten daarvan voor eigen
rekening te nemen? Ter Haar toont in zijn essay «Nieuwe paden voor
vergroening3» aan dat verdere groei van milieubelastingen een substantiële bijdrage kan leveren aan het duurzaamheidsvraagstuk en tegelijkertijd zo vormgegeven kan worden dat de stabiliteit voor de schatkist niet
in het geding is. Hij stelt dat milieubelastingen efficiënt zijn als de
heffingshoogte gelijk is aan de marginale maatschappelijke kosten, kan de
staatssecretaris deze stelling bevestigen en onderschrijven? Tevens stelt
Ter Haar dat het beprijzen van maatschappelijke kosten, ongeacht de
bereikte milieueffecten, maatschappelijk efficiënt is omdat op die manier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

61

een juiste afweging kan worden gemaakt door consumenten over de
hoeveelheid te consumeren milieuvervuilende goederen. Deelt de
staatssecretaris deze mening?
Voor het vergroenen van het belastingstelsel moeten er naar de mening
van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren twee zaken
geregeld worden. Ten eerste moeten energiebelasting en CO2 gerelateerde belastingen in sectoren zoals verkeer, landbouw en gebouwde
omgeving verbreed en verhoogd worden, en ten tweede moeten niet
duurzame fiscale subsidies en kortingen afgeschaft worden.
Belastingmix

1
http://www.cafebabel.co.uk/article/32287/fattax-citiens-spain-denmark-romania-healthyfood.html
2
http://www.who.int/bulletin/volumes/86/7/
08–053728/en/
3
Stefan Wirsenius, Fredrik Hedenus, Kristina
Mohlin, 2011. Greenhouse gas taxes on
animal food products: Rationale, tax scheme
and climate mitigation effects in Climatic
Change.

De staatssecretaris stelt voor geleidelijk een uniforme btw-heffing in te
voeren, waardoor zaken als voedsel niet meer onder het 6%-tarief zullen
vallen. Dit zou gecompenseerd kunnen worden door een verlaging van de
belasting op inkomen. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
hebben bij herhaling gepleit voor een verlaging van de belasting op
arbeid en een omgekeerd evenredige verhoging van de belasting op
grondstoffen, in het bijzonder milieubelastende grondstoffen en kunnen
dus voor een groot deel meegaan in de redenering van de staatssecretaris. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren menen echter
dat een uniform tarief niet redelijk en niet effectief zal zijn, maar dat het
goed zou zijn om de voedingswaren die een onevenredig hoog beslag op
natuurlijke hulpbronnen leggen, wel onder het hoge btw-tarief te plaatsen.
Hiermee doelen deze leden in de eerste plaats op producten als vlees,
zuivel en eieren. Deze producten brengen bij de productie ervan zeer veel
milieuschade toe. Deze schade levert een kostenpost op, die door de
consumenten van deze producten opgebracht zou kunnen en moeten
worden. De werkelijke kosten van de productie van ons voedsel moeten
tot uitdrukking komen in de prijzen. Kan de staatssecretaris in dit kader
aangeven hoe hij de vettaks beoordeelt, zoals die aan de orde is in landen
als Denemarken, Roemenië, Spanje en Canada1 ook in het licht van de
visie van de WHO op onverzadigde vetten, EU subsidies en volksgezondheid?2 Deze leden pleiten daarnaast ook voor het instellen van een
klimaattaks. Het duurder maken van met name fout vlees heeft twee
doelstellingen. Ten eerste is er het punt van de maatschappelijke kosten,
die nu op de belastingbetaler worden afgewenteld. In Nederland betalen
wij onvrijwillig tussen de € 100 en € 120 per inwoner mee aan de
maatschappelijke kosten die met de veehouderij gepaard gaan. Dat zit in
de beprijzing van de producten. Verder blijkt uit onderzoek van CE Delft
dat er duidelijk een verandering in het koopgedrag van mensen optreedt
bij een vermindering van het prijsverschil tussen biologisch vlees en fout
vlees. Als wij biologisch vlees goedkoper maken, zou dat ten koste gaan
van boeren, natuur en milieu. Door juist het foute vlees duurder te maken,
is het makkelijker om over te schakelen op biologisch vlees. De echte prijs
van varkensvlees zal volgens het Instituut voor Milieuvraagstukken tot
€ 4,50 per kilo hoger moeten liggen dan nu het geval is, als wij de kosten
van negatieve externe neveneffecten zouden doorberekenen. Waarom
laten wij de vervuiler niet betalen, maar moet de burger de vervuiler
subsidiëren? Het punt is dat de maatschappelijke kosten integraal
onderdeel van de kostprijs gaan vormen, en niet langer gesubsidieerd
worden. Als de vervuilende component in producten een prijs krijgt,
neemt de vraag vanzelf af. Een simpele rekensom leert dat we in
Nederland € 3 miljard per jaar aan accijnzen zouden binnenhalen wanneer
we elke kg vlees met € 2 vleestaks belasten. Voor kaas, ook zeer milieubelastend, geldt dat wanneer we € 2 heffen op elke kilo, dat een accijnsopbrengst oplevert van meer dan een half miljard euro. Is de staatssecretaris
bekend met het artikel «Greenhouse gas taxes on animal food products:
Rationale, tax scheme and climate mitigation effects3» van Wirsenius et

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

62

al., waarin geconcludeerd wordt dat een belasting op vlees en melk in de
Europese Unie een daling van de uitstoot van broeikasgassen van zeven
procent kan bewerkstelligen? Een belasting van € 60 per ton CO2 zou de
consumptie van rundvlees met 15 procent kunnen verminderen, volgens
hun schatting. De auteurs concluderen tevens dat er door deze maatregel
veel landbouwgrond beschikbaar kan komen voor andere doelen, zoals de
productie van biomassa, wat tot een nog groter positief klimaateffect kan
leiden. Heeft dit kabinet de ambitie om de vleesconsumptie in Nederland
te verminderen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat zijn de beleidsinstrumenten? Heeft dit kabinet de ambitie om op Europees niveau beleid te
formuleren dat leidt tot een vermindering van de Europese vleesconsumptie? Zo ja, wat vindt de staatssecretaris van het voorstel van
Wirsemius et al om een belasting van € 60 per ton CO2 te heffen?
De staatssecretaris is voornemens de inkomsten die gegenereerd zouden
worden door een verhoging van het lage btw-tarief te gebruiken voor het
afschaffen van een aantal «kleine» belastingen, zoals de verpakkingsbelasting. Naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren is dit niet logisch en niet constructief. De verpakkingsbelasting
maakt deel uit van de milieubelastingen die goed gedrag aansporen, en is
nodig in het verminderen van de druk op schaarse grondstoffen en
milieugebruiksruimte. Kunt u aangeven of en op welke wijze de adviezen
van de werkgroepen Brede Heroverweging in deze zin zijn geïmplementeerd of zullen worden geïmplementeerd? De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren zien dat de wens tot vereenvoudiging ook op andere
manieren gerealiseerd kan worden, bijvoorbeeld door het heffen van een
algemene CO2-belasting. Hiermee kunnen producten worden belast naar
de mate waarin zij schade toebrengen aan het klimaat. Ook de door deze
leden voorgestelde belasting op vlees, zuivel en eieren zou in een
dergelijk systeem kunnen passen. Op deze wijze kan Nederland een eigen
klimaatbelasting invoeren. Naar mening van de leden van de fractie van
de Partij voor de Dieren hoeven de administratieve lasten van een
dergelijk systeem niet hoog te zijn en kunnen zij ruimschoots gecompenseerd worden door de opbrengsten van een dergelijke belasting, wat het
systeem zeer efficiënt kan maken. Deelt de staatssecretaris die mening?
Zo nee, waarom niet? Andere lidstaten hebben een dergelijk systeem al
ingevoerd, of zijn voornemens dat te doen. Kan de staatssecretaris
aangeven welke ervaringen met het heffen van CO2-belasting er zijn in de
Europese Unie? Is hij bereid de mogelijkheden voor het heffen van een
CO2-belasting in kaart te brengen? Is het de staatssecretaris bekend in
hoeverre andere verdergaande milieubelastingen zijn ingevoerd door
andere lidstaten? Kan de staatssecretaris een overzicht bieden van de
milieubelastingen die verschillende lidstaten opleggen, en daarbij ingaan
op de verschillende heffingsgrondslagen die daarbij mogelijk zijn, zoals
het vetgehalte van producten (Denemarken) en het CO2-gehalte van
producten?
De energiebelasting en de verschillende schijven die daarin gehanteerd
worden geven in feite korting aan de grootverbruikers, terwijl
huishoudens relatief veel belasting betalen over hun energieverbruik,
ongeacht of zij voor groene of voor grijze stroom kiezen. Naar mening van
de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren levert dit systeem veel
te weinig prikkels op voor energiebesparing – vooral bij de grote
bedrijven- en voor keuze voor groene stroom – vooral bij de huishoudens.
Deze leden pleiten voor een verhoging van de energiebelasting in de
eerste schijf met 100% en voor het opheffen van de korting op energiebelasting door de tweede schijf gelijk te stellen aan de derde schijf. Deze
leden menen dat hiermee een sterke prikkel voor energie-efficiency wordt
gegeven, en dat de Staat hiermee bijna vijf miljard aan opbrengsten kan
genereren, kan de staatssecretaris dat bevestigen? Waarom wordt er niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

63

voor gekozen deze simpele maar effectieve maatregelen door te voeren?
De staatssecretaris maakt in de Fiscale agenda melding van het convenant
dat is gesloten met de meest energie-intensieve producenten om de
energie-efficiency te verhogen, waar dit lage energietarief deel van
uitmaakt, maar hij vergeet naar mening van de leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren daarbij te vermelden dat de industrie zich niet aan
haar afspraken heeft gehouden en dat er van de beloofde energieefficiëntieverbetering weinig terecht is gekomen, kan de staatssecretaris
dat bevestigen? Tevens pleiten deze leden voor het differentiëren van de
energiebelasting voor huishoudens naar de productiewijze van de stroom
die wordt afgenomen. Grijze stroom wordt in dit systeem meer belast dan
groene stroom, waardoor een prikkel ontstaat voor de consument om een
duurzame keuze te maken. Welke effecten zou een dergelijke regeling
kunnen hebben naar mening van de staatssecretaris, zowel in termen van
inkomsten voor de staat als in termen van klimaateffect? Deelt de
staatssecretaris de mening dat dit systeem een belangrijke prikkel kan zijn
voor vergroening van onze energiehuishouding, en is hij bereid een
dergelijk systeem in te voeren? Zo nee, waarom niet? Is de staatssecretaris bereid de particuliere opwekking van hernieuwbare energie te
stimuleren via een btw-vrijstelling en met een regeling analoog aan de in
Duitsland gehanteerde feed-in regeling? Zo ja, op welke termijn en wijze?
Zo nee, waarom niet?
Naast het uitstoten van broeikasgassen, het vervuilen van bodem, lucht
en water en het gebruik van schaarse grondstoffen, is ook het gebruik van
ruimte (en dus het onttrekken van open ruimte) een externaliteit te
noemen die momenteel niet belast is. Dit, terwijl open ruimte in
Nederland een steeds schaarser goed wordt. Welvaartseconomisch kan
deze situatie rechtgetrokken worden door een heffing op het ontrekken
van ruimte, waarbij de hoogte van de heffing kan worden bepaald door de
maatschappelijke waarde van de verloren open ruimte, zo stelt ook Ter
Haar in zijn essay. Deelt de staatssecretaris de mening dat open ruimte
een publiek goed is, en dat het onttrekken van deze open ruimte belast
zou moeten worden? Een dergelijke belasting kan naar schatting € 3,7
miljard aan inkomsten voor de Staat genereren, kan de staatssecretaris
dat bevestigen? Is hij bereid een dergelijke maatregel in te voeren? Zo
nee, waarom niet?
Op dit moment kent ons belastingstelsel meerdere fiscale regelingen die
een negatief effect op het milieu hebben. Enkele voorbeelden hiervan zijn
verlaagde tarieven voor energiebelasting voor de glastuinbouw, vrijstellingen en kortingen op brandstofaccijnzen (o.a. luchtvaart, scheepvaart,
(rode) diesel, LPG), laag btw-tarief voor vlees en sierteeltproducten etc.,
en de vrijstelling van een kolenbelasting. Kan de staatssecretaris
bevestigen dat er in Nederland 41 off-budget regelingen bestaan waarbij
het gebruik van fossiele brandstoffen wordt gestimuleerd met nadelige
gevolgen voor milieu en klimaat? Zo ja, om welke regelingen gaat het? Zo
nee, hoeveel van dergelijke regelingen kent Nederland dan wel? Is het
waar dat het daarbij om circa € 7,5 miljard aan steunmaatregelen per jaar
en een uitstoot van 6 Mton aan broeikasgassen gaat? Deelt de staatssecretaris de mening dat het wegnemen van deze niet duurzame subsidies een
onlosmakelijk onderdeel is van de vergroening van het belastingstelsel en
het duurzaamheidbeleid zou moeten zijn, en is hij bereid vergaande
stappen te nemen om deze onduurzame prikkels weg te nemen? Kan de
staatssecretaris een overzicht geven van de Nederlandse kosten van de
fiscale stimuleringen die een negatief effect hebben op het milieu, en
daarbij in ieder geval ingaan op de genoemde voorbeelden van deze
regelingen? Deelt de staatssecretaris de mening dat het wegnemen van
deze subsidies de administratieve lasten vermindert, bijdraagt aan een
eenvoudiger belastingstelsel en fraude tegengaat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

64

Om de landbouw en de chemische industrie meer prikkels te geven om te
verduurzamen, en om de schaarse grondstoffen beter te waarderen, is het
naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
raadzaam een aantal extra prikkels in te bouwen in het fiscale systeem.
Het gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest zou naar mening van
deze leden zwaarder belast moeten worden. De negatieve effecten van
deze inputs in de landbouw zijn zeer groot terwijl de prijzen van deze
producten onwerkelijk laag zijn. Welke mogelijkheden zijn er om hier extra
belastingen op te heffen, en welke mogelijkheden zou het instellen van
een CO2-belasting hiervoor bieden? Is de staatssecretaris bereid dit te
onderzoeken? Ook het gebruik van fosfaat, in kunstmest en veevoer, moet
drastisch verminderd worden. Fosfaat is een eindige maar onmisbare
grondstof, waar veel zuiniger mee om gegaan zou moeten worden, deelt
de staatssecretaris die mening? Er is gepleit voor een internationale
fosfaatheffing, de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien
daar eveneens mogelijkheden voor. Is de staatssecretaris bereid zich
internationaal in te zetten voor het instellen van een dergelijke heffing? Zo
nee, waarom niet?
In Europees verband wordt er gelukkig steeds meer nagedacht over een
vergroening van het belastingstelsel, zo concluderen de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren. De Europese Commissie zou
voorstellen in voorbereiding hebben om de energiebelasting te
hervormen, die ook gevolgen zouden hebben voor bijvoorbeeld de
vrijstelling van rode diesel en de lage belasting van kolen, kan de
staatssecretaris dat bevestigen? Wat is de stand van zaken van dit
voortstel, wat is de Nederlandse beoordeling hiervan en welke consequenties zal dit voorstel hebben voor het Nederlandse belastingstelsel?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden het belangrijk
dat de Europese Unie en Nederland mogelijkheden hebben eisen te
stellen aan producten die uit derde landen worden geïmporteerd. Vaak
wordt de milieuschade van productie elders in zijn geheel afgewenteld op
de maatschappij en het ecosysteem daar. Omdat deze producenten tevens
vaak aan veel minder strenge eisen moeten voldoen dan Europese
producenten, hebben zij een flink concurrentievoordeel. «Border tax
adjustments» kunnen dit nadeel voor Europese producenten opheffen en
tegelijkertijd een stimulans bieden voor milieu- en diervriendelijker
productie in deze derde landen. Kan de staatssecretaris nader op dit
instrument ingaan, en op de voor- en nadelen die hij ziet aan een dergelijk
systeem? Deelt de staatssecretaris de mening dat het instellen van dit
systeem grote voordelen kan bieden, en is hij bereid voorstellen uit te
werken hieromtrent? Joseph Stiglitz is een warm voorstander van dit
systeem, is de staatssecretaris bereid in contact met hem te treden over
de mogelijkheden die zowel Nederland als de Europese Unie heeft om op
deze wijze bij te dragen aan de wereldwijde verduurzaming van
productie? Zo nee, waarom niet?
Kan de staatssecretaris ten slotte een eerste analyse geven van de
vastgestelde en te verwachten kwantitatieve en kwalitatieve effecten van
de versobering van de vrijstellingsregeling voor Groenfondsen, in termen
van deelname en van beschikbaarheid van investeringsbudget voor
groene investeringen? Kan de staatssecretaris ook aangeven in hoeverre
deze geconstateerde en te verwachten effecten overeenstemmen met de
verwachtingen die bij invoering van de versobering leefden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

65

II. Reactie van de staatssecretaris
Algemeen
De leden van de fracties van de PvdA, de PVV, het CDA, de SP, D66,
GroenLinks en de SGP stellen een aantal algemene vragen. Bij de
beantwoording van deze algemene vragen heb ik zoveel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden. Dat wil zeggen dat de vragen zijn
beantwoord in de volgorde waarin de verschillende fracties hun algemene
vragen in het verslag hebben gesteld. Dit onderdeel sluit ik af met de
beantwoording van enkele vragen rondom de eigen woning en de
belastingheffing van onroerende zaken.
Volledigheidshalve merk ik op dat enkele specifieke vragen over milieubelastingen en grondslagverbreding als algemene vraag zijn opgenomen.
Deze vragen neem ik echter niet mee in mijn beantwoording op de
algemene vragen, maar zijn opgenomen in mijn beantwoording op het
onderdeel «Belastingmix».
De leden van de fractie van de PvdA geven aan het niet eens te zijn met de
notie dat concurrentiekracht en het stimuleren van burgers en bedrijven
om het beste uit zichzelf te halen een slanke overheid vereist. De Fiscale
agenda beschrijft dat door vereenvoudiging van het belastingstelsel de
Belastingdienst efficiënter kan werken. Immers, een eenvoudiger stelsel
maakt dat de Belastingdienst het fiscale stelsel met minder mensen kan
uitvoeren zonder concessies te hoeven doen aan het dienstverleningsniveau. Dit draagt naar mijn mening bij aan het streven naar een slankere
overheid. Voorts beschrijft de Fiscale agenda dat het kabinet ruimte wil
bieden aan individuen en ondernemers om het beste uit zichzelf te halen.
Daarbij interpreteert de Fiscale agenda het begrip slanke overheid vooral
als een overheid die minder gebruik maakt van het fiscale instrument.
Minder instrumentalisme. Dat zegt op zich niets over de omvang van de
overheid zelf maar meer over de wijze waarop de overheid intervenieert in
de keuzes van burgers en bedrijven. Hierachter ligt zowel de visie dat niet
de overheid maar het individu het beste kan beslissen over zijn of haar
toekomst, als de economische visie dat een terughoudende overheid
bijdraagt aan het goed functioneren van de economie omdat de
onzichtbare hand van de markt zorgt voor een efficiënte allocatie van
productiefactoren. Dit stimuleert economische groei. Daarnaast is een
discussie denkbaar over de omvang van de overheid en de daarbij
behorende belastingdruk. Het moge duidelijk zijn dat partijen daarover
fundamenteel van mening verschillen. Het kabinet geeft wat dit betreft
invulling aan een slanke overheid door deze kabinetsperiode onder meer
het aantal subsidies en ambtenaren te verminderen. Daarnaast zou het
streven naar een slankere overheid zoals opgemerkt ook kunnen worden
vervat door de belastingdruk te verlagen. Vanwege de huidige budgettaire
omstandigheden is daarvan in de Fiscale agenda – mijns inziens helaas –
geen sprake.
De leden van de fractie van de PvdA betreuren het dat er kansen zijn
blijven liggen bij de verkenning van een doelmatiger belastingmix. Zo
missen zij een beschouwing waarom Nederland in vergelijking met
andere moderne staten kiest voor een klein belastinggebied voor
gemeenten en een kleine rol voor belastingen op onroerend goed. Deze
leden willen weten of deze optie alsnog in de beschouwing kan worden
betrokken en of deze kan worden verbonden met het streven naar meer
decentralisatie van beleid en bevoegdheden naar gemeenten. Het kabinet
kiest voor een klein lokaal belastinggebied, en beheersing van de lokale
lasten. Het kabinet is van mening dat gemeenten geen inkomensbeleid
dienen te voeren via lokale belastingen. Het sociaaleconomisch beleid
wordt immers op rijksniveau bepaald. Eigen inkomsten leveren een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

66

substantiële dekking van de kosten van de medeoverheden. In het recent
gesloten bestuursakkoord is opgenomen dat de medeoverheden inzetten
op beperking van de kosten(stijging) en niet op verhoging van de
opbrengsten uit lokale belastingen. Uitgangspunt is een gematigde
ontwikkeling van de lokale lasten. Daarnaast is overeengekomen dat het
Rijk ook geen initiatief neemt om verdere veranderingen aan te brengen in
het belastinggebied van provincies en gemeenten. Daarbij geldt een
voorbehoud ten aanzien van het kabinetsstandpunt dat, na overleg met de
VNG en de UvW, zal worden ingenomen over de Kamermotie die oproept
tot afschaffing van de precariobelasting.
Wat betreft de vraag van de leden van de fractie van de PVV of opcenten
op de gemeentelijke onroerendezaakbelastingen een meer solide basis
zou opleveren voor de provinciale belastingheffing, wijs ik er op dat de
huidige opcenten op de motorrijtuigenbelasting ook als zeer solide
kunnen worden beschouwd. Ik merk nog op dat in het Bestuursakkoord is
overeengekomen om de wettelijke normering van de provinciale opcenten
aan te scherpen. Daarnaast hebben rijk en provincies afgesproken dat
terughoudend wordt betracht bij de jaarlijkse verhoging van het
percentage van de opcenten.
De leden van de fractie van de PvdA zien een vruchtbare mogelijkheid
voor uitruil tussen het verlagen van de belasting op arbeid en het
verhogen van de belasting op vermogen en het inperken van de fiscale
aftrekbaarheid van oudedagsvoorzieningen voor hogere inkomens. De
leden van de fractie van GroenLinks vragen – onder verwijzing naar de
voorstellen van de Studiecommissie belastingstelsel – naar een inperking
van de toepassing van de omkeerregel op pensioenpremies. Ook wordt
door deze leden gevraagd naar een versnelde fiscalisering van de AOW en
inperking van de gerichte vrijstellingen in de loonbelasting.
In het algemeen geldt dat ik voorstander ben van uitruil die leidt tot een
verlaging van de belasting op arbeid. In de Fiscale agenda wordt daarom
een aantal voorstellen gedaan en richtingen geschetst op welke manier
een vruchtbare uitruil tussen indirecte en directe belastingen kan worden
vormgegeven en hoe het reduceren van het aantal grondslagversmallers
kan worden omgezet in een lager algemeen tarief. Daarmee is niet gezegd
dat elke uitruil wenselijk is.

1
Hierbij worden de lagere tarieven voor
65+-ers buiten beschouwing gelaten.

In reactie op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA waarom in
de Fiscale agenda de optie niet is verkend om een verhoging van de «naar
verhouding geringe belasting op vermogens» uit te ruilen met een lagere
belasting op arbeid, merk ik het volgende op. Concreet zou dit in het
huidige stelsel van de Wet IB 2001 inhouden dat het tarief voor inkomen
uit sparen en beleggen (box 3) – thans 30% proportioneel – verhoogd zou
moeten worden, in ruil voor een lagere belastingdruk op arbeid. De
belastingdruk op arbeid is progressief en loopt op van een (met de
premies volksverzekeringen gecombineerd) tarief van 33% tot 52%
(percentages 2011)1. Indien het tarief in box 3 verhoogd zou worden ten
bate van een lagere belastingdruk op arbeid, zal het tarief al snel hoger
worden dan het tarief in de laagste tariefschijf van box 1. Het is echter een
bewuste keuze om de belastingdruk op (inkomsten uit) vermogen lager te
stellen dan de belastingdruk op arbeid, een keuze die internationaal
overigens zeer gebruikelijk is. De voornaamste reden hiervoor, is dat
kapitaal mobieler is dan arbeid. Verhoging van de belasting van
inkomsten uit kapitaal kan dan ook leiden tot substantiële grondslagerosie
voor die belasting, waarmee het onzeker is of een verhoging ervan leidt
tot een betekenisvolle meeropbrengst. Bovendien moet de belastingopbrengst uit inkomsten uit arbeid in de juiste verhouding worden gezien tot
de belastingopbrengst uit inkomsten uit vermogen. De verwachte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

67

opbrengst van de belasting op arbeid is in 2011 ca. 45 miljard en de
opbrengst van box 3 is in 2011 naar verwachting ca. 3,5 miljard. Om de
belastingdruk op arbeid substantieel te kunnen verlagen, zou de belastingdruk op (inkomsten uit) vermogen dan ook sterk moeten worden
verhoogd. Bovenstaande heeft ertoe geleid dat een dergelijke uitruil geen
deel uitmaakte van de Fiscale agenda en dat ik van een dergelijke uitruil
ook geen voorstander ben.
Met betrekking tot de fiscale aftrekbaarheid van bijdragen aan oudedagsvoorzieningen merk ik in dit verband overigens op dat onlangs een
wetsvoorstel naar uw Kamer is gestuurd, waarin wordt voorgesteld om
het Witteveenkader – in lijn met de verhoging van de AOW-leeftijd per
2020 – in te perken. Naar mijn mening zal de aanpassing van het
Witteveenkader bijdragen aan de doelstelling van het kabinet om de
pensioenleeftijd te verhogen en de arbeidsparticipatie van oudere
werknemers te vergroten. Daarnaast wordt de budgettaire opbrengst van
deze maatregel ingezet om de overheidsfinanciën weer verder op orde te
brengen. De middelen zijn daarmee niet beschikbaar voor een verlaging
van de belastingdruk op arbeid.
Ten aanzien van de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks over
de fiscalisering van de AOW merk ik allereerst op dat de AOW-premie
tegenwoordig is gemaximeerd op 17,9%. De premieopbrengsten zijn
daardoor niet toereikend om de volledige uitkeringslasten te financieren,
zodat reeds een deel van de AOW wordt betaald met belastinggeld. Dat
belang zal in de toekomst verder toenemen. Dit effect wordt nog eens
versterkt door het feit dat het vorige kabinet heeft besloten de bovengrens
van de tweede belastingschijf niet volledig te indexeren. Daardoor wordt
vanaf 2 040 circa twee derde deel van de AOW-lasten uit belastingopbrengsten betaald. Het kabinet kiest niet voor een verdere fiscalisering
van de AOW vanwege de negatieve en ingrijpende inkomenseffecten voor
ouderen. Ouderen hebben vaak geen mogelijkheid dit inkomensverlies te
compenseren.
Ik zal de aanbeveling van de Studiecommissie overnemen om te bezien of
meer vergoedingen en verstrekkingen uit de gerichte vrijstellingen onder
het forfait kunnen worden gebracht en om (onderdelen van) de gerichte
vrijstellingen in de loonbelasting te evalueren. Zo zeg ik in de richting van
de leden van de fractie van GroenLinks. Bij het zetten van nieuwe stappen
in het verder vereenvoudigen van het stelsel van vergoedingen en
verstrekkingen zal ik eenvoud, (uitvoerings)kosten en een evenwichtige
heffing over deze loonbestanddelen tegen elkaar afwegen.
De leden van de fractie van de PVV vragen wat er in de Fiscale agenda
wordt verstaan onder het begrip belastingen. Als in de Fiscale agenda
wordt gesproken over het belastingstelsel dan wordt daar het stelsel van
de 22 rijksbelastingen mee bedoeld. Het belastingstelsel omvat alle
uitzonderingen, aftrekposten en speciale regelingen (zoals heffingskortingen) die onderdeel zijn van de belastingwet. Toeslagen maken geen
onderdeel uit van het stelsel van belastingen. Zij zijn geen betaling van de
burger aan het rijk maar een betaling van het rijk aan de burger. Daarom
worden zij als subsidies beschouwd. Omdat toeslagen door de Belastingdienst worden uitgevoerd, komen ze wel aan de orde in de Fiscale agenda
omdat aanpassingen van toeslagen de uitvoeringskosten van de
Belastingdienst kunnen verlagen en de mate van fraude kunnen verminderen.
De leden van de fractie van de PVV vragen welke maatregelen het kabinet
wil schrappen om te komen tot grondslagverbreding en een meer
efficiënte inzet van overheidsgeld. Daarnaast vragen deze leden welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

68

richting het kabinet op wil. Meer aandacht en bekendheid geven aan de
faciliteiten waar men recht op heeft of een vermindering van het aantal
faciliteiten waarbij de opbrengst wordt ingezet voor tariefsverlaging. Aan
de bekendheid van fiscale faciliteiten wordt reeds veel aandacht besteed
door de Belastingdienst en dat zal de Belastingdienst ook blijven doen.
Zoals aangekondigd in de Fiscale agenda wil ik in de komende periode
bekijken welke grondslagverbreding en beperking van het aantal
heffingskortingen in de inkomstenbelasting wenselijk zijn. Daarbij zal
worden onderzocht of er regelingen zijn waar de fiscale ondersteuning
wellicht is doorgeschoten en waar ruimte ligt voor vereenvoudiging. In de
niet-winstsfeer zal dit gebeuren met een thematische aanpak waarbij de
beoordeling plaatsvindt in brede samenhang met de beleidsterreinen
waar de grondslagversmallers en heffingskortingen op zien. Hierbij wordt
gedacht aan onder andere de fiscale regelingen binnen de thema’s
kindregelingen, ouderen, stimulering doorwerken tot AOW-leeftijd,
alimentatie en de zorg. De te verkiezen wijze van terugsluis van de
opbrengst van het afschaffen van grondslagversmallers is afhankelijk van
de grondslagversmaller die het betreft. Het terugsluizen via een tariefsverlaging heeft in beginsel wel de voorkeur. De grondslagversmallers in de
winstsfeer worden betrokken bij de verkenning naar een winstbox waarbij
faciliteiten kunnen opgaan in een geïntegreerde ondernemersfaciliteit en
uiteindelijk mogelijk in een lager tarief voor ondernemers in de inkomstenbelasting.
Verder vragen deze leden of er een overzicht is van de zogenoemde
ondernemersfaciliteiten. In paragraaf 5.1.2 van de Fiscale agenda is een
overzicht opgenomen van alle grondslagversmallers in de winstsfeer.
Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen faciliteiten die betrekking
hebben op de ondernemer in de inkomstenbelasting (ondernemersfaciliteiten) en faciliteiten die betrekking hebben op de onderneming (ondernemingsfaciliteiten). De ondernemingsfaciliteiten gelden zowel voor
ondernemingen in de inkomstenbelasting als voor ondernemingen in de
vennootschapsbelasting. Dit overzicht is hierna nogmaals opgenomen in
tabel 1.
Tabel 1: Overzicht grondslagversmallers in de winstsfeer
Faciliteiten voor IB-ondernemers
Regeling

Urencriterium?

Budgettair belang 2011
(x € miljoen)

ja
ja
ja
ja
ja
(verlaagd)
nee

1 380
96
8
8

nee

1 099

Willekeurige afschrijving
Starters

ja

8

Oudedagsreserve (FOR)

ja

221

Stakingslijfrente

nee

niet bekend

Aanloopverliesregeling

nee

niet bekend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

69

Ondernemersaftrek
Zelfstandigenaftrek
Startersaftrek
Aftrek voor S&O
Meewerkaftrek
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
Stakingsaftrek
MKB-winstvrijstelling

2
14

Faciliteiten voor ondernemingen IB en Vpb
Regeling

Budgettair belang 2011
(x € miljoen)

Investeringsaftrek
Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
Energie-investeringsaftrek
Milieu-investeringsaftrek

336
161
111

Willekeurige afschrijving
Milieubedrijfsmiddelen
Zeeschepen

34
3

Reserves
Egalisatiereserve
Herinvesteringsreserve
Specifieke sectoren
Bosbouwvrijstelling
Landbouwvrijstelling
Tonnageregime zeevaart
Vrijstelling subsidies bos- en natuurbeheer
Vrijstelling subsidies project Anders betalen voor
mobiliteit

niet bekend
niet bekend

1
305
81
8
niet bekend

Doorschuiffaciliteiten

291

Kwijtscheldingswinst

niet bekend

Vereenvoudiging is naar mijn mening niet alleen, zoals de leden van de
fractie van de PVV vragen, het afschaffen van een aantal relatief kleine
belastingen. Vereenvoudiging wordt ook bereikt door grondslagversmallers af te schaffen en de communicatie tussen Belastingdienst en
belastingplichtigen minder formeel te maken.
De leden van de PVV-fractie onderstrepen vervolgens dat zij hechten aan
een betere begrijpelijkheid van het taalgebruik in de fiscale wetgeving.
Deze leden vragen daar terecht aandacht voor. Echter, omdat de
wetgeving vooral door professionals wordt gelezen en toegepast, zal naar
mijn mening een goede informatievoorziening vanuit de Belastingdienst
over de toepassing van die wetgeving voor de meeste burgers en
bedrijven een belangrijker en effectiever instrument zijn. Een algehele
doorlichting van de belastingwetgeving op begrijpelijkheid gaat dan ook
te ver. Wel streef ik ernaar om het taalgebruik in nieuwe wetgeving zo
begrijpelijk mogelijk te maken, zonder dat dit ten koste gaat van de
juridische kwaliteit.
Ik ben het met de leden van de fractie van de PVV eens dat een stabiel
belastingstelsel voor de toekomst op dit moment de hoogste prioriteit
heeft. Het fiscale instrument moet minder worden ingezet. Ook dat zorgt
voor de nodige eenvoud en zekerheid. Belastingplichtigen moeten niet
worden lastiggevallen met fiscale regelingen die elk jaar worden
aangepast. Dergelijke regelingen zullen ook nooit effectief zijn omdat de
belastingplichtige er vanwege de onzekerheid niet op kan bouwen.
De leden van de fractie van de PVV vragen of de Belastingdienst niet kan
overgaan tot een meer risicobewuste benadering bij het toekennen van
toeslagen en kortingen. Van oudsher maakt de Belastingdienst onderscheid in de klantbehandeling. Het gebruik van risicoselectie en -analyse
neemt alleen maar verder toe. Op deze wijze streeft de Belastingdienst
ernaar om zijn dienstverlening aan de meeste (goedwillende) belastingplichtigen op peil te houden en de aandacht te richten op de kwaadwillenden. De Belastingdienst heeft dan ook de afgelopen tijd de risicogerichte werkwijze met betrekking tot het toekennen van toeslagen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

70

kortingen aangescherpt. Iedere belastingplichtige of toeslaggerechtigde
moet de dienstverlening krijgen die bij hem past (gedifferentieerde
dienstverlening). Dit betekent dat een belastingplichtige, al naar gelang
zijn bekendheid bij de Belastingdienst of de uitgevoerde risicoselectie- en
analyse, of wel snel wordt bediend of wel langer moet wachten op een
uitbetaling. In sommige gevallen kan dit laatste zelfs betekenen dat een
voorlopige betaling zelfs achterwege moet worden gelaten bij gebrek aan
contra-informatie.
De leden van de fractie van de PVV vragen aandacht voor de mogelijkheid
dat er BTW op belastingen, bijvoorbeeld de energiebelasting, wordt
geheven. De heffing van BTW vindt plaats over de totale vergoeding die
de consument in rekening gebracht krijgt. Die prijs is opgebouwd uit
diverse elementen, waaronder ook belastingen en heffingen kunnen zijn
begrepen die overigens niet altijd zichtbaar zijn. Op grond van artikel 78
van de BTW-richtlijn zijn in het bedrag waarover de heffing van BTW
plaatsvindt ook belastingen, rechten en heffingen begrepen, met
uitzondering van de BTW zelf. Nederland is dan ook verplicht deze
elementen te belasten met BTW. De opslag in het kader van de
SDE+-regeling valt onder deze categorie en wordt daarom ook tot de
maatstaf van heffing voor de BTW gerekend.
De leden van de fractie van het CDA laten weten minder gecharmeerd te
zijn van een aantal artikelen in de pers. Deze leden verwijzen naar
invullingen van de fiscale plannen die niet in de Fiscale agenda stonden.
In het bijzonder doelen zij op inkomstenbelastingpercentages (30%, 40%
en 50%), de BTW-percentages (bijvoorbeeld 21%) en de verhouding
tussen eigen vermogen en vreemd vermogen van 40%/60%. Deze leden
vragen naar een toelichting op de status en de natuur van deze plannen.
Ten slotte willen deze leden, als deze plannen een status hebben, een
precieze doorrekening van het voorstel.
De artikelen waar deze leden op doelen, bevatten inderdaad enkele
verwijzingen naar percentages die niet in de Fiscale agenda zijn terug te
vinden. Deze uitspraken zijn, met de nodige onzekerheden en slagen om
de arm, naar mijn mening dan ook te beschouwen als een mogelijke
invulling van plannen die in algemene termen in de Fiscale agenda zijn
beschreven.

1
Zie paragraaf 3.1.5. van de Fiscale agenda
(Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 1
(Herdruk)).
2
Zie paragraaf 3.1.4. van de Fiscale agenda
(Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 1
(Herdruk)).

In het kader van de mogelijke schuif van directe belastingen naar indirecte
belastingen heeft het kabinet in de Fiscale agenda immers aangegeven
dat «(...) (b)ij de vormgeving van de terugsluis van de extra
BTW-opbrengst in de loon- en inkomstenbelasting (...) vele varianten
mogelijk zijn. Bezien vanuit de wens om arbeid goedkoper te maken, ligt
een variant gericht op het zo veel mogelijk bevorderen van de arbeidsparticipatie voor de hand. In deze variant wordt een groot deel van het
beschikbare budget ingezet voor verlaging van de IB-tarieven en/of een
verhoging van de arbeidskorting»1. Vervolgens heeft het kabinet in de
Fiscale agenda als alternatief voor uniformering van het BTW-tarief de
mogelijkheid beschreven om het verlaagde tarief van 6% voor voedingsmiddelen te laten bestaan. Het kabinet tekende daarbij wel aan dat
hierdoor «(...) (h)et algemene tarief (...) dan wel zal moeten worden
verhoogd om eenzelfde opbrengst te behalen»2. Ten slotte heeft het
kabinet in het kader van de voorgenomen maatregel in de Wet op
vennootschapsbelasting 1969 betreffende de overnameholding aangetekend dat «(...) (o)m de administratieve lasten te beperken en relatief
kleine overnames te ontzien, (...) voor deze renteaftrekbeperking een
drempel van € 500 000 van toepassing (zal) zijn waarboven de rente niet
aftrekbaar zal zijn. Voorts zal de renteaftrekbeperking alleen van
toepassing zijn voor zover de verhouding tussen eigen vermogen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

71

vreemd vermogen van de fiscale eenheid na de overname een bepaalde
verhouding te boven gaat, opdat alleen onevenwichtig gefinancierde
overnames worden tegengegaan en reële financieringsverhoudingen
zoveel mogelijk worden ontzien»1. Ten aanzien van deze laatste algemene
richting ga ik verderop in dit verslag in op een nadere invulling van deze
financieringsverhouding.
Over deze algemene richtingen wil ik graag het debat aangaan met uw
Kamer. Dat past naar mijn mening ook het beste bij het karakter van de
Fiscale agenda. De uitspraken in de pers geven de algemene richtingen
handen en voeten. Het is vooral illustratief bedoeld en hoeft geenszins de
concrete invulling van de maatregel te zijn. Als het debat over de Fiscale
agenda aanleiding geeft tot, of mij bevestigt in mijn voornemen om te
komen met, een voorstel dan zijn er nog vele gelegenheden waarin uw
Kamer en ik met elkaar komen te spreken over de concrete invulling
ervan. Op dat moment kunnen de effecten, waarnaar deze leden vragen,
het beste inzichtelijk worden gemaakt.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe ik het verdragennetwerk
in de gaten zal houden bij de uitwerking van de Fiscale agenda, aangezien
het debat over de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011 al begin juni zal
plaatsvinden. Tussen het verdragsbeleid en de vormgeving van de
nationale wetgeving bestaat een – dynamische – wisselwerking die
voortdurend in het oog moet worden gehouden. Tijdens het aanstaande
debat over de Notitie Fiscaal verdragsbeleid 2011 zal ik met uw Kamer
spreken over de in die notitie neergelegde uitgangspunten die ik bij
toekomstige verdragsonderhandelingen wens te hanteren. Uiteraard zal
bij toekomstige ingrijpende wijzigingen in de nationale wetgeving de
wisselwerking met het verdragsbeleid nader moeten worden bezien. Daar
staat tegenover dat bij het uitwerken van de diverse voorstellen in de
Fiscale agenda natuurlijk rekening moet worden gehouden met de
gevolgen die deze voorstellen zouden kunnen hebben voor de toepassing
van onze belastingverdragen en de verhouding met onze verdragspartners.

1
Zie paragraaf 4.2. van de Fiscale agenda
(Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 1
(Herdruk)).
2
Arrest van het Europese Hof van Justitie van
18 maart 2010, C-440/08.

De leden van de fractie van het CDA vragen ook naar de mogelijke
aanpassingen in het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (BvdB
2001) als gevolg van maatregelen uit de Fiscale agenda. Invoering van de
objectvrijstelling voor vaste inrichtingen in de vennootschapsbelasting
leidt ertoe dat de bepalingen in het BvdB 2001 die zien op de voorkoming
van dubbele belasting voor voordelen uit buitenlandse vaste inrichtingen
voor de vennootschapsbelasting moeten worden aangepast en
waarschijnlijk zelfs kunnen vervallen. Van die gelegenheid wil ik gebruik
maken om te bezien of de methode van verrekening van bronbelasting
aangepast kan worden. Belanghebbenden hebben kritiek gegeven op de
soms beperkte mogelijkheid onverrekende bronbelasting voort te
wentelen naar jaren waarin deze wel verrekend zou kunnen worden. Voor
een deel begrijp ik die kritiek en onderzoek ik op welke wijze ik daaraan
met een evenwichtige en uitvoerbare aanpassing van het BvdB 2011
tegemoet kan komen. Verder zullen in het BvdB 2001, of in daarmee
samenhangende lagere regelgeving, de gevolgen van het arrest Gielen2
over de toedeling van ondernemersaftrek verwerkt moeten worden. Ook
wil ik (net als bij de bepalingen voor de voorgenomen objectvrijstelling zal
gebeuren) de omschrijving van het vaste inrichting begrip en de daaraan
toe te rekenen winst in lijn brengen met recente aanpassingen daarvan in
het OESO-Modelverdrag. Ten slotte moet een aantal redactionele
aanpassingen in het BvdB 2001 aangebracht worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

72

De leden van de fractie van de SP vragen of in de belastingmix ook
rekening wordt gehouden met een evenwichtige verdeling tussen de
effectieve belastingdruk op arbeid, consumptie en kapitaal. Eén van de
uitgangspunten die door het kabinet is gehanteerd in de Fiscale agenda is
het streven naar een meer solide en evenwichtige belastingmix. Internationaal is er veel onderzoek gedaan naar de wijze waarop de belastingmix
het meest solide en evenwichtig vormgegeven kan worden. Hierbij is de
mate van verstoring die uitgaat van verschillende belastingmiddelen
belangrijk. In de Fiscale agenda geeft het kabinet invulling aan aanbevelingen die uit internationaal onderzoek van organisaties zoals de OESO
volgen, onder andere door in te zetten op een verschuiving van belasting
op arbeid naar een belasting op consumptie die minder verstorend werkt.
Verder vragen de leden van de fractie van de SP naar de oorzaak van de
daling van de belastingdruk op kapitaal en het verschil van deze belastingdruk in de fiscale kengetallen 2011 ten opzichte van de publicatie van
2009. De daling van de belastingdruk op kapitaal wordt grotendeels
verklaard door beleid gericht op versterking van de concurrentiepositie
van het Nederlandse bedrijfsleven.
De gegevens in het fiscale kengetallenboek zijn afkomstig uit de publicatie
van Eurostat, «Taxation trends in the European Union». Deze gegevens
worden continu geactualiseerd en kunnen in latere publicaties wijzigen.
Bijvoorbeeld omdat in eerste instantie niet alle realisaties beschikbaar
waren of omdat definities in de loop van de tijd veranderen waardoor er
een aangepast beeld ontstaat over eenzelfde verslagperiode. Overigens is
de geconstateerde neerwaartse aanpassing van de lastendruk op kapitaal
ook zichtbaar bij andere indicatoren zoals de belastingdruk op arbeid en
consumptie.
De leden van de fractie van D66 vragen naar een overzicht van de
budgettaire effecten van de voorstellen uit de Fiscale agenda. Dit overzicht
is opgenomen in paragraaf 2.5 van de Fiscale agenda. Doordat de Fiscale
agenda voor een deel meer algemeen thematisch, richtinggevend is
opgezet, zonder dat deze overal precies wordt ingevuld met maatregelen,
is het budgettaire effect van veel voorstellen nog niet duidelijk en zal
dit afhankelijk zijn van de discussie met uw Kamer. Daarom kan er op dit
moment nog geen volledigheid worden nagestreefd bij de weergave van
de budgettaire effecten. Om die reden zullen pas bij de verdere uitwerking
van de Fiscale agenda de budgettaire effecten duidelijker kunnen worden.
Wel is in de bijlage bij deze beantwoording een aantal budgettaire
effecten die in de beantwoording aan de orde is geweest in een tabel
samengevat. De leden van de fractie van D66 vragen verder om een
aanvulling op het tijdschema uit de samenvatting van de Fiscale agenda.
Dit tijdschema bevat alle onderwerpen waarvan de tijdsplanning bekend
is. Van de onderwerpen die niet zijn genoemd in het tijdschema is de
verdere uitwerking, en derhalve ook de planning, afhankelijk van de
discussie met uw Kamer.
In zijn algemeenheid kan ik geen opsomming geven van de nevendoelen
van fiscale instrumenten die het kabinet wel en niet wil behouden, zoals
gevraagd door de leden van de fractie van D66. Naar mijn mening moeten
we de discussie rondom de grondslagverbreding niet enkel langs deze lijn
voeren. Hierbij moet eveneens aandacht zijn voor de vraag of met de
eventuele maatregelen sprake is van een gewenste stroomlijning van
meerdere instrumenten met hetzelfde, elkaar soms overlappend, doel. Ik
denk hierbij aan de in de Fiscale agenda genoemde kind- en ouderenregelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

73

De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de Fiscale agenda zich
verhoudt tot de voorstellen van de Studiecommissie belastingstelsel en
vragen om een vergelijking tussen de voorstellen uit de Fiscale agenda en
de voorstellen van de Studiecommissie. De bevindingen van de Studiecommissie zijn vooral gebruikt als input bij de totstandkoming van de
Fiscale agenda. Er is echter geen integrale reactie gegeven op alle
voorstellen. Dat is ook niet het doel geweest van de Fiscale agenda. Dit
heb ik tijdens het wetgevingsoverleg over het Belastingplan 2011 naar
mijn mening ook helder verwoord1. Destijds leidde die opvatting niet tot
onenigheid met uw Kamer. In de Fiscale agenda worden de prioriteiten en
de visie van dit kabinet geschetst. Met als doel daarover een discussie te
voeren met de Kamer.
Dat in de beleidsvisie van het kabinet op het belastingstelsel solidariteit en
milieuvriendelijkheid niet expliciet worden genoemd als uitgangspunten
wil niet zeggen dat ik daar geen oog voor heb. Naar mijn mening is
solidariteit een vanzelfsprekend onderdeel van het belastingstelsel.
Daarbij moet wel worden bedacht dat, zoals de Studiecommissie
aangeeft, de invulling van het begrip solidariteit vooral afhankelijk zal
zijnvan de politieke overtuiging. De mate van solidariteit an sich kan niet
worden gekwantificeerd. De voorstellen van de Fiscale agenda zullen
invloed hebben op wie de belastingen betaalt en daardoor ook invloed op
de solidariteit van het stelsel. De effecten zijn in de Fiscale agenda
ruwweg aangegeven en zullen bij de uitwerking gepreciseerd worden. Er
zal daarbij steeds een politieke afweging moeten worden gemaakt in
welke mate het belastingstelsel herverdelend en activerend moet zijn. Ik
vind dat daarbij iedere belastingplichtige zijn «fair share» moet betalen. Ik
stel het draagkrachtbeginsel dan ook niet ter discussie. De ene politieke
partij zal de effecten van de Fiscale agenda vanuit het begrip solidariteit
positief beoordelen, de andere negatief. Naar mijn mening passen de
voorstellen van de Fiscale agenda goed in het streven naar solidariteit.
Verder ben ik van mening dat een stelsel dat niet solide, niet eenvoudig en
fraudegevoelig is, in ieder geval niet solidair kan zijn. Niet solide
impliceert dat rekeningen naar de toekomst worden verschoven. Niet
eenvoudig betekent dat alleen ingewijden de weg kunnen vinden in het
belastingstelsel (en daardoor minder afdragen). En niet fraudegevoelig
betekent dat goedwillende belastingbetalers de rekening betalen van
fraude. In dat opzicht passen de uitgangspunten van de Fiscale agenda
dus ook prima bij een streven naar solidariteit. Wat betreft de milieuvriendelijkheid van het belastingstelsel ben ik van mening dat het stelsel daar
al in voldoende mate aan bijdraagt.
Om die reden is het niet nodig om een onderzoek te laten doen naar de
effecten van een verdergaande fiscale vergroening, zoals gevraagd door
de leden van de fracties van D66 en GroenLinks. In de afgelopen jaren is
er ook al voldoende onderzoek geweest. Bovendien kent het Nederlandse
belastingstel al een grote mate van vergroening en komt de Studiecommissie belastingstelsel tot de conclusie dat verdere unilaterale
vergroening weinig effectief is. Nederland kan het beste inzetten op
internationaal gecoördineerde vergroening.

1
Kamerstukken II 2010/11, 32 504, nr. 32,
blz. 5.

De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af of ook belastingontwijking aangepakt gaat worden en wat de reikwijdte is van het begrip
fraudebestendigheid. Het verschil tussen belastingontduiking en
belastingontwijking is dat het eerste illegaal is en het tweede niet.
Belastingontwijking kan vanuit een maatschappelijk perspectief
ongewenst zijn, maar is juridisch toegestaan en dus geen fraude. Het
opleggen van sancties wegens belastingontwijking is daarom niet
mogelijk. Belastingontwijking heeft niettemin, evenals belastingontduiking, mijn aandacht. Belastingontwijking is naar mijn mening het beste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

74

aan te pakken door een zo eenvoudig mogelijk stelsel te creëren en
gewenste aanpassingen steeds grondig te beoordelen op mogelijkheden
van ontwijking. Verder zal in de praktijk steeds de vinger aan de pols
moeten worden gehouden om snel signalen te kunnen oppakken als
belastingplichtigen op een ongewenste wijze de belasting kunnen
ontwijken. Een fraudebestendig stelsel kent niet alleen een harde aanpak
van de fraudeurs, maar ook meer controle aan de poort. Maar waar
fraudebestendigheid echt begint, is in de kern het belastingstelsel zelf. De
mogelijkheden en verleidingen om belasting te ontduiken moeten zo klein
mogelijk zijn. Daarom streef ik naar robuuste en eenvoudige wetgeving
die fraudeurs weinig kansen biedt.
De Fiscale agenda kent drie leidende uitgangspunten: eenvoud, soliditeit
en fraudebestendigheid. Ik ben dan ook voornemens deze drie uitgangspunten tot speerpunt van mijn beleid te maken gedurende mijn ambtsperiode als staatssecretaris van Financiën. Bij nieuwe beleidsvoornemens
zullen deze uitgangspunten nadrukkelijk worden meegewogen en een
belangrijke toetssteen zijn om een maatregel al dan niet voor te stellen.
Uiteraard, en dit in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks, spelen naast deze drie leidende uitgangspunten ook andere
elementen een rol bij toekomstige fiscale beleidsvorming. Zo spreekt het
voor zich dat toekomstig fiscaal beleid een bijdrage moet leveren aan het
op orde brengen en houden van de rijksbegroting, moet passen binnen de
Nederlandse rechtsorde en de internationale verplichtingen die Nederland
op zich heeft genomen dient te (blijven) eerbiedigen. Ook mag het fiscale
instrumentarium niet op gespannen voet staan met de gevoelens van
rechtvaardigheid die leven in de maatschappij. Daarnaast wegen
transparantie, uitvoerbaarheid, controleerbaarheid en handhaafbaarheid
mee. Bovendien speelt ook de solidariteit van het stelsel een rol, al zal niet
iedere politieke partij daarbij dezelfde invulling voor ogen hebben, zoals ik
al op een eerdere vraag van de leden van de fractie van GroenLinks heb
geantwoord. Zonder iets af te willen doen aan de hiervoor genoemde
elementen, springen de uitgangspunten eenvoud, soliditeit en fraudebestendigheid er voor mij echter uit. Naar mijn mening is ten aanzien van
vereenvoudiging alsmede het meer solide en fraudebestendiger maken
van het Nederlandse belastingstelsel de grootste winst te behalen. Het
gaat dan om maatregelen die moeten leiden tot minder instrumentalisme,
het tegengaan van de uitholling van de belastinggrondslag en een verdere
versterking van de belastingmoraal.
De leden van de fractie van GroenLinks merken terecht op dat in de
Fiscale agenda geen voorstellen zijn opgenomen ter zake van de
autogerelateerde belastingen. Ik heb er voor gekozen om de autogerelateerde belastingen op te nemen in de in het Belastingplan 2011 toegezegde autobrief die ik begin juni 2011 aan uw kamer zal doen toekomen.
In die brief zal onder meer worden ingegaan op de stimulering van (zeer)
zuinige auto’s, de fiscale behandeling van gasvormige brandstoffen zoals
LPG en de variabilisering van de autolasten. De rode diesel regeling,
waarvan vooral gebruik wordt gemaakt in de landbouw, bouw en
industrie, heb ik ook niet meegenomen in de Fiscale agenda. Ik ben
derhalve niet voornemens met een voorstel te komen om deze regeling in
deze kabinetsperiode af te schaffen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de verhouding tussen
de Fiscale agenda en de voorstellen van de Heroverweging toeslagen. Zij
vragen zich met name af waarom de heroverweging met betrekking tot
het afschaffen van de zorgtoeslag niet in de Fiscale agenda ter sprake
komt en of de Tweede Kamer hierover nog voorstellen kan verwachten. In
paragraaf 7.4 van de Fiscale agenda heb ik aangegeven dat het kabinet in
het kader van het fraudebestendiger maken van toeslagen en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

75

voorkomen van oneigenlijk gebruik, gaat kijken naar een aantal meer
ingrijpende voorstellen uit de rapporten van het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek Vereenvoudiging Toeslagen en de Heroverweging
toeslagen. Voor dat doel is inmiddels een interdepartementale werkgroep
geformeerd die – onder meer – met deze voorstellen aan de slag gaat.
Voor zover het gaat om de meer ingrijpende voorstellen met betrekking
tot de zorgtoeslag is het overigens zo dat deze toeslag onder de beleidsverantwoordelijkheid valt van de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Ik kan daar in de Fiscale agenda niet op vooruitlopen en moet de
bevindingen van de interdepartementale werkgroep afwachten. De Kamer
zal hier te zijner tijd uiteraard over worden geïnformeerd.
De leden van GroenLinks vragen of ik de kosten en baten kan aangeven
van de vereenvoudigingsvoorstellen in de Fiscale agenda ten opzichte van
de alternatieven, De Fiscale agenda bevat geen concrete lijst van
maatregelen, zodat hiervan ook niet expliciet de kosten en baten van
vereenvoudiging kunnen worden aangegeven. Het motto is eenvoud,
soliditeit en fraudebestendigheid. Per onderdeel van de Fiscale agenda
zullen deze eigenschappen in verschillende mate aanwezig zijn, zodat ook
wat dat betreft niet alleen gesproken kan worden van de kosten en baten
van vereenvoudiging. In kwalitatieve zin kan in het algemeen gesteld
worden dat de kosten van meer eenvoud het verlies van de mogelijkheid
betreft om heel precies te sturen op bepaalde doelgroepen of bepaalde
keuzes. Met andere woorden, meer eenvoud beperkt de mate van
instrumentalisme. De baten van meer eenvoud zijn vooral gelegen in
winst aan economische efficiëntie, transparantie, goedkopere uitvoering,
minder administratieve lasten en gemakkelijkere handhaving.
De leden van de fractie van de SGP geven aan dat zij het eens zijn met het
kabinet dat grondslagverbreding kan leiden tot vereenvoudiging van het
belastingstelsel. Zij vragen daarbij wel aandacht voor de inkomensondersteunende functie van grondslagversmallers. Zo vragen deze leden of met
het bezien van mogelijkheden om de kindregelingen te vereenvoudigen
en meer te richten op de stimulering van arbeidsparticipatie de inkomensondersteunende functie van veel van deze regelingen niet wordt miskend.
Bij het bezien van mogelijkheden voor vereenvoudiging door grondslagverbreding zal uiteraard aandacht zijn voor inkomensgevolgen voor
verschillende groepen alsmede voor de mate waarin (meer) werken
lonend is. Dit geldt ook voor het voorbeeld van de kindregelingen dat
door de leden wordt geschetst. De inkomensgevolgen zijn ook in de
Fiscale agenda al genoemd als één van de aandachtspunten bij grondslagverbreding in zijn algemeenheid.
De leden van de fracties van de PvdA, de SP, D66 en GroenLinks vragen
naar de hypotheekrenteaftrek. Hierbij wordt (overmatige) schuldfinanciering genoemd, het meer solide maken van de belastingmix door het
verschuiven van de belasting op winst en inkomen naar die op
consumptie en onroerend goed, de rol van de hypotheekrenteaftrek bij de
progressie in de inkomstenbelasting en het inperken van aftrekposten.
Een aantal leden vraagt daarbij de adviezen van de OESO en het IMF te
betrekken.
De visie van de oppositie op de hypotheekrenteaftrek is bekend. De visie
van het kabinet is ook bekend. De woningmarkt heeft behoefte aan rust,
niet aan een herhaalde discussie over de argumenten voor en tegen de
hypotheekrenteaftrek. De Fiscale agenda bevat dus geen voorstellen
inzake de fiscale behandeling van de eigen woning. De minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal uw Kamer namens het
kabinet een Woonvisie sturen. Wat betreft de door het IMF en andere
instellingen geconstateerde risico’s van de hoge hypotheekschulden in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

76

Nederland heeft de minister van Financiën u recent geïnformeerd. Per
1 augustus gelden nieuwe normen voor de hypotheekverstrekking,
waarmee de hoogste risico’s worden weggenomen. Dat is belangrijk voor
de consument en voor de financiële stabiliteit.
Voor de stelling van de leden van de SP-fractie dat de aftrek van
hypotheekrente zou leiden tot het wegvallen van de betaling van
inkomstenbelasting of de progressie ondergraaft, vind ik in zijn
algemeenheid geen grond. Ik roep de discussie van vorig jaar mei in
herinnering, naar aanleiding van een persbericht van het CBS over de
verdeling van het voordeel van hypotheekrenteaftrek over de inkomensdecielen. In reactie op dit persbericht heeft de minister van Financiën
aangegeven dat ook de opbrengst van de inkomstenbelasting en premies
volksverzekeringen vooral afkomstig is van de twee hoogste decielen: het
10e deciel betaalt 49% van het totaal daarvan, het 9e deciel 19%. Samen
dus 68% van de totale opbrengst van de inkomstenbelasting en premies
volksverzekeringen1. Dit gaat om een bedrag van circa € 50 miljard.
Daarnaast moet als gesproken wordt over de uitgaven van de hypotheekrenteaftrek ook de opbrengst van het eigenwoningforfait in ogenschouw
genomen worden. In de hoogste decielen is ook de bijtelling in verband
met het eigenwoningforfait hoger dan in de lagere decielen. Verder is het
zo dat het budgettair beslag van de hypotheekrenteaftrek als percentage
van het BBP stabiliseert en niet verder oploopt.
Belastingmix
De leden van de fractie van de VVD, de PvdA, de PVV, het CDA, de SP, D66,
GroenLinks, de SGP en de Partij voor de Dieren hebben allen vragen
gesteld over het onderdeel «Belastingmix» in de Fiscale agenda. In mijn
beantwoording ga ik achtereenvolgens in op de BTW, de kleine ondernemersregeling in de BTW, de grondslagverbreding (in het bijzonder in de
inkomstenbelasting) en de milieubelastingen.
Alvorens ik toekom aan de beantwoording van de vragen in het kader van
het onderdeel «Belastingmix», stel ik vast dat door meerdere fracties is
gevraagd naar de effecten van mogelijke maatregelen die in de Fiscale
agenda worden aangestipt. Vanwege het karakter van de Fiscale agenda,
een discussiestuk, wil ik met uw Kamer een open debat over de grote
lijnen voeren. Het inzichtelijk maken van (kwantitatieve) effecten van
mogelijke maatregelen waarvoor wellicht nooit een concreet voorstel zal
komen, lijkt mij dan ook prematuur. Indien tijdens dat debat met uw
Kamer echter blijkt dat uw Kamer aanleiding ziet tot het uitwerken van een
potentieel pakket, dan ben ik uiteraard bereid om op dat moment goed te
kijken naar de mogelijk (kwantitatieve) effecten van dat pakket. Als
vanzelfsprekend zal ik dat vervolgens met uw Kamer delen zodat die
effecten bij het eventuele vervolgdebat kunnen worden betrokken. In de
bijlage bij deze beantwoording is wel een aantal budgettaire effecten die
in de beantwoording aan de orde is geweest in een tabel samengevat.
BTW

1
Zie rapport Studiecommissie belastingstelsel, blz. 37.

Ik ben verheugd dat de leden van de fractie van de VVD positief staan
tegenover een verschuiving van directe naar indirecte belastingen. Zij
wijzen in dit kader op de Nederlandse tarieven voor de inkomstenbelasting die ook internationaal gezien hoog zijn. Deze hoge belasting op
arbeid vinden de leden van de fractie van de VVD onrechtvaardig,
economisch inefficiënt en onwenselijk. Zij vragen bij het in kaart brengen
van de inkomenseffecten van een herziening van de inkomstenbelasting,
specifiek aandacht voor de gevolgen voor eenpersoonshuishoudens. In de
Fiscale agenda zijn nog geen concrete voorstellen opgenomen waarin de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

77

verschuiving met maatregelen is ingevuld. Ik treed daar graag over in
discussie met de Kamer. Uiteraard zal bij de nadere vormgeving gedetailleerde informatie worden gegeven over de koopkracht van de gebruikelijke categorieën, waaronder ook de eenpersoonshuishoudens.
De leden van de fractie van de VVD vragen een inschatting van de mate
waarin in het verleden de voordelen van een verlaagd BTW-tarief zijn
doorgegeven aan consumenten. In een concurrerende markt mag worden
verwacht dat een verlaging van de BTW op lange termijn volledig wordt
doorberekend aan de consument. Het CPB heeft in 2003 onderzoek
uitgevoerd naar de effecten van de BTW-verlaging op arbeidsintensieve
diensten op de werkgelegenheid, waarbij ook de vraag in hoeverre het
BTW-voordeel doorberekend werd aan consumenten aan de orde was.
Het CPB heeft destijds geconcludeerd dat er op langere termijn sprake
moet zijn van volledige doorberekening van de BTW-verlaging. De reden
hiervoor is dat prijsconcurrentie de winstmarges op lange termijn weer
terugbrengt naar het evenwichtsniveau. Consumenten krijgen na verloop
van tijd namelijk meer informatie over de mate waarin verschillende
aanbieders een BTW-verlaging doorberekenen en zij zullen dan alternatieve aanbieders uitproberen. Vervolgens stapt de consument over naar
de aanbieder met de meest aantrekkelijke prijs-kwaliteitverhouding.
Aanbieders op hun beurt ervaren als gevolg van dit proces een wijziging
in de afzet en zullen de BTW-verlaging geleidelijk doorgeven aan
consumenten. De mate waarin het voordeel van het verlaagde BTW-tarief
op korte termijn al wordt doorgegeven aan consumenten hangt af van de
marktomstandigheden op de verschillende markten waarop goederen en
diensten die belast zijn met het verlaagde BTW-tarief worden aangeboden. Meer en scherpere concurrentie en een transparante prijsstelling
zal er toe leiden dat verlaagde BTW-tarieven sneller worden doorgegeven
aan de consument. Uit een eerdere monitor van Research voor beleid
over de effecten van de BTW-verlaging op arbeidsintensieve diensten
blijkt het voorgaande minder duidelijk. Derhalve ontbreekt een actueel
beeld, waardoor het naar mijn inzicht niet mogelijk is een eensluidend
antwoord te geven op de vraag van deze leden.
Overigens is voor een politiek oordeel over het effect van een verlaag
BTW-tarief relevant dat het niet altijd het (enige) doel van een
BTW-verlaging is geweest om het fiscale voordeel volledig bij de
consument te laten neerslaan. Het BTW-tarief op arbeidsintensieve
diensten had bijvoorbeeld niet alleen als doelstelling het verlagen van de
prijzen waarmee de werkgelegenheid gestimuleerd zou worden, maar ook
het bieden van de mogelijkheid aan ondernemers om investeringen te
doen waarmee een kwaliteitsverbetering in de markt gepaard zou gaan.
Dat laatste betekent dat niet het gehele voordeel direct in de consumentenprijs zichtbaar was.
Verder vragen de leden van de fractie van de VVD naar de budgettaire
derving wanneer een klein mandje met eerste levensbehoeften wordt
uitgezonderd van verhoging van het lage BTW-tarief. Wanneer alleen
voedingsmiddelen (exclusief horeca) uitgezonderd worden van verhoging
van het BTW-tarief, dan levert verhoging van het verlaagde BTW-tarief
naar 8% circa € 0,6 miljard minder op. Ten opzichte van uniformering van
het BTW-tarief op 19% wordt in dat geval € 3,8 miljard minder opgehaald.
Wanneer de uitzondering voor voedingsmiddelen en medicijnen geldt,
dan is de opbrengst van verhoging van het verlaagde BTW-tarief tot 8%
circa € 0,7 miljard lager. Bij uniformering van het BTW-tarief op 19%
waarbij voedingsmiddelen en medicijnen zijn uitgezonderd is de
budgettaire opbrengst als gevolg van de uitzondering circa € 4,6 miljard
lager dan bij uniformering zonder uitzonderingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

78

De leden van de fractie van de PvdA vinden de gedachte om belastingen
op consumptie te verhogen en die op arbeid te verlagen interessant, maar
geven aan behoefte te hebben aan nadere doorrekening van de inkomenseffecten van de uitruil tussen BTW en belastingen op arbeid. Ik wil
benadrukken dat de inkomenseffecten van een dergelijke verschuiving
sterk afhangen van de wijze waarop de opbrengst die behaald wordt aan
de zijde van de BTW teruggesluisd wordt in de inkomstenbelasting.
Daarbij kan gekozen worden voor een terugsluis waarmee inkomens- en
koopkrachteffecten zoveel mogelijk gemitigeerd worden, maar ook een
pakket met sterkere werkgelegenheidseffecten is mogelijk.
Daarnaast constateren de leden van de fractie van de PvdA dat uit de
studie «Profijt van de overheid» van het SCP uit 2003 blijkt dat belastingen
op consumptie fors degressief werken en dat heffingen op inkomen en
winst juist voor progressieve drukverdeling zorgen. Deze leden vragen of
het juist is dat het SCP later dit jaar met een nieuwe studie komt en of
vooruitgelopen kan worden op de uitkomsten van dit onderzoek. Het SCP
publiceert in juli van dit jaar een nieuwe studie waarin cijfers over het jaar
2007 zijn gebruikt. Aangezien dit onderzoek nog niet gepubliceerd is door
het SCP, kan er niet op de resultaten vooruitgelopen worden.
De leden van de fractie van de PVV kunnen niet plaatsen op welke
gronden het algemene BTW-tarief verhoogd zou moeten worden als
gekozen wordt om het verlaagde BTW-tarief te beperken tot voedingsmiddelen en voor overige goederen en diensten het verlaagde BTW-tarief te
laten vervallen. Zij constateren dat er juist een meeropbrengst wordt
gerealiseerd als het verlaagde BTW-tarief beperkt wordt tot alleen
voedingsmiddelen. Deze laatste constatering is juist. Het laten vervallen
van het verlaagde BTW-tarief voor alle goederen en diensten met
uitzondering van voedingsmiddelen levert de schatkist circa 5,4 miljard
euro op. Het laten vervallen van het verlaagde BTW-tarief voor alle
goederen en diensten zonder uitzonderingen – leidt tot een opbrengst van
9,2 miljard euro. Wanneer het verlaagde BTW-tarief van 6% voor
voedingsmiddelen wenselijk blijft en tegelijkertijd een extra opbrengst van
9,2 miljard euro gewenst is, dan geeft de Fiscale agenda aan dat dit ook
bereikt kan worden door het algemene BTW-tarief dusdanig te verhogen
dat daarmee de totale opbrengst op 9,2 miljard uitkomt en daarmee gelijk
is aan de opbrengst van een uniform BTW-tarief op het huidige algemene
19%-tarief zonder uitzonderingen.
De leden van de fractie van het CDA vragen of ik vóór publicatie van de
Fiscale agenda onderzoek heb gedaan naar grenseffecten bij uniformering
van het BTW-tarief en of ik onderzoek nodig acht. Ik heb vóór publicatie
van de Fiscale agenda geen onderzoek gedaan naar grenseffecten. In de
Fiscale agenda wordt erkend dat er ongewenste grenseffecten mogelijk
zijn bij uniformering van het BTW-tarief. Een uniform BTW-tarief is dan
ook alleen een realistische optie indien dit in een lange termijn perspectief
wordt geplaatst. In de Fiscale agenda is aangegeven dat verder onderzoek
naar grenseffecten dan ook nodig is, indien de Kamer een verschuiving
van belasting op arbeid naar consumptie een aantrekkelijke gedachte
vindt1.

1
Fiscale agenda, blz. 10 (Kamerstukken II
2010/11, 32 740, nr. 1 (Herdruk)).
2
Copenhagen Economics, Study on VAT
applied to goods and services in the Member
States of the European Union, 2007.

De leden van de fractie van het CDA vragen welke onderzoeken naar
grenseffecten gedurende de afgelopen vijf jaar in Nederland zijn gedaan.
Er zijn mij met betrekking tot de BTW geen onderzoeken naar grenseffecten bekend die specifiek aandacht besteden aan de Nederlandse
situatie. Wel zijn er verschillende buitenlandse onderzoeken naar
grenseffecten en cross border shopping uitgevoerd. Zo heeft Copenhagen
Economics2 onderzoek uitgevoerd naar de toename van cross border
shopping vanuit Denemarken in Duitsland als gevolg van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

79

BTW-verhogingen in Denemarken. Hoewel de onderzoekers concludeerden dat cross border shopping slechts in beperkte mate toenam, zijn
de resultaten uit dit onderzoek niet te generaliseren naar de Nederlandse
situatie. De reden hiervoor is dat de grensgebieden in Nederland sterk
verschillen van de regio rond de Deens-Duitse grens.
De leden van de fractie van de SP vragen of een verhoging van de
omzetbelasting en een verlaging van de lasten op arbeid degressief
uitpakt en of dit effect in een puntenwolk of tabel kan worden weergegeven voor de verschillende in de Fiscale agenda genoemde scenario’s.
De leden van de fractie van GroenLinks doen de suggestie om een
eventueel terugsluispakket vooral te richten op de eerste schijf om lage
inkomens te compenseren.
Om deze vragen te beantwoorden is het handig om onderscheid te maken
tussen de effecten van een verhoging van de omzetbelasting enerzijds en
de effecten van het terugsluispakket anderzijds. Voor de in de Fiscale
agenda genoemde verhogingen van de omzetbelasting geldt dat alle
voorbeeldhuishoudens in vrijwel gelijke mate worden geraakt. Dit blijkt uit
de grafiek die is opgenomen in paragraaf 3.1.3 van de Fiscale agenda over
de verdeling van de uitgaven aan voeding naar inkomensdecielen. Ook
het CPB merkt op in het CEP 2011 dat de nivellerende werking van het
verlaagde tarief beperkt is; hogere inkomensgroepen kopen immers
duurdere variëteiten voedsel en gaan bijvoorbeeld vaker uit eten. Op
individueel niveau kunnen de effecten uiteraard wel verschillen als gevolg
van verschillen in consumptiepatronen. Of de schuif per saldo nivellerend
of denivellerend uitpakt, hangt dan vrijwel volledig af van de vormgeving
van het terugsluispakket. Hiervoor bevat de Fiscale agenda geen
uitgewerkte voorstellen. Het is mogelijk om met de terugsluis de
werkgelegenheid te bevorderen. In dat geval is de kans op een degressief
beeld groter omdat werkenden of mensen die gaan werken meer
profiteren. Het is echter ook mogelijk om een terugsluispakket samen te
stellen dat de inkomenseffecten van een hogere omzetbelasting zo veel
mogelijk repareert, zodat de inkomenseffecten van deze schuif per saldo
zo beperkt mogelijk zijn. Daar zou een ook grotere verlaging van het tarief
van de eerste schijf in de inkomstenbelasting bij kunnen passen. Het
pakket zal dan nog wel leiden tot vereenvoudiging en minder economische verstoring, maar niet of nauwelijks tot positieve arbeidsmarkteffecten.
De leden van de fractie van de SP vragen of het kabinet naar een uniform
BTW tarief wil. Deze leden willen weten of een koopkrachtachteruitgang
voor mensen met een laag inkomen de prijs voor vereenvoudiging is.
Het kabinet betoogt in de Fiscale agenda dat het een schuif voorstaat van
directe belastingen naar indirecte belastingen. Deze schuif past in de
aanbevelingen van de OESO, de EU en het IMF. In de Fiscale agenda
wordt die schuif gefinancierd door het aandeel BTW in de mix groter te
maken. Er zijn verschillende mogelijkheden om dat te doen. Het kabinet
spreekt over een eerste betekenisvolle stap waarbij het verlaagde
BTW-tarief met 2%-punt wordt verhoogd. Op de langere termijn denkt het
kabinet aan uniformering van het BTW tarief. Er zijn voldoende redenen
die pleiten voor een dergelijke uniformering. Het kabinet sluit in de Fiscale
agenda echter niet de ogen voor de mogelijke grenseffecten, de effecten
op de inflatie en de inkomenseffecten. Deze redenen hebben er toe
bijgedragen dat het kabinet de uniformering van het BTW tarief, gemotiveerd vanuit de economische theorie en met het oog op de reductie van
de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en de vermindering van
de uitvoeringskosten voor de Belastingdienst, als lange termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

80

perspectief markeert. Het kabinet wil over de eerste betekenisvolle stap en
het lange termijn perspectief een open debat aangaan met uw Kamer.
In de Fiscale agenda is daarbij de kanttekening gemaakt dat van uniformering van het BTW tarief (of een alternatieve BTW tariefmaatregel)
alleen sprake kan zijn als daarvoor draagvlak bestaat in de beide Kamers
der Staten-Generaal. Na dat debat worden de vervolgstappen, waaronder
de mogelijke terugsluis, bezien. Zolang de vormgeving van de terugsluis
niet aan de orde is, acht ik de stelling van deze leden dat dit kabinet een
koopkrachtachteruitgang voor mensen met een laag inkomen als prijs
voor vereenvoudiging ziet, erg prematuur. Indien het debat met beide
Kamers der Staten-Generaal aanleiding geeft tot (stappen in de richting
van) uniformering van het BTW tarief, is het ontegenzeglijk zo dat bij de
terugsluis van de extra BTW opbrengsten een afweging moet worden
gemaakt tussen enerzijds zo veel mogelijk behoud van de koopkracht en
anderzijds het streven naar positieve arbeidsmarkteffecten. Desalniettemin kan ik deze leden en de leden van de fractie van de SGP, die anders
dan de leden van de fractie van de SP onder voorwaarden de vergroting
van het aandeel BTW in de belastingmix kunnen steunen, verzekeren dat
bij de vormgeving van de terugsluis de koopkrachteffecten van burgers,
zeker als het gaat om kwetsbare groepen, mijn nadrukkelijke aandacht
hebben.
De leden van de fractie van de SP willen voorts weten of bij de vaststelling
in de Fiscale agenda dat een uniform tarief relatief niet meer ongunstig is
voor lage inkomens omdat alle inkomens ongeveer hetzelfde percentage
aan voedsel besteden de prijs van de voeding en de kwantiteit van het
voedsel is meegenomen. Deze leden stellen dat verschillende inkomensgroepen verschillende soorten voeding nuttigen. In de Fiscale agenda is
aan de hand van CBS cijfers per inkomensdeciel aangegeven welk deel
van het inkomen aan voedingsmiddelen wordt besteed. Het betreft hier
een percentage van de totale bestedingen per huishouden. CBS maakt
hierbij geen onderscheid naar de prijs van de voeding en de kwaliteit van
de voeding. Uit deze cijfers valt enkel te concluderen dat, gegeven de
totale bestedingen, in ieder inkomensdeciel een vergelijkbaar percentage
aan voedingsmiddelen wordt besteed. Op grond daarvan kan gesteld
worden dat een verhoging van het BTW-tarief op voedingsmiddelen – de
grootste categorie waarop het verlaagde BTW-tarief van toepassing is –
voor lage inkomens relatief even nadelig is als voor hoge inkomens.
In de situatie dat uitsluitend voedingsmiddelen onder het verlaagde
BTW-tarief blijven, vragen de leden van de fractie van de SP of bij de
categorie voedingsmiddelen discussie zal ontstaan over de kwalificatie
van dienst of goed. Het is juist dat er een onderscheid zal ontstaan tussen
voedingsmiddelen en horecadiensten. Dit zal afbakeningsdiscussies tot
gevolg hebben. Desondanks is dat echter geen reden om deze optie niet
in de overwegingen te betrekken.
Verder vragen zij of het Europeesrechtelijk mogelijk is om uitsluitend voor
voeding het verlaagde BTW-tarief te laten gelden. Dit is op basis van de
BTW-Richtlijn inderdaad mogelijk, aangezien de lijst met categorieën
waarop het verlaagde BTW-tarief toegepast mag worden facultatief is. Tot
slot vragen de leden van de fractie van de SP om een overzicht van
redenen voor de toepassing van het verlaagde BTW-tarief op elke
categorie van goederen en diensten. De motieven die ten grondslag
liggen aan het lager belasten van goederen en diensten door middel van
het verlaagde BTW-tarief zijn uiteenlopend van aard. Ook binnen één
categorie kunnen reeds verscheidene motieven een rol spelen. Afhankelijk
van de categorie gaat het vooral om het ontzien van de uitgaven aan
eerste of noodzakelijke levensbehoeften, een vermindering van de
belastingdruk voor uitgaven die betrekking hebben op menselijk leed,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

81

prestaties op sociaal en cultureel terrein, in verband met de landbouwregeling, belangen uit een oogpunt van toerisme, stimulering van de vraag
naar bepaalde goederen en diensten, het voorkomen van cumulatie van
belasting, overwegingen van administratief-technische aard, werkgelegenheid en milieuoverwegingen.
De leden van de fractie van D66 vragen om een overzicht van de
BTW-tarieven in andere Europese landen. In de onderstaande tabel 2
wordt dit overzicht gegeven.
Tabel 2: Lijst van BTW-tarieven toegepast in de verschillende lidstaten van de EU
Lidstaat

België
Bulgarije
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Estland
Finland
Frankrijk
Griekenland
Hongarije
Ierland
Italië
Letland
Litouwen
Luxemburg
Malta
Nederland
Oostenrijk
Polen
Portugal
Roemenië
Slowakije
Slovenië
Spanje
Tsjechië
Zweden
Verenigd Koninkrijk

Zeer verlaagd
tarief1

Verlaagd
tarief

Algemeen
tarief

Parkeertarief2

–
–
–
–
–
–
–
2,1
–
–
4,8
4
–
–
3
–
–
–
–
–
–
–
–
4
–
–
–

6/12
7
5/8
–
7
9
9/13
5,5
6,5/13
5/18
13,5
10
12
5/9
6/12
5
6
10
5/8
6/13
5/9
10
8,5
8
10
6/12
5

21
20
15
25
19
20
23
19,6
23
25
21
20
22
21
15
18
19
20
23
23
24
20
20
18
20
25
20

12
–
–
–
–
–
–
–
–
–
13,5
–
–
–
12
–
–
12
–
13
–
–
–
–
–
–
–

1

Artikel 110 van de BTW-Richtlijn geeft lidstaten, die op 1 januari 1991 vrijstellingen met recht
op aftrek van voorbelasting verleenden of verlaagde tarieven toepasten die onder het vastgestelde minimum liggen, toestemming om deze te blijven toepassen.
2
Het «parkeertarief» wordt toegepast op goederen en diensten die niet in de relevantie bijlage
van de BTW-Richtlijn zijn opgenomen en waarop bepaalde lidstaten reeds verlaagde, zeer
verlaagde of nultarieven hanteerden voor 1 januari 1991 (dit betreft dus een derogatie bij de
aanname van Richtlijn 92/77/EEG). De betreffende lidstaten kregen toestemming om dit
verlaagde tarief voort te zetten in plaats van het standaardtarief.

De leden van de fractie van GroenLinks geven aan dat de verschuiving
van belasting op arbeid naar belasting op consumptie in principe toe is te
juichen. Bij de verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op
consumptie stellen deze leden echter nog een aantal vragen. Deze vragen
gaan met name over de uiteenlopende effecten van verschillende
manieren waarop verschuiving in de belastingmix vorm gegeven kan
worden. Ik wil graag benadrukken dat de in de Fiscale agenda geschetste
richtingen voor verschuiving in de belastingmix door verhoging van de
BTW vooral bedoeld zijn om het standpunt van verschillende partijen in
uw Kamer ten aanzien van deze verschuiving te verkennen. In dat opzicht
is het goed te vernemen dat de leden van de fractie van GroenLinks in
principe positief staan tegenover een dergelijke verschuiving, waarbij
deze leden wel aangeven dat zij de verschuiving enigszins anders vorm
zouden geven. Ook de leden van de fractie van D66 ondersteunen het
principe om de lasten op arbeid te verlagen. Deze leden constateren dat in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

82

de Fiscale agenda voorgesteld wordt om het verlaagde BTW-tarief te
verhogen en vragen waarom niet gekozen is om het algemene BTW-tarief
gelijktijdig te verlagen.
Aan de in de Fiscale agenda voorgestelde varianten met betrekking tot het
wijzigen van de belastingmix ligt een aantal redenen ten grondslag.
Allereerst blijkt uit onderzoek van onder andere de OESO dat belastingen
op arbeid meer verstorend zijn dan belastingen op consumptie.
Verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op consumptie zorgt
er dus voor dat het fiscale stelsel minder verstorend wordt. Verder is het
zo dat de BTW een belastingsoort is die zorgt voor een solide stroom aan
belastingopbrengst. Vergroting van het aandeel BTW in de totale
belastingmix maakt het fiscale stelsel meer solide. Het vergroten van de
soliditeit is een belangrijk criterium, waaraan ik wijzigingen in het fiscale
stelsel wil toetsen. De vergroting van het aandeel BTW zou onder andere
kunnen worden vormgegeven door het uniformeren van het BTW-tarief.
Die uniformering van het BTW-tarief maakt het stelsel ook neutraler en
beter uitlegbaar. Het onderscheid tussen goederen en diensten die wel of
niet onder het verlaagde tarief vallen, is niet altijd begrijpelijk en werkt
verstorend in de keuzes die consumenten maken. Een uniform tarief zal de
eenvoud van het fiscale stelsel ten goede komen. Ondernemers en
Belastingdienst hoeven zich niet meer te buigen over de vraag onder welk
tarief een bepaalde dienst of goed valt. Dit betekent dat de uitvoeringskosten kunnen verminderen. Ook de administratieve lasten voor ondernemers nemen af, onder andere door het wegvallen van de plicht om het
tarief op de factuur te vermelden.
Vanwege bovenstaande voordelen wordt in de Fiscale agenda de
uniformering van het BTW-tarief als mogelijke lange termijn optie
genoemd. Om een schuif in de belastingmix van belasting op arbeid naar
belasting op consumptie te bereiken, dient die eventuele uniformering
van de BTW te leiden tot extra BTW-ontvangsten. Door bij uniformering
aan te sluiten bij het bekende algemene tarief van 19% wordt een extra
opbrengst bereikt van 9,2 miljard euro, waarmee onder andere de tarieven
van de inkomstenbelasting kunnen worden verlaagd. Een andere reden
om te uniformeren op 19% is dat bij uniformering op een lager percentage
er een grote kans bestaat dat consumenten de verlaging van het
algemene tarief niet zo ervaren terwijl de verhoging van het lage tarief
direct wordt gezien.
Uniformering van het BTW-tarief kent uiteraard niet alleen voordelen. In
de Fiscale agenda noem ik als aandachtspunt de grenseffecten die als
gevolg van het verschil in BTW-tarief ten opzichte van België en Duitsland
kunnen optreden. Ik onderschrijf de noodzaak van het uitvoeren van
onderzoek naar de mate waarin dergelijke grenseffecten zich manifesteren
op het moment dat de BTW verhoogd wordt. Wel wil ik nogmaals
benadrukken dat de Fiscale agenda slechts bedoeld is om met uw Kamer
op hoofdlijnen van gedachte te wisselen over verhoging van de BTW
onder gelijktijdige verlaging van de lasten op arbeid. Ik begrijp de wens
van de leden van de fractie van GroenLinks om nader inzicht te krijgen in
een breed scala aan effecten die met verhoging van de BTW gepaard
kunnen gaan. In dit stadium acht ik het nog te vroeg om dergelijke
effecten te onderzoeken en te rapporteren. Temeer omdat de concrete
invulling van de verschuiving van belasting op arbeid naar BTW niet
bekend is en de effecten van een pakket integraal beoordeeld moeten
worden. Deze Fiscale agenda is dus vooral bedoeld om een kader te
schetsen, waarbinnen verdere discussie met de Kamer kan plaatsvinden.
De leden van de fractie van D66 vragen wat het BTW-tarief wordt indien
gekozen wordt voor een budgettair neutrale uniformering. Een budget-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

83

neutraal uniform BTW-tarief is 15,26%1. Indien het uniforme tarief
vervolgens met 1%-punt wordt verhoogd dan levert dit circa 2,8 miljard
extra op.
De leden van de fractie van D66 vragen of ik nader kan toelichten dat een
verhoging van het laagste BTW-tarief niet relatief ongunstig is voor de
laagste inkomens. In het rapport van de Studiecommissie belastingstelsel
is een essay van zowel Cnossen2 opgenomen, waarin wordt toegelicht dat
het bestedingspatroon van lage inkomens voor wat betreft producten en
diensten die onder het verlaagde tarief vallen, niet afwijkt van dat van
hogere inkomens. Ook het CPB heeft aangegeven dat het niet zo is dat
lage inkomens naar verhouding meer uitgegeven aan producten en
diensten die onder het verlaagde tarief vallen dan hoge inkomens. Het is
dus niet zo dat verhoging van het lage BTW-tarief relatief ongunstig is
voor de laagste inkomens. Dit wordt nog eens onderstreept door de
bestedingen aan voedsel. In de loop der jaren is het aandeel van voeding
in de totale bestedingen steeds gelijkmatiger verdeeld over de verschillende inkomensdecielen3. Oftewel, de verschillende inkomensgroepen
besteden een relatief gelijk deel van het totale inkomen aan voeding.
Indien het lage BTW-tarief verhoogd wordt, gaan alle inkomensgroepen er
dus relatief in gelijke mate op achteruit. Een grafiek waarin het 1e en 2e
inkomensdeciel worden weergegeven kan ik niet publiceren. De reden
hiervoor is dat het CBS hierover geen cijfers publiceert omdat cijfers over
de eerste twee decielen niet voldoende betrouwbaar zijn4.
Kleine ondernemersregeling in de BTW

1
Rapport Studiecommissie belastingstelsel,
blz. 107 en CPB notitie van 31 maart 2010,
nr. 2010/17.
2
Rapport Studiecommissie belastingstelsel,
blz. 157.
3
Fiscale agenda, blz. 15 (Kamerstukken II
2010/11, 32 740, nr. 1 (Herdruk)).
4
Zie noot Fiscale agenda, blz. 16 (Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 1 (Herdruk)).

De leden van de fractie van de PVV geven een uiteenzetting van de
werking van de kleine ondernemersregeling en vragen vervolgens of er bij
deze regeling geen sprake is van een stuk doorgeslagen regelgeving.
Tevens vragen deze leden of voor dit soort ondernemers een jaarlijkse
aangifte niet op zijn plaats zou zijn. Voor de reden van de kleine ondernemersregeling moet teruggegaan worden naar de invoering van de BTW in
Nederland. De invoering van de BTW op 1 januari 1969 bracht een
verzwaring van de administratieve verplichtingen met zich mee. Dit gold
te meer voor de kleinhandel, omdat deze niet in de vóór 1969 geldende
omzetbelasting werd betrokken. De in 1969 ingevoerde kleine ondernemersregeling geeft een financiële tegemoetkoming voor de verzwaring
van de administratieve lasten. Daarbij werd overwogen dat de administratieve verplichtingen voor grote ondernemingen naar verhouding minder
bezwaren opleveren dan voor kleinere ondernemingen. Vanaf een
verschuldigd BTW-bedrag van € 1345 wordt de vermindering op grond
van de kleine ondernemersregeling geleidelijk afgebouwd om zo een
geleidelijke overgang naar een volledig belaste ondernemer te creëren.
Als de ondernemer aannemelijk kan maken dat de verschuldigdheid van
de BTW lager zou zijn dan € 1345, dan kan de ondernemer een ontheffing
van de administratieve lasten krijgen. De ondernemer kan dit bijvoorbeeld
aannemelijk maken aan de hand van summiere aantekeningen omtrent inen verkopen waarover deze toch al voor de inkomstenbelasting zal
moeten beschikken. Al met al vind ik dat er geen sprake is van doorgeslagen regelgeving. Het in de jaarlijkse aangifte betrekken van alle kleine
ondernemers zou een verhoging van de administratie lasten betekenen
voor de ondernemers die ontheven zijn van administratieve verplichtingen en zou door een toename van het aantal belastingplichtigen de
uitvoeringskosten van de Belastingdienst verhogen. Kleine ondernemers
die niet ontheven zijn van administratieve verplichtingen mogen al
volstaan met een jaarlijkse aangifte. Zoals ik aangekondigd heb in de
Fiscale agenda, onderzoek ik of een vereenvoudiging van de kleine
ondernemersregeling mogelijk is door deze afhankelijk te stellen van de
omzetgrens in plaats van de verschuldigde BTW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

84

De leden van de fractie van het CDA vragen naar de planning van het
onderzoek naar wijziging van de kleine ondernemersregeling en de
suppletieaangifte omzetbelasting. Het onderzoek hiernaar is thans
gaande. Beide onderwerpen zijn weliswaar al eerder bezien in het kader
van de Heroverweging Uitvoering belastingen en premieheffing, maar dit
onderzoek betrof vooral de vraag naar de effecten voor de uitvoeringskosten van de Belastingdienst. Thans worden de regelingen integraal
bezien, dus ook op budgettaire en Europeesrechtelijke aspecten. Mocht
een wijziging van de kleine ondernemingsregeling wenselijk zijn, dan
zullen de concrete voorstellen daarvoor door de vereiste afstemming op
Europees niveau niet eerder dan in het voorjaar 2012 gedaan kunnen
worden.
Grondslagverbreding (14, 122)
De leden van de fractie van de PvdA geven aan voorstander te zijn van
een horizonbepaling in het toetsingskader voor belastinguitgaven. Zij
vragen of het toetsingskader met horizonbepaling niet ook kan gelden
voor inkomensbeperkende maatregelen zoals de hypotheekrenteaftrek. Zij
stellen dat het huidige onderscheid tussen inkomensbeperkende
maatregelen en belastinguitgaven gekunsteld is. De leden van de
SGP-fractie vinden de gedachte om een horizonbepaling aan het
toetsingskader toe te voegen erg aansprekend, mits die alleen gaat gelden
voor de belastinguitgaven. Ik ben het niet eens met de stelling van de
leden van de fractie van de PvdA dat er sprake is van een gekunsteld
onderscheid tussen belastinguitgaven en inkomstenbeperkende maatregelen. De inkomensbeperkende maatregelen zijn budgettair belangrijke
grondslagversmallers, maar horen wel tot de primaire heffingsstructuur
van de inkomstenbelasting. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling
onderdelen van de primaire heffingsstructuur aan een horizonbepaling te
onderwerpen. De leden van de fractie van de SGP vragen verder om een
overzicht van de belastinguitgaven. Een overzicht van de belastinguitgaven is jaarlijks te vinden in bijlage 5 van de Miljoenennota.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar een nadere toelichting
op de herziening van fiscale kindregelingen zoals deze zullen worden
opgenomen in het Belastingplan2012. Het Regeerakkoord bevat een
opdracht om bepaalde kindregelingen te wijzigen. Daarop voortbordurend
wordt bekeken in hoeverre vereenvoudigingen gerealiseerd kunnen
worden binnen kindregelingen. De minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid heeft in het debat op 18 mei over de kinderopvang
toegezegd voor de zomer een voortgangsbrief te sturen. Voor zover er
fiscale maatregelen voor 2012 worden genomen, zullen deze uw Kamer
normaal gesproken uiterlijk bereiken bij indiening van het Belastingplan
op Prinsjesdag.
De leden van de fractie van het CDA vragen of personen die niet chronisch
ziek of gehandicapt zijn bij het nader toespitsen van de aftrek uitgaven
voor specifieke zorgkosten wel onder de doelgroep van de regeling blijven
vallen. Met de invoering van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten, waarvan de fiscale regeling uitgaven voor specifieke
zorgkosten deel uitmaakt, is er expliciet voor gekozen als doelgroep voor
de regeling chronisch zieken en gehandicapten te hanteren. De afbakening
van die groep is lastig omdat er geen eenduidige definitie van chronisch
zieken en gehandicapten is te geven. Om die reden is ervoor gekozen
kosten binnen de regeling in aftrek toe te laten die doorgaans door
chronisch zieken en gehandicapten worden gemaakt. Dat als gevolg
hiervan ook andere personen dan chronisch zieken en gehandicapten
incidenteel gebruik kunnen maken van de regeling, maakt de doelgroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

85

van de regeling niet anders. De doelgroep is chronisch zieken en
gehandicapten.
De leden van de fractie van het CDA vragen wie, na invoering van een
horizonbepaling, de evaluatieonderzoeken van belastinguitgaven zal gaan
uitvoeren en wanneer de kamer de evaluatierapporten tegemoet kan zien.
Op dit moment geldt reeds een evaluatiebepaling voor belastinguitgaven
en is geregeld wie, wanneer en hoe de evaluatie plaats dient te vinden. In
de evaluatie dient nu ook al een toetsingskader te worden doorlopen.
Nieuw is dat in dat toetsingskader een horizonbepaling wordt toegevoegd. De verantwoordelijkheid voor de evaluatie van de belastinguitgaven is toebedeeld aan de ministeries op wiens beleidsterrein de
regelingen betrekking hebben. Het complete overzicht van deze toebedeling is te vinden in internetbijlage 4 «Toelichting op de belastinguitgaven» bij de Miljoenennota. In de «Reactie op BOR-notitie Beleidsdoorlichting evaluatie belastinguitgaven» die dit jaar naar de Kamer is
gestuurd1 is aangegeven dat de belastinguitgaven worden geëvalueerd
tegelijk met het beleidsartikel van het betrokken departement waarop de
belastinguitgave betrekking heeft. Daarbij is tevens een overzicht gegeven
van de planning voor de evaluaties. Door een eventuele horizonbepaling
komt hierin geen verandering.
De leden van de fractie van de SP vragen om een overzicht van de doelen
van de verschillende grondslagversmallers en heffingskortingen. Verder
vragen deze leden waar er stapeling van kortingen dan wel grondslagversmallers voorkomt. Vrijwel alle grondslagversmallers zijn belastinguitgaven. Een overzicht van de doelen van de verschillende belastinguitgaven wordt gegeven in internetbijlage 4 bij de Miljoenennota 2011.
Inkomstenbelasting wordt geheven naar draagkracht waarbij bepaalde
persoonsgebonden aftrekken worden gezien als draagkrachtverminderende uitgaven en daarmee als onderdeel van de primaire heffingsstructuur en niet als belastinguitgave. Dergelijke aftrekken dragen bij aan
het doel om belasting te heffen naar draagkracht. Zoals in de Fiscale
agenda is opgenomen zal nog worden onderzocht of en op welke plaats er
sprake is van een stapeling van instrumenten en of er in dat kader kansen
liggen om te komen tot een meer efficiënte inzet van overheidsgeld.

1

Kamerstukken II 2010/11, 31 935, nr. 8.
Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 1
(Herdruk), blz. 63 en 64.
3
Kamerstukken II 2009/10, 32 140, nr. 4, blz.
65 e.v.
2

De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een overzicht van de
aftrekposten die de belastinggrondslag versmallen en de omvang van
deze posten. In bijlage 1 van de Fiscale agenda is een overzicht gegeven
van de grondslagversmallers in de winst- en de niet-winstsfeer2. Vrijwel
alle grondslagversmallers zijn belastinguitgaven of inkomensbeperkende
regelingen die jaarlijks inclusief een overzicht van het budgettaire beslag
worden opgenomen in bijlage 5 van de miljoenennota. Daarnaast vragen
deze leden hoeveel de belastingpercentages van de verschillende schijven
structureel omlaag kunnen als de aftrekposten geleidelijk worden
afgeschaft en willen zij weten welke potentiële effecten hierdoor structureel optreden voor de economie en de werkgelegenheid. Om deze vraag
goed te kunnen beantwoorden is nadere informatie nodig over de keuze
in de af te bouwen aftrekposten, de vormgeving van de geleidelijke
afbouw en de keuze in de wijze van terugsluis van de bij de afschaffing
vrijkomende budgettaire middelen. Voor een indicatie van de gevraagde
effecten verwijs ik naar het rapport van de Studiecommissie belastingstelsel waarin de gevolgen voor de inkomensverdeling en de arbeidsmarkt in kaart zijn gebracht van een vijftal varianten van afschaffing en/of
aanpassing van aftrekposten en heffingskortingen in de inkomstenbelasting met een specifieke keuze voor de terugsluis3. Voor de winstbox is
bekeken welk tarief voor ondernemers in de inkomstenbelasting mogelijk
zou zijn wanneer de zelfstandigenaftrek (inclusief de startersaftrek), de
MKB-winstvrijstelling, de meewerkaftrek, de stakingsaftrek en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

86

startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid in tariefsverlaging zouden worden
omgezet. Er lijkt dan een tarief mogelijk van circa 28,5%. Dit winstboxtarief zou nog verder kunnen dalen naarmate ook andere faciliteiten hierin
opgaan.
De leden van de fractie van de SGP geven aan dat zij graag meer inzicht
krijgen in de manier waarop het fiscale regime voor ouderen zal worden
vereenvoudigd. Daarnaast willen zij inzicht in de mogelijkheden om de
regelingen beter te richten op het stimuleren van doorwerken, waarbij ook
een verband wordt gelegd met de aangenomen motie-Dijkgraaf/Van
Hijum1. Het kabinet is voornemens de Kamer voor de zomer te informeren
over een pakket waarin de regelingen voor doorwerken worden gestroomlijnd en beter gericht. Daarbij zal ook de uitvoering van de motie
Dijkgraaf/Van Hijum aan de orde komen. Ik ben al in gesprek met de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de uitwerking van
het totale pakket alsmede de uitvoering van de motie.
De leden van de fractie van de SGP vragen naar de consequenties van het
defiscaliseren van partneralimentatie. Het systeem van aftrek van
alimentatie bij de alimentatieplichtige en bijtelling van alimentatie bij de
alimentatiegerechtigde vindt niet budgettair neutraal plaats, maar leidt tot
een jaarlijkse budgettaire derving van ongeveer € 90 mln. Bij defiscalisering van partneralimentatie zouden alimentatiebetalingen en
-ontvangsten fiscaal voortaan buiten beschouwing blijven. Hiermee wordt
budgettaire derving in de toekomst voorkomen. Of defiscalisering van
partneralimentatie haalbaar is en tot welke budgettaire en overige
consequenties dit zal leiden wordt momenteel nader onderzocht. Daar
kunnen op dit moment dan ook geen vergaande uitspraken over worden
gedaan.
De leden van de fractie van de SGP vragen aan te geven welke nadere
aftrekbeperkingen worden onderzocht binnen de regeling uitgaven voor
specifieke zorgkosten. En of chronisch zieken en gehandicapten bij het
uitsluiten van kosten die doorgaans ook door andere personen worden
gemaakt in hun aftrek worden beperkt. Met de aftrek uitgaven voor
specifieke zorgkosten is bedoeld die uitgaven in aftrek te laten komen die
doorgaans door chronisch zieken en gehandicapten worden gemaakt.
Hiermee wordt beoogd chronisch zieken en gehandicapten te compenseren voor de meerkosten waarmee zij in vergelijking tot doorgaans
gezonde personen worden geconfronteerd. Bij uitgaven die doorgaans
ook door andere dan chronisch zieken en gehandicapten worden gemaakt
is geen sprake van meerkosten, maar van kosten die in het algemeen door
iedereen worden gemaakt. Voor deze kosten is dus niet beoogd compensatie te bieden. Bij het uitsluiten van de aftrek van dergelijke kosten geldt
dit logischerwijze dus ook voor chronisch zieken en gehandicapten. Te
denken valt aan kosten zoals tandartskosten. Daarnaast zijn met het
vervallen van de buitengewone uitgavenregeling de uitgaven voor
bevallingskosten en adoptiekosten komen te vervallen. In het verlengde
daarvan zouden uitgaven voor IVF, eiceldonatie en daarmee vergelijkbare
behandelingen van aftrek kunnen worden uitgesloten. Ook deze kosten
zijn niet specifiek gericht op de doelgroep chronisch zieken en gehandicapten. Verder wordt bijvoorbeeld gedacht aan het uitsluiten van reis- en
verblijfkosten en het beperken van de aftrek tot uitgaven voor medisch
erkende behandelingen dit mede in het verlengde van de motie Van Vliet2.
Milieubelastingen

1
2

Kamerstukken II 32 500 XV, nr. 50.
Kamerstukken II 2010/11, 32 504 nr. 41.

De leden van de fractie van de PvdA hebben gelijk met de constatering,
dat de administratieve lasten die voortvloeien uit de Europese rapportageverplichtingen, zullen blijven bestaan. Afschaffing van de verpakkingenbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

87

lasting zal er echter wel toe leiden, dat de administratieve lasten die
specifiek voortvloeien uit de fiscale verplichtingen, zullen komen te
vervallen. De netto lastenverlichting die daar het gevolg van is, wordt
geraamd op € 1 miljoen. Uiteraard is op dit moment nog niet bekend wat
de invloed is op de administratieve lasten van een alternatieve registratie,
waarover met het verpakkende bedrijfsleven wordt gesproken. Er is niet
gekozen voor een verhoging van de verpakkingenbelasting, omdat naar
het oordeel van het kabinet het met deze belasting, naast het verkrijgen
van inkomsten, beoogde nevendoel, te weten de internalisering van de
externe kosten van het gebruik van verpakkingen, niet de introductie van
een belastinginstrument rechtvaardigt. Deze conclusie komt overeen met
het advies van Actal bij de introductie van de verpakkingenbelasting dat
zelfregulering afdoende is om de hoeveelheid verpakkingen te verminderen en de recyclegraad te verbeteren1. Verder wil dit kabinet juist met
minder belastingen eenzelfde belastingopbrengst behalen. Dit zorgt voor
een eenvoudiger stelsel met lagere administratieve lasten en uitvoeringskosten.
De leden van de fracties van GroenLinks vragen wat het kabinet van plan
is om de negatieve milieueffecten te compenseren van eventuele
afschaffing van de verpakkingenbelasting. En of het kabinet voornemens
is aanvullende maatregelen te nemen om bedrijven te stimuleren het
gebruik van verpakkingen te verminderen of dit te laten onderzoeken.
Zoals hiervoor aangegeven in antwoord op een vraag van dezelfde leden
zal het negatieve milieueffect van afschaffing van de verpakkingenbelasting te verwaarlozen zijn. Naar mijn mening hoeft dat milieueffect dan
ook niet te worden gecompenseerd. Wel zal er worden overlegd met het
bedrijfsleven over nieuwe garanties dat er op een andere wijze zal worden
voldaan aan de Europese verplichtingen rondom de mate van recycling
van verpakkingsafval. In dit stadium is daar nog geen onderzoek voor
nodig.
De leden van de fractie van de PvdA stellen dat de uitvoeringskosten van
de kleine belastingen bij nadere beschouwing relatief meevallen terwijl zij
een duidelijke bijdrage leveren aan ecologische en maatschappelijke
doelen. De leden van de fractie van de SP vragen een overzicht van de
doelen waarvoor de verschillende kleine belastingen zijn ingevoerd.

1
Zie Kamerstukken II 2007/08, 31 205, nr. 3,
blz. 46.

Primair doel van belastingen is het verkrijgen van inkomsten om de
overheidsuitgaven te financieren. Dat geldt ook voor de milieubelastingen. Daarnaast kunnen nevendoelen een rol spelen. Nevendoel van
milieubelastingen als de afvalstoffenbelasting, de belasting op leidingwater, de grondwaterbelasting en de verpakkingenbelasting is om een
prijsprikkel aan te brengen die kan leiden tot heroverweging van
activiteiten die schadelijk zijn voor het milieu. Los van mogelijke gedragseffecten is verder van belang dat via deze belastingen de maatschappelijke kosten van goederen en diensten meer tot uitdrukking worden
gebracht in de prijs. Hierbij moet echter de afweging worden gemaakt of
de fiscaliteit ook naar de huidige inzichten en omstandigheden nog steeds
het aangewezen instrument is om de gestelde nevendoelen te bereiken.
Afgezet tegen de relatief geringe opbrengst van de kleinere belastingen
zijn de uitvoeringskosten vaak hoog. Bovendien is op het betrokken
beleidsterrein vaak al gerichte regulering tot stand gekomen die effectief
ingrijpt in de activiteiten op dat gebied. Zo is het verbod op het storten
van brandbaar afval bij voldoende verbrandingscapaciteit een gericht
beleidsinstrument om storten te voorkomen, en kan verdroging van
specifieke gebieden effectiever worden bestreden via regulering van de
wateronttrekking in die gebieden dan via een generieke belasting op het
onttrekken van grondwater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

88

De leden van de fractie van de PVV vragen of ik op korte termijn iets wil
doen aan een aantal milieuheffingen van lokale overheden die het
karakter hebben van bestemmingsbelasting of retributie. Rioolheffing,
reinigingsrechten en afvalstoffenheffing kunnen door gemeenten worden
geheven ter bekostiging van de verschillende aan de gemeente
opgedragen taken op dat gebied. Het gaat niet om belastingen zoals de
rijksbelastingen waarvan de opbrengst onderdeel uitmaakt van de
algemene middelen van de overheid, maar inderdaad om geoormerkte
retributies of bestemmingsheffingen. Waterschappen kunnen op
vergelijkbare wijze het zuiveringsbeheer waarvoor zij verantwoordelijk zijn
bekostigen via de zuiveringsheffing en de verontreinigingsheffing. De
uitvoering van aan lokale overheden opgedragen taken, inclusief de
daartoe ingestelde bestemmingsheffingen, is overigens op lokaal niveau
belegd en behoort niet tot de bevoegdheid van de staatssecretaris van
Financiën. De totale ontwikkeling van de lokale lasten wordt overigens wel
gemonitord.
De leden van de fractie van het CDA hebben aangegeven de kabinetsbrief
over afvalbelasting graag voor 1 juni a.s. tegemoet te willen zien, zodat zij
hem kunnen betrekken bij de totale belastingplannen. In de Fiscale
agenda is gemeld dat de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu in
juni 2011 een brief over afval aan uw Kamer zal sturen, waarin hij onder
meer nader zal ingaan op het beperken van het risico dat het storten van
de hoeveelheid herbruikbare of verbrandbare afvalstoffen door het
afschaffen van de afvalstoffenbelasting toeneemt. Deze brief zal niet vóór
1 juni a.s. gereed zijn.
De leden van de fractie van het CDA en de fractie van de Partij voor de
Dieren vragen wanneer zij een conceptreactie van het kabinet op het
voorstel voor de nieuwe richtlijn energiebelastingen mogen ontvangen.
Het kabinet zal zoals gebruikelijk een BNC-fiche toesturen over dit nieuwe
voorstel dat uw Kamer zeer binnenkort zal ontvangen. In dit fiche zullen
ook de consequenties van het voorstel voor het Nederlandse belastingstelsel worden opgenomen.
De leden van de fractie van de SP en D66 geven aan dat een verlaging van
de lasten op arbeid niet alleen via een hogere belasting op consumptie
maar ook via een verdere vergroening van het belastingstelsel is te
bereiken. Zij vragen waarom het kabinet een verhoging van de lasten op
consumptie het meest voor de hand vindt liggen. Zoals is aangegeven in
de Fiscale agenda verhoogt dit kabinet de lasten op energie met structureel € 1,4 miljard. Gezien de huidige opbrengst van de energiebelasting
(ruim € 4 miljard) is dit een stijging van ruim 30%. Een verdere verhoging
van de energiebelasting met als doel een verlaging van de lasten op
arbeid ligt om die reden minder voor de hand. Er zal goed moeten worden
gekeken naar de doeltreffendheid van zo’n verdere verhoging en de
eventuele risico’s voor de schatkist en de concurrentiepositie van het
Nederlandse bedrijfsleven. Op dit moment lijkt er pas extra ruimte voor
vergroening te ontstaan indien hierover in EU-verband afspraken worden
gemaakt. Om die reden pleit Nederland in Brussel onder meervoor een
verhoging van de minimumtarieven in de discussie over de herziening
van de energiebelastingrichtlijn. Het in de Fiscale agenda genoemde
onderzoek van CE Delft/Ecofys kan daarnaast meer duidelijkheid over
geven over de ruimte voor vergroening in Nederland ten opzichte van
andere Europese lidstaten.
De leden van de fractie van de SP geven aan geschrokken te zijn van het
voornemen om onder meer de afvalstoffenbelasting af te schaffen. Werkt
afschaffing niet averechts als de belasting juist een positieve rol heeft
gespeeld bij de vermindering van de hoeveelheid afval en de daling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

89

de opbrengst, zo vragen deze leden. Waarom stimuleert het kabinet niet
recyclen door invoering van een verbrandingsbelasting? Deelt de
staatssecretaris de mening van deze leden dat op nul stellen van de
belasting in de praktijk gelijk staat aan afschaffing, zo vragen zij.
De vermindering van de opbrengst van de afvalstoffenbelasting is een
gevolg van de vermindering van de hoeveelheid afval die wordt
afgegeven bij Nederlandse stortplaatsen. Daarbij speelt het Nederlandse
afvalbeleid een rol, dat in volgorde van voorkeur is gericht op het
voorkomen van afval, recycling van afval, overige nuttige toepassing van
afval of de verwijdering van afval. Alleen als er geen andere optie is mag
afval worden gestort. In het recente verleden bestond onvoldoende
capaciteit voor de verbranding van afval, waardoor noodgedwongen voor
een deel van het brandbare afval een ontheffing werd verleend van het
daarvoor geldende stortverbod. Dit leidde tot een hogere opbrengst van
de afvalstoffenbelasting. Met de heffing werd ook bereikt dat de kosten
van het duurdere verbranden van afval vergelijkbaar bleven met de kosten
van het op zichzelf goedkopere storten van afval. Nu er voldoende
verbrandingscapaciteit bestaat worden dergelijke ontheffingen niet meer
verleend. Dit staat op zichzelf los van de heffing van afvalstoffenbelasting.
Het Nederlandse afvalbeleid is al sterk gericht op afvalscheiding en
recycling. Zoals mijn voorganger ook met uw Kamer heeft gedeeld is het
niet wenselijk de verbranding van afval in de afvalstoffenbelasting te gaan
betrekken. Het storten van afval zou daarmee goedkoper worden dan het
te prefereren verbranden van afval. Voor bijna alle afvalverbrandingsinstallaties zou bovendien sprake zijn van nuttige toepassing van het afval
waardoor een vrijstelling zou gaan gelden. De mening dat het op nul
stellen van een belasting in de praktijk gelijk staat aan afschaffing deel ik
niet. Op nul stellen zou in feite slechts een tariefmaatregel zijn die relatief
eenvoudig weer te herroepen is als daarvoor aanleiding bestaat.
Herinvoering van een in het verleden afgeschafte belasting is veel minder
eenvoudig. Feitelijk is dan sprake van de invoering van een nieuwe
belasting.
De leden van de fractie van de SP vragen of ik het standpunt deel dat voor
mensen met een laag inkomen die in niet-geïsoleerde woningen wonen
de energie heel prijzig wordt door de SDE+ en de BTW die hierover moet
worden betaald. Het gevolg van de introductie van de SDE+-opslag is dat
huishoudens met een gemiddeld jaarverbruik van 1 600 kubieke meter
aardgas en 3 500 kilowattuur elektriciteit te maken krijgen met een
verhoging van de energierekening met circa € 8 inclusief BTW per jaar in
2013, oplopend naar circa € 25 inclusief BTW per jaar in 2015. Hierbij wil
ik wel de aantekening maken dat de huidige SDE uit de algemene
middelen wordt gefinancierd. De SDE+ is de opvolger van deze regeling.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet voornemens
is een belasting op uranium, een belasting op het gebruik van koelwater
door energiecentrales en/of een belasting op het lozen van koelwater door
energiecentrales in te voeren, en vragen naar de uitvoeringskosten van de
Belastingdienst in relatie tot het verwachte milieueffect. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren bepleiten invoering van een vettaks,
een klimaattaks, een belasting op vlees en zuivelproducten, een belasting
op het onttrekken van open ruimte, een zwaardere belasting op bestrijdingsmiddelen en kunstmest en een fosfaatheffing.
In de Fiscale agenda is het voornemen van het kabinet neergelegd om in
het kader van de vereenvoudiging van het belastingstelsel een aantal
kleine milieubelastingen af te schaffen, niet om het aantal kleine belastingen verder te laten toenemen. De introductie van nieuwe milieubelastingen zou haaks staan op het kabinetsbeleid. In dit verband is ook van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

90

belang dat vergeleken met andere landen in Nederland het aandeel van
de milieubelastingen in de totale belastingopbrengst zeer hoog is, zoals
wordt geïllustreerd in de grafiek met toelichting, opgenomen in paragraaf
3.5.1 van de Fiscale agenda. Ook in dat licht zie ik geen aanleiding tot een
verdere uitbouw op dit terrein. Verder kan worden afgevraagd of een
belastingheffing wel het juiste instrument is om de met de heffing
nagestreefde doelen te halen. Andere beleidsopties, bijvoorbeeld
introductie verboden, kunnen vaak logischer zijn. De kosten en effecten
van belastingen zijn in hoge mate afhankelijk van de precieze vormgeving
en de wijze van heffing. Omdat deze op dit moment niet duidelijk zijn, is
het niet mogelijk aan te geven wat de uitvoeringskosten en milieueffecten
van dergelijke nieuwe belastingen zouden zijn. Het sturend effect van
milieubelastingen is echter vaak gering en bij kleinere (milieu)belastingen
staan de administratieve lasten en uitvoeringskosten veelal niet in
verhouding tot de opbrengst.
In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks,
welke milieueffecten gepaard gaan met de afschaffing van de verpakkingenbelasting en hoe het kabinet deze denkt te gaan opvangen, verwijs ik
naar het onderzoek van CE Delft naar het milieueffect van de invoering
van de verpakkingenbelasting. Dit onderzoek is in het najaar 2010 aan de
Kamer verstrekt1. Uit dat onderzoek is gebleken, dat het milieueffect van
de verpakkingenbelasting tot dan toe beperkt geweest is. Het afschaffen
van deze belasting zal dan ook naar verwachting een te verwaarlozen
milieueffect met zich meebrengen.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen op welke termijn afspraken
zullen worden gemaakt tussen Rijk, VNG en bedrijfsleven over een
inzamelingssysteem voor verpakkingsafval. Voorts vragen zij wanneer de
gemeenten naar verwachting duidelijkheid krijgen over de wijze van
financiering. Ook vragen zij of het de verwachting is dat er vanaf 2013 een
vergelijkbaar budget beschikbaar zal zijn voor gemeenten om de
inzamelingssystemen voor afval, de maatregelen voor afvalreductie en de
maatregelen voor het tegengaan van zwerfafval overeind te houden. En of
het kabinet voornemens is de huidige doelstellingen voor de aanpak van
zwerfafval en verpakkingen overeind te houden.
Er wordt momenteel overleg gevoerd met het bedrijfsleven om afspraken
te maken over het inzamelingssysteem voor verpakkingsafval. Er is nog
geen zicht op het moment dat er een eindresultaat in de vorm van
afspraken is. Het streven is wel om dit zo snel mogelijk te doen. Het
beschikbare budget zal voldoende moeten zijn om te voldoen aan de
verplichtingen die uit de producentenverantwoordelijkheid voortvloeien.
De hoogte van het budget is onderdeel van de gesprekken. Wat betreft de
doelstellingen van het verpakkingenbeleid, is het kabinet voornemens om
de huidige doelstellingen overeind te houden. Over de doelstellingen voor
zwerfafval worden nog gesprekken gevoerd met de betrokken partijen.

1

De milieueffecten van de verpakkingenbelasting. CE Delft, augustus 2010. Bijlage bij
kamerstuk 32 123-IXB, nr. 18.
2
Richtlijn 2006/12/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 5 april 2006
betreffende afvalstoffen (PbEG L 114). Deze
richtlijn is per 12 december 2010 ingetrokken.
3
Richtlijn 2008/98/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 19 november 2008
betreffende afvalstoffen en tot intrekking van
een aantal richtlijnen (PbEG L 312), die met
ingang van 12 december 2010 in de plaats van
Richtlijn 2006/12/EG gekomen is.

De leden van de fractie van GroenLinks vragen, hoe het afschaffen van de
verpakkingenbelasting en de afvalstoffenbelasting zich verhoudt tot artikel
15 van Richtlijn 2006/12/EG betreffende afvalstoffen. Artikel 15 van de
voormalige Richtlijn 2006/12/EEG2 bepaalde, dat de kosten van de
verwijdering van afvalstoffen overeenkomstig het beginsel «de vervuiler
betaalt» voor rekening dienen te komen van de huidige of de vorige
houders van afvalstoffen. Een bepaling van dezelfde strekking is
opgenomen in artikel 14 van de Richtlijn 2008/98/EG3.
Aan het beginsel «de vervuiler betaalt» wordt invulling gegeven door de
kosten die door de markt in rekening worden gebracht om afval te
verwijderen, zoals het tarief dat een stortplaats of afvalverbrandingsinstal-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

91

latie in rekening brengt. Ook zijn gemeenten bevoegd om de kosten die zij
maken voor het inzamelen en verwijderen via een heffing door te
berekenen. De verpakkingenbelasting en de afvalstoffenbelasting dienen
echter niet als invulling van de Europese verplichting, ondanks dat ervoor
is gekozen de heffing te verbinden aan milieubelastende activiteiten, zodat
de maatschappelijke kosten van die activiteiten meer tot uitdrukking
komen in de prijs van goederen en diensten. Zoals alle belastingen dienen
deze milieubelastingen primair om een opbrengst te genereren die in de
algemene middelen vloeit ter bekostiging van de overheidsuitgaven.
Artikel 14 van Richtlijn 2008/98/EG staat dan ook niet in de weg aan
afschaffing van de verpakkingenbelasting en de afvalstoffenbelasting.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen verder wat het verwachte
milieueffect is van afschaffing van de belasting op leidingwater en
gelijktijdige verhoging van het BTW-tarief. Volgens de raming voor 2011
brengt de belasting op leidingwater op jaarbasis ongeveer € 123 miljoen
op, terwijl overbrenging van leidingwater van het verlaagde tarief van 6%
naar het reguliere tarief van 19% ongeveer € 150 miljoen zou opbrengen.
Het milieueffect zal, mede vanwege de daling van de relatieve prijs van
het water, naar verwachting per saldo nagenoeg nihil zijn.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet voornemens
is de SDE+ deels uit een kolen- en gasbelasting te financieren. Het kabinet
heeft ervoor gekozen om de SDE+ in eerste instantie te financieren met
een opslag op de energierekening. Eventuele alternatieve financiering via
een kolen- en gasbelasting is in het Regeerakkoord opgenomen en zal op
Europees niveau nader onderzocht moeten worden alvorens ertoe kan
worden besloten.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of in het onderzoek van CE
Delft/Ecofys naar de belastingen op energieproducten, elektriciteit en CO2
in de lidstaten om ons heen ook gekeken wordt naar de € 7,5 miljard
(Bron: onder meer «Grenzen aan groen? Bouwstenen voor een groen
belastingstelsel» van CE Delft) aan niet-duurzame subsidies, die het
gebruik van fossiele brandstoffen stimuleren. Ook vragen deze leden of en
wanneer de resultaten van het onderzoek aan de Kamer worden toegezonden. Tevens worden door de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren vragen gesteld met betrekking tot de genoemde € 7,5 miljard. Deze
leden vragen bijvoorbeeld om welke niet-duurzame subsidies het volgens
de staatssecretaris gaat. Ook vragen zij of hij de mening deelt dat het
wegnemen van deze niet-duurzame subsidies een onlosmakelijk
onderdeel van de vergroening van het belastingstelsel en het duurzaamheidsbeleid zou moeten zijn, en of hij bereid is vergaande stappen te
nemen om deze onduurzame prikkels weg te nemen.
De € 7,5 miljard die in het rapport «Grenzen aan Groen» is aangehaald, is
gebaseerd op een onderzoek uit 20021. Het overgrote deel van de € 7,5
miljard heeft betrekking op de degressiviteit van de energiebelasting die
als subsidie voor veelverbruikers is aangemerkt. In het rapport uit 2002
wordt als referentiehoogte het tarief van de eerste schijf van de energiebelasting genomen. Hierdoor kom je al snel op miljarden uit. Daarnaast
worden bepaalde fiscale vrijstellingen benoemd die verplicht voortvloeien
uit internationale verdragen of Europese regelgeving. Verder gaat het om
fiscale regelingen die niet op het gebruik van fossiele brandstoffen zien en
om niet-fiscale regelingen (zoals melkquota).
1
Van Beers e.a., «Milieueffecten van indirecte
subsidies, De ontwikkelingen toepassing van
een beleidsgerichte methodiek», IVM,
Rapportnummer E02/06, september 2002.

In het onderzoek dat CE/Ecofys uitvoert naar belastingen op energieproducten, elektriciteit en CO2 worden de effecten van de voorgenomen
wijzigingen van de energiebelastingrichtlijn voor de Nederlandse situatie
in kaart gebracht en wordt een vergelijking gemaakt met de belastingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

92

op energieproducten, elektriciteit en CO2 in de landen om ons heen.
Daarbij wordt ook gekeken naar de energiebelastingtarieven, vrijstellingen
en verlaagde tarieven, die in het onderzoek «Grenzen aan groen?» worden
betiteld als «niet-duurzame subsidies». De resultaten van het onderzoek
zullen voor het zomerreces naar de Tweede Kamer worden gestuurd. Het
kabinet ziet in afwachting van dit onderzoek nu geen aanleiding om
wijzigingen aan te brengen in de differentiaties en vrijstellingen in de
energiebelasting.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar aanleiding van de
goedkeuring door de Europese Commissie van de verlaagde energiebelastingtarieven in de glastuinbouw tot en met 2012 of het verwachting is
dat de Europese Commissie voor 2012 opnieuw een derogatie zal
verlenen voor de verlaagde tarieven. Aangezien de aanvraagprocedure
voor een verlenging van de verlaagde tarieven na 2012 voor de
glastuinbouw nog niet loopt, kan ik hier op dit moment nog geen
uitspraken over doen.
De leden van de fractie van de SGP vragen hoe de verhoging van de BTW
ter financiering van de afschaffing van de kleine (milieu)belastingen wordt
vormgegeven, of de verhoging specifiek geldt voor de producten
waarover nu de af te schaffen belasting wordt geheven of dat de
verhoging voor alle producten gaat gelden. Uiteraard is op dit moment de
precieze vormgeving van een BTW-verhoging ter financiering van het
afschaffen van de kleine belastingen niet bekend. Eerst moet duidelijk zijn
of er voldoende draagvlak in de Kamer is voor een verhoging van de BTW.
Ook is het mogelijk dat het afschaffen op een andere wijze wordt
gefinancierd, bijvoorbeeld via grondslagverbreding in de Inkomstenbelasting. Indien er wordt gekozen voor financiering via een BTW-verhoging
ligt het niet voor de hand dit alleen te laten gelden voor producten
waarover nu de kleine belasting wordt geheven. Vanuit eenvoud bezien,
heeft een zo algemeen mogelijk vormgegeven BTW-verhoging de
voorkeur, bijvoorbeeld in de vorm van een verhoging van het lage
BTW-tarief.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren stellen diverse vragen
over belastingen en milieu. Zij vragen waarom in de Fiscale agenda niet
wordt ingezet op vergroening, en hoe zich dit verhoudt tot de motie
Koffeman over de duurzaamheidsaspecten van belastingmaatregelen.
Voorts vragen zij of het belasten van vervuilende activiteiten een
eenvoudige en kosteneffectieve manier is om dit vervuilende gedrag
tegen te gaan. Ook verzoeken deze leden om een breed externaliteitenonderzoek in te stellen.
De afgelopen decennia is het belastingstelsel «vergroend». Zeven van de
22 rijksbelastingen zijn in de periode vanaf 1995 tot heden ingevoerd. Al
deze nieuwe rijksbelastingen hebben vergroening als nevendoelstelling.
Daarnaast bevat de belastingwetgeving een aanzienlijk aantal milieufaciliteiten. Nederland neemt binnen de OESO in 2008 de tweede plaats in met
de opbrengst uit milieubelastingen. Vergroening van het belastingstelsel
is effectief gebleken voor het milieubeleid. Dit heeft de Studiecommissie
belastingstelsel ook geconcludeerd. Milieubelastingen leiden ertoe dat
schadelijke effecten voor het milieu (deels) in de prijs tot uitdrukking
worden gebracht. Dat neemt niet weg dat de prijselasticiteit van goederen
waarop milieubelastingen drukken vaak gering is. Het kabinet onderschrijft dit. En deze conclusie sluit ook aan op de door de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren genoemde stellingen van de heer Ter
Haar in zijn essay «Nieuwe paden voor vergroening» voor de Studiecommissie belastingstelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

93

Vergroening is niet uit beeld. Zo voert het kabinet een opslag duurzame
energie in. Hiermee stijgen de overheidsheffingen op energie met meer
dan 30% ten opzichte van de huidige opbrengst van de energiebelasting
van ruim € 4 miljard. Het kabinet geeft voorts uitvoering aan de motie
Koffeman c.s., zoals blijkt uit mijn brief van 13 mei jl. Fiscale maatregelen
zullen kwalitatief worden beoordeeld conform het Integraal Afwegingskader, waarbij specifiek zal worden ingegaan op de mate waarin de
winning en het gebruik van schaarse natuurlijke hulpbronnen (in
Nederland en in het buitenland) en de uitstoot van broeikasgassen en
fijnstof direct worden beïnvloed.
Bij verdere vergroening moet goed worden gekeken naar de doeltreffendheid, de risico’s voor de schatkist en de concurrentiepositie van het
Nederlandse bedrijfsleven. CE Delft/Ecofys doet nader onderzoek naar
onder meer de belastingen op energie in andere lidstaten. Op basis van
de resultaten van dit onderzoek kan naar verwachting beter worden
geschat wat de effecten zijn van verdere vergroening op de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.
Vereenvoudiging en vergroening moeten tegen elkaar worden
afgewogen. In het kader van vereenvoudiging wordt afschaffing van een
aantal kleine milieubelastingen overwogen. Daartegenover staat een
mogelijke verhoging van de BTW in de belastingmix. Dit maakt
consumptie duurder en geeft een algemene prijsprikkel. Omdat ik niet
voornemens ben om nieuwe milieubelastingen in te voeren, zie ik geen
aanleiding voor een breed externaliteitenonderzoek.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren merken op dat het
afschaffen van een aantal milieubelastingen, waaronder de verpakkingenbelasting, niet logisch is. De milieubelastingen sporen goed gedrag aan
en zijn volgens deze leden nodig om de druk op schaarse middelen te
verminderen. Zij vragen naar de wijze waarop de adviezen van de Brede
Heroverweging in die zin zijn geïmplementeerd. In de Brede Heroverweging zijn echter in het rapport Energie en Klimaat geen adviezen
opgenomen ten aanzien van de kleine milieubelastingen die in de Fiscale
agenda genoemd zijn. In het rapport Uitvoering belasting- en premieheffing van de Brede Heroverweging is juist voorgesteld in de
zogenaamde «sprokkelvariant» de verpakkingen- en de grondwaterbelasting af te schaffen vanwege de hoge uitvoeringskosten voor de
Belastingdienst.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen naar mijn
mening over het invoeren van een klimaatbelasting. Voorts vragen zij naar
de ervaringen met het heffen van een CO2-belasting in andere landen en
of ik bereid ben de mogelijkheden voor het heffen van een CO2-belasting
in beeld te brengen. Ook vragen zij naar een overzicht van de milieubelastingen die diverse lidstaten opleggen, waarbij wordt ingegaan op de
verschillende heffingsgrondslagen die daarbij mogelijk zijn, zoals het
vetgehalte van producten.
Ik wil mij wat betreft en CO2 -belasting beperken tot een heffing op
brandstoffen en deze niet verbreden naar bijvoorbeeld het vetgehalte van
producten. Het recent ingediende Europese voorstel tot herziening van de
energiebelastingrichtlijn is gericht op een belasting op energieproducten
die deels is gebaseerd op CO2-uitstoot en deels op energie-inhoud. Zeer
binnenkort zal het kabinet een reactie op dit voorstel sturen naar uw
Kamer. Dit is het kader waarin ik een CO2-belasting wil bezien. In het
eerder genoemde onderzoek van CE/Ecofys zal een overzicht worden
gegeven van de energiebelastingen op energieproducten, elektriciteit en
CO2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

94

De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren doen een voorstel tot
verhoging van de energiebelasting en vragen of de ingeschatte opbrengst
klopt en waarom deze verhoging niet wordt doorgevoerd. De voorgestelde 100%-verhoging van het energiebelastingtarief in de eerste schijf
voor elektriciteit en aardgas levert een extra opbrengst op van € 1,3
miljard. Het verhogen van de tarieven in de derde schijven naar het
niveau van de tarieven van de tweede schijven levert een extra belastingopbrengst op van € 5,2 miljard. Samen leveren de voorstellen van de
leden van de Partij voor de Dieren een bedrag op van € 6,5 miljard. De
voorgestelde maatregelen hebben sterke negatieve effecten op de
koopkracht voor huishoudens en bedrijven zullen door deze maatregelen
geconfronteerd worden met grote lastenverzwaring.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of ik kan
bevestigen dat er van de beloofde energie-efficiency verbetering in de
benchmark-convenanten met de energie-intensieve industrie weinig
terecht is gekomen. De leden van GroenLinks vragen of er nieuwe
afspraken worden gemaakt worden met de energie-intensieve industrie,
omdat volgens hen het benchmark-convenant mislukt is. De voormalige
minister van Economische Zaken en de voormalige minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer hebben in reactie op
Kamervragen u in oktober 2010 laten weten dat niet gesteld kan worden
dat de bedrijven hun afspraken in het kader van het convenant niet zijn
nagekomen, maar dat wel de energie-efficiëntieverbetering in de periode
vanaf 2004 is achtergebleven bij de verwachting. Het Convenant Benchmarking energie-efficiency is in oktober 2009 vervangen door nieuwe
afspraken, te weten de Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie ETS
ondernemingen (MJA-ETS). De MJA-ETS is in sterke mate afgeleid van de
overige meerjarenafspraken die steeds als succesvol ervaren zijn.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen naar de
effecten zowel in termen van inkomsten als in termen van milieueffect van
het minder belasten van groene stroom. Voorts vragen zij of ik bereid ben
een dergelijk systeem in te voeren. Ook vragen zij of ik bereid ben
hernieuwbare energie te stimuleren via een BTW-vrijstelling en een
regeling analoog aan de in Duitsland gehanteerde feed-in regeling. Het
effect in termen van inkomsten en in termen van milieueffect van het
minder belasten van groene stroom is afhankelijk van de vormgeving van
de financiële faciliteit. Het kabinet heeft ervoor gekozen om hernieuwbare
energie te financieren via de SDE+. Het voordeel van een subsidieregeling
boven een fiscale regeling is dat niet meer dan de onrendabele top wordt
gesubsidieerd, dat geen weglek naar het buitenland plaatsvindt en dat het
geen open-einde regeling is. In het verleden hebben we stimulering van
duurzame elektriciteit via de energiebelasting gekend. Deze regeling is
vervangen door gerichte subsidies omdat er een groot weglekeffect was
naar in het buitenland duurzaam opgewekte elektriciteit; deze problematiek zou weer worden binnengehaald op het moment dat opnieuw
wordt gekozen voor het fiscale instrument. Fiscale stimulering zou ook tot
gevolg hebben dat de prikkel die van de energiebelasting uitgaat om
minder energie te verbruiken, wordt weggenomen; vermijden van
energieverbruik is nog altijd beter dan duurzaam opwekken van energie.
Tot slot zal stimulering via de fiscaliteit ook leiden tot uitholling van de
grondslag van de energiebelasting.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen om nader in te
gaan op het instrument «border tax adjustments» als instrument om een
stimulans te bieden voor milieu- en diervriendelijker productie in derde
landen en concurrentienadelen voor Europese producenten door lagere
eisen voor producenten in derde landen op dit terrein op te heffen.
«Border tax adjustments» (BTA’s) tegen derde landen worden gezien als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

95

handelsmaatregelen en behoren als zodanig tot de exclusieve
bevoegdheid van de Europese Unie. Het instrument wordt het meest
genoemd in het kader van het klimaat- en energiebeleid. Het voeren van
een unilateraal klimaatbeleid door de EU kan leiden tot een negatief effect
op de concurrentiekracht van onze ETS sectoren en tot «carbon leakage».
Een samenhangend en adequaat mondiaal klimaatakkoord is veruit de
beste manier om deze negatieve effecten te voorkomen en effectief en
efficiënt klimaatbeleid te voeren. Bij het ontbreken van zo’n mondiaal
klimaatakkoord, is invoering van BTA’s in de Europese klimaatwetgeving
als mogelijke optie genoemd, maar het is binnen de EU een controversieel
thema, met voor- en tegenstanders.
In 2008 is door CPB/PBL een studie uitgevoerd over de voor- en nadelen
van het gebruik van «border tax adjustments». Hierop is door de
toenmalige minister van Economische Zaken, mede namens de
toenmalige ministers van Financiën en VROM, in oktober 2008 een
beleidsreactie geformuleerd over het gebruik van BTA’s. Beide zijn aan de
Tweede Kamer verzonden1. In de beleidsreactie werden de conclusies van
het CPB/PBL rapport dat grensmaatregelen als middel tegen «carbon
leakage» erger lijken dan de kwaal onderschreven en werden dus
bedenkingen geuit bij het gebruik van BTA’s. Gezien de analogie van de
probleemstelling rondom het gebruik van BTA’s voor klimaatbeleid en
voor de beleidsterreinen die de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren noemen, maar ook omdat het hier de facto handelsbeleid betreft,
zie ik geen grond om, als Staatssecretaris van Financiën, voorstellen op
dit terrein uit te werken. Ik zie dus ook geen reden om hierover in contact
te treden met de heer Stiglitz, zoals de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren suggereren.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of een eerste
analyse is te geven van de vastgestelde en de te verwachten effecten van
de versobering van de vrijstellingsregeling voor Groenfondsen. De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren doelen waarschijnlijk op de per
2011 ingezette stapsgewijze afbouw van de heffingskortingen voor groen,
sociaalethisch en cultureel beleggen en voor directe beleggingen in
durfkapitaal. Het is thans nog te vroeg om een volledige analyse van
dergelijke effecten te kunnen maken. Zoals ik in de parlementaire
behandeling heb toegezegd, zal ik de gevolgen voor de markt voor
dergelijke maatschappelijke beleggingen nauwkeurig monitoren. Er zal
daarbij een onderscheid gemaakt moeten worden tussen algemene
ontwikkelingen en specifiek met de maatregel samenhangende effecten.
Daarnaast – zoals eveneens toegezegd – sta ik open voor een mogelijk
gelijkwaardig alternatief dat de sector of de Nederlandse Vereniging van
Banken ontwikkelt.
Vennootschapsbelasting
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV, het CDA, de SP,
D66 en GroenLinks stellen vragen over het onderdeel «Vennootschapsbelasting» uit de Fiscale agenda. Deze vragen worden per deelonderwerp
beantwoord. In de eerste plaats zal worden ingegaan op de twee
grondslagverbredende maatregelen die in de Fiscale agenda worden
voorgesteld, te weten de maatregelen op het terrein van de overnameholdings en de objectvrijstelling. Daarna komen achtereenvolgens tariefsverlaging, de deelnemingsrente en overige renteaftrek alsmede vereenvoudiging aan bod.
1
Brief van de Minister van Economische
Zaken (Kamerstukken II 2008/09, 28 240,
nr. 99).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

96

Overnameholdings
De leden van de fractie van de PVV zijn benieuwd op welk punt de
staatssecretaris aan bijsturing denkt ten aanzien van «het optimaliseren
van de fiscale positie die excessieve vormen aanneemt». Een sprekend
voorbeeld is de voorgenomen aftrekbeperking voor overnameholdings.
De kern van deze renteaftrekbeperking is dat rentelasten ter zake van de
overname van een onderneming niet langer kunnen worden afgetrokken
van de fiscale winst van die overgenomen onderneming. Hierdoor wordt
een fiscale rem gezet op de onevenwichtige situatie waarbij de overnemer
van een Nederlandse onderneming deze onderneming met een excessieve schuldenlast opzadelt. In de praktijk zijn er gevallen bekend waarin
de schuld van de overnameholding zo hoog is dat de fiscale winst van de
overgenomen vennootschap grotendeels of zelfs geheel verdwijnt. Dit
wordt bereikt door de overname te laten plaatsvinden via een overnameholding die in bepaalde gevallen te forse schulden aangaat voor de
overname. De overnameholding gaat vervolgens een fiscale eenheid aan
met de overgenomen onderneming, waardoor de rentelasten van de
overnameholding die samenhangen met de overname verrekend kunnen
worden met de winsten van de overgenomen vennootschap.
Ik ben verheugd dat er brede steun is voor een stevige maatregel tegen
overnameholdings. In het verslag van een schriftelijk overleg over de
Fiscale agenda steunen de fracties van de VVD, PvdA, PVV, CDA, D66 en
GroenLinks een dergelijke maatregel. Van de overige fracties heeft de SP
een aantal vragen gesteld en hebben de CU, SGP en Partij voor de Dieren
geen opmerkingen over dit onderwerp gemaakt. Verder leeft er nog een
aantal vragen over de precieze maatvoering van de maatregel. Op die
vragen ga ik hierna gaarne in.
De leden van de fractie van de VVD vragen om een overgangsmodel bij de
aftrekbeperking voor overnameholdings, om te voorkomen dat
MKB-ondernemingen in de problemen komen bij een plotseling verlies
aan renteaftrek. Ook vragen deze leden welk deel van het MKB te maken
krijgt met een beperking van de renteaftrek als de drempel op € 500 000
wordt gezet. Ten slotte vragen deze leden naar de gevolgen voor het
aanbod door derden van risicodragend vermogen. Het overgrote deel van
het MKB zal nooit te maken krijgen met de renteaftrekbeperking voor
overnameholdings, omdat die alleen geldt voor bedrijven die zich op het
overnamepad begeven. MKB-bedrijven die andere ondernemingen
overnemen, krijgen alleen met de maatregel te maken als zij niet
voldoende winst maken om de financieringslast van de overname zelf te
dragen. Het deel van de financieringslast dat ten laste van de overgenomen vennootschap komt, is in principe niet aftrekbaar. Maar alleen voor
zover de niet aftrekbare rente de drempel van € 500 000 te boven gaat. Als
dat het geval is, wordt vervolgens gekeken of na de overname sprake is
van een gezonde financieringsverhouding. Is dat het geval, dan blijft de
renteaftrek ook ongemoeid. Dit is ook het antwoord op een vraag van de
leden van de fractie van de SP naar het begrip excessieve renteaftrek. Te
verwachten is dat het aanbod van risicodragend vermogen door derden,
zoals private-equityfondsen, wordt afgestemd op de voorwaarden van de
overnameholdingmaatregel. Dit betekent dat men zal willen voorkomen
dat de overgenomen onderneming wordt opgezadeld met een overmaat
aan schulden.
De leden van de fractie van de PvdA zijn van mening dat de aanpak van
excessieve renteaftrek bij overnameholdings niet streng genoeg kan zijn.
Zij vragen in dit verband welke bandbreedte voor de financieringsverhouding eigen vermogen versus vreemd vermogen redelijk en reëel is.
Ook de leden van de fractie van de SP vragen naar voornoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

97

verhouding. Vervolgens vragen deze leden of aan die redelijke financieringsverhouding geen afbreuk wordt gedaan door de mogelijkheid het
eigen vermogen te corrigeren voor het «goodwillgat». De leden van de
fractie van de PVV tekenen hierbij aan dat voor de toepassing van het
goodwillgat stevige anti-misbruikbepalingen moeten worden opgenomen.
De renteaftrekbeperking voor overnameholdings voorkomt dat een
overgenomen bedrijf zijn fiscale winst opeet als gevolg van een overmaat
aan schuldfinanciering. Het is de bedoeling dat daarop gerichte
constructies streng worden aangepakt. Als na de overname sprake is van
een gezonde financieringsverhouding, blijft de renteaftrek ongemoeid.
Hoewel in de Fiscale agenda geen specifieke verhouding is genoemd,
denk ik vooralsnog bij een gezonde financieringsverhouding aan een
verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen van ten minste
2:3. Dat is een strengere norm dan de 1:3 van de thincap-regeling, zoals
ook de leden van de fractie van het CDA constateren, maar dat past naar
mijn mening binnen de beoogde strenge aanpak. Het is wel reëel om
daarbij rekening te houden met de afname van het eigen vermogen bij de
vorming van een fiscale eenheid, het zogenoemde goodwillgat. Het
goodwillgat houdt in dat het fiscale eigen vermogen van de overnameholding na het aangaan van een fiscale eenheid met de overgenomen
onderneming afneemt of zelfs negatief wordt. In de fiscale consolidatie
vallen de stille reserves van de overgenomen onderneming namelijk weg.
De verhouding eigen vermogen/vreemd vermogen valt daardoor fiscaal
lager uit dan overeenkomt met de economische werkelijkheid, waardoor
de renteaftrekbeperking eerder van toepassing is. Dit goodwillgat wordt
bij het eigen vermogen opgeteld, waarna deze correctie van het eigen
vermogen in 10 jaar wordt afgebouwd. Misbruik is hierbij niet te
verwachten.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom rente op leningen
verstrekt door derden binnen het bereik van de renteaftrekbeperking
wordt gebracht terwijl het de bedoeling lijkt om reële financieringsverhoudingen te ontzien.
Uitgangspunt van de voorgenomen maatregel is te voorkomen dat een
overgenomen bedrijf zijn fiscale winst opeet als gevolg van een overmaat
aan schuldfinanciering. Hierop wordt een uitzondering gemaakt als na de
overname sprake is van een gezonde financieringsverhouding. Dan blijft
de renteaftrek ongemoeid. Het past bij dit uitgangspunt om geen
onderscheid te maken tussen leningen verstrekt door derden en schulden
aan verbonden lichamen. Zouden leningen van derden buiten de regeling
worden gelaten, dan zou dat ook ontwijkgedrag in de hand werken. Zo
zouden bijvoorbeeld Private Equity fondsen een overnameholding kunnen
opzadelen met excessieve derdenleningen, terwijl interne leningen elders
in de wereld zouden worden ingezet.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het de bedoeling is om
grondslagerosie tegen te gaan. En zo ja, of dan een voorbeeld kan worden
opgenomen waaruit blijkt dat de rente toch aftrekbaar is indien deze bij
een crediteur in de grondslag wordt betrokken. Het vertrekpunt is te
voorkomen dat een overgenomen bedrijf zijn fiscale winst opeet als
gevolg van een overmaat aan schuldfinanciering. Hierbij past het niet om
een toets aan te leggen of deze rente bij de crediteur in de grondslag
wordt betrokken. Ook zou de maatregel aanzienlijk aan effectiviteit
inboeten als deze afhankelijk zou worden gemaakt van de belastingheffing
over de rente bij de bijvoorbeeld in het buitenland gevestigde crediteur.
Tot slot kan worden opgemerkt dat dit het stelsel extra zou compliceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

98

De leden van de fractie van het CDA vragen of er voor bestaande
financieringsstructuren nog overgangsrecht is beoogd en waarom
leningen van voor 1 januari 2007 worden ontzien. Overnames van voor
1 januari 2007 worden ontzien. Voor die datum is gekozen om de nieuwe
renteaftrekbeperking voor overnameholdings te laten aansluiten bij de
oude die per 1 januari 2007 werd afgeschaft.
Ook vragen de leden van de fractie van het CDA naar de voor- en nadelen
van een bepaling dat een reële financieringsverhouding op het moment
van de overname voor de periode daarna ook reëel blijft. Voordeel van
een dergelijke bepaling is dat een belastingplichtige zekerheid heeft over
de behandeling van de overnamerente in latere jaren, ook bij wijziging
van de financieringsstructuur. Nadeel is dat de momentopname op het
tijdstip van overname beslissend is voor de behandeling van de rente ook
in latere jaren, waarin de financieringsstructuur er heel anders kan uitzien.
Dit betekent enerzijds dat als de financieringsverhouding op het tijdstip
van overname bepalend blijft, belastingplichtige ook niet de mogelijkheid
heeft om een ongezonde financieringsverhouding te repareren met als
doel om niet langer door de renteaftrekbeperking te worden geraakt.
Anderzijds zou hierdoor de mogelijkheid worden geopend dat de
overname zo wordt vormgegeven dat op het tijdstip van overname sprake
is van een reële financieringsverhouding, maar dat die (vlak) daarna sterk
wordt verslechterd. Om die redenen ben ik geen voorstander van een
regeling, waarin de financieringsverhouding op het moment van
overname doorslaggevend is.
Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA of zou kunnen worden
overwogen om schulden waarvan de rente op grond van een andere
bepaling van aftrek is uitgesloten voor de 2:3-ratio als eigen vermogen
mee te nemen.
Dat ligt niet voor de hand en is bijvoorbeeld ook niet gebeurd bij de
thincap-regeling van artikel 10d.
Verder vragen de leden van de fractie van het CDA of schulden die om
zakelijke redenen niet rentedragend zijn bij de berekening van de 2:3-ratio
buiten beschouwing kunnen blijven. Overwogen zou kunnen worden die
schulden niet als vreemd vermogen mee te nemen. Dit zal nog worden
bezien.
De leden van de fractie van het CDA vragen op welke manier rekening
wordt gehouden met situaties van negatief eigen vermogen, bijvoorbeeld
in tijden van recessie. Er wordt nog bekeken hoe bij de vormgeving van
het wetsvoorstel met dergelijke situaties rekening moet worden
gehouden.
De leden van de fractie van het CDA vragen verder of ik kan bevestigen
dat schulden aangegaan ter financiering van een reeds bestaande schuld
in de overgenomen vennootschap in het kader van een overname niet
vallen onder de categorie overnameschulden. Dat kan ik niet bevestigen.
Als de overnameholding de schuld overneemt, is sprake van een
overnameschuld.
De leden van de fractie van het CDA vragen ten slotte of ik de mening deel
dat dichting van het Bosalgat en de maatregel tegen overnameholdings
intern op gespannen voet staan met elkaar. Die mening deel ik niet. Deze
maatregelen richten zich immers tegen geheel verschillende vormen van
grondslaguitholling. De reparatie van het Bosalgat betreft een beperking
van de renteaftrek voor deelnemingen die vrijgestelde baten opleveren.
De maatregel tegen overnameholdings is gericht tegen overnames met
een excessieve schuldfinanciering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

99

De leden van de fractie van de SP vragen in hoeveel gevallen de schuld
van de overnameholding zo hoog is dat de fiscale winst van de overgenomen vennootschap grotendeels of zelfs geheel verdwijnt en hoe lang
die al bekend zijn. Ten slotte vragen zij naar de budgettaire opbrengst van
de overnameholdingmaatregel. Het gaat om enkele tientallen gevallen die
in recente jaren bekend zijn geworden. De budgettaire opbrengst van de
voorgenomen overnameholdingmaatregel bedraagt op jaarbasis ca. € 165
mln.
Objectvrijstelling
Ik dank de leden van de fracties van de PvdA en PVV voor de steun voor
de invoering van de objectvrijstelling. De leden van de fractie van het CDA
vragen een reactie op het commentaar van de Nederlandse Orde van
Belastingadviseurs (NOB) op het punt van de vaste inrichting. De NOB
geeft in haar commentaar aan dat het huidige systeem van vrijstelling ter
voorkoming van dubbele belasting van buitenlandse vaste inrichtingswinst naar tevredenheid van alle betrokkenen functioneert. De overstap
naar een objectvrijstelling in de vennootschapsbelasting is volgens de
NOB zeer ingrijpend en zal naar verwachting leiden tot zeer complexe
regelgeving. Tevens vreest de NOB voor een negatieve uitstraling op het
Nederlandse vestigingsklimaat, aangezien de meeste landen een systeem
van belastingheffing over de wereldwinst hanteren. De NOB denkt dat de
doelstellingen voor overstap naar een objectvrijstelling, het indammen
van de import van buitenlandse verliezen en budgettaire overwegingen,
ook kunnen worden bereikt met veel minder ingrijpende maatregelen. Als
mogelijk alternatief noemt de NOB het in stand laten van het huidige
systeem, maar het vervolgens na vijf jaar weer bij de winst tellen van
eventueel afgetrokken buitenlandse verliezen met uitzondering van
verliezen die in het buitenland definitief niet kunnen worden benut.
De reden voor invoering van een objectvrijstelling voor vaste inrichtingen
in combinatie met het terugsluizen van de opbrengst ervan in de vorm
van een tariefsverlaging is om meer evenwicht te krijgen tussen de
belastingdruk van nationaal en internationaal opererende ondernemingen. Met een objectvrijstelling voor vaste inrichtingen wordt een
timingvoordeel voor internationaal opererende ondernemingen die in het
buitenland opereren via een vaste inrichting in plaats van via een
dochtervennootschap weggenomen. Een tariefsverlaging zal vooral ten
goede komen aan nationale ondernemingen.
Uitgangspunt bij de vormgeving van de objectvrijstelling voor vaste
inrichtingen is dat in beginsel alle in het buitenland geleden verliezen uit
een vaste inrichting niet meer ten laste van de Nederlandse grondslag
komen. Hierop wordt alleen een uitzondering gemaakt voor definitieve
stakingsverliezen. Het timingvoordeel bij het in het buitenland opereren
via een vaste inrichting in plaats van een dochtervennootschap wordt
hiermee weggenomen. Het door de NOB genoemde alternatief gaat uit
van een ander uitgangspunt. In het buitenland geleden verliezen uit een
vaste inrichting blijven in dit alternatief direct ten laste van de Nederlandse grondslag komen. Weliswaar wordt het timingvoordeel verkleind
ten opzichte van deelnemingen door de bijtelling na vijf jaar, maar het
wordt niet volledig weggenomen. Het alternatief zal hierdoor dan ook tot
een beperktere budgettaire opbrengst leiden.
De invoering van een objectvrijstelling zal niet tot eenvoudiger regelgeving leiden. Voor een belangrijk deel zal het hierbij echter gaan om een
aan de objectvrijstelling aangepaste voortzetting van de bestaande
regelgeving rond de voorkoming van dubbele belasting bij vaste
inrichtingen uit het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (BvdB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

100

2001). Daarnaast is additionele regelgeving nodig rond het in aanmerking
nemen van definitieve stakingsverliezen. Naar mijn mening zal het door
de NOB voorgestelde alternatief echter evenmin tot vereenvoudiging
leiden. In dit alternatief blijven de bestaande, niet eenvoudige, bepalingen
in het BvdB 2001 rond de voorkoming van dubbele belasting bestaan en is
daarnaast nieuwe wetgeving nodig om de (forfaitaire) bijtelling na vijf jaar
te regelen. Daarnaast is, net als bij de objectvrijstelling, eveneens een
regeling nodig voor definitieve stakingsverliezen.
De leden van de fractie van het CDA vragen wat bij de objectvrijstelling
bedoeld wordt met de zin: «de onderworpenheidseis voor de voorkoming
van dubbele belasting met betrekking tot winsten van actieve vaste
inrichtingen komt te vervallen». De leden van de fractie van de SP vragen
waarom de onderworpenheidseis komt te vervallen. Op dit moment
behoren de winsten (zowel positief als negatief) uit een buitenlandse
vaste inrichting tot de Nederlandse heffingsgrondslag. Voor positieve
winsten wordt vervolgens voorkoming van dubbele belasting gegeven,
hetzij op grond van een verdrag, hetzij op grond van het Besluit
voorkoming dubbele belasting 2001 (BvdB 2001). In dat laatste geval stelt
artikel 32 van het BvdB 2001 de eis dat de winst uit de buitenlandse
actieve vaste inrichting in het andere land onderworpen is aan een
belasting naar de winst. Bij de in te voeren objectvrijstelling wordt een
dergelijke onderworpenheidseis niet meer opgenomen. Overigens wordt
deze eis op dit moment over het algemeen al niet gesteld als de
vrijstelling op grond van een verdrag wordt gegeven. Met het laten
vervallen van de onderworpenheidseis voor actieve vaste inrichtingen
wordt een meer gelijke behandeling met (buitenlandse) deelnemingen
bereikt. Voor de toepassing van de deelnemingsvrijstelling is het ook niet
relevant of de (buitenlandse) dochtervennootschap waarin een
deelneming wordt gehouden in het land van vestiging onderworpen is
aan een winstbelasting.
De leden van de fractie van de SP vragen of de voorgenomen objectvrijstelling voor vaste inrichtingen ertoe leidt dat vaste inrichtingen in het
buitenland fiscaal gelijk worden behandeld aan een buitenlandse dochter.
Door de voorgenomen objectvrijstelling voor vaste inrichtingen behoren
voordelen (zowel positief als negatief) uit een buitenlandse vaste
inrichting niet langer tot de Nederlandse heffingsgrondslag. Verliezen uit
een buitenlandse vaste inrichting komen, behoudens definitieve stakingsverliezen, niet langer ten laste van de Nederlandse winst. Hierdoor
ontstaat op dit punt een meer gelijke behandeling met (buitenlandse)
deelnemingen. Bij (buitenlandse) deelnemingen komen verliezen ook niet
ten laste van de Nederlandse grondslag behoudens liquidatieverliezen. De
vormgeving van de objectvrijstelling zal echter niet identiek zijn aan die
van de deelnemingsvrijstelling. De resterende verschillen vloeien meestal
voort uit het verschil in wezen tussen dochtervennootschappen (juridisch
zelfstandige entiteit) en vaste inrichtingen (geen juridisch zelfstandige
entiteit).
De leden van de fractie van de SP vragen of de objectvrijstelling alleen
geldt voor ondernemingen die vennootschapsbelasting betalen. Het
voornemen is de objectvrijstelling voor vaste inrichtingen alleen in te
voeren in de vennootschapsbelasting en niet door te trekken naar de
inkomstenbelasting. Reden hiervoor is dat de problemen rond de
verdeling van de belastingdruk tussen nationaal en internationaal
opererende ondernemingen zich voordoen in de sfeer van de vennootschapsbelasting. Ook zou een objectvrijstelling in de inkomstenbelasting
een aantal praktische problemen opleveren vanwege de doorwerking naar
allerlei inkomensafhankelijke regelingen en toeslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

101

De leden van de fractie van de SP vragen of geen problemen voorzien
worden als er met een beroep op het Europese recht zal worden gesteld
dat binnenlandse bedrijven bij invoering van een objectvrijstelling anders
worden behandeld dan buitenlandse bedrijven. Op dit punt worden geen
problemen voorzien. Uit de arresten Lidl en Krankenheim1 volgt dat het
niet in strijd is met de vrijheid van vestiging als een in een lidstaat
gevestigde vennootschap de verliezen uit een buitenlandse vaste
inrichting niet van de winst in deze lidstaat kan aftrekken, ook niet als deze
verliezen ten gevolge van wettelijke beperkingen in de andere lidstaat
aldaar niet aftrekbaar zijn. Alleen verliezen uit buitenlandse vaste
inrichtingen die definitief onverrekenbaar zijn bij staking zullen in aftrek
moeten worden toegelaten. In de voor te stellen objectvrijstelling zal dit
worden geregeld.
De vraag van de leden van de fractie van de SP of bij de voorgenomen
objectvrijstelling geen sprake is van grondslagverruiming, maar van het
naar voren halen van belastinginkomsten, kan bevestigend worden
beantwoord.
Tariefverlaging
De leden van de fractie van de PvdA vragen te onderbouwen dat verdere
verlaging nodig is om Nederland op de «shortlist» te houden voor
buitenlandse ondernemers. Deze leden vragen voorts of het tarief niet
reeds zeer concurrerend en slechts één van de vestigingsfactoren is die
buitenlandse bedrijven betrekken in hun afweging. De leden van de fractie
van de PVV vragen of wordt ingezet op de facto afschaffing van de
vennootschapsbelasting. Voorts vragen deze leden om een toelichting op
de tariefdaling. De leden van de fractie van de SP vragen of het dalen van
de tarieven in de vennootschapsbelasting in andere Europese landen voor
het kabinet een reden is geweest om hier ook het tarief te verlagen. Deze
leden vragen om een overzicht van het verloop van de grondslag voor de
vennootschapsbelasting en de dividendbelasting voor de afgelopen twee
decennia. Ook de leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom
ervoor is gekozen het tarief te verlagen en voorts – als een verlaging
wenselijk zou zijn – waarom er dan wordt gekozen voor een verlaging van
het hoge vennootschapsbelastingtarief en niet voor een verlaging van het
lage vennootschapsbelastingtarief.
Het is belangrijk dat Nederland een aantrekkelijk fiscaal vestigingsklimaat
heeft. De hoogte van het tarief van de vennootschapsbelasting is één van
de meest in het oog springende kenmerken van een fiscaal stelsel van een
land en is juist daarom van belang bij de eerste selectie van landen door
(niet-Europese) bedrijven die vestiging in Europa overwegen. Het tarief
dat bij deze afweging op de «shortlists» van bedrijven staat, is het hoge
tarief dat op dit moment 25% bedraagt. Het zogenoemde lage tarief dat
geldt voor de eerste € 200 000 winst, is voor buitenlandse investeerders
minder van belang.

1
Arresten van het Hof van Justitie van de EU
van 15 mei 2008, C 414/06, Lidl Belgium, Jur.
2008, p. I-3601, punt 27 e.v. en van 23 oktober
2008, C-157/07, Krankenheim Ruhesitz am
Wannsee, Jur. 2008, p. I-8061, punt 47 tot en
met 51.

De laatste jaren zijn de tarieven in de vennootschapsbelasting in veel
Europese landen gedaald. Naar verwachting zal deze trend zich
doorzetten. Zo zal het vennootschapsbelastingtarief in het Verenigd
Koninkrijk worden verlaagd naar 23%. Het is voor Nederland daarom zaak
om de tarieven in de andere Europese landen in de gaten te houden om
ook op dit punt concurrerend te kunnen blijven.
Voorts zorgt een lager tarief ervoor dat het voor bedrijven aantrekkelijker
wordt om meer te investeren en meer winst te maken. Tariefverlaging
vermindert de verstorende werking van de vennootschapsbelasting op
beslissingen van bedrijven: ondernemingen worden geprikkeld hun
productiefactoren daar in te zetten waar deze het meest productief zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

102

Vandaar dat in het Regeerakkoord is ingezet op grondslagverbreding in
combinatie met tariefverlaging.
Uit dit voornemen kan niet worden afgeleid dat wordt ingezet op de facto
afschaffing van de vennootschapsbelasting aangezien het pakket aan
maatregelen budgetneutraal uitpakt. Het betreft dus een lastenverschuiving binnen de vennootschapsbelasting. De stelling van de fractie
van de PVV dat belastingontwijking wordt beloond met belastingverlaging
is dus niet juist. De belastingplichtigen die zullen worden geraakt door de
overnameholdingbepaling en de objectvrijstelling zullen slechts in zeer
beperkte mate worden gecompenseerd door de tariefverlaging. Juist de
overige belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting profiteren van
de tariefverlaging.
Een overzicht van de grondslag voor de vennootschapsbelasting en de
dividendbelasting in de afgelopen twee decennia, zoals de leden van de
fractie van de SP vragen, is niet voorhanden. Wel kan een overzicht (zie
onderstaande tabel 3) worden gegeven van de kasopbrengst van de
vennootschapsbelasting en de dividendbelasting in de afgelopen twee
decennia. Bij het overzicht van de dividendbelasting zijn de brutoopbrengsten weergegeven.
Tabel 3: Overzicht kasopbrengst Vpb en dividendbelasting in periode 1990–2010

1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010

Dividendbelasting
(in € mln.)

Vennootschapsbelasting
(in € mln.)

1 045
957
944
816
948
955
1 059
1 481
1936
3 022
2 588
4 308
3 490
3 128
3 388
4 262
4 226
3 750
3 951
2 084
2 400

7 883
8 425
7 883
8 718
9 211
9 460
12 500
14 673
15 299
15 653
16 742
17 580
15 394
13 392
14 994
19 358
17 907
18 552
18 814
11 604
12 782

Vermogensaftrek- en bijtelling
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom – tegen het advies
van de Studiecommissie in – de discussie over en het onderzoek naar een
meer gelijke behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen
wordt afgebroken. De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de
staatssecretaris staat tegenover de voorstellen van de Studiecommissie
om een vermogensaftrek te introduceren in de vennootschapsbelasting
ter bevordering van een gelijke behandeling tussen eigen en vreemd
vermogen. Verder vragen deze leden of nog meer maatregelen worden
overwogen om de overstimulering van vreemd vermogen te beëindigen.
De leden van de fractie van de PVV pleiten in dit verband voor een
budgetneutrale vermogensaftrek en -bijtelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

103

Rust en duidelijkheid in de vennootschapsbelasting zijn van cruciaal
belang voor het fiscale vestigingsklimaat. De invoering van een
vermogensaftrek- en bijtelling zou een fundamentele ingreep in de
vennootschapsbelasting zijn. Daarom zou een vermogensaftrek- en
bijtelling alleen kunnen worden ingevoerd als er eerst uitvoerig onderzoek
zou worden gedaan naar de gevolgen van deze maatregel. Dit zou
betekenen dat er in de komende jaren grote onzekerheid zou blijven
bestaan over de vennootschapsbelasting. Daarnaast staat vast dat de
invoering van een vermogensaftrek en -bijtelling zou leiden tot een forse
budgettaire derving waarvoor dekking zou moeten worden gezocht. Een
vermogensaftrek en -bijtelling van 4% zou ongeveer € 1,5 miljard kosten1.
Als deze dekking binnen de vennootschapsbelasting zou moeten worden
gevonden, lijkt een flinke tariefverhoging onontkoombaar. Het kabinet zet
– zoals is afgesproken in het Regeerakkoord – juist in op grondslagverbreding en tariefverlaging. Zoals ik in de Fiscale agenda heb geschreven,
is op het terrein van de vennootschapsbelasting rust het uitgangspunt; ik
ben dan ook niet voornemens om andere maatregelen te overwegen.
Deelnemingsrente en overige renteaftrek
De leden van fractie van GroenLinks vragen waarom de staatssecretaris
nog geen maatregelen voorstelt om de deelnemingsrente aan te pakken.
De leden van de fractie van de SP vragen of de behandeling van de
deelnemingsrente afhangt van de aanbeveling van het Topteam Hoofdkantoren en of de aanbevelingen van dit topteam nog bekend worden
gemaakt. De leden van fractie van D66 vragen of de Kamer hierover voor
het zomerreces wordt geïnformeerd. De leden van de fractie van de PVV
verwachten concrete actie op het punt van de deelnemingsrente.
Het kabinet staat voor een lastige afweging bij het antwoord op de vraag
of het wenselijk is de aftrek van de deelnemingsrente te beperken. Om
een afgewogen keuze te kunnen maken, heeft het kabinet het Topteam
Hoofdkantoren gevraagd om, in overleg met de voorzitters van de andere
topteams, een opinie te formuleren met betrekking tot de fiscale behandeling van deelnemingsrente. De verscheidene topteams zullen hun
bevindingen opschrijven in een zogeheten actieagenda. Het kabinet zal
vervolgens een reactie geven op deze actieagenda’s. Deze reactie en de
actieagenda’s zullen openbaar worden gemaakt en aan uw Kamer worden
aangeboden. Het Topteam Hoofdkantoren zal medio juni een advies
uitbrengen. Uiterlijk bij de indiening van het wetsvoorstel betreffende de
vennootschapsbelasting zal duidelijk worden welke keuze het kabinet
heeft gemaakt over de deelnemingsrente, waarna daarover met uw Kamer
zal worden gesproken.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar een overzicht van de
bepalingen in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 omtrent
renteaftrekbeperkingen. Zij vragen voorts welke ontwikkelingen in de
wetgeving zich de afgelopen 10 jaar hebben afgespeeld (welke bepalingen
zijn ingevoerd, afgeschaft, aangescherpt, afgezwakt, etc.). Vervolgens
vragen deze leden hoe een en ander zich verhoudt tot de voorstellen
waarmee de staatssecretaris nu komt en hoe in dit verband een earningsstripping rule zou uitwerken.
Tabel 4: Overzicht van de belangrijkste renteaftrekbeperkingen door de jaren heen
Renteaftrekbeperkingen

1
Zie Studiecommissie belastingstelsel, blz.
90.

2001

2002–2003

2004–2006

x

x

Geen aftrek van rente op groepsleningen
die als eigen vermogen worden gekwalificeerd (art. 10, eerste lid, onderdeel d)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

2007–2011

104

Renteaftrekbeperkingen

Geen aftrek van rente op gekunstelde
groepsleningen (art. 10a)
Geen aftrek van geïmputeerde rente op
renteloze groepsleningen (art. 10b)
Geen aftrek van rente op groepsleningen
in geval van onderkapitalisatie (art. 10d)
Geen aftrek van rente ter zake van
buitenlandse deelnemingen (art. 13,
eerste lid)
Temporisering van rente op groepsleningen bij overnames (art. 14a, zevende lid,
en art. 14b, zesde lid, en tot 2003: art. 15,
vijfde lid, daarna: art. 15ad)

2001

2002–2003

2004–2006

2007–2011

x

x

x

x
x

x

x

x

x

x

x

x

In 2001 kende de Wet Vpb 1969 drie belangrijke renteaftrekbeperkingen, te
weten: geen aftrek van rente op gekunstelde groepsleningen (artikel 10a),
geen aftrek van rente ter zake van buitenlandse deelnemingen (artikel 13,
eerste lid) en een temporisering van rente op groepsleningen bij
overnames (artikel 15, vijfde lid).
In 2002 is daaraan een vierde aftrekbeperking toegevoegd gericht tegen
aftrek van rente op groepsleningen die als eigen vermogen worden
gekwalificeerd. Hiermee werd een inbreuk gemaakt op de jurisprudentie
over de kwalificatie van geldverstrekkingen (artikel 10, eerste lid,
onderdeel d). Na het Bosalarrest eind 2003 is de aftrekbeperking van rente
ter zake van buitenlandse deelnemingen (artikel 13, eerste lid) geschrapt
en is een aftrekbeperking voor rente op groepsleningen in geval van
onderkapitalisatie ingevoerd (artikel 10d).
Met ingang van 2007 is de aftrekbeperking gericht tegen aftrek van rente
op groepsleningen die als eigen vermogen worden gekwalificeerd (artikel
10, eerste lid, onderdeel d), geschrapt. Hierdoor werd de jurisprudentie
over de kwalificatie van geldverstrekkingen weer bepalend voor het
antwoord op de vraag of vergoedingen voor die geldverstrekkingen al dan
niet aftrekbaar zijn.
Verder is met ingang van 2007 de temporisering van rente op groepsleningen bij overnames geschrapt (artikel 15ad), is de renteaftrekbeperking
inzake aftrek van rente op gekunstelde groepsleningen aangescherpt
(artikel 10a) en is een renteaftrekbeperking inzake aftrek van geïmputeerde
rente op renteloze groepsleningen ingevoerd (artikel 10b).
Na 2007 is alleen met ingang van 2008 de renteaftrekbeperking inzake
aftrek van rente op gekunstelde groepsleningen nog beperkt aangepast
(artikel 10a). De safe harbour bepaling die maakte dat de renteaftrekbeperking niet gold in situaties waarin de rente bij de ontvanger adequaat
werd belast, is vervangen door een regeling die bepaalt wanneer de
bewijslast over de toepassing van de renteaftrekbeperking bij de
inspecteur ligt en wanneer die bij de belastingplichtige ligt.

1
Een enkele keer was het achteraf gezien niet
nodig om een renteaftrekbeperking in te
voeren, zoals bij de aftrekbeperking van rente
op groepsleningen die als eigen vermogen
worden gekwalificeerd. Een andere keer bleek
achteraf gezien toch aanscherping nodig,
zoals bij het vervangen van de safe harbour
door een regeling over de bewijslastverdeling
bij de renteaftrekbeperking inzake aftrek van
rente op gekunstelde groepsleningen in 2008.

Zoals uit het overzicht volgt, is de Nederlandse lijn tot nu toe geweest om
in situaties waarin renteaftrek tot onevenwichtige situaties leidde deze
renteaftrek gericht te beperken1. Ik ben voornemens deze lijn voort te
zetten. Dat betekent dat ik voorstel om een aftrekbeperking in te voeren
voor rentelasten ter zake van overnames. Hierdoor wordt een fiscale rem
gezet op de onevenwichtige situatie waarbij de overnemer van een
Nederlandse onderneming deze onderneming met een excessieve
schuldenlast opzadelt. De kern van deze renteaftrekbeperking is dat
rentelasten ter zake van de overname van een onderneming niet langer
kunnen worden afgetrokken van de fiscale winst van die overgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

105

onderneming. Verder neemt het kabinet – nadat het Topteam Hoofdkantoren met een opinie is gekomen – een beslissing over het al dan niet
invoeren van een aftrekbeperking voor deelnemingsrente.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe in dit verband een
earnings-stripping rule zou uitwerken. Een earningsstrippingregeling is
een generiek werkende aftrekbeperking. De aftrekbare rente wordt
namelijk afgetopt op een vast percentage van de kasstroom (bijvoorbeeld
30%). Bij een keuze voor een dergelijke renteaftrekbeperking wordt de lijn
om renteaftrekbeperkingen te richten op geconstateerde problemen dus
verlaten. Hieraan kan de conclusie worden verbonden dat de overige
renteaftrekbeperkingen dan zouden kunnen worden geschrapt. Hierbij
moet wel worden bedacht dat een earningsstrippingregeling
waarschijnlijk een beperkt effect heeft in geval van gekunstelde groepsleningen en in geval van overnames die met veel vreemd vermogen zijn
gefinancierd. Het zou dan dus de vraag zijn of het niet toch wenselijk is
om voor dergelijke gevallen aftrekbeperkingen te houden. Bij invoering
van een earningsstrippingregeling zou – net als bij eventuele invoering
van een aftrekbeperking voor deelnemingsrente – wel de huidige
aftrekbeperking in geval van onderkapitalisatie kunnen worden geschrapt.
Vereenvoudiging
De leden van de fractie van de PVV vragen of het beeld bestaat dat
belastingplichtigen minder geld kwijt zullen zijn aan advieskosten als het
belastingstelsel eenvoudiger wordt. De leden van de fractie van het CDA
vragen hoe de voorgestelde maatregelen zullen bijdragen aan een
vereenvoudiging van de vennootschapsbelasting en hoeveel pagina’s
minder dit zou opleveren in de wetgeving.
In het algemeen kan worden gesteld dat als het belastingstelsel eenvoudiger wordt, belastingplichtigen ook minder geld kwijt zullen zijn aan
advieskosten. De voorgestelde maatregelen zijn erop gericht onwenselijke
situaties tegen te gaan en zullen niet tot een vereenvoudiging leiden.
Niettemin zullen zij evenmin leiden tot een veel gecompliceerder
vennootschapsbelastingstelsel. De overnameholdingbepaling en de
objectvrijstelling zullen leiden tot een lichte structurele toename van de
uitvoeringslasten. Een vermindering van het aantal pagina’s in de
wetgeving is geen zelfstandige doelstelling. Overigens kan niet in alle
gevallen worden gesteld dat een vermindering van het aantal pagina’s in
de wetgeving betekent dat er sprake is van een eenvoudigere uitvoering.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar het effect van de
maatregelen uit de Fiscale agenda op het gebied van de vennootschapsbelasting op het gemiddeld betaalde effectieve vennootschapsbelastingtarief. Dit effect is niet te berekenen omdat er geen gegevens over het
gemiddeld betaalde effectieve belastingtarief bestaan.
IB-ondernemers
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV, het CDA, de SP,
GroenLinks en de SGP stellen vragen naar aanleiding van het onderdeel
«IB-ondernemers» in de Fiscale agenda. Deze vragen beantwoord ik
thematisch. Ik zal allereerst ingaan op de vragen die samenhangen met de
(verkenning naar een) winstbox. Daarna ga ik achtereenvolgens in op de
MKB-winstvrijstelling, de introductie van een vaste basisaftrek en het
toegangscriterium.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

106

Winstbox
De leden van de fractie van de VVD zijn voorstander van één geïntegreerde ondernemersfaciliteit en zien de uitwerking van een winstbox
tegemoet. Ook de leden van de fractie van het CDA wachten met interesse
het onderzoek naar de winstbox af. Ik kan deze leden bevestigen dat de
door hen genoemde onderwerpen – de ondernemersdefinitie, het
voorkomen van misbruik en wildgroei, de wenselijkheid van het urencriterium en het onderscheid tussen winst uit arbeid en winst uit vermogen –
zullen worden meegenomen in de aangekondigde verkenning naar de
winstbox.
De leden van de fractie van de PVV merken op dat het tijd lijkt dat er meer
evenwicht komt tussen werknemer en ondernemer in de fiscale tegemoetkomingen. Zij vragen hoe deze bevoordeling van de ondernemer ten
opzichte van de werknemer zich verhoudt tot het gelijkheidsbeginsel van
artikel 1 van de Grondwet.
Winstinkomen heeft een ander karakter dan looninkomen. Naast
consumptiedoeleinden moet een deel van de winst namelijk worden
aangewend voor reserveringen en investeringen. Door middel van fiscale
faciliteiten wordt tegemoet gekomen aan die reserverings- en investeringsfunctie van winst. Daarnaast wordt met fiscale ondernemersfaciliteiten beoogd ondernemerschap te stimuleren, omdat ondernemerschap
positieve externe effecten kan hebben zoals het creëren van werkgelegenheid en innovatie. In de Fiscale agenda wordt verder gewezen op de
flexibiliteit die ondernemers bieden op de arbeidsmarkt. Al deze factoren
maken dat er sprake is van verschillende situaties en verschillende
functies tussen winst en loon. Daarom is een verschillende fiscale
behandeling gerechtvaardigd en is van strijdigheid met het gelijkheidsbeginsel geen sprake.
Deze leden zijn van mening dat de introductie van een vaste basisaftrek
contraproductief zal werken en dat de zelfstandigenaftrek afgeschaft dient
te worden of dient te worden vervangen door een verhoogde
MKB-winstvrijstelling. De Studiecommissie belastingstelsel heeft
geadviseerd om de zelfstandigenaftrek en de fiscale oudedagsreserve af
te schaffen1. Deze leden vragen waarom dat advies niet is gevolgd.
Hierover merk ik op dat de in de Fiscale agenda gepresenteerde plannen
voorzien in een integratie van ondernemersfaciliteiten in één winstafhankelijke ondernemersfaciliteit, die uiteindelijk mogelijk kan worden
vormgegeven als een eigen tarief(structuur) voor winst. In de verkenning
naar een winstbox zal onder andere ook gekeken worden naar het op
laten gaan van de zelfstandigenaftrek en de fiscale oudedagsreserve in
deze geïntegreerde winstafhankelijke faciliteit. Omdat veranderingen in
ondernemersfaciliteiten gepaard gaan met inkomenseffecten, kan dit
echter niet van de ene op de andere dag worden ingevoerd. Daarom wil
het kabinet volgend jaar een eerste stap in de goede richting zetten. Deze
stap houdt in dat de degressieve zelfstandigenaftrek wordt omgezet in een
vaste en niet geïndexeerde basisaftrek van circa € 7200.
De leden van de fractie van de PVV vragen tevens of het niet beter is om
faciliteiten te bieden die daadwerkelijk recht doen aan het reserverings- en
investeringselement. De leden van de fractie van GroenLinks vragen
waarom gestreefd wordt naar een algemene winstvrijstelling in plaats van
een meer gerichte stimulans voor innovatie en duurzaamheid.
1
Studiecommissie belastingstelsel: Continuïteit en Vernieuwing, Een visie op het
belastingstelsel, Kamerstukken II 2009/10,
32 140, nr. 4.

Het kabinet heeft ervoor gekozen om juist minder regels en voorwaarden
aan faciliteiten te stellen, en de faciliteiten tegelijkertijd meer winstafhankelijk te maken. Minder regels maken het ondernemen makkelijker. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

107

geïntegreerde winstafhankelijke faciliteit is ook transparanter dan
specifieke faciliteiten met bijbehorende voorwaarden en administratieve
verplichtingen. De ondernemer kan daardoor beter zijn financiële positie
inschatten, hetgeen bijvoorbeeld van belang is voor investeringsbeslissingen. Verder leidt een geïntegreerde faciliteit tot minder uitvoeringskosten voor de Belastingdienst. Door de winstafhankelijkheid – dat wil
zeggen dat de faciliteit een percentage van de winst bedraagt dan wel tot
uitdrukking komt in een lager belastingtarief voor winst – wordt
bovendien recht gedaan aan de investerings- en reserveringsfunctie van
winst. Naarmate de winst toeneemt, zal een ondernemer doorgaans
immers ook meer investeren en reserveren. Een ander voordeel van deze
winstafhankelijke vormgeving is dat het de marginale druk op ondernemingswinst verlaagt. Uit onderzoek blijkt dat lagere marginale tarieven
leiden tot sterkere groei van bedrijven, hogere gemiddelde investeringsuitgaven en een grotere kans op het aannemen van werknemers1.
Snelgroeiende ondernemingen innoveren bovendien veel meer dan
andere ondernemingen2.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe het voorstel van een extra
box, de zogenoemde winstbox, past in de doelstelling om te komen tot
meer vereenvoudiging van het belastingstelsel. Zij vragen ook welke
ondernemersfaciliteiten allemaal worden afgeschaft bij de introductie van
een winstbox. Ook willen zij weten of het in ieder geval gaat om de
zelfstandigenaftrek, de startersaftrek, de fiscale oudedagsreserve, de
MKB-winstvrijstelling, de meewerkaftrek en de stakingsaftrek. Verder
vragen zij wanneer de winstbox zou moeten ingaan. De leden van de
fractie van GroenLinks vragen in dit verband of door een vierde box de
uitvoering door de Belastingdienst echt eenvoudiger wordt en wat de
verwachte besparing is op de uitvoeringskosten.
In de ultieme vorm van een winstbox gaan alle fiscale ondernemersfaciliteiten op in een lager belastingtarief voor ondernemers. Daardoor kunnen
allerlei specifieke faciliteiten met bijbehorende administratieve lasten en
uitvoeringslasten vervallen. Dit zou een grote vereenvoudiging opleveren.
De belastingheffing voor ondernemers wordt hierdoor ook transparanter.
Anderzijds roept de invoering van een nieuwe box inderdaad ook de
nodige vragen op, die maken dat de betekenis van een winstbox voor de
vereenvoudigingsagenda en de uitvoeringskosten van de Belastingdienst
op dit moment nog niet duidelijk is. Dit zal sterk afhankelijk zijn van de
manier waarop een winstbox wordt vormgegeven en van de vraag welke
faciliteiten daarin opgaan. Het kabinet heeft daarom aangegeven eerst een
verkenning naar een winstbox te willen doen. In die verkenning zal onder
andere worden ingegaan op de vraag welke faciliteiten kunnen opgaan in
het lage tarief. Daarbij worden ook de door de leden van de fractie van de
SP genoemde faciliteiten betrokken. Gelet op het feit dat er eerst een
verkenning komt, kan ik nu nog niet aangeven wanneer een winstbox zou
moeten ingaan. Uiteraard staat wel vast dat de mogelijke invoering van
een winstbox zorgvuldig, en niet van de ene op de andere dag, zal
geschieden. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de
SP of het voorstel voor een winstbox afkomstig is van VNO-NCW, kan ik
antwoorden dat dit niet het geval is.
1
Zie beschrijving van het onderzoek van
Caroll, Holts-Eakin, Rider en Rosen in
Schuetze, H.J. en Bruce, D. (2004). Tax Policy
and Entrepreneurship (16–17).
2
C.M. van Praag, Fiscaal bevorderen van
groei en innovatie via de DGA?, Essay voor de
Studiecommissie belastingstelsel (Van
Weeghel) over ondernemerschap en fiscaliteit,
Januari 2010, opgenomen als bijlage 8 bij het
rapport van de Studiecommissie belastingstelsel, Kamerstukken II 2009/10, 32 140, nr. 4.

Het voordeel van het toevoegen van een aparte box is, zo beantwoord ik
de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks, dat hierdoor een
eigen tariefstructuur mogelijk is voor winst uit onderneming. Hierdoor
kunnen ondernemersfaciliteiten worden vormgegeven als een lager tarief
in plaats van als grondslagversmallers. Lagere marginale tarieven zijn
goed voor winstgevend ondernemerschap en doorgroei. Grondslagversmallers maken het belastingstelsel minder transparant en complex.
Voorts werken grondslagversmallers door naar andere belastingfacili-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

108

teiten, zoals inkomensafhankelijke heffingskortingen en persoonsgebonden aftrekposten, en naar andere inkomensafhankelijke regelingen
zoals de toeslagen. Tariefsmaatregelen hebben deze doorwerking niet.
Het feit dat de vormgeving van de winstbox nog niet bekend is, is ook de
reden dat ik nog geen antwoord kan geven op de vraag van de leden van
de fracties van de SP, GroenLinks en de SGP, naar de herverdeeleffecten
van een winstbox. Deze herverdeeleffecten zijn afhankelijk van de
faciliteiten die worden afgeschaft en van de vraag hoe de winstbox wordt
vormgegeven. In de Fiscale agenda is bij wijze van vingeroefening
gekeken naar wat er zou gebeuren als de zelfstandigenaftrek en de
MKB-winstvrijstelling zouden opgaan in een vlak tarief in de winstbox. In
de verkennende nota over dit onderwerp die volgend jaar verschijnt zal dit
nader worden uitgewerkt en zal aandacht worden besteed aan de
herverdeeleffecten die de verschillende modaliteiten met zich
meebrengen. In principe worden deze effecten weergegeven voor
verschillende inkomensgroepen.
De effecten voor een ondernemer met een bepaald inkomen in de ene
sector zullen niet afwijken van die voor een ondernemer met hetzelfde
inkomen in een andere sector, zo antwoord ik de leden van de fractie van
de SGP. Dat geldt ook voor de agrarische sector. Het gegeven dat de
gemiddelde winst in de landbouw lager is dan in de overige sectoren
betekent dan dat de effecten voor lagere winsten meer van toepassing zijn
op de landbouw dan op andere sectoren. Voor zover mogelijk en voor
zover relevant zal bij de verkenning naar een winstbox ook aandacht
worden besteed aan de sectorale verdeling van de faciliteiten die in de
winstbox zullen opgaan.
Aan deze leden kan ik voorts mededelen dat de veronderstelling dat een
winstbox een vergelijkbare opzet zal krijgen als box 3 niet juist is. Er zal
dus geen sprake zijn van een forfaitaire heffing over het vermogen in
plaats van over de winst. Een winstbox behelst een heffing over de
daadwerkelijk behaalde winst.
MKB-winstvrijstelling
De leden van de fractie van de PvdA delen mijn zorg dat het fiscale
landschap voor ondernemers dreigt te worden overwoekerd door een
veelheid van grondslagversmallende faciliteiten. Deze faciliteiten leiden
tot hoge uitvoeringskosten voor de Belastingdienst en onduidelijkheid bij
ondernemers. Deze leden kunnen billijken dat de zelfstandigenaftrek
wordt omgezet in een vaste aftrek, zodat de prikkel tot groeien wordt
versterkt. Zij vragen zich echter ook af waarom de MKB-winstvrijstelling
niet wordt afgetopt tot bijvoorbeeld een grondslag van € 100 000.
De MKB-winstvrijstelling heeft het karakter van een tariefverlaging voor
ondernemers in de inkomstenbelasting. Beoogd is om het effectieve tarief
voor ondernemers over de gehele linie te verlagen. Bij dit karakter past
niet een aftopping op een bepaalde winst. Een dergelijke aftopping zou de
marginale belastingdruk voor groeiende ondernemers bovendien
verhogen. Terwijl minder progressie en lagere marginale tarieven goed
zijn voor winstgevend ondernemerschap en doorgroei van ondernemers.
Dit is ook de reden dat het kabinet de belemmerende marginale druk uit
de zelfstandigenaftrek wil verwijderen en onderzoek wil doen naar de
mogelijkheden om ondernemersfaciliteiten op termijn te vervangen door
een vlakkere tariefstructuur voor ondernemers in een winstbox.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

109

De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts naar het budgettair
beslag van de MKB-winstvrijstelling. Dit is, zo blijkt uit pagina 32 van de
Fiscale agenda, € 1099 mln. Hiervan is geen uitsplitsing naar sectoren te
maken. In tabel 5 is een overzicht gegeven van de gemiddelde fiscale
winst per bedrijfstak en het aandeel van de verschillende bedrijfstakken in
de totale winst. Verondersteld kan worden dat het aandeel per bedrijfstak
in het budgettaire beslag van de MKB-winstvrijstelling ongeveer
evenredig is met dat aandeel1.
Tabel 5: Gemiddelde fiscale winst1 zelfstandigen en aandeel van de bedrijfstak in de
totale fiscale winst naar bedrijfstak, 2008
Bedrijfstak

gemiddelde fiscale
winst (x 1 000 euro)

aandeel van de
bedrijfstak in de totale
winst

Landbouw, bosbouw en visserij
Industrie
Bouwnijverheid
Handel en reparatie
Horeca
Vervoer, opslag en communicatie
Onroerend goed, zakelijke dienstv.
Onderwijs
Gezondheids- en welzijnszorg
Milieu, cultuur, recr, ov dienstv.
Onbekend

21,7
28,7
33,3
23,3
24,2
26,5
32,7
24,9
60,2
17
26,4

9,5%
4,4%
14,3%
15,0%
4,6%
3,4%
23,7%
1,7%
13,7%
7,0%
1,5%

Totaal economische activiteiten

28,5

100%

1

Voor toepassing ondernemersaftrek en MKB-winstvrijstelling.

Bron: CBS-Statline

Introductie vaste basisaftrek
Ik kan de leden van de fractie van de SP bevestigen dat ik voornemens
ben om, vooruitlopend op de verkenning naar een winstbox, de huidige
degressieve zelfstandigenaftrek vorm te geven als een vaste aftrekpost
van circa € 7200. Ik ben voornemens om dit op te nemen in het Belastingplan 2012, zodat de vaste aftrek kan ingaan per 2012. Voor deze
basisaftrek zullen dezelfde voorwaarden gelden als voor de huidige
zelfstandigenaftrek, kan ik de leden van de fractie van de SGP
antwoorden. De belangrijkste voorwaarden daarvoor zijn dat sprake moet
zijn van ondernemerschap en dat de ondernemer moet voldoen aan het
urencriterium. Het enige wat bij invoering van de vaste basisaftrek
mogelijk verandert, is dus het bedrag aan aftrek. Dat betekent dat
invoering van de vaste basisaftrek ook geen veranderingen teweeg brengt
ten aanzien van de fiscale behandeling van de meewerkende partner.

1
Omdat de MKB-winstvrijstelling wordt
toegepast na aftrek van de zelfstandigenaftrek,
zal het aandeel van sectoren met een hoge
gemiddelde winst groter zijn dan het aandeel
van die sector in de totale winst.

De leden van de fracties van de SP, van GroenLinks en van de SGP vragen
naar de inkomenseffecten van het vervangen van de zelfstandigenaftrek
door een niet geïndexeerde basisaftrek van ongeveer € 7200. De
zelfstandigenaftrek heeft nu een degressief verloop met drie lange
schijven, één van € 9484, één van € 7266 en één van € 4602 (zie figuur 1).
De stapjes tussen die schijven veroorzaken een hoge marginale druk en
ontmoedigen doorgroei van ondernemers. Mijn voornemen is om deze
bedragen van de zelfstandigenaftrek te uniformeren en vast te stellen op
een niveau dicht bij het niveau van de tweede lange schijf, te weten
€ 7266. Hierdoor worden de inkomenseffecten beperkt. Door de uniformering vervalt de hoge marginale druk zoals genoemd in het regeerakkoord. Als de basisaftrek van circa € 7200 vanaf winsten van circa
€ 53 000 net als nu wordt afgebouwd naar € 4602 – de leden van de
fractie van GroenLinks vragen daarnaar – levert dat een budgettaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

110

ruimte op van € 140 mln. De hoge marginale druk blijft dan echter
grotendeels in stand.
Figuur 1: zelfstandigenaftrek 2011 en basisaftrek

In mijn voorstel zullen ondernemers met een winst tussen € 18 540 en
€ 53 070, afhankelijk van de definitieve hoogte van de basisaftrek, geen
effect of een klein negatief effect ondervinden. Bij winsten vanaf € 53 070
gaat men erop vooruit. Bij winsten van minder dan € 14 045 daalt de
zelfstandigenaftrek met € 2284, zoals de leden van de fractie van de SP al
veronderstelden. Het effect op het netto inkomen is onder andere
afhankelijk van de vraag of de ondernemer nog andere inkomsten heeft
en of recht bestaat op uitbetaling van de algemene heffingskorting, omdat
een partner voldoende belasting betaalt.

Ondernemers kunnen behalve van de ondernemersfaciliteiten ook gebruik
maken van de algemene heffingskorting en de arbeidskorting. Hierdoor
betalen ondernemers zonder andere bron van inkomsten en zonder een
belastingbetalende partner tot een winst van € 18 540 geen belasting. Dat
blijft zo. Ook voor deze groep verandert er dus niets aan de te betalen
belasting. In figuur 2 is het effect op de winst na aftrek van belasting en
inkomensafhankelijke ZVW-bijdrage van deze groep weergegeven. Het
negatieve inkomenseffect aan het begin ontstaat door de ZVW-bijdrage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

111

Figuur 2: effect op winst na belasting en inkomensafhankelijke bijdrage ZVW van
vervanging van de zelfstandigenaftrek door een uniforme basisaftrek van € 7200 voor
ondernemers zonder neveninkomsten en zonder belastingbetalende partner

Negatieve effecten treden voornamelijk op bij voltijdondernemers met
lage winsten én met een werkende partner of neveninkomsten. In tabel 6
is weergegeven in welke groepen de inkomenseffecten optreden. Hierbij
zijn de ondernemers ingedeeld naar hun verzamelinkomen. Daarin zitten
dus zowel de belastbare winst als eventueel belastbaar inkomen uit
andere bron. De zelfstandigenaftrek, MKB-winstvrijstelling en andere
aftrekposten zijn al in aanmerking genomen. Dit verklaart het grote aantal
ondernemers met een verzamelinkomen kleiner dan € 10 000.
Een derde van de ondernemers ondervindt geen direct effect. Het betreft
globaal deeltijd- en hybride ondernemers en ondernemers die onder het
huidige systeem geen belasting betalen. Het grote aantal ondernemers
dat er minder dan 1% op achteruit gaat, wordt grotendeels veroorzaakt
door het geringe verschil tussen de huidige aftrek van € 7266 en de
veronderstelling voor de basisaftrek van € 7200. Voor betrokkenen gaat
het om een koopkrachtverlies van € 22 per jaar. De hoogte van de
basisaftrek zal in het Belastingplan 2012 definitief worden vastgesteld. Het
aandeel van ondernemers die er meer dan een procent op achteruit gaan
is ongeveer 5 procent.
Tabel 6: Effecten op het netto-inkomen van IB-ondernemers van het vervangen van de zelfstandigenaftrek door een basisaftrekvan
€ 7200 (exclusief effecten via toeslagen)
verzamelinkomen

kleiner
dan 0

0–10 000

10 000–
20 000

20 000–
40 000

40 000–
60 000

60 000–
80 000

80 00–
100 0000

meer dan
100 000

totaal

meer dan 3% vooruit
(in % van het totaal)
tussen 2 en 3% vooruit
(in % van het totaal)
tussen 1 en 2% vooruit
(in % van het totaal)
minder dan 1% vooruit
(in % van het totaal)

–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%

–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%

–
0,0%
–
0,0%
1 000
0,5%
1 000
0,5%

–
0,0%
1 000
0,4%
21 000
9,0%
10 000
4,3%

–
0,0%
10 000
10,1%
39 000
39,4%
4 000
4,0%

–
0,0%
3 000
7,3%
21 000
51,2%
1 000
2,4%

–
0,0%
–
0,0%
12 000
60,0%
1 000
5,0%

–
0,0%
–
0,0%
11 000
30,6%
14 000
38,9%

–
0,0%
15 000
1,7%
105 000
11,8%
33 000
3,7%

gelijk
(in % van het totaal)

21 000
61,8%

70 000
37,4%

49 000
25,0%

64 000
27,4%

28 000
28,3%

11 000
26,8%

5 000
25,0%

9 000
25,0%

256 000
28,8%

minder dan 1% achteruit

13 000

111 000

128 000

124 000

16 000

4 000

1 000

2 000

397 000

inkomenseffect

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

112

verzamelinkomen

kleiner
dan 0

0–10 000

10 000–
20 000

20 000–
40 000

40 000–
60 000

60 000–
80 000

80 00–
100 0000

meer dan
100 000

totaal

(in % van het totaal)
tussen 1 en 2% achteruit
(in % van het totaal)
tussen 2 en 3% achteruit
(in % van het totaal)
meer dan 3% achteruit
(in % van het totaal)
niet te berekenen
(in % van het totaal)

38,2%
1 000
2,9%
–
0,0%
–
0,0%

59,4%
5 000
2,7%
1 000
0,5%
1 000
0,5%

65,3%
6 000
3,1%
5 000
2,6%
7 000
3,6%

53,0%
5 000
2,1%
5 000
2,1%
4 000
1,7%

16,2%
2 000
2,0%
1 000
1,0%
–
0,0%

9,8%
–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%

5,0%
–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%

5,6%
–
0,0%
–
0,0%
–
0,0%

44,6%
19 000
2,1%
11 000
1,2%
11 000
1,2%
42 000
4,7%

totaal

34 000

187 000

196 000

234 000

99 000

41 000

20 000

36 000

890 000

inkomenseffect

bron: berekeningen Ministerie van Financiën op basis van aangiften IB-ondernemers 2007

De leden van de fractie van de SGP spreken hun zorg uit voor sectoren
met relatief lage winsten en een lage groeipotentie, zoals de primaire
landbouw. De gegevens die ten grondslag liggen aan tabel 5 zijn niet
uitgesplitst naar sectoren. Uit het voorgaande blijkt dat behalve de hoogte
van de winst ook de omvang van eventuele nevenactiviteiten van invloed
is op het inkomenseffect. In tabel 5 is te zien dat de gemiddelde winst in
de landbouw vergeleken met andere sectoren laag is. Het aandeel
zelfstandigen met een baan naast hun ondernemerschap ligt ongeveer op
het landelijk gemiddelde2. De effecten voor de landbouw wijken niet af
van die voor ondernemers met een gelijke winst en gelijke neveninkomsten in andere sectoren. In vergelijking tot andere sectoren is het
gemiddeld inkomen in de landbouw lager. De gemiddelde effecten voor
de landbouw zullen dus overeenkomen met de effecten voor ondernemers met lagere inkomens.
Toegangscriterium
De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom het advies van de
SER niet wordt overgenomen om de zelfstandigenaftrek te variabiliseren
(bijvoorbeeld naar winst) zodat ook parttime ondernemers profiteren van
de zelfstandigenaftrek.
Naar ik aanneem doelen deze leden hiermee op het zogenoemde
«verhoudingsgetal», waarbij de zelfstandigenaftrek zou worden toegekend
naar rato van de verhouding tussen winstinkomen en het totale (arbeids)inkomen. Het urencriterium zou dan moeten vervallen.

2
Bron: berekeningen op basis van de
CBS-statistiek «Ondernemers en hun
loon/winst».

In de Fiscale agenda is aangegeven dat het kabinet toe wil naar een
systeem waarin geen toegangscriterium of andersoortige maatstaf voor
de zelfstandigenaftrek meer nodig is, dus noch een urencriterium noch
een verhoudingsgetal. Dit is mogelijk wanneer geen sprake meer is van
een substantiële vaste aftrekpost. Het kabinet wil dit bereiken door het
accent geleidelijk te verleggen naar een winstafhankelijke (geïntegreerde)
faciliteit, zoals de MKB-winstvrijstelling en uiteindelijk eventueel een
winstbox. Een verhoudingsgetal heeft enkele sympathieke aspecten, zo
wordt de toekenning van faciliteiten minder «alles-of-niets» en wordt
rekening gehouden met de draagkracht uit ander inkomen. Aan een
verhoudingsgetal kleven echter ook bezwaren. Een verhoudingsgetal is
bijvoorbeeld een grillige maatstaf voor de toekenning van faciliteiten. Zo
neemt het verhoudingsgetal voor een ondernemer die nog ander inkomen
heeft af als de winst – en daarmee zijn totale inkomen – daalt. Hierdoor
krijgt hij mogelijk minder zelfstandigenaftrek. Bij een ondernemer met
evenveel winst maar zonder andere inkomsten blijft de zelfstandigenaftrek
in dat geval gelijk of neemt juist toe. De regeling is daardoor ook minder
transparant. Het uiteindelijke bedrag aan vrijstelling is pas duidelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

113

wanneer de aangifte is ingevuld. Ondernemers weten dan niet waar ze
aan toe zijn. Het verhoudingsgetal geeft ook problemen in verliessituaties.
Dan wordt het verhoudingsgetal namelijk negatief en zou zonder nadere
maatregelen de zelfstandigenaftrek omslaan in een bijtelling. Dat kan
alleen op een consequente manier worden opgelost door de zelfstandigenaftrek in een verliesjaar te laten vervallen. Verder is het verhoudingsgetal geen maatstaf voor de substantie van een onderneming. Als het
urencriterium bij de zelfstandigenaftrek (of een vaste basisaftrek) wordt
vervangen door een verhoudingsgetal zullen deeltijdondernemers – zij
voldoen niet aan het urencriterium en hebben geen ander inkomen –
veelal worden vrijgesteld van belasting, ook al is hun ondernemingsinspanning gering. Dit staat haaks op de wens om doorgroei te bevorderen
en de aanzuigende werking van de zelfstandigenaftrek aan de onderkant
van de inkomensverdeling te verminderen.
Loonsomheffing
De leden van de fractie van de PVV, het CDA, de SP en GroenLinks vragen
naar de loonsomheffing.
De leden van de fractie van de PVV vragen wat een loonsomheffing
inhoudt. Ook de leden van de fracties van de SP en GroenLinks vragen –
in het licht van de randvoorwaarden – naar een concreter beeld van de
vereenvoudigingen die het gevolg zouden zijn van een loonsomheffing.
De loonsomheffing is in dit stadium nog niet ver genoeg uitgekristalliseerd om reeds in detail op de vormgeving in te kunnen gaan. Om die
reden is in de Fiscale agenda opgenomen dat het kabinet in het najaar
met een uitwerking zal komen.
Met dit voorbehoud reageer ik op de vragen van de leden van de fracties
van PVV, de SP en GroenLinks. Een loonsomheffing beoogt een flinke
vereenvoudiging tot stand te brengen door de verschillende heffingen te
combineren tot een eenvoudige heffing en bijzonderheden daarbij zo veel
mogelijk te beperken. Doel is de administratieve lasten voor werkgevers
en uitvoeringskosten voor de overheid te verminderen. Dit wordt nu nader
bezien en uitgewerkt. Daarbij is een aantal punten dat aandacht vergt
zoals blijkt uit de randvoorwaarden die ik in de Fiscale agenda heb
genoemd, waaronder begrepen de progressie in de heffing en de
noodzaak ook voor burgers de administratieve lasten beperkt te houden.
In theorie is een loonsomheffing in zijn meest pure vorm een heffing in de
vorm van een vast percentage over de loonsom van de werkgever. De
loonsom van die werkgever is het bedrag aan loon dat hij aan zijn
werknemers betaalt. In het percentage zijn opgenomen de loonbelasting,
de premies voor de werknemersverzekeringen, de premie voor de
volksverzekeringen en de inkomensafhankelijke bijdrage voor de
Zorgverzekeringswet. In het percentage van de loonsomheffing in zijn
meest pure vorm is geen progressie of differentiatie opgenomen. Er is
dan dus sprake van een vlaktaks in de loonsomheffing. Ook andere
persoonsgebonden elementen van werknemers, zoals heffingskortingen,
worden niet in de loonsomheffing meegenomen. Bij de verkenning en
uitwerking wordt bezien op welke wijze binnen de gestelde randvoorwaarden invulling kan worden gegeven aan noodzakelijk geachte prikkels
voor de werkgever.
Een loonsomheffing impliceert niet dat de progressie in de inkomstenbelasting vervalt. In de inkomstenbelasting worden die persoonsgebonden
elementen wel meegenomen. Terecht merken de leden van de fractie van
de PVV dan ook op dat hierdoor meer burgers aangifte voor de inkomstenbelasting zullen moeten gaan doen. Eén van de grote uitdagingen van
de uitwerking van de loonsomheffing is dan ook het voldoen aan de in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

114

kader relevante randvoorwaarden, te weten: het belang van de effecten op
de administratieve lasten van de burgers en verlichting van de uitvoeringskosten bij de Belastingdienst. In dat kader wordt bekeken op wat
voor manieren, bijvoorbeeld in de vormgeving van de loonsomheffing of
via aanpassingen (grondslagverbreding) in de inkomstenbelasting, het
aantal burgers dat aangifte inkomstenbelasting zou moeten doen bij de
introductie van een loonsomheffing kan worden geminimaliseerd. Verder
kan worden opgemerkt dat de Belastingdienst nu al met de meeste
burgers direct contact heeft. Er zijn 1 à 1,5 miljoen burgers waarmee de
Belastingdienst geen direct contact heeft. De rest wel, hetzij via de
inkomstenbelasting, hetzij via toeslagen.
De leden van de fractie van de SP vragen wat – ter zake van de
koopkrachteffecten – volgens de staatssecretaris acceptabel is en aan
welke bandbreedtes dan moet worden gedacht. Zoals gezegd, de
uitwerking van de loonsomheffing bevindt zich nog in een oriënterende
fase. Uitspraken over het niveau van de koopkrachteffecten en wat daarbij
acceptabel is en wat niet, zijn daarom in dit stadium prematuur. In de
uitwerking van de loonsomheffing die in het najaar aan de Tweede Kamer
zal worden gestuurd, zal aan de koopkrachteffecten en de bandbreedtes
waarbinnen koopkrachteffecten acceptabel zijn, uitgebreid aandacht
worden besteed.
De leden van de fractie van het CDA vragen een toezegging over de
beoordeling van de loonsomheffing door Actal en andere bij de loonsomheffing betrokken organisaties.
Zoals in de in de Fiscale agenda opgenomen randvoorwaarden is
beschreven is het hoofddoel van de loonsomheffing het beperken van
administratieve lasten van werkgevers conform het doel in het Regeerakkoord. Met deze randvoorwaarde ligt het voor de hand Actal, belangenorganisaties van werkgevers, werknemers en loonadministratiebureaus te
betrekken bij de verkenning, door hen te informeren over de voortgang
van het denken en hen de gelegenheid te bieden daarop te reageren. De
Belastingdienst is nauw betrokken bij de uitwerking en heeft zitting in de
interdepartementale stuurgroep. Bij een dergelijke verkenning is het van
groot belang in een vroeg stadium in overleg te treden en dat zal – zoals is
aangekondigd in de Fiscale agenda – zeker ook gebeuren.
Verkeer tussen burgers, bedrijven en Belastingdienst
De leden van de fracties van de PVV, het CDA en de SP stellen enkele
vragen naar aanleiding van het onderdeel «Verkeer tussen burgers,
bedrijven en Belastingdienst» in de Fiscale agenda. Ik ga achtereenvolgens in op de herzieningsprocedure, het persoonlijk domein, de VIA,
een betere selectie aan de poort, de beoetbepalingen, de navorderingstermijn, de openbaarheid van de belastingrechtspraak, het deformele
heffingssysyteem en «één bankrekeningnummer.
Herzieningsprocedure
Ik ben verheugd te vernemen dat de leden van de fractie van de PVV de
noodzaak van aanpassing van het formele belastingrecht, net als het
kabinet, ook inzien. Aanpassing van het formele belastingrecht draagt bij
aan het vereenvoudigen van de communicatie tussen de belastingplichtige en de Belastingdienst. De belastingplichtige komt daarmee
gemakkelijker en sneller aan, en tot, zijn recht. Een eenduidige herzieningsprocedure die deze leden noemen, is een voorbeeld van deze
vereenvoudiging. De opgedane ervaringen met de herziening van
voorlopige aanslagen inkomstenbelasting zijn zonder meer positief. Ik ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

115

dan ook voornemens de herzieningsprocedure in eerste instantie uit te
breiden naar andere voorlopige aanslagen en daarna naar definitieve
aanslagen. Aanpassing van de wetgeving op dit punt bevrijdt de
belastingplichtige van het keurslijf van de bezwaarprocedure.
Persoonlijke domein
Het ontwikkelen van een persoonlijke internetpagina voor particulieren
gaat juist hand in hand met vereenvoudiging van het formele belastingrecht. Dit vergt inspanningen op ICT-gebied. Ik ben daarom voornemens
de persoonlijke internetpagina stapsgewijs in te voeren, waarbij nieuwe
functionaliteiten steeds eerst in pilots wordt getest voordat deze landelijk
wordt ingevoerd. Om de noodzakelijke vereenvoudigingen in procedures
te realiseren, worden nieuwe stappen waar nodig met wetgeving
begeleid. Al met al gaat het om een ingrijpende operatie. Deze operatie
leidt wellicht niet tot een nieuw Nederlands belastingstelsel, maar zeker
wel tot een geheel vernieuwd heffingssysteem.
Kwaliteit is daarbij belangrijker dan tijd. Een stapsgewijze invoering maakt
de operatie beheersbaar, en geeft belastingplichtigen de gelegenheid om
geleidelijk aan de wijzigingen in het aangifte- en aanslagproces te
wennen. Dat de persoonlijke internetpagina binnen twee jaar staat kan ik
deze leden dan ook niet toezeggen; daarvoor is meer tijd nodig. Wel kan ik
de leden van de fractie van de PVV toezeggen dat belastingplichtigen
persoonlijk contact met medewerkers van de Belastingdienst kunnen
blijven houden. Medewerkers van de Belastingdienst zijn bereikbaar en
beschikbaar via de telefoon en aan de balies van de belastingkantoren.
VIA
Deze leden vragen ook naar de uitbouw van de vooringevulde aangifte
(VIA). Het doel dat de Belastingdienst nastreeft met de VIA ligt primair in
de dienstverlening aan de belastingplichtige. De VIA belichaamt het
algemene beginsel dat de overheid geen gegevens aan de burger vraagt
die al bekend zijn. Daarnaast leidt het voorinvullen van gegevens tot
minder fouten en dus tot minder herstelacties voor Belastingdienst en
belastingplichtige. Ik blijf dan ook de komende jaren stappen ondernemen
om meer categorieën gegevens voor in te vullen, waaronder de betaalde
hypotheekrente, zoals de leden van de fractie van de PVV verzoeken.
Uiteindelijk zal dit ertoe leiden dat de aangifte, voor het grootste deel van
de particulieren, zoveel mogelijk wordt vooringevuld. Of dit in de
toekomst ertoe leidt dat de belastingplichtige helemaal geen actie meer
behoeft te ondernemen, c.q. de vooringevulde gegevens niet meer
behoeft te controleren en door het zetten van een handtekening de
juistheid en volledigheid daarvan te bevestigen, kan ik nog niet overzien.
Wel ben ik van mening dat de dienstverlening door de Belastingdienst in
de vorm van het voorinvullen van de aangifte de eigen verantwoordelijkheid van de belastingplichtige voor de juistheid van die aangifte niet
kan vervangen.
Betere selectie aan de poort
In de Fiscale agenda ben ik uitgebreid ingegaan op genomen en te nemen
maatregelen die het risico op een onjuiste of te hoge uitbetaling door
selectie en analyse beperken. Ik verwacht dat ik de leden van de fractie
van de PVV daarmee heb overtuigd van mijn bewustzijn op dit terrein.
De leden van de fractie van de PVV vragen of ik de mening deel dat het
goed mogelijk zou zijn om fraude met het belasting- en toeslagensysteem
aanmerkelijk te beperken door minder belasting te heffen en minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

116

toeslagen uit te keren. Zij vragen voorts of er minder toeslagen gaan
komen als het «systeem» eindelijk werkt. Voor de beantwoording van
deze vragen ga ik ervan uit dat deze leden met de eerste vraag doelt op de
mogelijkheden die er zijn om fraude tegen te gaan door het verkleinen van
de doelgroep die voor een voorlopige teruggaaf IB of een toeslag in
aanmerking komt. Het gaat bij de voorlopige teruggaaf en de toeslagen
om massale processen waarin jaarlijks miljoenen beschikkingen worden
gegeven op basis waarvan ook miljoenen uitbetalingen worden gedaan.
Deze aantallen maken het toezicht op de rechtmatigheid hiervan lastig en
de kans op fraude relatief groot. Het kleiner maken van de doelgroep, in
combinatie met maatregelen die leiden tot een betere controle aan de
poort, kan zeker helpen om fraude te beperken. Ik wijs in dit verband op
het plan dat ik in het kader van de fraudebestrijding in de Fiscale agenda
heb gepresenteerd om het aantal aftrekposten te beperken waarvoor een
voorlopige teruggaaf kan worden gevraagd. Het krijgen van een
voorlopige teruggaaf zou moeten worden beperkt tot de posten die
betrekking hebben op vaste maandelijkse uitgaven, zoals de hypotheekrente. Dit zal een effect hebben op het aantal mensen dat nog voor een
voorlopige teruggaaf in aanmerking kan komen.
Het verkleinen van de doelgroep die voor een toeslag in aanmerking
komt, is een onderwerp dat mij weliswaar zeer interesseert maar primair
onder de verantwoordelijkheid valt van de vakdepartementen die met
betrekking tot de aanspraak op een toeslag, het beleid bepalen. Overigens
voorziet het Regeerakkoord in de invoering van een vermogenstoets voor
de zorgtoeslag en het kindgebonden budget met ingang van 2013. Dit zal
leiden tot een verkleining van de doelgroep. Fraudebestrijding is een
belangrijk aandachtspunt van dit kabinet. Er is een interdepartementale
werkgroep gevormd die nog dit jaar zal komen met een onderzoeksrapport met voorstellen om fraude en oneigenlijk gebruik bij de toeslagen
tegen te gaan. De omvang van de doelgroep zal in het onderzoek van deze
werkgroep betrokken worden.
Boetebepalingen
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de invulling van het
stroomlijnen van de boetebepalingen. Ook stellen zij een aantal vragen
die de sancties bij fiscaal opzettelijk onjuist handelen betreffen. Deze
vragen neem ik bij de hierna volgende beantwoording mee.
Fiscaal opzettelijk onjuist handelen kent twee hoofdvormen. In de eerste
plaats gaat het om het opzettelijk onjuist doen van een aangifte voor een
aanslagbelasting zoals de inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting.
In de tweede plaats gaat het om het opzettelijk niet betalen van een
aangiftebelasting, zoals omzetbelasting of loonbelasting. Beide feiten
kunnen worden bestraft met een vergrijpboete. Strafrechtelijke vervolging
is echter alleen mogelijk voor het opzettelijk onjuist doen van een
aangifte, en niet voor het opzettelijk niet betalen. Als een belastingplichtige dus wel aangifte doet, maar vervolgens niet betaalt, kan hij niet
voor een fiscaal delict vervolgd worden. Aan de andere kant kent de
Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) een aantal fiscaal strafbare
feiten, waarvoor geen fiscale boete opgelegd kan worden. In deze
gevallen hangt de keuze voor fiscale of strafrechtelijke afdoening niet af
van de ernst van het feit: de wet kent simpelweg maar één weg. Stroomlijnen van de boetebepalingen betekent dat wordt heroverwogen of het
wenselijk is dat een bepaald feit via het strafrecht en via het boeterecht
kan worden aangepakt, dan wel welke van beide wegen uitsluitend open
moet staan. Voor de volledigheid merk ik op dat indien een feit zowel
fiscaal beboetbaar als strafbaar is, er altijd een keuze gemaakt zal moeten
worden. De keuze voor de ene weg sluit de andere weg uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

117

De heroverweging van de meest gepaste aanpak betekent verder geen
wijziging van het thans geldende systeem. De belastingplichtige krijgt dan
ook zeker geen strafblad bij een fiscale boete. Indien wordt gekozen voor
fiscale beboeting geldt het fiscale regime. De belastingplichtige kan de
fiscale boete bijvoorbeeld (blijven) bestrijden bij de belastingrechter. Ook
het toepassen van dwangmiddelen zoals een doorzoeking, inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis zijn en blijven niet mogelijk. Indien voor
een of hetzelfde feit ook strafvervolging mogelijk is, en daarvoor wordt
gekozen, geldt uiteraard wel het strafrechtelijke regime. Bij een veroordeling wordt dan een aantekening gemaakt in de justitiële documentatie.
Dit is niet anders dan nu. Ik herhaal daarbij dat strafrechtelijke afdoening
van fiscale feiten een ultimum remedium is, waarbij de gevolgen van deze
afdoening in verhouding staan tot de ernst van dat feit.
De leden van de fractie van het CDA stellen verder het effect van sancties
aan de orde. Voorop moet worden gesteld dat de maximale geldboete die
de strafrechter kan opleggen voor een fiscaal delict in beginsel even hoog
is als de fiscale vergrijpboete. Het voornaamste verschil tussen strafrechtelijke vervolging en fiscale beboeting is dan ook dat de strafrechter
daarnaast een gevangenisstraf kan opleggen. Als het gaat om effecten
van sancties moet bovendien niet uit het oog worden verloren dat naast
bestraffing van de dader generale preventie een belangrijk doel is. Bij
generale preventie speelt niet alleen de hoogte van de sanctie, maar ook –
en vooral – de gepercipieerde pakkans een grote rol. De capaciteit van de
instantie die de sanctie oplegt, is bijvoorbeeld een factor die de gepercipieerde pakkans beïnvloedt.
Bij de effecten van te treffen maatregelen in de fiscale boete- of strafsfeer
moeten dus vele omstandigheden worden afgewogen. De uitkomst van
deze afweging is geen kwestie van keiharde wetenschap, maar de
weerslag van gewenst optreden tegen maatschappelijk ongewenst
gedrag. Een voorbeeld is het geconstateerde handhavingstekort op het
gebied van de fiscale fraude. Op vragen van het lid Omtzigt van de fractie
van het CDA heb ik toegezegd om het mogelijk te maken dat na een
verzuimboete een vergrijpboete wordt opgelegd voor hetzelfde feit1. Bij
de behandeling van deze en andere maatregelen die ik uiteindelijk zal
voorstellen, hebben de leden van uw Kamer nog meer dan voldoende
gelegenheid om hun visie daarop kenbaar te maken.
Navorderingstermijn

1
Schriftelijke antwoorden op vragen van het
lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
de heer Omtzigt (Aanhangsel Handelingen
2010/11, 2097).

De leden van de fractie van het CDA zien in het voorgestelde onderscheid
in de navorderingstermijn al naar gelang een belastingplichtige
goedwillend of kwaadwillend is een mooi voorbeeld van een Belastingdienst die zijn eigen vlees probeert te keuren. Deze kritiek van de leden
van de fractie van het CDA kan ik niet zo goed plaatsen. Immers, van
oudsher maakt de Belastingdienst onderscheid in de klantbehandeling.
Het gebruik van risicoselectie en –analyse neemt alleen maar verder toe.
Op deze wijze streeft de Belastingdienst ernaar om zijn dienstverlening
aan de meeste (goedwillende) belastingplichtigen op peil te houden en de
aandacht te richten op de kwaadwillenden. Aan de leden van de fractie
van het CDA kan worden toegegeven dat de Belastingdienst niet altijd in
staat is om in één oogopslag de intenties van een belastingplichtige te
doorgronden. Dat is ook niet nodig. Op dit moment bepaalt de AWR
bijvoorbeeld ook dat kan worden nagevorderd indien de belastingplichtige de Belastingdienst opzettelijk onjuiste informatie heeft verstrekt
of juiste informatie heeft onthouden, kortweg als hij te kwader trouw is.
Deze kwalificatie komt pas aan de orde als belasting moet worden
nagevorderd. Hetzelfde kan worden voorgesteld bij een onderscheid in de
termijnen voor navordering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

118

Van strijd met het gelijkheidsbeginsel is geen sprake. Naar mijn mening
kan de belastingplichtige die de Belastingdienst voorliegt niet op één lijn
gesteld worden met de belastingplichtige die wel zijn verplichtingen
nakomt. Het verschil in gedrag rechtvaardigt in elk geval het verschil in
behandeling, in het gegeven voorbeeld van het latere verval van de
bevoegdheid om alsnog de juiste belastingschuld vast te stellen. In dit
verband is het misschien aardig om op te merken dat de AWR reeds een
verlengde navorderingstermijn kent, voor het geval een bestanddeel van
het voorwerp van een belasting in het buitenland wordt gehouden of is
opgekomen. Het zal de leden van de fractie van het CDA bekend zijn dat
deze verlengde navorderingstermijn door het Hof van Justitie van de
Europese Unie gesanctioneerd is. Hoewel kwaadwillendheid geen
voorwaarde is, bewijst de huidige verlenging van de navorderingstermijn
zeker zijn nut bij de aanpak van zwartspaarders.
Over de aanpassing van de termijn in het algemeen kan ik zeggen dat het
mijn uitgangspunt is om belastingheffing in de toekomst zoveel mogelijk
in de actualiteit plaats te laten vinden. Aan een standaardnavorderingstermijn van vijf jaar zou dan ook geen behoefte meer bestaan. Het ligt in
de rede dat een bekorting van de navorderingstermijn doorwerkt naar de
daaraan gekoppelde termijnen voor de bewaarplicht en voor ambtshalve
vermindering.
Openbaarheid belastingrechtspraak
De leden van de fractie van het CDA vragen op het punt van de
openbaarheid van de belastingrechtspraak om een vergelijkend overzicht
van de openbaarheid van uitspraken die natuurlijke personen en
rechtspersonen betreffen in de omliggende landen (VK, Duitsland en
België) en de wijze waarop Nederland fundamenteel verschilt van die
landen. Het wetsvoorstel Openbaarheid van belastingrechtspraak is ter
internetconsultatie voorgelegd. De bevindingen uit die internetconsultatie
zullen worden neergelegd in een rapportage, welke naar verwachting in
het derde kwartaal aan uw Kamer zal worden toegezonden. In die
rapportage zal ook aandacht worden besteed aan de openbaarheid van
belastingrechtspraak in de ons omringende landen.
Deformeel heffingssysteem
De leden van de fractie van het CDA spreken voorts de wens uit te
begrijpen wat het kabinet verstaat onder een deformeel heffingssysteem,
met name in verband met de hoge boeten. Allereerst wil ik graag het
mogelijke misverstand uit de weg helpen dat ik zou voorstellen om de
fiscale boeten te verhogen. Dat is niet het geval. Wel ben ik het volledig
met deze leden eens dat het voor de belastingplichtige volstrekt duidelijk
moeten zijn wat zijn verplichtingen zijn. Dat geldt overigens ook als op het
niet nakomen van die verplichting geen fiscale boete staat. Een deformeel
heffingssysteem strijdt daarmee niet. Als voorbeeld van een element van
een deformeel heffingssysteem geef ik de eerder genoemde herzieningsprocedure. Mijn oogmerk is dat de belastingplichtige uiteindelijk alle
wijzigingen aan de Belastingdienst kan doorgeven door een verzoek om
herziening te doen. In vergelijking met de thans daarvoor geldende
bezwaarprocedure is de herzieningsprocedure deformeel. De belastingplichtige behoeft zijn verzoek om herziening bijvoorbeeld niet te
motiveren. Als de Belastingdienst het verzoek om herziening toewijst,
wordt de belastingaanslag eenvoudigweg aangepast. Als de Belastingdienst het verzoek om herziening afwijst, krijgt de belastingplichtige
rechtsbescherming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

119

Een deformeel heffingssysteem betekent dus dat in de overgrote
meerderheid van de gevallen de communicatie tussen de belastingplichtige en de Belastingdienst zonder formaliteiten kan verlopen. Een
deformeel heffingssysteem betekent niet dat de belastingplichtige de
Belastingdienst onjuiste gegevens kan verstrekken of kan nalaten zijn
belasting tijdig te betalen. De verplichtingen tot het verstrekken van juiste
gegevens en tijdige betaling blijven ook bij een deformeel heffingssyteem
onverkort gelden, op straffe van een sanctie. Deze verplichtingen spreken
dermate vanzelf, dat de belastingplichtige daarop nu ook niet telkens
expliciet wordt gewezen. Mocht dit in de toekomst wel nodig zijn, dan zal
ik daaraan bijvoorbeeld via de persoonlijke internetpagina aandacht
besteden.
De leden van de fractie van de SP vragen naar voorbeelden van het
deformaliseren van informatiestromen. Als eerste voorbeeld noem ik het,
reeds meerdere keren genoemde, invoeren van een herzieningsprocedure
bij alle voorlopige en definitieve aanslagen. De herzieningsprocedure
maakt het voor de belastingplichtige mogelijk om zonder formaliteiten de
voor de belastingheffing relevante gegevens te wijzigen. Aan de andere
kant kan de Belastingdienst via de persoonlijke internetpagina de
belastingplichtige informeren over de omvang van de belastingschuld of
de afgeboekte betalingen (de zogenoemde statusinformatie). Het heffingsen inningsproces wordt zo op termijn voor beide partijen actueel en
transparant. Als derde voorbeeld kan worden genoemd dat de Belastingdienst in de toekomst bijvoorbeeld de uitnodiging tot het doen van
aangifte niet meer per post verzendt. Zo worden ondernemers binnenkort
al in hun persoonlijk domein uitgenodigd om hun aangifte te doen. Hoe
ver het deformaliseren gaat, hangt niet alleen af van technische mogelijkheden. De wensen van de individuele belastingplichtige spelen daarbij
ook zeker een rol.
Eén bankrekeningnummer
Zowel de leden van de fracties van het CDA en de SP hebben enkele
vragen over het verplicht gebruik van één bankrekeningnummer bij
betalingen door de Belastingdienst aan de burger. De leden van de fractie
van de SP zijn van mening dat deze maatregel niet langer moet worden
uitgesteld en vragen hoeveel het zou hebben gescheeld als het kabinet
eerder zou zijn overgegaan op het gebruik van één bankrekeningnummer.
Naar aanleiding van vragen van deze leden over de omvang van de
«schade» die wordt geleden als gevolg van uitbetalingen op een onjuist
rekeningnummer, kan ik melden dat over 2010 circa € 1,4 miljoen niet is
terug ontvangen op zogeheten TOR-posten (dat zijn situaties waarin is
uitbetaald op een verkeerde bankrekening van een ander dan de belanghebbende). Opgemerkt wordt dat dit een fractie is van het totaal bedrag
aan TOR-posten over dat jaar. In nagenoeg alle gevallen slaagt de
Belastingdienst erin om bedragen die ten onrechte bij een derde zijn
terechtgekomen van diegene terug te vorderen.
Daarnaast vragen deze leden hoe in de nieuwe systematiek wordt
omgegaan met de huurtoeslag en het gebruik van rekeningnummers van
woningcorporaties/huurders. De leden van de CDA-fractie merken in dat
verband op dat zij het wenselijk achten dat mensen in staat zijn en blijven
om de kinderopvangtoeslag, de huurtoeslag en de zorgtoeslag rechtstreeks te laten overmaken op de rekening van de kinderopvanginstelling,
de woningbouwcorporaties of de zorgverzekeraar. Gevraagd wordt of er
bij de Belastingdienst een register van gecertificeerde rekeningnummers
kan komen waarop mensen hun toeslag kunnen laten storten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

120

In het IBO-rapport «Vereenvoudiging toeslagen» zijn de uitvoeringsaspecten geschetst die samenhangen met het rechtstreeks uitbetalen aan
de dienstverlenende instantie1. De mogelijkheid de toeslag te laten
betalen op de rekening van een ander dan de aanvrager is oorspronkelijk
ingesteld als dienstverlening aan de burger en om ontvangende instanties
te beschermen tegen mogelijke wanbetaling. Deze praktijk komt met
name voor bij de huurtoeslag, het zogeheten geclusterd betalen. Maar ook
kinderopvangtoeslag en in mindere mate de zorgtoeslag worden nogal
eens rechtstreeks aan de kinderopvanginstelling, respectievelijk zorgverzekeraar doorbetaald.
De conclusie van het IBO-rapport was dat rechtstreekse betaling aan de
dienstverlenende instantie voor problemen zorgt die het uitvoeringsproces stroever laten verlopen. Ten eerste verliest de burger het zicht op
zijn toeslag, waardoor de kans groot is dat wordt vergeten om relevante
wijzigingen door te geven. Dit leidt dan weer tot terugvorderingen door de
Belastingdienst/Toeslagen. Daarnaast is de kans op fouten bij de
Belastingdienst/Toeslagen en de ontvangende instantie groter. Zo gebeurt
het nogal eens dat bij verhuizing de huurtoeslag te lang wordt doorbetaald aan de verkeerde verhuurder. Hetzelfde doet zich voor in de
kinderopvang waar zich veel mutaties voordoen die van invloed zijn op de
hoogte van de toeslag (afgenomen aantal uren, soort kinderopvang). Dit
leidt tot allerlei problemen voor de betrokkenen, variërend van verrekening van onterecht verstrekte voorschotten met openstaande
rekeningen van de ontvangende instantie tot onnodige huisuitzettingen
ingeval van de huurtoeslag.
Bij de invoering van één verplicht bankrekeningnummer zal voor de
huurtoeslag geen uitzondering worden gemaakt. Dit betekent dat de
praktijk van het geclusterd betalen van huurtoeslag aan de woningcorporaties komt te vervallen, dit in antwoord op de vraag van de leden van de
SP-fractie. Een register van gecertificeerde rekeningnummers zoals de
leden van de CDA-fractie voorstellen, lost een deel van de hiervoor
omschreven problematiek op. Ik zal deze mogelijkheid in mijn overwegingen meenemen. De problematiek van de doorlopende voorschotten na
beëindiging van de aanspraak, is lastiger. Al met al zal ik bezien in
hoeverre voor de dienstverlening richting de kinderopvanginstellingen,
woningcorporaties en zorgverzekeraars een alternatief kan worden
geboden. In het eerdergenoemde IBO-rapport is daar een eerste aanzet
voor gegeven.
Overig
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV, het CDA, de SP,
D66 en de SGP hebben meerdere vragen over het cluster «Overig»
gesteld. De onderwerpen waarop deze vragen zien, hebben zeker niet
altijd een samenhang met elkaar. Vandaar dat de vragen per onderwerp
zijn beantwoord. Het gaat achtereenvolgens om de onderwerpen:
Geefwet, Leefvormneutraliteit, de financiële sector, Box 3, 30%-regeling,
Vitaliteitsregeling, Zelfstandigen in de zorg, BTW voor alternatief
medische diensten, WBSO, de zeevaart.
Geefwet

1
2

Kamerstukken II 2009/2010, 31 580, nr. 3.
Kamerstukken II 2010/11, 32 504, nr. 60.

De leden van de fracties van de PvdA, het CDA en de SGP hebben vragen
gesteld over de invulling van de Geefwet en het moment waarop daar
meer duidelijkheid is te verwachten. De leden van de fractie van het CDA
verwijzen daarbij naar de motie Omtzigt2. In antwoord op hun vragen ter
zake neem ik graag de vrees weg dat invulling van de Geefwet bestaat uit
een bezuinigingswet. Voor de zomer zal het kabinet de Kamer nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

121

informeren over de invulling van de Geefwet. Voorts informeren de leden
van de CDA-fractie naar de in het regeerakkoord opgenomen renseigneringsplicht voor goede doelen. Zij dragen een mogelijke invulling aan en
vragen of ik bereid ben dit voorstel of een alternatief uit te werken in
overleg met de goededoelensector. Ik kan deze leden bevestigen dat ik
overleg zal voeren met bedoelde sectoren over eventuele wetswijzigingen
die de uitvoeringspraktijk raken. Deze wetswijzigingen zullen vervolgens
op zijn vroegst gestalte krijgen in het Belastingplan 2012 dat de Kamer –
zoals gebruikelijk – op Prinsjesdag zal worden aangeboden, tegelijk met
de Miljoenennota.
Leefvormneutraliteit
Diverse fracties zijn ingegaan op het onderwerp van leefvormneutraliteit.
Ik vind het spijtig dat de leden van de fracties van D66 en de SGP
teleurgesteld zijn over de beschouwing daarover in de Fiscale agenda. De
leden van de fractie van de PvdA complimenteren mij daarentegen juist
met de heldere uiteenzetting en de juiste conclusies die uit deze
beschouwing worden getrokken.
De leden van de fractie van D66 willen weten wat mijn principiële
uitgangspunt is bij de leefvormneutraliteit en of ik bereid ben om me in te
zetten voor een meer leefvormneutraal belastingstelsel. De leden van de
SGP-fractie besteden meer dan twintig pagina’s aan dit onderwerp in een
doorwrocht en ruim geannoteerd betoog, waarin mij een bijzonder groot
aantal vragen worden gesteld. Ik heb het betoog met aandacht gelezen en
begrijp heel goed dat dit onderwerp van groot belang is voor deze leden.
Toch hoop ik dat zij het mij niet euvel duiden dat ik binnen dit korte
tijdsbestek in de beantwoording niet heb kunnen ingaan op alle vragen. Ik
ben bereid om hier op een later moment op terug te komen. Waar
mogelijk zal ik hierna ingaan op een deel van de vragen. Daarnaast zal ik
in het algemeen enkele opmerkingen willen maken over dit onderwerp.
Dat er verschillen zijn in belastingdruk, inclusief de doorwerking van de
toeslagen, tussen individuen in verschillende leefvormen, zoals de leden
van de SGP-fractie concluderen, is wat mij betreft niet in discussie.
Nieuwe analyses en het actualiseren van cijfers en data hieromtrent zullen
niet tot een andere uitkomst leiden. De vraag is of deze conclusie
aanleiding moet zijn voor een stelselwijziging.
Mijn uitgangspunten bij de discussie over het belastingstelsel zijn:
eenvoud, soliditeit en fraudebestendigheid. Deze drie elementen vormen
de kern van de Fiscale agenda. Het stelsel dient zo veel mogelijk aan te
sluiten bij objectieve feiten en omstandigheden en in mindere mate bij
meer subjectieve keuzes die belastingplichtigen maken. Het geheel laten
aansluiten van een inkomstenbelasting bij de persoonlijke situatie of
beleving daarvan is niet goed vorm te geven en ook lastig voor de
uitvoering. Immers, het feit of kosten van de huishouding wel of niet
gemeenschappelijk worden gedragen, of dat de beleving is dat dit wordt
gedaan, zijn geen factoren die een rol kunnen spelen in de toedeling van
de belastingheffing. Ook zou dat ingaan tegen de lijn die we gezamenlijk
hebben afgesproken, denk in dit verband aan de objectivering van het
partnerbegrip.
In de inkomstenbelasting spelen in beginsel alleen subjectieve en
persoonlijke omstandigheden en uitgaven een rol als de betrokkenheid
van deze omstandigheden in de heffing voortvloeit uit de systematiek van
de wet. Dit kan ook zo zijn als de wetgever om andere redenen meent dat
ze een zodanige invloed hebben op de draagkracht dat het systeem moet
worden aangevuld met een specifieke aftrekpost of korting. Bij dit laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

122

kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de aftrek scholingsuitgaven of
specifieke zorgkosten. Gelet op mijn standpunt inzake grondslagversmallers mag het uw Kamer duidelijk zijn dat ik niet een voorstander ben
van (meer) afwijkingen van de systematiek.
In de (fiscale) literatuur worden beschouwingen gegeven over een meer
leefvormneutrale belastingheffing, uw Kamer heeft gerefereerd aan onder
andere literatuur van prof. mr. Teunissen en prof. dr. Stevens. De heer
Teunissen waardeert een heffing op basis van gezinsdraagkracht als
leefvormneutraal. Deze keuze leidt er toe dat gelijke individuele inkomens
verschillend kunnen worden belast, omdat de mate van belasting ervan
mede afhankelijk is van het individuele inkomen van de partner. Niet
iedereen zal deze keuze kwalificeren als leefvormneutraal, zo heb ik eerder
aangegeven. Anderen zullen als leefvormneutrale belastingheffing
kwalificeren dat gelijke individuele inkomens te allen tijde, ongeacht de
gezinssituatie, gelijk worden belast.
Ik heb eerder aangegeven dat een splitsingsstelsel of een vlaktaks wat mij
betreft niet een richting is welke we op zouden moeten gaan. Het
splitsingstelsel en de vlaktaks kennen namelijk belangrijke nadelen.
Een splitsingstelsel houdt in dat inkomen van beide partners wordt
opgeteld en vervolgens door twee wordt gedeeld. Concreet: het inkomen
van € 80 000 van een eenverdiener met partner wordt gesplitst in twee
inkomens van € 40 000. In vergelijking met het huidige stelsel realiseert
de belastingplichtige daarmee een tariefsvoordeel. Op die manier maakt
het voor de lastendruk niet uit of twee partners beiden € 40 000 verdienen
of één partner € 80 000. Een splitsingsstelsel zal, bij gelijkblijvend tarief,
leiden tot lastendrukreductie bij kostwinnersgezinnen en dus geld kosten.
Dit kan worden gefinancierd door tarieven te verhogen of te congrueren.
Lastendrukreductie voor kostwinners wordt zo feitelijk gefinancierd door
lastenverhoging van tweeverdieners en alleenstaanden. Dit lijkt mij niet
wenselijk, maar mogelijk zien de leden van uw Kamer dat anders.
Beide voorkeuren, draagkrachtheffing op gezinsniveau en individueel
niveau, kunnen ook worden verenigd in een vlaktaks, elk (additioneel)
inkomen wordt dan immers belast tegen een uniform tarief. Tariefsarbitrage als gevolg van gezinssamenstelling wordt dan voorkomen. Hiermee
wordt tegemoet gekomen aan een deel van de bezwaren die zowel de
leden van de fracties van D66 als de SGP zien. De voordelen van een
vlaktaks moeten echter niet worden overdreven, stelt ook Stevens in een
van zijn artikelen1. De tariefstructuur is immers niet het enige complexe
element uit een inkomstenbelasting. Daarnaast acht ik een tweede tarief
van 50% à 55%, zoals Stevens benoemt, minder wenselijk.
Een vlaktaks kent daarnaast complicaties, bijvoorbeeld forse effecten op
netto inkomens. Belastingplichtigen met een laag inkomen zien hun
gemiddelde tarief stijgen. Belastingplichtigen met hogere inkomens zien
het gemiddelde tarief dalen. Bijkomende maatregelen zijn vervolgens
nodig om deze koopkrachteffecten te mitigeren en te corrigeren. Dergelijke maatregelen zouden niet verenigbaar zijn met de vereenvoudigingsagenda van het kabinet. Ik zou daar dan ook geen voorstander van zijn.
Bovendien heeft de Studiecommissie belastingstelsel geconcludeerd dat
de introductie van een vlaktaks zonder koopkrachteffecten slecht is voor
de werkgelegenheid2.

1

WFR 2010/1200.
2
Zie Studiecommissie belastingstelsel, blz.
69.

Met name onder verwijzing naar de passages over de effectiviteit en
kennis van fiscale prikkels en grenzen aan fiscaal instrumentalisme, ben ik
met de leden van de SGP van mening dat het effect van fiscale prikkels in
zijn algemeenheid niet moet worden overschat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

123

Als aangegeven in de Fiscale agenda is het belangrijkste doel van
belastingheffing het financieren van overheidsuitgaven. Met de leden van
de fractie van de SGP ben ik van mening dat het opeenstapelen van
steeds weer nieuwe belastingsoorten, uitzonderingen en aftrekposten tot
een stelsel heeft geleid dat nog door weinig mensen volledig wordt
begrepen. Het vereist bovendien een uitvoeringsapparaat dat de capaciteit
heeft om dat allemaal uit te voeren. Daarom stelt dit kabinet grenzen aan
het instrumentalisme en wil het een eenvoudig, meer solide en fraudebestendig belastingstelsel.
Ook deel ik de opvatting met de leden van de SGP fractie dat er bij fiscale
instrumenten vaak sprake is van een zogenoemde «deadweight loss». Dat
wil zeggen dat belastingplichtigen een voordeel krijgen voor gedrag dat ze
toch al van plan waren.
Deze leden vragen zich verder af of ten behoeve van het bevorderen van
arbeidsparticipatie voor vrouwen fiscale prikkels nog wel nodig zijn.
Genoemde leden wijzen daarbij naar een deel van de wetenschappelijke
literatuur omtrent verklarende determinanten van arbeidsdeelname van
vrouwen aan de arbeidsmarkt. Ik deel de overtuiging van deze leden dat
verschillende factoren, als opleidingsniveau, mate van werkgelegenheid
in dienstverlening, de daling van huishoudelijke werkzaamheden en
financiële en fiscale prikkels, alle met een verschillende wegingsfactor, ten
grondslag kunnen liggen aan deze arbeidsdeelname. De leden van de
fractie van de SGP vragen naar het percentage van de toegenomen
arbeidsparticipatie, welke specifiek is toe te schrijven aan fiscale prikkels.
Deze specifieke vraag is in zijn algemeenheid moeilijk te beantwoorden,
omdat ook andere factoren een rol spelen, zoals de ontwikkeling van het
opleidingsniveau en emancipatie. Een en ander laat onverlet dat het CPB
op basis van economische literatuur en empirie arbeidsmarkteffecten kan
berekenen van afzonderlijke (fiscale) maatregelen (zie bijvoorbeeld bijlage
4 van het rapport van de Studiecommissie belastingstelsel).
Er heerst mijns inziens wel consensus over de veronderstelling dat de
mate en vorm van belastingdruk, met name het verschil tussen bruto en
netto inkomen ofwel de gemiddelde lastendruk, in zijn algemeenheid van
invloed is op de arbeidsparticipatie van zowel mannen als vrouwen. Zoals
u bekend is, verlagen de heffingskortingen de gemiddelde lastendruk.
Overigens spelen bij de vraag of (meer) werken loont ook niet-fiscale
aspecten een rol, zoals de hoogte van de uitkering en de eigen bijdrage
voor kinderopvang.
In het vervolg ga ik nog in op andere vragen van de leden van de fracties
van de PvdA, de PVV, het CDA, D66 en de SGP.
De leden van de fractie van de PVV wijzen erop dat het mogelijk is de
grondslag van box 3 tussen de partners zo te verdelen dat een eventueel
verzilveringsprobleem bij een heffingskorting voorkomen kan worden.
Heeft de staatsecretaris een verklaring voor een dergelijke behandeling, zo
vragen deze leden? Ook de leden van de fractie van de PvdA en de SGP
vragen hiervoor aandacht.
Het door genoemde leden geconstateerde effect is een gevolg van de
gekozen wetssystematiek. Als gevolg van de toegenomen individualisering en verzelfstandiging van het individu is vanaf de 70-er jaren van de
vorige eeuw gekozen voor verdergaande individuele benadering van het
draagkrachtbeginsel, waarbij draagkrachtbepalende factoren, zoals het
hebben van een partner zonder inkomen, overigens niet worden veronachtzaamd. Individualiseren op het terrein van de inkomenstoerekening
betekent dat inkomsten worden belast bij het individu dat genieter is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

124

de inkomsten. Bij de vormgeving van de individualiseringsgedachte is in
de Wet IB 2001 echter voor een praktische benadering gekozen. Bepaalde
moeilijk te individualiseren inkomensbestanddelen, ook wel genoemd
gemeenschappelijke inkomensbestanddelen, en de rendementsgrondslag
voor het belastbare inkomen uit sparen en beleggen (box 3) mogen
tussen de partners vrijelijk worden verdeeld. De huidige vrije allocatie is
mede vorm gegeven vanuit het oogpunt van uitvoerbaarheid, zodat de
Belastingdienst en belastingplichtigen niet (elk jaar) verplicht zijn vast te
stellen welke partner welk vermogensbestanddeel in zijn/haar bezit heeft.
Een dergelijke verplichting zou niet verenigbaar zijn met de vereenvoudigingsagenda van het kabinet. Ik zou daar dan ook geen voorstander van
zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer een overzicht van situaties
waarin een trouwtaks bestaat aan de Kamer wordt toegestuurd. Voorts
vragen deze leden of de staatssecretaris voornemens is hieraan wat te
doen.
Over de problematiek van de samengestelde gezinnen, door de leden van
de CDA-fractie aangeduid als «trouwtaks», is zowel door mijn voorganger
als door mij al menigmaal met uw Kamer gesproken en gecorrespondeerd. Concreet heeft dit ertoe geleid dat duidelijk in beeld is gebracht dat
de zogenoemde samengestelde gezinnen1onder het nieuwe partnerbegrip
in de fiscaliteit een voordeel kunnen genieten ten opzichte van traditionele
gezinnen, welk voordeel als ongewenst wordt beschouwd. Deze situatie
wordt, zoals ook is aangekondigd in de Fiscale agenda, aangepakt,
waardoor samengestelde gezinnen op dezelfde wijze worden behandeld
als traditionele gezinnen.
Al vaker is door deze leden en door overige leden van uw Kamer aandacht
gevraagd voor de wijze waarop de fiscaliteit doorwerkt in de verschillende
leefvormen. In zijn algemeenheid kan ik wel zeggen dat een trouwtaks – in
de zin dat er extra belasting moet worden betaald na het aangaan van een
huwelijk of geregistreerd partnerschap – niet bestaat. Het al dan niet zijn
van partner – gehuwd of ongehuwd – heeft in de fiscaliteit en voor de
toeslagen wel gevolgen. Hoe de fiscaliteit, toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen doorwerken in de verschillende leefvormen is
sterk afhankelijk van individuele omstandigheden. De vraag of er een
trouwtaks bestaat en of deze wel of niet gewenst is, moet echter juist niet
vanuit die casuïstiek worden beantwoord, maar dient benaderd te worden
vanuit de beginselen en doelstellingen van het belastingstelsel. De
belastingdruk wordt door vele factoren beïnvloed, ik noem bijvoorbeeld
het al dan niet hebben van kinderen, het al dan niet hebben van specifieke
zorgkosten of de aanwezigheid van vermogen. Maar ook is het bijvoorbeeld in het geval dat sprake is van een overlijden van een partner, fiscaal
gezien weer gunstiger om getrouwd te zijn dan om alleen op grond van
een gezamenlijke eigen woning voor de inkomstenbelasting als fiscaal
partner te worden beschouwd. Het verstrekken van een overzicht is dan
ook bijna niet te doen. Bovendien ontken ik ook niet dat tussen verschillende leefvormen verschillen in belastingdruk bestaan.
Financiële sector
1
Ongehuwd samenwonenden die ingeschreven staan op hetzelfde woonadres volgens de
GBA, die geen gezamenlijk kind hebben maar
wel kinderen hebben uit een eerdere relatie
die op datzelfde woonadres staan ingeschreven en geen notarieel samenlevingscontract,
eigen huis of gezamenlijke pensioenregeling
hebben.

De leden van de fractie van de SP vragen waarom het kabinet niet is
ingegaan op het belasten van financiële transacties of een bankbelasting.
Daarnaast vragen zij of Nederland hierin op internationaal niveau zijn
verantwoordelijkheid dient te nemen. Deze leden stellen terecht vast dat
in de Fiscale agenda niet wordt gerefereerd aan een bankenbelasting. Dat
wil echter niet zeggen dat Nederland zijn verantwoordelijkheid op
internationaal niveau niet neemt en er niets gebeurt. Denk aan de Basel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

125

III-maatregelen en de ex ante heffing ten behoeve van het depositogarantiestelsel. Op dit gebied spelen echter meerdere ontwikkelingen die
raakvlakken vertonen met de door deze leden genoemde onderwerpen.
Een belangrijk deel daarvan behoort niet tot mijn portefeuille maar tot die
van de minister van Financiën. Een integrale en samenhangende
afweging heeft naar mijn mening dan ook de voorkeur, waarbij eveneens
de ontwikkelingen in Europa in dit kader serieuze aandacht vragen. Dit
vergt echter tijd. Waarbij wordt aangetekend dat het kabinet zoals eerder
aangegeven zeker niet onder alle bedingen een tegenstander is van de
invoering van een bankenbelasting. Als vanzelfsprekend kan uw Kamer er
van op aan dat ik, in samenspraak met de minister van Financiën, uw
Kamer tijdig zal informeren over relevante ontwikkelingen op dit vlak.
Box 3
De leden van de fractie van de PvdA geven aan de analyse te delen dat
langjarig bezien een rendement van 4% op de box
3-vermogensbestanddelen haalbaar zou moeten zijn. Daarmee is de
veronderstelling die ten grondslag ligt aan het forfaitaire rendement van
4% in box 3 gerechtvaardigd. Bovendien delen deze leden de constatering
dat door het heffingvrije vermogen het effectieve forfaitaire rendement
dat in aanmerking wordt genomen feitelijk (voor de «kleine spaarder»
zelfs substantieel) lager ligt dan 4%. De conclusie uit de analyse in de
Fiscale agenda dat geen aanleiding bestaat het in box 3 gehanteerde
forfaitaire rendement te wijzigen of variabel te maken, delen de leden van
de PvdA fractie echter niet.
Aan de conclusie om vast te houden aan het huidige forfaitaire rendement
van 4% liggen verschillende overwegingen ten grondslag. Op zichzelf is
het waar dat door de constatering dat 4% langjarig een redelijk gemiddelde is, het variabel maken van het percentage langjarig bezien
budgettair geen bezwaar zou moeten zijn. Omdat de lange rente op dit
moment lager is dan vier procent, zou zowel aanpassing aan het feitelijke
percentage als aanpassing aan het vijf- of tienjaars voortschrijdend
gemiddelde op de korte termijn leiden tot een lager forfaitair rendement
dan vier. Daardoor zou in deze kabinetsperiode een budgettaire derving
ontstaan. Bovendien zou een variabele forfaitair rendement, gekoppeld
aan bijvoorbeeld de voortschrijdende 5 of 10-jarig gemiddelde lange
rente, slechts in beperkte mate leiden tot een forfaitair rendement dat als
billijker wordt ervaren.
Waar de spaarrentes thans ruim onder de 4% liggen, is in de Fiscale
agenda aangetoond dat genoemde voortschrijdende gemiddelden in 2010
op 3,8% respectievelijk 4% lagen. De keuze in 2001 om het forfaitair
rendement vast te stellen op een langjarig gemiddeld haalbaar
rendement, houdt impliciet in zich dat er jaren bestaan dat een rendement
wordt behaald dat lager ligt dan het gemiddelde. Doordat in de Fiscale
agenda is aangetoond dat het in 2001 gekozen uitgangspunt nog steeds
alleszins verdedigbaar is, bevindt de billijking voor een forfaitair
rendement van 4% zich juist in het feit dat er ook jaren zijn dat een hoger
rendement dan die 4% wordt behaald. Ten slotte is nog aangegeven dat
de eenvoud en transparantie van het systeem niet zijn gebaat bij een
wisselend forfaitair rendement. De belastingbetaler zit in mijn ogen niet te
wachten op een jaarlijkse bijstelling van het forfaitair rendement. Indien
het om kleine bijstellingen gaat (ingeval van lange perioden voor het
voortschrijdend gemiddelde), lijkt het sop de kool niet waard. Bij grote
aanpassingen ontstaat onzekerheid over het netto rendement van jaar op
jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

126

De conclusie van de leden van de fractie van de PvdA dat door de keuze
om vast te houden aan een vast forfaitair rendement van 4% de toekomstige baten (bij een stijgende rente) bij voorbaat worden weggegeven,
miskent de conclusies van de analyse in de Fiscale agenda. Uit die analyse
blijkt immers dat de gemiddelde haalbare rente de 4% zeer dicht
benaderd.
Zoals eveneens in de Fiscale agenda toegezegd, zal ik de ontwikkeling van
de feitelijke rendementen nauwkeurig monitoren. Mochten deze feitelijk
haalbare rendementen langjarig significant afwijken van de forfaitaire 4%,
kan heroverweging van deze 4% aan de orde zijn.
De leden van de fractie van de PvdA vragen vervolgens naar een
verondersteld effect van het met ingang van 2011 terugbrengen van de
peildata voor box 3 naar één peildatum, zijnde 1 januari. Het gaat in het
bijzonder om de situatie waarin iemand een eigen woning in december
verkoopt, in januari een nieuwe eigen woning aanschaft en in de
tussentijd het bedrag dat hij voor de verkoop heeft ontvangen op een
spaarrekening zet. Aangezien de peildatum voor box 3 (zijnde 1 januari)
tussen het moment van verkoop van de oude woning en het moment van
aanschaf van de nieuwe woning valt, en op die datum het verkoopbedrag
op de bankrekening van de verkoper staat, behoort dit bedrag tot de
grondslag voor box 3. Hoewel dit vermogen in dit voorbeeld slechts
enkele weken op de spaarrekening van de verkoper rendeert, wordt hij
toch geacht een rendement van 4% te maken op dat vermogen. Ik hecht
eraan vooreerst op te merken dat genoemde situatie zich niet pas sinds
2011 voor kan doen; ook in de jaren ervoor, toen in box 3 nog werd
gewerkt met twee peildata, kon een vergelijkbare situatie zich voordoen.
Het verschil is wel dat in jaren voor 2011 het vermogen zowel op de
tweede peildatum van het verkoopjaar als op de eerste peildatum van het
aanschafjaar in de grondslag voor box 3 voorkwam (en dus in de
gemiddelde rendementsgrondslagen van beide jaren «voor de helft»
terugkwam). Met ingang van 2011 staat het verkoopbedrag alleen op de
(enige) peildatum van het jaar op de bankrekening en wordt het bedrag
niet meer door een tweede peildatum in dat jaar «uitgemiddeld». Per
saldo heeft de teruggang van twee peildata naar één peildata in box 3
voor wat betreft de in aanmerking te nemen grondslag derhalve geen
nadelige effecten in de beschreven situatie. Wel trad, als die situatie zich
rond de jaarwisseling van 2010 (waar wel een peildatum op 31 december
bestond) naar 2011 (waar alleen 1 januari als peildatum gold) voordeed,
eenmalig een nadelig effect op.
De kern van de vraag is echter of ik genoemde situatie, waarbij het
verkoopbedrag op de peildatum tot de grondslag van box 3 behoort en
dat bedrag slechts een korte tijd tot de bezittingen behoort terwijl de
belastingplichtige in het systeem van box 3 geacht wordt het hele jaar een
rendement van 4% te behalen, ongewenst vind en bereid ben hier iets aan
te doen. Bij de keuze in 2001 om de grondslag voor box 3 op een beperkt
aantal peildata vast te stellen en daarbij geen rekening te houden met het
verloop van onderscheidenlijke bezittingen in de grondslag gedurende het
jaar, is er bewust voor gekozen het systeem eenvoudig en robuust te
houden, in het volle besef dat dit in bepaalde situaties erg voordelig of
juist nadelig uit zou kunnen pakken voor belastingplichtigen. Indien
iemand op 2 januari een geldprijs wint, kan de belastingplichtige het
gehele jaar een rendement halen op die geldprijs, maar komt die geldprijs
niet terug in de grondslag voor box 3. Andersom kan iemand ook op
dezelfde datum met een vermogen dat op 1 januari tot zijn bezittingen
behoorde naar het casino gaan en alles verliezen, en wordt hij toch geacht
het gehele jaar een rendement te behalen op dat vermogen. De door deze
leden aangedragen casus is niet wezenlijk anders dan de vorige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

127

voorbeelden. Voor al deze situaties geldt dat het consequenties zijn van
het bewust gekozen robuuste systeem voor de grondslagvaststelling van
box 3. Aanpassing van de systematiek om de grondslag voor box 3 vast te
stellen leidt per definitie tot een toename van de complexiteit van box 3.
Aanpassing verhoudt zich derhalve niet met de vereenvoudigingsdoelstelling in de Fiscale agenda.
Kinderopvang
De leden van de fractie van de PVV maken een vergelijking van de
belastingdruk en kosten voor kinderopvang tussen een kostwinnersgezin
en een tweeverdienersgezin. Hierbij geven deze leden een rekenvoorbeeld
waarvan de cijfers niet goed te plaatsen zijn. Onderstaand treft u een
berekening van de belastingdruk en kinderopvangtoeslag voor het door
de leden van de fractie van de PVV genoemde kostwinners- en tweeverdienersgezin (dat in totaal evenveel uren werkt). Hierbij is ervan uitgegaan
dat het tweeverdienersgezin één kind jonger dan vier jaar heeft dat twee
dagen naar de dagopvang1 gaat en een kind tussen de vier en twaalf jaar
dat twee dagen naar de voor- en naschoolse opvang2 gaat. Bij andere
situaties zoals meer of minder kinderen en opvangdagen komen onderstaande berekeningen anders uit.
Tabel 7: Vergelijking tussen een kostwinnersgezin en een tweeverdieners-gezin (cijfers 2011)3
Kostwinnersgezin

A
B
C
D
E

F
G
H

Bruto inkomen
Bruto heffing schijventarief
Algemene heffingskorting
Arbeidskorting
Inkomensafhankelijke combinatiekorting
Netto te betalen belasting (B-/-C-/-D--E)

Tweeverdienersgezin

Partner 1

Partner 2

totaal

Partner 1

Partner 2

totaal

40 000
15 488
1 987
1 574

0
0
1 987
0

40 000
15 488
3 974
1 574

20 001
7 244
1 987
1 574

19 999
7 243
1 987
1 574

40 000
14 486
3 974
3 148

0
11 927

0
-1 987

0
9 940

0
3 683

1 407
2 275

1 407
5 957

Bruto kosten kinderopvang
Kinderopvangtoeslag1
Netto kosten kinderopvangtoeslag
(F-/-G)

11 219
9 306
1 913

De kinderopvangtoeslag bedraagt in 2011 bij een huishoudinkomen van € 40 000 79,93% van de subsidiabele kosten van het eerste (duurste)
kind en 94,73% bij tweede (goedkoopste) en volgende kinderen.

1

In het bovenstaande financiële plaatje zal het kostwinnersgezin netto
€ 9940 belasting betalen terwijl het tweeverdienersgezin € 5957 belasting
betaalt en € 1913 kwijt is aan de kinderopvang, totaal € 7870. Het verschil
van € 2070 tussen deze twee gezinnen wordt veroorzaakt door de
persoonlijke keuzes rond de arbeidsparticipatie en kinderopvang en het
fiscale stelsel waarin ondermeer prikkels zijn aangebracht ter bevordering
van de arbeidsparticipatie van beide partners.
1
De bruto kosten hiervan bedragen voor een
volledig jaar 2 dagen dagopvang per week:
12*94 uur per maand * € 6,36 = € 7174. Dit
bruto bedrag komt geheel in aanmerking voor
de kinderopvangtoeslag.
2
De bruto kosten hiervan bedragen voor een
volledig jaar 2 dagen buitenschoolse opvang
per week 12*53 uur per maand *€ 6,36 =
€ 4045. Door de maximering van de uurprijs
komt hiervan een bedrag van 12*53* € 5,93 =
€ 3771 in aanmerking voor de kinderopvangtoeslag.
3
Op basis van mircotax CEP 2011, zie
www.cpb.nl/cijfer/het-microtax-programmacep-2011

Vanuit de overheid bezien is het verschil tussen beide situaties groter. Bij
de kostwinner ontvangt de overheid € 9940 aan belasting. Het tweeverdienersgezin betaalt € 5957 aan belasting maar daar staat voor de overheid
€ 9306 tegenover aan kinderopvangtoeslag, dus totaal voor de overheid
-/- € 3349. Het verschil is € 13 289.
De leden van de fractie van de PVV doen verder verschillende suggesties
rondom het beperken van de kinderopvangtoeslag in relatie met het
aantal gewerkte uren. De voorwaarden die gelden om aanspraak te
kunnen maken op kinderopvangtoeslag zijn geregeld in de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen. Deze wet valt onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

128

beleidsverantwoordelijkheid van de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Een inhoudelijke reactie op de suggesties kan ik
daarom niet geven. Wel wil ik wijzen op de recente brief1 waarin de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid met ondergetekende
heeft aangekondigd de kinderopvangtoeslag bij dagopvang (voor 0–4
jarigen) te gaan beperken tot 140% van het aantal gewerkte uren van de
minstverdienende partner. Voor buitenschoolse opvang (4–12 jarigen) is
dat 70% van het aantal gewerkte uren. Deze voorgenomen maatregelen
van het kabinet zijn in lijn met de gedachte van de leden van de fractie van
de PVV maar gaan minder ver.
30%-regeling
De leden van de fractie van de PVV stellen dat de 30%-regeling is
doorgeschoten en vragen of ik mogelijkheden zie de regeling te beperken.
De 30%-regeling is belangrijk voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat in
Nederland. Ik stel wel vast dat van de regeling meer gebruik wordt
gemaakt dan oorspronkelijk bedoeld. Ik ben daarom voornemens de
uitwerking van de 30%-regeling nader te gaan beschouwen. Op die
manier wil ik bezien of, en zo ja op welke wijze, het onbedoelde gebruik in
de toekomst kan worden voorkomen zonder dat daarmee de kern van de
regeling geweld wordt gedaan. In overleg met het bedrijfsleven wil ik
bezien hoe het een en ander kan worden vormgegeven. De uitkomsten
van de nadere beschouwing van de 30%-regeling en het overleg met het
bedrijfsleven zal ik meenemen in de door Uw Kamer verzochte brief over
de 30%-regeling naar aanleiding van het onderzoek van RTL.
Vitaliteitsregeling
De leden van de fractie van het CDA stellen wat de vitaliteitsregeling
betreft vast dat er op dit moment geen sociaal akkoord is. Deze leden
willen weten of de Kamer ook zonder sociaal akkoord een uitwerking van
de vitaliteitsregeling tegemoet kan zien. Zij zouden die uitwerking het
liefst nog voor 6 juni a.s. ontvangen, omdat de wetgeving nog dit najaar
wordt ingediend.
In antwoord hierop geef ik aan dat het kabinet voornemens is om, ook
zonder sociale akkoord, voor het zomerreces de uitwerking van de
vitaliteitsregeling per brief te delen met uw Kamer. Op dit moment vindt
er nog intensief overleg plaats tussen de betrokken ministeries over de
vormgeving van de vitaliteitsregeling. Een belangrijke rol spelen daarbij
eenvoud en uitvoerbaarheid.
Zelfstandigen in de zorg
De leden van de fractie van het CDA vragen, waar de antwoorden op de
vragen op het dossier van zelfstandigen in de zorg blijven2. Deze
antwoorden zijn door mij op 19 mei jl. naar uw Kamer gezonden.
BTW voor alternatieve medische diensten
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de BTW-heffing op de CAM-sector. Over de afronding ben ik
op dit moment nog in gesprek met mijn collega van VWS. Totdat de
besluitvorming rond is zal de status quo wat betreft de BTW-behandeling
van alternatieve medische diensten worden gehandhaafd.
1
2

Kamerstukken II 2010/11, 31 322, nr. 123.
Kamerstukken 2010/11, 32 642, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

129

WBSO
De leden van de fractie van het CDA vragen om een historisch overzicht
van het gebruik van de WBSO en een onderverdeling naar het gebruik per
sector. Voor de ontwikkeling van het gebruik van de WBSO door de jaren
heen kan zowel gekeken worden naar het aantal toegekende aanvragen
als de kosten van de regeling. Zowel bij het aantal toegekende aanvragen
als de kosten van de regeling is duidelijk sprake van een stijgende lijn.
Hieronder wordt in figuur 3 een overzicht gegeven van het gebruik van de
afdrachtvermindering S&O, onderverdeeld naar het aantal aanvragen:1
Figuur 3: Aantal toegekende aanvragen

Voorts wordt in onderstaande tabel 8 de kwantitatieve ontwikkeling van
de laatste vier jaren van het jaarlijks beschikbare budget en het daadwerkelijke gebruik inzichtelijk gemaakt (bedragen in miljoenen euro).
Tabel 8: Kwantitatieve ontwikkelingen

budget
realisatie

2008

2009

2010

2011

417
445

606
701

692
8601

870
nnb

1

Dit betreft een voorlopige realisatie 2010. De definitieve realisatie 2010 volgt in de komende
Miljoenennota.

Ten slotte wordt in tabel 9 een overzicht weergegeven van de verdeling
van het aantal toegekende S&O uren per sector voor het jaar 2010:2
Tabel 9: Overzicht aantal toegekende S&O uren per sector, 2010
Sector

1
De gepresenteerde gegevens zijn afkomstig
uit: Focus op speur- en ontwikkelingswerk –
Het gebruik van de WBSO in 2010, pagina 10.
Ieder jaar publiceert het Agentschap NL een
overzicht van het gebruik van de WBSO en de
ontwikkeling daarin.
2
Focus op speur- en ontwikkelingswerk – Het
gebruik van de WBSO in 2010, pagina 30.

Primaire sector
Voeding en tabak
Textiel en kleding
Industrie tbv ruwe halffabricaten
Uitgeverijen en reproductie
Chemische industrie
Metaalproductenindustrie
Machine- en apparatenindustrie
Elektrotechniek
Transportmiddelenindustrie
Overige industrie
Nuts, afval en bouw

Aantal aanvragers

Groei toegeken-de
S&O-jaren
2009–2010

Totaal toegeken-de
S&O-jaren 2010

1 060
665
156

4,8%
0,1%
-1,5%

5 423
4 233
239

1 446
104
574
1 707

-1,5%
3,7%
-7,6%
2,6%

4 058
1 084
5 642
4 475

3 304
1 495
422
210
691

12,3%
5,8%
6,8%
17,1%
26,8%

11 925
9 497
1 972
262
1 492

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

130

Sector

Aantal aanvragers

Groei toegeken-de
S&O-jaren
2009–2010

Totaal toegeken-de
S&O-jaren 2010

451
4 059
1 003
700

55,5%
21,0%
20,5%
8,8%

1 488
13 546
3 765
4 563

Handel en transport
ICT en telecom
Financiële dienstverlening
Publieke dienstverlening

Zeevaart
De leden van de fractie van het CDA zouden graag een overzicht zien van
de voor- en nadelen van het fiscale regime voor de koopvaardijsector, ook
in relatie tot de visserijsector. Voor de koopvaardijsector zijn er drie
verschillende specifieke faciliteiten, te weten het tonnageregime, de
willekeurige afschrijving zeeschepen en de afdrachtvermindering
zeevaart.
De eerste twee regelingen sluiten elkaar overigens uit. Het tonnageregime
is een keuzeregime waarbij de winst op forfaitaire wijze wordt bepaald.
Op verzoek van de reder wordt de winst uit zeescheepvaart voor kwalificerende schepen bepaald aan de hand van de tonnage van die schepen.
Wanneer er niet voor het tonnageregime wordt gekozen, bestaat de
mogelijkheid de schepen willekeurig af te schrijven op grond van de
regeling willekeurige afschrijving zeeschepen.
De afdrachtvermindering zeevaart leidt tot een vermindering van door de
werkgever af te dragen loonbelasting en premies volksverzekeringen.
Aanleiding voor fiscale faciliëring van de koopvaardij vormde de wens
een halt toe te roepen aan het omvlaggen van koopvaardijschepen naar
«goedkope-vlaglanden». Dit is inmiddels in EU-richtsnoeren vastgelegd.
Omdat van omvlaggen geen sprake is in de visserijsector zijn deze
faciliteiten daar niet op van toepassing. Op de visserijsector zijn overigens
geen specifieke winstfaciliteiten van toepassing.
Wel geldt voor zowel de koopvaardij- als de visserijsector op de communautaire wateren een vrijstelling van accijns.
Hoogachtend,
De staatssecretaris van Financiën,
F. H. H. Weekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

131

Bijlage: Samenvatting budgettaire gegevens beantwoording
Maatregel
Opbrengst uniform BTW-tarief 19%
Opbrengst uniform BTW-tarief 19% zonder voedsel
Opbrengst uniform BTW-tarief 19% zonder voedsel en
medicijnen
Uniform tarief budgettair neutraal
Verhoging 1%-punt algemeen BTW-tarief bij uniform
tarief
Verhoging 1%-punt algemeen BTW-tarief bij uniform
tarief zonder voedsel
Verhoging 1%-punt laag tarief
Verhoging 1%-punt laag tarief zonder voedsel
Verhoging 1%-punt laag tarief zonder voedsel en
medicijnen
Totaal budgettair belang grondslagversmallers
winstsfeer1
Introductie overnameholdingbepaling en objectvrijstelling vaste inrichtingen
Afschaffen kleine belastingen, waarvan:
– verpakkingenbelasting
– verbruiksbelasting alcoholvrije dranken
– verbruiksbelasting pruim- en snuiftabak
– afvalstoffenbelasting
– grondwaterbelasting
– leidingwaterbelasting

Budgettair effect
9,2 miljard
5,4 miljard
4,6 miljard
15,26%
2,8 miljard
2,5 miljard
0,7 miljard
0,4 miljard (420 miljoen)
0,4 miljard (350 miljoen)
4 miljard
0,4 miljard
– 0,8 miljard
– 282 miljoen
– 164 miljoen
– 0,25 miljoen
– 59 miljoen
– 176 miljoen
– 123 miljoen

1

In tabel 1 van de beantwoording worden de budgettaire effecten van deze grondslagversmallers uitgesplitst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 740, nr. 3

132