Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 842

Wijziging van het voorstel van wet tot
samenvoeging van de gemeenten Boxmeer,
Cuijk, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 7 juni 2021
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken waartoe de leden van de fracties van
het CDA, D66, GroenLinks, SP en VVD inbreng hebben geleverd. Ik wil
deze fracties allereerst bedanken voor hun instemmende reacties. De
vragen die zijn gesteld worden hierna beantwoord in de volgorde waarin
de inbreng is geleverd.
1. Inleiding
De leden van de fractie van GroenLinks vernemen graag of en zo ja
wanneer het eerder voorgekomen is dat via een novelle een herindelingsvoorstel is aangepast. En mocht dit eerder gebeurd zijn, of de regering
kan aangeven hoe het proces van herindeling in die situaties heeft
plaatsgevonden en of de regering uit die situaties lessen heeft getrokken
die mogelijk ook relevant zijn voor het proces van herindeling van de vijf
gemeenten waar het bij deze wet over gaat.
Novelles bij een gemeentelijke herindeling komen niet vaak voor. Voor
zover mij bekend stamt de meest recente novelle waarbij een herindelingswetsvoorstel is gewijzigd uit 1996. Het ging hierbij om een
wetsvoorstel dat strekte tot herindeling van verschillende gemeenten in
de provincie Noord-Brabant.1 Tijdens de parlementaire behandeling werd
een amendement aangenomen dat voorzag in een grenswijziging.
Naderhand bleek echter dat met de betreffende grenswijziging in het
amendement niet werd gerealiseerd wat de indieners daarmee hadden
beoogd. In overleg met de indieners heeft de toenmalige Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken een novelle (Kamerstukken 24 783) ingediend om
de wijzigingen die met amendement werden aangebracht, te herstellen.2
Verder werd in 1988 een novelle (Kamerstukken 20 677) ingediend om
wijzigingen aan te brengen in een wetsvoorstel tot herindeling van enkele

1
2

kst-35842-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstukken II 1995/96, 24 571, nr. 2.
Kamerstukken II 1995/96, 24 783, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 842, nr. 6

1

gemeenten in West-Utrecht.3 Deze novelle bevatte louter technische
verbeteringen.4 Enkele jaren eerder, in 1983, was ook al een novelle
ingediend die louter voorzag in technische verbeteringen.5 Het ging
hierbij om de novelle bij een wetsvoorstel tot herindeling van enkele
gemeenten in de Hoeksche Waard.6 De meest recente aanpassingen van
herindelingsvoorstellen door middel van novelles waren dus alle van
technische aard en daarmee niet vergelijkbaar met de onderhavige
novelle. Ingediende novelles bij herindelingsvoorstellen van vóór 1983
zijn mij niet bekend. Overigens was in deze periode de Wet algemene
regels herindeling (Wet arhi) ook nog niet van kracht.
2. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
De vier gemeenten die al zouden samengaan hebben, zo lezen de leden
van de GroenLinks-fractie, aangegeven de belangen van de inwoners van
de gemeente Grave goed te willen borgen. De leden vragen of de regering
kan concretiseren wat er precies gaat gebeuren om deze belangen zo
goed mogelijk te borgen.
De vier oorspronkelijke herindelingsgemeenten hebben de gemeente
Grave sinds medio mei volledig opgenomen in de projectorganisatie die
de herindeling voorbereidt. Dit betekent dat het college van de gemeente
Grave deelneemt aan de bestuurlijke stuurgroep en dat de raadsleden van
de gemeente Grave zijn vertegenwoordigd in de raadswerkgroepen. Op
deze manier kan de gemeente Grave er dus zelf op sturen dat de belangen
van haar inwoners worden geborgd. Daarnaast worden de inwoners van
Grave ook betrokken bij de inrichting van de kernendemocratie zoals die is
voorzien in de nieuwe gemeente Land van Cuijk.
3. Financiële aspecten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de financiële situatie van de
huidige gemeente Grave de laatste tijd is verslechterd en dat de gemeente
onder preventief financieel toezicht van de provincie is komen te staan. De
leden van de VVD-fractie vragen de regering nader in te gaan op de
gevolgen van de verslechterde financiële situatie van de gemeente Grave
voor de nieuw te vormen gemeenten Land van Cuijk en daarbij ook te
betrekken de gevolgen van de afwikkeling van het faillissement van de
scheepswerf Grave. In hoeverre hebben deze twee zaken invloed op de
financiële situatie van de nieuwe gemeente?
De eerdere stelling dat de aansluiting van Grave geen dermate negatief
effect heeft dat er een ongezonde uitgangspositie ontstaat voor de nieuw
te vormen gemeente wordt bevestigd door de provincie Noord-Brabant.
Dit blijkt uit het concept van een verdiepend onderzoek naar de financiële
positie van Grave dat door de provincie wordt uitgevoerd.
De afwikkeling van het faillissement van de scheepswerf heeft effect op
het weerstandsvermogen van Grave, maar geen directe invloed op het
structurele beeld van de exploitatiebegroting. De gemeente dekt het nog
vast te stellen schadebedrag namelijk (grotendeels) uit de verzekering.
Een eventueel ongedekt deel dekt de gemeente uit de algemene reserve.
Afgaande op het door de gemeente Grave verwachte bedrag biedt de
algemene reserve hiervoor voldoende ruimte.

3

Kamerstukken II 1987/88, 20 318, nr. 2.
Kamerstukken II 1987/88, 20 677, nr. 3.
5
Kamerstukken II 1983/84, 18 178, nr. 3.
6
Kamerstukken II 1982/83, 17 638, nr. 2.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 842, nr. 6

2

De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de regering over de
financiële en bestuurlijke situatie van de gemeente Grave schrijft dat deze
situatie in 2020 snel verslechterde. Zij vragen of de regering kan aangeven
wat de oorzaken van de snel verslechterende situatie zijn. Daarnaast
vragen de leden of het feit dat de gemeente Grave niet beschikt over een
eigen ambtelijke organisatie en er dus onduidelijkheid was ontstaan over
de toekomstige ambtelijke organisatie hierbij een rol heeft gespeeld. Ook
vragen de leden of de regering in het verlengde hiervan – als zij over de
gegevens beschikt – kan aangeven hoeveel gemeenten op dit moment
geen eigen ambtelijke organisatie hebben? Tot slot vragen deze leden of
de regering op dit punt kan aangeven of er een afwegingskader is hoe om
te gaan met samenwerkingsverbanden van ambtelijke organisaties bij
herindelingen wanneer de ene gemeente die onderdeel uitmaakt van de
ambtelijke samenwerking wel gaat herindelen en de andere gemeente die
hier ook onderdeel van uitmaakt niet betrokken is bij een herindeling.
De snel verslechterde financiële positie van Grave is veroorzaakt door
stijgende lasten voor de jeugdzorg en de Wmo en het niet kunnen
realiseren van ingeboekte bezuinigingen en taakstellingen. Hierdoor is de
druk op de exploitatiebegroting toegenomen. De bestuurlijke situatie in
Grave is al langere tijd te bestempelen als niet constructief, maar
verslechterde door de druk die de herindeling in het Land van Cuijk zette
op de verhoudingen binnen raad en college.
In principe heeft Grave op dit moment een «eigen» ambtelijke organisatie,
maar deelt zij het eigenaarschap van deze ambtelijke fusieorganisatie met
de gemeenten Cuijk en Mill en Sint Hubert. Door de voorliggende
herindeling zou de ambtelijke fusieorganisatie echter worden ontbonden
en zou Grave vanaf 1 januari 2022 geen ambtelijke organisatie meer
hebben. Dit probleem speelt momenteel dus niet en heeft daarom ook
geen impact gehad op de verslechterde financiële en bestuurlijke situatie
in Grave. Voor de situatie na 1 januari 2022 was een oplossing gevonden
in de vorm van een dienstverleningsconstructie tussen Grave en de
toekomstige gemeente Land van Cuijk, zodat Grave gebruik kon maken
van de ambtelijke organisatie van Land van Cuijk. Het feit dat Grave
momenteel wordt bediend vanuit een ambtelijke fusieorganisatie heeft
voor zover ik weet niet bijgedragen aan de verslechtering van de
financiële en bestuurlijke situatie in Grave. Uit eerder onderzoek blijkt dat
deze ambtelijke fusie juist positief heeft bijgedragen aan de bestuurskracht van Grave.
Er zijn in Nederland geen gemeenten zonder een eigen ambtelijke
organisatie, wel gemeenten die ambtelijk zijn gefuseerd. Hiervan houdt de
regering geen aantallen bij, maar de inschatting is dat dit er rond de 20
zijn. Er is geen separaat afwegingskader dat betrekking heeft op hoe er
wordt omgegaan met ambtelijke fusieorganisaties in een herindelingsprocedure. Alle ambtelijke fusieorganisaties zijn samenwerkingsverbanden
op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In de Wet arhi is
opgenomen hoe er met gemeenschappelijke regelingen omgegaan dient
te worden bij een herindeling, al laat de wet de ruimte om hier in goed
onderling overleg een passende oplossing voor te vinden. Daarnaast kan
ook in de specifieke regelingen worden opgenomen hoe er wordt
omgegaan met uittreding van één van de deelnemers of ontbinding van
de regeling. Ten slotte dienen gemeenten in een herindelingsadvies in te
gaan op het criterium «regionale samenhang» uit het Beleidskader
gemeentelijke herindeling 2018. Aangezien de ontbinding van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 842, nr. 6

3

ambtelijke fusie impact heeft op de regionale samenhang zou dit in een
herindelingsadvies bij de behandeling van dit criterium zeker naar voren
moeten komen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 842, nr. 6

4