Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 491

Wijziging van het Burgerlijk Wetboek in verband
met de uniformering en de verduidelijking van
enkele bepalingen omtrent het bestuur en de
raad van commissarissen van rechtspersonen
(Wet bestuur en toezicht rechtspersonen)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 15 februari 2019
I Algemeen
1. Inleiding
Graag dank ik de leden van uw Kamer voor hun belangstelling voor dit
wetsvoorstel. De leden van de fracties van de VVD, het CDA, de SP en de
SGP hebben nog een aantal vragen gesteld over het wetsvoorstel, waarop
ik hierna graag inga. De gestelde vragen zijn zoveel mogelijk aan de hand
van de volgorde van het verslag beantwoord. Bij deze nota naar
aanleiding van het nader verslag is een tweede nota van wijziging
gevoegd die technisch van aard is. Twee artikelen die bij vergissing door
de eerste nota van wijziging zijn komen te vervallen, worden bij deze
tweede nota van wijziging, weer in het wetsvoorstel ingevoegd. Verder
verandert er een voorschrift van plaats (vgl. de artikelsgewijze toelichting
bij de onderdelen b en c van de nota van wijziging).
De leden van de VVD-fractie vragen of het wetsvoorstel grondig is
veranderd en of voorstellen zijn teruggetrokken. Zij willen weten wat de
kern van het wetsvoorstel is en of een nieuw advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State nodig is. Voornoemde leden vragen om
uiteen te zetten welke onderdelen van het oorspronkelijke wetsvoorstel
zijn geschrapt en welke nieuwe elementen aan het wetsvoorstel zijn
toegevoegd door de nota van wijziging.
De essentie van het wetsvoorstel is het verbeteren van de kwaliteit van
bestuur en toezicht en het stimuleren van professionalisering bij de
rechtspersonen van de verenigingen, coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en stichtingen. Het wetsvoorstel maakt duidelijk dat voor
deze rechtspersonen een wettelijke grondslag komt voor de mogelijkheid
tot instelling van een raad van commissarissen dan wel van een monistisch bestuursmodel. Verder wordt voor deze rechtspersonen helderheid
verschaft omtrent (i) de uitgangspunten die bestuurders en commissarissen bij de vervulling van hun taak in acht moeten nemen, (ii) de positie
van bestuurders en commissarissen met een tegenstrijdig belang en (iii)
de regels over aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen,
waarbij het aansprakelijkheidsrisico van bestuurders en toezichthouders

kst-34491-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

1

van semipublieke stichtingen en verenigingen is aangescherpt. Ten slotte
wordt de regeling voor ontslag van een stichtingsbestuurder door de
rechter aangepast, zodat ontslag door de rechter mogelijk wordt in geval
van wanbeleid door de bestuurder (zonder beperking tot financieel
wanbeleid). De ontslagregeling komt daarbij ook te gelden voor commissarissen van een stichting.
Het wetsvoorstel regelde oorspronkelijk tevens een vergaande uniformering van de regels voor alle rechtspersonen (NV’s, BV’s, verenigingen,
stichtingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen) in het
algemene deel (Titel 1) van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (BW).
Daartegen is door uw Kamer en in de literatuur ingebracht dat aldus
teveel uniformering van de regelgeving plaatsvindt, gelet op de differentiatie tussen de verschillende rechtspersonen en de flexibiliteit die in dit
opzicht is geboden. Met de nota van wijziging is tegemoet gekomen aan
dit bezwaar. De regels voor bestuur en toezicht worden per rechtspersoon
in de respectievelijke titels van Boek 2 BW geplaatst in plaats van in het
algemene deel van Boek 2 BW. Deze wetstechnische aanpassingen zijn in
lijn met het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State (vgl.
Kamerstuk 2015/16, 34 491, nr. 4, p. 4). In dit advies gaf de Afdeling
advisering aan dat het doel van het wetsvoorstel ook kan worden bereikt
door het aanpassen van de bepalingen die uitsluitend op de verschillende
soorten rechtspersonen betrekking hebben, of door het werken met
schakelbepalingen waardoor de bepalingen voor de NV/BV van
toepassing worden verklaard op een of meer andere soorten rechtspersonen. De Afdeling advisering wees in dat verband op de systematiek van
Boek 2 BW, dat thans een klein algemeen deel kent.
De nieuwe elementen die met de eerste nota van wijziging aan het
wetsvoorstel zijn toegevoegd, nopen ook niet tot een nieuwe adviesaanvraag bij de Raad van State. Zij sluiten aan bij de kern van het
wetsvoorstel en veranderen het oorspronkelijke wetsvoorstel niet op een
ingrijpende wijze (vgl. aanwijzing 7.15 van de Aanwijzingen voor de
Regelgeving). Het gaat om de volgende vijf punten (ik verwijs ook naar de
algemene toelichting bij de nota van wijziging, vgl. Kamerstukken II
2018/19, 34 491, nr. 7, p. 10–11):
(1) Voor de vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij en
de stichting vervalt (i) de bepaling dat een bestuurder of commissaris
niet meer stemmen kan uitbrengen dan de andere bestuurders of
commissarissen tezamen en (ii) de verplichte ontstentenis- en
beletregeling. Teneinde te voorkomen dat deze rechtspersonen te zeer
worden bekneld in hun inrichtingsvrijheid en genoodzaakt worden hun
bestaande bestuurs- en toezichtstructuren te veranderen, blijven de
bepalingen uitsluitend van toepassing op de NV en BV (vgl. ook de
artikelsgewijze toelichting bij onderdeel a van de nota van wijziging).
(2) Aan artikel 2:47 lid 1 en 2:292a lid 1 BW wordt toegevoegd dat een
raad van commissarissen van een vereniging of een stichting ook mag
worden aangeduid als een raad van toezicht. Deze aanpassing is
noodzakelijk aangezien in de praktijk en sectorale wetgeving de term
raad van toezicht wordt gebruikt (vgl. ook de artikelsgewijze toelichting
bij onderdelen e en ee van de nota van wijziging).
(3) De regels voor aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen
van niet-commerciële stichtingen en informele en niet-commerciële
verenigingen worden gewijzigd. Het oorspronkelijke wetsvoorstel
bepaalde dat bij aansprakelijkheid in faillissement voor bezoldigde
bestuurders en commissarissen van niet-commerciële verenigingen en
stichtingen het bewijsvermoeden kwam te gelden (net als voor
dergelijke functionarissen bij andere rechtsvormen). Het bewijsvermoeden houdt in dat wanneer niet aan de jaarrekeningplicht (2:394
BW) of boekhoudplicht (2:10 BW) is voldaan, er sprake is van een
onbehoorlijke taakvervulling en aannemelijk is dat deze onbehoorlijke
taakvervulling een belangrijke oorzaak is van het faillissement. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

2

bestuurder of commissaris is in dat geval aansprakelijk jegens de
vennootschap, tenzij hij aantoont dat het faillissement niet te wijten is
aan kennelijk onbehoorlijke taakvervulling. Bij de nota van wijziging is
dit bewijsvermoeden geschrapt voor bestuurders en commissarissen
van niet-commerciële rechtspersonen (zie artikel 2:50a en 2:300a lid 2
BW). Hiermee is tegemoet gekomen aan het bezwaar van uw Kamer
dat het verhoogde aansprakelijkheidsrisico voor bezoldigde functionarissen kan leiden tot minder aanbod van talent in een niet-commerciële
omgeving. Wel geldt het bewijsvermoeden voor semipublieke
stichtingen en verenigingen die op basis van sectorale wetgeving een
financiële verantwoording moeten opstellen die gelijk of gelijkwaardig
is aan een jaarrekening als bedoeld in Titel 9 van Boek 2 BW. Voor deze
semipublieke verenigingen en stichtingen komt tevens te gelden dat
bestuurders en commissarissen aansprakelijk zijn voor een misleidende jaarrekening (vgl. ook de artikelsgewijze toelichting bij
onderdelen g en gg van de nota van wijziging).
(4) Op grond van artikel 2:298 BW kan een bestuurder of commissaris van
een stichting door de rechtbank worden ontslagen. Het ontslag brengt
van rechtswege mee dat de desbetreffende bestuurder of commissaris
gedurende vijf jaar na het ontslag geen bestuurder van een stichting
kan worden (artikel 2:298 lid 3 BW). Het wetsvoorstel zoals ingediend
voorzag nog niet in de mogelijkheid voor de rechter om in een
uitzondering te voorzien op dit bestuursverbod in het geval hem mede
gelet op de aan anderen toebedeelde taken geen ernstig verwijt kan
worden gemaakt. Deze mogelijkheid voor de rechter om bij de
toepassing van de ontslaggronden rekening te houden met de
omstandigheden van het geval is toegevoegd aan artikel 2:298 lid 3
BW (vgl. ook de artikelsgewijze toelichting bij onderdeel ff van de nota
van wijziging).
(5) De toevoeging van een overgangsrechtelijke bepaling voor de
gewijzigde tegenstrijdigbelangregeling voor verenigingen, coöperaties
en onderlinge waarborgmaatschappijen. Zo wordt voorkomen dat deze
rechtspersonen worden gedwongen om hun statuten onmiddellijk bij
de inwerkingtreding van de wet aan te passen aan de nieuwe opzet
van de regeling betreffende tegenstrijdig belang (vgl. ook de artikelsgewijze toelichting bij onderdeel 6 van de nota van wijziging).
De leden van de SP-fractie wijzen op het gebruik van het monistisch
bestuursmodel sinds de invoering van de Wet bestuur en toezicht 2011. Zij
lezen dat het voorziet in behoefte om buitenlandse aandeelhouders aan te
trekken. De leden van de SP-fractie vragen of het monistisch bestuursmodel afdoende waarborgen biedt om het door de regering omarmde
Rijnlands model te waarborgen. Tevens zijn de voornoemde leden
benieuwd of het hierbij gaat om het aantrekken van aandeelhouders die
gewend zijn aan of in het geval van activistische investeringsmaatschappijen baat hebben bij een meer Angelsaksische opvatting over de
economie.
Nederlandse (beurs)vennootschappen kenmerken zich door het
zogenaamde Rijnlandse model, waarin lange termijn waardecreatie
centraal staat en belangen van betrokkenen («stakeholders») bij de
onderneming worden meegewogen. De Wet bestuur en toezicht 2011 (de
Wet van 11 juni 2011 tot wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met de aanpassing van regels omtrent bestuur en toezicht in
naamloze en besloten vennootschappen) regelde een wettelijke grondslag
voor de mogelijkheid tot instelling een monistisch bestuursmodel voor
NV’s en BV’s. Bij een monistisch bestuursmodel zitten uitvoerende en
toezichthoudende bestuurders in het bestuursorgaan; er is geen aparte
raad van commissarissen. Tijdens de parlementaire behandeling van de
Wet bestuur en toezicht 2011 heeft de toenmalige Minister van Veiligheid
en Justitie aangegeven dat ook voor vennootschappen met een monistisch bestuursmodel onverkort het Rijnlandse model geldt. Hierbij dienen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

3

alle deelbelangen te worden betrokken waaronder die van de aandeelhouders, werknemers, crediteuren en klanten (Handelingen I 2010/11,
nr. 28, item 4, p. 18 en p. 23–26). Kort gezegd, bestuurders en toezichthouders dienen zich, ongeacht het gekozen bestuursmodel, te richten naar
het belang (op langere termijn) van de vennootschap en de met haar
verbonden onderneming.
In het evaluatieonderzoek van de Wet bestuur en toezicht 20111 dat in de
nota naar aanleiding van het verslag is besproken, gaan de onderzoekers
in op de vraag hoe het Rijnlandse stakeholders model zich in de praktijk
verhoudt tot het monistische bestuursmodel. Bij het uitvoeren van het
evaluatieonderzoek – waarbij in het bijzonder wordt verwezen naar het
verrichte rechtspraakonderzoek – is de onderzoekers niet gebleken van
aanwijzingen dat er in monistische vennootschappen geen evenwichtige
belangenafweging zou plaatsvinden (vgl. Evaluatie Wet bestuur en
toezicht, paragraaf 3.8, p. 92). Ik verwijs naar pagina 15 en 16 van de nota
naar aanleiding van het verslag voor een uitgebreide bespreking van de
conclusies van het evaluatieonderzoek ten aanzien van het monistische
bestuurssysteem bij de NV en de BV.
Met de introductie van een wettelijke regeling voor het monistisch
bestuurssysteem bij de NV en de BV is niet beoogd om slechts één
bepaalde categorie buitenlandse aandeelhouders aan te trekken, maar om
de bruikbaarheid van de rechtsvorm van de naamloze en de besloten
vennootschap in zijn geheel in zowel nationale als internationale
ondernemingsverhoudingen te vergroten (vgl. Kamerstukken II 2008/09,
31 763, nr. 3, p. 1). De onderzoekers komen in het evaluatierapport tot de
conclusie dat in nationale ondernemingsverhoudingen het monistische
bestuursmodel onder meer wordt ingezet door familievennootschappen
om leden van de familie/grootaandeelhouders als niet-uitvoerend
bestuurder nauw bij het bestuur van de vennootschap te betrekken.
Tevens concluderen zij dat het monistische bestuursmodel in internationale ondernemingsverhoudingen tegemoet komt aan wensen van
buitenlandse aandeelhouders en bestuurders alsmede private equityinvesteerders (Evaluatie Wet bestuur en toezicht, paragraaf 3.5.2.1, p. 82).
Het monistisch bestuurssysteem kan derhalve voordelen bieden voor
uiteenlopende ondernemingsverhoudingen, zowel nationaal als internationaal, van familievennootschappen tot beursvennootschappen.
De leden van de SP-fractie vragen de regering toe te lichten welke
onduidelijkheid er nu bij coöperaties bestaat over de taakverdeling tussen
uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders en waarom dat weg wordt
genomen met de introductie van een wettelijk monistisch bestuursmodel.
Verschillende coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen,
verenigingen en stichtingen werken in de praktijk al met een monistisch
bestuursmodel. Het ontbreken van een algemene wettelijke grondslag in
Boek 2 BW daarvoor, kan echter tot rechtsonzekerheid leiden, bijvoorbeeld
over hoe ver de taakverdeling tussen bestuurders kan gaan en welke
gevolgen de taakverdeling heeft voor de aansprakelijkheid van
bestuurders. De voorgestelde wettelijke regeling legt verantwoordelijkheden vast van bestuurders wanneer een coöperatie, onderlinge
waarborgmaatschappij, vereniging of stichting kiest voor een monistisch
stelsel en draagt daarmee bij aan de rechtszekerheid. Het wetsvoorstel
houdt daartoe in:
– er moet een statutaire grondslag zijn voor de verdeling van taken over
uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders;
– de toezichthoudende taak kan niet worden ontnomen aan nietuitvoerende bestuurders;
1

H.E. Boschma e.a., Evaluatie Wet bestuur en toezicht. Wetenschappelijk evaluatieonderzoek
naar de werking van de nieuwe bepalingen uit de Wet aanpassing regels bestuur en toezicht
nv/bv (Instituut voor Ondernemingsrecht nr. 110), Deventer: Wolters Kluwer 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

4

–

het voorzitterschap van het bestuur kan uitsluitend worden toebedeeld
aan een niet-uitvoerende bestuurder;
– de vaststelling van de bezoldiging van uitvoerende bestuurders kan
niet worden toebedeeld aan uitvoerende bestuurders;
– uitvoerende bestuurders nemen niet deel aan de besluitvorming over
de vaststelling van de bezoldiging van uitvoerende bestuurders;
– de niet-uitvoerende bestuurders moeten natuurlijke personen zijn.
Uit de reacties bij de internetconsultatie over het voorontwerp van dit
wetsvoorstel bleek dat er behoefte in de praktijk is aan een wettelijke
regeling voor het monistisch bestuursmodel, niet alleen voor coöperaties
en onderlinge waarborgmaatschappijen, maar voor de vereniging in het
algemeen (de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij zijn
bijzondere soort verenigingen). Onder meer door de gecombineerde
commissie vennootschapsrecht van de Nederlandse Orde van Advocaten
en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie is aangevoerd dat
verenigingen (en stichtingen) baat hebben bij een wettelijke regeling van
het monistisch bestuursmodel omdat in de praktijk bij deze rechtspersonen regelmatig gebruik wordt gemaakt van een monistisch bestuursstructuur.
Tevens vragen de leden van de SP-fractie welk soort coöperaties
hoofdzakelijk hebben gevraagd om een wettelijke regeling voor het
monistische bestuurssysteem en op welke wijze dit overeenkomt met het
vergemakkelijken van het aantrekken van buitenlands kapitaal.
Tijdens de parlementaire behandeling van de Wet bestuur en toezicht
2011 is aangegeven dat er geen reden is het monistische stelsel niet open
te stellen voor andere rechtspersonen dan de NV en BV, als daar in de
praktijk behoefte aan is. Bij de consultatie in 2013 over een voorontwerp
waarin een wettelijke regeling voor een monistisch bestuursmodel werd
geïntroduceerd bij de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij
werd dit voorstel gesteund door belangenorganisaties als de Federatie
van Onderlinge Verzekeringmaatschappijen in Nederland (thans het
Platform Onderlinge Verzekeraars) en de Nederlandse Vereniging van
Banken (NVB) (zie: https://www.internetconsultatie.nl/monistisch_
bestuursmodel_cooperatie_onderlinge_waarborgmaatschappij/
reacties).
De winst van de uitbreiding van het openstellen van het wettelijk
monistisch bestuurssysteem voor de coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij ligt erin dat de flexibiliteit van deze rechtsvormen gewaarborgd blijft. Coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen die
graag gebruik willen maken van het monistisch bestuursmodel krijgen
daartoe de mogelijkheid. Indien bijvoorbeeld een coöperatie veel leden
heeft die goede ervaringen hebben met een monistisch bestuursmodel,
kunnen die leden daarvoor een voorkeur hebben. Het monistische model
is voor dergelijke leden meer herkenbaar dan het dualistische model. De
coöperatie kan dan een keuze voor het monistisch bestuursmodel
overwegen. Voor welke overwegingen mogelijk nog meer een rol kunnen
spelen bij de keuze voor een monistisch bestuurssysteem, verwijs ik naar
de conclusies van het evaluatierapport op dit punt zoals besproken bij de
eerste vraag van de SP.
2. Doel van het wetsvoorstel
a. Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben ten aanzien van de werking van het
monistisch bestuurssysteem bij verenigingen en stichtingen enkele
vragen. Zij vragen of het zo kan zijn dat een stichting een tweekoppig
monistisch bestuur krijgt, met één uitvoerend bestuurder en één
niet-uitvoerend bestuurder en of er een vereiste is dat er altijd sprake
moet zijn van minimaal twee bestuurders. Deze leden vragen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

5

voorbeelden van sectoren waar een dualistisch bestuur verplicht wordt
gesteld. In het bijzonder vragen zij hoe dit thans in de zorgsector is
geregeld.
Titel 6 van Boek 2 BW over stichtingen schrijft niet voor uit hoeveel
personen het bestuur van een stichting moet bestaan. Ook bij een
monistisch bestuurssysteem zal dit niet worden voorgeschreven. Het
aantal bestuurders kan door de stichting zelf in de statuten worden
geregeld. Een tweekoppig monistisch bestuurssysteem met één
uitvoerend en één niet-uitvoerend bestuurder is derhalve mogelijk, hierbij
is de niet-uitvoerend bestuurder dan de voorzitter van het bestuur (vgl.
artikel 2:291a lid 1). Voor bepaalde stichtingen (en verenigingen) kunnen
op dit gebied aanvullende regels gelden op basis van aanvullende
sectorspecifieke regelgeving.
Op grond van artikel 6.1 lid 1 onder a van het Uitvoeringsbesluit WTZi is
voor toegelaten zorginstellingen een dualistisch bestuursmodel verplicht.
Een monistische bestuursstructuur is derhalve niet mogelijk bij toegelaten
zorginstellingen.
Ook bij woningcorporaties is voor toegelaten instellingen het monistisch
bestuurssysteem uitgesloten (vgl. artikel 30 lid 1 Woningwet).
De keuze voor een monistisch bestuursmodel staat in beginsel niet open
voor banken en verzekeraars. Ingevolge artikel 3:19 lid 1 van de Wet of het
financieel toezicht (Wft) moeten banken en verzekeraars een raad van
commissarissen hebben, tenzij DNB hiervan ontheffing verleent
(artikel 3:19 lid 3 Wft). Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag
vermeld zal door de Minister van Financiën in overleg met de Nederlandsche Bank nader worden bezien of de eis dat banken en verzekeraars
een raad van commissarissen hebben (tenzij DNB hiervan ontheffing
verleent) in het licht van de huidige regeling van het monistische
bestuursmodel aanpassing behoeft (vgl. Kamerstukken II 2018/19, 34 491,
nr. 7, p. 17).
Onderwijsinstellingen in het primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal
onderwijs kunnen kiezen voor een monistisch bestuurssysteem (vgl.
artikel 17b, eerste lid van de Wet op het primair onderwijs en artikel 24e,
eerste lid van de Wet op het voortgezet onderwijs en artikel 28h Wet op de
expertisecentra).
Voor onderwijsinstellingen in het middelbaar beroepsonderwijs en hoger
onderwijs (die uitgaan van een privaatrechtelijke rechtspersoon in de
vorm van een vereniging of een stichting) gaan de Wet educatie en
beroepsonderwijs (WEB) en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) kan gekozen worden voor een monistisch
bestuursmodel. Bij de keuze voor een monistisch bestuursmodel moeten
deze instellingen jaarlijks in het bestuursverslag vermelden waarom voor
een ander model dan het raad van toezichtmodel is gekozen (vgl.
artikel 9.1.4, eerste lid en 9.1.8 WEB; artikel 9.51, tweede lid en
artikel 10.3d, zevende lid WHW).
Pensioenfondsen hebben de mogelijkheid om te kiezen voor een
monistisch bestuursmodel op grond van de Pensioenwet (artikel 99 en
101a) en de Wet verplichte beroepspensioenregeling (artikel 110, tweede
lid).
De leden van de SGP-fractie vragen of in tabelvorm een overzicht kan
worden gegeven welke regels op dit moment gelden ten aanzien van de
rechtspersonen NV en BV respectievelijk kleinere verenigingen en
stichtingen en welke regels op basis van het gewijzigde wetsvoorstel gaan
gelden voor de diverse vormen van rechtspersonen. Zij willen weten of
wordt voorkomen dat kleine niet-commerciële of informele verenigingen
en stichtingen aan waarborgen moeten voldoen die vooral passen bij
grote ondernemingen. Specifiek vragen deze leden een visie op de
drempels voor aansprakelijkheidsstelling. Zij willen daarbij weten in
hoeverre na de nota van wijziging voor kleinere stichtingen en vereni-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

6

gingen bij faillissement hogere drempels voor aansprakelijkheidstelling
gelden dan bij andere rechtspersonen.
In onderstaande tabel is een schematisch overzicht opgenomen van de
belangrijkste regels die gelden voor bestuur en toezicht voor de NV en de
BV respectievelijk de niet-commerciële en informele vereniging en de
niet-commerciële stichting. Voor de niet-commerciële en informele
vereniging en de niet-commerciële stichting wordt daarbij telkens
onderscheid gemaakt tussen wat op grond van het huidige recht geldt en
de veranderingen die door het wetsvoorstel worden geïntroduceerd.
NV/BV

Informele/niet-commerciële
vereniging en stichting

Informele/niet-commerciële
vereniging en stichtingl

Huidig recht

Huidig recht

Wetsvoorste

Raad van commissarissen

Art. 2:140/250

–

Art. 2:47/2:292a

Monistisch bestuurssysteem

Art. 2:129a/239a

–

Art. 2:44a/291a

Taakvervulling commissarissen

Art. 2:140/250 leden 2 en 3

–

Art. 2:47/292a leden 2 en 4

Tegenstrijdig belang

– Bestuurders: art. 2:129/239 lid 6
– Commissarissen: art. 2:140/250
lid 5

Bestuurders en commissarissen
(alleen voor vereniging): art. 2:
47

– Bestuurders: art. 2:44/2:291
lid 4
– Commissarissen: art. 2:47/
2:292a lid 5

Interne aansprakelijkheid
commissarissen

Art. 2:9 jo. 2:149/259

–

Art. 2:9 jo. art. 2:50a/300a lid 3,
onder b

Aansprakelijkheid bestuurders
en commissarissen in faillissement

– Bestuurders: 2:138/248
– Commissarissen: 2:149/259
jo. 2:138/248

–

– Bestuurders en commissarissen: art. 2:50a/2:300a jo. 2:138

Wat betreft de aansprakelijkheidstelling in faillissementssituaties geldt het
volgende. De vordering op grond van aansprakelijkheid in geval van
faillissement wegens onbehoorlijk bestuur (2:138/248 BW) kan worden
ingesteld door de curator tegen de NV, de BV, de commerciële en formele
verenging en de commerciële stichting. Op de curator ligt dan ook de
bewijslast van het bestaan van onbehoorlijke taakvervulling die een
belangrijke oorzaak is van het faillissement van de rechtspersoon. In dit
verband komt artikel 2:138/248 lid 2 BW de curator tegemoet door een
bewijsvermoeden in het leven te roepen in het geval dat het bestuur van
de failliete vennootschap niet heeft voldaan aan de boekhoudplicht en/of
de publicatieplicht op grond van respectievelijk de artikelen 2:10 en 2:394
BW. In dat geval geldt op grond van artikel 2:138/248 lid 2 BW dat (i) het
bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld, en (ii) wordt
vermoed dat die onbehoorlijke taakvervulling een belangrijke oorzaak is
van het faillissement. Het eerste is een «onweerlegbaar» bewijsvermoeden: door het niet voldoen aan artikel 2:10 en/of 2:394 BW staat
onweerlegbaar vast dat het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft
vervuld, en een aangesproken bestuurder heeft niet de mogelijkheid dat
vermoeden te weerleggen. Het tweede is een «weerlegbaar» bewijsvermoeden: er geldt een vermoeden dat het faillissement in belangrijke mate
is veroorzaakt door de veronderstelde onbehoorlijke taakvervulling, maar
een aangesproken bestuurder kan dat vermoeden weerleggen.
Met dit wetsvoorstel komt de regeling van aansprakelijkheid bij faillissement ook te gelden voor bestuurders en commissarissen van informele
verenigingen en van verenigingen en stichtingen die niet onderworpen
zijn aan de heffing van de vennootschapsbelasting. De overeenkomstige
toepassing van artikel 2:138/248 lid 1 op informele en niet-commerciële
verenigingen en niet-commerciële stichtingen is nieuw.
Het oorspronkelijke wetsvoorstel bepaalde dat bij aansprakelijkheid in het
faillissement het bewijsvermoeden (artikel 2:138/248 lid 2 BW) op
bezoldigde bestuurders en commissarissen van informele en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

7

niet-commerciële verenigingen en niet-commerciële stichtingen van
toepassing is. Bij nota van wijziging is dit gewijzigd en geregeld dat
artikel 2:138/248 lid 2 BW niet van toepassing is op de informele/nietcommerciële verenigingen en stichtingen. Bij deze rechtspersonen rust op
de curator derhalve de bewijslast van het bestaan van onbehoorlijke
taakvervulling die een belangrijke oorzaak is van het faillissement van de
rechtspersoon, ook in het geval niet voldaan is aan de boekhoudplicht
en/of de publicatieplicht. Het bewijsvermoeden geldt wel voor
bestuurders en commissarissen van de NV, de BV, commerciële en
formele verenigingen, commerciële stichtingen en semipublieke stichtingen en verenigingen. Derhalve is de drempel voor aansprakelijkstelling
in faillissement bij informele en niet-commerciële verenigingen en
niet-commerciële stichtingen hoger dan bij de commerciële verenigingen
en stichtingen. De curator wordt in die gevallen niet geholpen door het
bewijsvermoeden van artikel 2:138/248 lid 2.
b. Literatuur
De leden van de VVD-fractie, CDA-fractie en SGP-fractie vragen om in te
gaan op de bevindingen van de heer Westenbroek in zijn dissertatie
«Bestuursaansprakelijkheid in theorie: Over rechtsvorming en taal,
onbehoorlijk bestuur, onrechtmatige daad en ernstig verwijt». In het
bijzonder vragen de leden van de fracties van VVD, CDA en SGP om in te
gaan op de conclusie van Westenbroek dat codificatie van de ernstigverwijtmaatstaf de systematiek en ratio van artikel 2:9 BW teniet doet en
zou moeten worden teruggedraaid. De SGP-fractie vraagt om in te gaan
op de alternatieve redactie van Westenbroek van artikel 2:9 BW waar de
«ernstig verwijt»-maatstaf is komen te vervallen. De SGP-fractie vraagt
tevens of er een duidelijk verschil bestaat tussen de norm van een
«ernstig verwijt» en de door de wetgever oorspronkelijk bedoelde norm
van het inzicht en de zorgvuldigheid die mogen worden verwacht van een
bestuurder die voor zijn taak berekend is en deze nauwgezet vervult. Ook
vragen de leden van de SGP-fractie of de normen van artikel 2:9 BW voor
iedereen duidelijk zijn. Vanwege de samenhang van de vragen van deze
fracties, beantwoord ik deze tezamen.
De «ernstig verwijt»-maatstaf is met de Wet bestuur en toezicht 2011
gecodificeerd in artikel 2:9 BW. Daarbij is aangesloten bij de jurisprudentie
op de voet van artikel 2:9 (oud) BW. Met artikel 2:9 (nieuw) BW is geen
koerswijziging inzake de aansprakelijkheidspositie van de bestuurder is
beoogd (Kamerstukken II 2008/09, 31 763, nr. 3, p. 8–9). In het voornoemde
evaluatieonderzoek van de Wet bestuur en toezicht 2011 evalueren de
onderzoekers de toepassing van de «ernstig verwijt»-maatstaf. Voor het
intreden van bestuurdersaansprakelijkheid op grond van artikel 2:9 (oud)
BW was blijkens constante rechtspraak vereist dat de vennootschap
aantoonde dat er sprake was van ernstig verwijtbaar onbehoorlijk bestuur.
Dit is volgens de onderzoekers ook onder artikel 2:9 (nieuw) BW het geval
(Evaluatie Wet bestuur en toezicht, par. 4.2.2, p. 102–103). De onderzoekers geven aan dat uit de rechterlijke uitspraken die na de inwerkingtreding van de Wet bestuur en toezicht 2011 zijn gewezen in de periode
van 2013 tot en met 2016, hen niet is gebleken van onduidelijkheid inzake
de toepassing van de «ernstig verwijt»-maatstaf. De evaluatieonderzoekers zien geen aanleiding tot het terugdraaien van de «ernstig
verwijt»-maatstaf (vgl. paragraaf 4.4, p. 108). Op basis van deze conclusies
van de evaluatieonderzoekers meen ik dat de codificatie van de «ernstig
verwijt»-maatstaf in artikel 2:9 BW in de praktijk niet heeft geleid tot
onduidelijkheid.
Daarnaast wordt in de juridische literatuur de «ernstig verwijt»-maatstaf
verdedigd. Zo stelt Van Bekkum dat als het «ernstig verwijt»-maatstaf
wordt losgelaten, dit de bescherming die rechtspersoonlijkheid kan
bieden aan privévermogen onnodig en onwenselijk dreigt te verzwakken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

8

(J. van Bekkum, «Reactie op Mr. W.A. Westenbroek, «Externe bestuurdersaansprakelijkheid, rechtspersoonlijkheid en toerekening», Ondernemingsrecht 2016/24», Ondernemingsrecht 2016/98, p. 485–487). Olden geeft aan
dat «hard and fast-rules» voor bestuursaansprakelijkheid niet mogelijk
zijn, omdat de taak van de bestuurder complex is. Hij meent dat er «geen
systematische en geen praktische redenen [zijn] om de «ernstig verwijt»maatstaf los te laten» (P.D. Olden, «Koester de maatstaf «ernstig verwijt»:
beter hebben we niet», Ondernemingsrecht 2015/70, afl. 11, p. 367). Al
met al zie ik op basis van de conclusies van het evaluatierapport en de
juridische literatuur niet de noodzaak om de «ernstig verwijt»-maatstaf los
te laten zoals door Westenbroek bepleit in zijn alternatieve redactie van
artikel 2:9 BW.
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie en SGP-fractie of er in
artikel 2:9 BW en artikel 2:138 en 2:264 BW ten onrechte verschillende
terminologie wordt gebruikt.
Ik meen dat de vragen van deze leden betrekking hebben op artikel 2:9 BW
en artikel 2:138/248 BW. Van kennelijk onbehoorlijke taakvervulling is
sprake als geen redelijk denkend bestuurder – onder dezelfde omstandigheden – zo gehandeld zou hebben (vgl. HR 8 juni 2001, LJN AB2053, NJ
2001/454 (Panmo Productie)). Met de uitdrukking «kennelijk onbehoorlijke
taakvervulling» in artikel 2:138/248 BW en artikel 36 Invorderingswet 1990
wordt hetzelfde bedoeld als met de term «onbehoorlijk bestuur» als vervat
in artikel 2:9 BW. Met de toevoeging van het woord kennelijk is niet
bedoeld om een inhoudelijk (van artikel 2:9 BW) afwijkende norm te
introduceren in artikel 2:138/248 BW (vgl. Kamerstukken II 1983/84, 16 631,
nr. 6, p. 40, zie hiervoor ook Asser/Maeijer, Van Solinge & Nieuwe Weme
2-II* 2009/445). Mij is niet bekend dat het gebruik van deze twee termen
naast elkaar in de rechtspraktijk tot problemen zou leiden.
c. Evaluatieonderzoek
De leden van de VVD-fractie vragen wat de aanleiding was voor het
evaluatieonderzoek naar de Wet bestuur en toezicht 2011. Ook willen de
leden van de VVD-fractie weten in hoeverre het onderhavige wetsvoorstel
verband houdt met het streefcijfer van 30% vrouwen in het bestuur en de
raad van commissarissen, waar het evaluatieonderzoek betrekking op
had.
Op 1 januari 2013 is de Wet bestuur en toezicht 2011 in werking getreden.
Tijdens de parlementaire behandeling in de Eerste Kamer heeft de
toenmalige Minister van Veiligheid en Justitie toegezegd dat de wet na
drie jaar zou worden geëvalueerd (Handelingen I 2010/11, nr. 28, item 4,
p. 26). De wettelijke streefcijferregeling is onderdeel van de Wet bestuur
en toezicht 2011 en vindt zijn oorsprong in het amendement Kalma, Van
Vroonhoven-Kok en Weekers, Kamerstukken II 2009/10, 31 763, nr. 14.
Grote NV’s en grote BV’s moeten de zetels in het bestuur en de raad van
commissarissen evenwichtig verdelen. Ten minste 30% van de zetels moet
door vrouwen zijn bezet en ten minste 30% door mannen. Wanneer de
zetels niet evenwichtig zijn verdeeld, moet de NV/BV dit in het bestuursverslag toelichten. Het wetsvoorstel regelt dit niet. De Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en ik uw Kamer over dat deel van het
evaluatieonderzoek bericht bij brief van 6 maart 2018 (Kamerstukken II,
vergaderjaar 2017/2018, 30 420, nr. 263). Tevens hebben de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid advies gevraagd aan de SER over welke maatregelen
meer diversiteit in de top van het bedrijfsleven kunnen stimuleren.
De leden van de SP-fractie lezen in het evaluatierapport dat volgens
diverse respondenten het monistisch bestuursmodel de niet-uitvoerende
bestuurders meer uitnodigt zich met de dagelijkse gang van zaken te
bemoeien. Zij willen weten of hiermee nog voldaan wordt aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

9

doelstelling van het Rijnlands model (zoals ook vastgelegd in de corporate
governance code) waarbij het de bedoeling is dat een afweging wordt
gemaakt van de belangen van alle stakeholders en niet alleen met de
belangen van de aandeelhouders en de zakelijke partners.
Bestuurders en toezichthouders dienen zich, ongeacht het gekozen
bestuursmodel, te richten naar het belang (op langere termijn) van de
vennootschap en de met haar verbonden onderneming (vgl. Handelingen I 2010/11, nr. 28, item 4, p. 18). In de Nederlandse corporate
governance code zijn de bepalingen die betrekking hebben op commissarissen ook van toepassing op niet-uitvoerende bestuurders (vgl. de
toelichting bij Principe 5.1 van de corporate governance code 2016). Zo
moeten niet-uitvoerende bestuurders op grond van de code zorg dragen
voor een evenwichtige en effectieve besluitvorming waarbij rekening
wordt gehouden met de belangen van alle stakeholders en niet alleen van
de aandeelhouders (vgl. Principe 2.4 van de corporate governance code).
Het is de evaluatieonderzoekers niet gebleken van aanwijzingen dat er in
monistische vennootschappen geen evenwichtige belangenafweging zou
plaatsvinden (vgl. Evaluatie Wet bestuur en toezicht, paragraaf 3.8, p. 92).
Ik meen derhalve dat ook bij een monistisch bestuurssysteem wordt
voldaan aan de doelstellingen van het Rijnlands model. Ik verwijs voor
een nadere uitleg naar het antwoord op de vraag van de SP-fractie in
paragraaf 1.
II ARTIKELSGEWIJS
Artikel 2:9 BW
De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom de regering
ervoor heeft gekozen artikel 2:9 BW in stand te laten.
In het oorspronkelijke wetsvoorstel werden de regels over de taken en de
bevoegdheden van het bestuur van alle rechtspersonen in artikel 2:9
samengebracht. Daartegen is door uw Kamer bepleit voor een minder
vergaande uniformering van de rechtspersonen in Boek 2 BW en behoud
van flexibiliteit om rechtsvormen verschillend te behandelen. Met de nota
van wijziging is ervoor gezorgd dat het huidige artikel 2:9 BW in stand
blijft en dat de afzonderlijke bepalingen weer worden teruggeplaatst in de
afzonderlijke delen van Boek 2 BW. Zie ook het antwoord op de vraag van
uw fractie over de wijziging van het wetsvoorstel in paragraaf 1.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de functie en de betekenis van de
begrippen ernstig verwijt en onbehoorlijk bestuur is. Zij vragen zich
tevens af of er niet-ernstig verwijtbaar onbehoorlijk bestuur bestaat en
waar zij dan aan moeten denken.
Kort samengevat is krachtens artikel 2:9 BW elke bestuurder tegenover de
rechtspersoon gehouden tot een behoorlijke vervulling van zijn taak en is
elke bestuurder voor het geheel aansprakelijk tegenover de rechtspersoon
terzake van onbehoorlijk bestuur. Het beginsel van collectief bestuur leidt
ertoe dat alle bestuurders hoofdelijk aansprakelijk zijn voor onbehoorlijk
bestuur, ook als een kwestie tot de taak van een bepaalde bestuurder
behoorde. Er bestaat wel de mogelijkheid tot individuele disculpatie.
Disculpatie is mogelijk wanneer een bestuurder – mede gelet op de
taakverdeling – geen ernstig verwijt kan worden gemaakt en hij daarnaast
niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen van
onbehoorlijk bestuur af te wenden. Zo kan het zijn dat het bestuur als
geheel zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld en er dus sprake is van
onbehoorlijk bestuur, maar dat een individuele bestuurder niet aansprakelijk is omdat hem geen ernstig verwijt kan worden gemaakt.
Bij de beoordeling of de bestuurder een ernstig verwijt treft, moeten alle
omstandigheden van het geval worden betrokken (HR 10 januari 1997,
LJN ZC2243, NJ 1997/360 (Staleman/Van de Ven); HR 20 juni 2008, LJN
BC4959, NJ 2009/21 (Willemsen Beheer)). Handeling in strijd met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

10

statutaire bepalingen die de rechtspersoon beogen te beschermen wordt
aangemerkt als een zwaarwegende omstandigheid, die in beginsel de
aansprakelijkheid van de bestuurder vestigt. De bestuurder kan echter
feiten en omstandigheden aanvoeren op grond waarvan zou kunnen
worden aangenomen dat het schenden van de statutaire bepalingen geen
ernstig verwijt oplevert (HR 29 november 2002, LJN AE7011, NJ 2003/455
(Berghuizer Papierfabriek)).
Onderdelen g en gg, artikel 2:50a/2:300a lid 2
De leden van de CDA-fractie lezen dat het bewijsvermoeden van
artikel 2:138 lid 2 BW ook komt te gelden voor bestuurders van verenigingen en stichtingen die een financiële verantwoording moeten opstellen
die gelijk of gelijkwaardig is aan een jaarrekening als bedoeld in titel 9 van
boek 2 en dat het bewijsvermoeden niet komt te gelden ten aanzien van
bestuurders van niet-commerciële stichtingen en informele of
niet-commerciële verenigingen. De leden van de CDA-fractie vragen of
niet-commerciële stichtingen en informele of niet-commerciële verenigingen geen financiële verantwoording hoeven op te stellen. Zij willen
weten in hoeverre de criteria die gelden voor niet-commerciële stichtingen en informele of niet-commerciële verenigingen voldoende houvast
geven, zodat bestuurders van deze rechtspersonen weten dat zij niet
onder het bewijsvermoeden zullen vallen. Ook vragen de leden van de
CDA-fractie of het bewijsvermoeden gaat gelden voor niet-commerciële
stichtingen en informele of niet-commerciële verenigingen die, zonder dat
dit verplicht is, jaarlijks een financiële verantwoording opstellen die gelijk
of gelijkwaardig is aan een jaarrekening.
Samengevat geldt op grond van artikel 2:50a/300a lid 2 BW het bewijsvermoeden bij bestuursaansprakelijkheid in faillissement voor de volgende
verenigingen en stichtingen:
A. Verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid (de vereniging met
notarieel vastgelegde statuten) die onderworpen zijn aan de heffing
van vennootschapsbelasting (vgl. artikel 2:50a lid 2 onder a BW). Dat is
het geval als een vereniging een onderneming drijft. In dat verband
wordt wel gesproken van een commerciële vereniging.
B. Stichtingen die zijn onderworpen aan de heffing van vennootschapsbelasting (vgl. artikel 2:300a lid 2, onder a BW). Dat is het geval als de
stichting een onderneming drijft (een commerciële stichting).
C. Verenigingen en stichtingen die verplicht zijn om een financiële
verantwoording op te stellen die gelijk of gelijkwaardig is aan een
jaarrekening zoals bedoeld in Titel 9 van Boek 2 BW (vgl. artikel 2:50a/
300a lid 2, onder b BW). Verenigingen en stichtingen in de zin van
artikel 2:360 lid 3 BW zijn verplicht om een jaarrekening op te stellen
die voldoet aan de eisen van Titel 9 van Boek 2 BW. Het gaat kort
gezegd om verenigingen en stichtingen die een onderneming in stand
houden en een netto-omzet van ten minste 6 miljoen hebben.
Semipublieke instellingen zijn op basis van sectorspecifieke regelgeving verplicht om een aan Titel 9 van Boek 2 BW gelijkwaardige
jaarrekening op te stellen (zie bijvoorbeeld de op de Wet toelating
zorginstellingen gebaseerde Regeling verslaggeving WTZi, die in
artikel 2 toepassing van Titel 9 van Boek 2 BW als uitgangspunt neemt
voor de zorginstellingen). Artikel 2:50a/300a BW gaat uit van een
«verplichting» tot het opstellen van een aan Titel 9 gelijke of gelijkwaardige jaarrekening op grond van bijzondere regelgeving. Verenigingen en stichtingen die vrijwillig een Titel 9 jaarrekening openbaren,
vallen buiten het bereik van het bewijsvermoeden. Ook geldt het
bewijsvermoeden niet voor stichtingen die andersoortige financiële
informatie openbaar maken, bijvoorbeeld de balans en staat van baten
en lasten (vgl. artikel 2:10 BW) op basis van specifieke regelgeving,
zoals Algemeen Nut Beogende Instellingen (ANBI’s).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

11

Deze criteria (A, B en C) sluiten goed aan bij de terminologie van Boek 2
BW. Ik meen dat zij voldoende houvast geven voor stichtingen en
verenigingen. De criteria A en B worden reeds gehanteerd in het huidige
artikel 2:50a/300a BW. Criterium C wordt eveneens in Boek 2 BW
gehanteerd (vgl. artikel 2:297a lid 1 BW voor het toepassingsbereik van de
limiteringsregeling op stichtingen die verplicht zijn een aan Titel 9 van
Boek 2 BW gelijke of gelijkwaardige jaarrekening op te stellen).
De leden van de CDA-fractie willen weten welke mogelijkheden de
uitzondering op het bewijsvermoeden voor niet-commerciële stichtingen
biedt voor niet-commerciële stichtingen die door malafide personen
worden gebruikt om als bestuurder van criminele of frauderende
onderliggende rechtspersonen op te treden.
Malafide bestuurders en commissarissen van niet-commerciële stichtingen kunnen op grond van dit wetsvoorstel aansprakelijk worden
gesteld in geval van faillissement wegens onbehoorlijk bestuur (vgl.
artikel 2:138 lid 1 BW in samenhang met artikel 2:300a lid 1 BW). Ten
aanzien van deze stichtingen geldt het bewijsvermoeden niet, waardoor
de bewijslast voor het onbehoorlijk bestuur op de curator rust.
Het rechtspersonenrecht biedt ook andere mogelijkheden om op te treden
tegen malafide constructies. Met artikel 2:11 BW kan op grond van het
huidige recht al worden opgetreden tegen het ontlopen van bestuurdersaansprakelijkheid. Dit artikel bepaalt namelijk dat de aansprakelijkheid van
een rechtspersoon als bestuurder van een andere rechtspersoon tevens
hoofdelijk rust op ieder die ten tijde van het ontstaan van de aansprakelijkheid van de rechtspersoon daarvan bestuurder is.
Ook vragen de leden van de CDA-fractie of de uitzondering op het
bewijsvermoeden ook voor stichtingen geldt die op zich niet-commercieel
zijn, maar die wel bestuurder of eigenaar zijn van onderliggende
wel-commerciële rechtspersonen.
Op niet-commerciële stichtingen die bestuurder zijn van een commerciële
rechtspersoon is het bewijsvermoeden onverminderd van toepassing op
grond van artikel 2:138/248 lid 2 BW in samenhang met artikel 2:50a/300a
lid 2, onder a BW. Daarbij komt dat artikel 2:138/248 BW niet alleen
betrekking heeft op de bestuurder van de failliete rechtspersoon, maar
tevens slaat op degene die «het beleid heeft bepaald of mede heeft
bepaald als ware hij bestuurder» (de zogenaamde feitelijke bestuurder,
vgl. artikel 2:138/248 lid 7 BW). Dit betekent dat indien het bestuur van een
commerciële rechtspersoon niet heeft voldaan aan de boekhoudplicht
en/of de publicatieplicht, de curator het bewijsvermoeden van
artikel 2:138/248 lid 2 BW ook kan inroepen tegen de feitelijke bestuurder
van die commerciële rechtspersoon.
Onderdeel ff, artikel 2:298
De leden van de CDA-fractie willen weten waarom de regeling van
artikel 2:298 BW over het ontslag en de schorsing van bestuurders en
commissarissen van de stichting door de rechtbank ook geldt voor kleine
stichtingen. Voorts vragen de voornoemde leden of de nieuwe criteria ook
gelden voor andere vennootschappen dan de genoemde structuurvennootschappen.
Artikel 2:298 BW geldt alleen voor stichtingen. Voor de andere rechtspersonen bestaat er geen equivalent van artikel 2:298 BW. Voor stichtingen is
een eigen regeling opgenomen omdat deze rechtspersoon geen wettelijke
verplichting kent om andere organen in te stellen naast het bestuur.
Stichtingen hebben geen leden of aandeelhouders die bijvoorbeeld de
bestuurders kunnen ontslaan. Daarnaast is een toezichthoudend orgaan –
in beginsel – evenmin wettelijk voorgeschreven bij de stichting. Om deze
redenen is in artikel 2:298 BW voorzien in een aparte regeling omtrent het
rechterlijk ontslag van stichtingsfunctionarissen. Juist voor de stichtingen
zijn daarom toereikende ontslaggronden voor stichtingsfunctionarissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

12

noodzakelijk om zo het ontslag door de rechter te bewerkstelligen van
bestuurders of commissarissen die het belang van de stichting zodanig
schaden dat het niet langer verantwoord is. Dit geldt in het bijzonder voor
de kleine stichtingen waar vaak geen andere organen zijn ingesteld naast
het bestuur.
In het wetsvoorstel worden de gronden uitgebreid waarop een stichtingsbestuurder kan worden ontslagen door de rechter (dat wil zeggen op
grond van wanbeleid in algemene zin in plaats van alleen op grond van
financieel wanbeleid). Mede naar aanleiding van het advies van de
Commissie vennootschapsrecht wordt in artikel 2:298 BW aangesloten bij
de criteria voor ontslag van een commissarissen van structuurcoöperaties
en -vennootschappen door de Ondernemingskamer (vgl. artikel 2:63i lid 2
BW, artikel 2:161 lid 2 BW en artikel 2:271 lid 2 BW).
De leden van de CDA-fractie vragen naar de motivatie van een uitzondering op het bestuursverbod voor bestuurders die bijvoorbeeld
onvoldoende kritisch zijn geweest op het handelen van medebestuurders
maar zelf niets onoorbaars hebben gedaan. Zij willen weten in hoeverre
een bestuurder een eigen onderzoeksplicht heeft en een verplichting heeft
om medebestuurders te controleren en om onoorbare zaken aan te
kaarten of te melden.
Het ontslag van een stichtingsbestuurder of commissaris brengt van
rechtswege mee dat de desbetreffende persoon gedurende vijf jaar na het
ontslag geen bestuurder van een stichting kan worden (artikel 2:298 lid 3
BW). Het wetsvoorstel verruimt de ontslaggronden van stichtingsfunctionarissen door aan het huidige artikel 2:298 lid 1 BW toe te voegen dat een
bestuurder of commissaris kan worden ontslagen wegens verwaarlozing
van zijn taak, wegens andere gewichtige redenen, of wegens ingrijpende
wijziging van omstandigheden op grond waarvan het voortduren van zijn
bestuurderschap in redelijkheid niet kan worden geduld. Bij de nota van
wijziging is voorzien in de mogelijkheid voor de rechter om bij toepassing
van deze ontslaggronden rekening te houden met het geval dat de
omstandigheden van het geval en mogelijk in een uitzondering te
voorzien op het bestuursverbod voor een individuele bestuurder of
commissaris, bijvoorbeeld wanneer deze bestuurder of commissaris geen
verwijt kan worden gemaakt voor – samengevat – grove fouten van
medebestuurders of commissarissen. Dit neemt niet weg dat – naar
analogie met de ernstig verwijt-maatstaf bij de bestuurdersaansprakelijkheid – wanneer een bestuurder of commissaris waarneemt dat een
medebestuurder of medecommissaris zijn taken niet goed vervult en
daardoor taakverwaarlozing dreigt, die bestuurder zal moeten ingrijpen
om beroep te kunnen blijven doen op deze disculpatiegrond, ook wanneer
de desbetreffende taak slechts aan een medebestuurder is toebedeeld
(vgl. Kamerstukken II 2008/09, 31 763, 3, p. 8).
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 491, nr. 9

13