Achtergrondrapport bij
de Monitor van de ISDE,
SEEH en het Nationaal
Warmtefonds

TNO Publiek TNO 2023 P11006
30 mei 2023

TNO Intern TNO

2/50

Auteurs

Vera Rovers, Casper Tigchelaar

Rubricering rapport

TNO Publiek

Titel

TNO Publiek

Aantal pagina's

49 (excl. voor- en achterblad)

Aantal bijlagen

1

Opdrachtgever

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Projectnummer

060.54690

Alle rechten voorbehouden
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel
van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van TNO.

© 2023 TNO

TNO Publiek

2/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ............................................................................................................................................ 3
1

Inleiding ............................................................................................................................................ 4

1.1
1.2
1.3
1.4

Doel en aanleiding ...................................................................................................................................................... 4
Onderzoeksvragen...................................................................................................................................................... 4
Aanpak .......................................................................................................................................................................... 4
Resultaat....................................................................................................................................................................... 5

2

Instrumenten ................................................................................................................................10

2.1
2.2
2.3

SEEH ............................................................................................................................................................................. 10
ISDE.............................................................................................................................................................................. 11
Nationaal Warmtefonds ......................................................................................................................................... 12

3

Gegevens VvE’s .............................................................................................................................16

3.1
3.2
3.3
3.4

CBS ............................................................................................................................................................................... 16
SEEH ............................................................................................................................................................................. 16
Nationaal Warmtefonds ......................................................................................................................................... 16
Samenvatting ............................................................................................................................................................ 17

4

Moment van uitvoering ...............................................................................................................18

4.1
4.2
4.3
4.4

SEEH ............................................................................................................................................................................. 18
ISDE.............................................................................................................................................................................. 18
Warmtefonds ............................................................................................................................................................ 18
Samenvatting ............................................................................................................................................................ 18

5

Data invoer .....................................................................................................................................19

5.1
5.2
5.3

ISDE.............................................................................................................................................................................. 19
SEEH ............................................................................................................................................................................. 20
Nationaal Warmtefonds ......................................................................................................................................... 21

6

Harmonisatie en koppeling ........................................................................................................24

6.1
6.2

Harmonisatie ............................................................................................................................................................. 24
Koppeling .................................................................................................................................................................... 24

7

Besparingsberekening .................................................................................................................31

7.1
7.2

Energiebesparing ...................................................................................................................................................... 31
CO2-reductie ............................................................................................................................................................... 38

8

Aanbevelingen en overwegingen voor vervolg .....................................................................39

8.1
8.2
8.3
8.4

Koppeling op adresniveau ...................................................................................................................................... 39
Gegevens over VvE’s ................................................................................................................................................ 39
Free-rider effect ........................................................................................................................................................ 39
Hoeveelheid maatregel ........................................................................................................................................... 40

Bijlage
Bijlage A:

TNO Publiek

Variabelen energiebesparingsmethode

40

3/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

1

Inleiding

1.1

Doel en aanleiding
De ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft
aangegeven beter inzicht te willen hebben in het gebruik en in de effecten van de
energiebesparende maatregelen die in de koopsector worden genomen met
subsidie uit de ISDE/SEEH en/of financiering uit het Nationale Warmtefonds (NWF).
Zij heeft TNO, CBS en RVO gevraagd om een halfjaarlijkse monitor (hierna te
noemen: de ‘Monitor’) van deze drie instrumenten op te zetten. Vooralsnog
worden de resultaten vooral gebruikt ter kennisgeving aan de minister.

1.2

Onderzoeksvragen
Het ministerie van BZK heeft aangegeven de volgende informatie te willen
monitoren:
1. Voor welke energielabels wordt er subsidie/financiering verstrekt?
2. Voor welke bouwjaren wordt er subsidie/financiering verstrekt?
3. Wat is de mix koop/huur bij VvE’s die subsidie/financiering aanvragen?
4. Welke inkomens maken gebruik van subsidie/financiering?
5. Hoeveel en welke energiebesparende maatregelen worden toegepast met de
subsidie/financiering?
6. Hoeveel CO2 wordt bespaard met de energiebesparende maatregelen?
7. Voor hoeveel monumenten wordt er subsidie/financiering verstrekt?
In 1.4 zullen we elke variabele verder toelichten.

1.3

Aanpak
De Monitor komt tot stand door een samenwerking van RVO, het Nationale
Warmtefonds, CBS en TNO, zie figuur 1.1. RVO en het Warmtefonds leveren de
datasets van de drie instrumenten aan het CBS. Het CBS koppelt de datasets van
de instrumenten op adres met microdata van verschillende onderwerpen. De ruwe
data is gepubliceerd op de website van het CBS 1. TNO verwerkt de data en
berekent de energie- en CO2-besparing van de toegepaste maatregelen.

_______
1

TNO Publiek

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/20/monitor-seeh-isde-warmtefonds-2021-2022

4/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Figuur 1.1: Schematisch overzicht van de rollen van de verschillende partijen in het vormgeven
van de monitor

1.4

Resultaat
Als resultaat worden slidedecks opgeleverd met grafieken van de te monitoren
thema’s (zie de volgende paragrafen) en daarbij een korte toelichting. Er worden
aparte slidedecks gemaakt met dezelfde opzet: één voor elk instrument, voor elk
(half) jaar en, indien van toepassing, afzonderlijk voor individuele eigenaren en
VvE’s. Ook zal worden gerapporteerd hoeveel huishoudens van zowel de
subsidieregeling als de financieringsmogelijkheid gebruik maken.

1.4.1

Doelgroep
De resultaten worden vaak gepresenteerd ten opzichte van de doelgroep. Deze
doelgroep bestaat uit huishoudens die in aanmerking komen voor de subsidie of
lening:
Individuele woningeigenaren (ISDE, NWF): alle bewoonde koopwoningen in
Nederland (inclusief meergezinswoningen 2)
Vereniging van Eigenaren (SEEH, NWF): alle bewoonde meergezinskoopwoningen in Nederland 3

1.4.2

Maatregelen
Bij elk instrument wordt bij de aanvraag bijgehouden welke maatregelen worden
genomen met de subsidie of lening. Met deze informatie zal het aantal genomen
maatregelen worden getoond per type maatregel.
_______
2
3

TNO Publiek

Uit de data blijkt namelijk dat zo’n 3% van de niet-VvE aanvragen toch een meergezinswoning betreft.
Huurwoningen zijn niet meegenomen in de doelgroep, omdat de subsidie/lening hier niet voor bedoeld
is, ook al kunnen gemengde VvE’s ook een aanvraag doen. Dit betekent dat aanvragen die toevallig
zijn gedaan vanuit het adres van een huurwoning niet mee konden worden genomen in de resultaten.
Daarmee zijn in totaal 10 van de in totaal 133 aanvragen (bij SEEH en NWF, 2021 en 2022) vervallen.

5/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Voor de drie instrumenten kunnen in totaal meer dan 40 individuele maatregelen
onderscheiden worden, zie tabel 1.1. Deze worden niet allemaal apart
weergegeven. De laatste kolom in de tabel laat zien welke maatregelen worden
samengevoegd voor een overzichtelijke weergave. Ook geeft deze tabel aan welke
maatregelen worden meegenomen in de energiebesparingsberekening (zie
Hoofdstuk 7).
Tabel 1.1: Overzicht van maatregelen. Als er geen instrument is ingevuld in de eerste kolom dan
komt de maatregel in alle drie de instrumenten voor. (ZEP = Zeer Energiezuinig Pakket, waarbij
een hogere isolatiewaarde wordt toegepast; TG = Triple glas; HR = HR++ glas; WTW =
warmteterugwinning)
Instrument

Maatregel

Energiebesparings
Slidedeck
-berekening

Isolatie

SEEH, ISDE
(vervallen in 2022)

SEEH, ISDE

Vloerisolatie

X

Vloerisolatie_ZEP

X

Bodemisolatie

X

Dakisolatie

X

Dakisolatie_ZEP

X

Zolderisolatie

X

Spouwmuurisolatie

X

Gevelisolatie

X

Gevelisolatie_ZEP

X

HR_glas

X

Triple_glas

X

Vloer

Dak

Spouwmuur
Gevel

Glas

Isolerend_kozijn
Isolerende_gevelpanelen_TG

X

Isolerende_gevelpanelen_HR

X

Isolerende_deur

X

Panelen
Deur

Installatie

TNO Publiek

Warmtefonds

Hoogrendementsketel

HR ketel

Warmtefonds

HRe_ketel

X

SEEH, Warmtefonds

Balansventilatie_WTW

X

SEEH, Warmtefonds

CO2_gestuurde_ventilatie

X

Warmtefonds

Zonnepanelen

X

Warmtefonds

Warmtepomp

X

HRe ketel
Ventilatie
Zonnepanel
en

6/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Energiebesparings
Slidedeck
-berekening

Instrument

Maatregel

ISDE

Hybride_warmtepomp

X

ISDE

LW_warmtepomp

X

ISDE

WW_warmtepomp

X

ISDE, Warmtefonds

Zonneboiler

X

SEEH, Warmtefonds

Douchepijp_WTW

X

SEEH, Warmtefonds

Energiedisplay

X

SEEH, Warmtefonds

Waterzijdig_inregelen

X

ISDE, Warmtefonds

Aansluiting_op_warmtenet

X

Warmtenet

Warmtefonds

Lagetemperatuurafgiftesystee
m

Warmtefonds

Gelijkstroom

Warmtefond

Maatwerkadvies

Warmtefonds

Investering

Warmtefonds

Led_verlichting

Warmtefonds

Laadinfrastructuur

Warmtefonds

Besparing_verlichting

Warmtefonds

Begeleiding_onderzoek

Warmtefonds

Lift_verbetering

Warmtefonds

Rookgasafvoerkanaal

Warmtefonds

Leiding_isolatie
28

15

Warmtepo
mp

Zonneboiler

Overig

Aantal maatregelen

1.4.3

41

Energielabel
Het energielabel is een officieel certificaat dat informatie geeft over de hoeveelheid
energie die bij standaardgebruik van een gebouw nodig is. Het CBS gebruikt een
dataset van RVO met geregistreerde energielabels. Met deze dataset kan in kaart
worden gebracht voor welke labels subsidie of een lening wordt aangevraagd.
De peildatum van de labels in de Monitor over 2021-2022 is 31 december 2021,
welke in februari 2023 beschikbaar is gekomen.

TNO Publiek

7/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

1.4.4

Bouwjaren
Het Bouwjaar komt uit de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG). De BAG is
een registratie waarin gemeentelijke basisgegevens over alle gebouwen en
adressen in Nederland zijn verzameld. Het Kadaster beheert de BAG en krijgt de
gegevens aangeleverd door de gemeenten. De BAG komt maandelijks beschikbaar.
Met deze dataset kan in kaart worden gebracht voor welke bouwjaarklasses
subsidie of een lening wordt aangevraagd.
De volgende indeling in bouwjaarklasse wordt voorgesteld op basis van S&S,
Hestia, Eindgebruikerskosten en de PBL Startanalyse:
< 1945
1945 – 1975
1975 – 1995
> 1995.

1.4.5

Monumenten
RVO heeft een overzicht aangeleverd van rijks-, provinciale, en gemeentelijke
monumenten in Nederland. Hiermee kan inzichtelijk worden gemaakt in hoeverre
monumenten gebruik maken van de regelingen.
Voor monumenten bestaan ook aparte financieringsmogelijkheden; de Duurzame
Monumentenlening voor rijksmonumenten en de Monumentenhypotheek voor alle
monumenten. Momenteel is niet voorzien dat deze financieringsmogelijkheden
worden meegenomen in de Monitor.

1.4.6

Inkomens
Om te zien hoe de aanvragen over de inkomensklassen verdeeld zijn worden twee
typen inkomens geanalyseerd:
Gestandaardiseerd besteedbaar inkomen (‘koopkracht’): het besteedbaar
inkomen van een huishouden gecorrigeerd voor de omvang en samenstelling
van een huishouden. Dit inkomensbegrip wordt ook wel gebruikt om te bepalen
in hoeverre mensen kunnen rondkomen / er sprake is van armoede. Wellicht is
het ook nog nuttig om de definitie van ‘besteedbaar inkomen’ toe te voegen.
Het besteedbaar inkomen is het bruto inkomen uit arbeid, eigen onderneming,
vermogen, uitkeringen en ontvangen overdrachten, verminderd met betaalde
inkomensoverdrachten, premies werknemersverzekeringen, premies
zorgverzekeringen, en belastingheffing op inkomen en vermogen. In de tabellen
gaan we het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen weergeven in decielen.
Verzamelinkomen (belastbaar inkomen): het inkomen uit box 1, 2, en 3,
gesommeerd over alle leden van het huishouden. Het belastbaar inkomen is
geen stabiel inkomensbegrip. Het is namelijk een begrip dat zowel afhangt van
de hoogte van het bruto inkomen als van de regels ten aanzien van de
belastbaarheid daarvan. Omdat de belastingregels van jaar op jaar wijzigen
(met name de voorwaarden voor aftrekposten en vrijstellingen) is de hoogte
van het belastbare inkomen tussen de jaren niet goed vergelijkbaar. In de
tabellen geven we dit inkomensbegrip weer in vijf categorieën, namelijk: tot
25.000 euro, 25.000 – 45.000 euro, 45.000 – 65.000 euro, 65.000 – 100.000
euro, en 100.000 euro of meer.

TNO Publiek

8/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Data over inkomens is afkomstig van de Belastingdienst en betreft het
jaarinkomen van alle huishoudens behorende tot de bevolking van Nederland op 1
januari van het verslagjaar. De voorlopige cijfers komen in december van het jaar
erna (t+1) beschikbaar, de definitieve cijfers een jaar later (t+2).
Het NWF heeft ook informatie over het inkomen van particulieren. Ze bepaalt
namelijk het toetsinkomen voor de lening. Het toetsinkomen is over het algemeen
het maandinkomen. Deze informatie is niet gebruikt in de monitor.

1.4.7

Energie- en CO2-besparing
De energiebesparing van de genomen maatregelen die TNO heeft berekend is
gebaseerd op het HESTIA model. Deze berekening wordt uitgebreid toegelicht in
Hoofdstuk 7.

1.4.8

Mix Koop-Huur
Bij de aanvraag van de SEEH moet worden opgegeven uit hoeveel wooneenheden
de VvE bestaat en voor hoeveel woningen de subsidie wordt aangevraagd om de
hoogte van het subsidiebedrag te bepalen. Indien er zich huurwoningen in de VvE
bevinden mag ook voor deze woningen subsidie worden aangevraagd. Bij de
aanvraag wordt echter geen onderscheid gemaakt in aantallen koop- en
huurwoningen waardoor we geen informatie kunnen geven over de verhouding
koop-huur bij SEEH aanvragen.
Bij het Warmtefonds moet minstens één koopwoning in het VvE pand aanwezig
zijn om in aanmerking te komen voor een lening. De huurwoningen in het pand
kunnen van een zogenaamde ‘grooteigenaar’ (een woningcorporatie) en/of van
kleinere verhuurders zijn. Het is bij het Warmtefonds bekend welk deel van het
financieringsbedrag voor een grooteigenaar is en van dat deel kan worden
aangenomen dat het huurwoningen betreft. Daarmee kan een indicatie gegeven
worden van de verhouding koop-huur bij VvE aanvragen. Met deze methode
ondervang je echter kleinere verhuurders niet waardoor het percentage ‘koop’ met
deze methode daarmee wat overschat zal zijn.
Voor de Monitor van 2021-2022 is bij de aanlevering van de data helaas iets mis
gegaan waardoor het aandeel grooteigenaar niet kon worden meegenomen in de
resultaten.

TNO Publiek

9/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

2

Instrumenten

2.1

SEEH

2.1.1

Beschrijving
Tot en met 31 december 2020 konden zowel individuele huiseigenaren als VvE’s
via de SEEH een subsidie aanvragen voor energiebesparende maatregelen. Vanaf 1
januari 2021 is er de ISDE regeling voor individuele woningeigenaren en is de SEEH
gebleven voor VvE’s, woonverenigingen en wooncoöperaties (vanaf hier samen
VvE’s genoemd). Vanaf januari 2023 wordt de SEEH de Subsidie Verduurzamen
voor Verenigingen van Eigenaars (SVVE) waarbij ook de ISDE voor VvE’s wordt
ondergebracht. Vanaf dan geldt ook de nieuwe eis voor een aanvraag waarbij
eigenaren ook voor één maatregel subsidie kunnen aanvragen.

2.1.2

Maatregelen en eisen
Tabel 2.1 geeft een overzicht van de maatregelen waarvoor in de SEEH subsidie
kan worden aangevraagd. Een voorwaarde voor de subsidie is dat er een minimale
isolatiewaarde (Rd) wordt toegevoegd aan het gebouwdeel en een minimum
oppervlak wordt geïsoleerd. Tot en met 2022 moet een VvE minimaal twee van de
maatregelen in de tabel toepassen. Daarnaast kan een VvE ook subsidie krijgen
voor zogenaamde ’aanvullende maatregelen’:
Isolerende deuren
Balansventilatie of een CO2-gestuurd ventilatiesysteem
Een energiedisplay of slimme thermostat
Het inregelen van het verwarmingssysteem.
Ook kan gekozen worden voor een Zeer Energiezuinig Pakket (ZEP), waar een
pakket van 5 isolatiemaatregelen (vloer, spouw, gevel, dak en glas) met hogere
minimale isolatiewaarden genomen moet worden en twee aanvullende
maatregelen. In dit geval is er geen eis voor de minimale isolatiewaarde die aan
het bouwdeel wordt toegevoegd, maar voor de minimale totale isolatiewaarde
(Rc) na het uitvoeren van de maatregel. Nadat alle maatregelen zijn uitgevoerd
wordt met een kierdichtheidstest gecontroleerd of het gebouw voldoet aan de
vereiste kierdichtheid.

TNO Publiek

10/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Tabel 2.1: Overzicht van maatregelen in de SEEH die in aanmerking komen voor subsidie en de
gestelde eisen ten aanzien van de minimale toegevoegde isolatiewaarde. Bij het toepassen van
het Zeer Energiezuinig Pakket worden hogere eisen gesteld aan de isolatiewaarde (tussen
haakjes).

2.1.3

Maatregel

Eisen
(zeer energiezuinig pakket)

Vloer en/of bodemisolatie

Rd >= 3,5
(Rc >= 4)

Spouwmuurisolatie

Rd >= 1,1

Gevelisolatie

Rd >= 3,5
(Rc >= 5)

Hellend/plat dak of
zolder-/vlieringvloerisolatie

Rd >= 3,5
(Rc >= 6,5)

HR ++ (incl paneel)

U <= 1,2

Triple glas met kozijn (incl paneel)

U <= 0,7

Isolerende deur

U <= 1,5

Beschikbaarheid
De data kunnen zo’n twee weken na het beëindigen van een periode worden
aangeleverd na een bewerking van de dataset door RVO.

2.2

ISDE

2.2.1

Beschrijving
De Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE) is een subsidieregeling voor
duurzame energie en energiebesparing voor individuele eigenaar-bewoners
(Deelprogramma PA, 95%) en voor zakelijke gebruikers (Deelprogramma ZA).
Zakelijke gebruikers zijn bedrijven, woningcorporaties, verenigingen, VvE's,
overheden en particuliere verhuurders. Het aantal aanvragen van VvE’s bij de ISDE
was in 2021 en 2022 zo klein dat we deze niet mee hebben genomen in de
Monitor.
In 2023 vindt er een aantal wijzigingen plaats, onder andere in de invoer van
adressen en maatregelen. Het databestand voor 2023 zal er daardoor wat anders
uit komen te zien dan de jaren ervoor. Ook worden de aanvragen van VvE’s
ondergebracht in de nieuwe SVVE.

2.2.2

Maatregelen en eisen
Tabel 2.2 geeft een overzicht van de maatregelen waarvoor in de SEEH subsidie
kan worden aangevraagd. Een voorwaarde voor de subsidie is dat er een minimale
isolatiewaarde (Rd) wordt toegevoegd aan het gebouwdeel en een minimum
oppervlak wordt geïsoleerd.

TNO Publiek

11/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Tabel 2.2: Overzicht van isolatiemaatregelen in de ISDE die in aanmerking komen voor subsidie
en de gestelde eisen ten aanzien van de minimale toegevoegde isolatiewaarde. Rd = de
toegevoegde isolatiewaarde van het isolatiemateriaal; Ud = isolatiewaarde van de deur

2.2.3

Categorie

Eisen

Vloerisolatie

Rd >= 3,5

Bodemisolatie
Vloerisolatie i.c.m. bodemisolatie

Rd >= 3,5

Dakisolatie

Rd >= 3,5

Zolder- of vlieringvloer

Rd >= 3,5

Spouwmuurisolatie

Rd >= 1,1

Binnen- of buitengevelisolatie

Rd >= 3,5

HR++ glas U <= 1,2

U <= 1,2

Triple glas U <= 0,7

U <= 0,7

Isolerend kozijn

U <= 1,5

Panelen in kozijn U <= 0,7

U <= 0,7

Panelen in kozijn U <= 1,2

U <= 1,2

Isolerende deur Ud <= 1,0
Isolerende deur Ud <= 1,5

Ud <= 1,0
Ud <=1,5

verplicht om kozijnen te
vervangen met U <=1,5

Beschikbaarheid
De data kunnen zo’n 2-3 weken na het beëindigen van een periode worden
aangeleverd.

2.3

Nationaal Warmtefonds

2.3.1

Beschrijving
Het Nationaal Warmtefonds (NWF) biedt financiële ondersteuning voor
verduurzaming van koopwoningen. Klanten kunnen financiering aanvragen voor
een bepaald bedrag waarna een ‘bouwdepot’ wordt geopend. Klanten kunnen dan
facturen indienen die door het NWF direct aan de uitvoerder betaald worden uit
het Bouwdepot.
Ook voor huurwoningen kan financiering aangevraagd als ze in een pand zitten
met een VvE. Er moet minstens één koopwoning in het pand zitten om in
aanmerking te komen, waarna de volgende regels gelden: Als minder dan 25% van
wooneenheden een huurwoning is wordt financiering altijd toegestaan. Als meer
dan 50% van de wooneenheden een huurwoning is dan moet deze in handen van
een woningcorporatie zijn om in aanmerking te kunnen komen voor financiering.

TNO Publiek

12/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Als tussen de 25-50% van de woningen huur is dan neemt het bestuur van NWF
hierover een besluit.

2.3.2

Maatregelen en eisen
tabel 2.3 geeft een overzicht van de maatregelen waar het NWF financiering voor
verstrekt. In tegenstelling tot de SEEH en ISDE worden de eisen voor de
isolatiemaatregelen uitgedrukt in een minimale (Rc-waarde) of maximale (Uwaarde) waarde na vervanging, niet in een additionele isolatiewaarde.
Ook hier kan voor een zeer energiezuinig pakket (ZEP) worden gekozen waar 6
maatregelen worden genomen: isolatie van dak, gevel, vloer, glas, kozijnen en
deuren; een systeem voor CO2-gestuurde ventilatie of balansventilatie met
warmteterugwinning, kierdichtheid. De maatregelen voldoen aan de hogere
isolatiewaarden, ventilatie-eisen en kierdichtheid.
Tabel 2.3: Overzicht van maatregelen in het Nationale Warmtefonds die in aanmerking komen
voor subsidie en de gestelde eisen ten aanzien van de minimale/maximale isolatiewaarde na
vervanging. Bij het toepassen van het Zeer Energiezuinig Pakket worden hogere eisen gesteld aan
de isolatiewaarde (tussen haakjes)
Maatregel

Eisen
(zeer energiezuinig
pakket)

Opmerking

Isolatie
Vloerisolatie

Rc >= 3,5
(Rc >= 4)

Bodemisolatie
bodemisolatie inclusief
vloerisolati

Rc >= 3,5

Dakisolatie
Dakisolatie icm
asbestsanering

Rc >= 3,5
(Rc >= 6,5)

Zolder of
vlieringvloerisolatie

Rc >= 3,5

(Spouwmuurisolatie?)

Rc >= 1,1

Gevelisolatie

Rc >= 3,5
(Rc >= 5)

Hoogrendementsbeglazing

U <=1,2
(U <=0,8)

Isolerende gevelpanelen

U <= 0,7

Energiezuinige deuren

U <= 2,0
(U <= 1,5)

Kierdichting

(Qv10 <= 0,4)

Indien de kozijnen ook vervangen worden
dan geldt dat houten of kunststof kozijnen
altijd voldoen. Aluminium kozijn: max U =
2,4 (1,5 bij ZEP)

indien > 65% glasopp, dan is het een raam,
< 65% glasopp dan deels glas (U <= 1,2)
deels deur

Installaties
Hoogrendementsketel

TNO Publiek

13/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Maatregel

Eisen
(zeer energiezuinig
pakket)

Opmerking

wtw ventilatie <=
90% rendement

kan zowel voor balansventilatie zijn als
douche wtw

HRe ketel of micro
warmtekrachtkoppeling
Warmtepomp
Installatie voor
warmteterugwinning
CO2-gestuurde ventilatie
Zonneboiler
Zonnepanelen
Overig
Lagetemperatuurafgiftesys
teem
(Installatie voor
warmteterugwinning)
Energiemonitor

eenvoudig plug-and-play display

Waterzijdig inregelen Hydronisch balanceren
Aansluiting op warmtenet
derden
Energiezuinige gelijkstroompomp en of
gelijkstroomventilator

gelijkstroom ipv wisselstroom

Maatwerkadvies
Investering
Led verlichting
Laadinfrastructuur
Besparingssysteem voor
verlichting
Begeleidings- en
onderzoekskosten
Energieprestatieverbetering
bestaande lift
Ontheffing bij onhaalbare
isolatiewaarden
Rookgasafvoerkanaal
Zeer Energiezuinig Pakket
(Zeer Energiezuinig Pakket + / Nul op de Meter?)

TNO Publiek

ZEP+ woning na verbouwing Nul op de
Meter met een EPC-waarde van -0,2 of
lager

14/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

2.3.3

Beschikbaarheid
Er is een maandelijkse rapportage, maar per kwartaal vindt een uitgebreidere
rapportage plaats. Deze kwartaalrapportage kan binnen twee weken na het
verstrijken van het kwartaal beschikbaar worden gesteld.

TNO Publiek

15/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

3

Gegevens VvE’s

3.1

CBS
CBS heeft momenteel geen data over VvE’s. In 2015 heeft het CBS voor het laatst
een onderzoek gedaan naar VvE’s: Bijna drie kwart Verenigingen van Eigenaren in
Randstad (cbs.nl). Dit onderzoek wordt in 2023 herhaald en de resultaten worden
eind november verwacht.
Of de VvE gegevens uit het onderzoek van het CBS uiteindelijk met de data van de
instrumenten voor deze Monitor gekoppeld kunnen worden is nog niet zeker. We
houden contact met het CBS over beschikbare data en mogelijkheden.

3.2

SEEH
De subsidie wordt op gebouwniveau aangevraagd en er moet dan ook een PandID
worden ingevuld, evenals een adres. In 2021 koppelde 25% van de aanvragen niet
aan het adres van een woning, maar aan een bedrijfspand (de VvE-beheerder), in
2022 was dat 42%. In deze gevallen kon de VvE niet worden bepaald en deze
aanvragen zijn niet meegenomen. Voor de aanvragen die wel gekoppeld konden
worden is onbekend wat de andere adressen van de wooneenheden in het pand
zijn waar een renovatie heeft plaatsgevonden.

3.3

Nationaal Warmtefonds
Ook bij het NWF wordt bij de aanvraag van een VvE een adres opgegeven, maar
ook hier is niet bekend welke adressen verder onder de VvE vallen. Het NWF voegt
de KvK nummers toe voor zover die bekend zijn.
Helaas bleek het adres bij 99% van de aanvragen in 2021 onherkenbaar te zijn,
voor 2022 was 41%. Verder koppelde in 2022 24% van de aanvragen niet aan een
woning, maar een bedrijfspand. Aanvragen met een ongeldig adres en afkomstig
van een bedrijfspand zijn niet meegenomen. Dit betekent dat in 2021 maar 1%
van de VvE-aanvragen over blijft en in 2022 maar 33%. De resultaten van de
aanvragen die wel gekoppeld konden worden zijn daarom waarschijnlijk niet
representatief voor alle aanvragen en daarom zijn VvE-aanvragen voor het
Warmtefonds niet gevisualiseerd.

TNO Publiek

16/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

3.4

Samenvatting
De data uit de instrumenten geeft een adres en het aantal wooneenheden binnen
de VvE/pand/complex. Dit adres is niet altijd een pand binnen de VvE, maar kan
ook het adres van een VvE beheerder zijn. Deze aanvragen zijn niet meegenomen
in de monitor.
Verder is niet bekend (en niet goed af te leiden) welke adressen onder de VvE
vallen. Kenmerken zoals bouwjaar en monumentenstatus zijn daarom afgeleid van
het adres dat bij de aanvraag is opgegeven. Andere kenmerken zoals energielabel
en inkomensklasse kunnen niet worden bepaald, omdat dit ene adres niet
representatief is. Het aantal woningen en maatregelen is bij VvE’s bepaald op basis
van het aantal wooneenheden in de VvE zoals opgegeven bij de aanvraag.

TNO Publiek

17/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

4

Moment van uitvoering

4.1

SEEH
De subsidie bij de SEEH wordt vooraf aangevraagd en moet binnen 12 maanden na
de goedkeuring worden uitgevoerd. Dit wordt steekproefsgewijs gecontroleerd. Het
is wel zo dat aanvragers uitstel kunnen aanvragen en tijdens de Covid pandemie is
aan iedereen 6 maanden extra tijd gegeven voor de realisatie.
Voor aanvragen boven de 25.000 Euro geldt dat de subsidie eerst wordt verleend
en later vastgesteld wordt op basis van bewijsstukken en eventueel een fysieke
controle. Op de datum van vaststelling is in dat geval zeker dat de maatregelen
zijn uitgevoerd.

4.2

ISDE
Particuliere eigenaar-bewoners vragen achteraf subsidie aan bij de ISDE. Deze
aanvraag moet binnen een jaar na de installatiedatum zijn ontvangen. De
installatiedatum moet dan ook worden opgegeven op het aanvraagformulier en
kan worden aangehouden als het moment waarop de installatie/uitvoering
voltooid is.
Bij zakelijke aanvragen wordt de subsidie eerst verleend en later vastgesteld.

4.3

Warmtefonds
In principe wordt de financiering bij het NWF vooraf aangevraagd, maar als de
factuurdatum niet ouder is dan 2 maanden t.o.v. de aanvraagdatum voor de
financiering dan kan ook achteraf worden aangevraagd. De klant hoeft geen
‘gereed melding’ te doen, maar elke uitbetaling uit het bouwdepot wordt
geregistreerd. Vaak blijft er echter nog heel lang een klein restant in het
bouwdepot staan wat pas later, of helemaal niet meer, wordt besteed. Het
bouwdepot kan daarmee nog een jaar open staan voor het gesloten wordt. Er
wordt daarom aangenomen dat de maatregelen zijn uitgevoerd als 90% van het
bouwdepot is besteed. Het NWF heeft voor elke aanvraag deze datum bepaald.

4.4

Samenvatting
Tabel 4.1: Moment van uitvoering

TNO Publiek

Instrument

Moment van uitvoering

ISDE

Installatiedatum

SEEH

Binnen 9 maanden na aanvraag

Nationale Warmtefonds

Datum waarop 90% van het bouwdepot is besteed

18/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

5

Data invoer

5.1

ISDE
tabel 5.1 geeft een lijst met variabelen in de dataset van ISDE die relevant zijn in
de Monitor. Andere variabelen in de dataset die wordt aangeleverd kunnen worden
verwijderd om het bestand op te schonen. Andere selectiecriteria zijn:
1) Alleen aanvragen met status VST (= vastgesteld) en een subsidiebedrag groter
dan 0 Euro worden meegenomen. Anders kan het zijn dat de aanvraag nog wordt
afgekeurd of de hoeveelheid (aantal apparaten of aantal m2’s) nog wordt
bijgesteld.
•
•

STATUS = VST
SUB_BEDRAG > 0

2) Alleen aanvragen van woningeigenaren (PA = particuliere aanvraag) worden
meegenomen. Aanvragen van bedrijven, woningcorporaties, verenigingen, VvE’s,
overheden en particuliere verhuurders verwijderen.
•

DEELPROGRAMMA = PA

Tabel 5.1: Variabelen in de dataset van ISDE die relevant zijn voor de Monitor
Variabelen

Selectie

Toelichting

Alleen PA

Alleen woningeigenaren (PA)

REFERENTIE
STRAAT
HUISNR
HUISNR_TOEV
POSTCODE
PLAATS
DEELPROGRAMMA
INDIENINGS_DAT
STATUS

TNO Publiek

Datum van indiening
Alleen VST

Dossier vastgesteld en afgerond

OBJ_VNR

Volgnummer van de maatregel (het object). Als een
adres meerdere maatregelen aanvraagt komen hier
aparte volgnummers te staan voor elke maatregel

SOORT_APP

Letter voor categorie van maatregel (bv W =
warmtepomp, S = spouwmuur)

SOORT_CAT

Letter voor categorie van maatregel (bv W =
warmtepomp, S = spouwmuur)

NAAM

Type maatregel

INSTALLATIEDATUM

Datum waarop de maatregel is
uitgevoerd/geïnstalleerd en operationeel is

19/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Variabelen

Toelichting

AANTAL_S

Aantal installaties (‘_S’ = na besluit)

M2S

Aantal vierkante meters (‘S’ = na besluit)

SUB_BEDRAG

5.2

Selectie

>0

SEEH
tabel 5.2 geeft een overzicht van de variabelen die relevant zijn voor de Monitor
van de SEEH. Andere variabelen in de dataset kunnen verwijderd worden. Ook
kunnen aanvragen nog verder geselecteerd worden:
1) Alleen subsidies voor maatregelen worden meegenomen in de Monitor, niet
voor energieadvies waar verschillende varianten in bestaan: Energieadvies;
Energieadvies, het mjop en de procesbegeleiding; Energieadvies (zonder besluit);
Energieadvies en procesbegeleiding.
•

TypeSubsidie = Maatregelen

Om te voorkomen dat per ongeluk aanvragen worden meegenomen die nog niet
gehonoreerd zijn of zijn afgewezen controleren we of het bedrag hoger dan 0 Euro
is.
•

Bedrag > 0

Om het aantal woningen dat voor subsidie in aanmerking te bepalen moet de
variabele ‘aantal woningen’ worden vermenigvuldigd met de variabele
‘aandeelpercentage’.
Tabel 5.2: Variabelen in de dataset van SEEH die relevant zijn voor de Monitor
Variabelen

Selectie

Toelichting

Aanvrager
Straat
Huisnummer
Huisnummer_toevoeging
Postcode
Plaatsnaam
Contactpersoon
Rol contactpersoon
Email
Telefoon
Ontvangstd.d.
Bedrag
TypeVereniging

TNO Publiek

Datum waarop aanvraag is ontvangen
>0
Vereniging van Eigenaren (VvE),
Woonvereniging of Wooncoöperatie

20/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Variabelen

Selectie

Toelichting

Aantal woningen

Totaal aantal appartementen in het gebouw,
zowel koop als huur

Aandeelpercentage

Het aandeel van het totaal aantal
appartementen (koop/huur) dat voldoet aan de
voorwaarden van de regeling

TypeSubsidie

Maatregelen Niet: Energieadvies

MAATREGEL_X

Tot 8 maatregelen aan te vragen

GEHELE_GEBOUW_X
TOTAAL_AANTAL_M2_X
AANVULLENDE_MAATREGEL_X

Tot 6 aanvullende maatregelen aan te vragen

AANTAL_M2_X

5.3

Nationaal Warmtefonds
tabel 5.3 geeft een overzicht van de relevante variabelen voor de Monitor van het
NWF. Andere variabelen in de dataset kunnen verwijderd worden. Ook kunnen
aanvragen nog verder geselecteerd worden:
Alleen aanvragen van particulieren en VvE’s worden meegenomen, niet van
scholen.
•

Commercieel productdefinitie = Energiebespaarlening of VvE
Energiebespaarlening

Tabel 5.3: Variabelen in de dataset van NWF die relevant zijn voor de Monitor
Variabelen

Selectie

Aanvraagdatum

Toelichting
Datum van binnenkomst

Adres
Postcode
Plaatsnaam
Gemeente
Provincie
Hoofdsom back office

Hoofdsom lening

Nominaal rentepercentage
Oorspronkelijke looptijd
Datum dat lening daadwerkelijk
ingaat.

Passeer-datum

Commercieel productdefinitie

TNO Publiek

(VvE)
Energiebespaarlening

Particuliere energiebespaarlening
of een VvE lening (of een scholen
energiebespaarlening)

21/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Variabelen

Selectie

Toelichting

Subproduct

NOM (nul-op-de-meter) of ZEP
(zeer energiezuinig pakket) voor
particulieren

Zeer Energiezuinig Pakket

Aanduiding voor een ZEP bij VvE’s

Aantal appartementen
Datum sluiting Bouwdepot
Meer dan 90% bouwdepot
onttrokken

Datum op 90% van het
bouwdepot

<Diverse maatregelen>

Leensom per maatregel

Toetsinkomen

Het maandinkomen van het
huishouden waarop de lening
getoetst wordt

Voorlopig energielabel
Definitief energielabel

5.3.1

Grooteigenaar

Is er een woningcorporatie
betrokken bij de aanvraag?

Grooteigenaar deel

Het aandeel van de hoofdsom
voor de grooteigenaar

Hoeveelheid maatregel
Hoeveel van een maatregel wordt genomen, zoals het aantal m2 isolatie, is helaas
niet bekend bij het NWF. Dit is wel belangrijke informatie in de berekening van de
energiebesparing.
In andere gevallen houden we de kentallen van Arcadis aan voor de kosten per m2
isolatie. De kosten zijn afgeleid voor een gemiddelde eengezinswoning op een
zelfstandig moment en een individuele aanpak.
Tabel 5.4 Kostenkentallen voor energiebesparende maatregelen (incl BTW) (ZEP =
Zeer Energiezuinig Pakket)

TNO Publiek

22/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Tabel 5.4: Kostenkentallen voor energiebesparende maatregelen (incl. BTW)
(ZEP = Zeer Energiezuinig Pakket)

TNO Publiek

Maatregel

Kosten

Eenheid

Vloerisolatie

€ 62

per m2 isolatie

Spouwmuurisolatie

€ 28

per m2 isolatie

Gevelisolatie

€ 84

per m2 isolatie

Gevelisolatie (ZEP)

€ 230

per m2 isolatie

Dakisolatie

€ 142

per m2 isolatie

Dakisolatie (ZEP)

€ 167

per m2 isolatie

Zoldervloerisolatie

€ 62

per m2 isolatie

HR++ glas

€ 179

per m2 isolatie

Triple glas (ZEP)

€ 515

per m2 isolatie

Deur

€ 923

Per m2 deur

Paneel

€ 315

per m2 isolatie

Zon PV

€ 236

Per m2 PV

23/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

6

Harmonisatie en
koppeling

6.1

Harmonisatie
Om de data tussen de instrumenten te harmoniseren is consistentie in de namen
van de variabelen nodig. tabel 6.1 geeft de variabelen weer met betrekking tot
algemene informatie met in de laatste kolom de gemeenschappelijke naam voor
de Monitor. tabel 6.2 vergelijkt de namen van de maatregelen.
In de SEEH zijn maatregelen met een hogere isolatiewaarde onderdeel van het
Zeer Energiezuinig Pakket. In het NWF kunnen aanvragers ook aangeven of zij
isoleren conform het Zeer Energiezuinig Pakket. In dat geval is aangenomen dat de
isolatiemaatregelen die ze toepassen een hogere isolatiewaarde hebben (‘_ZEP’).

6.2

Koppeling
Bij een derde van SEEH aanvragen van VvE’s kon de aanvraag niet gekoppeld
worden aan een adres, omdat dit aanvragen op het adres van een VvE kantoor
betrof. Voor NWF geldt dat een aanzienlijk deel van de VvE-aanvragen een
ongeldig adres betrof (99% in 2021 en 42% in 2022), en daarnaast een deel
gekoppeld was aan een niet-woning (23% in 2022). De aanvragen die niet
gekoppeld konden worden, zijn niet meegenomen in de monitor. Omdat de
resterende resultaten voor de VvE aanvragen van het NWF erg beperkt zijn en
daarmee niet representatief voor alle aanvragen is geen visuele presentatie van de
VvE-aanvragen bij het NWF gemaakt.
Omdat de specifieke adressen van de wooneenheden van een VvE niet bekend zijn,
zijn de kenmerken energielabel, bouwjaar en inkomen afgeleid van het adres dat
bij de aanvraag is opgegeven. Het aantal woningen en maatregelen is in deze
gevallen bepaald op basis van het aantal wooneenheden in de VvE zoals
opgegeven bij de aanvraag.

TNO Publiek

24/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Tabel 6.1: Harmonisatie van de algemene variabelen in de verschillende instrumenten. *Doelgroep heeft twee opties: Particulier of Vereniging. **Instrument heeft drie opties:
SEEH, ISDE en NWF. ***Type_ondersteuning heeft twee opties: subsidie of lening
SEEH

ISDE

NWF

Gemeenschappelijk

Aanvrager

REFERENTIE

Leningnummer

ID

Contactpersoon

vervalt na koppeling

Rol contactpersoon

vervalt na koppeling

Email

vervalt na koppeling

Telefoon

vervalt na koppeling

Straat

STRAAT

Huisnummer

HUISNR

vervalt na koppeling

Huisnummer_toevoeging

HUISNR_TOEV

vervalt na koppeling

Postcode

POSTCODE

Postcode

Postcode

Plaatsnaam

PLAATS

Plaatsnaam

Plaatsnaam

Provincie

Provincie

PROVINCIE

Adres

vervalt na koppeling

TypeVereniging

DEELPROGRAMMA

Commercieel productdefinitie

Doelgroep*

Ontvangstd.d.

INDIENINGS_DAT

Aanvraagdatum

Datum_aanvraag

STATUS

Bedrag
TypeSubsidie

TNO Publiek

vervalt na selectie

INSTALLATIEDATUM

Meer dan 90% bouwdepot onttrokken

Datum_uitvoering

SUB_BEDRAG

Hoofdsom back office

Bedrag
vervalt na selectie

25/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006
SEEH
Aantal woningen * Aandeelpercentage

ISDE

NWF

Gemeenschappelijk

Aantal appartementen

Aantal_woningen

Toetsinkomen

Toetsinkomen
Instrument**
Type_ondersteuning***

TNO Publiek

Grooteigenaar

Grooteigenaar

Grooteigenaar_deel

Aandeel_huur

Voorlopig energielabel

vervalt na selectie

Definitief energielabel

vervalt na selectie

Nominaal rentepercentage

vervalt na selectie

Oorspronkelijke looptijd

vervalt na selectie

Passeer-datum

vervalt na selectie

Datum sluiting Bouwdepot

vervalt na selectie

26/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Tabel 6.2: Harmonisatie van de maatregelen in de verschillende instrumenten. Bij het NWF wordt geen onderscheid gemaakt naar gevel- en spouwmuurisolatie. Voor een deel
heeft het NWF dit wel kunnen achterhalen. ZEP = Zeer Energiezuinig Pakket
SEEH

ISDE

NWF

Gemeenschappelijk

Vloerisolatie

Vloerisolatie

Vloerisolatie

Isolatie
Vloerisolatie Rd >= 3,5 [m2K/W]
Vloerisolatie Rc >= 4,0 [m2K/W]

Vloerisolatie_ZEP

Bodemisolatie i.c.m. vloerisolatie Rd >= 3,5 [m2K/W]

Bodemisolatie
Vloerisolatie i.c.m. bodemisolatie

Bodemisolatie bodemisolatie inclusief vloerisolatie Bodemisolatie

Dakisolatie Rd >= 3,5 [m2K/W]

Dakisolatie

Dakisolatie
Dakisolatie icm asbestsanering

Dakisolatie Rc >= 6,5 [m2K/W]

Dakisolatie
Dakisolatie_ZEP

Zolder- of vlieringvloerisolatie Rd 3,5 [m2K/W]

Zolder- of vlieringvloer

Zolder of vlieringvloerisolatie

Zolderisolatie

Spouwmuurisolatie Rd >= 1,1 [m2 K/W]

Spouwmuurisolatie

Spouwmuurisolatie*

Spouwmuurisolatie

Gevelisolatie Rd >= 3,5 [m2K/W]

Binnen- of buitengevelisolatie

Gevelisolatie

Gevelisolatie

Gevelisolatie Rc >= 5,0 [m2K/W]

Gevelisolatie_ZEP

HR++ glas U <= 1,2 [W/m2K]

HR++ glas U <= 1,2

Triple-glas U <= 0,8 W/m2K

Triple glas U <= 0,7

Hoogrendementsbeglazing

HR_glas
Triple_glas

Isolerend kozijn i.c.m. met triple glas
Paneel U <= 0,7 [W/m2K] i.c.m. triple-glas U <= 0,7
[W/m2K]

Panelen in kozijn U <= 0,7

Panelen icm HR++ glas U <= 1,2 [W/m2K]

Panelen in kozijn U <= 1,2

Isolerende deur

Isolerende deur Ud <= 1,0
Isolerende deur Ud <= 1,5

TNO Publiek

Isolerende gevelpanelen

Isolerende_gevelpanelen_TG
Isolerende_gevelpanelen_HR

Energiezuinige deuren

Isolerende_deur

27/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

SEEH

ISDE

NWF

Gemeenschappelijk

Kierdichting

Kierdichting

Hoogrendementsketel

HR ketel

HRe ketel of micro warmtekrachtkoppeling /
Warmtekrachtkoppeling / Micro-wkk

HRe_ketel

Balansventilatie met WTW

Installatie voor warmteterugwinning

Balansventilatie_WTW

CO2-gestuurde ventilatie

CO2 gestuurde ventilatie

CO2_gestuurde_ventilatie

Zonnepanelen

Zonnepanelen

Installatie

Grond-water < 1 kW

WW_warmtepomp

Grond-water > 10 kW en <= 70 kW

WW_warmtepomp

Grond-water >= 1 kW en <= 10 kW

WW_warmtepomp

Hybride

Hybride_warmtepomp

Lucht-lucht

Vervalt

Lucht-water < 1 kW

LW_warmtepomp

Lucht-water > 10 kW en <= 70 kW

LW_warmtepomp

Lucht-water >= 1 kW en < 3,5 kW

LW_warmtepomp

Lucht-water >= 3,5 kW en <= 10 kW

LW_warmtepomp

Warmtepomp - Overig
Water-water < 1 kW

TNO Publiek

Warmtepomp

Warmtepomp
WW_warmtepomp

28/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

SEEH

ISDE

NWF

Gemeenschappelijk

Water-water > 10 kW en <= 70 kW

WW_warmtepomp

Water-water >= 1 kW en <= 10 kW

WW_warmtepomp

<= 5 m2
<= 5 m2 zonneboilercombi
> 10 m2 en < 200 m2

Zonneboiler

> 5 m2 en <= 10 m2
Zonneboiler-overig

Zonneboiler

Overig
Douchepijp WTW

Douchepijp_WTW

Energiedisplay of thermostaat

Energiemonitor

Energiedisplay

Waterzijdig inregelen verwarmingssysteem

Waterzijdig inregelen Hydronisch balanceren

Waterzijdig_inregelen

Lagetemperatuurafgiftesysteem

TNO Publiek

Energiezuinige gelijkstroompomp en of
gelijkstroomventilator

Gelijkstroom

Maatwerkadvies

Maatwerkadvies

Investering

Vervalt

Led verlichting

Led_verlichting

Laadinfrastructuur

Laadinfrastructuur

Besparingssysteem voor verlichting

Besparing_verlichting

29/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

SEEH

ISDE

Centrale aansluiting =< 100 kW

NWF

Gemeenschappelijk

Begeleidings- en onderzoekskosten

Begeleiding_onderzoek

Energieprestatieverbetering bestaande lift

Lift_verbetering

Ontheffing bij onhaalbare isolatiewaarden

Vervalt

Rookgasafvoerkanaal

Rookgasafvoerkanaal

Het (na)isoleren van leidingen en appendages bij
de collectieve warmtevoorziening

Leiding_isolatie

Zeer Energiezuinig Pakket

Vervalt na toepassing

Subproduct

Vervalt na toepassing

Aansluiting op warmtenet derden

Aansluiting_op_warmtenet

Centrale aansluiting > 100 kW en =< 400
Centrale aansluiting > 400 kW
Individuele aansluiting

TNO Publiek

30/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

7

Besparingsberekening

7.1

Energiebesparing
In de monitor is een inschatting gegeven van de energiebesparing die door de
getroffen besparingsmaatregelen die met subsidie van de SEEH/ISDE of een lening
van het NWF is gerealiseerd 4. Hiervoor heeft TNO een energiebesparingsmethode
toegepast waarmee een besparing specifiek voor een bepaalde subcategorie van
woningen kan worden bepaald.
De energiebesparingsberekening bestaat uit vier stappen (zie figuur 7.1):
1. Opsplitsen energiegebruik
2. Besparing door isolatie
3. Besparing door installaties
4. Bepalen nieuwe energievraag.
De volgende paragrafen lichten voor elk onderdeel de methode toe. In de bijlage
van dit rapport staan alle gebruikte variabelen en berekeningen gebruikt voor het
bepalen van de energiebesparing. In de energiebesparingsmethode is geen
rekening gehouden met free-ridereffect.

Figuur 7.1: Schematische weergave stappen in energiebesparingsberekening

_______
4

TNO Publiek

Niet voor alle maatregelen in het NWF is een besparing berekend, zie Tabel 1-1

31/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

7.1.1

Opsplitsen energiegebruik
Bepalen gasvraag voor ruimteverwarming, tapwater en koken
Om het besparingseffect van een maatregel goed te bepalen, moet er eerst een
onderscheid gemaakt worden in het gebruik voor ruimteverwarming, tapwater,
koken en overig verbruik. Niet elke gesubsidieerde maatregel heeft effect op al het
energiegebruik. Isolatie en ventilatie heeft alleen effect op het verbruik voor
ruimteverwarming. Verwarmingsinstallaties en energiedisplays hebben effect op
het verbruik voor ruimteverwarming en tapwater. Weer andere maatregelen
hebben effect op het elektriciteitsverbruik.
CBS heeft voor elke categorie het gemiddelde gas- en elektriciteitsverbruik per
woning opgeleverd. De verbruiken zijn gebaseerd op energiegegevens over het jaar
2021 die CBS voor elke woning ontvangen heeft van netbeheerders. Dit zijn dus
verbruiken voordat de gesubsidieerde maatregelen getroffen zijn. De door CBS
aangeleverde data is opgedeeld naar achtergrondkenmerken (bijvoorbeeld
bouwjaar) en categorie (bijvoorbeeld ‘Voor 1945’).
Om het gasverbruik voor ruimteverwarming te bepalen is het gemiddeld
gasgebruik per woning omgerekend naar GJ en is het geschatte gasverbruik voor
tapwater en koken hiervan afgetrokken. Deze inschattingen zijn gebaseerd op een
door TNO ontwikkelde statistische methode om verbruik voor tapwater en koken te
relateren aan oppervlakteklassen van woningen. Met deze methode heeft PBL een
inschatting gemaakt voor elke woning in Nederland. (Beijnum, 2023). Voor deze
studie is een gewogen gemiddelde per woningcategorie bepaald. Zie tabel 7.1 voor
de gebruikte waarden per categorie. Er zijn ook subsidiegegevens per
inkomenscategorie bepaald. Omdat uit de aangeleverde data niet te herleiden valt
in welke woningen deze huishoudens wonen, kan geen specifiek verbruik voor
tapwater of koken worden bepaald per inkomenscategorie. In berekeningen voor
deze categorieën is daarom gerekend met gemiddelden voor heel Nederland.
Bepalen functionele vraag voor ruimteverwarming en tapwater
Een deel van het gebruikte gas voor ruimteverwarming en warm tapwater
bereiding gaat verloren door rendementsverliezen. De functionele vraag (zonder
rendementsverlies), is dus lager dan de gasvraag. Om de functionele vraag te
bepalen is de gasvraag voor ruimteverwarming vermenigvuldigd met een
rendement van 98% en de gasvraag voor tapwater met een rendement van 76%.
Dit zijn rendementen die gangbaar zijn voor een HR-ketel, die in Nederland het
meest wordt toegepast in woningen. In tabel 7.2 zijn de gehanteerde functionele
warmtevragen voor ruimteverwarming, per categorie per regeling weergegeven.
Dat die vragen verschillen per regeling komt doordat de populatie aanvragers
anders is per regeling waardoor ook de gemiddelde gasverbruiker verschillen.
Bepalen elektriciteits- en warmtevraag voor ruimteverwarming en tapwater
Er zijn ook woningen waar subsidie voor aangevraagd wordt, die niet verwarmd
worden met aardgas. CBS heeft gegevens per categorie aangeleverd over het
percentage woningen dat een aardgasaansluiting heeft. In vrijwel alle categorieën
is dit meer dan 99%. Alleen in woningen gebouwd na 2013 is dit percentage
94,5%.
Voor deze monitoring hebben wij de aanname gemaakt dat van de woningen die
niet aangesloten zijn op aardgas, de helft verwarmd wordt met een all-electric
lucht-water warmtepomp en de andere helft met een warmtenet.

TNO Publiek

32/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Voor het bepalen van de elektriciteitsvraag voor ruimteverwarming in een allelectric woning is uitgegaan van een rendement van 339%. Voor tapwater is
uitgegaan van een rendement van 175%. De rendementsverliezen van
warmtenetten bevinden zich buiten de woning in het net. Bij warmtelevering is
uitgegaan van een rendement van 100% voor ruimteverwarming en tapwater.
Op basis van de in tabel 7.2 genoemde functionele vraag en de beschreven
rendementen zijn elektriciteits- en warmtevragen voor ruimteverwarming en
tapwater bepaald.
Tabel 7.1: Gasvraag voor tapwater en koken per woning-/huishoudencategorie, afgeleid van
(Beijnum, 2023)
Achtergrondkenmerken

Categorieën

Gas voor
tapwater (GJ)

Gas voor koken
(GJ)

Totaal

Totaal

6.69

0.82

Voor 1945

7.09

0.93

1945 tot 1975

6.89

0.90

1975 tot 1995

6.53

0.80

1995 of later

6.25

0.60

1995 tot 2013

6.25

0.60

2013 of later

6.25

0.60

Onbekend

6.69

0.82

A of beter

6.40

0.71

B

6.57

0.79

C

6.75

0.85

D

6.96

0.90

E

7.03

0.92

F

7.06

0.93

G

7.05

0.93

Onbekend

6.69

0.82

Geen onderscheid

6.69

0.82

Tot 75 m2

6.67

0.84

Bouwjaar woning

Geregistreerd energielabel

Monument

75 tot 100 m2
Oppervlakte woning

6.64

0.78

100 tot 150 m

2

6.77

0.85

150 tot 250 m

2

8.08

1.02

8.08

1.02

Onbekend

6.69

0.82

Vrijstaande woning

7.76

1.00

2/1-kapwoning

7.04

0.90

Hoekwoning

6.79

0.86

Tussenwoning

6.92

0.86

Meergezinswoning

6.50

0.78

Vanaf 250 m

Woningtype

TNO Publiek

2

33/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Categorieën

Gas voor
tapwater (GJ)

Gas voor koken
(GJ)

Onbekend

6.69

0.82

Bruto huishoudinkomen

Alle inkomensklassen

6.69

0.82

Gestandaardiseerd besteedbaar
huishoudinkomen

Alle inkomensklassen

6.69

0.82

Verzamelinkomen

Alle inkomensklassen

6.69

0.82

Achtergrondkenmerken

Tabel 7.2: Gehanteerde Functionele warmtevraag voor ruimteverwarming (GJth)
ISDE

NWF

SEEH 5

2021

2022

2021

2022

2021

2022

46.0

51.3

33.4

35.4

25.2

33.9

Voor 1945

52.0

58.5

51.4

37.7

32.2

41.5

1945 tot 1975

46.3

51.9

36.4

38.6

22.4

27.1

1975 tot 1995

43.4

46.8

29.7

36.1

24.2

38.1

1995 tot 2013

34.2

46.6

31.4

30.7

13.5

12.2

2013 of later

16.6

32.7

25.9

10.2

A of beter

33.3

42.0

33.3

18.2

B

40.2

46.1

29.5

30.8

C

43.7

46.8

39.4

32.4

37.8

34.1

D

47.2

51.8

46.3

41.3

E

45.9

53.0

35.5

46.6

F

49.2

57.3

51.1

42.9

G

49.6

57.9

43.7

31.9

Onbekend

47.5

52.2

30.2

37.0

Totaal
Totaal
Bouwjaar woning

Geregistreerd energielabel

35.4

27.9
23.0

32.6

Gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen
1e decielgroep

46.0

53.1

30.8

2e decielgroep

46.6

48.5

28.9

3e decielgroep

44.1

46.0

33.0

42.6

4e decielgroep

42.6

46.0

28.8

40.9

5e decielgroep

41.6

46.3

38.5

40.9

6e decielgroep

42.6

46.3

39.2

30.8

7e decielgroep

43.5

48.2

33.9

37.8

8e decielgroep

44.7

49.1

41.6

28.9

9e decielgroep

46.6

51.9

43.8

32.3

_______
5

TNO Publiek

Vanwege de beperkte hoeveelheid aanvragen en de beschikbaar van gegevens over VvE’s is niet voor
elke categorie in de SEEH een inschatting van de functionele vraag bepaald.

34/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

ISDE

10e decielgroep

NWF

SEEH 5

2021

2022

2021

2022

53.7

61.8

54.4

45.7

Onbekend

2021

2022

57.5

Oppervlakte woning
Tot 75 m2

29.2

32.3

26.5

22.9

25.5

21.2

100 tot 150 m2

39.4

42.5

29.8

36.4

28.5

35.6

150 tot 250 m

50.6

56.2

35.4

37.3

2

33.7

36.8

28.4

28.6

2

70.2

80.1

77.3

82.0

Tot 25 000 euro

43.2

47.8

35.1

35.1

100 000 euro of meer

54.1

60.9

52.8

48.5

25 000 tot 45 000 euro

40.1

44.7

28.2

31.4

45 000 tot 65 000 euro

42.0

45.4

38.5

31.9

65 000 tot 100 000 euro

44.7

49.7

35.0

30.8

Appartement / meergezinswoning

35.0

42.2

31.0

34.0

Hoekwoning

43.4

45.2

40.9

40.9

Onbekend

52.2

51.9

Tussenwoning

35.8

38.6

32.4

34.2

Twee-onder-een-kapwoning

47.1

51.2

46.5

49.0

Vrijstaande woning

55.6

64.6

59.0

63.4

Provincie- / gemeentemonument

64.6

72.4

67.4

27.7

Rijksmonument

65.8

69.6

Geen monument / onbekend

46.0

50.9

75 tot 100 m
Vanaf 250 m

2

68.6
18.5

26.8

23.3

31.9

Verzamelinkomen

Woningtype

41.3

Monumentenstatus

7.1.2

33.3

82.9
33.4

35.8

25.8

33.6

Besparing door reductie van de warmtevraag
Bepalen vierkante meter isolatie en aantal ventilatiesystemen per toegekende
aanvraag
Bij de ISDE en SEEH is bij de aanvraag aangegeven hoeveel vierkante meter wordt
geïsoleerd en hoeveel installaties worden geplaatst. Bij het NWF is de hoeveelheid
vierkante meters bepaald op basis van kostenkentallen, zie 5.3.1. Voor het aantal
installaties bij VvE’s is aangenomen dat er bij elke wooneenheid een installatie
wordt geplaatst. CBS heeft data aangeleverd voor hoeveel woningen er subsidie is
aangevraagd en voor welke maatregelen geaggregeerd naar categorieën. Hiermee
heeft TNO bepaald hoeveel vierkante meter isolatiemateriaal gemiddeld per
toegekende aanvraag is geplaatst. Ook het aantal ventilatiesystemen per
toegekende aanvraag is bepaald.

TNO Publiek

35/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Bepalen besparing op functionele vraag
Op basis van een warmteverliesberekening die ook gebruikt is voor het TNO-PBL
model Hestia, is voor een gemiddelde woning bepaald hoeveel procent van de
warmtevraag gemiddeld bespaard wordt met 1 vierkante meter isolatiemateriaal
per bouwdeel en het effect van ventilatie op de warmtevraag. Deze kentallen zijn
weergegeven in tabel 7.3. De besparing door isolatie is bepaald door de gewogen
gemiddelde vierkante meters geplaatst isolatiemateriaal te vermenigvuldigen met
deze kentallen en dat te vermenigvuldigen met de functionele warmtevragen in
tabel 7.2.
Voor zonneboilers en douchepijp WTW’s is de besparing berekend op functionele
tapwatervraag. Voor energiedisplays is de besparing op zowel tapwater als
ruimteverwarmingsvraag berekend.
Besparing op gas-, elektriciteit- en warmteverbruik
De besparing op energiedragers is bepaald door de besparing op functionele vraag
om te rekenen naar gas- elektriciteit- en warmtevraag bij de huidige installatie.
Hierbij is rekening gehouden met de specifieke aandelen van de energiedragers per
categorie.
Zonnepanelen besparen op het elektriciteitsverbruik terwijl ventilatie en
zonneboilers juist voor extra elektriciteitsverbruik zogen. Ook hier zijn kentallen
voor bepaald waarmee dit effect op de elektriciteitsvraag is berekend.
Tabel 7.3: Besparingskentallen van isolatiemaatregelen (ZEP = Zeer Energiezuinig Pakket met een
hogere isolatiewaarde; TG = Triple glas; HR = HR+= glas; WTW = warmteterugwinning)

TNO Publiek

Maatregel

Besparing
RV
(%)

Vloerisolatie

0.18%

Vloerisolatie ZEP

0.18%

Bodemisolatie

0.18%

Dakisolatie

0.20%

Dakisolatie ZEP

0.22%

Zolderisolatie

0.20%

Spouwmuurisolatie

0.26%

Spouwmuur-isolatie

0.26%

Gevelisolatie

0.35%

Gevelisolatie ZEP

0.37%

HR glas

0.89%

Triple glas

1.00%

Isolerend kozijn

0.01%

Isolerende gevelpanelen
HR

0.36%

Isolerende gevelpanelen
TG

0.50%

Isolerende deur

0.57%

Kierdichting

9.06%

Besparing
TW
(%)

Besparing
elektriciteit
(GJe)

Besparing
totaal
(%)

36/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Maatregel

Besparing
RV
(%)

Besparing
TW
(%)

Balansventilatie WTW

1%

-0.15

CO2-gestuurde ventilatie

-7%

-0.11

Zonnepanelen
50%

Douchepijp WTW

51%

-0.14

Energiedisplay

7.1.3

Besparing
totaal
(%)

3.35

Zonneboiler

Waterzijdig inregelen

Besparing
elektriciteit
(GJe)

0.18

6.9%

10%

Besparing door rendementsverbetering
Na het bepalen van een nieuwe functionele warmtevraag na het nemen van
isolatie- en ventilatiemaatregelen, of het plaatsen van zonneboilers, WTW en
energiedisplay, kan bepaald worden hoeveel extra besparing er optreed door
toepassen van nieuwe verwarmingsinstallaties. Er is door CBS bepaald hoeveel
(hybride-) warmtepompen en aansluitingen op het warmtenet zijn gesubsidieerd.
Door dit te delen door het totaal aantal toegekende aanvragen, is het aandeel
warmtepompen en stadsverwarming in het totaal te bepalen. Gecombineerd met
de in tabel 7.4 weergegeven rendementen is een gewogen rendement op gas,
elektriciteit en warmte berekend. Hierdoor is er een rendement voor subsidie en
een rendement na subsidie. Door het gas-, elektriciteit- en warmteverbruik bij
beide rendementen met elkaar te vergelijken is de besparing door installaties
berekend.
Tabel 7.4: Gebruikte rendementen voor installaties (%)
Maatregel

Rend RV
gas

Rend RV
elek

Rend
RV warm

Hoogrendementsketel

98%

76%

Hre ketel

83%

72%

Warmtepomp

0%

339%

0%

Hybride warmtepomp *)

245%

708%

76%

LW warmtepomp

0%

339%

0%

175%

WW warmtepomp

0%

361%

0%

300%

Aansluiting op
warmtenet

0%

100%

Rend
TW gas

0%

Rend
TW elek

Rend
TW warm

175%

100%

*) In het rendement van hybride warmtepompen is rekening gehouden met een verdeling van
40% RV met een HR-ketel (98%/40%) en 60% met een warmtepomp (425%/60%)

TNO Publiek

37/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

7.1.4

Bepalen nieuwe energievraag
De nieuwe energievraag per woning is bepaald door het gas- elektriciteits- en
warmteverbruik voor het nemen van maatregelen te verminderen met de
besparing op warmtevraag (zie 7.1.2) en besparing door installaties (7.1.3).

7.2

CO2-reductie
Voor de omrekening van besparing op gasverbruik naar CO2-reductie maken we
gebruik van CO2-emissiefactoren zoals deze ook door CBS en PBL worden gebruikt
in statistieken en ramingen in de Klimaat en energieverkenning voor de berekening
van emissies. De CO2-emissiefactor van aardgas is 56,4 kg CO2/GJ.

TNO Publiek

38/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

8

Aanbevelingen en
overwegingen voor
vervolg

8.1

Koppeling op adresniveau
Het CBS koppelt een aanvraag voor een subsidie of lening op adresniveau aan de
microdatabestanden. Bij een ongeldig adres kan de koppeling niet tot stand
worden gebracht en wordt de aanvraag niet meegenomen in de resultaten. In
2022 kwam dit nauwelijks voor, maar in 2021 kon 2% van de SEEH-aanvragen niet
gekoppeld worden en 25% van de NWF aanvragen (vrijwel altijd VvE). Er wordt nog
met het Warmtefonds overlegd hoe de adressen en daarmee de koppeling kan
worden verbeterd.

8.2

Gegevens over VvE’s
Omdat niet bekend is uit welke adressen een VvE bestaat, kan alleen informatie
worden gegeven over het adres waarop de aanvraag is gedaan, indien dit een
woonadres betreft. Aanvragen worden ook regelmatig uitgevoerd door een VvE
beheerder waarbij het opgegeven adres een bedrijfspand is. In dat geval kan de
aanvraag niet meegenomen worden.
Informatie over aanvragen bij VvE’s is daarom erg beperkt. Wellicht kan het
lopende CBS onderzoek naar VvE’s in de toekomst meer informatie bieden. Ook kan
aanlevering van het PandID helpen bij het koppelen van appartementen.
Andere manieren zijn om per aanvraag uit de omschrijving proberen af te leiden
welke adressen onder de VvE vallen of de VvE’s na te bellen en om informatie te
vragen.

8.3

Free-rider effect
Voor de monitor van 2021-2022 is het free-rider effect niet meegenomen. Freeriders zijn huishoudens die zonder subsidie dezelfde maatregelen (type en
kwaliteit) zouden hebben genomen. Om de additionele energie- en CO2-besparing
van een subsidieregeling te kunnen bepalen is het belangrijk om het free-rider
effect mee te kunnen nemen.
Bij een evaluatie van de SEEH over 2016-2017 is het aandeel free-riders na analyse
van een vragenlijst bepaald op 38%. Dit percentage is niet meer representatief
voor de huidige situatie, onder andere doordat de subsidie nu achteraf wordt
aangevraagd in plaats van vooraf in 2016-2017.

TNO Publiek

39/49

TNO Publiek TNO 2023 P11006

Voor de ISDE heeft in 2019 heeft SEO een evaluatie uitgevoerd naar de aanvragen
voor kleine apparaten (Veld, et al., 2019). Voor deze evaluatie is een enquête
uitgevoerd naar de additionaliteit van het subsidiebedrag. Er waren veel
onzekerheden rond de kwantitatieve inschattingen waardoor de evaluatie alleen
een kwalitatief oordeel heeft gegeven met als uitkomst dat ‘op basis van de

enquête de additionaliteit van het subsidiebedrag als ‘waarschijnlijk beperkt’ kan
worden bestempeld’. Ook voor de ISDE kunnen we daarom geen percentage free-

riders bepalen.

In 2023 vindt er in de ISDE en SEEH een aantal wijzigingen plaats. Een belangrijke
wijziging in het kader van het free-rider effect is dat vanaf 2023 ook subsidie kan
worden aangevraagd voor één maatregel, waar men eerst minimaal twee
maatregelen moest nemen. Dit kan betekenen dat het aandeel free-riders
verandert ten opzichte van de periode vóór 2023. Om hier goed inzicht in te krijgen
en de energiebesparing door de subsidieregelingen beter in te kunnen schatten is
het aan te bevelen een vragenlijst uit te zetten onder de huishoudens die vanaf
2023 een aanvraag hebben gedaan.

8.4

Hoeveelheid maatregel
Bij het Nationaal Warmtefonds wordt niet opgegeven hoeveel vierkante meters
van een bouwdeel geïsoleerd wordt. Deze hoeveelheid wordt daarom ingeschat
aan de hand van een kostenkengetal (zie 5.3.1). Met name bij glasisolatie en
dakisolatie lijkt het gemiddelde aantal vierkante meters dat geïsoleerd wordt niet
overeen te komen met de verwachting. Bij een vervolg zou moeten worden
bekeken of hier een betere aanname voor kon worden gedaan.
Een andere mogelijkheid om het aantal vierkante meters af te leiden zou kunnen
ontstaan wanneer huishoudens naast een lening bij het Warmtefonds ook subsidie
aanvragen bij de SEEH of ISDE. In dat geval zou het aantal vierkante meters van de
subsidieaanvraag kunnen worden overgenomen.

TNO Publiek

40/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

Bijlage A

Bijlage A

Variabelen
energiebesparingsmethode

TNO Intern

41/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

Bijlage A

Tabel 8.1: Beschrijving variabelen gebruikt voor energiebesparingsmethode inclusief berekeningen
Variabele

Eenheid

Databestand
Achtergrondkenmerken

Formule

Opmerking

Query

tekst

CBS indeling

CBS datasets ....

tekst

CBS indeling

CBS datasets ....

Achtergrondkenmerken,
tekst
uitsplitsing

CBS indeling

CBS datasets ....

Individuele woning of
VVE

tekst

CBS indeling

CBS datasets ....

Periode

jaar

CBS indeling

CBS datasets ....

Huishoudens die in
aanmerking komen
(aantal)

aantal

CBS indeling

CBS datasets ....

Woningen met
aanvraag (aantal)

aantal

CBS indeling

CBS datasets ....

Gasaansluiting
aanwezig (%)

%

CBS data

CBS datasets ....

Gasverbruik (m3)

m3/won

CBS data

CBS datasets ....

Elektriciteitsverbruik
(kWh)

kWh/won

CBS data

CBS datasets ....

Aantal maatregelen
(aantal)

aantal

CBS data

CBS datasets ....

Aandeel huur bij VVE
(%)

%

CBS data

CBS datasets ....

Aandeel energiedragers

TNO Intern

42/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

Variabele

Gas_RV_aand_voor

Elek_RV_aand_voor

Bijlage A

Eenheid

% aanvragen

% aanvragen

Formule

Opmerking

Query

[Gasaansluiting aanwezig (%)]/ 100

CBS data (bij
ontbrekende data
is 100%
verondersteld)

CBS datasets ....

(1-[Gas_RV_aand_voor])/2

aanname
warmtenet en allelectric elk 50%
van niet op gas
aangesloten
woningen

CBS datasets ....

aanname
warmtenet en allelectric elk 50%
van niet op gas
aangesloten
woningen

CBS datasets ....

Warm_RV_aand_voor

% aanvragen

(1-[Gas_RV_aand_voor])/2

Gas_TW_aand_voor

% aanvragen

[Gas_RV_aand_voor]

CBS datasets ....

Elek_TW_aand_voor

% aanvragen

[Elek_RV_aand_voor]

CBS datasets ....

Warm_TW_aand_voor

% aanvragen

[Warm_RV_aand_voor]

CBS datasets ....

Gas_RV_aantal_voor

aantal

[Gas_RV_aand_voor]*[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS datasets ....

Elek_RV_aantal_voor

aantal

[Elek_RV_aand_voor]*[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS datasets ....

Warm_RV_aantal_voor

aantal

[Warm_RV_aand_voor]*[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS datasets ....

Gas_TW_aantal_voor

aantal

[Gas_TW_aand_voor]*[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS datasets ....

Elek_TW_aantal_voor

aantal

[Elek_TW_aand_voor]*[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS datasets ....

Warm_TW_aantal_voor

aantal

[Warm_TW_aand_voor]*[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS datasets ....

Energieverbruiken voor maatregelen

TNO Intern

Gas_voor_won

GJ/won

[gasverbruik (m3)]*31.65/1000

CBS datasets ....

Elek_voor_won

GJ/won

[Elektriciteits-verbruik (kWh)]*3.6/1000

CBS datasets ....

43/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

TNO Intern

Bijlage A

Variabele

Eenheid

Formule

Opmerking

Query

Gas_TW_voor_won

GJ/won

Vivet data

CBS datasets ....

Gas_RV_voor_won

GJ/won

[Gas_voor_won]-[Gas_kook-won]-[Gas_TW_voor_won]

Gas_rend_RV_voor

%

98%

o.b.v.
Hoogrendementsk CBS datasets ....
etel

Gas_rend_TW_voor

%

76%

o.b.v.
Hoogrendementsk CBS datasets ....
etel

Gas_kook_won

GJ/won

Elek_rend_RV_voor

%

Elek_rend_TW_voor

CBS datasets ....

Vivet data

CBS datasets ....

339%

o.b.v. LW
warmtepomp

CBS datasets ....

%

175%

o.b.v. LW
warmtepomp

CBS datasets ....

FV_RV_voor_won

GJth

[Gas_RV_voor_won]*[Gas_rend_RV_voor]

CBS datasets ....

FV_TW_voor_won

GJth

[Gas_TW_voor_won]*[Gas_rend_TW_voor]

CBS datasets ....

Elek_RV_voor_won

GJ/won

[FV_RV_voor_won]/[Elek_rend_RV_voor]

CBS datasets ....

Elek_TW_voor_won

GJ/won

[FV_TW_voor_won]/[Elek_rend_TW_voor]

CBS datasets ....

Warm_RV_voor_won

GJ/won

[FV_RV_voor_won]

CBS datasets ....

Warm_TW_voor_won

GJ/won

[FV_TW_voor_won]

CBS datasets ....

Warm_voor_won

GJ/won

[Warm_RV_voor_won]+[Warmt_TW_voor_won]

CBS datasets ....

Elek_overig_won

GJ/won

[Elek_voor_won]-[Elek_RV_voor_won]-[Elek_TW_voor_won]

CBS datasets ....

Gas_voor_tot

GJ

[Gas_RV_aantal_voor]*[Gas_voor_won]

CBS datasets ....

Elek_voor_tot

GJ

[Elek_RV_aantal_voor]*[Elek_voor_won]

CBS datasets ....

Warm_voor_tot

GJ

[Warm_RV_aantal_voor]*[Warm_voor_won]

CBS datasets ....

44/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

Bijlage A

Variabele

Eenheid

Maatregel

Formule

Opmerking

Query

tekst

Afgeleid uit
kollommen CBS
(Pivot)

CBS data met
effect
maatregelen

aantal

aantal

CBS data met
Uit kolommen CBS effect
maatregelen

m2

m2

CBS data met
Uit kolommen CBS effect
maatregelen

m2_won

m2/won

[m2]*[aantal]/[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS data met
effect
maatregelen

aantal_won

aantal/won

[aantal]/[Woningen met aanvraag (aantal)]

CBS data met
effect
maatregelen

Type maatregel

tekst

Categorie

tekst

TNO

CBS data met
effect
maatregelen
CBS data met
effect
maatregelen

Besparingsberekening
isolatie

TNO Intern

Besparing_RV_%

%

Exogeen

CBS data met
effect
maatregelen

Besparing_TW_%

%

Exogeen

CBS data met
effect
maatregelen

Besparing_elekt_GJe

Gje/maatregel

Exogeen

CBS data met effect maatregelen

45/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

Bijlage A

Variabele

Eenheid

Besparing_totaal_%

%

Besp_isol_won_%

%

Formule

[Besparing_RV_%]*[m2_won]

Opmerking

Query

Exogeen

CBS data met
effect
maatregelen

Voor alle
isolatiemaatregel
en

CBS data met
effect
maatregelen
CBS data met
effect
maatregelen

Besp_RV_overig_won_%

if [Besp_isol_won_%]= null then ([#"Besparing_RV_%"]+ [#"Besparing_totaal_%"])
*[aantal_won] else 0

Besp_RV_overig_won_% %

[Besparing_RV_%]*[aantal_won]

besp_RV_won

GJth

([Besp_isol_won_%]+[Besp_RV_overig_won_%])*[FV_RV_voor_won]

Besp_TW_won_%

%

([Besparing_totaal_%]+[Besparing_TW_%])*[aantal_won]

Voor alle TW
besparingsmaatre
gelen

CBS data met
effect
maatregelen

besp_TW_won

GJth

([Besp_TW_won_%]+[Besparing_totaal_%])*[FV_TW_voor_won]

Voor alle TW
besparingsmaatre
gelen

CBS data met
effect
maatregelen

Besp_Elek_overig_won

Gje

[Besparing_elekt_Gje]*[aantal_won]

Voor alle andere
besparingsmaatre
gelen voor RV

CBS data met
effect
maatregelen
CBS data met
effect
maatregelen

CBS data met
effect
maatregelen

Aandeel energiedrager
in genomen
maatregelen
Rend_RV_gas

TNO Intern

%

Invoer TNO

CBS data met
effect
maatregelen

46/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

TNO Intern

Bijlage A

Variabele

Eenheid

Rend_RV_elek

Formule

Opmerking

Query

%

Invoer TNO

CBS data met
effect
maatregelen

Rend_RV_warm

%

=100%

CBS data met
effect
maatregelen

Rend_RV_bio

%

Invoer TNO

CBS data met
effect
maatregelen

Rend_TW_gas

%

Invoer TNO

CBS data met
effect
maatregelen

Rend_TW_elek

%

Invoer TNO

CBS data met
effect
maatregelen

Rend_TW_warm

%

=100%

CBS data met
effect
maatregelen

Besp_warm_rendement
_RV_GJth

GJth

[aantal_won]* ([FV_RV_na_won]/[Rend_RV_warm])

CBS data met
effect
maatregelen

Besp_elek_rendement_R
GJth
V_GJth

[aantal_won]* ([FV_RV_na_won]/[Rend_RV_elek])

CBS data met
effect
maatregelen

Besp_gas_rendement_R
V_GJth

GJth

if [Rend_RV_gas] = 0 then (-[FV_RV_na_won]/ [Gas_rend_RV_voor]) * [aantal_won]
else ([FV_RV_na_won]/[Rend_RV_gas]-[FV_RV_na_won]/[Gas_rend_RV_voor]) *
[aantal_won]

CBS data met
effect
maatregelen

Besp_warm_rendement
_TW_GJth

GJth

[aantal_won]* ([FV_TW_na_won]/[Rend_TW_warm])

CBS data met
effect
maatregelen

47/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

Variabele

TNO Intern

Bijlage A

Eenheid

Formule

Opmerking

Query

Besp_elek_rendement_T
GJth
W_GJth

[aantal_won]* ([FV_TW_na_won]/[Rend_TW_elek])

CBS data met
effect
maatregelen

Besp_gas_rendement_T
W_GJth

GJth

if [Rend_TW_gas] = 0 then (-[FV_TW_na_won]/ [Gas_rend_TW_voor]) * [aantal_won]
else ([FV_TW_na_won]/[Rend_TW_gas]-[FV_TW_na_won]/[Gas_rend_TW_voor]) *
[aantal_won]

CBS data met
effect
maatregelen

[aantal]

aantal

å[aantal]

Besparing per
maatregel

[Besp_rv_won]

GJth

å[Besp_rv_won]

Besparing per
maatregel

[Besp_TW_won]

GJth

å[Besp_TW_won]

Besparing per
maatregel

[Besp_gas_rendement_
RV_GJth]

%

å[Besp_gas_rendement_RV_GJth]

Besparing per
maatregel

[Besp_elek_rendement_
RV_GJth]

%

å[Besp_elek_rendement_RV_GJth]

[Besp_warm_rendemen
t_RV_GJth]

%

å[Besp_warm_rendement_RV_GJth]

[Besp_gas_rendement_
TW_GJth]

%

å[Besp_gas_rendement_TW_GJth]

Besparing per
maatregel

[Besp_elek_rendement_
TW_GJth]

%

å[Besp_elek_rendement_TW_GJth]

Besparing per
maatregel

[Besp_warm_rendemen
t_TW_GJth]

%

å[Besp_warm_rendement_TW_GJth]

Besparing per
maatregel

[Besp_Elek_overig_won]

%

å[Besp_Elek_overig_won]

Besparing per
maatregel

Besp_Gas_won

GJ/won

(([Besp_RV_won]/[Gas_rend_RV_voor]*[Gas_RV_aand_voor])+([Besp_TW_won]/[Gas_r
end_TW_voor]*[Gas_TW_aand_voor]))-[Besp_gas_rendement_RV_GJth][Besp_gas_rendement_TW_GJth]

Besparing per
maatregel

Besparing per
Aggregatie naar
maatregel
maatregelcategori
Besparing per
e
maatregel

48/49

TNO Intern TNO 2023 P11006

TNO Intern

Bijlage A

Variabele

Eenheid

Formule

Opmerking

Query

Besp_Elek_won

GJ/won

(([Besp_RV_won]/[Elek_rend_RV_voor]*[Elek_RV_aand_voor])+([Besp_TW_won]/[Elek_r
end_TW_voor]*[Elek_RV_aand_voor]))-[Besp_elek_rendement_RV_GJth][Besp_elek_rendement_TW_GJth]+[Besp_Elek_overig_won]

Besparing per
maatregel

Besp_Warm_won

GJ/won

(([Besp_RV_won]*[Warm_RV_aand_voor])+([Besp_TW_won]*[Warm_TW_aand_voor]))
-[Besp_warm_rendement_RV_GJth]-[Besp_warm_rendement_TW_GJth]

Besparing per
maatregel

Besp_won

GJ/won

[Besp_Gas_won]+{Besp_Elek_won]+[Besp_Warm_won]

Besparing per
maatregel

Gas_voor_aand_won

GJ/won

[Gas_voor_won] * [Gas_RV_aand_voor]

Besparing per
maatregel

Elek_voor_aand_won

GJ/won

[Elek_voor_won] * [Elek_RV_aand_voor]

Besparing per
maatregel

Warm_voor_aand_won

GJ/won

[Warm_voor_won] * [Warm_RV_aand_voor]

Besparing per
maatregel

Verbr_voor_won

GJ/won

[Gas_voor_aand_won],+[Elek_voor_aand_won]+[Warm_voor_aand_won]

Besparing per
maatregel

Verbr_na_won

GJ/won

[Verbr_voor_won] - [Besp_won]

Besparing per
maatregel

Maatregelen per
aanvraag

aantal

[Aantal] / [Woningen met aanvraag (aantal)]

Besparing per
maatregel

Bereik maatregel

%

[Aantal] / [Woningen die in aanmerking komen (aantal)]

Besparing per
maatregel

Bereik aanvragen

%

[Woningen met aanvraag (aantal)]/[Woningen die in aanmerking komen (aantal)]

Besparing per
maatregel

49/49

Energy & Materials Transition
Radarweg 60
1043 NT Amsterdam
www.tno.nl