Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1906
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat over het bericht dat de Friese bodem niet meer terugveert na
ondergrondse zoutwinning. (ingezonden 26 januari 2021).
Antwoord van Minister Van ’t Wout (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 5 maart 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Friese bodem veert niet meer op na
ondergrondse zoutwinning»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke voorwaarden zijn er destijds gesteld bij het afgeven van een vergunning voor het winnen van steenzout uit de ondergrond in Fryslân?
Antwoord 2
Frisia heeft voor de winning van steenzout in Friesland een vergunning
verkregen, op basis waarvan zij op een tweetal locaties op land steenzout
mocht winnen. Dit betreft de winning uit Barradeel I en Barradeel II. De
winning uit Barradeel I, het eerste winningsgebied van Frisia, is gestopt. De
winning uit Barradeel II is nog gaande. De belangrijkste voorwaarde die
gesteld is bij afgifte van de vergunning voor Barradeel II is dat de winning
direct wordt beëindigd als de bodemdaling boven de cavernes groter is dan
30 cm of ergens in het winningsgebied Barradeel groter is dan 35 cm.
Vraag 3
Klopt het dat door verkeerde aannames werd verwacht dat stroperig zout uit
de omgeving zou toestromen om de ontstane holtes te vullen en permanente
bodemdaling te voorkomen? Zo ja, wanneer is dit bij u bekend geworden?

1

ah-tk-20202021-1906
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Reformatorisch Dagblad, 21 januari 2021, «Friese bodem veert niet meer op na ondergrondse
zoutwinning». (https://www.rd.nl/artikel/910311-friese-bodem-veert-niet-meer-op-naondergrondse-zoutwinning)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het klopt niet dat er van een verkeerde aanname is uitgegaan. Het staat vast
dat in de diepe ondergrond aanwezig zout – vanwege zijn natuurlijke
«stroperige» eigenschappen – vanzelf stroomt in de richting van de holtes
(cavernes), die door de oplosmijnbouw zijn gecreëerd. Dat dit in de praktijk
ook is gebeurd, blijkt uit het feit dat het totale volume van het aan de
ondergrond onttrokken zout veel groter is dan het volume van de ondergrondse caverne.
Het verschil tussen het volume van het gewonnen zout en het volume van de
holte wordt het convergentievolume genoemd. Dit volume manifesteert zich
aan het oppervlak als bodemdaling. Zolang de winning voortduurt, blijft de
bodemdaling toenemen. Zodra de winning wordt gestaakt en de druk in de
cavernes wordt verhoogd, stopt de bodemdaling. Dit is ook waargenomen
met de GPS-meting op de Barradeel I locatie alwaar de winning is gestopt.
Mogelijk zal het centrum van de bodemdalingskom na enige tijd iets omhoog
komen. Of dit ook daadwerkelijk zal gebeuren – en in welk tempo – is
onderwerp van voortgaande analyse van de monitoring gegevens. Dit
mogelijke «terugveer»-effect is geen onderdeel van de in de vergunning
gestelde eisen omtrent de maximale bodemdaling. Dat betekent dat er bij de
berekening van de maximaal toegestane bodemdaling geen rekening wordt
gehouden met de mogelijkheid dat de bodem terugveert en de bodemdaling
daardoor op termijn zou kunnen verminderen.
Vraag 4
Heeft een permanent verlaagde bodem gevolgen voor de gebouwen in
Fryslân of gevolgen voor natuur en/of milieu?
Antwoord 4
Een permanent verlaagde bodem kan gevolgen hebben voor gebouwen en/of
natuur en milieu. Het antwoord op de vraag of er sprake is van impact van
deze mogelijke gevolgen is beschreven in het in 2018 door SodM gepubliceerde rapport «Staat van de sector Zout»2. Het SodM geeft aan dat een
geleidelijke bodemdaling ook een geleidelijk verloop heeft in tijd en ruimte
waardoor er geen directe schade aan gebouwen zal optreden. Wel komt het
aardoppervlak iets lager te liggen waardoor er twee indirecte schade
veroorzakende effecten kunnen plaatsvinden. Deze mogelijke effecten zijn
gerelateerd aan de eventuele aanpassing van het waterpeilbeheer en zijn
sterk afhankelijk van de lokale situatie. Een verandering van de waterhuishouding kan leiden tot schade aan gebouwen, natuur en milieu en mogelijk ook
verzilting.
Wat betreft het winningsgebied Barradeel heeft in 2010 een gebiedscommissie, bestaande uit de betrokken partijen3, een gebiedsplan opgesteld waarbij
ook is gekeken naar maatschappelijke aspecten zoals leefbaarheid, landschap
en natuur. In het desbetreffende gebied zijn maatregelen genomen om de
effecten van de zout- en gaswinning te compenseren en daarmee schade te
voorkomen.
Vraag 5
Mocht er schade ontstaan door een lagere bodem als gevolg van de
steenzoutwinning, waar kunnen claimanten dan terecht? Hebben zij te allen
tijde recht op vergoeding?
Antwoord 5
Artikel 177, eerste lid, van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat een
mijnbouwonderneming aansprakelijk is voor schade als gevolg van bodembeweging door zijn mijnbouwactiviteiten. Schade kan op dit moment gemeld
worden bij de mijnbouwonderneming. Sinds medio 2020 is de onafhankelijke
Commissie Mijnbouwschade ingericht. Op korte termijn zal de Commissie
Mijnbouwschade de mogelijke schadegevallen ten gevolge van de zoutwinning gaan behandelen. De Commissie Mijnbouwschade zal op basis van de
2
3

www.sodm.nl/documenten/rapporten/2018/05/31/staat-van-de-sector-zout
Provincie Fryslân, LTO Noord afdeling Franekeradeel/Harlingen, de Nederlandse Akkerbouw
Vakbond, Frisia Zout, Vermilion Oil & Gas Nederland (geen lid wel financier), gemeenten
Waadhoeke en Harlingen, Wetterskip Fryslân, de Friese milieufederatie en Dorpsbelangen
Franekeradeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

melding onderzoeken of er inderdaad sprake is van schade door bodembeweging als gevolg van mijnbouwactiviteiten en stelt, als hier sprake van is, vast
wat de hoogte van de vergoeding voor deze schade zou moeten zijn die door
de mijnbouwonderneming moet worden betaald aan de gedupeerde. Daarbij
is het uitgangspunt dat burgers die schade hebben als gevolg van bodembeweging door mijnbouwactiviteiten daar niet mee blijven zitten.
Vraag 6, 7
Wat voor gevolgen heeft een lagere bodem door ondergrondse zoutwinning
voor de waterhuishouding van Fryslân?
Kunt u aangeven wat de gevolgen van een veranderende waterhuishouding
zijn voor de inwoners van Fryslân?
Antwoord 6, 7
Bodemdaling kan leiden tot aanpassingen van het waterpeilbeheer. Wetterskip Fryslân beheert het waterpeil. In het desbetreffende gebied is de
peilverlaging tot een minimum beperkt teneinde de verzilting niet te
versterken. Het Wetterskip Fryslân heeft daarom gekozen voor waterhuishoudkundige maatregelen zoals: het aanleggen van waterbergingen,
overloopgebieden, drainage, en de vernieuwing van gemalen. De maatregelen komen grotendeels voort uit het eerder genoemde gebiedsplan. Deze
maatregelen zorgen ervoor dat schade wordt voorkomen en dat de effecten
van de gas- en zoutwinning worden gecompenseerd.
De kosten voor deze maatregelen zijn mede door Frisia en Vermilion betaald.
In het antwoord op vraag 4 ben ik ingegaan op mogelijke effecten van het
aanpassen van het peilwaterbeheer.
Vraag 8
Zijn deze nieuwe inzichten voor u aanleiding om de zoutwinning die nog
plaatsvindt te heroverwegen en de negatieve neveneffecten in kaart te
brengen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Nee, de berichtgeving4 geeft mij geen nieuw inzicht en ook geen aanleiding
voor een heroverweging. De conclusies in het bericht komen niet overeen
met het wetenschappelijke feit dat zout in de diepe ondergrond (onder
invloed van druk en temperatuur) vloeit. In de vergunningverlening is
rekening gehouden met de mogelijke effecten en risico’s. Zoals aangegeven
in de beantwoording van vraag 7 zijn schadebeperkende maatregelen
genomen om de mogelijk effecten te compenseren.
Vraag 9
Bent u bereid om stappen te nemen om de mogelijke schade beter in kaart te
brengen en de inwoners van Friesland op de hoogte te stellen van de
mogelijke gevolgen?
Antwoord 9
Ik wil niet dat bewoners blijven zitten met schade ten gevolge van bodembeweging door mijnbouw. Bewoners die menen dat zij schade hebben kunnen
zich op dit moment melden bij de mijnbouwonderneming. Zij kunnen ook de
Technische commissie bodembeweging vragen om een advies over de
oorzaak van de schade en het schadebedrag. Op korte termijn zal de
Commissie Mijnbouwschade meldingen over schade door zoutwinning gaan
behandelen. De gesprekken hierover met de mijnbouwondernemingen zijn in
een vergevorderd stadium.
Wat betreft de zoutwinning onder de Waddenzee (winningsvergunning
Havenmond) hebben Frisia, Stichting Bescherming Historisch Harlingen
(SBHH), de gemeente Harlingen en de provincie Fryslân op 18 maart 2019
een overeenkomst gesloten. Hierin zijn afspraken gemaakt over het aanleggen van een aanvullend meetnet in de binnenstad van Harlingen in combina-

4

Reformatorisch Dagblad, 21 januari 2021, «Friese bodem veert niet meer op na ondergrondse
zoutwinning». (www.rd.nl/artikel/910311-friese-bodem-veert-niet-meer-op-na-ondergrondsezoutwinning)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

tie met een «Early Warning System». Onder de titel «Pilot Harlingen»5 wordt
de Samenwerkingsovereenkomst de komende jaren verder uitgewerkt en
uitgevoerd. Via deze pilot worden de eventuele gevolgen van de zoutwinning
nauwgezet in kaart gebracht en worden ook inwoners geïnformeerd.

5

www.pilotharlingen.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4