Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 559

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2015
Graag bieden wij u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 28 mei 2015 om op korte termijn
te worden geïnformeerd over de actuele situatie in Afghanistan.
Veiligheidssituatie
De veiligheidssituatie in Afghanistan is fragiel. Het gebruikelijke lenteoffensief van de Taliban is, na een relatief onrustige winter, dit jaar vroeg
begonnen en naarmate het seizoen vordert, nemen de gewelddadigheden
in hevigheid toe. De Taliban zijn in diverse provincies in staat gebleken
terrein te veroveren, vooral in de dunbevolkte rurale delen van het land. In
de provincie Kunduz hebben de opstandelingen enkele districtscentra
weten in te nemen, maar missen ze vooralsnog waarschijnlijk de
bestuurlijke capaciteit om deze blijvend in handen houden. Ook in andere
provincies zijn de opstandelingen er vooralsnog niet in geslaagd blijvend
provinciale of districtscentra in te nemen.
De Taliban profiteren bij hun offensief van de politieke onenigheid in
Kabul, van machtsvacuüms op provinciaal niveau en van gebrek aan
leiderschap binnen de Afghan National Defence and Security Forces
(ANDSF). De Taliban weten de huidige situatie van de ANDSF in diverse
provincies uit te buiten en het ontbreekt de ANDSF op dit moment aan
voldoende capaciteiten. Daarnaast zijn er diverse structurele problemen
binnen de ANDSF, onder andere op het gebied van logistiek en commandovoering. Het offensief komt op een moment waarop de NAVO-troepen
zich grotendeels hebben teruggetrokken uit Afghanistan. Op 31 december
2014 eindigde de NAVO-missie International Security Assistance Force
(ISAF) en vanaf dat moment werden de ANDSF zelf geheel verantwoordelijk voor het handhaven van de veiligheid in Afghanistan. De NAVOmissie Resolute Support richt zich per 1 januari 2015 specifiek op train,

kst-27925-559
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 559

1

advise and assist activiteiten voor de hogere institutionele kaders van het
Afghaanse leger en politie.
De ANDSF worden tijdens het lenteoffensief door de Taliban bewust
getest op capaciteiten en moraal en worden op veel plaatsen tegelijk door
de strijdende opstandelingen aangevallen. Hierdoor worden de ANDSF
gedwongen op veel plaatsen tegelijk operaties te beginnen om de
oprukkende Taliban te stuiten. De regeringstroepen laten zien in staat te
zijn de Taliban te stoppen in hun offensief en de grote steden en meeste
doorgaande wegen te beveiligen, maar ze hebben nog niet de capaciteit
om de Taliban terug te drijven. Ook bij eerdere aanvallen door de Taliban
in het noorden van Afghanistan bleek dat de ANDSF aan weerbaarheid
hebben gewonnen en in het begin van 2014 waren de ANDSF verantwoordelijk voor de beveiliging van de verkiezingen, die redelijk succesvol zijn
verlopen.
Door de internationale gemeenschap worden de tactische capaciteiten
van de ANDSF in het algemeen als positief beoordeeld. Een belangrijke
uitdaging waar de ANDSF zich voor gesteld zien, is het verbeteren van de
kwaliteit van leiderschap op operationeel en strategisch niveau en een
goede coördinatie tussen de ANDSF-eenheden van het Ministerie van
Defensie en van het Ministerie van Binnenlandse Zaken anderzijds. Dit is
ook waar Resolute Support, waaraan Nederland een bijdrage levert, zich
vooral op richt.
Het is nog te vroeg om een oordeel te vellen over de gevolgen van dit
lenteoffensief voor de veiligheidssituatie in het algemeen. Het blijft
bovendien lastig om objectieve informatie te verkrijgen over de situatie.
Gebieden zijn vaak moeilijk toegankelijk, bronnen zijn relatief beperkt en
berichtgeving in Afghaanse media is vaak niet objectief.
Dit geldt zeker ook voor Uruzgan, waar de Taliban bij hun offensief mede
gebruik hebben gemaakt van het machtsvacuüm dat was ontstaan na de
moord op politiechef Matiullah Khan (en op zijn opvolger). Het offensief in
Uruzgan is begonnen in de districten waar van oudsher een zeer beperkte
aanwezigheid van veiligheidstroepen was en waarbij vooral de lokale
politie het heeft moeten ontgelden. Door de moord op Matiullah werd de
precaire machtsbalans tussen de centrale overheid, de ANDSF, de tribale
leiders en de opstandelingen verstoord. Bovendien geldt Uruzgan binnen
Afghanistan nog altijd als een moeilijke provincie, waar de Taliban en
andere «warlords» altijd sterk aanwezig zijn geweest. Het is ondanks de
positieve ontwikkelingen van de afgelopen jaren op het gebied van
onderwijs, infrastructuur en gezondheidszorg, die mede door Nederlandse
inspanningen tot stand zijn gebracht, nog altijd een arme provincie met
veel afgelegen gebieden, waar tribale en etnische spanningen de
boventoon voeren. Die zijn nooit verdwenen. Uruzgan grenst bovendien
aan de traditioneel onrustige provincies Helmand en Kandahar.
In Uruzgan is het Afghaanse leger een tegenoffensief begonnen dat
volgens de eerste Afghaanse berichten redelijk succesvol is. Vooralsnog is
het onduidelijk in hoeverre de situatie is verbeterd; de toegang tot
Uruzgan is beperkt. Wel is duidelijk dat provinciale en districtscentra als
Tarin Kowt, Chora en Derawhod uit handen van de Taliban zijn gebleven.
De Afghaanse regering toonde haar betrokkenheid door het aanstellen
van een nieuwe politiechef in Uruzgan en een bezoek aan de provincie
door de Minister van Binnenlandse Zaken, de nieuw aangetreden Chef
Defensiestaf en een delegatie van het parlement. Inmiddels is de broer
van de vermoorde politiechef, Rahimullah Khan, benoemd tot plaatsvervangend politiechef in Uruzgan. Dit is een belangrijke stap om de rust
tussen verschillende partijen te doen wederkeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 559

2

Politieke ontwikkelingen
Met de voordracht van Masoom Stanekzai als kandidaat-minister van
Defensie heeft Afghanistan nu zicht op een volledig ingevuld kabinet.
Stanekzai, sinds 2009 het hoofd van het secretariaat van de 70-koppige
High Peace Council (HPC), overzag de implementatie van het Afghanistan
Peace and Reconciliation Programme (APRP), dat onder andere is gericht
op verzoening binnen Afghaanse gemeenschappen en op de begeleiding
van voormalig Taliban-strijders bij re-integratie in de Afghaanse samenleving. Het is nog niet zeker dat het parlement akkoord gaat met de
benoeming van Masoom Stanekzai. Op 22 juni jl. zou de voordracht van
Stanekzai in het parlement worden behandeld, maar deze werd verstoord
door een aanslag op het parlement.
Het aanhoudende begrotingstekort en de beperkte slagvaardigheid van de
regering verhinderen mede een goed gecoördineerd antwoord van de
ANDSF op het offensief van de Taliban. Vooral de vertraging in de
benoeming van de Ministers, die steun van de achterban van zowel
President Ghani als die van Chief Executive Officer Abdullah moeten
genieten, heeft de bestuurlijke effectiviteit van de regering en het
benodigde leiderschap in het optreden richting de Taliban gehinderd. De
Afghaanse regering zet in op het sluiten van een vredesakkoord met de
Taliban om veiligheid en stabiliteit te creëren. Prioritaire aandacht ligt
daarnaast bij het beheersbaar houden van de veiligheidssituatie en het
doorvoeren van de noodzakelijke politiek-maatschappelijke hervormingen.
Bovendien moet de sanering van de overheidsfinanciën ter hand worden
genomen, waarbij de afhankelijkheid van donorgelden drastisch moet
worden teruggedrongen. Het IMF heeft daartoe een programma opgezet
dat als doel heeft bronnen van inkomsten te genereren en urgente
kwetsbaarheden in het bankensysteem aan te pakken. Afghanistan kan de
kosten van de ANDSF echter niet zelf dragen, waardoor het land voor de
financiering van de interne veiligheid vooralsnog van buitenlandse
financiële steun afhankelijk blijft.
Overigens jaagt het voorzichtige overleg over een herstart van de
vredesbesprekingen op paradoxale wijze juist mede het voorjaarsoffensief
aan. De harde kern van de Taliban wil laten zien waartoe het in staat is en
hiermee een zo gunstig mogelijke uitgangspositie aan de onderhandelingstafel afdwingen. Er zijn signalen dat, wanneer de politieke top van de
Taliban zich richting vredesbesprekingen zou bewegen, dit tot verdere
verdeeldheid binnen de Taliban zal leiden.
Nederlandse inspanningen
Op het gebied van ontwikkelingssamenwerking is de Nederlandse inzet er
de afgelopen jaren op gericht geweest bij te dragen aan sociaaleconomische wederopbouw en de bevordering van veiligheid en rechtsorde,
inclusief mensenrechten en vrouwenrechten. Als onderdeel van een brede
inspanning van de internationale gemeenschap heeft Nederland sinds
2002 bijgedragen aan de toegenomen toegang tot onderwijs en
basisgezondheidszorg.
Van meet af aan was duidelijk dat de ontwikkeling van Afghanistan een
proces van lange adem is, waarbij de rol van de Afghaanse overheid
cruciaal is om blijvende resultaten te boeken. De inzet van de internationale gemeenschap is er altijd op gericht geweest de Afghaanse
overheid in staat te stellen grotendeels op eigen kracht voor veiligheid,
rechtsorde en ontwikkeling te kunnen zorgen. Om die reden heeft de
internationale gemeenschap tijdens de conferenties van Bonn (2011) en
Tokio (2012) met de Afghaanse overheid afgesproken dat Afghanistan zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 559

3

meer verantwoordelijkheid neemt voor de wederopbouw van het land,
waarbij de internationale gemeenschap, waar nodig en mogelijk, blijft
ondersteunen.
De veiligheidssituatie blijft een punt van zorg bij het bestendigen van de
resultaten. Ook de kwaliteit van de Afghaanse overheid blijft aandacht
vragen. De internationale gemeenschap zal bij Afghanistan blijven
aandringen op hervormingen en met behulp van ontwikkelingssamenwerking hieraan blijven werken.
Al met al hebben de Nederlandse inspanningen van de voorbije jaren,
samen met die van andere partners, bijgedragen aan het leggen van een
basis waarop Afghanistan kan voortbouwen. Het is uiteindelijk aan
Afghanistan zelf om ervoor te zorgen dat de resultaten duurzaam zijn.
Daarom draagt Nederland thans vooral bij aan nationale programma’s in
Afghanistan, zodat de Afghaanse overheid in staat wordt gesteld die
leidende rol te vervullen en verantwoordelijkheid te dragen voor het
resultaat.
Het huidige lenteoffensief van de Taliban is een test voor land, leger en
regering. Hoe zorgelijk de situatie thans ook lijkt, het betekent niet dat de
vooruitgang die in de afgelopen jaren in Uruzgan en de rest van Afghanistan is geboekt, teniet wordt gedaan of voor niets is geweest. De inzet in
een land als Afghanistan is er een van lange adem. Langetermijnondersteuning vanuit de internationale gemeenschap is hierbij
onontbeerlijk.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 559

4