Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

28 676

NAVO

Nr. 106

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2010
Graag bied ik u hierbij als bijlage het verslag van de ministeriële bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad (NAR) te Tallinn op 22 en 23 april jl.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

kst-28676-106
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 106

1

Agenda
Op 22 en 23 april j.l. vond te Tallinn de jaarlijkse informele bijeenkomst
plaats van de Noord-Atlantische Raad (NAR) in de samenstelling van
ministers van Buitenlandse Zaken. Onderwerpen van overleg waren het
Strategisch Concept, NAVO-hervormingen, de aanvraag van BosniëHerzegovina voor een Membership Action Plan (MAP), de relatie met
Rusland en de NAVO-operatie in Afghanistan. Tijdens het werkdiner vond
– mede op mijn initiatief – een uitgebreide discussie plaats over het NAVO
kernwapenbeleid. Tevens is toen gesproken over raketverdediging.
Strategisch Concept
De Secretaris Generaal deed verslag van de werkzaamheden van de
Groep van Experts. Het advies van de Groep van Experts wordt medio mei
verwacht. Inhoudelijk zal dit advies o.a. ingaan op de volgende hoofdpunten: het belang van artikel 5 en een geloofwaardige afschrikking, het
belang van vertrouwen van de nieuwe lidstaten in de veiligheidsgaranties
van de NAVO, de waarde van een goede relatie met de EU, het belang van
Rusland en andere strategische partners, nieuwe veiligheidsuitdagingen
als cyber defensie, energieveiligheid en klimaat, en de geïntegreerde
aanpak (comprehensive approach) als weg vooruit.
De Secretaris Generaal zal mede op basis van het advies van de Groep
van Experts een eerste ontwerptekst voor een nieuw Strategisch Concept
opstellen, die hij na de zomer zal voorleggen aan de Noord-Atlantische
Raad. Daarna volgen onderhandelingen tussen de Bondgenoten met als
doel vaststelling van een nieuw Strategisch Concept tijdens de NAVO-top
in Lissabon op 19 en 20 november 2010. Ministers van Buitenlandse
Zaken en Defensie zullen de besluitvorming op 14 oktober 2010 in een
gezamenlijke ministeriële bijeenkomst voorbereiden. Ik stuurde uw Kamer
op 31 maart jl. samen met de minister van Defensie een brief met onze
visie op het nieuwe Strategisch Concept (Kamerstuk 28 676, nr. 104). Ik
ben graag bereid in de aanloop naar de ministeriële bijeenkomst in
oktober nader met uw Kamer van gedachten te wisselen over de
Nederlandse inzet.
NAVO-hervormingen
Na de ministers van Defensie in Istanboel, spraken nu ook de ministers
van Buitenlandse Zaken zich uit voor verdere hervormingen van de NAVO.
De Secretaris Generaal kreeg daarmee alle politieke steun om – reeds
vóór de afronding van een nieuw Strategisch Concept – te komen met
substantiële voorstellen. Ik heb duidelijk gemaakt dat Nederland graag
hoog inzet waar het gaat om verbetering van het financieel beheer van de
NAVO en een efficiëntere werking van het NAVO Hoofdkwartier, de
NAVO-commandostructuur en de NAVO-agentschappen. Verwachting is
wel dat er nog een lastige discussie zal volgen, zodra er concrete
voorstellen op tafel liggen.
Bosnië-Herzegovina
Na intensief overleg is in Tallinn besloten om Bosnië-Herzegovina uit te
nodigen tot deelname aan het Membership Action Plan (MAP). Wel is
hieraan de expliciete voorwaarde verbonden dat Bosnië-Herzegovina
allereerst de kwestie van de onroerende defensie eigendommen moet
regelen. Aan deze voorwaarde moet zijn voldaan, voordat het eerste
jaarprogramma binnen het MAP door de Noord Atlantische Raad (NAR)
kan worden goedgekeurd. Het gaat om ongeveer 70 gebouwen en
infrastructurele objecten die nog in handen zijn van de Bosnisch-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 106

2

Servische en Bosnisch-Kroatische entiteiten. Het deel dat van belang is
voor de centraal georganiseerde defensiemacht, moet eigendom van de
federale staat worden. Zonder voortgang op dit punt is er van implementatie van MAP geen sprake. Ik heb dit besluit gesteund vanuit de gedachte
dat deze voorwaardelijke toekenning van MAP nu uiteindelijk meer en
effectiever zal bijdragen aan het hervormingsproces in BosniëHerzegovina, dan een hernieuwd uitstel van de besluitvorming. Daarin
speelde mee dat ik op dit punt de zich aftekenende consensus niet heb
willen blokkeren.
NAVO-kernwapenbeleid
Mede op mijn initiatief is in Tallinn een begin gemaakt met de discussie
over de NAVO kernwapentaak in het kader van de herziening van het
Strategisch Concept. Ik heb aangegeven dat wat Nederland betreft de
noodzaak van de niet-strategische kernwapens in Europa is weggevallen
en aangegeven dat wij terugtrekking als onderdeel van tweezijdige
ontwapening wenselijk achten. Als Bondgenootschap hebben we nog
eens bevestigd dat dit een zaak en beslissing van ons allen is. Alhoewel
we duidelijk aan het begin van een proces staan, werd de bespreking van
het onderwerp positief ontvangen door de ministers. Sommige landen
steunden de voorstellen van de initiatiefnemers. Echter er waren ook
aarzelingen, aangezien de kernwapentaak met name door een aantal
nieuwe lidstaten als essentieel wordt gezien voor de verdediging van het
Bondgenootschap.
Mijn inzet was ondermeer om de in Europa aanwezige niet strategische
kernwapens onderdeel te laten uitmaken van verder ontwapeningsbesprekingen tussen Rusland en de Verenigde Staten. Mijn Amerikaanse collega
Secretary of State Clinton heeft tijdens de NAVO ministeriële aangegeven
deze wapens te willen betrekken bij verdere bilaterale onderhandelingen
met Rusland. Uit dat laatste blijkt dat de boodschap die door mij en door
anderen in Talinn is afgegeven, duidelijk is ontvangen en dat deze
onderdeel zal zijn van verdere besprekingen in het Bondgenootschap.
Talinn was daarmee de eerste belangrijke stap en het forum om uitvoering
te geven aan de motie Van Velzen-Azough. De volgende etappes zijn de
voorbereidende besprekingen in de NAVO voor de top in Lissabon. Zoals
gezegd zullen deze besprekingen immers leiden tot een nieuw Strategisch
Concept dat tijdens de NAVO-top in Lissabon vastgesteld zal worden.
Ik ben van mening dat zorgvuldigheid boven snelheid gaat en dat we in de
NAVO over eventuele verdere bondgenootschappelijke stappen moeten
blijven spreken. Daarbij gaat het om het vinden van een goede balans
tussen een geloofwaardige afschrikking, wapenbeheersing, ontwapening
en non-proliferatie. Daarnaast blijf ik van mening dat eenzijdige stappen
ten aanzien van de niet strategische kernwapens in Europa contraproductief zijn. Naar verwachting zullen de ministers van defensie dit
onderwerp ook tijdens de defensie-ministeriële van 10 en 11 juni a.s.
bespreken.
Raketverdediging
Het debat in Tallinn heeft mijns inziens de weg bereid voor een mogelijk
positief besluit inzake raketverdediging tijdens de NAVO-top in Lissabon
later dit jaar (19–20 november a.s.). In Lissabon is het van belang
gezamenlijk vast te stellen dat raketverdediging een NAVO taak is. Een
dergelijk besluit zal leiden tot de koppeling van de bestaande NAVO
programma’s en systemen ter bescherming van troepen aan de herziene
Amerikaanse raketverdedigingsplannen, zodat er een geloofwaardig en
dekkend systeem ontstaat ter bescherming van de bevolking en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 106

3

gehele NAVO grondgebied. Ik ben daarvan voorstander omdat het een
antwoord kan bieden op de toenemende dreiging van ballistische
rakketten richting het NAVO grondgebied. Daarmee kan raketverdediging
een wezenlijke bijdrage leveren aan de veiligheid van het Bondgenootschap en complementair zijn aan de strategische afschrikking.
In Tallinn is in gezamenlijkheid geconstateerd dat de NAVO op het gebied
van raketverdediging nauwe samenwerking met Rusland moet blijven
nastreven. Dat was niet alleen mijn inzet maar ook die van een groot
aantal andere bondgenoten. Daarnaast zal ik in de aanloop naar Lissabon
aandacht blijven vragen voor een goede uitwerking van de technische
randvoorwaarden en financiering van een NAVO raketverdedigingssysteem.
Rusland
Bondgenoten waren eensgezind in het belang dat zij toekennen aan de
relatie met Rusland. De NAVO wil de aandacht vooral richten op
praktische samenwerking met Rusland. Daarbij zou in de eerste plaats
voortgang moeten worden geboekt op het gebied van wapenbeheersing,
conventionele ontwapening, raketverdediging, Afghanistan, drugsbestrijding en terrorisme bestrijding. Daarnaast wil het Bondgenootschap
blijven inzetten op een inhoudsvolle veiligheidspolitieke dialoog met
Rusland. Afgesproken is dat een Russisch voorstel voor een veiligheidsovereenkomst tussen de landen van de NAVO Rusland Raad zal worden
besproken in de NAVO Rusland Raad. Bondgenoten zijn het eens dat aan
een nieuwe juridische bindende overeenkomst op dit moment geen
behoefte is. Mede daarom lijken consultaties met Rusland hierover des te
meer van belang. Bespreking van het Russische voorstel kan inzicht geven
in mogelijke zorgen die eraan ten grondslag liggen. Ten aanzien van een
tweede Russisch voorstel voor een breed Europese Veiligheidsverdrag
blijft de OVSE het voornaamste forum van overleg, meer in het bijzonder
het zogenaamde Korfoe-proces.
Afghanistan
De werksessie over Afghanistan werd bijgewoond door de 46 landen die
troepen leveren en door de Afghaanse minister van Buitenlandse Zaken
Rassoul, vertegenwoordigers van de VN, (De Mistura), de EU (mw
Arnould), alsmede door NAVO’s civiele vertegenwoordiger Sedwill,
SACEUR en COMISAF. Belangrijkste onderwerpen waren de overdracht
van verantwoordelijkheden aan de Afghaanse overheid en de vulling van
NAVO’s training missie in Afghanistan.
SACEUR deed een krachtige oproep om meer trainers te leveren voor de
trainingsmissie in Afghanistan (NTM-A). Er is een tekort van 450 trainers,
die essentieel zijn voor de transitie naar een leidende Afghaanse rol op
het terrein van veiligheid. Aanvullende toezeggingen ten behoeve van
NTM-A werden niet gedaan, met uitzondering van de Verenigde Arabische
Emiraten, dat zich bereid toonde om niet nader gespecificeerde financiële
ondersteuning te geven om trainers van elders aan te trekken.
De civiele NAVO-vertegenwoordiger in Afghanistan Sedwill sprak zijn
tevredenheid uit over de groei van de ISAF-coalitie tot 46 deelnemers en
over de toename van ISAF met 30.000 Amerikaanse troepen en 10.000
troepen afkomstig uit andere landen. Als positieve ontwikkelingen in
Afghanistan noemde hij de civiel-militaire integratie in het zuiden, de
toenemende Afghaanse deelname aan ISAF-operaties (verhouding tussen
ISAF en Afghaanse militairen was verbeterd van 10:1 tot 2:1) en de
toenemende betrokkenheid van de centrale Afghaanse overheid bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 106

4

planning en aansturing van operaties. Daarbij werd in goed overleg met
lokale overheden rekening gehouden met lokale belangen. Het
vertrouwen in de Afghaanse centrale overheid nam daardoor toe.
VN-vertegenwoordiger De Mistura benadrukte dat de oplossing voor
Afghanistan niet alleen militair, maar vooral politiek en economisch moet
zijn. De aandacht diende volgens De Mistura vooral gericht te worden op
de verkiezingen van 18 september a.s. Die verkiezingen moeten worden
ervaren als eerlijk en geloofwaardig. Speciale aandacht zou er moeten zijn
voor de vertegenwoordiging door vrouwen. Mistura benadrukte dat VN al
52 jaar actief was in Afghanistan en – anders dan NAVO – ook het
voornemen had om er nog minstens 52 jaar te blijven.
ISAF-partners spraken hun steun uit voor de transitiestrategie zoals deze
door de NAVO was opgesteld. Kern ervan is dat de terugtrekking van
troepen afhankelijk is van vooruitgang op de grond. Er zal geen sprake zijn
van een «rush for the exit».
De transitie naar Afghaans leiderschap zal vanaf november 2010 centraal
staan in het optreden van ISAF. Verder associeerden de ISAF-partners zich
met het aangepaste Comprehensive Strategic Political Military Plan
(CSPMP) en werd dat plan vervolgens door de NAVO-lidstaten goedgekeurd. Ook stemden de ISAF-deelnemers in met het zogenaamde «Afghan
First» beleid dat als doel heeft om goederen en diensten zoveel mogelijk
te betrekken van gekwalificeerde en gecertificeerde Afghaanse ondernemingen. Hiervan wordt een positieve invloed op de Afghaanse economie
verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 106

5