Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 712

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 juni 2018
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd over:
– de geannoteerde agenda van de Energieraad op 11 juni 2018 in
Luxemburg (Kamerstuk 21 501-33, nr. 702),
– het verslag van de Energieraad van 18 december 2017 (Kamerstuk
21 501-33, nr. 691),
– het verslag van de informele Energieraad van 19 april 2018 en
uitkomsten studies naar EU-doelen voor hernieuwbare energie en
energie-efficiëntie voor 2030 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 700),
– het fiche over de wijziging van de aardgasrichtlijn – gaspijpleidingen
met derde landen (Kamerstuk 22 112, nr. 2447) en
– de reactie op raadpleging over de oprichting van het innovatiefonds
(Kamerstuk 21 501-08, nr. 728).
De vragen en opmerkingen zijn op 4 juni 2018 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 6 juni 2018 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

kst-21501-33-712
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister beschrijft dat het
Bulgaars voorzitterschap als doel heeft om tijdens de Energieraad een
Algemene Oriëntatie te bereiken op de herziening van de Agency for the
cooperation of Energy Regulators (ACER)-verordening. Bij de vorige
Energieraad beschreef de Minister dat er zeer uiteenlopende groepen
lidstaten en standpunten ten aanzien van dit voorstel zijn, die allen geen
meerderheid hebben. Nu lijkt de patstelling doorbroken. Kan de Minister
aangeven welke verschillen van inzichten nog niet zijn weggenomen op
het gebied van in ieder geval de regionale vraagstukken en de netcodes?
Sinds de toezending van de Geannoteerde Agenda voor de Energieraad
aan de Tweede Kamer heeft het Bulgaarse voorzitterschap aanvullende
voorstellen gedaan om de verschillen van inzicht op het gebied van
regionale vraagstukken en netcodes te overbruggen. Deze voorstellen, die
mede op Nederlandse inbreng waren gebaseerd, zijn inmiddels breed
geaccepteerd. Daarmee wordt duidelijk gemaakt dat ACER zowel bevoegd
is bij bestaande als ook bij nieuw netcodes en dat besluiten die door twee
of meer toezichthouders worden genomen aan ACER dienen te worden
voorgelegd. Dit laatste om consistentie in de regionale besluitvorming te
bewaken.
De Minister beschrijft dat het kabinet een duidelijke rol ziet voor ACER,
maar het blijft onduidelijk welke rol dat is. Kan de Minister beschrijven
welke rol het kabinet voor ACER ziet weggelegd? Welke voorstellen
verwacht het kabinet van het voorzitterschap in aanloop naar de
Energieraad?
De rol van ACER is eerst en vooral gelegen in het monitoren van een
tijdige en zo uniform mogelijke implementatie van de Unie-wetgeving op
het gebied van elektriciteit en gas. ACER heeft daarbij ook een signalerende functie via haar rapportages over marktontwikkelingen op zowel
groothandels- als detailhandelsniveau. Verder speelt ACER een belangrijke rol bij de ontwikkeling van richtsnoeren en netcodes die het
functioneren van de EU energiemarkt dienen te faciliteren en te verbeteren.
Meer specifieke rollen heeft ACER ten aanzien van het programma
Trans-Europese netwerken voor energie en bij de uitvoering van de
Verordening betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (Verordening (EU) 1227/2011).
Voor wat betreft de Energieraad gaat de discussie alleen nog over een
deel van de bevoegdheden van de directeur van ACER. Dit spitst zich toe
op de vraag of de directeur amendementen van de Raad van Nationale
Toezichthouders op zijn voorstellen, opinies, etc. gemotiveerd naast zich
neer kan leggen om vervolgens zijn oorspronkelijke voorstel, opinie, etc.
in stemming te brengen. Nederland is van mening dat de directeur die
mogelijkheid moet hebben, maar het is nog onduidelijk of het voorzitterschap op dit vlak met voorstellen gaat komen.
De Minister beschrijft de triloog voor handhavingsmechanismen voor de
governance van de Energie-Unie, waaruit een verordening moet volgen
die de Europese Commissie (EC) in staat stelt de EU-doelen voor 2030
voor hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en CO2-reductie en de
daarbij horende ambities, plannen en voortgang van lidstaten te vergelijken en monitoren. De leden van de VVD-fractie zijn blij met de inzet van
de Minister die stelt dat de verordening voldoende ruimte moet bieden
om het Nederlandse CO2-reductiedoel en Klimaatakkoord kosteneffectief
te kunnen realiseren. Wel vragen deze leden of de aanbevelingen die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

2

EC kan doen als de ambitie van andere lidstaten tekort schiet bindend zijn.
Wanneer voorziet de Minister dat de formule volledig is uitgewerkt?
Betekent de opvulling van Europese beleidsmaatregelen door onder
andere Ecodesign-wetgeving in het geval van een gezamenlijk ambitietekort, dat lidstaten die zich wel aan de doelen houden extra moeten
compenseren voor lidstaten die de doelen niet halen?
In de governance-verordening wordt onderhandeld over de manier
waarop de Commissie kan handelen indien er in de Integrale Nationale
Energie- en Klimaatplannen (INEK) een ambitietekort is op de Europese
doelen voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie. In het huidige
voorstel kan de Europese Commissie op ieder onderdeel van het INEK
niet-bindende aanbevelingen doen. Ook kan de Commissie niet-bindende
aanbevelingen doen indien er onvoldoende voortgang is op de realisatie
van de doelen.
Voor het hernieuwbare energiedoel heeft het Europees parlement een
formule voorgesteld die de Europese hernieuwbare energieopgave
verdeelt over lidstaten. De Commissie kan alleen van de formule gebruik
maken indien sprake is van een gezamenlijk tekort op het Europese
hernieuwbare energiedoel. De formule is niet meer van toepassing zodra
de bijdragen van de lidstaten gezamenlijk optellen tot het Europese doel.
Ik kan deze formule accepteren mits deze niet-bindend blijft en ruimte laat
voor een iteratief proces tussen de Europese Commissie en lidstaten over
de hoogte van hun nationale bijdragen. Lidstaten moeten echter wel
kunnen motiveren waarom ze afwijken van de bijdrage die volgt uit de
toepassing van de formule. Het huidige compromisvoorstel voldoet aan
deze voorwaarden.
Bij een tekort op het energie-efficiëntiedoel is de inzet dat de Commissie
mandaat krijgt om Europese regelgeving op het gebied van energiebesparing aan te scherpen, zoals Europese normen voor energieetikettering, Ecodesign en CO2-normen voor vervoer. Deze normen zijn
van toepassing op producten binnen de gehele Europese interne markt.
Een aanscherping van deze Europese normen is de meest kosteneffectieve manier om het Europese energie-efficiëntiedoel binnen bereik te
halen. Bovendien pakken ambitieuze normen vaak positief uit voor de
concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven met producten die worden
onderworpen aan Europese normen, omdat zij relatief innovatief zijn. Het
alternatief is dat lidstaten als eerste worden aangesproken op hun
bijdrage aan het Europese energie-efficiëntiedoel. Dit is niet wenselijk,
omdat de Europese Commissie dan (niet-bindende) aanbevelingen kan
doen met energiebesparingsmaatregelen die niet verstandig zijn in het
kader van een kosteneffectief pad voor CO2-reductie.
De leden van de VVD-fractie lezen dat tijdens de Energieraad ook
gesproken zal worden over de vergunningverlening voor hernieuwbare
energieprojecten. Kan de Minister aangeven wat de voorgestelde termijn
is en welke termijn het kabinet zelf realistisch acht?
Wat een realistische termijn is, verschilt per project. De inhoud en duur
van het proces is in grote mate afhankelijk van de specificaties van het
project en de geldende wet- en regelgeving, deels voortvloeiend uit
Europese richtlijnen. Daarom is Nederland geen voorstander van het
stellen van een termijn die geldt voor alle projecten. Daarom bepleit
Nederland voor het onderbouwd uitzonderen van vertragingen in het
proces als gevolg van EU-verplichtingen (o.a. bij de milieueffectrapportage) in het meetellen voor de termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

3

Kan de Minister voorts de hogere ambitie met betrekking tot geavanceerde biobrandstoffen toelichten?
Zoals in de geannoteerde agenda is gemeld zet het kabinet in op een
hogere subdoelstelling voor geavanceerde biobrandstoffen. Net als het
Europees parlement is het kabinet voorstander van een subdoelstelling
van 3,6% (zonder dubbeltelling) in 2030 voor de meest geavanceerde
biobrandstoffen (lijst A bijlage IX) en niet van een subdoelstelling van 3%
(met dubbeltelling) zoals in de algemene oriëntatie staat.
Ook hebben de leden van de VVD-fractie een vraag over de ophoging van
het Europese CO2-reductiedoel naar 55% met een kopgroep. De Minister
beschrijft in zijn verslag van de informele Energieraad van 19 april 2018
dat Nederland met een aantal landen bezig is om deze kopgroep te
vormen en dat zij op 25 april bijeengekomen zijn. Kan de Minister
toelichten wat er tijdens deze bijeenkomst besproken is, welke lidstaten
hierbij aanwezig waren en of ook tijdens de formele Energieraad op
11 juni bij elkaar gekomen zal worden om verder te spreken over deze
ambitie?
Ik heb uw Kamer in mijn brief van 28 maart jl. (Kamerstuk 21 501-08,
nr. 717) geïnformeerd dat voor de ophoging van de EU-doelstelling voor
broeikasgasreductie Nederland samenwerkt met andere ambitieuze
landen in de EU om een kopgroep te vormen. Doel is een krachtige lobby
op te zetten voor het zo ver mogelijk ophogen van het EU-klimaatdoel.
Nederland zet daarbij in op ophoging van het bestaande reductiedoel voor
2030 van ten minste 40% CO2-reductie ten opzichte van 1990 naar 55%
CO2-reductie.
Op 25 april jl. zijn vertegenwoordigers van Finland, Zweden, Duitsland,
Luxemburg en Portugal op uitnodiging van Minister Hulot in Parijs
bijeengekomen om o.a. het belang van een ambitieuze langetermijnklimaatstrategie voor de EU richting 2050, inclusief tussendoelen, te
bespreken. Een voorstel voor een dergelijke strategie wordt in november
door de Europese Commissie uitgebracht en is een goed aanknopingspunt om breder in de EU een ophoging van de doelen te bespreken.
Ook is stilgestaan bij COP24 en hoe in het kader van de Talanoa dialoog
tot een ambitieuze EU-inzet te komen.
Aangezien er al veelvuldig overleg plaatsvindt tussen deze landen, is er
geen apart overleg voorzien tijdens de Energieraad.
De leden van VVD-fractie vragen over de verdere voortgang van de
oprichting van het innovatiefonds wat de huidige stand van zaken is en
welke stappen de komende tijd verwacht kunnen worden.
Nederland heeft ingestemd met de oprichting van het innovatiefonds in
het kader van de onderhandelingen over de aanscherping van het
Europees emissiehandelssysteem (EU-ETS). De Europese Commissie
heeft van 15 januari tot 10 april 2018 een publieke consultatie gehouden
over de oprichting van dit fonds. Ik heb uw Kamer geïnformeerd over de
kabinetsreactie op deze publieke consultatie. Eind 2018 zal de Europese
Commissie per gedelegeerde handeling een voorstel uitbrengen voor de
oprichting van het fonds. Dit voorstel wordt vergezeld door een impact
assessment waarin de reacties op de publieke consultatie zijn verwerkt.
Ten behoeve van dit voorstel heeft de Europese Commissie een expertcommissie opgericht die voor de vormgeving van het fonds zal worden
geraadpleegd. Nederland zal aan deze expertcommissie deelnemen. De
eerste vergadering van de expertcommissie vindt op 8 juni a.s.plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of het voorstel voorligt om een
koppeling te maken tussen het EU Emissions Trading System (ETS)systeem en het Clean Energy Package. Deelt de Minister de mening dat
het overschot van rechten dat ontstaat door de groei van hernieuwbare
energie uit het ETS gehaald zou moeten worden? Is het mogelijk dit
mechanisme te introduceren in de Governance richtlijn en is de Minister
bereid om dat te adresseren? Zo nee, waarom niet?
Een goed werkend EU ETS is cruciaal voor een effectieve en kostenefficiënte klimaattransitie. Voor het kabinet was een speerpunt bij de
herziening van de EU ETS-richtlijn dan ook een verdere versterking van
het EU ETS en hierover zijn recentelijk nieuwe Europese afspraken
gemaakt. Afgesproken is om vanaf 2019 een hoeveelheid emissierechten
buiten de markt te houden en op te nemen in de marktstabiliteitsreserve
(MSR). Voor de periode tussen 2019 en 2023 wordt de hoeveelheid
emissierechten die jaarlijks in de MSR wordt opgenomen verdubbeld (van
12% naar 24%). Vanaf 2023 wordt vervolgens jaarlijks een hoeveelheid
emissierechten in de MSR vernietigd1. De governance-richtlijn is niet de
plek om nadere afspraken over het ETS te maken en het is ook niet
voorstelbaar dat de EU lidstaten – in aanvulling op de recent overeengekomen herziening van de ETS richtlijn – aanvullende stappen willen
zetten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie zijn positief over het standpunt van de
Minister met het oog op governance in energiebesparing. Het is goed dat
Nederland de formule steunt voor het vaststellen van een eventueel
ambitietekort bij lidstaten. Wat deze leden betreft zou deze formule echter
bindend moeten zijn, niet indicatief. Zonder bindende regels wordt het
risico gelopen op achterblijvers die meeliften. Omdat Nederland inzet op
veel ambitie, is dat niet in ons belang aldus deze leden. Deelt de Minister
deze mening en is hij bereid zich hiervoor in te spannen?
Het kabinet is geen voorstander van bindende nationale subdoelen voor
hernieuwbare energie en energie-efficientie. Het bindend toepassen van
de formule heeft als gevolg dat er alsnog bindende nationale doelstellingen uit voort vloeien en dat de flexibiliteit voor lidstaten om hun eigen
ambitie te bepalen verdwijnt. Bindende Europese subdoelen zouden de
onderhandelingen in het Klimaatakkoord over een kosteneffectieve
invulling van het 49% CO2-reductiepad kunnen belemmeren, zoals in het
antwoord op de volgende vraag is toegelicht. Het kabinet verwelkomt dat
de Europese Commissie met de formule op objectieve wijze lidstaten kan
aansporen om meer ambitie op te nemen in hun INEK.
De leden van de D66-fractie waarderen dat de Minister zich positief uitlaat
over hogere ambitie voor energiebesparing. Daanaast zien deze leden het
belang van enige flexibiliteit voor lidstaten om de doelstellingen te
kunnen halen. Zij wijzen er echter op dat nieuwe cijfers van de EC
aantonen dat de kostenefficiëntie van meer ambitie hoger is dan eerder
geschat. Erkent de Minister dat op basis van de nieuwe cijfers een hoger
ambitieniveau wenselijk is en dat om de doelstellingen te kunnen halen de
flexibiliteit voor lidstaten beperkt moet blijven?
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de laatste stand van
zaken rondom de Energie-Efficiency Richtlijn (EED)- en de RED-triloog. De
1

Hierbij gaat het om de hoeveelheid emissierechten in de MSR minus de hoeveelheid geveilde
emissierechten in het voorgaande jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

5

Raad blijft momenteel steken op 31–32% ambitie voor de EED en de RED
in 2030 en stuurt aan op een niet bindende doelstelling op EU-niveau. Dit
is niet in lijn met het Parijsakkoord. Is de Minister bereid zich in de
aanloop naar de komende trilogen van 13 juni 2018 in te spannen om het
ambitieniveau in beide trilogen te verhogen in lijn met het Parijsakkoord?
En is de Minister daarnaast bereid in te zetten op een bindende
doelstelling?
Voor het kabinet staat de opgave centraal om 49% CO2-emissiereductie te
realiseren in 2030. Daarnaast zet ik mij in om de Europese doel voor
CO2-reductie te verhogen naar 55% in 2030. Energie-efficiëntie en
hernieuwbare energie spelen een belangrijke rol in het realiseren van de
CO2-reductieopgave. Ik heb aanvullend onderzoek door CE Delft en het
PBL laten uitvoeren naar hoe hogere Europese doelen zich verhouden tot
het verwachte aandeel hernieuwbare energie en energie-efficiëntie in een
kosteneffectief CO2-reductiepad naar 49%. Op basis van de uitkomst van
deze studies kan ik meegaan met een verhoging van het ambitieniveau
door middel van hogere doelen.
Echter, ik wil niet dat hogere Europese doelen de onderhandelingen in het
Klimaatakkoord over een kosteneffectieve invulling van het 49%
CO2-reductiepad belemmeren. Daarom vind ik het belangrijk dat lidstaten
ruimte krijgen in hun bijdrage aan het Europese energie-efficiëntiedoel.
Ten eerste moeten lidstaten de mogelijkheid behouden om te kiezen voor
een bijdrage aan een primair of een finaal energieverbruiksdoel. Tevens
wil ik in de governance-verordening afspreken dat bij een eventueel
gezamenlijk tekort op het Europese doel wordt ingezet op een versterking
van het Europees bronbeleid, zoals strengere normen ten aanzien van
energie-etikettering en transport. Deze flexibiliteit gaat niet ten koste van
het ambitieniveau, maar geeft meer ruimte aan lidstaten in de realisatie
van de doelen.
Daarnaast wil ik mijn inzet op hogere doelen laten meebewegen op het
zeker stellen van andere bepalingen binnen de richtlijnen hernieuwbare
energie en energie-efficiëntie. Voor hernieuwbare energie gaat dit o.a. om
het voorstel tot verplichte openstelling van nationale subsidiesystemen,
waar ik mij tegen keer. Binnen de richtlijn energie-efficiëntie wil ik een
aantal flexibiliteitsopties behouden in de invulling van de nationale
energiebesparingsverplichting, zoals gedeeltelijk meenemen van
kleinschalige hernieuwbare energieopties. Ten slotte vind ik het belangrijk
dat een ophoging van de Europese doelen voor hernieuwbaar en
efficiëntie worden gekoppeld aan een ophoging van het Europese doel
voor CO2 -reductie voor 2030, in lijn met de afspraken uit het Parijsakkoord.
In de onderhandelingen voor energiebesparing zou een eventueel
gezamenlijk ambitietekort op energiebesparing moeten worden opgevuld
door middel van een aanvullende Europese beleidsmaatregel, een
zogenaamde «gap filler». Op dit moment wil de Raad nog geen gap filler
opnemen in de governance verordening. Is de Minister van plan om hier
wel op in te zetten?
Bij een tekort op het energie-efficiëntiedoel is de inzet dat de Commissie
mandaat krijgt om Europese regelgeving op het gebied van energieefficiëntie aan te scherpen, zoals Europese normen voor energieetikettering, Ecodesign en CO2-normen voor vervoer. Deze normen zijn
van toepassing op de gehele Europese interne markt. Een aanscherping
van deze Europese normen is de meest kosteneffectieve manier om het
Europese energie-efficiëntiedoel binnen bereik te houden. Nederland is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

6

dus voorstander van een «gap filler» op Europees niveau in plaats van op
lidstaatniveau en zal zich aansluiten bij de lidstaten die hiervoor pleiten.
De regering wil dat eerder genomen maatregelen, zogeheten «early
efforts» op het gebied van nieuwbouwnormen meegerekend kunnen
worden als nieuwe besparingen. De leden van de D66-fractie zijn hier
kritisch op. Artikel 7 van de EED is bedoeld om de energietransitie te
stimuleren. Dat betekent dat er ieder jaar nieuwe besparingen bij moeten
komen en we niet in retrospect onze energebesparing bij elkaar sprokkelen. Ziet de Minister ook dat het meenemen van early efforts op het
gebied van nieuwbouwnormen resulteert in een verlaagde stimulans om
energie te besparen? Is de Minister voornemens om alsnog af te zien van
het meenemen van early efforts op het gebied van nieuwbouwnormen?
Nederland heeft als één van de eerste lidstaten in Europa
energieprestatie-eisen voor nieuwbouw vastgesteld. Met de invoering van
de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) is op
Europees niveau de verplichting vastgesteld om nationaal
energieprestatie-eisen te introduceren voor nieuwbouw. Door het niet
mogen meerekenen van de besparingen die hieruit voortkomen wordt de
vroegtijdige actie van Nederland binnen de energiebesparingsverplichting
ondermijnd. Daarom heeft Nederland ervoor gepleit om vroegtijdige actie
voor energieprestatie-eisen voor nieuwbouw in de huidige verplichtingperiode van 2014 – 2020 mee te kunnen nemen. Deze ruimte bestond onder
de huidige richtlijn en het uitzonderen van deze vroegtijdige actie leidt tot
een tussentijdse wijziging van de spelregels. Het kabinet kan ermee
akkoord gaan om deze in de nieuwe verplichtingperiode vanaf 2021 buiten
beschouwing te laten. Daarom gaat dit voorstel niet ten koste van het
ambitieniveau voor de nieuwe verplichtingperiode en leidt het niet tot een
verlaagde stimulans om energie te besparen.
In de ambitie voor meer energiebesparing staat de fractie van D66 kritisch
tegenover de uitzondering van de transportsector. De transportsector kan
en zal echt moeten bijdragen. Kostenefficiënte opties zijn mogelijk en
moeten niet op voorhand uitgesloten worden. Deze leden steunen de
Parlementspositie waarbij transport volledig wordt meegenomen onder
artikel 7. Het toevoegen van transport onder de besparingsverplichting in
artikel 7 geeft lidstaten alsnog volledige flexibiliteit om maatregelen te
nemen gericht op de tranportsector. Het betekent alleen maar dat het
energiegebruik van transport wordt meegenomen in boekhouding.
Op dit moment wordt er onderhandeld over nieuwe CO2-normen voor
auto’s en bestelbussen zo merken de leden van de D66-fractie op. Recent
heeft de EC ook een voorstel voor CO2-normen voor vrachtwagens
gepresenteerd. Dit zijn belangrijke voorstellen en Nederland zet zich in de
Raad gelukkig in voor een hoger ambitieniveau. Echter, de wetten gaan
alleen over nieuwe auto’s, bestelbusssen en vrachtwagens. Het
meenemen van de transportsector in de energiebesparingsverplichting
zorgt dat ook andere maatregelen, gericht op het bestaande wagenpark,
worden beloond. Een goed voorbeeld hiervan is de invoering van de
kilometerheffing in Nederland, waar nog voor 2020 belangrijke stappen in
gezet zullen worden. Daarnaast kunnen maatregelen genomen worden op
andere vormen van vervoer, zoals binnenvaart en dieseltreinen. Is de
Minister bereid te pleiten voor het toevoegen van transport, of in ieder
geval wegvervoer, spoorvervoer en binnenvaart onder artikel 7?
Het Europees parlement heeft voorgesteld om de huidige uitzonderingsgrond voor transport in het vaststellen van de nationale besparingsopgave te laten vervallen. Deze uitzonderingsgrond houdt in dat het
energieverbruik in de transportsector niet meetelt voor de hoogte van de
nationale besparingsverplichting. Dit betekent dat de besparingsopgave

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

7

voor Nederland met circa 30% omhoog gaat. Hier kan ik niet mee akkoord
gaan, omdat hierdoor onzeker is of de besparingsverplichting binnen een
kosteneffectief pad naar 49% CO2-reductie in 2030 past. Overigens heeft
dit geen effect op het type maatregelen dat mag meetellen voor de
besparingsverplichting. Besparingsmaatregelen in de transportsector
mogen namelijk al meetellen voor de invulling van de besparingsverplichting. Het voorstel van het Europees parlement heeft hierop geen
invloed.
In de RED is een doelstelling opgenomen voor hernieuwbare energie in
transport. De leden van de D66-fractie vinden het van groot belang dat de
transportsector gaat verduurzamen en zijn bijdrage levert aan de reductie
van CO2-emissies. De leden van de D66-fractie willen inzetten op een hoge
transportdoelstelling waar alleen die hernieuwbare energievormen aan
mogen bijdragen die daadwerkelijk een positief milieueffect hebben. De
Minister heeft met de aangenomen motie-Von Martels/Van Eijs
(Kamerstuk 34 717, nr. 15 ) een duidelijke opdracht bij de onderhandelingen meegekregen. Deelt de Minister de mening dat ingezet moet
worden op een ambitieuze transportdoelstelling in de RED? Wordt hier op
ingezet? Hoe staat het met de uitvoering van deze motie?
Het kabinet zet zich in voor een hoge doelstelling voor hernieuwbare
energie in transport waar alle hernieuwbare energievormen aan kunnen
bijdragen. Veel lidstaten geven aan dat een hoge ambitie voor hen niet
haalbaar is, omdat onder andere de bijdrage vanuit elektrisch vervoer aan
deze doelstelling tot nog toe bij hen zeer klein is.
Zoals in de geannoteerde agenda (Kamerstuk 21 501-33, nr. 702) is
aangegeven deelt het kabinet de zorgen van het Europees parlement
omtrent de mogelijke negatieve milieueffecten van biobrandstoffen, zoals
ontbossing. Nederland zet zich daarom ook tijdens de trilogen in om vanaf
2021 conventionele biobrandstoffen met een hoog risico op indirect
veranderend landgebruik en slechte CO2-emissiereductieprestaties uit te
faseren. Nederland zet zich ook in op een ambitieuze doelstelling voor
geavanceerde biobrandstoffen. De trilogen zijn nog bezig, dus de uitkomst
op deze punten is nog onzeker.
Deze leden merken daarnaast op dat er een kans is dat een deel van de
transportsector zal worden meegerekend, in plaats van de gehele sector.
Staat de Minister open voor een dergelijk compromis?
Er is geen wijziging voorzien voor welke sectoren de doelstelling
hernieuwbare energie in transport gaat gelden. Dit blijft net zoals in de
huidige richtlijn voor brandstoffen die worden gebruikt in weg- en
railtransport. Wel kan vanaf 2020 in Europa hernieuwbare energie die in
de luchtvaart en scheepvaart wordt ingezet ook voor de doelstelling
hernieuwbare energie in transport meetellen. Dit betekent dat de richtlijn
het mogelijk maakt dat deze sectoren op brandstoffengebied kunnen
verduurzamen. In Nederland kunnen hernieuwbare brandstoffen voor de
lucht- en scheepvaart al meetellen voor de nationale verplichting.
De leden van de D66-fractie zijn tevreden dat de Minister het doel van 35%
hernieuwbare energie in 2030 steunt. Deze leden betreuren dat de
Minister niet voornemens is om het EP te volgen in het pleidooi voor een
ambitieuzere inspanningsverplichting voor lidstaten op het gebied van
verduurzaming van energie uit warmte en koude. Nederland heeft door
het uitfaseren van Gronings gas het momentum om deze verduurzamingsslag juist nu te maken. Is de Minister alsnog bereid om in te
stemmen met een inspanningsverplichting voor warmte en koude?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

8

Het kabinet kan de inspanningsverplichting voor lidstaten van 1% punt
steunen, maar een ophoging, zoals door het Europees parlement wordt
voorgesteld, daarvan niet. Een toename van meer dan 1% punt per jaar
past niet binnen het Nederlandse kosteneffectieve pad.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de prioriteiten van het
kabinet bij het Innovatiefonds. De kabinetsaanpak legt veel nadruk op
kostenefficiëntie en opties als energiebesparing en «resource efficiency»
in de industrie. Het gevaar hiervan is dat het Innovatiefonds investeringen
gaat ondersteunen die volledig door de private sector uitgevoerd zouden
kunnen en moeten worden, zeker nu de CO2-prijzen in het
CO2-emissiehandelssysteem weer omhoog klimmmen. Deze leden zijn
van mening dat het Innovatiefonds echt zou moeten worden ingezet voor
innovatie, om de zogeheten «valley of death» over te steken. Het
Innovatiefonds is bedoeld om die technologieën, die misschien mogelijk
in de toekomst een kostenefficiënte bijdrage kunnen leveren, een duw in
de rug te geven. Dan denken deze leden toch meer aan nieuwe technologie die nog niet op commerciële schaal is toegepast (zoals staalproductie met waterstof, staalproductie zonder het gebruik van cokes
(Hisarna) in combinatie met CO2 afvang en opslag of cementproductie of
basis van magnesium in plaats van clincker). Hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat het Innovatiefonds echt wordt ingezet voor innovatie? Wil de
Minister ervoor pleiten dat investeringen die op korte termijn (tussen 2021
en 2030) onder «business as usual» scenario’s al kostenefficiënt zijn niet
worden gefinancieerd door het Innovatiefonds?
Het innovatiefonds is gericht op technologieën die nog niet commercieel
toepasbaar zijn, maar nog voor het eerst gedemonstreerd moeten
worden. Dit betekent dat alleen innovatieve technologieën gestimuleerd
zullen worden die zonder overheidsondersteuning niet door de markt
zullen worden opgepakt. Het kabinet wil dat het fonds zich gaat richten op
technologieën die aan dit criterium voldoen én die naar verwachting een
grote rol gaan spelen in de transitie van de Nederlandse industrie. Dit zijn
onder andere de volgende technologieën: afvang, opslag en gebruik van
CO2 (CCUS), geavanceerde brandstoffen, opslag en conversie van energie
(inclusief waterstof), (ultra)diepe geothermie en vergaande energieefficiëntie en elektrificatieopties. Ik vind het belangrijk dat het instrument
goed aansluit bij innovatieve projecten. Dit houdt onder andere in dat
voldoende ruimte bestaat voor innovatieve projecten om te evolueren,
omdat deze projecten een hoger risicoprofiel hebben dan projecten met
technologieën die reeds commercieel toepasbaar zijn. Nederland zal
hieraan aandacht besteden door haar deelname aan de expertcommissie
die door de Europese Commissie de komende periode zal worden
geraadpleegd voor de vormgeving van het fonds.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over het verstoken van
biomassa in grotere energie installaties welke inefficiënt kunnen zijn.
Grote installaties die puur elektriciteit opwekken moeten niet meer in
aanmerking kunnen komen voor de subsidie. De Raad wil wel enkele
installaties toestaan. Zet de Minister zich in om het belang van strenge
eisen voor subsidieregels te benadrukken?
Ja, het kabinet heeft zich ingespannen voor strenge eisen ten aanzien van
de duurzaamheid van de biomassa voor de productie van hernieuwbare
energie. Deze inzet bouwt voort op de afgesproken strenge criteria in het
Energieakkoord. Nederland heeft zich hiervoor meerdere malen hard
gemaakt. Op het specifieke punt met betrekking tot de efficientie van
elektriciteitsproductie uit biomassa heeft Nederland recent nog gepleit
voor een hogere efficiëntiedrempel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

9

Er is in de afgelopen maanden intensief discussie gevoerd over de
duurzaamheidscriteria voor hernieuwbare energie. Voor de leden van de
D66-fractie is het een cruciaal punt dat het in de RED-2 mogelijk blijft voor
een lidstaat om strengere duurzaamheidscriteria te hanteren. Blijft de
Minister zich voor deze mogelijkheid inzetten?
Ja, het streven van het kabinet blijft de ontwikkeling van een Europees
geharmoniseerd systeem voor strenge duurzaamheidscriteria. Het kabinet
heeft hier op ingezet in lijn met de afspraken uit het Energieakkoord.
Omdat de Europese duurzaamheidseisen minder streng zijn dan de
Nederlandse, heeft Nederland met succes gepleit om een uitzondering
voor reeds geldende criteria op te nemen in de Raadspositie. Naar
aanleiding van de triloogonderhandelingen lijkt bredere uitzondering voor
striktere duurzaamheidscriteria een mogelijkheid zodat lidstaten desgewenst verder kunnen gaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zijn zeer bezorgd over het gebruik van
palmolie als biobrandstof. In een brandbief2 van 236 Indonesische
gemeenschapsvertegenwoordigers die het kabinet ook ontvangen heeft
zetten deze lokale leiders de grote problemen van de palmolie-industrie
uiteen. Grote palmoliebedrijven nemen de facto hele gebieden over en
schenden op misdadige wijze de rechten van de inwoners. In de brief
wordt onder andere gesproken over seksuele misdrijven, abominabele
arbeidsomstandigheden en een totaal gebrek aan aandacht voor de
gezondheid van werknemers. Het geld dat deze palmoliewinning oplevert
wordt belangrijker geacht dan de leefomstandigheden en wensen van de
lokale bewoners. Deze leden vragen de Minister dat alles op alles wordt
gezet om zo snel mogelijk het gebruik van palmolie als biobrandstof uit te
sluiten. Deze leden hebben vernomen dat het politieke speelveld ook ten
dele is veranderd, waardoor er kans is dat het standpunt van het EP
hierover wordt overgenomen. Welke acties heeft het kabinet de afgelopen
maanden ondernomen om palmolie uit te sluiten als biobrandstof? Is de
Minister bereid in te zetten op het niet meetellen van palmolie als
hernieuwbaar energiedoel?
Zoals in de geannoteerde agenda (Kamerstuk 21 501-33, nr. 702) is
aangegeven deelt het kabinet de zorgen van het Europees parlement
omtrent de mogelijke negatieve milieueffecten van biobrandstoffen, zoals
ontbossing. Nederland zet zich daarom ook tijdens de trilogen in om vanaf
2021 conventionele biobrandstoffen met een hoog risico op indirect
veranderend landgebruik en slechte CO2-emissiereductieprestaties uit te
faseren. Nederland zet zich ook in op een ambitieuze doelstelling voor
geavanceerde biobrandstoffen. De trilogen zijn nog bezig, dus de uitkomst
op deze punten is nog onzeker.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de geannoteerde agenda van
de Energieraad van 11 juni 2018 dat de Minister heeft toegezegd dat
Nederland niet tegen een hoger percentage hernieuwbare energie zal zijn,
mits dit past in een kosteneffectief reductiepad van 49%
CO2-vermindering in 2030. Uit een recente studie van IRENA blijkt dat de
EU kosteneffectief 34% hernieuwbaar in de energiemix kan hebben.
Alhoewel er nu gekoerst lijkt te worden op een uitkomst van 30–32%
hernieuwbare energie, zou de Minister daarom ook goed kunnen inzetten
of in ieder geval instemmen met een hoger percentage hernieuwbaar,

2

https://walhi.or.id/wpcontent/uploads/2018/05/Open-Letter-to-President-and-EUCommision_220518.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

10

aangezien dit in het kosteneffectieve pad past. Is de Minister hiertoe
inderdaad bereid?
Mijn toezegging heeft betrekking op het Nederlands nationale kosteneffectieve pad. Dat is voor Nederland leidend. Zoals aangegeven in de
Kamerbrief over het verslag van de Informele Energieraad (Kamerstuk 21
501-33, nr. 700) kan Nederland een hoger aandeel hernieuwbare energie
op EU-niveau accepteren, maar zal de exacte hoogte waarmee Nederland
akkoord kan gaan afhangen van de inhoud van het hele pakket.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat vanuit de governancestructuur wordt gewerkt aan een formule om tot een verdeling te komen
bij een ambitietekort. De Minister geeft aan dat dit slechts iteratief zou
moeten worden kunnen ingezet. Dat vermindert de waarde van de
beoogde formule. Immers, zij geeft dan enkel een richting en kan dan nog
naar beneden onderhandeld worden, waardoor er nog steeds een
ambitietekort kan blijven. Een meer verplichtende toepassing, dan wel het
geven van uitleg bij een afwijking, zou daarom effectiever zijn in de
handhaving. Is de Minister bereid hierop in te zetten? Is de Minister het
met deze leden eens dat dit het gelijk speelveld ten goede komt wanneer
lidstaten die zich niet houden aan de doelen rondom duurzame energie
daar aan gehouden worden en dat teveel flexibiliteit rondom het behalen
van de doelen het gelijke speelveld van de EU bedreigt?
Graag verwijs ik naar de beantwoording van een vergelijkbare vraag van
de D66-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd naar de stand van zaken
rondom de ontwikkeling van de Integrale Nationale Energie- en Klimaatplannen (INEK) en naar de relatie van de INEK met het Klimaatakkoord.
Kan de Minister hier een update over geven? Hoe wordt de motie-Van der
Lee c.s. (Kamerstuk 30 175, nr. 271) uitgevoerd waarin de regering wordt
verzocht om in het INEK ook de fiscale prikkels die de Nederlandse
klimaatdoelen tegenwerken af te bouwen?
INEK is het belangrijkste instrument van de verordening van de governance van de Energie-Unie. Deze verordening bevindt zich momenteel in
de triloog-fase. Het Bulgaarse voorzitterschap streeft er naar om hier deze
maand een compromis over te bereiken. Gezien de lopende onderhandelingen in de sectorale regelgeving lijkt dit ambitieus. De afspraken uit het
uiteindelijke Klimaatakkoord zullen – aangevuld met andere maatregelen
op het gebied van klimaat- en energiebeleid – meegenomen worden in het
Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK), waarvan de definitieve
versie eind 2019 moet worden ingediend. Daar waar relevant, zal ook
aandacht worden besteed aan de fiscaliteit.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het onderwerp
garanties van oorsprong niet wordt benoemd in de geannoteerde agenda.
Kan de Minister een update geven over dit onderwerp?
Over de garanties van oorsprong (gvo’s) zijn niet veel lidstaten uitgesproken geweest. Nederland heeft aan het begin van de onderhandeling
ingezet op een systeem van «Full Disclosure» op Europese schaal. Dat
bleek niet kansrijk in de Raad, waarop de Nederlandse focus is verplaatst
naar het zo strikt mogelijk opnemen van de regels rondom gvo’s. Dat
betekent enerzijds dat het mogelijk moet blijven om gvo’s aan producenten toe te kennen, ook al ontvangen zij subsidie en anderzijds dat de
gvo’s verplicht gebruikt moeten worden ter onderbouwing van een
levering van hernieuwbare energie. Het is kansrijk dat deze beide punten
worden overgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

11

De leden van de GroenLinks-fractie brengen graag het rapport «The Green
Vison: Scenario for Europe»3 onder de aandacht bij de Minister. In dit
rapport staat een uitgebreide visie over de stappen die alle sectoren
moeten nemen om te «decarboniseren» Is de Minister bereid dit rapport
te ondersteunen en te gebruiken in de gesprekken van de Europese Raad?
De studie onderstreept het belang van een tijdige ingezette en meer
geleidelijke klimaat- en energietransitie om de klimaatdoelstelling te
halen. Een tijdig ingezette transitie kan positief uitpakken voor het
beheersen van de kosten en biedt bovendien gelegenheid om de
economische kansen te benutten. Dit is in lijn met de inzet van het
kabinet. Ook ondersteunt de studie de Nederlandse oproep om het
Europese broeikasgasreductiedoel voor 2030 op te hogen naar 55%.
Hiernaast bevat de studie echter ook elementen waar de visies uiteen
lopen en het kabinet voor een andere Europese inzet kiest. Zo pleit de
studie voor een hernieuwbare energiedoelstelling voor 2030 van 40% en
een energie-efficiënte doelstelling in 2030 van 45%. Zoals ik in mijn brief
van 14 mei jl. (Kamerstuk 21 501-33, nr. 700) heb aangegeven, laten
aanvullende analyses door PBL en CE-Delft zien dat bij een kosteneffectief
maatregelenpakket voor 49% CO2-reductie een Europees hernieuwbaar
energiedoel past tussen de 30–35% en een energie-efficiëntiedoelstelling
tussen de 30–40%, afhankelijk van de gekozen definitie.
De leden van de GroenLinks-fractie ontvangen signalen dat in de
Europese Raad wordt gesproken over de mogelijkheid om als land
aanvullende duurzaamheidscriteria te hanteren bovenop de Europese
criteria voor biomassa. Hierdoor zou het onmogelijk worden om aanvullende, striktere criteria voor biomassa te hanteren. Deze leden vinden dit
ongewenst en vragen de Minister erop in te zetten om aanvullende criteria
te blijven toe te staan. Is de Minister hiertoe bereid? Pleit Nederland in de
Europese Raad voor strikte criteria als het gaat om subsidiëring van het
gebruik van biomassa in grootschalige energiecentrales?
Graag verwijs ik naar de beantwoording van een vergelijkbare vraag van
de D66-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de Gasrichtlijn ontbreekt in de
geannoteerde agenda. Wordt de voorgestelde wijziging van de
Gasrichtlijn besproken bij de aankomende Energieraad? In welke fase van
besluitvorming bevindt deze richtlijn zich? Wordt ook de transitrol voor
Russisch gas van Oekraïne besproken?
De voorgestelde wijziging van de Gasrichtlijn is door het voorzitterschap
niet geagendeerd voor de Energieraad. Bespreking vindt momenteel
plaats in de Raadswerkgroep Energie en mogelijk binnenkort ook in het
Comité van Permanente Vertegenwoordigers. In dit verband wijs ik ook op
de brief die de Minister van Buitenlandse Zaken en ik op 1 juni jl. aan de
Tweede Kamer hebben gestuurd over de motie Van Ojik over
voorwaarden voor gasleidingen met oorsprong buiten de EU (Kamerstuk
34 775 V, nr. 73).
De leden van de GroenLinks-fractie zijn bezorgd over het gebruik van
tallolie als biobrandstof, omdat dit hoogwaardige biobased toepassingen
dreigt te ondermijnen waardoor per saldo de uitstoot van broeikasgassen
toeneemt en dit ook in economische zin niet gunstig is. Het gebruik van
tallolie als biobrandstof wordt mogelijk gemaakt via Annex IX van de RED.
3

https://www.greens-efa.eu/en/article/document/the-vision-scenario-for-the-european-union7659/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

12

Is de Minister het met deze leden eens dat tallolie van de lijst in Annex IX
verwijderd moet worden. Is de Minister als dit niet lukt bereid ervoor te
zorgen dat het gebruik van tallolie als biobrandstof niet met marktverstorende maatregelen, zoals subsidies, bevorderd wordt? Is de Minister
daarnaast bereid ervoor te zorgen dat de regels van afvalhiërarchie
gevolgd worden en dat daarbij heel nadrukkelijk wordt gekeken naar het
beschikbare aanbod van biomassa zoals tallolie? Is de Minister vervolgens
ook bereid om te bevorderen dat, middels gedelegeerde handelingen,
schaarse grondstoffen in een later stadium alsnog verwijderd kunnen
worden uit Annex IX?
Ik heb geen aanwijzingen dat tallolie en het schrappen van grondstoffen
van Annex IX tijdens de trilogen besproken worden. De trilogen zijn
bedoeld om de standpunten van de Europese Raad, het Europees
parlement en Europese Commissie dichterbij elkaar te brengen. Het is niet
de bedoeling dat daar nieuwe onderwerpen ter sprake worden gebracht.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen meer toelichting ten aanzien van de
bereikte compromissen inzake ACER. Over welke bevoegdheden bestaat
nu consensus? Verder vragen zij een verdere verduidelijking van de
veronderstelde meerwaarde van een sterkere rol voor ACER bij regionale
vraagstukken.
Graag verwijs ik naar de beantwoording van een vergelijkbare vraag van
de VVD-fractie.
De leden van de SP-fractie vragen een toelichting op de wens van het
kabinet het energieverbruik in de transportsector buiten de afspraken te
houden. Wordt erkend dat juist de transportsector verantwoordelijk is
voor een zeer groot aandeel CO2-uitstoot en van deze sector zeker
inspanningen verwacht mogen worden om dit aan te pakken?.
Graag verwijs ik naar de beantwoording van een vergelijkbare vraag van
de D66-fractie.
De leden van de SP-fractie benadrukken het belang van het tegengaan van
energiearmoede. Het kabinet is afwijzend tegenover een Europese
rapportage energiearmoede, maar is het kabinet wel bereid om een
nationale rapportage voor de Kamer op te stellen?
Nederland kent geen definitie voor energie-armoede en er bestaat ook
geen specifiek beleid op energie-armoede. Wel is er energieconsumentenbeleid, zoals het afsluitbeleid. Ondersteuning van huishoudens met een
lager inkomen kan het beste door middel van algemeen sociaal beleid.
Immers, mensen die hun energierekening niet of met moeite kunnen
betalen, kunnen ook moeite hebben met het betalen van andere vaste
lasten, zoals huur of zorgkosten. Het kabinet hecht waarde aan een
evenwichtige inkomensontwikkeling en heeft hier continue aandacht voor.
Ook benadruk ik dat de energietransitie alleen draagvlak kan genieten als
deze voor iedereen betaalbaar is en blijft. Daarom zet het kabinet in op
een zo kosteneffectief mogelijke transitie. De wijze waarop de lusten en de
lasten van de transitie worden verdeeld, is onderwerp van het te sluiten
klimaatakkoord, waarover de besprekingen in volle gang zijn.
De leden van de SP-fractie vinden het teleurstellend dat het kabinet zich
terughoudend opstelt ten aanzien van het geven van rechten aan burgers
en gemeenschappen die zelf energie opwekken. Wordt erkend dat deze
eigen opwekking een essentieel onderdeel vormt van de benodigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

13

transitie? Zij wijzen erop dat er wel degelijk allerlei vormen van ondersteuning en vrijstellingen bestaan voor vervuilende industrie. Dat juist de
bedrijven die de meeste klimaatschade aanrichten vrijstellingen en
voorkeursbehandelingen genieten, maar het kabinet dit niet wil
overwegen voor gemeenschapsprojecten die het klimaat ten goede
komen, vinden zij onbegrijpelijk.
Het kabinet erkent de rol die decentrale opwek heeft in de energietransitie.
Het kabinet stelt zich daarom ook niet terughoudend op ten aanzien van
het geven van rechten aan burgers en gemeenschappen. Deze partijen
hebben voldoende rechten om initiatieven te ontwikkelen die leiden tot
verduurzaming van hun eigen consumptie, maar die ook bijdragen aan de
balancering van het elektriciteitsnet door het slim aanpassen van hun
afname. Het kabinet ontwikkelt stimuleringsinstrumentarium specifiek
voor deze partijen. Hierover zal uw Kamer binnenkort nader geïnformeerd
worden.
Het kabinet zal zich overigens in lijn met de aangenomen motie van het lid
Van der Lee c.s. (Kamerstuk 21 501-33, nr. 699) niet verzetten tegen het
harmonisatievoorstel van het Europees parlement op het gebied van
energiecoöperaties.
De leden van de SP-fractie steunen de inzet van het kabinet om in te
zetten op strikte duurzaamheidscriteria ten aanzien van biobrandstoffen
en hierbij ook indirect landgebruik mee te wegen. Zij vragen op welke
wijze ambitieuzer ingezet kan worden op geavanceerde biobrandstoffen.
Op welke wijze kan een verbod op palmolie en soja als biobrandstof
uitwerking krijgen binnen de biobrandstofverordening?.
Over de ambitie op geavanceerde biobrandstoffen verwijs ik de leden van
de SP-fractie naar het antwoord dat ik de leden van de VVD-fractie over
hetzelfde onderwerp heb gegeven. Voor antwoord op de vraag van een
mogelijk verbod op palm- en sojaolie verwijs ik naar het antwoord dat ik
de leden van de D66-fractie hierover heb gegeven.
De leden van de SP vragen hoe de plannen voor nieuwe kolencentrales4
zich verhouden tot de High Level conferentie die zich richtte op een
koolstofarme toekomst voor de Balkanlanden. Waren deze plannen
onderdeel van gesprek? Deze leden vragen het kabinet zich in gesprekken
inzake het Balkan-perspectief uit te spreken tegen deze ontwikkelingen.
Welke stappen kunnen worden gezet om de Balkanlanden te stimuleren
richting hernieuwbare energiebronnen in plaats van schadelijke
kolencentrales?
In april heeft het Bulgaarse voorzitterschap een High Level conferentie
georganiseerd, die gericht was op het Balkan-perspectief voor een
koolstofarme Europese toekomst. Hierin werd o.a. aandacht gevraagd
voor het feit dat de Balkan nog erg kolenafhankelijk is. Het is niet bekend
of de plannen voor de financiering van de nieuwe kolencentrales
onderdeel van de discussies waren die plaatsvonden tijdens deze
conferentie.
Het kabinet heeft zowel nationaal als internationaal duidelijk stelling
genomen in de discussie over kolencentrales. In het regeerakkoord is
opgenomen dat de kolencentrales uiterlijk in 2030 worden gesloten en
Nederland heeft zich tijdens de COP in 2017 aangesloten bij de Powering
Past Coal Alliance – een internationale alliantie die zich in zal zetten voor
4

https://www.euractiv.com/section/energy/opinion/china-the-western-balkans-and-the-eu-canthree-tango

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

14

het uitfaseren van traditionele kolencentrales. Ook in de onderhandelingen over het ETS, heeft Nederland zich uitgesproken tegen het gebruik
van middelen uit de fondsen onder het ETS om te investeren in elektriciteitsopwekking uit kolen.
Tijdens het EU-toetredingsproces moeten de Westelijke Balkanlanden hun
wet- en regelgeving in toenemende mate in overeenstemming brengen
met het EU-acquis, maar de landen hoeven in principe pas op het moment
van hun EU-toetreding volledig aan de EU-regelgeving te voldoen, waarbij
deze kolencentrales binnen het ETS moeten functioneren.
De Raad heeft voor 2030 een doel van ten minste 40% broeikasgasreductie vastgesteld en met het Europees parlement lopen nog onderhandelingen over doelen op het terrein van energiebesparing en hernieuwbare
energie voor 2030. De overname van dit acquis zal de inzet van meer
duurzame energie in de Westelijke Balkanlanden stimuleren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie ondersteunen het beleid dat ziet op
duurzaam gebruik van schaarse grondstoffen. In dat kader vragen de
leden van de PvdA-fractie of er in voldoende mate rekening wordt
gehouden met het feit dat sommige schaarse grondstoffen beter ingezet
kunnen worden voor biobased producten niet zijnde biobrandstoffen.
Door het plaatsen van sommige schaarse grondstoffen – zoals tallolie – op
Annex IX A van de RED te plaatsen bestaat het risico dat deze grondstoffen voor de productie van biobrandstoffen aangewend worden terwijl
andere toepassingen beter zijn voor het milieu en de werkgelegenheid en
bovendien economisch gezien meer opleveren. In het kader van de
circulaire economie zouden sommige grondstoffen naar de mening van
de leden van de PvdA-fractie in eerste instantie niet ingezet moeten
worden voor de productie van biobrandstoffen maar voor biobased
producten. Een van die schaarse grondstoffen is tallolie, een bijproduct
dat vrijkomt bij de productie van papierpulp. De producten die daarvan
gemaakt worden vervangen milieuonvriendelijke fossiele alternatieven
zoals plastics, rubber en asfalt. Deelt de Minister de opvatting dat
dergelijke grondstoffen voor maken van zo hoogwaardig mogelijke
producten moeten worden ingezet en dat dat niet altijd biobrandstoffen
zijn? Zo ja, is de Minister dan bereid om zich hiervoor in te zetten zodat
genoemde schaarse grondstoffen zo goed mogelijk benut zullen worden?
Zo ja, op welke wijze kan voorkomen worden dat grondstoffen zoals
tallolie voor laagwaardiger producten worden gebruikt? Deelt de Minister
de mening dat tallolie uit Bijlage IX (a) van de RED-2 moet worden
geschrapt, omdat door plaatsing in die bijlage het gebruik van deze
grondstoffen voor biobrandstoffen wordt gestimuleerd en hoogwaardiger
toepassingen daardoor worden belemmerd? Deelt de Minister de mening
dat de EC in zijn algemeenheid de mogelijkheid moet krijgen om de lijst
van grondstoffen in Annex IX (deel A) te wijzigen wanneer het gebruik van
de grondstoffen voor hoogwaardiger toepassingen wordt belemmerd?
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik u naar het antwoord dat ik
de leden van de GroenLinks fractie over hetzelfde onderwerp heb
gegeven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie menen dat het bijmengen van voedselbrandstoffen niet tot vergroening van transport leidt, maar tot opoffering van
landbouwgrond en natuurgebieden. Ook leiden voedselbrandstoffen in de
tank tot een aanzienlijke verhoging van CO2-emmissies, in plaats van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

15

verlaging. Voedsel zou geen onderdeel van brandstof moeten zijn. Zeker
de productie van palmolie gaat gepaard met grootschalige verwoesting
van gebieden, regenwouden en veenmoerasgebieden, die nodig zijn om
onze ecosystemen intact te houden en om de klimaatverandering te
stoppen. Voor palmolie worden een miljoen voetbalvelden aan
regenwoud per jaar gekapt. Deze leden hebben al vaker gevraagd om een
zo snel mogelijke uitfasering van voedselbrandstoffen, met als prioriteit
palmolie en soja. Op 30 mei 2018 heeft de Minister een brief ontvangen
van 236 Indonesische leiders van lokale gemeenschappen. Zij wijzen op
de destructieve impact van de palmolie-industrie in de vorm van
ontbossing, landroof, schending van mensenrechten, arbeidsuitbuiting en
corruptie. De leden van de PvdD-fractie hopen dat dit een extra motivatie
voor de Minister is om zich blijvend in te zetten voor uitfasering van
palmolie en soja als biobrandstof.
Kan de Minister uiteenzetten welke inspanning hij heeft geleverd tijdens
de onderhandelingen in de trialoog over de RED om palmolie en soja te
weren als brandstof? Eerder schreef de Minister dat er binnen de Raad
onvoldoende steun was om de limiet op conventionele briobrandstoffen,
zoals palmolie en soja, te verlagen. Lidstaten zouden zelf wel een lagere
limiet kunnen instellen en onderscheid kunnen maken tussen welke
grondstoffen mogen meetellen voor deze limiet. Functioneert Nederland
hierin als aanjager, die andere lidstaten stimuleert de condities te kiezen
waarmee palmolie en soja geweerd worden als brandstof? Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet? Kan de Minister al uiteenzetten welke
condities Nederland kiest?
Is de Minister voornemens om tegen de mogelijkheid te stemmen om
palmolie en soja als biobrandstof te laten meetellen voor het bereiken van
de biobrandstofverplichting en in de richtlijn hernieuwbare energie? Zo
nee waarom niet?
Voor het antwoord op de vragen over palm- en sojaolie verwijs ik de leden
van de PvdD-fractie naar het antwoord dat ik de leden van de D66-fractie
op een eensluidende vraag heb gegeven.
Omdat de Richtlijn hernieuwbare energie over meer onderwerpen dan
alleen biobrandstoffen gaat, zal het kabinet bij het vaststellen van zijn
uiteindelijke standpunt dan ook de inhoud van de gehele richtlijn in zijn
beoordeling meenemen.
De leden van de PvdD-fractie merken op dat er tijdens de trialogen nog
geen overeenstemming is bereikt tussen het EP en de Raad over de EED.
De posities liggen nog steeds ver uiteen. Op 30 mei 2018 heeft de
verantwoordelijke rapporteur verschillende opties voorgesteld, waaronder
een aantal concessies aan de Raad. Om een overeenstemming te bereiken
is het van belang dat het Bulgaars voorzitterschap een groter mandaat
van de lidstaten krijgt om meer richting de doelstellingen van het
Europees parlement te bewegen. Is de Minister bereid akkoord te gaan
met een breder mandaat van het Bulgaars voorzitterschap? Kan de
Minister dit toelichten?
De onderhandelingen over het Winterpakket vormen een complex geheel.
Ik heb aangegeven dat ik onder voorwaarden mee kan bewegen met het
voorstel van het Europees parlement om de doelen voor energieefficiëntie en hernieuwbare energie te verhogen. De voorstellen voor de
richtlijn hernieuwbare energie en energie-efficiëntie bevatten echter nog
steeds elementen waar ik niet akkoord mee kan gaan. Bij de hernieuwbare
energierichtlijn gaat dit om de verplichte openstelling van subsidiesystemen voor internationale partijen, de termijn vergunningverlening voor
hernieuwbare energieprojecten en de inspanningsverplichting voor de
verduurzaming van de warmtevoorziening. In de richtlijn energieefficiëntie gaat dit met name om het behouden van een aantal flexibili-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

16

teitsopties in de invulling van de nationale energiebesparingsverplichting,
zoals het gedeeltelijk meenemen van kleinschalige hernieuwbare
energieopties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-33, nr. 712

17