Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2752

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 januari 2019
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij twee fiches,
die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling over een sterkere internationale rol van de euro en
aanbeveling over de internationale rol van de euro op het gebied van
energie.
Fiche: Mededeling over de uitvoering van het EU Contingency Action Plan
Brexit (Kamerstuk 22 112, nr. 2753)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2752
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

1

Fiche: Mededeling over een sterkere internationale rol van de
euro en aanbeveling over de internationale rol van de euro op het
gebied van energie.
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
– Mededeling van de Commissie over een sterkere internationale rol
van de Euro
– Aanbeveling over de internationale rol van de Euro op het gebied
van Energie
b) Datum ontvangst Commissiedocument
december 2018 voor zowel de mededeling als de aanbeveling
c) Nr. Commissiedocument
– COM(2018)796 final (mededeling)
– C(2018)8111 final (aanbeveling)
d) EUR-Lex
– Mededeling: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/com-2018–796communication_en.pdf
– Aanbeveling: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/c-2018–8111recommendation_nl.pdf
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
– Voor de mededeling: Niet opgesteld
– Voor de aanbeveling: Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
– Mededeling: Raad Economische en Financiële Zaken
– Aanbeveling: Raad Economische en Financiële Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën, in nauwe samenwerking met het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat.
2. Essentie voorstel
2.1 Mededeling
De Commissie betoogt in de mededeling dat de euro sinds haar oprichting een symbool is geworden van Europa en Europa’s kracht in de
wereld. De euro is sinds haar invoering qua belang uitgegroeid tot de
tweede munt ter wereld, bijvoorbeeld gemeten naar het aantal grensoverschrijdende betalingen met euro’s. De crisis is volgens de Commissie
aangewend om de fundamenten van de Monetaire en Economische Unie
(EMU) te verstevigen. Nu de euro 20 jaar bestaat, en de crisis het hoofd is
geboden, is volgens de Commissie de tijd aangebroken om het volledige
potentieel van de euro te benutten door haar rol in het mondiale
betalingsverkeer te vergroten.
Een grotere rol voor de euro helpt bij het te gelde maken van het politieke,
economische en financiële gewicht van de Eurozone. Recente ontwikkelingen als de opkomst van nieuwe economische spelers, de groeiende rol
van de renminbi in het internationale betalingsverkeer en de ontwikkeling
van nieuwe technologieën ondersteunen daarbij een mogelijke verschuiving richting andere munten dan de dollar. Een sterke, soevereine, en
stabiele euro kan volgens de Commissie door Europa worden ingezet
voor het versterken van de internationale rechtsorde en het uitdragen van
het belang dat Europa hecht aan multilateralisme en Europese waarden.
Ook kan een sterke euro de belangen van de Europese burgers en
bedrijven beschermen, o.a. door – bedrijven zonder interrupties over de
hele wereld aan handel te laten deelnemen en de extraterritoriale werking
van unilaterale sancties van derde landen te mitigeren. Tegelijkertijd zijn
er in de ogen van de Commissie ook financiële voordelen aan een groter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

2

mondiaal belang voor de euro, zoals een verlaging van rentes en
transactiekosten voor Europese burgers en «betrouwbaardere» toegang
tot financiering voor het Europese bedrijfsleven en overheden. Een
belangrijke reden waarom de euro momenteel wordt weerhouden deze
rol te spelen, is de gevestigde positie van de dollar met de daarbij
behorende schaalvoordelen en lage transactiekosten. Andere redenen zijn
het feit dat de EMU nog niet is afgerond en de vestiging van belangrijke
elementen van de infrastructuur van financiële markten in derde landen of
in bedrijven die mogelijk onder invloed van derde landen staan, aldus de
Commissie.
De Commissie benadrukt dat het gebruik van een munt uiteindelijk een
keuze van marktpartijen is, op basis van hun risico-inschattingen.
Gedegen nationaal begrotings- en economisch beleid, een stabiele
financiële sector en respect voor de Europese begrotingsregels zijn dan
ook cruciaal om de geloofwaardigheid van de euro te waarborgen.
In aanvulling op dit beleid kan het voltooien van de monetaire unie,
inclusief de bankenunie en de kapitaalmarktunie, de aantrekkelijkheid van
de euro als munt vergroten. De Commissie benadrukt in dit kader het
belang van het oprichten van de publieke backstop voor het bankenresolutiefonds en het introduceren van een Europees depositogarantiestelsel,
alsook het afronden van het bankenpakket, het pakket voor niet-presterende leningen (NPLs) en de diverse uitstaande voorstellen ter versterking
van de kapitaalmarktunie. Ook twee voorstellen gedaan in het kader van
het nieuwe meerjarig financieel kader, de oprichting van een stabilisatiefunctie voor investeringen alsook de oprichting van een hervormingsondersteuningsprogramma, worden genoemd. Tot slot noemt de Commissie
twee voorstellen die zij de afgelopen jaren heeft gedaan met het oog op
het versterken van de EMU waarover de Raad niet tot overeenstemming is
gekomen: «sovereign bond backed securities» (SBBS) van mei 20181 en
gezamenlijke vertegenwoordiging van de eurozone in het IMF van oktober
2015.2
De Commissie kondigt vervolgens een aantal voorstellen aan om de euro
aantrekkelijker te maken op drie terreinen: (1) verdieping van de financiële
sector van de eurozone, (2) de internationale financiële sector en (3) het
gebruik van de euro in strategische sectoren.
(1) Acties ter verdieping van de financiële sector van de Eurozone.
i. Uitbreiding clearingverplichting
Allereerst stelt de Commissie voor om de reikwijdte van de clearingverplichting onder de verordening voor European Markets Infrastructure
Regulation (EMIR) uit te breiden. Derivaten die onder de clearingverplichting vallen moeten worden gecleard bij centrale tegenpartijen
(«central counterparty» CCP’s) met een vergunning in de EU of gevestigd
– in een lidstaat die een equivalent toezichtraamwerk aan dat van de EU
heeft en waarvan de CCP is erkend door toezichthouder ESMA. Clearing is
het salderen en garanderen van transacties in financiële instrumenten via
een centrale tegenpartij. Centrale clearing komt de transparantie en
prijsvorming van de financiële markten ten goede. Een goed ontwikkelde
marktinfrastructuur o.a. bestaande uit een CCP voor het clearen van
euro-gedenomineerde derivaten biedt mogelijkheden voor marktpartijen
die in euro’s handelen om risico’s af te dekken op EU financiële markten.
De euro zal hierdoor aantrekkelijker worden, aldus de Commissie.
1
2

COM (2018) 339
COM (2015) 602

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

3

ii. Benchmarks
Ten tweede zou het verbeteren van de werking van financiële markten in
de eurozone via beschikbaarheid van goede rentebenchmarks in euro’s
kunnen worden bevorderd. Hiervoor bestaat al de «verordening financiële
benchmarks» die als doel heeft benchmarks transparanter en robuuster te
maken. De verordening is vanaf 1 januari 2018 van toepassing. Voor
cruciale benchmarks, met name rentebenchmarks, geldt een overgangstermijn tot 1 januari 2020. Op dit moment wordt gekeken naar mogelijke
verlenging van deze overgangstermijn. De Commissie zal de volledige
implementatie van de verordening financiële benchmarks waar mogelijk
trachten te faciliteren.
iii) Betalingsverkeer
Ten derde ondersteunt de Commissie een volledig geïntegreerd systeem
voor instant payment in de EU, om risico’s en kwetsbaarheden in het
betalingsverkeer van de detailhandel te verminderen en om de onafhankelijkheid van bestaande nationale betaaloplossingen te versterken.
Particulieren gebruiken slechts een beperkt aantal internationale (nietEuropese) providers bij grensoverschrijdende online- en kaartbetalingen.
De afwikkeling van betalingen binnen de EU vindt vaak plaats buiten de
EU, waardoor eventuele verstoringen met een oorzaak buiten de EU tot
onnodige problemen voor betalingsverkeer in Europa kunnen leiden. De
dominantie van internationale (niet-Europese) aanbieders van payment
serviceproviders (PSP’s) en card schemes is groot. Een EU-breed instant
payment systeem zou het huidige aanbod complementeren, ervoor
zorgen dat de risico’s van externe verstoringen afnemen en het grensoverschrijdende Europese betalingsverkeer efficiënter en onafhankelijker
maken.
De Commissie zal daarom (1) bekijken hoe zij het grensoverschrijdend
gebruik van betaaloplossingen in individuele EU-lidstaten kan faciliteren,
(2) het werk van de Euro Retail Payments Board ondersteunen om te
komen tot interoperabiliteit van nationale instant payment systemen
tussen lidstaten, en (3) pogen samen met belanghebbenden te komen tot
een gezamenlijke commitment om het brede gebruik van instant
payments (inclusief de grensoverschrijdende) te garanderen.
iv) Valutamarkten
Tot slot zou de rol van de euro op internationale valutamarkten moeten
worden vergroot. Op dit moment is het doorgaans goedkoper voor
partijen die twee willekeurige buitenlandse valuta willen wisselen om
eerst een van de valuta in dollars om te zetten, en vervolgens met de
dollars de andere valuta te kopen. Ondanks de extra transactie is dit
financieel aantrekkelijk omdat het voor valutahandelaren dankzij de grote
wereldwijde omzet van dollars altijd relatief makkelijk is een tegenpartij
voor een dollartransactie te vinden. De Commissie zal daarom inventariseren in welke mate de rol van de euro in internationale valutamarkten
kan worden vergroot.3
(2) Eventuele acties gerelateerd aan de internationale financiële sector
Allereerst zou volgens de Commissie de bijdrage van de eurozone aan
wereldwijde economische stabiliteit geleidelijk kunnen worden uitgebreid.
De Commissie relateert deze bijdrage aan de oprichting van permanente
3

https://ec.europa.eu/info/publications/finance-2019-consultation-euro-and-liquidity-foreignexchange-markets_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

4

swap-faciliteiten tussen de ECB en vijf andere grote centrale banken4 en
een separate swap-lijn tussen de ECB en de Chinese centrale bank.
Dergelijke swaplijnen waarborgen snelle toegang van centrale banken tot
buitenlandse valuta. De Commissie geeft daarbij niet concreet aan in
welke mate en naar welke landen swap-faciliteiten zouden kunnen of
moeten worden uitgebreid. Ten tweede zou het aandeel van de euro in
schuld uitgegeven door Europese instellingen (zoals bijvoorbeeld het
Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM) en de Europese Investeringsbank
(EIB)) kunnen worden uitgebreid, boven op wat nu al aan financiering in
euro’s wordt opgehaald. Ten derde zou Europa via economische diplomatie het belang van betalen en investeren in euro’s kunnen benadrukken
bij internationale partners. De Commissie zal dit belang zelf, in samenwerking met lidstaten en andere relevante actoren, benadrukken tijdens
bijvoorbeeld handelsmissies. Tot slot zou technische assistentie in het
kader van het Europees Extern Investeringsplan5 kunnen worden ingezet
voor betere toegang van Afrikaanse en nabuurlanden tot Europese
betaalsystemen, bijvoorbeeld via het voldoen aan regelgeving om
witwassen te voorkomen.
(3) Consultaties met betrekking tot het gebruik van de Euro in strategische
sectoren
Het gebruik van de euro voor het declareren en betalen van rekeningen in
sectoren als energie, grondstoffen, landbouwproducten en transport is
relatief beperkt in vergelijking met het economische gewicht dat de
eurozone in deze sectoren voor haar rekening neemt. Belangrijke
oorzaken hiervan zijn volgens de Commissie de grote liquiditeit van de
dollar, netwerkeffecten en de locatie van dominante handelsplatformen in
Chicago en New York. De Commissie zal daarom drie consultaties
opzetten om te kijken hoe het gebruik van de euro kan worden aangemoedigd. Met betrekking tot olie, geraffineerde producten en gas zal de
Commissie een consultatie opzetten naar het potentieel voor euro-gedenomineerde standaardcontracten. Ten aanzien van grondstoffen en
landbouwproducten zal een consultatie worden opgezet om te kijken in
hoeverre bij in Europa gevestigde handelsplatformen en directe
contracten tussen bedrijven de euro een alternatief betaalmiddel kan zijn.6
Tot slot zal met het oog op de transportsector (luchtvaart, maritiem en
trein) een algemene consultatie naar de randvoorwaarden om meer euro’s
te gebruiken worden uitgevoerd.7
2.2 Aanbeveling
De Commissie doet ten aanzien van energie een aparte aanbeveling om
het gebruik van de euro in transacties te vergroten. De dollar is de
dominante munt in energiemarkten. Op dit moment beslaat ruwe olie
circa 93% van de internationaal verhandelde energieproducten. Ruwe olie
wordt altijd gedenomineerd in dollars, ook in Europa. Gas is moeilijker
internationaal te verhandelen, vanwege de hoge transportkosten,
waardoor in Europa gascontracten wel in toenemende mate in euro’s
gedenomineerd zijn, maar daarbuiten niet. Ook hier zijn nog grote
verschillen tussen Europese regio’s: in Noordwest-Europa wordt primair
in euro’s gehandeld, maar in Scandinavië, de Baltische staten en
Zuid-Europese landen bestaat nog veelal een koppeling met olie-indexatie
4

Federal Reserve Bank, Bank of England, Bank of Japan, Bank of Canada en de centrale bank
van Zwitserland5
COM
6
https://ec.europa.eu/agriculture/markets/role-euro-international-trade-agri-foodcommodities_en
7
https://ec.europa.eu/growth/content/consultation-role-euro-trade-transport-means_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

5

(en dus in dollars). Ook export vanuit de EU wordt nog primair afgerekend
met dollars.
In de aanbeveling spoort de Commissie allereerst eurolanden aan om
voor energie-gerelateerde contracten en transacties tussen eurozone
overheden en derde landen de euro te gebruiken. Hiervoor wordt idealiter
een door de Commissie ontwikkelde modelcontractclausule gebruikt. De
Commissie zal daarbij ook systematisch op het gebruik van de euro wijzen
als landen onderhandelingen met derde landen starten.8 Ten tweede
spoort de Commissie relevante private marktpartijen aan euro’s te
gebruiken in contracten. Dit kan onder meer via het ontwikkelen van
prijsbenchmarks in energieproducten door zogenaamde private prijsnoteringsbureaus, de ontwikkeling door financiële marktpartijen van relevante
financiële producten zoals derivaten voor ruwe olie en de verdere
ontwikkeling en stimulering van het gebruik van de gas-hubs in de EU
waarop nu al grotendeels in euro’s wordt gehandeld. Tot slot beveelt de
Commissie aan dat door overheden opgezette centrale entiteiten voor
voorraadvorming contracten gedenomineerd in euro’s gebruiken.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinet is gecommitteerd aan de EMU. Aan de euro zijn duidelijke
voordelen voor Nederland verbonden. De gemeenschappelijke munt
draagt niet alleen bij aan het scheppen van voorwaarden voor duurzame
welvaart in Nederland en Europa, maar met de totstandkoming van de
euro is ook een internationale reservevaluta gecreëerd die de rol van
Europa in de mondiale economie heeft ondersteund. Een grote internationale rol voor de euro heeft diverse voordelen, zoals de mogelijkheid
voor Europese bedrijven om wisselkoersrisico’s te vermijden, lagere
rentes voor inwoners van het eurogebied door de aantrekkelijkheid om
vermogen in euro’s aan te houden, goede toegang tot financiering in de
eigen munt in crisistijd, wanneer de munt als een veilige haven kan
dienen, en winst uit monetaire operaties. Op dit moment is de euro na de
dollar reeds de meest gebruikte munt ter wereld voor zowel transacties
als het aanhouden van vermogen waardoor deze voordelen deels
gerealiseerd worden.
Een sterke internationaal veel gebruikte euro kan het best worden
gerealiseerd via het opbouwen van een trackrecord van gezond economisch en begrotingsbeleid in de individuele lidstaten, omdat hierdoor de
risico’s van het aanhouden van (blootstellingen in) euro’s afnemen en de
euro derhalve aantrekkelijker wordt. In aanvulling op het opbouwen van
een dergelijk trackrecord kunnen maatregelen die de institutionele
fundamenten van de euro versterken en zo de geloofwaardigheid en
duurzaamheid van de munt bestendigen bijdragen aan het vergroten van
de internationale rol van de euro. De visie van het kabinet over de EMU is
uiteengezet in de brief over de toekomst van de EMU uit november 2017.9
Daarbij dragen de stappen die zijn gezet op de meest recente Eurotop
(13 december jl.), zoals het versterken van het ESM, het versterken van het
raamwerk voor herstructurering van onhoudbare overheidsschulden en

8

Op basis van het Besluit tot instelling van een informatiemechanisme voor informatieuitwisseling met betrekking tot intergouvernementele overeenkomsten en niet-bindende
instrumenten tussen lidstaten en derde landen op energiegebied (beslissing 2017/684) moeten
landen de Commissie informeren wanneer zijn onderhandelingen starten en kan de Commissie
vervolgens een advies geven.
9
Kamerstuk 21 501-20, Nr. 1262

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

6

risicoreductie in de financiële sector in grote mate bij aan het duurzaam
maken van de EMU.10
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Conform de geschetste essentie van het Nederlandse beleid vindt het
kabinet het goed dat de Commissie gedegen nationaal begrotings- en
economisch beleid, een stabiele financiële sector en respect voor de
Europese begrotingsregels benoemt als belangrijke factoren die kunnen
bijdragen aan een groeiende internationale rol van de euro. Dit geldt in
algemene zin ook voor de bijdrage die het versterken van de EMU,
inclusief de bankenunie en de kapitaalmarktunie, kan leveren aan de
aantrekkingskracht van de euro. De Nederlandse positie op de verschillende voorstellen die de Commissie in dit kader verder noemt, is
uitgebreid beschreven in BNC-fiches en/of kamerbrieven.11 Nederland ziet
in deze mededeling geen grond voor positiewijzigingen ten aanzien van
deze voorstellen.
Specifieke acties t.a.v. de werking van financiële markten
De Commissie benoemt in de mededeling mogelijke acties t.a.v.: (i)
Uitbreiding clearingverplichting ii) Benchmarks, iii) Betalingsverkeer en iv)
Valutamarkten.
i. Uitbreiding clearingverplichting
Het kabinet wil voorstellen voor uitbreiding van de clearingverplichting
open bezien, maar vindt dat de technische afweging van baten en risico’s
leidend moet zijn. De mededeling maakt de uitbreiding een doel op
zichzelf, terwijl juist de liquiditeit van de markt leidend moet zijn. Indien de
markt niet liquide genoeg is kan het uitbreiden van de clearingverplichting
tot meer risico’s leiden omdat dit tot grotere prijsschokken kan leiden.
Specifiek ten aanzien van de locatie van clearing van in euro’s gedenomineerde derivaten is het kabinet van mening dat clearing in euro’s ook in
andere jurisdicties buiten de EU (en het eurogebied) moet kunnen
plaatsvinden, mits deze landen over een aan EMIR-equivalent toezichtraamwerk beschikken en er een goede samenwerking is van de lokale
autoriteiten met Europese toezichthouders. Slechts wanneer het toezichtraamwerk en de samenwerking met toezichthouders uit derde landen
onvoldoende aanknopingspunten bieden, kan het intrekken van de
erkenning van een CCP uit een derde land worden overwogen. Om zeker
te zijn dat derde landen met grote CCP’s zich ook aan de gelijkwaardige
prudentiële normen houden, zijn nu enkele aanscherpingen voorgesteld in
de EMIR-wetgeving ten aanzien van derde landen. De regering kan deze
aanscherpingen op hoofdlijnen ondersteunen.12 De beslissing over de
locatie waar clearing vervolgens plaatsvindt, is naar de mening van het
kabinet, in de eerste plaats een keuze van marktparticipanten, die moeten
bezien waar de prijsstelling het best en liquiditeit het grootst is. Voor
clearing kan dit zodoende bij CCP’s binnen de EU, maar ook in een
equivalente jurisdictie en erkende CCP in een derde land. De Commissie

10

Zie verslag Europese Raad 13/14 december jl.: Kamerstuk 21 501-20, nr. 1412
Voor een Europese stabilisatiefunctie voor investeringen: Kamerstuk 22 112, nr. 2632. Voor het
hervormingsondersteuningsprogramma: Kamerstuk 22 112, nr. 2633. Voor gezamenlijke
vertegenwoordiging van de eurozone in het IMF: Kamerstuk 21 501-20, nr. 1051, voor
Sovereign bond backed securities: Kamerstuk 34 973, nr. 2. Voor een rapportage over de
laatste stand van zaken t.a.v. de kapitaalmarktunie zie Kamerstuk 22 112, nr. 2362 («kabinetsreactie mid term review kapitaalmarktunie actieplan»).
12
Kamerstuk 22 111, nr. 2377 (fiche verordening aanpassing toezicht op centrale tegenpartijen)
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

7

benoemt deze keuzevrijheid van marktparticipanten overigens ook als een
groot goed.
ii. Benchmarks
Het waar mogelijk faciliteren van de implementatie van de verordening
financiële benchmarks door de Commissie is welkom. Een toenemend
gebruik van de euro is hier weliswaar niet het hoofddoel, maar kan een
neveneffect van de aantrekkingskracht van dergelijke benchmarks zijn.
iii) Betalingsverkeer
Nederland steunt het voorstel van de Commissie om dit initiatief van een
EU-breed instant payment systeem verder te brengen, in aanvulling op
het huidige aanbod aan grensoverschrijdende betaaloplossingen. In
Nederland zullen banken vanaf begin 2019 instant payments gaan
aanbieden, waarmee Nederland tot een van de koplopers in de eurozone
hoort. Nederland voldoet aan de Europese standaard voor instant
payments (de SEPA13 Instant Credit Transfer Scheme) en kan meedoen
aan een Europese oplossing. Partijen en systemen in het betalingsverkeer
zijn niet alleen Nederlands of Europees. Het is geen doel op zich om het
betalingsverkeer niet via systemen buiten Europa, of in handen van
niet-Europese partijen te laten lopen. Wel moeten deze systemen aan
degelijk toezicht onderhavig zijn. Daarbij kan een dergelijke EU-brede
oplossing een aantrekkelijke aanvulling zijn op de huidige betaalsystemen.
iv) Valutamarkten
Tot slot kan het kabinet zich vinden in een consultatie onder financiële
marktpartijen om te inventariseren wat de voornaamste obstakels en
prikkels voor handelaren in het buitenland bij aankoop en verkoop van
euro’s zijn. Het kabinet wijst er echter op dat de lagere marges die
handelaren rekenen voor het wisselen van dollars grotendeels gedreven
lijken door de populariteit van de dollar, hetgeen het best kan worden
ondervangen via goed nationaal begrotings- en economisch beleid en
bestendigen van de EMU, inclusief bankenunie en kapitaalmarktunie. Het
kabinet hecht er in deze context vooral aan dat er een gelijk speelveld is
voor Europese en niet-Europese partijen, voor handel in welke willekeurige valuta dan ook. Het is de vraag of een grotere rol voor banken in
de eurozone, waar de Commissie op wijst, ook automatisch betekent dat
marges die handelaren rekenen op Eurotransacties zullen dalen in
verhouding tot de marges die handelaren op dollars rekenen. Eventuele
wijzigingen in het prudentiële kader voor Europese banken ter bevordering van een dergelijk gelijk speelveld mogen daarbij niet ten koste
gaan van de financiële gezondheid van banken.
Initiatieven gerelateerd aan de internationale financiële sector
De Commissie suggereert dat de rol van de euro kan worden vergroot
door het aanbieden van swaplijnen in euro’s. Het kabinet kan zich
voorstellen dat een swaplijn tussen euro en een andere valuta onder
bepaalde omstandigheden nut kan hebben voor het waarborgen van de
financiële stabiliteit. Het zekerstellen van toegang tot een reservemunt
door middel van een swaplijn kan ook het gebruik van de euro door
partijen buiten de eurozone stimuleren. Tegelijkertijd kennen valutaswapovereenkomsten ook keerzijden. Zo kan het beschikbaar stellen van
publieke swap-overeenkomsten de prikkel voor banken om zichzelf in te
13

Single Euro Payments Area

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

8

dekken tegen wisselkoersrisico’s verstoren. Bij swap-overeenkomsten
staan centrale banken garant voor het terugbetalen van elkaars valuta
waardoor het kredietrisico beperkt is. In extreme gevallen, als een land
bijvoorbeeld in een grote financiële crisis belandt, bestaat echter de kans
dat de centrale bank niet meer over euro’s kan beschikken om de ECB
terug te betalen. Het is aan de governing council van de ECB om te
beslissen of de ECB nieuwe swapovereenkomsten met andere centrale
banken aangaat. 14
Het kabinet kan zich vinden in de wens van de Commissie dat Europese
Instellingen als de EIB en ESM zich zoveel mogelijk in Euro’s financieren.
Het is echter onduidelijk in welke mate dit een bijdrage kan leveren aan
het vergroten van de internationale rol van de euro, gezien de relatief
beperkte mate van dollarfinanciering die nu plaatsvindt bij deze instellingen. Daarnaast hebben deze instellingen specifieke mandaten en zullen
de instellingen zelf de afweging moeten maken in welke mate verhoging
van de financiering in euro’s het moeilijker maakt de kerndoelstellingen
van de instellingen te verwezenlijken. Het kabinet acht het daarom van
belang dat de mogelijkheid blijft bestaan om leningen in vreemde valuta
uit te geven indien hier goede redenen voor zijn, zoals bijvoorbeeld het
bevorderen van een gediversifieerde investeerdersbasis of het financieren
van projecten in andere valuta.
Het kabinet kan zich tot slot goed vinden in het bepleiten van gebruik van
de euro via economische diplomatie en het aanbieden van technische
assistentie aan Afrikaanse partnerlanden en nabuurlanden zolang dit niet
gepaard gaat met concrete toezeggingen van versoepeling van de
toegang tot euro’s, zoals bijvoorbeeld middels het optuigen van nieuwe
swaplijnen of andere vormen van toezeggingen.
Gebruik van de Euro in strategische sectoren
De Commissie is, zoals aangegeven, van plan consultaties te doen naar
het gebruik van de euro bij transacties van grondstoffen (metalen en
mineralen) en landbouwproducten, alsook in de transportsector. In het
recente verleden is op verzoek van de Eurogroep onderzoek gedaan naar
belemmeringen voor het gebruik van de euro in enkele specifieke
sectoren, waaronder energie, luchtvaart en financiële diensten.15 De
voornaamste conclusie uit dit onderzoek was dat bedrijven in deze
sectoren geen wettelijke of boekhoudkundige belemmeringen ondervonden bij het gebruik van de Euro bij contracten en betalingen. Redenen
die door ondervraagde bedrijven werden genoemd om geen euro’s, maar
dollars te gebruiken, betroffen specifieke voorkeuren van klanten, het
belang de wisselkoersdenominatie van in- en uitgaande kasstromen te
matchen en de dominante rol van de dollar en de lagere omwisselkosten
van dollars die daaruit voortvloeit. Hoewel het kabinet verdere consultatie
kan ondersteunen, wijzen deze verklaringen primair op het belang van
gedegen macro-economisch beleid in de landen van de EMU. Het is
belangrijk dat via additionele consultaties geen onrealistische verwachtingen worden gewekt.

14

De ECB heeft momenteel valutaswapovereenkomst met de centrale banken van de VS, het VK,
Japan, Canada, China, Zwitserland, Denemarken, Hongarije, Polen en Zweden.
15
:Invoicing Currencies in International Trade – Drivers and Obstacles to of the use of the Euro»,
EC joint research center (JCR), januari 2016)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

9

Aanbeveling
De Commissie beveelt aan dat eurozoneoverheden in energie gerelateerde contracten met overheden van derde landen euro’s gebruiken en
private partijen aanmoedigen dit ook te doen. In algemene zin merkt het
kabinet op dat, hoewel het vergroten van de hoeveelheid transacties in
euro’s op energiemarkten in theorie kan bijdragen aan de aantrekkingskracht van de euro, het de vraag is in hoeverre dit, zolang de euro niet de
gangbare valuta voor specifieke energiemarkten is, niet tot evenredige
kostenstijgingen zal leiden omdat tegenpartijen risico’s van het omzetten
van euro’s in dollars zullen willen afdekken. Ervaringen in de praktijk laten
zien dat het niet makkelijk is de dominante rol van de dollar in energiecontracten te doorbreken. China heeft onlangs een future contract geïntroduceerd voor ruwe olie dat is gebaseerd op de yuan, maar dit instrument
heeft moeite van de grond te komen, vanwege de gebrekkige liquiditeit.
In Nederland heeft de overheid geen contracten met derde landen voor
olie. De aanbeveling heeft daardoor maar beperkte relevantie. Het kabinet
heeft ook beperkt zicht op de mate waarin andere landen in overeenkomsten tussen overheden reeds aandringen op het gebruik van euro’s.
Met betrekking tot private partijen is het kabinet van mening dat deze
allereerst zelf een afweging moeten maken wat de meest aantrekkelijke
valuta is.
Aangaande het deel van de aanbeveling dat ziet op centrale entiteiten
voor voorraadvorming is relevant dat het centraal orgaan voorraadvorming aardolieproducten (COVA) de euro reeds gebruikt voor bedrijfsvoering en exploitatie. Voorts is de zogenoemde voorraadheffing, die
strekt tot financiering van de exploitatiekosten van COVA, in de wet in
euro’s bepaald. Voor iedere olie(product) transactie – die op dit moment
per definitie een dollar marktquotatie heeft – is het daarmee noodzakelijk
om een euro-dollar transactie uit te voeren. De transactie wordt
vervolgens ook weer afgedekt om prijsrisico’s te voorkomen. Een
uitzondering betreft de contractuele aankoop van bepaalde voorraadhoeveelheden, de zogenaamde ¨ticket¨ handel.16 Deze geschiedt in sommige
gevallen wel in euro’s omdat dergelijke transacties geen marktquotatie
kennen. In het geval dat er – tijdens een crisis – gebruik gemaakt wordt
van een ticket zal het onderliggende olie(product) echter alsnog in dollars
worden aan- of verkocht.
Het kabinet ziet voordelen van olie(product) handel in euros. Zo hoeft het
wisselkoersrisico niet meer door COVA gedragen te worden. Tegelijkertijd
zullen transacties nog steeds gebaseerd blijven op een dollar quotatie in
de markt zolang dat de geldende norm is. De partij waar handel mee
bedreven wordt, voert dan zelf alsnog een euro-dollar transactie uit
waardoor COVA het valuta risico loopt.
c) Eerste inschatting van het krachtenveld
Enkele landen benadrukken periodiek het belang van een vergroting van
de mondiale rol van de euro. Andere landen zijn hierin minder uitgesproken, hoewel het aannemelijk is dat de voordelen van een grotere rol
breed wordt erkend. De Eurogroep van februari 2016 heeft geconcludeerd
dat een gezond macro-economisch beleid en verdere versterking van de
EMU belangrijke factoren zijn die het internationale gebruik van de euro
16

Ticket handel: olie tickets bieden aan de koper van een ticket het exclusieve recht om bij de
verkoper van de ticket de overeengekomen olievoorraad aan te kopen op een door de koper
nader te bepalen moment tegen de dan geldende marktprijzen. Tickets worden verkocht met
een vooraf afgesproken looptijd en prijs per volume-eenheid. Tickets worden vooral gebruikt
ter afdekking van verplichte (strategische) olievoorraden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

10

kunnen stimuleren. Er zijn geen signalen dat landen op basis van deze
mededeling bereid zijn hun posities ten aanzien van het versterken van de
EMU inhoudelijk aan te passen. De Europese Raad van 13 december jl.
heeft akte genomen van de mededeling maar geen waardeoordeel
uitgesproken. Wel wordt verder werk aangemoedigd.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
De grondhouding ten aanzien van de bevoegdheid is voor zowel de
mededeling als de aanbeveling positief. De mededeling heeft voornamelijk betrekking op het beleidsterrein van de interne markt. Op dit
beleidsterrein is sprake van een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en
de lidstaten (zie artikel 4, lid 2, onder a VWEU).
Wat betreft de aanbeveling geldt dat de Commissie op grond van artikel
292 VWEU bevoegd is aanbevelingen vast te stellen op de gebieden
waarvoor de Unie bevoegd is. De aanbeveling heeft primair betrekking op
energie. Op dit beleidsterrein is sprake van een gedeelde bevoegdheid
tussen de EU en de lidstaten (zie artikel 4, lid 2, onder i VWEU)
b) Subsidiariteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
subsidiariteit van zowel de mededeling als aanbeveling. Het vergroten van
het internationale rol voor de euro, en het daarbij optimaal benutten van
de voordelen die een mondiaal belangrijke reservemunt biedt, vereist in
beginsel op diverse terreinen beleidsafspraken tussen de eurozoneleden.
Gezien het grensoverschrijdende karakter van de euro heeft actie op het
niveau van de Unie meerwaarde ten opzichte van enkel optreden op het
niveau van de lidstaten.
c) Proportionaliteit
Met betrekking tot de mededeling is de grondhouding van het kabinet
t.a.v. de proportionaliteit positief met een kanttekening. De vijf aangekondigde consultaties17 zijn een geschikt middel om een beter inzicht te
verkrijgen in hoe de populariteit van de euro het best kan worden
vergroot, los van de reeds bekende noodzaak tot gedegen macroeconomisch beleid en het voltooien van de EMU. Daarnaast is bestaand
beleid op terreinen als het stimuleren van een EU-breed single payment
system – ook los van de positie van de euro in de wereld – belangrijk. Het
kabinet heeft een positieve grondhouding tegenover de faciliterende rol
van de Commissie bij de ten uitvoerlegging van de verordening financiële
benchmarks.
Kanttekening is dat het nog wel de vraag is in hoeverre de inzet van de
Commissie daadwerkelijk een materiële bijdrage kan leveren aan het
stimuleren van de rol van de euro gegeven het feit dat private partijen
uiteindelijk zelf een keuze maken voor de meest aantrekkelijke valuta.
Specifiek ten aanzien van het uitbreiden van het aantal en type derivaten
onder EMIR ziet het kabinet niet direct waarom dit een geschikte
maatregel zou zijn in het licht van de doelstelling van het vergroten van de
rol van de euro. De mededeling maakt de uitbreiding een doel op zichzelf,
terwijl juist de liquiditeit van de markt leidend moet zijn.

17

Consultaties aangaande (i) liquiditeit van de euro in markten voor buitenlandse valuta, (ii) rol
van de euro in energie, (iii) rol van de euro in grondstoffen (metalen+mineralen), (iv) rol van
de euro in internationale handel van landbouwproducten en (v) rol van de euro in transport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

11

Wat betreft de aanbeveling is de grondhouding van het kabinet positief
met een kanttekening. De aanbeveling kan bijdragen aan het verwezenlijken van het doel van een grotere internationale rol van de euro en gaat
daarbij niet verder dan noodzakelijk. Kanttekening hierbij is dat het wel de
vraag is in welke mate de populariteit van de euro daadwerkelijk kan
worden vergroot door het aansporen van private sector partijen tot het
zoveel mogelijk gebruiken van euro’s en/of het ontwikkelen van energieproducten met quotes in euro’s. Uiteindelijk zullen bedrijven zelf de
afweging moeten kunnen maken welke valuta ze op welke manier
gebruiken. Het kabinet zal dit ook bij de Commissie onder de aandacht
brengen.
d) Consequenties EU-begroting
Voor zover voorzien geen consequenties op de EU-begroting. Nederland
is van mening dat eventuele benodigde EU-middelen gevonden dienen te
worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de
EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting.
e) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Voor zover voorzien zijn er geen financiële consequenties voor de
mededeling voor nationale overheden. Eventuele budgettaire consequenties zullen worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
In theorie kan een andere onderhandelingspositie t.a.v. energiecontracten
gevolgen hebben voor de inkoopkosten van de rijksoverheid. Dit is echter
van individuele contracten afhankelijk en is vooraf lastig in te schatten.
Daarnaast kan de rapportageverplichting t.a.v. de tenuitvoerlegging van
de aanbeveling tot kosten leiden.
f) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Voor zover voorzien geen financiële consequenties voor bedrijfsleven en
burger.
g) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Voor zover voorzien zijn er geen gevolgen voor regeldruk/administratieve
lasten die direct uit de mededeling voortvloeien. T.a.v. de aanbeveling
zullen lidstaten op jaarbasis moeten rapporteren aan de Commissie over
de stand van de tenuitvoerlegging van de aanbeveling.
Stijgingen van de administratieve lasten dienen te worden gecompenseerd door het beleidsverantwoordelijke departement, waarbij compensaties zoveel mogelijk dienen te geschieden binnen het domein waarin de
tegenvaller valt.
h) Gevolgen voor concurrentiekracht
Er zijn geen gevolgen voor concurrentiekracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2752

12