Trendanalyse 2008
Trends in de veiligheid van het
spoorwegsysteem in Nederland

Datum
Status

1 mei 2009
Definitief

Trendanalyse 2008
Trends in de veiligheid van het
spoorwegsysteem in Nederland

Datum
Status

1 mei 2009
Definitief

Het aantal reizigers dat om het leven komt bij
spoorgerelateerde ongevallen is duurzaam klein en het aantal
gewonden lijkt af te nemen. Het aantal letsels onder
spoorwegpersoneel laat een positieve ontwikkeling zien.
Het risico van baanwerkers blijft echter een zorgpunt. De
veiligheid van overweggebruikers voldoet ruim aan de
doelstelling uit de kadernota. Wel waren er in 2008 relatief
veel slachtoffers onder gebruikers van reizigeroverpaden, een
deelcategorie van overweggebruikers. Voor de overige
personen die blootstaan aan spoorgerelateerde risico’s zijn de
trendmatige ontwikkelingen neutraal of positief.
Vrijwel
alle
indicatoren
voor
het
risico
van
het
reizigervervoer zijn ongewijzigd. Alleen het aantal
ontsporingen van reizigertreinen laat een positieve trend zien.
De
doelstelling
van
reductie
van
het
aantal
roodseinpassages wordt, ondanks een daling van 13% ten
opzicht van 2007, nog niet gehaald.

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Inhoud

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Samenvatting 5
Ongevallen met letsel 5
Indicatoren veiligheid reizigervervoer 7
Indicatoren veiligheid goederenvervoer 8
Indicatoren Europese Veiligheidsrichtlijn 9

2
2.1
2.2
2.3

Inleiding 11
Achtergrond 11
Doel en doelgroep 12
Aanpak en inhoud 12

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Ongevallen met letsel 13
Reizigers 13
Personeel 16
Overweggebruikers 20
Overige risicodragers 22

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Indicatoren veiligheid reizigervervoer 25
Botsingen 25
Ontsporingen 27
Aanrijdingen op overweg 29
Branden 31

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Indicatoren veiligheid goederenvervoer 32
Botsingen 32
Ontsporingen 33
Aanrijdingen op overweg 33
Branden 34

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Indicatoren Europese veiligheidsrichtlijn 35
Indicatoren in relatie tot ongevallen 35
Indicatoren in relatie tot voorlopers van ongevallen 36
Indicatoren in relatie tot de economische gevolgen van ongevallen 38
Indicatoren in relatie tot technische veiligheid 39
Indicatoren in relatie tot het veiligheidsmanagement 39

Bijlagen 40
Definities 41
Lijst met figuren 42
Lijst met tabellen 43
Significante overwegaanrijdingen 44

Pagina 4 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

1

Samenvatting

De Inspectie Verkeer en Waterstaat biedt in dit rapport een overzicht van de
ontwikkeling van de veiligheid in het Nederlandse spoorsysteem in de periode 1999
– 2008. Dit gebeurt op basis van indicatoren. Het is de achtste jaarlijkse
rapportage.
Dit rapport beschouwt vier typen indicatoren die hier kort worden behandeld.
Ongevallen met letsel
Paragraaf 1.1 beschouwt de indicatoren voor het risico van de verschillende typen
risicodragers. Dit risico is gedefinieerd op basis van ongevallen met letsel onder de
betreffende risicodrager. Voor deze indicatoren zijn in de kadernota “Veiligheid op
de Rails” (2004) doelstellingen geformuleerd, te bereiken in het jaar 2010. Deze
paragraaf vergelijkt steeds actuele waarde van de indicatoren met de doelstelling
voor 2010 en de trendmatige ontwikkeling. Dit gebeurt op basis van het 5jaarsgemiddelde.
Indicatoren veiligheid reizigervervoer
Paragraaf 1.2 beschouwt indicatoren die relevant zijn voor de veiligheid van het
reizigervervoer. Deze indicatoren hebben betrekking op de ongevallen waarbij in
potentie sprake is van meerdere reizigers met letsel: botsingen, ontsporingen,
aanrijdingen op overwegen en branden. Deze paragraaf beschouwt voor iedere
indicator steeds de stand van zaken in 2008 en de trendmatige ontwikkeling. Dit
gebeurt op basis van het 5-jaarsgemiddelde.
Indicatoren veiligheid goederenvervoer
Paragraaf 1.3 beschouwt indicatoren die relevant zijn voor de veiligheid van het
goederenvervoer. Ook hier gaat het om botsingen, ontsporingen, aanrijdingen op
overwegen en branden. Deze paragraaf beschouwt voor iedere indicator steeds de
stand van zaken in 2008.
Indicatoren Europese Veiligheidsrichtlijn
Paragraaf 1.4 beschouwt de indicatoren die worden genoemd in de Europese
Veiligheidsrichtlijn (2004). Deze indicatoren zijn onderverdeeld in 6 categorieën en
komen gedeeltelijk overeen met de hierboven genoemde Nederlandse indicatoren.
1.1

Ongevallen met letsel
Deze paragraaf beschouwt het risico van de risicodragers volgens de definities en
doelstellingen van de kadernota “Veiligheid op de Rails”. Zie hoofdstuk 3 voor een
nadere uitwerking.
Reizigers
Voor de risicodrager reizigers zijn doelstellingen geformuleerd met betrekking tot
het aantal doden en gewonden.
•
In 2008 komt één reiziger om het leven ten gevolge van een aan het
spoorverkeer gerelateerd ongeval. De doelstelling voor het risico van reizigers –
gedefinieerd als aantal doden per reizigerkilometer – wordt gehaald. Het risico

Pagina 5 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

•

van reizigers ligt sinds 1995 permanent onder de streefwaarde die de kadernota
voor 2010 formuleert. De trend van het risico is neutraal.
In 2008 raken 62 reizigers gewond, waarvan geen enkele zwaar. De doelstelling
voor 2010 in de kadernota is 51 gewonden per jaar. Het aantal gewonden in
2008 is het laagste aantal gewonden in de beschouwde periode van 10 jaar. De
doelstelling voor het aantal gewonden wordt nog niet gehaald. De trend is
positief.

Personeel
Bij de risicodrager personeel wordt onderscheid gemaakt in baanwerkers,
rangeerders, machinisten, conducteurs en overig. Het risico van personeel is
gedefinieerd als het aantal doden per 10.000 fte. Alleen voor baanwerkers en
rangeerders is een doelstelling voor het risico geformuleerd, te realiseren in 2010:
maximaal 1 dode per 10.000 fte. Voor machinisten en conducteurs wordt in deze
rapportage de ontwikkeling van het jaarlijks aantal gewonden beschouwd.
•
In 2008 komt geen enkel personeelslid om het leven ten gevolge van een aan
het spoorverkeer gerelateerd ongeval.
•
In 2008 raakt 1 personeelslid zwaar gewond: een rangeerder ten gevolge van
een aanrijding op een overweg.
•
De doelstelling voor het risico van baanwerkers in 2010 wordt nog niet gehaald.
De trend is positief.
•
De doelstelling voor het risico van rangeerders in 2010 wordt wel gehaald. De
trend is positief.
•
In 2008 raken 11 personeelsleden lichtgewond: 6 machinisten, 2
hoofdconducteurs, 2 rangeerders en 1 baanwerker.
•
Voor machinisten en conducteurs geldt dat het aantal gewonden aanmerkelijk
lager ligt dan in de periode voor het jaar 2000. De trend voor machinisten is
neutraal, voor hoofdconducteurs positief.
Overweggebruikers
Het risico van overweggebruikers wordt gedefinieerd als het totaal aantal doden
onder overweggebruikers per jaar. De doelstelling voor het risico van
overweggebruikers in de kadernota van 2010 is maximaal 24 doden per jaar. Voor
de deelcategorie gebruikers van reizigeroverpaden geldt een doelstelling van
permanente verbetering.
•
In 2008 komen in totaal 18 weggebruikers bij overwegongevallen om het leven.
De doelstelling voor het risico van overweggebruikers in 2010 wordt op dit
moment gehaald. De trend is neutraal.
•
In 2008 komen 5 gebruikers van een reizigeroverpad om het leven. Dit is het
hoogste aantal in de beschouwde periode van 10 jaar. De doelstelling van
permanent verbeteren wordt niet gehaald, de trend is negatief.
Overige risicodragers
De overige risicodragers zijn onbevoegden, suïcides en mensen in de omgeving van
het spoor. Bij de categorie onbevoegden worden de mensen die perronsporen
oversteken ook apart beschouwd. Voor onbevoegden en suïcides geldt een
doelstelling van permanente verbetering. Voor de omgeving geldt de doelstelling
van het continueren van 0 doden.
•
In 2008 komt 1 onbevoegde om het leven. De doelstelling van permanente
verbetering wordt gehaald en de trend is positief.

Pagina 6 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

•

•

•

In 2008 komt geen enkele persoon om bij het oversteken van een perronspoor.
Voor deze deelcategorie wordt de doelstelling van permanente verbetering ook
gehaald en de trend is positief.
Het aantal suïcides in 2008 was 164 en daarmee het laagste aantal in de
beschouwde periode. De doelstelling van permanente verbetering wordt nog niet
gehaald. De trend is neutraal.
Er zijn in 2008 geen doden of gewonden in de omgeving van het
spoorwegsysteem. De doelstelling voor 2010 wordt op dit moment gehaald. De
trend is neutraal.

Tabel 1 geeft een overzicht van de actuele stand van zaken met betrekking tot de
(kwantitatieve) doelstellingen uit de kadernota.
Tabel 1: evaluatie doelstellingen risicodragers kadernota
Letsel risicodrager
Reizigers
Letaal
Gewond
Personeel
Baanwerkers
Rangeerders
Machinisten
(Hoofd)conducteurs
Overweggebruikers
Totaal
Reizigeroverpad
Overige
Onbevoegden
Spooroverstekers
Suïcide
Omgeving
1.2

Norm / doel 2010

Bereikt

Trend

1,5 per 10 miljard reiziger.km
51

Ja
Nee

Neutraal
Positief

1 per 10.000 fte
1 per 10.000 fte
-

Nee
Ja

Positief
Positief
Neutraal
Positief

24
Permanent verbeteren

Ja
Nee

Neutraal
Negatief

Permanent verbeteren
Permanent verbeteren
Permanent verbeteren
Continueren 0 doden

Ja
Ja
Nee
Ja

Positief
Positief
Neutraal
Neutraal

Indicatoren veiligheid reizigervervoer
Deze paragraaf beschouwt de indicatoren die relevant zijn voor de veiligheid van het
reizigervervoer. De kadernota formuleert geen doelstellingen voor deze indicatoren.
Zie hoofdstuk 4 voor een nadere uitwerking.
Voor de ongevaltypen botsingen, ontsporingen en aanrijdingen op overwegen zijn
steeds drie indicatoren gedefinieerd op basis van risicobepalende kenmerken van
het ongeval. De indicator voor brand is gedefinieerd als het aantal branden in
reizigertreinen dat door de Inspectie wordt onderzocht.
Botsingen
De indicatoren voor botsingen zijn botsing van reizigertrein, botsing met letsel in
reizigertrein en botsing na passage rood sein.
In 2008 zijn er 4 botsingen van reizigertreinen, er zijn 2 botsingen met letsel in de
reizigertrein en er zijn 2 botsingen na een passage van een rood sein. Voor alle
indicatoren is de trend neutraal.

Pagina 7 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Ontsporingen
De indicatoren voor ontsporingen zijn ontsporing van reizigertrein, ontsporing van
reizigertrein met letsel en ontsporing met escalatie.
In 2008 is er geen enkele ontsporing van een reizigertrein. Voor het aantal
ontsporingen is de trend positief, de andere twee indicatoren hebben een neutrale
trend.
Aanrijdingen op overwegen
De indicatoren voor aanrijdingen op overwegen zijn aanrijding op overweg gevolgd
door ontsporing, aanrijding op overweg met letsel in trein en aanrijding reizigertrein
op overweg met ontsporing of letsel.
In 2008 is er 1 aanrijding van een reizigertrein, gevolgd door een ontsporing. Er is
ook een aanrijding waarbij 3 inzittenden in de trein lichtgewond raken. Beide
aanrijdingen waren met een vorkheftruck. Voor alle indicatoren geldt dat trend
neutraal is.
Branden
In 2008 zijn 8 branden in reizigertreinen door de Inspectie vooronderzocht. In geen
enkel geval heeft dit aanleiding gegeven tot nader onderzoek.
Tabel 2 1 geeft een overzicht van de aantallen ongevallen per indicator. De laatste
kolom doet een uitspraak over trendmatige veranderingen op basis van het 5jaarsgemiddelde van het aantal ongevallen per jaar.
Tabel 2: indicatoren reizigervervoer
Indicator
Botsing van reizigertrein
Botsing met letsel in reizigertrein
Botsing na passage rood sein
Ontsporing van reizigertrein
Ontsporing van reizigertrein met letsel
Ontsporing met escalatie
Aanrijding op overweg, gevolgd door ontsporing
Aanrijding op overweg met letsel in trein
Aanrijding reizigertrein op overweg, met ontsporing of letsel
Brand in reizigertrein
Totaal aantal incidenten exclusief dubbeltellingen
1.3

Aantal
4
2
2
0
0
1
1
1
2
0
7

Trend
Neutraal
Neutraal
Neutraal
Positief
Neutraal
Neutraal
Neutraal
Neutraal
Neutraal
-

Indicatoren veiligheid goederenvervoer
Deze paragraaf beschouwt de indicatoren die relevant zijn voor de veiligheid van het
goederenvervoer. De kadernota formuleert geen doelstellingen voor deze
indicatoren. Zie hoofdstuk 5 voor een nadere uitwerking.
Voor de ongevaltypen botsingen, ontsporingen en aanrijdingen op overwegen zijn
steeds drie indicatoren gedefinieerd op basis van risicobepalende kenmerken van
het ongeval. De indicator voor brand is gedefinieerd als het aantal branden in
goederentreinen dat door de Inspectie wordt onderzocht.

1

. Let op: de tabel bevat dubbeltellingen van ongevallen die aan meerdere indicatoren voldoen.

Pagina 8 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Botsingen
De indicatoren voor botsingen zijn botsing van goederentrein, botsing met letsel in
goederentrein en botsing van goederenwagens met gevaarlijke stoffen.
Er is in 2008 1 botsing van enkele gekoppelde locomotieven tegen een stootjuk. Er
is geen sprake van letsel en er komen geen gevaarlijke stoffen vrij.
Ontsporingen
De indicatoren voor ontsporingen zijn ontsporing van goederentrein, ontsporing met
letsel in goederentrein en ontsporing van goederentrein met gevaarlijke stoffen.
In 2008 is er 1 ontsporing van een goederentrein. Hierbij is geen sprake van letsel
of gevaarlijke stoffen. Daarnaast is er 1 ontsporing van goederenwagens warbij
gevaarlijke stoffen betrokken zijn. Ook hier is geen sprake van letsel of vrijkomen
van gevaarlijke stoffen.
Aanrijdingen op overwegen
De indicatoren voor aanrijdingen van goederentreinen op overwegen zijn aanrijding
op overweg gevolgd door ontsporing, aanrijding op overweg met letsel in trein en
aanrijding goederentrein met gevaarlijke stoffen op overweg.
In 2008 is er geen enkele aanrijding die aan één van de definities voor de
indicatoren voldoet.
Branden
In 2008 zijn 2 branden in goederentreinen door de Inspectie vooronderzocht. Geen
enkele brand is nader onderzocht.
Tabel 3 geeft een overzicht van de aantallen ongevallen per indicator. Het is voor
deze indicatoren niet mogelijk uitspraken over trendmatige veranderingen te doen.
Let op: de tabel bevat dubbeltellingen van ongevallen die aan meerdere indicatoren
voldoen.
Tabel 3: indicatoren goederenvervoer
Indicator
Botsing van goederentrein
Botsing met letsel in goederentrein
Botsing goederenwagens met gevaarlijke stoffen
Ontsporing van goederentrein
Ontsporing van goederentrein met letsel
Ontsporing van goederentrein met gevaarlijke stoffen
Aanrijding op overweg, gevolgd door ontsporing
Aanrijding op overweg met letsel in trein
Aanrijding goederentrein met gevaarlijke stoffen op overweg
Brand in goederentrein
Totaal aantal incidenten exclusief dubbeltellingen
1.4

Aantal
1
0
0
1
0
1
0
0
0
0
3

Indicatoren Europese Veiligheidsrichtlijn
Deze paragraaf beschouwt de indicatoren die worden genoemd in de Europese
Veiligheidsrichtlijn. De Europees geharmoniseerde definities voor deze indicatoren
zijn nog niet definitief. Sinds 2006 zijn de lidstaten wel verplicht te rapporteren aan
het Europees Spooragentschap over deze indicatoren. In hoofdstuk 6 worden deze
indicatoren nader beschouwd.

Pagina 9 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Indicatoren in relatie tot ongevallen
De indicatoren in relatie tot ongevallen uit Europese Veiligheidsrichtlijn gaan over
significante ongevallen van treinen. Significant betekent volgens de richtlijn dat er
minimaal sprake is van een dode of zwaar gewonde, of een schade van meer dan €
150.000.
In 2008 zijn in Nederland in totaal 26 significante ongevallen van treinen. Dit zijn 21
overwegaanrijdingen, 2 botsingen, 1 ontsporing, 1 aanrijding van een persoon en 1
elektrocutie. In totaal leiden deze ongevallen tot 20 doden en 6 zwaargewonden.
Indicatoren in relatie tot voorspellers van ongevallen
De indicatoren in relatie tot voorspellers van ongevallen zijn:
•
Spoorspattingen. In 2008 zijn er 8 spoorspattingen. De trend is positief.
•
Spoorstaafbreuken. In 2008 zijn er 31 spoorstaafbreuken, de trend in het aantal
spoorstaafbreuken is neutraal.
•
Onveilig falen van de beveiliging. Deze indicator is in Nederland nog niet
geoperationaliseerd.
•
Passage stoptonende seinen. In 2008 zijn er 240 STS-passages. Dit is ruim 10%
minder dan in 2007. Het 5-jaarsgemiddelde is sinds het jaar 2000 ongeveer
stabiel. De doelstellingen voor 2009 worden nog niet gehaald.
•
Gebroken wiel of as. In 2008 is er 1 onstporing ten gevolge van een warmloper.
Indicatoren in relatie tot de economische gevolgen van ongevallen
Deze indicatoren zijn nog niet geoperationaliseerd.
Indicatoren in relatie tot technische veiligheid
De indicatoren in relatie tot de technische veiligheid van het spoorsysteem zijn:
•
Toepassing ATB systeem. Vrijwel het gehele spoorwegnet is uitgerust met een
systeem van automatische treinbeïnvloeding (ATB). Vrijwel alle treinen rijden in
2008 onder ATB bescherming.
•
Aantal en uitvoering overwegen. Het aantal overwegen in beheer bij ProRail is
ruim 2700 waarvan ongeveer 2060 beveiligd door een overweginstallatie.
Indicatoren in relatie tot het veiligheidsmanagement
Bij in totaal 27 vervoerders zijn audits uitgevoerd ten behoeve van het verkrijgen of
verlengen van een veiligheidattest. Ook bij ProRail is een audit uitgevoerd.

Pagina 10 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

2

Inleiding

2.1

Achtergrond
Trendanalyse 2008
De Inspectie Verkeer en Waterstaat biedt in dit rapport een overzicht van de
ontwikkeling van de ongevallen met letsel en van de indicatoren voor ernstige
ongevallen in de periode 1999 – 2008. Het is de achtste jaarlijkse rapportage.
Kadernota Veiligheid op de Rails
In 2004 is de nota Veiligheid op de Rails 2 vastgesteld. De nota geeft als ambitie van
de rijksoverheid “het streven naar permanente verbetering van de railveiligheid
tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waarbij (indien mogelijk) kwantitatieve
doelen voor risicodragers worden gesteld als mijlpaal naar een nog betere
veiligheidssituatie”. Op basis van de visie zijn per risicodrager doelstellingen
geformuleerd voor het aanvaardbare risico, met als eindjaar 2010. In hoofdstuk 3
van de trendanalyse wordt geëvalueerd in hoeverre de (kwantitatieve) doelen per
risicodrager worden gerealiseerd.
Indicatoren
Het spoorwegsysteem is een veilig vervoerssysteem. Ernstige ongevallen met
meerdere dodelijke slachtoffers komen sporadisch voor. Toch zijn deze ‘kleine kans,
grote gevolgen’-ongevallen voor een groot deel bepalend voor de reële en voor de
door de maatschappij beleefde veiligheid van het systeem.
Om inzicht te krijgen in de veranderende kans op ernstige ongevallen is het niet
voldoende alleen de ernstige ongevallen zelf te bestuderen. Daarvoor treden ze te
weinig op. Minder ernstige ongevallen, onregelmatigheden en falen van aanwezige
veiligheidsbarrières geven ook informatie over de veiligheid van het systeem.
Hoofdstukken 4 en 5 beschouwen respectievelijk de ongevallen die kunnen worden
gezien als indicatoren voor het risico van het reizigervervoer en het
goederenvervoer. Deze indicatoren zijn in 2001 in opdracht van het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat ontwikkeld. Hoofdstuk 6 beschouwt de indicatoren die in
Europees verband zijn opgesteld.
Europese Veiligheidsrichtlijn
Op 29 april 2004 is de Europese Veiligheidsrichtlijn vastgesteld 3 . Hierin zijn
indicatoren voor spoorwegveiligheid opgenomen waarover de lidstaten jaarlijks
moeten rapporteren aan het Europese Spooragentschap (ERA).
Hoofdstuk 6 behandelt de in de richtlijn genoemde indicatoren. Hierbij wordt gebruik
gemaakt van de conceptdefinities voor de indicatoren zoals ze op dit moment
bestaan. De Europese indicatoren hebben deels betrekking op ongevallen en deels
op incidenten die kunnen worden beschouwd als voorlopers van ongevallen.

2
3

Veiligheid op de Rails, kamerstuk 29893, ISSN 0921 – 7371, ’s-Gravenhage 2004
Europese Veiligheidsrichtlijn, directive 2004/49/EC, 29 april 2004

Pagina 11 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

2.2

Doel en doelgroep
Het doel van dit rapport is drieledig:
•
Het bieden van de statistieken van de in 2008 opgetreden ongevallen met letsel
en van de verschillende andere indicatoren.
•
Het toetsen van de in de nota Veiligheid op de Rails geformuleerde
kwantitatieve doelen.
•
Het signaleren van trendmatige veranderingen in de statistieken van de
ongevallen met letsel en indicatoren voor ernstige ongevallen.
Het doel is niet een oordeel te vellen over de aanvaardbaarheid van de niveaus en
trends van de indicatoren of om deze trends te verklaren. Alleen daar waar de nota
Veiligheid op de Rails een basis biedt in de vorm van een streefwaarde voor het
maximaal aanvaardbare risico wordt door middel van bovengenoemde toetsing een
oordeel uitgesproken.
Het rapport is primair bedoeld voor:
•
De Minister van Verkeer en Waterstaat en de Tweede Kamer, die via dit rapport
inzicht krijgen in de staat van de spoorwegveiligheid.
•
De Inspectie Verkeer en Waterstaat, die de inspectie-, toelating- en
onderzoeksprioriteiten mede baseert op de gesignaleerde trends.
•
De beleidsdirecties van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, die de
beleidsprioriteiten mede zullen baseren op de gesignaleerde trends.
Het rapport is ook bedoeld voor de branchepartijen en overige belanghebbenden en
belangstellenden. Het rapport is openbaar.

2.3

Aanpak en inhoud
Hoofdstukken 3, 4 en 5 rapporteren volgens nationale definities. De opzet van deze
hoofdstukken is in vergelijking met voorgaande uitgaven van de trendanalyse
ongewijzigd. Hoofdstuk 6 rapporteert volgens de in de Europese Veiligheidsrichtlijn
genoemde indicatoren.

Pagina 12 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

3

Ongevallen met letsel

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de ongevallen in 2008 binnen het domein
Spoor, die hebben geleid tot letsel en het risico voor de verschillende risicodragers
volgens de definities van de kadernota. Er wordt onderscheid gemaakt in de
categorieën risicodragers die in de kadernota worden genoemd: reizigers,
personeel, overweggebruikers, onbevoegden, omgeving en suïcide. De cijfers voor
het jaar 2008 worden vergeleken met de voorafgaande periode vanaf 1999.
De kadernota “Veiligheid op de Rails” formuleert (kwantitatieve) streefwaarden of
doelen voor het risico van de verschillende risicodragers. Voor de meeste
risicodragers is het aantal ongevallen met letaal letsel per jaar klein, meestal nul of
één. Hierdoor is de jaarlijkse variatie in het risico groot. Deze variatie is deels een
statistische variatie (“toeval”) en deels een reële trendmatige verandering.
Om de invloed van de statistische variatie te beperken worden de doelstellingen
geëvalueerd met behulp van het 5-jaarsgemiddelde. Het nadeel van deze aanpak is
dat hierdoor trendmatige veranderingen pas met enige vertraging worden
gesignaleerd.
3.1

Reizigers
De (nationale) definitie van reizigers is:
Personen in treinen, in of uit treinen stappend, op perrons en op
(rol)trappen en in liften op weg naar of van perron. 4
Uitgezonderd zijn personen die zich hier beroepshalve bevinden en personen
met de kennelijke bedoeling om zelfmoord te plegen.
Definitie en doelstelling risico
Het risico voor reizigers is in de kadernota gedefinieerd als het aantal, bij
spoorweggerelateerde ongevallen, omgekomen reizigers per afgelegde
reizigerkilometer. De streefwaarde voor het jaar 2010 is maximaal 1,5 dodelijke
slachtoffers onder reizigers per 10 miljard afgelegde reizigerkilometers.
De kadernota geeft ook voor het aantal gewonden onder reizigers een doelstelling
voor 2010: een halvering van het aantal ten opzichte van het 5-jaargemiddelde in
2003. Dit komt neer op 51 gewonden per jaar.
Het jaar 2008
Tabel 4 geeft een overzicht van het letsel onder reizigers in 2008. Daarbij wordt een
uitsplitsing gegeven naar de locatie waarin het letsel wordt opgedaan.

4

Personen die sporen oversteken en gebruikers van reizigeroverpaden worden dus niet tot de categorie reizigers
gerekend.

Pagina 13 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Tabel 4: letsel reizigers 2008
Scenario
In de trein
In- en uitstappen
Op perron
Overig of onbekend
Totaal

Letaal
0
0
1
0
1

Zwaar
0
0
0
0
0

Licht
19
16
10
17
62

In 2008 komt één treinreiziger bij een ongeval om het leven. Op 15 juni rijdt op
station Rotterdam-Lombardijen een passerende intercity een dove man aan, die aan
de rand van het perron over het spoor heen kijkt. Hij hoort niet dat de van de
andere kant aankomende trein toetert. De man komt door de aanrijding om het
leven. In totaal 62 reizigers raken lichtgewond. Er was één treinongeval in
Enkhuizen waarbij meerdere reizigers verwondingen opliepen, zie kader.
Botsing Enkhuizen
Op maandag 31 maart 2008 botst om 14:08 uur een reizigerstrein van NS Reizigers
tegen het stootjuk op een kopspoor te Enkhuizen. De machinist en elf reizigers 5
raken licht gewond, de machinist en twee reizigers worden voor onderzoek naar het
ziekenhuis overgebracht. De trein vernielt het stootjuk, verder is de materiele
schade beperkt.
De Inspectie onderzoekt dit ongeval. De directe oorzaak is het te laat remmen van
de machinist bij binnenkomst op spoor 1 te Enkhuizen omdat hij onwel was
geworden. Doordat het stootjuk onvoldoende heeft gefunctioneerd heeft de botsing
geleid tot letsel onder reizigers. Het onderzoeksrapport staat op de website van de
Inspectie.
Trends in het risico van reizigers
Tabel 5 geeft de ontwikkeling van het letsel en het risico van reizigers in de
afgelopen 10 jaar.
Tabel 5: letsel en risico reizigers 1999 – 2008
Jaar
Reizigerkilometers
(x miljard)

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

14,3

14,8

14,6

14,5

14,0

14,3

14,9

15,6

16,4

16,5

Letaal letsel

0

1

2

1

0

2

0

1

0

1

Gewond

96

108

104

87

123

138

126

182

85

62

0

0,07

0,14

0,07

0

0,14

0

0,06

0

0,06

0,04

0,06

0,08

0,07

0,05

0,08

0,07

0,05

0,04

0,05

Risico per jaar
5-jaarsgemiddelde

Figuur 1 geeft van bovenstaande tabel een grafische weergave. De blauwe balken
representeren het risico per jaar. De zwarte lijn geeft het 5-jaarsgemiddelde van dit
risico. De rode horizontale lijn representeert de streefwaarde voor het maximaal

5

Drie van de gewonde reizigers waren in de trein passagierende personeelsleden.

Pagina 14 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

aanvaardbare risico voor reizigers in 2010 (0,15). Deze waarde komt bij de huidige
vervoersomvang overeen met ongeveer twee dodelijke slachtoffers per jaar.

0,20

risico

0,15

0,10
0,05

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 1: letaal letsel en risico reizigers 1999 – 2008
Na 1993 zijn er geen reizigers in de trein meer omgekomen bij spoorwegongevallen
zoals botsingen, ontsporingen of aanrijdingen op overwegen. Het aantal doden
onder reizigers is sinds 1993 steeds twee of minder per jaar. Het 5-jaarsgemiddelde
van het risico bevindt zich sinds 1995 permanent onder de streefwaarde van het
maximaal aanvaardbare risico per 2010.
Figuur 2 geeft het aantal gewonde reizigers weer. Weer representeert de rode lijn
de doelstelling voor 2010 (maximaal 51 gewonden) en de zwarte lijn het 5jaarsgemiddelde van het risico.

200

gewonden

150

100
50

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 2: gewonde reizigers 1999 – 2008
De figuur laat zien dat het aantal gewonde reizigers in 2008 het laagste aantal is in
de beschouwde periode van 10 jaar. Het betreft alleen lichtgewonden. Uit een
vergelijking van Tabel 4 met overeenkomstige tabellen uit eerdere trendanalyses is
af te leiden dat de afname van het aantal gewonden vooral geldt voor de categorie
“In de trein”. Net als in 2007, was er ook in 2008 geen botsing na STS-passage met
letsel onder reizigers. In eerdere jaren was juist dit type botsingen een grote

Pagina 15 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

veroorzaker van reizigerletsel. Met betrekking tot het aantal gewonde reizigers is er
sprake van een positieve trend.
3.2

Personeel
De (nationale) definitie van personeel luidt:
Personen die zich beroepshalve in het railverkeerssysteem bevinden.
Definitie en doelstelling risico
Het risico voor personeel is in de kadernota gedefinieerd als het aantal bij
spoorweggerelateerde ongevallen op het werk omgekomen personeelsleden per
10.000 aan het risico blootgestelde medewerkers, uitgedrukt in full-time
equivalenten (fte). Dit is dus exclusief letsel ten gevolge van sociale onveiligheid. De
streefwaarde voor het maximaal aanvaardbare risico in 2010, voor personeelsleden
buiten de trein, zoals rangeerders en baanwerkers, is één dode per 10.000 fte. Voor
machinisten, hoofdconducteurs en overig personeel is geen kwantitatieve norm
geformuleerd.
Het jaar 2008
Tabel 6 geeft een overzicht van de letsels van het personeel in 2008.
Tabel 6: letsel personeel 2008
Personeel
Baanwerkers
Rangeerders
Machinisten
(Hoofd)conducteurs
Overig
Totaal

Letaal
0
0
0
0
0
0

Zwaar
0
1
0
0
0
1

Licht
1
2
6
3
0
12

In 2008 komt geen enkel personeelslid bij een ongeval om. Eén rangeerder raakt op
16 mei op emplacement Moerdijk zwaargewond, bij een aanrijding op een overweg
tussen een rangeerdeel en een vrachtwagen.
Trends in het risico van baanwerkers
Tabel 7 geeft de schatting van het aantal fte’s, de aantallen letsels en het risico van
baanwerkers volgens de definitie in de kadernota. Figuur 3 geeft een grafische
weergave van het risico. De blauwe kolommen representeren het risico per jaar. De
zwarte lijn geeft het 5-jaarsgemiddelde van dit risico. De rode horizontale lijn geeft
de streefwaarde voor het maximaal aanvaardbare risico in 2010 (1,0). Deze waarde
komt bij de huidige personeelsomvang overeen met ongeveer één dodelijk
slachtoffer per 2,5 jaar.
Tabel 7: letsel en risico baanwerkers 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

Aantal fte (x 1000)

3,4

3,4

3,6

3,8

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

4,0

Letaal letsel

2

0

0

1

1

2

0

1

0

0

Gewonden

6

1

3

2

3

5

9

2

2

1

Risico per jaar

6,0

0

0

2,6

2,5

5,0

0

2,5

0

0

5-jaarsgemiddelde

6,0

3,0

3,0

2,3

2,2

2,0

2,0

2,5

2,0

1,5

Pagina 16 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

10,0

risico

7,5

5,0

2,5

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 3: risico baanwerkers 1999 – 2008
Voor baanwerkers geldt dat de absolute aantallen letsels klein zijn: meestal nul tot
twee doden per jaar. Hoewel de absolute aantallen laag zijn, is het risico voor de
beroepsgroep hoog in vergelijking met andere beroepen. Het risico bevindt zich in
de beschouwde periode structureel boven de streefwaarde voor het maximaal
aanvaardbare risico in 2010. De trend is echter positief en de mogelijkheid bestaat
dat de doelstelling voor 2010 in de komende jaren wél zal worden gehaald.
Trends in het risico van rangeerders
Tabel 8 geeft de schatting van het aantal fte’s, de aantallen letsels en het risico van
rangeerders volgens de definitie in de kadernota. Figuur 4 geeft een grafische
weergave van het risico. De blauwe kolommen representeren het risico per jaar. De
zwarte lijn geeft het 5-jaarsgemiddelde van dit risico. De rode horizontale lijn geeft
de streefwaarde voor het maximaal aanvaardbare risico in 2010 (1,0). Deze waarde
komt bij de huidige personeelsomvang overeen met ongeveer één dodelijk
slachtoffer per 10 jaar.
Tabel 8: letsel en risico rangeerders 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

Aantal fte (x 1000)

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Letaal letsel

0

1

1

0

1

0

0

0

0

0

Gewonden

4

7

5

2

2

0

2

0

0

3

Risico per jaar

0

9,9

10

0

10

0

0

0

0

0

5-jaarsgemiddelde

1,9

3,9

5,9

5,9

6,0

6,0

4,0

2,0

2,0

0

Pagina 17 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

20

risico

15

10

5

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 4: risico rangeerders 1999 – 2008
Voor rangeerders geldt nog sterker dan voor baanwerkers dat de absolute aantallen
letsels klein zijn: nul of één dode per jaar. Het zijn vooral de rangeerders van
goederenwagens die blootstaan aan risico’s. De laatste twee dodelijke slachtoffers
(in 2001 en 2003) vielen bij aanrijdingen op overwegen. Het 5-jaarsgemiddelde van
het risico is inmiddels op 0 gekomen, waarmee de doelstelling voor 2010 wordt
gehaald.
Trends in het risico van machinisten
Tabel 9 geeft een schatting van het aantal fte’s, de aantallen letsels het risico van
machinisten volgens de definitie in de kadernota.
Tabel 9: letsel en risico machinisten 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

Aantal fte (x 1000)

3,7

3,7

3,7

3,7

3,7

3,7

3,7

3,7

3,7

3,7

Letaal letsel

0

0

0

0

1

0

0

0

0

0

Gewonden

9

7

9

7

7

12

7

9

7

6

Risico per jaar

0

0

0

0

2,7

0

0

0

0

0

5-jaarsgemiddelde

0

0

0

0

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0

Figuur 5 geeft een grafische weergave van het aantal gewonden onder machinisten.
Voor treinpersoneel is geen aparte doelstelling opgenomen in de kadernota. In de
periode 1999 – 2008 is één machinist bij een spoorwegongeval om het leven
gekomen. Voor het treinpersoneel geldt dat deze aantallen zodanig klein zijn ten
opzichte van de grootte van de beroepsgroep dat ze niet zinvol in een figuur zijn
weergegeven. In deze trendanalyse is gekozen voor het weergeven van het aantal
gewonden onder treinpersoneel, exclusief sociale veiligheid.

Pagina 18 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

20

gewonden

15

10

5

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 5: gewonde machinisten 1999 – 2008
Het aantal gewonden onder machinisten ligt de laatste jaren stabiel op een niveau
van ongeveer 8 à 9 per jaar. Dit is minder dan de ongeveer 14 gewonden per jaar
eind jaren negentig van de vorige eeuw.
Trends in het risico van (hoofd)conducteurs
Tabel 10 geeft een schatting van het aantal fte’s, de aantallen letsels het risico van
hoofdconducteurs volgens de definitie in de kadernota.
Tabel 10: letsel en risico (hoofd)conducteurs 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

Aantal fte (x 1000)

2,8

2,8

2,8

2,8

2,8

2,8

2,8

2,8

2,8

2,8

Letaal letsel

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Gewonden

6

11

3

2

9

9

3

6

0

3

Risico per jaar

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

5-jaarsgemiddelde

0,7

0,7

0,7

0,7

0

0

0

0

0

0

Figuur 6 geeft een grafische weergave van het aantal gewonden onder
(hoofd)conducteurs als gevolg van een spoorwegongeval. Voor treinpersoneel is
geen aparte doelstelling opgenomen in de kadernota. Het aantal gewonden onder
(hoofd)conducteurs is gedaald tot onder 5 per jaar. Dit is een halvering ten opzichte
van 10 jaar geleden.

Pagina 19 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

20

gewonden

15

10

5

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 6: gewonde (hoofd)conducteurs 1999 – 2008
Trends in risico overig personeel
Voorbeelden van overig personeel zijn storingsmonteurs, materieelverzorgers en
stationsmedewerkers, maar ook anderen die beroepsmatig in de nabijheid van het
spoor zijn, bijvoorbeeld brandweer, GGD en politie.
Tabel 11: letsel overig personeel 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

Letaal letsel

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Gewonden

6

7

4

5

4

18

1

0

1

0

In de periode 1999 – 2008 is geen enkel overig personeelslid om het leven
gekomen. Het aantal gewonden is gedaald van ongeveer 5 per jaar in de periode
1998 – 2003 tot gemiddeld minder dan 1 per jaar sinds 2005. Het jaar 2004 was
een uitschieter. In dat jaar moesten in totaal 21 mensen, waaronder 18 in de
categorie “Overig personeel”, voor controle naar het ziekenhuis nadat ze onwel
waren geworden in de nabijheid van een goederentrein die gevaarlijke stoffen
vervoerde.
3.3

Overweggebruikers
De (nationale) definitie van overweggebruikers luidt:
Alle personen op overwegen buiten de trein. Hierop zijn uitgezonderd
personen die zich hier beroepshalve bevinden, personen op dienstoverpaden
en personen met de kennelijke bedoeling zelfdoding te plegen.
Definitie risico en doelstelling
De kadernota formuleert voor overweggebruikers het risico als het totaal aantal
weggebruikers per jaar dat in Nederland om het leven komt ten gevolge van
aanrijdingen door treinen. Voor 2010 is een kwantitatieve doelstelling geformuleerd
van 24 dodelijke slachtoffers per jaar in 2010. Dit is een halvering ten opzichte van
het aantal slachtoffers in 1985.
Het jaar 2008
Tabel 12 geeft een overzicht van de aanrijdingen op overwegen en het letsel onder
weggebruikers. Bij twee aanrijdingen was sprake van meerdere letsels.

Pagina 20 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Tabel 12: overwegongevallen 2008
Weggebruiker
Auto
Tweewieler
Voetganger
Overig voertuig
Reizigeroverpad
Totaal

Aanrijding
38
12
1
8
4
63

Letaal
4
7
1
1
5
18

Zwaar
46
0
0
0
0
4

Licht
8
1
0
07
0
9

Bij een vergelijking van de cijfers uit Tabel 12 de overeenkomstige cijfers in eerdere
trendanalyses blijkt dat net als in 2007, het aantal doden onder tweewielers en
voetgangers in 2008 relatief hoog is.
Trends in het risico van overweggebruikers
Tabel 13 geeft een overzicht van het aantal doden, het 5-jaarsgemiddelde van het
aantal doden en het aantal gewonden onder overweggebruikers in de periode 1999
– 2008.

Tabel 13: letsel en risico overweggebruikers 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

Letaal letsel

49

35

20

17

28

17

18

12

19

18

5-jaarsgemiddelde

37,6

35,4

32,8

29,8

29,8

23,4

20,0

18,4

18,8

16,8

Gewonden

25

25

24

25

44

17

23

11

17

13

08

Figuur 7 geeft een grafische weergave van het risico van overweggebruikers. De
blauwe kolommen representeren het risico per jaar. De zwarte lijn geeft het 5jaarsgemiddelde van dit risico. De rode horizontale lijn geeft de streefwaarde voor
het maximaal aanvaardbare risico in 2010 (24).

60
50

risico

40
30
20
10
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 7: risico overweggebruikers 1999 – 2008

6

Op 15 mei 2008 rijdt een rangeerdeel een vrachtwagen aan, waarbij een rangeerder zwaargewond raakt. Deze
wordt hier niet beschouwd omdat het geen weggeberuiker betreft. Zie paragraaf 3.2.
Op 5 juni rijdt een trein een vorkheftruck aan bij Heerhugowaard. Hierbij raken de machinist en 2 reizigers
lichtgewond. Deze worden hier niet beschouwd omdat het geen weggebruikers betreft. Zie paragraaf 4.3.

7

Pagina 21 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Het risico van overweggebruikers is, als wordt gekeken naar het 5-jaarsgemiddelde,
in de beschouwde periode sterk gedaald. Het lijkt op basis van het 5jaarsgemiddelde of deze daling tot stilstand is gekomen. Het 5-jaarsgemiddelde ligt
met ongeveer 17 op dit moment ruim onder de doelstelling voor 2010.
Figuur 8 geeft het aantal doden onder de deelcategorie van overweggebruikers
“gebruikers van reizigeroverpaden”. Dit zijn voetgangeroverpaden op stations.
Hiervoor is geen aparte kwantitatieve doelstelling.

6
5

risico

4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 8: risico gebruikers reizigeroverpad 1999 – 2008
Het aantal slachtoffers onder gebruikers van reizigeroverpaden was tot 2008 stabiel
laag en vertoonde een dalende trend. Het jaar 2008 kent het grootste aantal doden
in de beschouwde periode. Daardoor stijgt ook het 5-jaarsgemiddelde. Het is
onduidelijk of er sprake is van een trendbreuk.
3.4

Overige risicodragers
De kadernota kent, naast de bovengenoemde, nog drie andere typen risicodragers:
onbevoegden, omgeving en suïcide.
Definitie risico en doelstelling
Voor deze risicodragers is het risico gedefinieerd als het totaal aantal doden per
categorie. Voor onbevoegden en suïcide geldt in de kadernota de doelstelling van
permanent verbeteren. Voor de omgeving geldt de doelstelling het continueren van
0 doden.
Onbevoegden
De (nationale) definitie van onbevoegde luidt:

Personen die zich onbevoegd in het railverkeerssysteem bevinden,
uitgezonderd personen met de kennelijke bedoeling om zelfdoding te
plegen.
Onbevoegden zijn bijvoorbeeld treinsurfers, vandalen en personen die op stations
perronsporen oversteken. In 2008 komt één onbevoegde om het leven. Op 19
februari klimmen twee jongens bij Zwijndrecht op een tunnelbak van het HSL-Zuid
tracé. Eén van de jongens komt in aanraking met de 25kV hoogspanning en
overlijdt.

Pagina 22 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Tabel 14 geeft de ontwikkeling van het letaal letsel onder onbevoegden en de
deelcategorie van personen die op stations perronsporen oversteken. Figuur 9 en
Figuur 10 geven een grafische weergave van het risico onder onbevoegden en de
deelcategorie van personen die op stations perronsporen oversteken. Deze
deelcategorie wordt in de kadernota apart beschouwd.
Tabel 14: risico onbevoegden 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

Letaal letsel

3

5

3

4

7

3

7

2

1

08
1

5-jaarsgemiddelde

3,2

4

4,2

4

4,4

4,4

4,8

4,6

4

2,8

Letaal perronspoor

2

1

2

2

3

1

2

0

0

0

5-jaarsgemiddelde

1,4

1,6

1,8

1,6

2

1,8

2

1,6

1,2

0,6

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

8
7

risico

6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

jaar

Figuur 9: risico onbevoegden 1999 – 2008
Uit de grafiek wordt duidelijk dat het 5-jaarsgemiddelde sinds 2005 een dalende
trend laat zien, van bijna 5 tot minder dan 3. In de periode 1998 – 2005 was dit
gemiddelde juist gestegen. Aangezien het 5-jaarsgemiddelde al 3 jaar daalt, kan
worden gesproken van permanente verbetering.

4

risico

3

2

1

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 10: risico overstekers perronspoor 1999 – 2008

Pagina 23 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Sinds 2006 komen geen personen om die het perronspoor oversteken buiten de
reizigeroverpaden. Het 5-jaarsgemiddelde vertoont een daling. De doelstelling van
permanente verbetering wordt gehaald.
Omgeving
De nationale definitie van omgeving luidt:

Personen die zich buiten het railverkeerssysteem bevinden, maar binnen de
invloedssfeer van het risico.
Deze categorie is bijzonder omdat zich zelden letsel onder deze categorie voordoet.
Het risico dat de omgeving ondergaat is vooral het potentiële risico van het vervoer
van gevaarlijke stoffen en van escalerende ontsporingen. Ook in 2008 was er geen
enkel letsel in de omgeving van het spoorsysteem. In de periode 1999 – 2008 is
eenmaal sprake geweest van licht letsel van een persoon in de omgeving.
Suïcide
De (nationale) definitie van suïcidale personen luidt:
Personen met de kennelijke bedoeling om zelfdoding te plegen in en door
het railverkeerssysteem.
In 2008 was er 164 keer sprake van suïcide op het spoor en 18 keer een mislukte
poging daartoe, waarbij wel sprake was van verwonding. Dit zijn de laagste
aantallen in de beschouwde periode. Het aantal geslaagde suïcides in het
spoorwegsysteem komt overeen met ongeveer 12% van het totaal van de suïcides
in Nederland. Tabel 15 en Figuur 11 geven de ontwikkeling van het aantal doden ten
gevolge van suïcide.
Tabel 15: letaal letsel suïcide 1999 – 2008
Jaar

99

00

01

02

03

04

05

06

07

08

Letaal letsel

174

184

199

179

173

170

184

190

193

164

5-jaarsgemiddelde

177

178

184

184

182

181

181

179

182

180

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

250

risico

200
150
100
50
0
1999

jaar

Figuur 11: risico suïcide 1999 – 2008
Het aantal suïcides op het spoor is gedurende de hele periode 1999 – 2008
ongeveer constant. De doelstelling van permanente verbetering wordt niet gehaald.

Pagina 24 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

4

Indicatoren veiligheid reizigervervoer

De ongevallen die relevant zijn voor de veiligheid van reizigers kunnen worden
onderverdeeld in twee verschillende typen:
•
Persoonlijke ongevallen: in de trein, op het perron en bij het instappen en
uitstappen. Kenmerkend is dat er één persoon het slachtoffer is van een
dergelijk ongeval.
•
Spoorwegongevallen: botsingen, ontsporingen, overwegaanrijdingen en
branden. Kenmerkend voor spoorwegongevallen is dat meerdere mensen bij het
ongeval letsel kunnen oplopen.
Sinds 1993 zijn er geen spoorwegongevallen meer geweest met letale slachtoffers
onder reizigers in de trein. De 8 doden onder reizigers in de periode 1999 – 2008
waren het gevolg van persoonlijke ongevallen.
De definitie voor het risico van reizigers uit het vorige hoofdstuk kent een
belangrijke tekortkoming. Ze doet onvoldoende recht aan het risico dat het gevolg is
van grote spoorwegongevallen, vanwege de lage frequentie van optreden. Door de
in potentie ernstige gevolgen zijn deze ongevallen uiteraard wel relevant. Daarom is
er behoefte aan indicatoren voor het risico van het reizigervervoer ten gevolge van
grote spoorwegongevallen. Deze indicatoren zijn gedefinieerd op basis van de meest
relevante botsingen, ontsporingen, aanrijdingen op overwegen en branden. De
kadernota formuleert voor deze indicatoren geen doelstellingen.
4.1

Botsingen
Definitie indicatoren botsingen
Er zijn ieder jaar vele botsingen tussen treinen, rangeerdelen, machines en andere
railgebonden voertuigen onderling of tegen stootjukken. Deze botsingen kennen een
grote variëteit van ernst en lang niet alle botsingen zijn relevant voor de veiligheid
van het reizigervervoer. Er zijn drie typen van botsingen gedefinieerd die als
indicator voor het reizigerrisico kunnen worden beschouwd.
1. Botsingen van reizigertreinen (RT)
Alle botsingen van reizigertreinen tegen andere railgebonden voertuigen, plus
alle botsingen van reizigertreinen tegen stootjukken als er sprake is van letsel of
als de botsing wordt voorafgegaan door een STS-passage. Botsingen van
rangeerdelen, waarin geen reizigers zitten, worden dus niet beschouwd.
2. Botsingen met letsel in de reizigertrein (LT)
Alle botsingen van reizigertreinen waarbij er sprake is van letsel aan boord van
de reizigertrein. Ook als het alleen letsel onder treinpersoneel betreft.
3. Botsingen na stoptonend sein passage (STS)
Alle botsingen van treinen na het passeren van een rood sein. Ook de botsingen na
STS passage waarbij geen reizigertrein betrokken is worden beschouwd. Immers, de
tweede bij de botsing betrokken trein had een reizigertrein kunnen zijn.
Het jaar 2008
Tabel 16 geeft een overzicht van de botsingen in 2008 die relevant zijn voor het
reizigerrisico.

Pagina 25 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Tabel 16: botsingen relevant voor het reizigerrisico 2008
Datum
31-03
09-04
02-06
11-10
Totaal

Plaats
Enkhuizen
Ede-Wageningen
Hoek van Holland
Gouda

RT
J
J
J
J
4

LT
J
N
J
N
2

STS
N
J
N
J
2

Een korte omschrijving van de botsingen in 2008 die relevant zijn voor het
reizigerrisico:
•
Op 31 maart botst in Enkhuizen een trein tegen een stootjuk, zie kader in
paragraaf 3.1.
•
Op 9 april rolt een reizigertrein spontaan voorbij een stoptonend sein en botst
op lage snelheid tegen een andere reizigertrein. Mede doordat bij de botsing de
treinen koppelen ontstaat geen schade.
•
Op 2 juni botst een binnenkomende trein in Hoek van Holland op een stootjuk.
Eén reiziger raakt lichtgewond.
•
Op 11 oktober botsen een Thalys en een intercity op station Gouda, zie kader.
Botsing Gouda
Op 11 oktober botst op station Gouda een vertrekkende Intercitytrein tegen een
juist passerende Thalys-trein. De Thalys werd omgeleid vanwege werkzaamheden
bij Delft. De directe oorzaak van de botsing is het passeren van een rood sein door
de Intercity. Naar de achterliggende oorzaken wordt nader onderzoek verricht door
de Inspectie.
Trends in botsingen relevant voor het reizigerrisico
Figuren 12 – 14 laten de ontwikkelingen zien van het jaarlijks aantal botsingen
relevant voor het reizigerrisico. De kolommen geven het jaarlijks aantal botsingen
weer, de lijn geeft steeds het 5-jaarsgemiddelde van het aantal botsingen weer.

8

aantal botsingen

7
6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 12: botsingen van reizigertreinen 1999 – 2008

Pagina 26 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

8
aantal botsingen

7
6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 13: botsingen met letsel in reizigertrein 1999 – 2008
8
aantal botsingen

7
6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 14: botsingen na STS-passage 1999 – 2008
Uit de grafieken is af te lezen dat het aantal botsingen van reizigertreinen en het
aantal botsingen na STS-passage in de beschouwde periode niet noemenswaardig is
gewijzigd. Het 5-jaarsgemiddelde van het aantal botsingen met letsel aan boord van
de trein is in de periode 2002 – 2005 verdubbeld van 1,5 tot 3 en sindsdien stabiel.
4.2

Ontsporingen
Definitie indicatoren ontsporingen
Kleine ontsporingen van rangeerdelen of goederenwagens zijn vaak niet relevant
voor het risico van reizigers. Er zijn twee typen ontsporingen gedefinieerd die als
indicatoren voor het reizigerrisico dienen.
1. Ontsporingen van reizigertreinen (RT)
Alle ontsporingen van reizigertreinen waarbij de ontsporing het initiële ongeval
is. Ontsporingen na botsing of na aanrijding op een overweg worden hier niet
beschouwd.
2. Ontsporingen met letsel in de reizigertrein (LT)
Alle ontsporingen van reizigertreinen waarbij er sprake is van letsel aan boord
van de reizigertrein. Ook als het alleen letsel onder treinpersoneel betreft.
3. Escalerende ontsporingen (ESC)
Een ontsporing escaleert als (een deel van) de ontspoorde trein kantelt of zo ver
buiten het profiel van het eigen spoor raakt dat er een kans is op een botsing

Pagina 27 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

tegen een trein op het nevenspoor of een aanrijding van vaste objecten langs de
baan. Ook escalerende ontsporingen van andere treinen dan reizigertreinen zijn
relevant voor het reizigerrisico, omdat de trein kan botsen tegen een
reizigertrein. Hierbij wordt alleen gekeken naar ontsporingen op of zeer nabij
het hoofdspoor.
Het jaar 2008
Tabel 17 geeft de ontsporingen die volgens de nationale definitie relevant zijn voor
het reizigerrisico. De enige ontsporing in 2008 die relevant is voor het reizigerrisico
betreft de geëscaleerde ontsporing van de kalktrein nabij Amsterdam Muiderpoort,
zie kader bij 5.2.
Tabel 17: ontsporingen relevant voor het reizigerrisico 2008
Datum
22-11
Totaal

Plaats
Amsterdam Muiderpoort

RT
N
0

LT
N
0

ESC
J
1

Trends in ontsporingen relevant voor het reizigerrisico
Figuren 15 – 17 laten de ontwikkelingen zien van het jaarlijks aantal ontsporingen
relevant voor het reizigerrisico. De kolommen geven steeds het aantal ontsporingen
weer, de lijn geeft steeds het 5-jaarsgemiddelde weer.

aantal ontsporingen

5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 15: ontsporingen van reizigertreinen 1999 – 2008

Pagina 28 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

5

aantal ontsporingen

4

3

2

1

0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 16: ontsporingen met letsel in reizigertreinen 1999 – 2008

aantal ontsporingen

5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 17: geëscaleerde ontsporingen 1999 – 2008
Uit de grafieken is af te lezen dat het 5-jaarsgemiddelde van het aantal
ontsporingen van reizigertreinen is afgenomen. De trend is positief. In de afgelopen
10 jaar waren er twee ontsporingen met letsel in de trein, zodat hier niet van een
trend kan worden gesproken.
4.3

Aanrijdingen op overweg
Definitie indicatoren aanrijding op overweg
Bij de meeste aanrijdingen op overwegen is het alleen de weggebruiker die het
risico loopt. Slechts zelden komt het voor dat reizigers letsel oplopen. Voor de
relevantie van aanrijdingen op overwegen voor het reizigerrisico zijn de volgende
criteria gedefinieerd:
1. Aanrijdingen met ontsporing
De meest risicovolle aanrijdingen voor de reizigers zijn de aanrijdingen waarbij
de trein ontspoort. Ook ontspoorde goederentreinen en rangeerdelen worden
beschouwd als deze rijden op lijnen die ook door reizigertreinen worden
gebruikt.
2. Aanrijdingen met letsel in trein

Pagina 29 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

3.

Alle aanrijdingen die zo ernstig zijn dat er sprake is van letsel in de trein worden
beschouwd als indicatoren voor het reizigerrisico. Ook hier worden niet slechts
reizigertreinen beschouwd, maar ook andere.
Reizigertreinen die voldoen aan 1. of 2.
De reizigertreinen die ontsporen na aanrijding of waarin letsel optreedt na de
aanrijding worden apart beschouwd. Merk op dat dit aantal altijd maximaal de
som van de aantallen is van de eerste twee categorieën.

Het jaar 2008
In 2008 vonden in totaal 63 aanrijdingen op overwegen plaats (exclusief suïcide).
Twee van deze aanrijdingen voldoen aan de criteria.
•
Op 16 mei botst bij Rijswijk een reizigertrein op een op de overweg gestrande
vorkheftruck. De eerste as van de trein ontspoort. Er is geen sprake van letsel.
•
Op 5 juni botst bij Heerhugowaard een reizigertrein op een op de overweg
gestrande vorkheftruck. De machinist en 2 reizigers in de trein raken
lichtgewond.
Tabel 18: aanrijdingen relevant voor het reizigerrisico 2008
Datum
16-05
05-06
Totaal

Plaats
Rijswijk
Heerhugowaard

ONT
J
N
1

LT
N
J
1

RT
J
J
2

Trends in aanrijdingen relevant voor het reizigerrisico
Figuren 18 – 20 laten de ontwikkeling van bovengenoemde indicatoren zien. Voor
alle indicatoren geldt dat in de periode 2001 – 2006 de trend sterk positief is
geweest.
8

aantal aanrijdingen

7
6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 18: aanrijding op overweg gevolgd door ontsporing 1999 – 2008

Pagina 30 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

8

aantal aanrijdingen

7
6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 19: aanrijding op overweg met letsel in trein 1999 – 2008
8

aantal aanrijdingen

7
6
5
4
3
2
1
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 20: aanrijding door reizigertrein, met ontsporing of letsel 1999 –
2008
4.4

Branden
Definitie
Alle branden in reizigertreinen of infrastructuur die door de Inspectie zijn
onderzocht.
Het jaar 2008
In 2008 heeft de Inspectie naar 8 branden in reizigertreinen en één brand in de
infrastructuur vooronderzoek uitgevoerd. Geen van deze branden geeft aanleiding
tot nader onderzoek. In alle gevallen was de verwachting dat nader onderzoek geen
veiligheidsrendement zou opleveren.
Van deze indicator zijn geen trendmatige gegevens beschikbaar omdat gegevens in
de loop der jaren niet consistent zijn geregistreerd.

Pagina 31 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

5

Indicatoren veiligheid goederenvervoer

Wat geldt voor het risico van reizigervervoer – weinig letsel, weinig grote ongevallen
– geldt voor goederenvervoer nog sterker als het gaat om externe veiligheid.
Externe veiligheid is de veiligheid van de mensen die zich in de omgeving van het
spoorwegsysteem bevinden, zonder dat ze van het systeem deel uitmaken. Het
risico voor mensen in de omgeving is vooral het gevolg van het transport van
gevaarlijke stoffen.
Het aantal in het verleden opgetreden ernstige ongevallen is klein. Er is in de laatste
20 jaar in Nederland niemand omgekomen ten gevolge van het vervoer van
gevaarlijke stoffen per trein. Het potentiële gevolg van een ernstig ongeval is echter
groot. Daarom is er een behoefte aan indicatoren voor de veiligheid van het vervoer
van gevaarlijke stoffen. Analoog aan het risico van reizigervervoer gaat het om
indicatoren die in relatie staan tot de spoorwegongevallen botsing, ontsporing,
aanrijding op overwegen en brand. Behalve ten gevolge van spoorwegongevallen
kunnen gevaarlijke stoffen vrijkomen als gevolg van zogenoemd intrinsiek falen van
de omhulling, of op andere wijze.
Naast externe veiligheid, zijn er specifieke interne veiligheidsrisico’s verbonden aan
het goederenvervoer. Dit betreft vooral de veiligheid van het rangeren. Er zijn geen
indicatoren voor de interne veiligheid van het goederenvervoer uitgewerkt.
5.1

Botsingen
Er zijn ieder jaar tientallen botsingen tussen treinen, rangeerdelen, machines en
andere railgebonden voertuigen onderling of stootjukken. Deze botsingen kennen
een grote variëteit van ernst en zijn lang niet allemaal relevant voor de veiligheid
van het goederenvervoer.
Definitie indicatoren botsingen
De volgende typen botsingen kunnen als indicator voor de veiligheid van het
goederenvervoer worden beschouwd:
1. Botsingen van goederentreinen in het centraal bediende gebied (GT)
2. Botsingen van goederentreinen of rangeerdelen met letsel (LT)
3. Botsingen waarbij wagens met gevaarlijke stoffen betrokken zijn (GS)
Dit betekent dat botsingen tussen losse locomotieven, botsingen van losse
locomotieven tegen stootjukken en botsingen van reizigermaterieel niet worden
beschouwd. Ook botsingen die zo licht zijn dat er geen onderzoek naar wordt
uitgevoerd, worden niet beschouwd.
Het jaar 2008
Tabel 19 geeft een overzicht van de botsingen in 2008 die aan minimaal één van de
criteria voldoen.
Tabel 19: botsingen relevant voor het risico van goederenvervoer 2008
Datum
28-09
Totaal

Plaats
Venlo

GT
J
1

LT
N
0

GS
N
1

Pagina 32 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Op 28 september botsen 3 gekoppelde diesellocomotieven tegen een stootjuk op
emplacement Venlo. Er is grote schade aan de infrastructuur en de voorste
locomotief raakt in brand.
5.2

Ontsporingen
Definitie indicatoren ontsporingen
Er is sprake van een ontsporing als van een trein minimaal één wiel niet meer wordt
geleid door de spoorstaven. Een ontsporing is relevant voor de veiligheid van
goederenvervoer als deze voldoet aan één van de volgende criteria:
1. Ontsporingen van goederentreinen in het centraal bediende gebied (GT)
2. Ontsporingen van goederentreinen of rangeerdelen met letsel (LT)
3. Ontsporingen waarbij wagens met gevaarlijke stoffen betrokken zijn (GS)
Dit betekent dat ontsporingen van losse locs en ontsporingen van rangeerdelen op
een van het hoofdspoor gescheiden rangeerterrein niet worden beschouwd.
Het jaar 2008
Tabel 20 geeft een overzicht van ontsporingen in 2008 die aan minimaal één van de
criteria voldoen.
Tabel 20: ontsporingen relevant voor het risico van goederenvervoer
2008
Datum
12-09
22-11
Totaal

Plaats
Botlek
Amsterdam Muiderpoort

GT
N
J
1

LT
N
N
0

GS
J
N
0

Op 12 september ontsporen twee lege, ongereinigde goederenwagens bestemd voor
het vervoer van met fenol. De wagens maken deel uit van een rangeerdeel en zijn
niet goed gekoppeld. Er komen geen gevaarlijke stoffen vrij.
De ontsporing bij Muiderpoort is beschreven in het kader.
Ontsporing Amsterdam Muiderpoort
Op 22 november ontspoort een goederentrein met kalk nabij station Amsterdam
Muiderpoort. In totaal ontsporen 10 wagens. Vier van deze wagens kantelen en
verliezen hun lading. Vier van de zes sporen worden volledig vernield. Ook de brug
waar deze sporen op liggen raakt beschadigd. Als gevolg van deze ontsporing is het
treinverkeer tussen Amsterdam en Utrecht / Amersfoort gedurende 10 dagen
ernstig ontregeld. De directe oorzaak van de ontsporing is te wijten aan
warmgelopen aspot van één van de kalkwagens. Naar de achterliggende oorzaken
wordt nader onderzoek verricht door de Inspectie. Na afronding zal het rapport op
de website te vinden zijn.
5.3

Aanrijdingen op overweg
Definitie indicatoren aanrijding op overweg
Bij de meeste aanrijdingen op overwegen is het de weggebruiker die het risico loopt.
Een aanrijding op een overweg is relevant voor de veiligheid van het
goederenverkeer als hij voldoet aan minimaal één van de volgende criteria:
1. Er is sprake van een ontsporing na de aanrijding.
2. Aanrijdingen met letsel in de trein.

Pagina 33 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

3.

De goederentrein vervoert gevaarlijke stoffen en de aanrijding betreft een auto,
vrachtwagen, bus, tractor of ander ‘zwaar’ wegvoertuig. Aanrijdingen met
voetgangers, fietsers, brommers en motorfietsen worden hier niet beschouwd.

Het jaar 2008
In 2008 is er geen enkele aanrijding die aan één van de criteria voldoet.
5.4

Branden
Definitie
Alle branden in goederentreinen die door de Inspectie zijn onderzocht.
Het jaar 2008
De Inspectie heeft naar 2 branden in goederentreinen vooronderzoek verricht. Deze
hebben niet geleid tot nader onderzoek.
Van deze indicator zijn geen trendmatige gegevens beschikbaar omdat gegevens in
de loop der jaren niet consistent zijn geregistreerd.

Pagina 34 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

6

Indicatoren Europese veiligheidsrichtlijn

De Europese veiligheidsrichtlijn kent de volgende categorieën indicatoren:
1. Indicatoren in relatie tot ongevallen
2. Indicatoren in relatie tot voorspellers van ongevallen
3. Indicatoren in relatie tot de economische gevolgen van ongevallen
4. Indicatoren in relatie tot technische veiligheid
5. Indicatoren in relatie tot het veiligheidsmanagement
Dit hoofdstuk volgt de structuur van de veiligheidsrichtlijn. Dit betekent dat het
deels een herhaling is van wat in hoofdstukken 3, 4 en 5 is gepresenteerd, maar
dan gestructureerd volgens de indeling van de richtlijn en getoetst aan de Europese
definitie. De Europese definities zijn nog niet formeel vastgesteld. Het Europees
Spooragentschap heeft wel een definitieve versie opgesteld van de aanbeveling om
bijlage A bij de Veiligheidsrichtlijn aan te passen. In deze aanbeveling zijn de
conceptdefinities opgenomen 8 .
6.1

Indicatoren in relatie tot ongevallen
Onder dit kopje worden alle significante ongevallen gerapporteerd. Een ongeval heet
significant als:
het betrekking heeft op minimaal één rijdend spoorvoertuig en leidt tot
minimaal één dode of zwaargewonde persoon, of tot significante schade aan
voertuig, infrastructuur, apparatuur of verstoring van de treindienst. Onder
significante schade wordt – voorlopig – verstaan een schadebedrag van
minimaal €150.000. Onder een significante verstoring van de treindienst
wordt – voorlopig – verstaan een uitval van een belangrijke spoorverbinding
voor minstens 6 uur.
Tabel 21 geeft een overzicht van de significante ongevallen in 2008, volgens deze
definitie. Hoofdstukken 3, 4 en 5 gaan nader in op deze ongevallen. Voor de
significante aanrijdingen op overwegen is een aparte tabel opgenomen in de bijlage.
Botsingen
Van de in Tabel 16 opgenomen 4 botsingen die volgens de nationale definitie
relevant zijn voor de veiligheid van het reizigervervoer, is er 1 significant volgens de
Europese definitie vanwege de schade, de botsing bij Gouda. Er is in 2008 geen
significante botsing van goederentreinen.
Ontsporingen
In 2008 is er één significante ontsporing vanwege de schade, de goederentrein bij
Amsterdam Muiderpoort, zie het kader bij 5.2.

8

http://www.era.europa.eu/core/Safety/Documents/our%20products/SR/Recommendation%20to%20revise%20Anne
x%201%20to%20Directive%202004-49%20-%20final%20version.pdf

Pagina 35 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Overwegongevallen
In totaal 21 overwegongevallen in 2008 zijn significant. Bij 3 ongevallen was sprake
van 2 doden. Een overzicht van alle significante overwegaanrijdingen staat in de
bijlage. Een nadere toelichting op de overwegaanrijdingen in paragraaf 3.3.
Aanrijdingen van personen 9
In 2008 is er één significante aanrijding van een reiziger. Voor een nadere
toelichting, zie paragraaf 3.1.
Overige
In 2008 is er één overig significant ongeval, de elektrocutie van een onbevoegde bij
Zwijndrecht, zie paragraaf 3.4.
Er zijn in totaal 26 significante ongevallen geweest, zie Tabel 21.
Tabel 21: significante ongevallen in 2008
Datu
m
19-02

Plaats

Ongeval

Risicodrager

Zwijndrecht

Elektrocutie

Onbevoegde

16-05

Moerdijk

Rangeerder

15-06
28-09

Rotterdam
Lombardijen
Venlo

Aanrijding
overweg
Aanrijding

11-10

Gouda

Schade >
€150.000

Amsterdam
Ontsporing
Muiderpoort
Overige aanrijdingen overweg
In totaal 20 ongevallen
Totaal

Zwaar
gewond

1
1

Reiziger

Botsing
stootjuk
Botsing

Gedood

1
J
J

22-11

J
Overweg
gebruiker
3

0

0

18

5

20

6

Suïcide
In 2008 zijn er 164 suïcides gepleegd op het spoor. Voor een nadere toelichting, zie
paragraaf 3.4.
6.2

Indicatoren in relatie tot voorlopers van ongevallen

Gebroken rails
In 2008 waren er 31 spoorstaafbreuken. Figuur 21 geeft de ontwikkeling van het
aantal breuken sinds 1999. Het 5-jaarsgemiddelde is sinds 2002 constant.

9

Ook voor de Europese indicatoren geldt: exclusief suïcide

Pagina 36 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

50

aantal

40
30
20
10
0
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
jaar

Figuur 21: spoorstaafbreuken 1999 – 2008

Spoorspattingen

aantal

In 2008 waren er 8 spoorspattingen. In 2006, toen er sprake was van een warme
zomer, waren dat er nog 79. Uit Figuur 22 wordt duidelijk dat het jaar 2006 er
negatief uit springt. Naar aanleiding van twee ontsporingen ten gevolge van
spoorspattingen in 2006 heeft ProRail een reeks verbetermaatregelen genomen. Het
aantal spoorspattingen in 2008 was het laagste in de beschouwde periode.

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 22: spoorspattingen 2001 – 2008

Onveilig falen beveiligingssysteem
De Inspectie Verkeer en Waterstaat heeft nog geen betrouwbare gegevens over dit
type incidenten. Deze indicator wordt op dit moment door ProRail
geoperationaliseerd op basis van de conceptdefinitie.

Passage stoptonend sein
Passages stoptonend sein of STS-passages zijn potentieel ernstige incidenten die
kunnen leiden tot botsingen, ontsporingen of aanrijdingen.
De doelstelling met betrekking tot STS-passages is:
- Een halvering van het aantal STS-passages in 2009 in vergelijking tot 2003.

Pagina 37 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

- Een reductie van het risico ten gevolge van STS-passages met 75%.
Voor een uitvoerige analyse van de STS-passages en een toetsing aan de tweede
doelstelling wordt verwezen naar het jaarlijkse rapport van de Inspectie. Hier wordt
alleen de eerste doelstelling beschouwd.
Het aantal STS-passages in 2008 was 398, waarvan 240 “echte” en 158 ten gevolge
van het afvallen van seinen. Dit is ruim 10% minder dan in 2007, toen er 275 echte
STS-passages waren. Figuur 23 geeft de ontwikkeling van de aantallen STSpassages in de periode 1999 – 2008. De rode lijn representeert de doelstelling voor
het aantal STS-passages, te bereiken in 2009.
450

aantal STS passages

400
350
300
250
200
150
100
50
0
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

jaar

Figuur 23: STS-passages 1999 – 2008
Uit de figuur wordt duidelijk dat het jaarlijks aantal echte STS-passages al sinds
2000 ongeveer stabiel is. Het aantal technische STS-passages is sinds 2000 sterk
toegenomen. Dat is vooral te verklaren door de betere registratie ten gevolge van
de grote aandacht voor het probleem van STS-passages.
De realisatie van de doelstelling ten aanzien van het aantal STS-passages in 2009
wordt nog niet gehaald.

Gebroken wiel of as
De ontsporing op 22 november bij Muiderpoort was het gevolg van een
warmgelopen aspot.
6.3

Indicatoren in relatie tot de economische gevolgen van ongevallen
De indicatoren in relatie tot de economische gevolgen van ongevallen zijn nog niet
voldoende uitgewerkt om ze hier uitgebreid te behandelen. De Inspectie verzamelt
op dit moment geen economische gegevens, zodat er ook niet volgens nationale
definities kan worden gerapporteerd. De indicatoren worden, ten behoeve van de
volledigheid, hier wel opgesomd:
1. Kosten van vervanging of reparatie beschadigde infrastructuur en materieel
2. Kosten van schade aan het milieu
3. Kosten van vertragingen ten gevolge van ongevallen
4. Aantal verloren werkuren van personeel ten gevolge van ongevallen
5. Totaal aantal gewerkte uren van personeel

Pagina 38 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

6.4

Indicatoren in relatie tot technische veiligheid

Automatisch systeem voor treinbeïnvloeding (ATB)
De lidstaten dienen aan te geven welke systemen in gebruik zijn, welk deel van het
spoor met een ATB systeem is uitgerust en welk deel van de treinkilometers onder
ATB bescherming wordt gereden.
In Nederland zijn op dit moment drie systemen voor automatische treinbeheersing
operationeel:
1. Automatische treinbeïnvloeding Eerste Generatie (ATB EG)
2. Automatische treinbeïnvloeding Nieuwe Generatie (ATB NG)
3. European Rail Traffic Management System / European Train Control System
(ERTMS/ETCS)
Naar schatting 99% van het door treinen bereden spoor is met (minimaal) één van
deze systemen uitgerust. Naar schatting 99,9% van de treinkilometers wordt onder
regime van één van deze systemen gereden.

Spoorwegovergangen
De lidstaten dienen aan te geven hoeveel overwegen in gebruik zijn, hoeveel dit er
zijn in relatie tot het aantal spoorkilometers en welk deel van de overwegen
automatisch of handmatig is beschermd.
Eind 2008 beheerde infrastructuurbeheerder ProRail 2700 overwegen. Dit zijn er 20
minder dan eind 2007. Hiervan zijn er 2060 beveiligd door middel van een
overweginstallatie en 640 onbeveiligd 10 .
Het aantal netkilometers onder beheer van ProRail is eind 2007 gelijk aan 2871
kilometer, inclusief de Betuweroute.
Het aantal overwegen per lijnkilometer, waar de veiligheidsrichtlijn naar vraagt, is
dus 2700 / 2871 = 0,94.
6.5

Indicatoren in relatie tot het veiligheidsmanagement

Audit
De lidstaten dienen aan te geven hoeveel audits zijn uitgevoerd.
In 2008 heeft de Inspectie bij 27 vervoerders audits uitgevoerd ten behoeve van het
afgeven van een veiligheidsattest. Ook heeft de Inspectie op basis van een audit
aan ProRail een veiligheidsvergunning verleend.

10

Deze cijfers wijken enigszins af van de cijfers van vorig jaar. Dit komt door een iets gewijzigde interpretatie van

het begrip “beveiligd”. Ook beveiliging door middel van rode vlag of rode lamp gelden in de nieuwe interpratie als
beveiligd.

Pagina 39 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Bijlagen

Pagina 40 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Definities
Risicodrager
Risico
Risico reizigers
Risico personeel
Risico
overweggebruikers
Risico
onbevoegden
Risico suïcide
Risico omgeving
Letaal letsel of
Dodelijk letsel
Zwaar letsel of
Zwaar gewond
Licht letsel of
Licht gewond
Letsel
Gewond
Streefwaarde
Indicator

Ongeval

Incident

Een persoon die op basis van een specifieke betrokkenheid bij
het railverkeerssysteem blootstaat aan veiligheidsrisico’s.
Het risico volgens de nota Veiligheid op de Rails. Voor iedere
risicodrager is er dus een andere definitie.
Het aantal letale letsels onder reizigers per miljard
reizigerkilometers.
Het aantal letale letsels onder personeelsleden per 10.000 fte.
Het aantal letale letsels onder overweggebruikers per jaar.
Het aantal letale letsels onder onbevoegden per jaar.
Het aantal letale letsels onder suïcidalen per jaar.
De kans op overlijden van een persoon in de nabijheid van het
spoor ten gevolge van een spoorwegongeval per jaar.
Een verwonding ten gevolge van een ongeval die binnen 30
dagen leidt tot overlijden.
Een verwonding ten gevolge van een ongeval die lijdt tot een
ziekenhuisopname van langer dan 24 uur, zonder dat de
verwonding binnen 30 dagen leidt tot overlijden.
Een verwonding ten gevolge van een ongeval die niet leidt tot
een ziekenhuisopname van meer dan 24 uur of tot overlijden.
Het totaal van letaal letsel, zwaar letsel en licht letsel.
Het totaal van zwaar gewond en licht gewond.
Het maximaal aanvaardbare risico per risicodrager.
Ongevaltype, incidenttype of veiligheidsbarrière waarvan de
trendmatige verandering een voorspeller is van het risico voor
(een van de) risicodragers.
In dit rapport wordt onder ongeval verstaan alle botsingen,
ontsporingen, aanrijdingen op overwegen en branden waarvoor
de betrokkenen een meldingsplicht hebben aan de Inspectie
Verkeer en Waterstaat.
In dit rapport wordt onder incident verstaan alle
gemeenschappelijke veiligheidsindicatoren zoals ze zijn
genoemd in de Europese Veiligheidsrichtlijn

Pagina 41 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Lijst met figuren
Figuur 1: letaal letsel en risico reizigers 1999 – 2008 ........................................ 15
Figuur 2: gewonde reizigers 1999 – 2008........................................................... 15
Figuur 3: risico baanwerkers 1999 – 2008.......................................................... 17
Figuur 4: risico rangeerders 1999 – 2008 ........................................................... 18
Figuur 5: gewonde machinisten 1999 – 2008 ..................................................... 19
Figuur 6: gewonde (hoofd)conducteurs 1999 – 2008 ......................................... 20
Figuur 7: risico overweggebruikers 1999 – 2008 ................................................ 21
Figuur 8: risico gebruikers reizigeroverpad 1999 – 2008 ................................... 22
Figuur 9: risico onbevoegden 1999 – 2008 ......................................................... 23
Figuur 10: risico overstekers perronspoor 1999 – 2008 ..................................... 23
Figuur 11: risico suïcide 1999 – 2008 ................................................................. 24
Figuur 12: botsingen van reizigertreinen 1999 – 2008 ....................................... 26
Figuur 13: botsingen met letsel in reizigertrein 1999 – 2008 ............................. 27
Figuur 14: botsingen na STS-passage 1999 – 2008 ........................................... 27
Figuur 15: ontsporingen van reizigertreinen 1999 – 2008 .................................. 28
Figuur 16: ontsporingen met letsel in reizigertreinen 1999 – 2008 .................... 29
Figuur 17: geëscaleerde ontsporingen 1999 – 2008 ........................................... 29
Figuur 18: aanrijding op overweg gevolgd door ontsporing 1999 – 2008........... 30
Figuur 19: aanrijding op overweg met letsel in trein 1999 – 2008 ..................... 31
Figuur 20: aanrijding door reizigertrein, met ontsporing of letsel 1999 – 2008 . 31
Figuur 21: spoorstaafbreuken 1999 – 2008 ........................................................ 37
Figuur 22: spoorspattingen 2001 – 2008 ............................................................ 37
Figuur 23: STS-passages 1999 – 2008 ............................................................... 38

Pagina 42 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Lijst met tabellen
Tabel 1: evaluatie doelstellingen risicodragers kadernota ....................................7
Tabel 2: indicatoren reizigervervoer .....................................................................8
Tabel 3: indicatoren goederenvervoer ..................................................................9
Tabel 4: letsel reizigers 2008 .............................................................................. 14
Tabel 5: letsel en risico reizigers 1999 – 2008 ................................................... 14
Tabel 6: letsel personeel 2008 ............................................................................ 16
Tabel 7: letsel en risico baanwerkers 1999 – 2008 ............................................. 16
Tabel 8: letsel en risico rangeerders 1999 – 2008 .............................................. 17
Tabel 9: letsel en risico machinisten 1999 – 2008 .............................................. 18
Tabel 10: letsel en risico (hoofd)conducteurs 1999 – 2008 ................................ 19
Tabel 11: letsel overig personeel 1999 – 2008 ................................................... 20
Tabel 12: overwegongevallen 2008 .................................................................... 21

Tabel 13: letsel en risico overweggebruikers 1999 – 2008..................................... 21
Tabel 14: risico onbevoegden 1999 – 2008 ........................................................ 23
Tabel 15: letaal letsel suïcide 1999 – 2008 ........................................................ 24
Tabel 16: botsingen relevant voor het reizigerrisico 2008 .................................. 26
Tabel 17: ontsporingen relevant voor het reizigerrisico 2008 ............................. 28
Tabel 18: aanrijdingen relevant voor het reizigerrisico 2008.............................. 30
Tabel 19: botsingen relevant voor het risico van goederenvervoer 2008 ........... 32
Tabel 20: ontsporingen relevant voor het risico van goederenvervoer 2008 ...... 33
Tabel 21: significante ongevallen in 2008 ........................................................... 36

Pagina 43 van 44

Trendanalyse 2008 | 1 mei 2009

Significante overwegaanrijdingen
Datum

Plaats

Weggebruiker

Gedood

11-02
20-02
09-03
12-03
29-03
02-04
25-04
07-05
16-05
10-06
24-06
28-06
29-06
30-06
17-07
19-07
07-08
09-08
15-09
26-09
04-12

Heiloo
Gramsbergen
Meerssen
Haren
Wierden
Hoek van Holland
Deventer
Driebergen-Zeist
Moerdijk
Almen
Almelo
Santpoort
Alphen aan de Rijn
Boxtel
Akkrum
Naarden-Bussum
Stroe
Scheemda
Oss
Haarlem
Kapelle-Biezelinge

Voetganger
Voetganger
Bromfiets
Voetganger
Fietser
Vrachtauto
Auto
Fietser
Vrachtauto 11
Auto
Bromfietser
Auto
Voetganger
Vrachtauto 12
Voetganger
Voetganger
Tractor
Fietser
Auto
Fietser
Auto

1
1
2
2
1

11
12

Zwaar
gewond

1
1
1
1
1
1
1
1
`1
1
1
1
1
1
1
2

Bij de aanrijding raakt een rangeerder zwaargewond
De trein rijdt een vrachtauto aan, een wachtende scooterrijder raakt hierbij zwaargewond

Pagina 44 van 44