Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 168

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2011
Met betrekking tot de Europese Raad voor onderwijs, jeugd, cultuur en
sport, stuur ik u:
– Het verslag van de OJCS-Raad van 19 en 20 mei jl. voor de onderwerpen cultuur, audiovisueel en onderwijs.
– De schriftelijke afhandeling van het Algemeen Overleg van 17 mei jl.
Hiermee worden de vragen die tijdens het schriftelijk overleg door de
leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV, het CDA en de SP
zijn gesteld op alle terreinen van de OJCS-Raad, afgedaan (kamerstuk
21 501-34, nr. 169).
– De ontwerpresolutie van de Raad en de vertegenwoordigers van de
regeringen der lidstaten, over een werkplan van de Europese Unie
voor sport.1
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede namens de
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en mede namens de
staatssecretaris voor Veiligheid en Justitie,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-21501-34-168
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

1

Verslag OJCS-Raad – 19 en 20 mei 2011
CULTUUR
Tijdens de Cultuurraad werd een politiek akkoord bereikt over het
Europees Erfgoedlabel (met voorbehoud van het Verenigd Koninkrijk).
Daarnaast werden raadsconclusies aangenomen over de bijdrage van
cultuur aan de EU2020-strategie en werd Plzeň (Tsjechië) naast Bergen
(België) aangewezen als Culturele Hoofdstad van Europa in 2015. Ook
werd gedebatteerd over informatiediensten voor mobiliteit van mensen
die werkzaam zijn in de culturele sector, waarna raadsconclusies over dit
onderwerp werden aangenomen. Ten slotte deden Frankrijk en Slovenië
een voorstel om een tekst op te stellen waarin de intrinsieke waarde van
cultuur wordt belicht.
Het Europees Erfgoedlabel
De Hongaarse voorzitter gaf een korte samenvatting van de geschiedenis
van het Europees Erfgoedlabel, dat vijf jaar geleden op initiatief van
Hongarije en Spanje op intergouvernementele basis is gestart. In de
hierop volgende jaren hebben meerdere landen zich aangesloten. Door
deze groei zijn er meer middelen nodig om de kwaliteit en samenhang
van het label te waarborgen. Daarom wil de Europese Commissie een
Europees Erfgoedlabel in het leven roepen. De voorzitster van de
commissie voor onderwijs en cultuur in het Europees Parlement, Doris
Pack, heeft in een brief aan de Hongaarse voorzitter laten weten het
Europees Parlement te zullen adviseren het plan goed te keuren.
Het belangrijkste doel van het label is het promoten van het Europese
culturele erfgoed. Nadruk ligt hierbij op het bereiken van jongeren.
Eurocommissaris Vassiliou benadrukte het belang van het label om
jongeren meer kans te bieden om kennis op te doen van het Europese
culturele erfgoed en de geschiedenis en opbouw van de EU. De regels en
procedures omtrent het label zullen zo duidelijk en flexibel mogelijk zijn,
zodat ze gemakkelijk te begrijpen zijn voor instellingen en burgers en
gemakkelijk toegepast kunnen worden.
De Hongaarse voorzitter concludeerde vervolgens dat er een politiek
akkoord was; het Verenigd Koninkrijk maakte hierop nog een voorbehoud.
Plzeň en Bergen Culturele Hoofdsteden van Europa in 2015
Nadat al eerder het Belgische Bergen was aangewezen als Culturele
Hoofdstad van Europa in 2015, werd nu de Tsjechische stad Plzeň als
tweede stad voorgedragen. In zijn toelichting op de voordracht wees
Tsjechië erop dat in Plzeň momenteel wordt gewerkt aan het uitbreiden
van de culturele activiteiten op verschillende gebieden: kunst, creativiteit,
politieke cultuur, minderheden, sociaal onderwijs en het milieu.
Eurocommissaris Vassiliou benoemde het initiatief van de Culturele
Hoofdstad van Europa als het ultieme middel om een culturele impuls aan
een stad te geven. De deelname moet onderdeel zijn van een culturele
langetermijnstrategie van een stad.
De raad nam de voordracht van Plzeň als Culturele Hoofdstad van Europa
2015 officieel aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

2

Bijdrage van cultuur aan de uitvoering van de Europa2020strategie
Ter inleiding wees de Hongaarse voorzitter op het directe en indirecte
belang van cultuur voor de maatschappij. De Europese Commissie werd
verzocht om cultuur te implementeren in het toekomstige EU-beleid en in
de begroting. De lidstaten en de Commissie werden daarnaast gewezen
op de noodzaak van goede statistieken op het gebied van cultuur.
Hierop benadrukte ook Eurocommissaris Vassiliou het sterke verband
tussen cultuur en de EU2020-doelstellingen. Culturele industrie werkt als
een hefboom voor culturele verscheidenheid en innovatie. Daarom is de
sector hard nodig om bij te dragen aan meer innovatie en competitiekracht.
De raad nam de voorliggende raadsconclusies aan.
Mobiliteit voor kunstenaars en andere beroepsbeoefenaars op
cultureel gebied
De Hongaarse voorzitter opende de discussie over informatiediensten
t.b.v. mobiliteit voor mensen die in de cultuursector werken door te wijzen
op het belang van dergelijke informatiediensten: mobiliteit is niet alleen
goed voor kunstenaars zelf, maar dient eveneens een economisch doel,
omdat de mogelijkheid voor kunstenaars om internationaal te werken
naar verwachting tot een hogere artistieke productie leidt. Om mobiliteit
mogelijk te maken, is goede informatievoorziening van cruciaal belang.
Verschillende verenigingen van kunstenaars hebben aangegeven deze
raadsconclusies te verwelkomen.
De discussie werd gevoerd aan de hand van twee leidende vragen:
1. Hoe denken de lidstaten de mobiliteitsvoorlichting op nationaal
niveau effectief te organiseren? Welke positieve gevolgen en welke
problemen zijn te verwachten?
2. Volgens de raadsconclusies komen cultuurinstanties i.v.m. mobiliteit
van kunstenaars niet zelden voor moeilijk op te lossen problemen van
bestuursrechtelijke aard te staan, bijvoorbeeld op het gebied van
belastingen, sociale zekerheid, visa en intellectuele eigendomsrechten; dit zijn immers aangelegenheden waarvoor zij vaak niet bevoegd
zijn. Hoe zou de samenwerking tussen cultuurinstanties en andere
bevoegde autoriteiten binnen de lidstaten effectiever kunnen worden
geregeld? Welke voorbeelden van goede samenwerking tussen
nationale autoriteiten kunnen de lidstaten geven?
De voorliggende raadsconclusies borduurden voort op het rapport van de
vorige OMC-werkgroep mobiliteit, dat in juni 2010 is verschenen en ten
doel had om de arbeidsomstandigheden in de culturele sector te
verbeteren. Eén van de aanbevelingen uit dit rapport was samenwerking
van de lidstaten met de EU om nationale voorlichtingsdiensten voor de
mobiliteit van artiesten op te richten. Eurocommissaris Vassiliou bracht de
opvatting naar voren dat op nationaal vlak strategische partnerschappen
gesloten moeten worden tussen alle betrokken partijen, zodat de
verstrekte informatie betrouwbaar, volledig en actueel is. Daarnaast zijn
EU-brede netwerken van belang, zodat kennis kan worden gebundeld en
gemeenschappelijke problemen kunnen worden aangepakt. De
Commissie wil hieraan graag bijdragen.
Tijdens de discussie werd het belang van mobiliteit van kunstenaars
algemeen benadrukt. De meeste lidstaten benoemden de instellingen die
zich in hun land met dit thema bezig houden; in de meeste landen betreft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

3

het een samenwerking tussen de ministeries van Cultuur en Buitenlandse
Zaken. Veel lidstaten benoemden dezelfde problemen, zoals sociale
zekerheid en de verstrekking van visa, en benoemden de noodzaak van
nauwere interdepartementale samenwerking in hun land. Een aantal
lidstaten stelde voor om een Europees informatieloket in meerdere talen
op te zetten. De meeste lidstaten vonden dit echter te ver gaan en
benadrukten hun nationale bevoegdheid op dit dossier.
Frankrijk benoemde in de discussie nog andere relevante kwesties: het
onderscheid tussen amateur- en beroepskunstenaars, en mobiliteit met
derde landen i.p.v. uitsluitende gerichtheid op mobiliteit binnen de EU.
Bulgarije wees eveneens op de kwestie van vrij verkeer van kunstenaars
uit derde landen, en ook Portugal wees op het belang van niet-Europese
landen. Malta wees op de benodigde versterking van de band tussen
kunstenaar- en ondernemerschap.
Nederland sprak zich positief uit over de prioriteit die de Commissie
toekent aan de mobiliteit van kunstenaars en collecties, en benadrukte de
opvatting dat steun zonder verdere tussenlagen direct bij kunstenaars en
instellingen terecht dient te komen. Nederland is komend jaar voorzitter
van de OMC-werkgroep Kunstenaarsmobiliteit. Deze werkgroep zou
kunnen nagaan in hoeverre nationale dienstloketten op grond van de
dienstenrichtlijn ook bij informatievoorziening aan kunstenaars een rol
zouden kunnen spelen.
Eurocommissaris Vassiliou kondigde aan dat binnenkort een deskundigengroep zal worden samengesteld die zich zal buigen over de in de
discussie gedane voorstellen, zoals het idee van een gezamenlijk
Europees portaal. Daarbij moeten ook financiële implicaties nauwlettend
worden bekeken. De lidstaten werden uitgenodigd te komen met
voordrachten van experts voor deze groep.
De raadsconclusies op dit onderwerp werden vervolgens aangenomen.
Frans-Sloveens voorstel cultuurmanifest
Frankrijk en Slovenië deden het voorstel om als lidstaten gezamenlijk een
manifest op te stellen dat de intrinsieke waarde van cultuur en het belang
van de cultuursector benadrukt. Frankrijk en Slovenië hebben een voorzet
gedaan door het opstellen van een «decaloog voor de cultuur»; deze
wordt nu vertaald, en alle lidstaten worden uitgenodigd hierop te
reageren en hun bijdrage te leveren. Het streven wordt geuit om een
gezamenlijk overeengekomen tekst aan te nemen onder het komende
Poolse voorzitterschap.
ONDERWIJS
Tijdens de Onderwijsraad werden raadsconclusies over opvang en
onderwijs voor jonge kinderen aangenomen. Tevens werden aanbevelingen over de bestrijding van voortijdig schoolverlaten en de leermobiliteit van jongeren aangenomen. Ook werd gedebatteerd over preventiebeleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten gericht op kinderen uit
sociaaleconomisch zwakke milieus, met de nadruk op Roma.
Bestrijding van voortijdig schoolverlaten
De Hongaarse voorzitter stelde voorop dat de afgelopen tien jaar veel
vooruitgang is geboekt op het gebied van het tegengaan van voortijdig
schoolverlaten (VSV), maar dat de doelstelling gesteld in het strategisch
kader «Onderwijs en Training 2010» niet is behaald. Daarom is het nu zaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

4

om de doelstelling om in 2020 het percentage VSV gereduceerd te hebben
tot onder de 10% te realiseren.
Eurocommissaris Vassiliou wees op het vitale belang van VSV-beleid;
Europa kan zich een hoge schooluitval niet veroorloven. VSV is een
complex probleem waarbij diverse factoren een rol spelen; deze moeten
alle worden betrokken bij het beleid. Verder is er behoefte aan meer
betrouwbaar statistisch materiaal. De Commissie heeft vorige maand al
een voortgangsverslag met betrouwbare gegevens gepubliceerd, en kan
ook in de toekomst een belangrijke rol spelen door het laten uitvoeren van
onderzoek.
De aanbeveling werd met gekwalificeerde meerderheid (alle lidstaten met
uitzondering van het VK) aangenomen.
Preventiebeleid ter bestrijding van voortijdig schoolverlaten
gericht op kinderen uit sociaaleconomisch zwakke milieus, met
nadruk op Roma
Er vond een oriënterend debat plaats over VSV met nadruk op de
Roma-gemeenschap. Eurocommissaris Reding (Justitie, grondrechten en
burgerschap) presenteerde de mededeling «Een EU-kader voor de
nationale strategieën voor integratie van de Roma tot 2020». Het
probleem van VSV en Roma verschilt van lidstaat tot lidstaat, maar een
EU-kader waarbinnen lidstaten gezamenlijk optrekken kan meerwaarde
hebben. Er moet in nationale strategieën speciale aandacht komen voor
toegang van Roma tot kwaliteitsonderwijs zonder discriminatie en
segregatie. Het afronden van de basisschool moet daarbij het absolute
minimum zijn: 97% van de totale EU-bevolking volgt primair onderwijs,
maar in het geval van Roma is dat slechts 42%. Bovendien stroomt slechts
10% van alle Roma-kinderen door naar het voortgezet onderwijs.
Op 19 mei zijn in de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (EPSCO) al resoluties aangenomen om
een einde te maken aan segregatie in het onderwijs en om te zorgen voor
een goede overgang van school naar arbeidsmarkt. De Commissie was
dan ook blij dat het Hongaars voorzitterschap dit onderwerp voor de
OJCS-Raad heeft geagendeerd; dit levert synergie op nu ook de Raad voor
Werkgelegenheid zich met dit onderwerp bezighoudt. VSV wordt nog te
vaak beschouwd als louter een onderwijsprobleem. Sociaaleconomische
achterstand speelt echter een grote rol, waarbij de situatie van
Roma-kinderen vaak in het bijzonder slecht is, vanwege armoede,
uitsluiting en discriminatie. Omdat een relatief groot deel van de
Roma-gemeenschap erg jong is (35,7% is jonger dan 15 jaar, tegenover
15% in de EU als geheel), is de aanpak van VSV onder de Roma ook met
het oog op de Europese arbeidsmarkt in de toekomst van groot belang.
In het debat bleek duidelijke bijval voor het prioriteren van dit onderwerp.
De meeste lidstaten brachten in hun voordracht het belang van het
uitwisselen van «best practices» naar voren, via de Open Methode van
Coördinatie (OMC), en eventueel middels een internationaal platform
(Tsjechië). Vrijwel alle lidstaten beaamden dat het hier een onderwijsoverstijgende sociale kwestie betreft, waarbij verschillende factoren een rol
spelen. Verder benadrukten verschillende lidstaten (Roemenië, Letland,
Griekenland, België, Spanje, Duitsland, Polen) het belang van culturele
bemiddelaars vanuit de Roma-gemeenschap zelf. Dit is in lijn met een
nieuw initiatief van de Commissie en de Raad van Europa: een
programma waarmee in de komende drie jaar duizend Roma zullen
worden opgeleid als culturele intermediairs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

5

Nederland hanteert geen doelgroepenbeleid. Op het gebied van VSV
bestaat speciaal beleid voor leerlingen die – om uiteenlopende redenen –
overbelast zijn en daarmee een verhoogd schooluitvalrisico hebben.
Financiering voor dit beleid vindt nationaal plaats, maar de voorzieningen
worden regionaal getroffen. De verantwoordelijkheid voor schoolverzuim
ligt bij gemeenten; in gemeenten met veel Roma worden veelal wel extra
inspanningen gepleegd binnen het kader van het reguliere VSV-beleid.
Door de regionale aanpak worden betrokken instanties uitgedaagd om
met creatieve en innovatieve oplossingen te komen. Ook Nederland
benadrukte dat op Europees niveau vooral kennisuitwisseling tussen
lidstaten van belang is, en dat deelname aan vergelijkende onderzoeken
grote toegevoegde waarde kan hebben.
Het belang van het aanpakken van het probleem moet al in een vroeg
stadium plaatsvinden; zo bepleitten Frankrijk, Bulgarije, Litouwen en
Polen het belang van goede voor- en vroegschoolse opvang. België en
Slovenië benoemden verder de eigen verantwoordelijkheid van de Roma
om het heft in eigen handen te nemen en een positieve houding t.a.v.
integratie aan te nemen.
De Commissie gaf aan goed nota te hebben genomen van de discussie en
op gepaste wijze te zullen reageren. Het voorzitterschap meldde dat de
raadsconclusies in de Raad van juni zullen worden voorgelegd.
Bevordering van de leermobiliteit van jongeren
Met gekwalificeerde meerderheid (alle lidstaten met uitzondering van
Italië) werd de aanbeveling van de Raad ter bevordering van de leermobiliteit van jongeren aangenomen. De Commissie lichtte toe dat leermobiliteit jongeren niet alleen toerust met vaardigheden die belangrijk zijn
voor hun latere professionele leven, maar ook bijdraagt aan de interne
cohesie van Europa.
Italië maakte een voorbehoud op de methodologische paragraaf in de
aanbeveling, waarin wordt gemeld dat de haalbaarheid van het ontwikkelen van een zogenaamd «mobility scoreboard» zal worden onderzocht.
Italië bepleitte een meer algemeen methodologisch kader, i.p.v. dit
«scoreboard» dat volgens Italië niet goed is gedefinieerd. Frankrijk,
Letland en Griekenland hadden begrip voor het standpunt van Italië, maar
gaven aan zich desalniettemin te kunnen verenigen met de tekst zoals
voorgesteld door het voorzitterschap. De relevante werkgroepen zullen
binnenkort het «mobility scoreboard» nader gaan definiëren; de
Commissie wilde daarom de voorliggende tekst van de aanbeveling niet
afzwakken. Italië onthield zich vervolgens van stemming en gaf aan de
Commissie en het voorzitterschap een verklaring te zullen doen toekomen
met een uitzetting van de redenen voor onthouding van stemming.
Opvang en onderwijs voor jonge kinderen
De raadsconclusies werden goedgekeurd zonder opmerkingen van de
lidstaten.
PRIORITEITEN VAN HET POOLSE VOORZITTERSCHAP
Op het gebied van cultuur zet Polen het werkprogramma Cultuur voort.
Op audiovisueel gebied zal Polen nadruk leggen op de digitalisering en
bescherming van het erfgoed, de toekomst van «Europeana» en de
bescherming van minderjarigen in combinatie met digitalisering. Verder
wil Polen inzetten op voortzetting van het MEDIA-programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

6

Op 6 en 7 juli vindt in Warschau een conferentie plaats over cultuur in het
nabuurschapsbeleid t.a.v. oostelijk gelegen landen. Van 8 tot
11 september zal Europese cultuur buiten de grenzen worden behandeld
op een conferentie met informele ontmoetingen tussen ministers.
Op het gebied van onderwijs stelt Polen de volgende prioriteiten:
– Modernisering van het Hoger Onderwijs (met onder meer oog voor de
discussie kwaliteit versus kwantiteit).
– Leer- en beroepsmobiliteit.
– Taalvaardigheid als voorbereiding op onderwijs.
– De bevordering van niet-formeel en informeel leren.
– Levenlang leren en volwasseneneducatie.
– De Europese onderwijsmobiliteits-programma’s.
– De samenwerking met het Oostelijk Partnerschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-34, nr. 168

7