COMMISSIE VAN ADVIES
voor de za ken betreffende
DE BURGERLIJKE STAAT
en de NATIONALITEIT

Aan de Minister van Veiligheid en Justitie
Mr. G.A. van der Steur
Directie Wetgeving en Juridische Zaken
Sector Privaatrecht
Postbus 20301
2500 EH Den Haag

Den Haag, 3 december 2015

Betreft: Adviesaanvraag ter uitvoering van de motie-Dijkstra (34 102, nr. 5)

Excellentie,
1.

Bij schrijven van 14 september 2015 (kenmerk 681790) hebt u de Commissie van Advies voor

de zaken betreffende de burgerlijke staat en de nationaliteit (hierna: de Commissie) om advies
gevraagd over de uitvoering van de motie-Dijkstra (34 102, nr. 5). Deze motie is aangenomen tijdens
het overleg in de Tweede Kamer over de Initiatiefnota van het kamerlid Sjoerdsma ‘Wereldwijd jezelf
kunnen zijn’.1 In deze Initiatiefnota wordt aandacht gevraagd voor de verbetering van de positie van
homoseksuelen, lesbiennes, biseksuelen en transgenders (hierna: LHBT) en wordt een aantal punten
voorgesteld die de Nederlandse regering zou moeten uitvoeren om de tolerantie voor LHBT
wereldwijd te bevorderen. Eén van de voorstellen in de Initiatiefnota is het openstellen van het
huwelijk in Nederland voor partners die niet de Nederlandse nationaliteit bezitten en evenmin
woonplaats in Nederland hebben.2
Tijdens het Notaoverleg van 15 juni 2015 is de volgende door het lid Dijkstra voorgestelde motie
aangenomen:
“De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat op dit moment mensen alleen kunnen trouwen in Nederland als één van de partners
de Nederlandse nationaliteit bezit of Nederlands ingezetene is;

1
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014-2015, 34 102, nr. 2.
lnitiatiefnota, a.w., p. 3.
1

verzoekt de regering, te laten onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van het openstellen van het
burgerlijk huwelijk in Nederland voor bruidsparen zonder de Nederlandse nationaliteit of woonplaats, en
in hoeverre dit kan bijdragen aan de emancipatie van lhbt-rechten wereldwijd,
en gaat over tot de orde van de dag’.
In uw brief heeft u de Commissie om advies gevraagd over de voor- en nadelen van het openstellen
van het burgerlijk huwelijk in Nederland voor bruidsparen zonder de Nederlandse nationaliteit of
woonplaats. U hebt de Commissie gevraagd in elk geval in te gaan op de volgende aspecten:
1. Communicatie van de ambtenaar van de burgerlijke stand met aanstaande echtgenoten die de
Nederlandse taal niet machtig zijn.
2. Mogelijke problemen met het controleren van door de aanstaande echtgenoten opgegeven gegevens
betreffende hun burgerlijke staat.
3. Eventuele kosten verbonden aan het mogelijk maken van huwelijksvoltrekkingen in Nederland door
personen die geen van beiden de Nederlandse nationaliteit bezitten, noch in Nederland woonplaats
hebben.
4. Ziet u andere gevolgen (voor- en nadelen) van een dergelijke openstelling van het Nederlandse
huwelijk?
5. De motie maakt geen gewag van openstelling van het geregistreerd partnerschap, maar ik zou het op
prijs stellen als u in uw advies tevens ingaat op eventuele afwijkende voor- en nadelen betreffende de
sluiting van geregistreerde partnerschappen.

De Commissie heeft in haar vergadering van 13 oktober 2015 over de adviesaanvraag beraadsiaagd.
Van de zijde van uw Ministerie was tijdens deze beraadsiaging aanwezig mevrouw mr. E.C.C.
Punselie. Over de uitkomst van dit overleg berichten wij u als volgt.

1.

De Commissie staat sympathiek tegenover de voorstellen ter verbetering van de positie van

LHBT wereldwijd. Ook ten aanzien van het openstellen van het huwelijk in Nederland voor personen
zonder de Nederlandse nationaliteit en zonder woonplaats in Nederland, neemt de Commissie een
positieve grondhouding aan. De Commissie wijst op de volgende aspecten die daarbij van belang
zijn.
2.

In art. 1:44 lid 2 BW ligt de eis besloten dat een huwelijk slechts in Nederland kan worden

aangegaan, indien één van de aanstaande echtgenoten de Nederlandse nationaliteit bezit of één van
de

aanstaande

echtgenoten

(ongeacht

hun

nationaliteit)

in

Nederland

woonplaats

heeft.3

Openstelling van het huwelijk in de door de Initiatiefnota bedoelde zin heeft gevolgen niet alleen
voor ‘LH3T-huwelijken’, maar voor alle huwelijken. Ook personen van verschillend geslacht kunnen
bij realisering van het voorstel in Nederland een huwelijk aangaan zonder dat zij door nationaliteit
In noot 3 van de lnitiatiefnota, a.w, p. 3, wordt verwezen naar art. 1:43 BW, doch dit artikel is vervallen
krachtens de Wet van 8 oktober 2014, Stb. 2014, 380 (Wet elektronische dienstverlening burgerlijke stand), in
werking getreden op 1 september 2015. De materie van art. 1:43 (oud) 3W is zonder dat een materiële wijziging
is beoogd, overgeheveld naar art. 1:44 lid 2 BW.
2

of woonplaats met Nederland zijn verbonden. De Commissie kan niet beoordelen of daarvan een
aanzuigende werking van Nederland in het kader van huwelijkstoerisme zal uitgaan, maar acht dit
niet onwaarschijnlijk. Zo zal een huwelijksvoltrekking bijvoorbeeld in Amsterdam, in Delft, op de
Keukenhof of op een fraaie locatie in Zuid-Limburg wellicht voor menig buitenlands bruidspaar een
romantisch en aanlokkelijk vooruitzicht zijn en zullen ongetwijfeld commerciële bureaus zich op deze
toeristische huwelijksmarkt gaan richten.
Bij het openstellen van het huwelijk in de hierboven bedoelde zin wijst de Commissie op de

3.

mogelijkheid dat het in Nederland gesloten huwelijk elders, bijvoorbeeld in het land van de
nationaliteit of de woonplaats van het bruidspaar, niet zal worden erkend. De kans op niet-erkenning
is het grootst ten aanzien van huwelijken die in Nederland worden voltrokken tussen personen van
gelijk geslacht. Het is aan het buitenlandse internationaal privaatrecht om te bepalen of dit in
Nederland gesloten huwelijk voor erkenning in aanmerking komt. Wanneer in het buitenland,
bijvoorbeeld in het land van de nationaliteit of de woonplaats van de echtgenoten, huwelijken tussen
personen van gelijk geslacht niet kunnen worden voltrokken, bestaat de gerede kans dat dergelijke
huwelijken in strijd worden geacht met de openbare orde van het desbetreffende land en derhalve
aldaar niet zullen worden erkend. Daarmee ontstaat een hinkende rechtsverhouding: in Nederland
rechtsgeldig gehuwd, in het buitenland ongehuwd. Dit probleem van hinkende rechtsverhoudingen
—

waardoor ook de mogelijkheid van bigamie ontstaat

—

kan door de Nederlandse wetgever niet

worden opgelost. Het verdient krachtig aanbeveling dat, wanneer de openstelling van het huwelijk
in de

aanstaande echtgenoten uitdrukkelijk op de

hier bedoelde zin wordt gerealiseerd,

consequenties van eventuele niet-erkenning van hun huwelijk in het buitenland worden gewezen. Er
zal derhalve veel aandacht moeten worden besteed aan informatieverstrekking, 66k op het gebied
van de documenten die met het oog op de huwelijksvoltrekking hier te lande zullen moeten worden
overgelegd.
4.

Ook is niet ondenkbaar dat de bevoegdheid van de Nederlandse ambtenaar van de burgerlijke

stand om huwelijken te voltrekken tussen personen die met Nederland qua nationaliteit of
woonplaats geen band hebben, als exorbitant wordt beschouwd in landen waar in het kader van de
erkenning van het huwelijk op grond van het aldaar geldende internationaal privaatrecht een toetsing
van de bevoegdheid van de huwelijksautoriteit wordt aangelegd. Een dergelijke exorbitante
bevoegdheid die internationaal niet aanvaardbaar is, leidt dan tot niet-erkenning van het in
Nederland gesloten huwelijk. Deze mogelijkheid van niet-erkenning kan bij alle huwelijken spelen
(ongeacht of het huwelijk is gesloten tussen personen van verschillend of van gelijk geslacht) en
hangt af van het buitenlandse internationaal privaatrecht. Toekomstige echtgenoten zouden ook op
deze mogelijkheid van niet-erkenning moeten worden gewezen.
5.

Wanneer het huwelijk in Nederland wordt opengesteld voor personen zonder Nederlandse

nationaliteit of woonplaats, is wenselijk dat ook wordt voorzien in de mogelijkheid dat de Nederlandse
rechter bevoegdheid toekomt om kennis te nemen van een verzoek tot echtscheiding van een hier

3

te lande gehuwd echtpaar, voor zover daarin niet wordt voorzien door de bepalingen van de
Verordening Brussel Ilbfs.4
6.

De Commissie heeft kennis genomen van uw voornemen de Staatscommissie voor het

Internationaal Privaatrecht te raadplegen over de gevolgen die de genoemde openstelling van het
huwelijk in Nederland op het terrein van het internationaal privaatrecht heeft. De Commissie volstaat
dan ook met de opmerkingen die hierboven zijn gemaakt over de problemen die in dat kader kunnen
rijzen.
7.

U hebt de Commissie gevraagd naar het aspect van de communicatie van de ambtenaar van

de Burgerlijke Stand met aanstaande echtgenoten die de Nederlandse taal niet machtig zijn, en of
problemen zijn te verwachten met het controleren van de gegevens van de aanstaande echtgenoten
(vragen 1 en 2, zie hierboven). De openstelling van het huwelijk in de hier bedoelde zin leidt naar
het oordeel van de Commissie niet tot bijzondere toepassingsproblemen voor de ambtenaar van de
Burgerlijke Stand, althans niet tot andere problemen dan die waarvan thans ook al sprake kan zijn.
Problemen met betrekking tot de taal en de overgelegde documenten zullen niet anders zijn dan
onder het geldende recht het geval is. Indien het ‘huwelijkstoerisme’ naar Nederland een hoge vlucht
neemt, is niet ondenkbaar dat het aantal gevallen zal toenemen waarin op de voet van art. 1:27 BW
gebruik zal worden gemaakt van de rechterlijke voorziening tegen een weigering tot het opmaken
van een akte van de burgerlijke stand, maar daarover valt geen voorspelling te doen.
8.

Ten aanzien van de eventuele kosten die aan de huwelijksvoltrekkingen zijn verbonden van

personen die noch door nationaliteit noch door woonplaats met Nederland zijn verbonden (vraag 3,
zie hierboven), is de Commissie van oordeel dat deze kwestie aan de gemeenten moet worden
overgelaten.
9.

U hebt ook gevraagd of de Commissie nog andere gevolgen (voor- en nadelen) ziet in de

bedoelde openstelling van het huwelijk. De Commissie heeft in nr. 2 reeds gewezen op het ontstaan
van huwelijkstoerisme waarvan een positieve economische werking kan uitgaan en in nr. 3 op het
gevaar van ontstaan van hinkende rechtsverhoudingen. De Commissie wijst voorts op kwesties
rondom visumaanvraag en asielverlening die door de genoemde openstelling kunnen rijzen. Zo is
niet ondenkbaar dat personen van gelijk geslacht afkomstig uit landen met een voor LHBT
discriminerende wetgeving na hun huwelijksvoltrekking hier te lande alsnog in Nederland asiel zullen
aanvragen omdat zij in het land van herkomst aan discriminatie en vervolging zijn blootgesteld.
10.

De Initiatiefnota en de motie maken geen gewag van de openstelling van het geregistreerd

partnerschap, terwijl thans voor het aangaan van een geregistreerd partnerschap krachtens art.
1:80a lid 5 jo. art. 1:44 lid 2 BW eveneens de eis geldt dat één van de partners de Nederlandse
nationaliteit moet hebben of in Nederland woonachtig moet zijn. De openstelling van het huwelijk in
de hiervoor bedoelde zin zal derhalve ook consequenties hebben voor het aangaan van een

Verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de
erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid,
PbEG 2003, L 338/1.
4

geregistreerd partnerschap hier te lande. De in dit advies omschreven problemen zijn in dat geval
niet anders. Wel voorziet de huidige wet (art. 4 lid 4 Rv) reeds in de bevoegdheid van de Nederlandse
rechter ingeval het geregistreerde partnerschap in Nederland is aangegaan en aan de rechter een
verzoek tot ontbinding van het geregistreerde partnerschap wordt gedaan.
De Commissie vertrouwt erop met het bovenstaande aan uw verzoek om advies te hebben voldaan
en is steeds gaarne tot nader overleg bereid.
Hoogachtend,

Voorzitter

Mr. L.A.R. Siemerink
Secretaris

5