Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 830

Materieelprojecten

Nr. 383

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 januari 2023
Inleiding
Voor het succesvol uitvoeren van de taken van Defensie is juiste en
volledige operationele informatie cruciaal. De in 2022 in gebruik genomen
MQ-9 Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial System (MALE
UAS) speelt hierbij een belangrijke rol. Met de Defensienota is de
behoefte kenbaar gemaakt om de MQ-9 capaciteit uit te breiden en te
versterken. Dit betreft allereerst de uitbreiding met vier extra vliegtuigen
om inzet op twee locaties mogelijk te maken. Ook heeft Defensie, zoals
gesteld in de Defensienota, de intentie om de MQ-9 te bewapenen; uw
Kamer zal daar separaat over geinformeerd worden. Daarnaast is er
behoefte om de waarnemingscapaciteit te versterken met nieuwe
sensoren in het kader van informatiegestuurd optreden (IGO). Het betreft
de Maritieme Surveillance Radar-pod, de Communications Relay-pod en
de Signal Intelligence/Electronic Support Measures (SIGINT/ESM)-pod.
Het uitbreiden en versterken van de MQ-9 capaciteit draagt bij aan het
vermogen van Defensie om informatiegestuurd optreden mogelijk te
maken.
Defensie heeft in november 2022 de mogelijkheid gekregen om één van
de sensoren voor de MQ-9, de SIGINT/ESM-pod, op korte termijn aan te
schaffen. Daarvoor is intern Defensie alles in het werk gesteld om dit
mogelijk te maken. Deze pod vangt radarsignalen en radiotransmissies op
om daarmee een elektronisch beeld op te bouwen van de activiteiten in
het operatiegebied. Door de geboden mogelijkheid kan Defensie eerder
dan initieel voorzien over dit schaarse systeem beschikken. Dit is vooral
van belang in het licht van de versterking van de Oostflank van Europa en
de mogelijke bijdrage die deze systemen kunnen bieden in het kader van
het versterken van de eigen en bondgenoodschappelijke veiligheid.
Defensie moet voor 31 januari aangeven of zij wil overgaan tot de
verwerving. Omdat ik deze kans wil benutten informeer ik u met deze
gecombineerde A(B)D-brief over de verwerving van de SIGINT/ESM-pod.

kst-27830-383
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 383

1

Behoefte
Nieuwe capaciteit: Signal Intelligence & Electronic Support Measures
De behoefte betreft de verwerving van drie SIGINT/ESM pods en de
integratie en certificatie daarvan op de MQ-9, inclusief de aanpassingen
van het grondstation voor de aansturing van de pod. Het betreft een
systeem dat onder de MQ-9 kan worden gemonteerd. Met deze behoefte
is Defensie in staat op één van de twee inzetlocaties de MQ-9 in te zetten
in een SIGINT/ESM-rol.
SIGINT zijn inlichtingen die worden verkregen uit informatie vanuit het
elektromagnetische spectrum. Het betreft het verzamelen van informatie
en het produceren van inlichtingen op basis van communicatiesignalen en
andere electronische emissies, zoals van vijandige radarsystemen. ESM is
een directe toepassing van de verzamelde informatie over vijandige
middelen door deze vrijwel zonder vertraging ter beschikking te stellen
van de eigen eenheden.
Onderbouwing behoefte
Defensie onderkent dat er een grote behoefte is aan vliegende Intelligence, Surveillance and Reconnaissance (ISR)-capaciteit. Bij verschillende
operaties in de afgelopen decennia is het tekort aan deze capaciteiten aan
het licht gekomen. Nederland wil een bijdrage leveren aan het reduceren
van deze tekortkoming, ook binnen het NAVO bondgenootschap. Hiervoor
is het van belang dat de krijgsmacht, binnen de bestaande wet- en
regelgeving, zelfstandig met eigen middelen vanuit de lucht een inlichtingenbeeld kan opbouwen door specifieke, tijdkritische en relevante
informatie te verzamelen in het elektromagnetische spectrum.
Om de verworven data om te kunnen zetten naar inlichtingen is ook
eerstelijns analysecapaciteit nodig. Daarnaast moet de informatie snel en
op de juiste manier kunnen worden ontsloten met behulp van een Hoog
Gerubriceerde Informatiesystemen (HGI)-netwerk.
Relatie met andere projecten
Deze behoefte is onderdeel van het pakket aan maatregelen voor de
uitbreiding en versterking van de MQ-9 capaciteit. De DMP-projecten bij
deze maatregelen kennen verschillende tijdlijnen. Het eerste project
betreft «versnelde aanschaf vier additionele MQ-9 toestellen», waarmee
uw Kamer reeds heeft ingestemd met de behandeling van de Incidentele
Suppletoire Begroting (Kamerstukken 26 488 en 30 806, nr. 468) d.d.
24 juni 2022. In deze additionele aanschaf is ook de Communications
Relay-pod opgenomen. Het tweede project betreft «Bewapening MQ-9»
waarover uw Kamer later dit jaar een DMP A-brief ontvangt. Het derde
project betreft de «Maritieme Surveillance Radar» waarover uw Kamer
ook later dit jaar wordt geïnformeerd. Het vierde project betreft de
aanschaf van de SIGINT/ESM-pod, zoals omschreven in deze brief.
Verwerving
SIGINT/ESM vanuit de lucht is een capaciteit die niet commercieel
verkrijgbaar is en wordt daarom via een buitenlandse partner met een
Government-to-Government contract verworven. Deze partner heeft de
mogelijkheid gegeven versneld tot verwerving over te gaan; we zouden
de pod daarmee een jaar eerder beschikbaar krijgen. Die versnelling wil ik
graag aangaan, in lijn ook met eerdere uitspraken van uw Kamer
waaronder motie van het lid Valstar c.s. (Kamerstuk 35 925 X, nr. 70)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 383

2

(Kamerstuk 35 925 X, nr. 84 van 21 juni 2022). Defensie moet voor
31 januari aan de partner aangeven of zij tot de verwerving over gaat,
daarom informeer ik uw Kamer via een gecombineerde A/D brief en zou ik
uw Kamer willen verzoeken de brief spoedig te behandelen.
Overige aspecten
Internationale samenwerking
De SIGINT/ESM capaciteit voor de MQ-9 kan alleen op een bilaterale basis
via een Government-to-Government contract worden verworven.
Gezamenlijke verwerving van het systeem met andere landen is niet
mogelijk.
Interoperabiliteit
De te verwerven SIGINT/ESM capaciteit is complementair aan de andere
typen sensoren op de MQ-9 en betreft de invulling van een NAVO
capaciteitendoelstelling, waarmee de SIGINT/ESM capaciteit in
NAVO-verband kan worden ingezet.
Financiële aspecten
Het SIGINT/ESM project vergt een investering die valt tussen € 50 miljoen
en € 100 miljoen. Daarnaast bedragen de materiële exploitatiekosten voor
de SIGINT/ESM pods jaarlijks € 0,5 miljoen. Deze investering, inclusief het
verschil in exploitatiekosten ten opzichte van de huidige situatie voor de
komende 15 jaar, komt ten laste van het investeringsbudget van Defensie.
De commercieel vertrouwelijke bijlage bevat nadere informatie1.
Risico’s
Voor het project is een risicobeoordeling gemaakt en zijn beheersmaatregelen getroffen. Vanwege de rubricering van deze capaciteit binnen
Defensie kan ik in het openbaar niet verder ingaan op de specifieke
projectrisico’s en de genomen beheersmaatregelen.
Vooruitblik
Zoals gesteld is deze nieuwe capaciteit niet commercieel beschikbaar en
er is geen gelijkwaardig alternatief. Daarmee is een aparte onderzoeksfase
(B-fase) niet nodig. Gezien de mogelijkheid om deze capaciteit te
verwerven via een Government-to-Government contract, ben ik
voornemens om na behandeling door uw Kamer het contract te
ondertekenen.
Uitgaande van tijdige contractondertekening ontvangt Nederland naar
verwachting de eerste pod eind 2023. De overige pods worden dan naar
verwachting eind 2024 geleverd. In het Defensie Projectenoverzicht (DPO)
informeer ik u over de verdere voortgang van dit project.
De Staatssecretaris van Defensie,
C.A. van der Maat

1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 383

3