2020D47923

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over haar
brieven inzake de Verkenning zakelijk fonds asbestdaken (Kamerstuk
25 834, nr. 172), haar Toezegging Algemeen Overleg Externe Veiligheid
over chemische stoffen (Kamerstuk 28 089, nr. 179), het Ontwerp
Nationaal Milieubeleidskader (NMK) (Kamerstuk 28 663, nr. 75),
Omgevingsveiligheid en milieurisico’s: Safety Delta Nederland (Kamerstuk
28 089, nr. 180), haar Afschrift beantwoording vragen van de Eerste Kamer
over het fonds voor asbestdaken en ontwikkelingen in de asbestregelgeving (zaaknummer 2020Z20491), de Evaluatie tijdelijk handelingskader
PFAS (Kamerstuk 35 334, nr. 123) en de Evaluatie subsidieregeling
verwijderen asbestdaken (Kamerstuk 25 834, nr. 174).
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Schuurkamp

nds-tk-2020D47923

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave

blz.

Inleiding
VVD-fractie
PVV-fractie
D66-fractie
GroenLinks-fractie
SP-fractie
SGP-fractie

2
2
3
4
6
9
12

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de agenda voor
het schriftelijk overleg Externe Veiligheid.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de betreffende beleidsbrieven en willen de Staatssecretaris nog
enkele vragen voorleggen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken behorende bij het schriftelijk overleg Externe veiligheid van
23 november 2020. Deze leden willen de Staatssecretaris hier nog enkele
vragen over stellen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de stukken gelezen en hebben
hier vragen en opmerkingen bij.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de agenda van het
schriftelijk overleg en hebben hierbij de volgende vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende brieven. Zij hebben nog enkele vragen over de
brieven met betrekking tot de sanering van asbest(daken).
VVD-fractie
PFAS
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd te lezen dat de verbeterpunten
die voortkomen uit de evaluatie van het tijdelijk handelingskader PFAS
worden overgenomen en de samenwerking met decentrale overheden en
het bedrijfsleven is verbeterd. Deze leden hebben daar nog wel een aantal
vragen over. De vaste overlegstructuur die gecreëerd is tussen het Rijk en
de decentrale overheden is een goede stap, maar in welke mate is de
huidige bevoegdheidsverdeling en de toekomstige bevoegdheidsverdeling onder de Omgevingswet voldoende efficiënt om bodemproblematiek zoals met PFAS daadkrachtig aan te kunnen pakken? Wat gebeurt
er als gemeenten stelselmatig geen kennis verwerven over de bodemkwaliteit en er niet op gehandhaafd wordt? Wie treedt dan op en waar komt
de rekening dan te liggen? Ook het uitvoeringsoverleg met het bedrijfsleven is wat deze leden betreft een stap in de goede richting. Hoe
waarborgt de Staatssecretaris dat praktische problemen van beleid door
het bedrijfsleven teruggekoppeld kunnen worden en hoe wordt het beleid
dan vervolgens getoetst en zo nodig aangepast?

2

De leden van de VVD-fractie zijn tevreden met het zicht op de implementatie van een definitief handelingskader in het eerste kwartaal van 2021.
Graag horen deze leden van de Staatssecretaris of er al meer te melden
valt over de juridische aspecten van het definitieve handelingskader. Ook
vragen deze leden of het definitieve handelingskader nog voor de Tweede
Kamerverkiezingen kan worden besproken. Kan de Staatssecretaris hier
duidelijkheid over geven?
Asbestdaken
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van stukken inzake
asbest. Deze leden zijn van mening dat het saneren van asbest haalbaar
en betaalbaar zal moeten blijven voor Nederlandse burgers en bedrijven.
Een zakelijk fonds voor asbestsanering werd ontraden. Gelukkig zijn er
alternatieven aangereikt om asbestsanering voor zakelijke eigenaren te
kunnen financieren. Deze leden vragen of er al duidelijkheid is over de
doelmatigheid en doeltreffendheid van deze alternatieven. Zij vernemen
graag naar welke variant de voorkeur van de Staatssecretaris uitgaat en
wat hiervoor de onderbouwing is. Denkt de Staatssecretaris deze
kabinetsperiode nog één van de varianten verder uit te kunnen werken en
in te kunnen voeren? Daarnaast vragen deze leden naar de voortgang van
het particuliere fonds. Zijn er inmiddels al meerdere provincies aangehaakt, zodat landsbrede dekking gegarandeerd kan worden?
Rapportage Zicht op Chemische Stoffen: sterktes en zwaktes in het
Nederlandse en Europese beleid
De leden van de VVD-fractie constateren dat op 18 november jl. het
rapport Zicht op Chemische Stoffen is gepubliceerd. Deze leden vragen
welke conclusies en acties de Staatssecretaris kan verbinden aan dit
rapport. Eén van de conclusies is dat de ontwikkeling van innovatieve
alternatieven beperkt van de grond komt. Hoe denkt de Staatssecretaris
de ontwikkeling van innovatieve alternatieven voor zeer zorgwekkende
stoffen (ZZS) extra te stimuleren? Ook is de afvalverwerking van
producten met ZZS in de praktijk onduidelijk. Hoe denkt de Staatssecretaris meer inzicht te kunnen krijgen in de afvalverwerking van ZZS en de
knelpunten die hierbij mogelijk aanwezig zijn?
Strategie duurzame chemische stoffen
De leden van de VVD-fractie lezen het fiche met betrekking tot de strategie
duurzame chemische stoffen. Deze leden delen de mening van het kabinet
ten aanzien van de Nederlandse inzet. Deze leden benadrukken het belang
van een Europese aanpak, een eenvoudiger rechtskader en het bieden van
ruimte, tijd en stimulansen voor innovatie. Zij vragen de Staatssecretaris
zich hiervoor te blijven inzetten.
PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen of de Staatssecretaris verwacht dat de
nieuwe stappen in de asbestregelgeving de bestaande problemen, waar
de sector nu tegen aanloopt, wegnemen. Deze leden vragen ook, mocht
uit de sector blijken dat de genomen stappen onvoldoende zijn, wat de
Staatssecretaris daar dan nog meer aan wil gaan veranderen.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de Staatssecretaris het advies
van laboratoria inzake PFAS aan haar laars heeft gelapt. Op 5 juni 2019
vond een eerste «spoedoverleg» met laboratoria, het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (IenW)/afdeling DGWB en Rijkswaterstaat
(RWS) plaats. Tijdens de tweede vergadering met laboratoria en RWS op

3

19 juni 2019 werd besproken om voor de meeste componenten de
onderste rapportagegrens 0,5 µg/kg d.s. te gaan hanteren, aangezien
0,1 µg/kg d.s. voor moeilijke matrices niet altijd haalbaar zou zijn en ertoe
zou leiden dat partijen onterecht werden afgekeurd. Op dat moment was
0,5 µg/kg d.s. dus een haalbare grens voor de betrokken laboratoria. Na
consultatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
op 20 juni 2019 heeft het Ministerie van IenW er niet voor gekozen om de
rapportagegrens te verhogen. Graag krijgen deze leden een heldere
verklaring hiervoor.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de woorden ontslag en
ontslagen niet voorkomen in de evaluatie tijdelijk handelingskader PFAS
en waarom er geen overzicht is gegeven van alle verwoestende financiële
gevolgen voor ondernemers.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom uit de evaluatie blijkt dat het
bedrijfsleven niet aan tafel zat bij de voorbereiding van het tijdelijk
handelingskader. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat dat
absurd is, aangezien zij degenen zijn die werden opgezadeld met alle
regels en extra kosten?
D66-fractie
Asbest
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
onderzoek van SIRA naar de mogelijkheden voor een zakelijk fonds en
onderschrijven de conclusie van de Staatssecretaris dat op basis van deze
studie er genoeg reden is om alternatieve beleidsopties voor het zakelijke
fonds te overwegen. Deze leden zien uit naar de update later dit jaar, maar
vragen de Staatssecretaris om hierop vooruitlopend aan te geven welke
andere opties zij momenteel overweegt. Deze leden begrijpen dat
tegelijkertijd het particuliere fonds reeds geformaliseerd wordt en zien uit
naar de updates hierover in komende brieven.
De leden van de D66-fractie zien uit naar de conclusies van Arcadis naar
het blootstellingonderzoek sanering asbestdaken. Voorziet de Staatssecretaris dat dit onderzoek leidt tot nieuwe eisen voor sanering in het
algemeen en specifiek om aanspraak te maken op de bovengenoemde
stimuleringsinstrumenten (zowel zakelijk als particulier)?
Toezegging AO Externe Veiligheid over chemische stoffen
De leden van de D66-fractie begrijpen dat door de omvang van het
PFAS-dossier en de duizenden PFAS-varianten een uitgebreid voorstel
voor de REACH-wetgeving (Registration, Evaluation, Authorization and
restriction of CHemicals) een lange aanlooptijd heeft. Tegelijkertijd maken
de voorgenoemde leden zich erg zorgen over PFAS in onze natuur en de
reeds bekende gevolgen voor de volksgezondheid. Is het mogelijk om
vooruitlopend op de hele analyse van alle typen PFAS alvast voor de
stoffen waarvan vaststaat dat deze negatieve gevolgen hebben voor de
volksgezondheid een voorstel in te dienen bij het Europees Agentschap
voor chemische stoffen (ECHA). Kan dit eerder gedaan worden dan de
eerste helft van 2022?
De leden van de D66- fractie zien reikhalzend uit naar een analyse van de
500 reacties op alternatieven voor PFAS van Europese bedrijven. Wanneer
kunnen de eerste resultaten van deze analyse gedeeld worden met de
Kamer? Ontvangt de Kamer ook een overzicht van de resultaten specifiek
voor de Nederlandse industrie? Deze leden lezen in de brief dat er diverse

4

momenten zijn voor inspraak. Kan de Staatssecretaris een tijdslijn
schetsen met de belangrijke inspraakmomenten van dit project?
De leden van de D66-fractie begrijpen dat het RIVM nog dit jaar komt met
een opinie over de nieuwe verlaagde normen van de Europese Autoriteit
voor Voedselveiligheid (EFSA-normen) voor PFAS. Deze leden
benadrukken dat deze nieuwe normen meegenomen moeten worden in
het definitieve handelingskader PFAS dat in het voorjaar van 2021
verschijnt. Deze leden vragen de Staatssecretaris of het mogelijk is om de
impact van deze verlaagde normen op het handelingskader PFAS, samen
met de RIVM-rapportage, mee te sturen zodat de Kamer de gevolgen
reeds kan inzien en waar nodig op kan reageren alvorens er een definitief
handelingskader is.
De leden van de D66-fractie begrijpen de bezwaren van de Staatssecretaris om de landsadvocaat ondersteuning te laten verlenen bij
ex-werknemers van Chemours die mogelijk geleden schade als gevolg
van beroepsmatige blootstelling willen verhalen. Tegelijkertijd
benadrukken de voorgenoemde leden dat de rechtsgang zo laagdrempelig
mogelijk moet zijn. Kan de Staatssecretaris inzicht geven in hoeveel zaken
er lopen/in ontwikkeling zijn? Zijn er andere mogelijkheden, bijvoorbeeld
door het communiceren van gesubsidieerde rechtsbijstand, die de
Staatssecretaris kan inzetten voor deze ex-werknemers?
De leden van de D66-fractie zijn opgelucht dat er voor de werknemers bij
Harsco geen blootstelling aan Chroom-6 heeft plaatsgevonden. Wel
vragen zij hoe het komt dat in het eerdere onderzoek Chroom-6 was
aangetroffen in slakken. Hoe kan het proces zo ingericht worden dat in het
vervolg dit soort conclusies niet onterecht getrokken worden en daarmee
het ontstaan van onnodige onrust bij werknemers voorkomen kan
worden?
De leden van de D66-fractie zien uit naar de verkenning voor een pilot
naar maximale toxiciteitsdruk in kwetsbare gebieden. De Staatssecretaris
geeft aan dat het ontwikkelingen van een pilot vanuit wetenschappelijk
oogpunt een uitdaging is. Kan de Staatssecretaris nader toelichten
waarom dit een grote uitdaging is?
Ontwerp Nationaal Milieubeleidskader
De leden van de D66-fractie lezen diverse doelen in het Ontwerp Nationaal
Milieubeleidskader. Zo zijn er onder andere vier bouwstenen, maar ook
vier opgaves uit het VN Milieuprogramma en wel tien basisprincipes.
Daarnaast worden de sustainable development goals (SDGs), uitgangspunten van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en voorwaarden voor
participatie genoemd. Deze leden noemen er dan vast nog een aantal niet.
Hierdoor rijst bij deze leden het vermoeden dat doel op doel op doel
wordt gestapeld. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe deze doelen zich
tot elkaar verhouden?
De leden van de D66-fractie lezen in het Ontwerp Nationaal Milieubeleidskader veel doelen en plannen. Deze leden vragen de Staatssecretaris om
aan te geven wat we nu daadwerkelijk gaan doen. En wat betekent dit
uiteindelijk voor de regelgeving?
De leden van de D66-fractie vragen regelmatig om meetbare en
afrekenbare doelen en benadrukken graag ook voor het Nationaal
Milieubeleidskader het belang van meetbare en afrekenbare doelen. Deze
leden vragen de Staatssecretaris of het programma dat volgt uit het

5

Nationaal Milieubeleidskader meetbare en afrekenbare doelen zal
bevatten. En zo ja, op welke van de reeds genoemde doelen en plannen?
Safety Delta Nederland
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
plannen voor de Safety Delta Nederland (SDN) en onderschrijven de
ambitie dat de (petro)chemische industrie in 2030 de veiligste ter wereld
is. Op welke plek staat Nederland nu? Zijn er best practices uit andere
landen die ook toegepast kunnen worden in Nederland? Deze leden
vragen tevens welke onderdelen van het programma Duurzame Veiligheid
worden meegenomen in de SDN.
Evaluatie tijdelijk handelingskader PFAS
De leden van de D66-fractie willen dhr. Paul en dhr. Riedstra bedanken
voor hun belangrijke evaluatie van het tijdelijk handelingskader PFAS.
Deze evaluatie bevat diverse aanbevelingen, maar door de reactie van de
Staatssecretaris ontstaan er bij deze leden twijfels of de aanbevelingen
hiermee voldoende worden overgenomen. Ten eerste; het in kaart
brengen welke ambtelijke kennis en capaciteit op het ministerie aanwezig
zou moeten zijn. De voorgenoemde leden lezen dat de personele
capaciteit wordt vergroot, maar dit is iets anders dan het in kaart brengen
van kennislacunes. Heeft de Staatssecretaris in kaart welke kennis
ontbreekt en zal de extra personele capaciteit deze kennislacunes ook
daadwerkelijk opvullen? Ten tweede; de integrale aanpak van de drie
beleidsterreinen: water, bodem en lucht. De voorgenoemde leden
benadrukken dat dit van groot belang is omdat deze terreinen met elkaar
samenhangen, maar zien in de reactie van de Staatssecretaris een
verwijzing naar de Taskforce herinrichting bodemstelsel. Hoe verhoudt het
inzetten van alleen de Taskforce herinrichting bodemstelsel zich tot de
aanbeveling voor een integrale aanpak van de drie beleidsterreinen?
Dezelfde vraag hebben de voorgenoemde leden over de opmerking over
de verbinding met de stuurgroep Water. Hoe leidt dit op zichzelf tot
integraal beleid en regelgeving? Is hier niet meer voor nodig?
De leden van de D66-fractie lezen dat het doel is om zaken tijdig te
detecteren zonder dat het de uitvoeringspraktijk stillegt. Deze leden
benadrukken dat er situaties kunnen optreden die zo ernstig zijn dat de
uitvoering stilgelegd moet worden en dat dit dus geen voorwaarde moet
zijn. Is de Staatssecretaris het hiermee eens?
GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het nog steeds een groot
gemis dat er nog geen definitieve einddatum voor asbestdaken in
Nederland is. Deze leden blijven bij het standpunt dat dit noodzakelijk is
en dat er behoefte is aan een wettelijk verbod en een plicht voor
eigenaren tot sanering. Zonder een datum blijven alle inspanningen
vrijblijvend en minder doelmatig dan zou kunnen.
De leden van de GroenLinks-fractie concluderen uit de brief met
betrekking tot de asbestdaken dat de subsidies op zichzelf onvoldoende
zijn en in het geval van bedrijven ook echt tekortschieten als middel. Deze
leden willen graag weten wanneer de Staatssecretaris verwacht dat met
het huidige beleid het laatste asbestdak is vervangen. Welke extra
middelen is zij van plan om in stelling te brengen, nu de vrijblijvendheid
en de subsidies onvoldoende werken? De onderzoeken bevestigen wel de
eerdere stelling van deze leden dat er goed moet worden gekeken naar

6

meekoppelkansen op verduurzaming. Deze leden vragen dit prominent
mee te nemen bij de ontwikkeling van nieuw beleid.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn zeer benieuwd naar de praktische
gevolgen van een nieuwe gecombineerde norm van PFAS op het moment
dat de EFSA-norm wordt vertaald naar de Nederlandse situatie. De
Staatssecretaris verwacht eind dit jaar een advies van het RIVM te
hebben. Wanneer kunnen we verwachten dat ook de Nederlandse normen
worden aangepast? Wat is precies het tijdpad? Deze leden verwelkomen
dat het uitgangspunt de gezondheid van mensen is. Dat moet immers het
eerste doel zijn. Deze leden willen graag weten wat de nieuwe EFSA-norm
betekent voor de mensen die wonen in besmet gebied of die gewerkt
hebben in fabrieken waar PFAS zijn verwerkt, afval is verwerkt of
getransporteerd. Wie is allemaal in aanraking gekomen met stoffen rond
of boven de nieuwe norm? Wat betekent dit mogelijk voor hun
gezondheid? Moeten we deze mensen nu monitoren? Dit is eerder rond
de fabriek van Chemours gedaan. Is de Staatssecretaris bereid ook
gezondheidskundige effecten in andere hoogrisicogebieden te monitoren?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verder ook benieuwd hoe de
Staatssecretaris deze gezondheidsnorm nu wil omzetten in norm voor
bodem, lucht en water. De huidige «ecologische norm» geeft mogelijk
onvoldoende bescherming aan mensen. Hoe zijn deze te verenigen en
voor welk soort blootstelling aan lucht, bodem of water zou nu een andere
blootstellingsnorm moeten gelden? Wat betekent dit voor het eten van
groente en fruit uit eigen tuin? Of voor landbouwproducten of drinkwater?
Heeft dit gevolgen voor het verplaatsen van grond en allerlei bouwprojecten? Hoe wordt dit verwerkt in het definitieve handelingskader? De
gezondheidskundige grenswaarde is een som van vier PFAS. Hoe gaan we
om met al die andere PFAS waar steeds meer over bekend wordt? Hoe
kunnen we wanneer nieuwe informatie over PFAS naar boven komt de
norm weer snel aanpassen?
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen het dilemma om de
landsadvocaat de omwonenden en (ex-)werknemers van Chemours bij te
staan heel goed. De mogelijke vermenging van belangen is helder. Dat
kan wat deze leden betreft echter geen reden zijn om de slachtoffers van
Chemours nu in de kou te laten staan. In vergelijking met de VS is er te
weinig aandacht voor de effecten van de decennialange productie door
Chemours in Dordrecht. In de VS zijn veel slachtoffers schadeloos gesteld.
Uit diverse stukken blijkt dat Chemours al lang op de hoogte was van hoe
schadelijk PFOA was, maar deze informatie niet met werknemers en met
de autoriteiten heeft gedeeld. Daardoor zijn werknemers en omwonenden
blootgesteld aan zeer schadelijke chemicaliën. De lokale overheden
nemen nu juridische stappen. Maar voor omwonenden en werknemers is
het een enorme stap om deze chemiereus aan te pakken. Wat deze leden
betreft moet de overheid deze mensen een eerlijke kans geven hun recht
te halen. Zou de Staatssecretaris bereid zijn om een fonds, om bij te
dragen in de kosten voor juridische bijstand en onderzoek, in het leven te
roepen waarop getroffen burgers een beroep kunnen doen? Dit kan de
waarheidsvinding en rechtsvinding faciliteren en dient daarmee ook een
breder doel. Als het tot een zaak komt en deze wordt gewonnen zal een
groot deel van de kosten worden vergoed en kan dit fonds weer worden
gevuld voor mogelijk andere zaken van vergelijkbare aard. Deze leden zijn
van mening dat een reguliere toevoeging door de Raad voor Rechtsbijstand in dit geval onvoldoende middelen biedt.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij met de evaluatie van het
tijdelijk handelingskader PFAS. Het geeft een duidelijk beeld van wat er
misgegaan is en geeft concrete adviezen voor verbetering. Wat deze leden

7

betreft is het nog steeds terecht dat er met het tijdelijk handelingskader
snel is ingegrepen. Dat was helaas nodig ook al gaf het een hoop gedoe
en veroorzaakte het ongewenste effecten. De belangrijkste conclusie zou
moeten zijn dat de decentralisatie van veel milieutaken veel te ver is
doorgeschoten. Lokale overheden zijn helemaal niet toegerust om met
een dergelijke plotseling opkomende taak als het tijdelijk handelingskader
om te gaan. De capaciteit ontbreekt, noodzakelijke specialismen zijn er
niet en ook het Rijk is niet in staat of bevoegd gebleken dit gat snel te
vullen. Dit zal vermoedelijk net zo gaan bij een volgende stof waar
gemeenten niet dagelijks mee werken. In tegenstelling tot de aanbeveling
om lokaal meer ruimte te geven in het bodembeleid, zou het Rijk veel
meer regie, faciliteiten en sturingsmogelijkheden moeten inzetten om er
zorg voor te dragen dat lokale afwegingen niet tot een lappendeken aan
beschermingsniveaus op basis van lokale prioriteiten gaat leidden. Deze
leden willen graag van de Staatssecretaris horen hoe de conclusies en
aanbevelingen worden verwerkt. Niet alleen voor wat PFAS en het
definitieve handelingskader betreft, maar ook voor allerlei andere
opkomende stoffen of nog niet onderkende bedreigingen waar mogelijk in
de toekomst snel op moet worden gehandeld.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben nog twee korte vragen over de
ambities voor de Safety Delta Nederland. Deze leden lezen in de stukken
dat de ambitie is om de veiligste petrochemische sector ter wereld te
worden. Deze leden willen graag weten wie nu de veiligste is en waarom.
Waarom loopt Nederland hierop achter? Niet per se omdat deze leden
hierop competitie willen, maar wel omdat er kennelijk maatregelen
denkbaar zijn, die andere landen wel hebben genomen en waarbij in
Nederland gekozen is om dit niet te doen. Wanneer is door wie gekozen
dat minder veilig ook best oké is?
De leden van de GroenLinks-fractie willen ten slotte graag een reactie op
het bericht in EenVandaag over het grote aantal kankergevallen bij
omwonenden van Tata Steel. Tot 51% meer kankergevallen is een cijfer
waar deze leden erg van zijn geschrokken. Hoe kon het dat dit nu pas
bekend is geworden? Dit cijfer is gebaseerd op gezondheidsdata van jaren
terug. Had er niet veel eerder aan de bel moeten worden getrokken? En
als de registratie tot op de postcode precies hotspots voor bepaalde
ziektes kan laten zien, welke andere hotspots voor kanker en andere
aandoeningen zijn er dan nog meer? Hoe worden deze data gebruikt?
Worden ze wel gebruikt? Kan de Staatssecretaris toezeggen dat deze data
actief zullen worden gemonitord, door haar ministerie, of door het
Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) en dat hier ook op
wordt gehandeld?
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat het lastig is om altijd de
causaliteit tussen één zieke en één oorzaak aan te wijzen. Maar met dit
soort cijfers zijn andere conclusies dan dat Tata Steel een grote rol heeft
niet mogelijk. Hoe gaan we de bevolking van Wijk aan Zee en andere
gemeenten beter beschermen? Dat is de cruciale vraag. Hoe zorgen we
ervoor dat de uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen wordt teruggedrongen? Welke rol neemt de rijksoverheid daarbij?
De leden van de GroenLinks-fractie danken de Staatssecretaris voor het
ontwerp Nationaal Milieubeleidskader. Deze leden moeten bij het stuk wel
opmerken dat het vooral is opgebouwd uit «goede bedoelingen». Deze
leden verwachten dat er weinig weerstand zal zijn tegen het stuk, terwijl
echt milieubeleid wel gaat om het maken van echt andere keuzes en grote
veranderingen. Die veranderingen gaan in tegen allerlei gevestigde
belagen die nu de vervuiling aanjagen of in stand houden. Deze tegenstelling en de bereidheid dit conflict aan te gaan en echt te veranderen,

8

zien deze leden te weinig terug in het stuk. Nederland staat onderaan de
meeste Europese lijstjes van vervuiling, biodiversiteit, duurzame energie
en andere belangrijke parameters. De manier waarop ons milieubeleid nu
is ingevuld leidt er vooral toe dat we proberen zo exact mogelijk tot aan
de norm te vervuilen. Geen gram te weinig, en als het niet past, gaan we
nog een keer rekenen. Terwijl de optelsom altijd leidt tot teveel emissies,
tot onophoudelijk soortenverlies, tot miljarden gezondheidsschade en
klimaatverandering die nog amper valt te stoppen. Telkens het meest
minimale van een compromis uitvoeren is niet genoeg en doet geen recht
aan de urgentie. Deze leden erkennen dat de Staatssecretaris veel
problemen benoemt, maar de echt noodzakelijke trendbreuk zien ze nog
niet.
De leden van de GroenLinks-fractie willen ten slotte ook hier nogmaals
wijzen op de eerder genoemde schadelijke gevolgen van steeds verdergaande deregulering en decentralisering van het natuur- en milieubeleid.
Dit leidt ertoe dat lokale en kortetermijnbelangen het steeds vaker winnen
van collectieve langetermijnbelangen. Het leidt ertoe dat kleine overheden
met beperkte middelen sturend en handhavend moeten optreden tegen
bedrijven en belangen die vele malen groter zijn, meer invloed en meer
budget hebben. Terwijl de uitdagingen steeds groter en complexer
worden en meer inzet van specialismen en langdurige processen vergen,
delegeren we de verantwoordelijkheid naar steeds kleinere eenheden die
hier steeds minder goed toe in staat zijn. De Staatssecretaris onderschrijft
het belang van de regierol van het Rijk, maar geeft met de Omgevingswet
alle controle uit handen. Deze leden hebben er nog onvoldoende
vertrouwen in dat deze aanzet leidt tot het milieubeleid dat Nederland
nodig heeft.
SP-fractie
Asbestdaken
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het verwijderen van
asbestdaken in volle vaart door zou moeten gaan, maar constateren
tegelijkertijd dat de sanering van asbestdaken bijna stil is komen te liggen
nadat de subsidieregeling is beëindigd en het wettelijke verbod op
asbestdaken is weggestemd door de Eerste Kamer. Kan de Staatssecretaris toelichten hoeveel m2 er met de subsidieregeling is gesaneerd en
hoeveel m2na het stoppen van de subsidieregeling is gesaneerd? Klopt
het dat de sanering zo goed als stilligt nu er geen wettelijk verbod op
asbestdaken komt en dat het asbestfonds, waar mensen een lening
kunnen afsluiten voor het saneren van hun asbestdak, daar nauwelijks
verandering in brengt?
De leden van de SP-fractie hebben meermaals voorstellen gedaan om de
subsidieregeling verwijderen asbestdaken voort te zetten of een nieuwe
subsidieregeling in werking te stellen, zodat de sanering in hoger tempo
kan doorgaan. De evaluatie van SIRA over de aanjaagsubsidie toont aan
dat de subsidieregeling goed werkte. Is de Staatssecretaris bereid te kijken
naar een nieuwe subsidieregeling die de noodzaak voor het verwijderen
van asbestdaken onderschrijft en ook aantoont dat de rijksoverheid haar
verantwoordelijkheid neemt voor dit probleem? Een lening is misschien
goed bedoeld, maar is niet de oplossing blijkt nu.
De leden van de SP-fractie constateren dat er verschillende subsidies zijn
voor het verduurzamen van woningen en dat het isoleren van woningen
op korte termijn van grote waarde kan zijn. Welke subsidies zijn er
momenteel voor het verduurzamen van woningen en kan het saneren van
asbestdaken, maar ook asbestgevels, gekoppeld worden aan deze

9

subsidies? Zo ja, hoe vindt dit momenteel plaats? Zo nee, is de Staatssecretaris bereid zich in te zetten om dit mogelijk te maken?
De leden van de SP-fractie krijgen regelmatig signalen dat verzekeraars
niet of minder bereid zijn om asbestdaken te verzekeren. Hiervoor
ontbreekt echter een wettelijke grondslag aangezien het wettelijke verbod
op asbestdaken is weggestemd. Zijn deze signalen ook bekend bij de
Staatssecretaris en welke stappen heeft zij genomen om dit te stoppen?
Kan zij uiteenzetten met welke verzekeraars zij heeft gesproken, welke
afspraken er zijn gemaakt en of er momenteel nog verzekeraars zijn die
asbestdaken niet of moeilijker verzekeren?
Ontwerp Nationaal Milieubeleidskader
De leden van de SP-fractie zijn ervan overtuigd dat milieuwetten en
-regels alleen wat waard zijn als er voldoende toezicht en handhaving aan
gekoppeld is en de regie hiervan in beginsel bij de rijksoverheid ligt.
Vervuilers van onze milieu en leefomgeving, zoals de chemische industrie,
dienen hierop aangesproken te worden en waar nodig ook aangepakt te
worden met strengere regels. Deze leden constateren, net als de Staatssecretaris, dat er nog een wereld te winnen is op dit vlak. Elke stap in de
gewenste richting is daarbij van belang, zo ook het Ontwerp Nationaal
Milieubeleidskader (NMK). Deze leden willen graag weten hoe het NMK
verder vorm krijgt en op welke wijze de rijksoverheid een grotere rol krijgt
als het gaat om vergunningverlening, toezicht en handhaving. Het NMK
heeft op dit moment veel weg van het Schone Lucht Akkoord en het
Strategisch Plan Verkeersveiligheid, een plan met veel algemeenheden en
nauwelijks concrete maatregelen en verantwoordelijkheden. Kan de
Staatssecretaris toelichten wanneer er concrete doelen en acties worden
uitgewerkt en worden gedeeld met de Kamer? En kan de Staatssecretaris
ook aangeven hoe betrokkenheid van burgers wordt georganiseerd en
gewaarborgd als het gaat om veranderingen in de directe leefomgeving?
Toezegging Algemeen Overleg Externe Veiligheid over chemische stoffen
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het antwoord van
de Staatssecretaris naar aanleiding van het algemeen overleg Externe
veiligheid van juni 2020 en danken haar voor de uitgebreide toelichtingen.
Naar aanleiding hiervan hebben deze leden nog enkele aanvullende
vragen.
Hoewel de Staatssecretaris een helder beeld schetst van het proces om
voor de duizenden PFAS-varianten in veel producten en processen te
komen tot een restrictievoorstel, vragen deze leden hoe het proces na het
definitieve besluit over het restrictievoorstel eind 2023 in Brussel gaat
verlopen. Kan de Staatssecretaris aangeven op welke termijn het voorstel
daarna kan worden ingevoerd in de lidstaten? Is de Staatssecretaris bereid
te onderzoeken wat en op welke wijze Nederland, vooruitlopend op de
invoering, ook nu al kan bijdragen aan het verminderen van het gebruik
van de verschillende PFAS-soorten?
De leden van de SP-fractie constateren dat het restrictievoorstel erop
gericht is niet-essentiële toepassingen waar mogelijk te beëindigen.
Omdat REACH zelf het begrip essentiële toepassing niet definieert moet
dat (net als bij eerdere restricties) aan de hand van de analyse van de
toepassingen vorm krijgen. Per toepassing moet onderbouwd worden dat
de restrictie daar nodig is. Kan de Staatssecretaris verduidelijken wat
bedoeld wordt met de term «per toepassing»? Betreft dit iedere
toepassing waarbij een van de meer dan 6.000 PFAS wordt gebruikt of
gaat het om een bredere benadering van deze term?

10

Rapport «Zicht op chemische stoffen: sterktes en zwaktes in het Nederlandse en Europese beleid»
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het rapport «Zicht
op chemische stoffen: sterktes en zwaktes in het Nederlandse en Europese
beleid» en concluderen dat afhankelijkheid van Europees beleid en
Europese systemen als REACH onvoldoende zijn om het milieu en onze
leefomgeving te beschermen tegen chemische stoffen waarvan een deel
is geclassificeerd als ZZS. Het onderzoek toont ook aan dat lidstaten zelf
aanvullende wetten en regels hanteren, zoals productregisters of een
verbod op bepaalde stoffen. Deze leden vragen de Staatssecretaris te
reageren op het rapport en de conclusies die hierin worden getrokken.
Ook vragen zij de Staatssecretaris welke aanvullende maatregelen
Nederland zelf treft boven op het Europese beleid om uitstoot van ZZS te
voorkomen en te bestrijden. Zijn er maatregelen in andere landen die op
korte termijn ook in Nederland ingevoerd kunnen worden om ons milieu,
onze leefomgeving en onze volksgezondheid beter te beschermen?
Evaluatie Tijdelijke handelingskader PFAS
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de evaluatie van het tijdelijk handelingskader PFAS en de lessen die de
Staatssecretaris hieruit trekt. Deze leden hebben hierover de volgende
vragen.
Uit de evaluatie komt naar voren dat veel kennis over de vervuiling van
het milieu en het tegengaan daarvan, na de decentralisatie, bij het
ministerie is verdwenen. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe het op dit
moment gesteld is met deze kennis op het ministerie, nu nadrukkelijker
gekozen wordt voor een landelijke aanpak? Is de kennis met betrekking tot
dit onderwerp inmiddels in voldoende mate op peil? Graag een overzicht
van de genomen maatregelen en initiatieven waarmee deze kennisachterstand is of wordt ingelopen.
Hoewel ook de leden van de SP-fractie van mening zijn dat overleg en
afspraken met betrokken bevoegde gezagen van groot belang zijn bij het
bepalen en vaststellen van een tijdelijk handelingskader, lijkt het er nu op
dat de klachten over het vastgestelde handelingskader, los van het wel of
niet duidelijk zijn van de uitleg hierover, voornamelijk gingen over het niet
meer kunnen toepassen van met PFAS vervuilde grond. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de basis van een handelingskader (al dan niet
tijdelijk) zou moeten zijn? Deelt zij de mening dat de balans bij het bepalen
van een dergelijk kader vooral zou moeten liggen bij het belang van de
volksgezondheid en het milieu en veel minder (of niet) bij economische
belangen? Kan de Staatssecretaris aangeven op welke wijze de verschillende belangen zullen worden meegenomen bij de ontwikkeling van een
algemene methodiek?
De leden van de SP-fractie constateren dat een belangrijk probleem bij de
lozing van niet-genormeerde stoffen het niet meten en melden van deze
stoffen is. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe bij de ontwikkeling van
een algemene methodiek zal worden omgegaan met deze werkwijze van
ondernemers rond niet-genormeerde stoffen?
De leden van de SP-fractie constateren dat de Staatssecretaris in haar
beantwoording aangeeft maar liefst drie overleggen te willen starten, dan
wel voort te zetten. Het betreft een vaste overlegstructuur met gemeenten,
waterschappen en provincies, een uitvoeringsoverleg en een stakeholdersoverleg. Kan de Staatssecretaris exacter aangeven welke rol en
bevoegdheden ieder van deze overleggen gaat krijgen met betrekking tot
het bodembeleid? Daarnaast vragen deze leden hoe de Staatssecretaris

11

ervoor gaat zorgen dat naast het tijdig detecteren van niet-genormeerde
stoffen (zonder dat dit de uitvoeringspraktijk stillegt) er tegelijkertijd voor
gaat zorgen dat deze stoffen, indien schadelijk, niet in ons milieu
terechtkomen. Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer de uitvoeringspraktijk wel stilgelegd dient te worden en welke criteria hierbij doorslaggevend zijn?
De leden van de SP-fractie zijn blij met de inzet van Nederland op dit
onderwerp in EU-verband, maar maken zich zorgen over de enorme tijd
die dit EU-spoor kost. Kan de Staatssecretaris aangeven op welke punten
Nederland koploper is op het tegengaan van milieuverontreiniging door
niet-genormeerde stoffen en andere opkomende nieuwe stoffen? Is de
Staatssecretaris bereid te onderzoeken op welke punten Nederland kan
bijdragen aan het versnellen van ontwikkelingen in de EU, bijvoorbeeld
door het opzetten van pilots?
SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie lezen in het evaluatierapport van SIRA dat het
subsidiebedrag per vierkante meter van 4,50 euro door particulieren als
onvoldoende werd beschouwd en geen doorslaggevende factor was om
te saneren. Verder wordt aangegeven dat particulieren alleen aanspraak
konden maken op de subsidie wanneer het een asbestdak betrof, terwijl
particulieren ook veel asbestgevels hebben. Hoe waardeert de Staatssecretaris deze conclusies? Wil zij hieraan tegemoetkomen? Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SGP-fractie horen graag wat de stand van zaken is van de
uitvoering van de motie Stoffer c.s. over het bieden van ruimte voor
asbestsanering middels het toepassen van een specifieke schuimlaag, de
Foamshield-methode (Kamerstuk 25 834, nr. 162). Inmiddels ligt er een
rapport van TNO dat bevestigt dat in het merendeel van de situaties
sprake is van minimalisering van de blootstelling aan asbestvezels.
Waarom is de genoemde werkmethode nog steeds niet landelijk
toegestaan cq. opgenomen in StoffenManager Asbest risicoindelingstechniek (SMArt)? Is de Staatssecretaris bereid ervoor te zorgen
dat in overleg met betrokken partijen eventuele procedurele belemmeringen aangepakt en opgelost worden? Deze leden willen onderstrepen
dat voor de voortvarende sanering van asbest en asbestdaken niet alleen
een fonds nodig is, maar ook ruimte voor innovatieve saneringsmethoden.
De leden van de SGP-fractie horen graag wat de stand van zaken is van de
tweede fase van het blootstellingsonderzoek asbestdaken. Is het rapport
inmiddels gereed en kan het naar de Kamer gestuurd worden? Is de
veronderstelling juist dat de genoemde Foamshield-methode niet is
meegenomen in de tweede fase van het blootstellingsonderzoek
asbestdaken? Zo ja, waarom niet?
II Reactie van de bewindspersoon

12