Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 733

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 januari 2024
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 20 december 2023 inzake de
geannoteerde Agenda Informele Raad WSBVC van 10–12 januari 2024
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 732).
De vragen en opmerkingen zijn op 4 januari 2024 aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 10 januari
2024 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
L. de Jong
Adjunct-griffier van de commissie,
Van den Broek

kst-21501-31-733
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en antwoord van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdAfractie
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met teleurstelling vernomen dat het onderhandelingsakkoord over het
Richtlijnvoorstel verbetering arbeidsvoorwaarden Platformwerk
niet op voldoende steun kon reken in de Raad.
Kan de Minister aangeven op welke punten zij verwacht dat het
akkoord eventueel aangepast zou moeten worden om alsnog op
draagvlak te kunnen rekenen?
Laat ik vooropstellen dat ik de teleurstelling van de leden van de
GroenLinks-PvdA-fractie deel. Gegeven het krachtenveld in de Raad (er
was sprake van een nipte gekwalificeerde meerderheid bij het bereiken
van de algemene oriëntatie in juni1) en de ambities van het Europees
Parlement was de manoeuvreerruimte voor het Spaanse voorzitterschap
beperkt. Het merendeel van de lidstaten heeft gedurende de triloog
opgeroepen om t.a.v. het weerlegbaar rechtsvermoeden dicht bij de
algemene oriëntatie te blijven. De lidstaten die het voorlopige akkoord
niet konden steunen vinden dat het voorlopige akkoord op dit punt teveel
afwijkt van de algemene oriëntatie. Nederland kon het voorlopige akkoord
wel steunen, maar staat ook open voor verdere aanpassingen om te
komen tot een gekwalificeerde meerderheid in de Raad. Ik verwacht dat
de tekst in ieder geval op het punt van het weerlegbaar rechtsvermoeden
zal moeten worden aangepast om alsnog op voldoende draagvlak in de
Raad te kunnen rekenen.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben vernomen dat
andere lidstaten eventueel de wens hebben om in het Richtlijnvoorstel een uitzondering op te nemen in het geval er met
vakbonden afspraken gemaakt worden. Is de Minister het met
deze leden eens dat er dan een risico is dat er een nieuwe vorm
van werkenden ontstaat? Een vorm waarbij een werkende
bijvoorbeeld wel verzekerd is tegen de gevolgen van ongelukken,
maar niet de bescherming heeft die bij het arbeidsrecht hoort en
ook geen ondernemer is? Naar de mening van de leden van de
GroenLinks-PvdA-fractie zou dit een onwenselijke ontwikkeling
zijn. Is de Minister het met deze leden eens dat voorkomen moet
worden dat deze tussenvorm van arbeidsrelaties kan ontstaan als
gevolg van een dergelijke uitzondering?
Ik ben geen voorstander van het opnemen van uitzonderingen in de
richtlijn die zouden kunnen leiden tot een minder effectieve bescherming
van werkenden en een minder gelijk speelveld voor platformbedrijven.
Hoewel ik ook geen voorstander ben van een nieuwe vorm van
werkenden, is thans in enkele lidstaten wel reeds sprake van een
tussenvorm van arbeidsrelaties. Ik verwijs hiervoor naar de achtergrondinformatie over de stelsels in een selectie van andere lidstaten, waarover
ik uw Kamer informeerde in lijn met de informatieafspraken over dit
Richtlijnvoorstel.2 Ik gaf daarbij aan dat bijvoorbeeld de Franse arbeidswetgeving platformwerkers bepaalde rechten geeft op het gebied van

1

Zie Verslag Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, 12 juni 2023 te Luxemburg,
Kamerstuk 21 501-31, nr. 714.
2
Bijlage bij de Geannoteerde Agenda voor de Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid,
16 juni 2022 te Luxemburg, Kamerstuk 21 501-31, nr. 668.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

2

arbeid en sociale zekerheid, maar dat zij niet de status van werknemer
hebben.
Het Nederlandse arbeidsrecht maakt het alleen mogelijk om te werken als
werknemer of als zelfstandige. Een tussenvorm kent ons recht niet. Wel
zijn er bepalingen waarin is vastgelegd dat door werkgevers en
vakbonden bij cao mag worden afgeweken van een wettelijk voorschrift
waarin de positie van werknemers is geregeld. Een voorbeeld daarvan is
artikel 7:652 lid 7 BW, betreffende regels voor een proeftijdbeding. Zelfs
als ondanks mijn inzet in de definitieve tekst van de richtlijn de
mogelijkheid geboden zou worden aan werkgevers en vakbonden om (op
onderdelen) afspraken te maken, dan betekent dat in de Nederlandse
situatie niet dat er bij omzetting van de richtlijn een nieuwe categorie
werkenden ontstaat.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie constateren dat indien
er verder onderhandeld wordt en er toch gesproken wordt over
een uitzondering die in overleg met vakbonden gemaakt kan
worden, er ook een risico is dat zogenaamde «gele vakbonden»
opgericht of ingezet kunnen worden om een dergelijke uitzondering mogelijk te maken. Is de Minister het met deze leden eens
dat dat een onwenselijk scenario zou zijn en ziet de Minister
mogelijkheden om een dergelijk scenario te voorkomen?
Zoals in de beantwoording van de vorige vraag toegelicht, acht ik het niet
wenselijk dat er in de richtlijn uitzonderingen worden opgenomen die
zouden kunnen leiden tot een minder effectieve bescherming van
werkenden en een minder gelijk speelveld voor platformbedrijven. Dit
standpunt draag ik ook uit in mijn contacten met andere lidstaten, de
Europese Commissie en leden van het Europees Parlement.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen extra aandacht van de
Minister voor het onderwerp Arbeidsmigratie bij deze Informele
Raad. Deze leden vinden het belangrijk dat de nieuwe Europese
Commissie hier een prioriteit van maakt om lidstaten voldoende
instrumenten te geven om een overvloed van arbeidsmigratie
tegen te gaan. Welke plannen heeft de Minister hiervoor gereed
om in te brengen richting haar Europese collega’s? Wat wordt de
inzet van Nederland als het gaat om de invulling van dit
onderwerp richting de nieuwe Europese Commissie? Welke
plannen en ideeën zijn er bij de ambtenaren van de Europese
Commissie op dit onderwerp? Welke plannen en ideeën zijn er bij
andere lidstaten op dit onderwerp? Het is voor deze leden
belangrijk dat de Minister zich hard maakt om Europees meer
ruimte te krijgen om meer grip te krijgen op arbeidsmigratie en
de terugkeer van arbeidsmigranten die hier hun baan verliezen.
Zoals ook toegelicht in de Geannoteerde Agenda ben ik het met de leden
van de VVD-fractie eens dat de nieuwe Europese Commissie een prioriteit
dient te maken van het in goede banen leiden van arbeidsmigratie,
inclusief de aanpak van de schaduwzijden en effectieve grensoverschrijdende handhaving op onder meer misstanden en schijnconstructies om
beter grip te krijgen op arbeidsmigratie. Ik vind het daarom noodzakelijk
om op Europees niveau het gesprek te intensiveren over de uitdagingen
rondom arbeidsmigratie. Ik ben voornemens het Europese debat te
voeden met de in Nederland gezette stappen in het verbeteren van de
positie van arbeidsmigranten door uitvoering van de aanbevelingen uit
het rapport van Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

3

Roemer).3 Ook werk ik actief samen met een aantal landen van herkomst
op het gebied van informatievoorziening, het tegengaan van postbusconstructies, en grensoverschrijdende handhaving.
In relatie tot deze thema’s en bij het bevorderen van eerlijke arbeidsmobiliteit speelt ook de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) een belangrijke rol.
De evaluatie van de ELA in 2024 biedt de kans om de activiteiten van de
ELA te intensiveren. Ik zet daarbij in op vier prioriteiten: 1) blijvende
aandacht voor de uitdagingen rond detachering van derdelanders,
inclusief het scheppen van de benodigde helderheid over het juridische
kader hieromtrent, onder andere ten behoeve van de aanpak van
schijnconstructies, 2) ELA haar analysemogelijkheden volledig laten
benutten, specifiek bij de verwerking van persoonsgegevens, 3) een
proactieve rol voor ELA bij het initiëren van gezamenlijke inspecties, en 4)
het verbeteren van de (toegang tot) informatievoorziening om de positie
van kwetsbare groepen arbeidsmigranten te verbeteren, onder andere via
het EURES-netwerk. In de bijlage treft u een position paper met de
Nederlandse inzet voor de evaluatie van de ELA. De inhoud van het paper
is op 5 januari jl. gedeeld met de Commissie naar aanleiding van een «Call
for Evidence» in het kader van de lopende evaluatie.4
Op dit moment heb ik, buiten de aankomende evaluatie van de ELA, nog
geen zicht op concrete plannen vanuit de Europese Commissie. Dit geldt
evenmin voor concrete plannen uit andere lidstaten. Deze plannen zullen
naar verwachting de komende periode verder vorm krijgen. De komende
periode zal ik mijn contacten met de Commissie en andere lidstaten
benutten om de Nederlandse inzet op dit thema verder voor het voetlicht
te brengen.
De leden van de VVD-fractie horen graag van de Minister of zij
verwacht dat er onder het Belgische voorzitterschap stappen
worden gezet om verder te komen met de Verordening 883
coördinatie sociale zekerheid. De leden van de VVD-fractie
maken zich vooral zorgen over voorstellen in deze verordening
over het exporteren van Werkloosheidswet (WW)-uitkeringen van
iemand die naar een andere lidstaat vertrekt om de duur van de
WW-uitkering te verlengen van 3 maanden naar 6 maanden. Dit
zou Nederland als land voor arbeidsmigranten nog aantrekkelijker maken en een aanzuigende werking kunnen hebben. Deelt
de Minister deze zorg? Welke pogingen onderneemt zij om dit
voorstel uit de Verordening te krijgen? Met welke landen trekt zij
op om dit doel te bereiken?
Met het oog op de Europese Parlementsverkiezingen in juni, bekijkt het
Belgisch voorzitterschap de mogelijkheid om de controversiële punten
van het herzieningsvoorstel, waarover nog wordt onderhandeld in de
trilogen, uit het onderhandelingspakket te nemen en de overige onderdelen in werking te laten treden. Het voorzitterschap wil inventariseren of
lidstaten kunnen instemmen met een minder breed akkoord en welke
elementen een dergelijk akkoord dan zou moeten bevatten. De meest
controversiële punten waar nog over wordt gesproken zitten in de
hoofdstukken werkloosheid en toepasselijke wetgeving.
De belangrijkste Nederlandse bezwaren tegen het huidige voorstel zien op
de verruiming van de exportmogelijkheden in het werkloosheidshoofdstuk. Mijn inzet op het gebied van werkloosheid is, zoals uw Kamer
3
4

Kamerstukken II, 2023/24, 29 861, nr. 122.
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13978-EuropeanLabour-Authority-2024-evaluation_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

4

bekend en ook conform de wens van uw Kamer, onder meer gericht op
het bereiken van een zo kort mogelijke exportduur van de uitkering,
gecombineerd met maatregelen gericht op activering richting arbeid en
verbetering van de handhaving. Nederland heeft eerder gepleit voor een
algemene reflectieperiode voor het volledige voorstel of een variant
daarvan, waarbij enkel voor de hoofdstukken die zien op de toepasselijke
wetgeving en de werkloosheidsuitkeringen een reflectieperiode wordt
ingebouwd (de zogenoemde «4+2 variant»). Nederland zal dit blijven
inbrengen in de besprekingen in Brussel. Hierbij trek ik niet alleen op met
lidstaten die vergelijkbare zorgen delen als Nederland, maar ook met
andere lidstaten die andere bezwaren hebben over de evenwichtigheid
van het herzieningsvoorstel.
De leden van de VVD-fractie zijn trots op de ondernemers in
Nederland. Zij houden onze economie draaiende en zorgen voor
werkgelegenheid. Over het algemeen hebben zij het goed voor
met hun werknemers. Deze werknemers zorgen er immers voor
dat hun bedrijf dagelijks draaiende wordt gehouden en zijn het
kapitaal van de ondernemer. Ondernemers hebben dan ook
helemaal niet de behoefte hun werknemers te overbelasten. Toch
constateren de leden van de VVD-fractie dat werknemers
burn-out klachten hebben doordat zij altijd bereikbaar moeten
zijn voor hun werkgever. Tegelijkertijd constateren zij ook dat er
veel werknemers in Nederland zijn die bij het naar huis gaan hun
werk achter zich kunnen laten en waar het altijd bereikbaar zijn
helemaal niet van toepassing is. De leden van de VVD-fractie zien
het dan als onnodige regeldruk om in een wet vast te leggen hoe
werkgever en werknemer om moeten gaan met het recht op
onbereikbaarheid. Dit is wat hun betreft immers maatwerk. Deze
leden vragen dan ook hoe de Minister er in Brussel voor gaat
zorgen dat er niet nog meer onnodige regels naar Nederland
komen die hun toepassing missen. Daarnaast vragen zij, mocht er
wel wetgeving komen over het recht op onbereikbaarheid, of er
dan niet ook wetgeving moet komen over het onder werktijd
regelen van privéaangelegenheden door werknemers, zoals het
reageren op social media of andere berichten.
Zoals eerder met uw Kamer gedeeld kan het gevoel om continu
bereikbaar te moeten zijn, ook buiten werktijd, stress en burn-outklachten
veroorzaken bij werknemers. Werk is voor veel mensen een bron van
plezier, energie en zingeving, zolang de arbeidsomstandigheden en
-voorwaarden goed zijn. Tegelijkertijd is psychosociale arbeidsbelasting
een belangrijke oorzaak van ziekte en uitval van werknemers. Er ligt een
maatschappelijke opgave om burn-outklachten terug te dringen. De
burn-outklachten nemen in Nederland sinds 2013 gestaag toe. Het
percentage werknemers dat burn-outklachten ervoer is na een daling naar
15,7% in 2020 in 2022 weer gestegen naar 20%.5
In januari 2021 heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen,
waarin het de Europese Commissie opriep het recht op onbereikbaarheid
uit te werken in een richtlijn.
Op grond van artikel 154 VWEU moet de Commissie de sociale partners
raadplegen voordat zij beleidsmaatregelen op sociaal gebied treft. De
sociale partners kunnen er dan voor kiezen gezamenlijk tot een akkoord te
komen. De Europese sociale partners hebben daar in dit geval gebruik van
gemaakt, en zijn in oktober 2022 hiervoor onderhandelingen gestart. Op

5

CBS en TNO, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2022 (https://www.cbs.nl/nl-nl/
publicatie/2023/16/nationale-enquete-arbeidsomstandigheden-2022).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

5

maandag 27 november jl. hebben zij de Europese Commissie officieel
geïnformeerd dat deze onderhandelingen niet tot een akkoord hebben
geleid.
De Commissie beraadt zich momenteel op vervolgstappen. Mogelijk komt
de Europese Commissie nog binnen de huidige Commissie periode met
een Richtlijnvoorstel. Na publicatie zal Nederland dit voorstel beoordelen
en een kabinetsinzet bepalen. In het Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC) fiche zal het voorstel ook worden beoordeeld op regeldruk.
Daarbij merk ik graag op dat een Europees kader op dit vlak ook kan
bijdragen aan het creëren van een gelijk speelveld.
Op dit moment is nog niet bekend wat de precieze inhoud en reikwijdte
van dit Richtlijnvoorstel zal zijn en of het onder werktijd regelen van
privéaangelegenheden hier onderdeel van uitmaakt. Zoals eerder aan uw
Kamer toegelicht, kan op basis van het instructierecht van de werkgever
(art. 7:660 BW) een werkgever reeds voorwaarden stellen aan het gebruik
van mobiele telefoons of andere voorwerpen op de werkvloer of deze
reeds verbieden.6 Deze bevoegdheid is eenzijdig; instemming van de
werknemers is niet nodig. Voorwaarde van een instructie is dat deze
redelijk en billijk is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie
De leden van de NSC-fractie vinden het zeer teleurstellend te
vernemen, dat het na twee jaar onderhandelen, niet gelukt is om
een onderhandelaarsakkoord te bereiken over het Richtlijnvoorstel Platformwerk. Kan de Minister aangeven welke lidstaten
uiteindelijk tegen het akkoord hebben gestemd? Deze leden
vinden het van groot belang dat de arbeidsvoorwaarden en
sociale rechten van mensen die via platforms werken worden
verbeterd. Welke kansen ziet de Minister om alsnog een akkoord
te bereiken? In Nederland heeft de Minister voorstellen gedaan
met een rechtsvermoeden van werknemerschap bij een tarief
lager dan 32 euro. Is het mogelijk om in Europees verband tot een
dergelijke tariefmatige afbakening van de ondergrens te komen?
Suggestie: 200% van het geldende minimumloon in een land,
vanuit de gedachte dat naast de vergoeding voor arbeid er ook
gereserveerd moet worden voor arbeidsongeschiktheid,
werkloosheid en pensioen. Wat vindt de Minister van deze
gedachte/suggestie? Voorkomen moet worden dat platformedewerkers uiteindelijk een soort tweederangs werknemers/burgers
worden met minder verdiensten en minder opgebouwde rechten,
in Nederland, maar ook in Europa. Een te slap akkoord op dit vlak
zal ook zijn weerslag hebben op de concurrentiepositie van
Nederlandse werknemers en Nederland als geheel.
Laat ik vooropstellen dat ik de teleurstelling van de leden van de
NSC-fractie deel. Gegeven het krachtenveld in de Raad (er was sprake van
een nipte gekwalificeerde meerderheid bij het bereiken van de algemene
oriëntatie in juni) en de ambities van het Europees Parlement was de
manoeuvreerruimte van het Spaanse voorzitterschap beperkt. Het
merendeel van de lidstaten heeft gedurende de triloog opgeroepen om
t.a.v. het weerlegbaar rechtsvermoeden dicht bij de algemene oriëntatie te
blijven. Tijdens het Coreper van 22 december jl. bleek dat een substantieel
aantal lidstaten het voorlopig akkoord niet kon steunen omdat het teveel

6

Kamerstukken II, 2021/22, Z04741.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

6

afweek van de algemene oriëntatie.7 Deze lidstaten vormden bij elkaar
een blokkerende minderheid. In verband met de vertrouwelijkheid van de
onderhandelingen kan ik niet ingaan op de individuele posities van
lidstaten.
Mijn inschatting is dat er alsnog een akkoord bereikt kan worden als er
vanuit zowel de Raad als het Europees Parlement voldoende compromisbereidheid wordt getoond. De onderhandelaren van het Europees
Parlement zullen bereid moeten zijn om te bewegen richting de algemene
oriëntatie, vooral ten aanzien van de tekst die ziet op het weerlegbaar
rechtsvermoeden. Tegelijkertijd zal ook de Raad bereid moeten zijn om te
bewegen richting het Europees Parlement.
Ik heb begrip voor de gedachtegang van de leden van de NSC-fractie t.a.v.
tariefmatige afbakening. De Europese Commissie heeft zich bij het
formuleren van het weerlegbaar rechtsvermoeden in dit Richtlijnvoorstel
echter gebaseerd op de criteria uit de jurisprudentie van (hoogste)
rechters uit verschillende lidstaten van de Europese Unie en geen
tariefmatige afbakening overwogen. Gezien de huidige (eind)fase waarin
de onderhandelingen zich bevinden en de complexiteit om in Europees
verband te komen tot een voor de aanpak van schijnzelfstandigheid en
een effectieve ondergrens in platformwerk, zie ik geen mogelijkheden tot
introductie van een Europeesrechtelijk weerlegbaar rechtsvermoeden op
basis van een uurtarief. Dit laat onverlet dat mijn voorstel voor een
rechtsvermoeden dat gebaseerd is op een uurtarief ook door platformwerkers kan worden ingeroepen.
Het niet doorgaan van het akkoord heeft ook consequenties voor
grenswerkers. De leden van de NSC-fractie herinneren de
Minister hierbij aan de aangenomen motie-Omtzigt8, waarin de
regering verzocht wordt om in Ecofin-verband een voorstel te
doen om het Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO-)modelverdrag voor wat betreft de artikelen
die betrekking hebben op de belastingheffing van grensoverschrijdende werknemers c.q. zelfstandigen aan te passen aan de
regels inzake de sociale premieheffing. Hoe staat het met de
uitvoering van deze motie en wat is de inzet van de Minister met
betrekking tot de uitvoering van deze motie in de Informele
Raad?
Zoals aangegeven in de Kamerbrief «Ontwikkelingen grenswerkersproblematiek» van de Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst d.d.
11 december 20239, heeft Nederland ook in EU-verband zijn voorkeur voor
een drempelregeling kenbaar gemaakt. Daarmee zou worden aangesloten
bij de afspraken die zijn gemaakt rondom sociale zekerheid. Daarbij heeft
Nederland voorgesteld ook andere oplossingsrichtingen te willen
verkennen. In EU-verband is echter nog niet duidelijk of het gesprek
aangaande mogelijke oplossingsrichtingen in dit kader tot Europese
coördinatie, bijvoorbeeld binnen de OESO als gremium om eventuele
wijzigingen van het OESO-modelverdrag te kunnen realiseren, of enige
andere concrete afspraken zal leiden. Met de Kamerbrief d.d. 11 december
2023 wordt deze motie als afgedaan beschouwd. Bij nieuwe ontwikkelingen zal de Kamer worden geïnformeerd.

7

Verslag Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, 12 juni 2023 te Luxemburg,
Kamerstuk 21 501-31, nr. 714.
8
Kamerstuk 36 202, nr. 151.
9
Kamerstuk 25 087, nr. 325

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

7

Tot slot constateren de leden van de NSC-fractie met genoegen
dat in de Geannoteerde Agenda voor de komende Europese
Commissie voor de bestuursperiode 2024–2029, de arbeidsmigratie en grensoverschrijdende handhaving één van de Nederlandse Europese Unie (EU)-prioriteiten op Sociale Zekerheid en
Werkgelegenheid (SZW-)terrein is. Kan de Minister aangeven
welke ideeën hierover circuleren op de burelen van de ambtelijke
diensten van de Europese Commissie en welke ideeën hierover
leven bij de verschillende lidstaten? Kan de Minister aangeven
wat de inzet van de Minister is op dit onderwerp?
Op dit moment heb ik, buiten de aankomende evaluatie van de ELA, nog
geen zicht op concrete plannen vanuit de Europese Commissie. Dit geldt
evenmin voor concrete plannen uit andere lidstaten. Deze plannen zullen
naar verwachting de komende periode verder vorm krijgen. De komende
periode zal ik mijn contacten met de Commissie en andere lidstaten
benutten om de Nederlandse inzet op dit thema verder voor het voetlicht
te brengen.
Mijn inzet is erop gericht dat de nieuwe Europese Commissie een
prioriteit dient te maken van het in goede banen leiden van arbeidsmigratie, inclusief de aanpak van de schaduwzijden, en effectieve grensoverschrijdende handhaving op onder meer misstanden en schijnconstructies
om beter grip te krijgen op arbeidsmigratie. Ik vind het daarom noodzakelijk om op Europees niveau het gesprek te intensiveren over de
uitdagingen rondom arbeidsmigratie. Het kabinet is voornemens het
Europese debat te voeden met de in Nederland gezette stappen in het
verbeteren van de positie van arbeidsmigranten door uitvoering van de
aanbevelingen uit het rapport van Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (Commissie Roemer).10 Ook werkt het kabinet actief samen met
landen van herkomst op het gebied van informatievoorziening, het
tegengaan van postbusconstructies, en grensoverschrijdende
handhaving.
In relatie tot deze thema’s speelt de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) een
belangrijke rol in het bevorderen van eerlijke arbeidsmobiliteit. De
aankomende evaluatie van de ELA in 2024 biedt de kans om deze
activiteiten verder te versterken. Het kabinet zet daarbij in op vier
prioriteiten: 1) blijvende aandacht voor de uitdagingen rond detachering
van derdelanders, inclusief het scheppen van de benodigde helderheid
over het juridische kader hieromtrent, onder andere ten behoeve van de
aanpak van schijnconstructies, 2) ELA haar analysemogelijkheden volledig
laten benutten, specifiek bij de verwerking van persoonsgegevens, 3) een
proactieve rol voor ELA bij het initiëren van gezamenlijke inspecties, en 4)
het verbeteren van de (toegang tot) informatievoorziening om de positie
van kwetsbare groepen arbeidsmigranten te verbeteren, onder andere via
het EURES-netwerk. In de bijlage treft u een position paper met de
Nederlandse inzet voor de evaluatie van de ELA. De inhoud van het paper
is op 5 januari jl. gedeeld met de Commissie naar aanleiding van een «Call
for Evidence» in het kader van de lopende evaluatie.11
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de stukken ten behoeve van de Informele Raad. Deze
leden hebben wel nog enkele vragen.
10
11

Kamerstukken II, 2023/24, 29 861, nr. 122.
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13978-EuropeanLabour-Authority-2024-evaluation_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

8

De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld dat er toch geen
akkoord is bereikt over de Richtlijn Platformwerk. Zou de
Minister wat aanvullende toelichting kunnen geven op het
sneuvelen van het voorlopige akkoord, zowel wat betreft welke
blokken van lidstaten voor/tegen stemden, als op grond van
welke argumenten? Verwacht de Minister nog een tijdig akkoord
onder Belgisch voorzitterschap, ook met het oog op de
aanstaande verkiezingen voor het Europees Parlement? Hoe kijkt
de Minister aan tegen de kritiek vanuit het veld op het voorlopige
akkoord zoals het er lag? Bijvoorbeeld dat het een «onpraktisch
kader zou creëren dat de toekomst van platformwerk aanzienlijk
zou kunnen belemmeren waardoor het zijn grote kracht verliest
en in wezen verandert in het soort uitzendwerk waar veel
platformwerkers bewust van zijn weggelopen»? De leden van de
D66-fractie vinden het zeer belangrijk dat platformwerkers beter
beschermd worden en dat iedereen die eigenlijk een werknemer
is, ook de rechten krijgt die daarbij horen. Maar deze leden
vinden ook dat platforms een nuttige toevoeging zijn, of op zijn
minst kunnen zijn, aan de samenleving en economie. Is de
Minister van mening dat deze platforms nog voldoende ruimte
houden om te opereren onder het voorlopige akkoord zoals het er
lag?
Laat ik vooropstellen dat ik de teleurstelling van de leden van de
D66-fractie deel. Gegeven het krachtenveld in de Raad (er was sprake van
een nipte gekwalificeerde meerderheid bij het bereiken van de algemene
oriëntatie in juni) en de ambities van het Europees Parlement was de
manoeuvreerruimte van het Spaanse voorzitterschap beperkt. Het
merendeel van de lidstaten heeft gedurende de triloog opgeroepen om
t.a.v. het weerlegbaar rechtsvermoeden dicht bij de algemene oriëntatie te
blijven. Tijdens het Coreper van 22 december jl. bleek dat een substantieel
aantal lidstaten het voorlopig akkoord niet kon steunen omdat het teveel
afweek van de algemene oriëntatie.12 Deze lidstaten vormden bij elkaar
een blokkerende minderheid. In verband met de vertrouwelijkheid van de
onderhandelingen kan ik niet ingaan op de individuele posities van
lidstaten.
In algemene zin vonden deze lidstaten vooral het weerlegbaar rechtsvermoeden in het voorlopig akkoord teveel afwijken van de algemene
oriëntatie als het gaat om bijvoorbeeld het aantal indicatoren (of criteria)
waaraan moet worden voldaan voor het inroepen van het weerlegbaar
rechtsvermoeden en de formulering van de indicatoren. Het weerlegbaar
rechtsvermoeden kan volgens de tekst van het voorlopig akkoord worden
ingeroepen als er sprake is van meer dan één van de vijf indicatoren die
duiden op aansturing en gezag. In het oorspronkelijke Commissievoorstel
was sprake was van «twee uit vijf» criteria, terwijl er bij de algemene
oriëntatie sprake was van «drie uit zeven». Daarnaast zijn de indicatoren
in het voorlopig akkoord minder gesloten geformuleerd dan in de
algemene oriëntatie.
Mijn inschatting is dat er een akkoord bereikt kan worden als er vanuit
zowel de Raad als het Europees Parlement compromisbereidheid wordt
getoond. De onderhandelaren van het Europees Parlement zullen bereid
moeten zijn om te bewegen richting de algemene oriëntatie, vooral ten
aanzien van de tekst die ziet op het weerlegbaar rechtsvermoeden.
Tegelijkertijd zal ook de Raad bereid moeten zijn om te bewegen richting
het Europees Parlement. Ik zal elke gelegenheid benutten om de onder12

Verslag Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, 12 juni 2023 te Luxemburg,
Kamerstuk 21 501-31, nr. 714.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

9

handelende partijen op te roepen om onder Belgisch voorzitterschap tot
een akkoord te komen en waar behulpzaam zelf mee denken over
compromissen.
Mijn inzet is gericht op het tegengaan van schijnzelfstandigheid in
platformwerk door in de richtlijn een sterk en effectief weerlegbaar
rechtsvermoeden op te nemen en een (ook voor publiekrechtelijke
instanties) zo effectief mogelijke uitwerking daarvan. Ik zet mij in voor een
effectieve richtlijn die platformwerkers daadwerkelijk ondersteunt, en een
verbetering vormt ten opzichte van de bestaande situatie. Daarbij acht ik
het van belang dat er sprake is van een goede balans tussen de duurzame
ontwikkeling van platformbedrijven en de bescherming van werknemers.
Met de richtlijn wordt beoogd om, ook in het belang van de platformbedrijven zelf, een gelijk speelveld te creëren en concurrentie op arbeidsvoorwaarden door het verkiezen van een contractvorm die niet past bij de
feitelijke werksituatie tegen te gaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de verschillende agendapunten die toebehoren aan
het schriftelijk overleg inzake de Informele Raad: werkgelegenheid en sociaal beleid van 10–12 januari.
De leden van de BBB-fractie vragen of de Minister kort kan
beschrijven op welke elementen het onderhandelaarsakkoord
over de Richtlijnvoorstel Platformwerk op 22 december jl.
sneefde. Kan de Minister globaal aangeven hoe hierbij de
verdeling in de Raad was: welke lidstaten stemden voor of tegen
en op grond van welke argumenten?
Gegeven het krachtenveld in de Raad (er was sprake van een nipte
gekwalificeerde meerderheid bij het bereiken van de algemene oriëntatie
in juni) en de ambities van het Europees Parlement was de manoeuvreerruimte van het Spaanse voorzitterschap beperkt. Het merendeel van de
lidstaten heeft gedurende de triloog opgeroepen om t.a.v. het
weerlegbaar rechtsvermoeden dicht bij de algemene oriëntatie te blijven.
Tijdens het Coreper van 22 december jl. bleek dat een substantieel aantal
lidstaten het voorlopig akkoord niet kon steunen omdat het teveel afweek
van de algemene oriëntatie.13 Deze lidstaten vormden bij elkaar een
blokkerende minderheid. In verband met de vertrouwelijkheid van de
onderhandelingen kan ik niet ingaan op de individuele posities van
lidstaten.
In algemene zin vonden deze lidstaten vooral het weerlegbaar rechtsvermoeden in het voorlopig akkoord teveel afwijken van de algemene
oriëntatie als het gaat om bijvoorbeeld het aantal indicatoren (of criteria)
waaraan moet worden voldaan voor het inroepen van het weerlegbaar
rechtsvermoeden en de formulering van de indicatoren. Het weerlegbaar
rechtsvermoeden kan volgens de tekst van het voorlopig akkoord worden
ingeroepen als er sprake is van meer dan één van de vijf indicatoren die
duiden op aansturing en gezag. In het oorspronkelijke Commissievoorstel
was sprake was van «twee uit vijf» criteria, terwijl er bij de algemene
oriëntatie sprake was van «drie uit zeven». Daarnaast zijn de indicatoren
in het voorlopig akkoord minder gesloten geformuleerd dan in de
algemene oriëntatie.

13

Verslag Formele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, 12 juni 2023 te Luxemburg,
Kamerstuk 21 501-31, nr. 714.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

10

Op pagina twee van de Fiche mededeling demografie toolbox
lezen de leden van de BBB-fractie dat de Europese Commissie
jongere generaties wil ondersteunen om hen te laten floreren, en
dat betaalbare huisvesting vergemakkelijkt moet worden. Kan
het kabinet toelichten hoe zij kijkt naar dit thema, en hoe dit in
de praktijk ingevuld gaat worden?
Het kabinet wil dat jongeren met gelijke kansen en met vertrouwen hun
toekomst kunnen vormgeven.14 Alle jongeren moeten optimale kansen
krijgen om hun vaardigheden en potentie ten volle te ontplooien, gericht
op duurzame participatie in de maatschappij en op de arbeidsmarkt. Het
kabinet wil jongeren een ontwikkelperspectief bieden. Het kabinet zet
daarom in op kansengelijkheid in het onderwijs en een goede start en
gelijkwaardige kansen op de arbeidsmarkt. Bij opgroeien hoort ook de
stap naar zelfstandigheid, vandaar dat we oog hebben voor geschikte,
betaalbare huisvesting voor jongeren.
Met de lancering van de Nationale Woon- en Bouwagenda en het
programma «Betaalbaar Wonen» zijn er stappen gezet richting meer
beschikbare betaalbare woningen. In de Nationale Woon- en Bouwagenda
heeft de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
aangegeven tot 2030 981.000 nieuwe woningen te willen bouwen,
waarvan twee derde betaalbaar. Van deze 600.000 betaalbare woningen is
het streven om 350.000 middenhuur en betaalbare koop te bouwen,
gezien de grote behoefte aan woningen voor o.a. starters en mensen met
een middeninkomen. Deze 600.000 woningen helpen starters direct, maar
indirect helpt de hele bouwopgave van 981.000 woningen starters
aangezien het de druk op de woningmarkt vermindert en de doorstroming
op gang laat komen. Daarnaast zal de huurprijsregulering in het middensegment starters ook helpen aan betaalbare huisvesting. De bovengrens
van de regulering komt rond de 1.000 euro te liggen, wat betekent dat
verhuurders van woningen met bepaalde eigenschappen15 niet meer dan
1.000 euro aan huur mogen vragen aan de huurder. Voor jongeren en
starters met een middeninkomen betekent dit dat zij ook aanspraak
kunnen maken op dit gereguleerde middensegment, naast de vrije
huursector.
Onlangs heeft uw Kamer besloten om te voorzien in de financiering van
een Nationaal Fonds Betaalbare Koopwoningen. De middelen die hiervoor
zijn aangewezen (€ 40 mln.) moeten een nieuwe vorm van premie
A-woningen realiseren. Deze regeling zorgt ervoor dat starters die net niet
voldoende leencapaciteit hebben, in sommige gevallen toch aan een
koopwoning kunnen komen. Het streven van het kabinet is om aankomende zomer de regeling gereed te hebben, zodat de eerste starters snel
geholpen kunnen worden. Hierover, en over de verdere uitwerking, wordt
de Kamer nog voor de zomer geïnformeerd.
Daarnaast zijn in verscheidende gemeenten verkoopoplossingen actief
waardoor starters geholpen kunnen worden aan een koopwoning. Dit
betreffen starters die zonder een dergelijke regeling financieel niet in
aanmerking zouden komen voor de woning die zij op het oog hebben. Het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in februari
2023 een handreiking voor gemeenten gepubliceerd, waarmee we
gemeenten informeren over goedwerkende en verantwoorde verkoopoplossingen die starters een duwtje in de rug geven wanneer zij de
14
15

Kamerstukken II, 2022–23, 35 883, nr. 2.
Woningen die door het woningswaarderingsstelsel (WWS) met niet meer punten dan
ongeveer 187 punten worden beoordeeld. Het WWS bepaalt de maximale huurprijs op basis
van de kwaliteit van de woonruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

11

koopwoningmarkt willen betreden. Deze stimulering moet ervoor zorgen
dat gemeenten, ontwikkelaars en/of corporaties verantwoorde instrumenten kiezen waarmee starters uiteindelijk geholpen worden.
Op pagina drie onder thema vier lezen deze leden: «Tekorten op
de arbeidsmarkt opvullen door middel van beheerste legale
migratie.» Wat is de kabinetsreactie op dit thema, en specifiek
deze zin? Kan het kabinet aangeven welke problemen er in
Nederland spelen met het tewerkstellen van migranten van
buiten de Europese Unie? In hoeverre worden deze mogelijk
geconstateerde problemen gezien en erkend door de Commissie,
en hoe worden die problemen verholpen?
Het kabinet ziet arbeidsmigratie van buiten de EU, met uitzondering van
kennismigratie, als sluitstuk voor de aanpak van tekorten op de arbeidsmarkt.16 Toegang tot arbeidsmigratie kan de prikkel voor werkgevers
verkleinen om zich in te zetten voor het activeren van binnenlands
potentieel, via verbetering van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden,
en om te investeren in innovatiekracht, waaronder robotisering. Arbeidsmigratie, als inzet op demografische ontwikkelingen en arbeidsmarktkrapte, moet onderdeel zijn van een bredere visie op de Nederlandse
economie, de samenleving en welke banen daarbij horen. Het kabinet is
van mening dat er ook oog moet zijn voor de effecten op beleidsterreinen
zoals huisvesting, zorg, onderwijs, openbare orde en veiligheid, (irreguliere) migratie, terugkeer en overname. Daarbij is het van belang oog te
hebben voor het brede welvaartsperspectief en grote maatschappelijke en
sociaaleconomische vraagstukken, waaronder integratie en sociale
cohesie.
De afgelopen jaren zijn in Nederland de schaduwkanten van arbeidsmigratie duidelijk naar voren gekomen op brede schaal. Met name laaggeschoolde arbeidsmigranten zijn kwetsbaar voor misstanden. Helaas leeft
en werkt er een te grote groep arbeidsmigranten in omstandigheden die
Nederland onwaardig zijn. Zij werken vaak in lager betaalde banen met
onzekere contracten. Om uitbuiting van arbeidsmigranten tegen te gaan,
slechte huisvesting aan te pakken, en oneerlijke concurrentie en
verdringing op de arbeidsmarkt te voorkomen, voert het kabinet de
aanbevelingen uit het rapport van het Aanjaagteam Bescherming
Arbeidsmigranten (commissie Roemer) onverkort en met urgentie uit17 en
wordt onder andere de strafbaarstelling van mensenhandel gemoderniseerd en uitgebreid.18
Het kabinet erkent, evenals de Commissie, dat er sprake is van krapte op
de arbeidsmarkt, onder andere veroorzaakt door demografische ontwikkelingen (vergrijzing), de noodzakelijke groene en digitale transities. Er is
sprake van een mismatch ten aanzien van kwalificaties en een minder snel
groeiend/afnemend arbeidsaanbod. Volgens de Commissie is het
mobiliseren van binnenlandse arbeidskrachten en inzet van intra-EU
mobiliteit niet langer voldoende en dient daarom gekeken te worden naar
het aantrekken van vaardigheden en talent van buiten de EU. Het kabinet
is, anders dan de Commissie, van mening dat er nog aanzienlijk binnenlands en EU-potentieel bestaat om aan te boren bij het oplossen van de
arbeidsmarktkrapte. De hoge prevalentie van deeltijdwerkers in tekortsectoren, zoals het onderwijs, is hier een sterke indicatie van. In de recente
16
17
18

Kamerstukken II, 2021/22, 22 112, nr. 3442.
Kamerstukken II, 2022–23, 29 861, nr. 99.
Zie documenten van de internetconsultatie van het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek
van Strafrecht: Overheid.nl | Consultatie Wetsvoorstel modernisering en uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel (internetconsultatie.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

12

voorstellen vanuit de Europese Commissie op het gebied van legale
migratie wordt te weinig rekenschap gegeven van de schaduwkanten van
arbeidsmigratie, hetgeen voor het kabinet een prioriteit is. Ik heb hiervoor
al aandacht gevraagd in de Raad en bij de Commissie en zal dit de
komende periode blijven doen.19
Ook in dit kader heb ik uw Kamer geïnformeerd dat ik van mening ben dat
de nieuwe Europese Commissie een prioriteit dient te maken van het in
goede banen leiden van arbeidsmigratie, inclusief de aanpak van de
schaduwzijden en versterkte grensoverschrijdende handhaving op onder
meer misstanden en schijnconstructies om beter grip te krijgen op
arbeidsmigratie. Ik vind het daarom noodzakelijk om op Europees niveau
het gesprek te intensiveren over de uitdagingen rondom arbeidsmigratie.
Het kabinet is voornemens het Europese debat te voeden met de in
Nederland gezette stappen in het verbeteren van de positie van arbeidsmigranten door uitvoering van de aanbevelingen uit het rapport van
Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (Commissie Roemer).20 Ook
werkt het kabinet actief samen met landen van herkomst op het gebied
van informatievoorziening, het tegengaan van postbusconstructies, en
grensoverschrijdende handhaving.
In relatie tot deze thema’s speelt de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) een
belangrijke rol in het bevorderen van eerlijke arbeidsmobiliteit. De
aankomende evaluatie van de ELA in 2024 biedt de kans om deze
activiteiten verder te versterken. Het kabinet zet daarbij in op vier
prioriteiten: 1) blijvende aandacht voor de uitdagingen rond detachering
van derdelanders, inclusief het scheppen van de benodigde helderheid
over het juridische kader hieromtrent, onder andere ten behoeve van de
aanpak van schijnconstructies, 2) ELA haar analysemogelijkheden volledig
laten benutten, specifiek bij de verwerking van persoonsgegevens, 3) een
proactieve rol voor ELA bij het initiëren van gezamenlijke inspecties, en 4)
het verbeteren van de (toegang tot) informatievoorziening om de positie
van kwetsbare groepen arbeidsmigranten te verbeteren, onder andere via
het EURES-netwerk. In de bijlage treft u een position paper met de
Nederlandse inzet voor de evaluatie van de ELA. De inhoud van het paper
is op 5 januari jl. gedeeld met de Commissie naar aanleiding van een «Call
for Evidence» in het kader van de lopende evaluatie.21
Op pagina vier wordt in de positie van het kabinet omtrent de
vier thema’s die eerder in de brief genoemd zijn gesteld dat
bevolkingsgroei (door o.a. migratie) druk zet op publieke voorzieningen. Huisvesting wordt hier niet genoemd, terwijl er in
Nederland er toch zo’n 400.000 woningen te weinig zijn. Waarom
wordt betaalbare huisvesting niet genoemd als belangrijke factor
waar rekening mee gehouden moet worden bij het nieuwe beleid
t.a.v. de vergrijzing?
Demografische ontwikkelingen hebben een aanzienlijk effect op de
betaalbaarheid en beschikbaarheid van voldoende huisvesting. Het
kabinet vraagt daarom in het BNC-fiche onder meer aandacht voor de
gevolgen van o.a. arbeidsmigratie op beleidsterreinen als huisvesting,
zorg, onderwijs, openbare orde en veiligheid, (irreguliere) migratie,
terugkeer en overname.22

19

Kamerstukken II, 2023–24, 21 501-31, nr. 725.
Kamerstukken II, 2023/24, 29 861, nr. 122.
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13978-EuropeanLabour-Authority-2024-evaluation_en
22
Kamerstukken II, 2023/24, 22 112, nr. 3841.
20
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

13

Tevens wordt in het BNC-fiche benoemd dat demografische ontwikkelingen negatieve gevolgen hebben op beleidsterreinen zoals de
woningbouw en de opgave in de ruimtelijke sector. Kleinere huishoudens,
een oudere bevolking, en een stijgend bevolkingsaantal drukken op de
bestaande tekorten op de woningmarkt. Het kabinet ziet een rol voor de
overheid om deze demografische ontwikkelingen en hun effecten op de
woningmarkt in kaart te brengen en waar mogelijk op te vangen. De druk
op de ruimtelijke ordening komt deels vanuit de groeiende vraag naar
woningen, maar ook door grotere druk op andere, bestaande voorzieningen. De invloed op de ruimtelijke ordening treft alle beleidsterreinen in
het fysieke domein.
Het kabinet onderschrijft daarom het initiatief van de Commissie om de
gevolgen van demografische ontwikkelingen voor al deze domeinen –
inclusief huisvesting – mee te nemen bij de beoogde impact assessments
in relatie tot demografie.
Op pagina vijf lezen deze leden: «Alle jongeren moeten optimale
kansen krijgen om hun vaardigheden en potentie ten volle te
ontplooien, gericht op duurzame participatie in de maatschappij
en op de arbeidsmarkt». Later wordt het programma «Voor een
inclusieve arbeidsmarkt» aangehaald als mogelijke oplossing.
Waarom focust dit programma zich in het bijzonder op mensen
met een migratieachtergrond? Het draagvlak en het resultaat van
dit programma zou mogelijk groter zijn als het zich ook zou
focussen op álle jongeren, in plaats van zich te focussen op
jongeren met een migratieachtergrond? Wat zijn tot nu toe de
resultaten geweest van dit programma en wat zijn de kosten die
hieraan verbonden zijn? Waarom is er expliciet voor gekozen om
te focussen op jongeren met een migratieachtergrond?
Nederland kent een hardnekkige kansenongelijkheid. Dit geldt zeker voor
Nederlanders met een migratieachtergrond. Een onlangs gepubliceerde
studie van het SCP23 bevestigt opnieuw dat er een kloof bestaat tussen de
arbeidsmarktpositie van mensen met en zonder migratieachtergrond.
Werkgevers, sociale partners, onderwijsinstellingen en gemeenten: veel
mensen zijn van goede wil, maar dit vertaalt zich nog niet in gelijkwaardige arbeidsmarktkansen voor mensen met een migratieachtergrond.
Deze kansenongelijkheid vind ik onacceptabel.
Het is daarom nodig extra in te zetten op het verbeteren van de arbeidsmarktpositie van mensen met een migratieachtergrond, waaronder
statushouders. Dit doe ik door samen met de partners uit de werkagenda
Voor een Inclusieve Arbeidsmarkt (VIA) te zorgen dat steeds meer
onderwijsinstellingen, overheden en werkgevers aan het werk gaan met
aantoonbaar effectieve interventies voor gelijke kansen.24 Vaak gaat dit
om generieke interventies. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van objectief
werven en selecteren bij werkgevers. Dit draagt bij aan gelijke kansen
voor zowel Nederlanders met een migratieachtergrond als andere
groepen die mogelijk te maken hebben met discriminatie. Soms is echter
specifieke inzet benodigd. Denk bijvoorbeeld aan extra inzet voor culturele
en taalkundige barrières.
De leden van de BBB-fractie lezen dat de Minister het volgende
schrijft over de tekorten op de arbeidsmarkt in het Fiche:
Mededeling demografische toolbox: «Het kabinet zet daarbij in
op zes gebieden om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken:
23
24

SCP, 2023, Eigentijdse ongelijkheid | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl
Kamerstukken II, 2023/24, 29 544, nr. 1226.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

14

het stimuleren van technologie- en procesinnovatie, het
vergroten van het arbeidsaanbod, het verbeteren van de match,
mensen stimuleren om meer uren te werken, het stimuleren van
een leven lang ontwikkelen, en het verbeteren van de aansluiting
tussen initieel onderwijs en de arbeidsmarkt. Het kabinet ziet
arbeidsmigratie van buiten de EU, met uitzondering van kennismigratie, als sluitstuk voor de aanpak van tekorten op de
arbeidsmarkt». Deze leden zijn blij met het streven van de
Minister om het binnenlands arbeidspotentieel eerst verder aan te
willen spreken en migratie enkel te gebruiken als sluitstuk. Deze
leden hebben hierover een aantal vragen. Het EU-voorstel wil zich
inzetten op zaken als stages meer toegankelijk maken, het
tegengaan van arbeidsdiscriminatie, en het bevorderen van
gendergelijkheid op de werkvloer. Komt inzetten op binnenlands
arbeidspotentieel volgens de Minister verder aan bod bij
Europese maatregelen? Zijn de EU-voorstellen volgens de
Minister te beperkt wanneer dit niet wordt meegenomen?
Het kabinet heeft verwelkomd dat de Commissie de lidstaten in het
aangaan van demografische uitdagingen handvatten biedt op zaken als
stages meer toegankelijk maken, het tegengaan van arbeidsdiscriminatie,
en het bevorderen van gendergelijkheid op de werkvloer. Nationale en
Europese inzet op dergelijke thema’s kunnen in het bijzonder bijdragen
aan het beter benutten van binnenlands arbeidspotentieel. Ik verwelkom
dan ook dat de Commissie de lidstaten met de acties in de Mededeling
handvatten aanreikt om het eigen beleid op deze thema’s verder te
kunnen verstevigen en het binnenlands arbeidspotentieel beter te kunnen
benutten.
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de
verkenning inzake de herziening van het stelsel rond coördinatie
tussen verschillende stelsels van sociale zekerheid. De Minister
schrijft dat deze coördinatie van groot belang is om te
voorkomen dat individuen tussen wal en schip raken of in een
ander uiterste, dubbel gedekt zijn. Kan de Minister bevestigen dat
een herziening van het stelsel van coördinatie niet zal betekenen
dat (onderdelen van) de sociale zekerheid EU-breed wordt
geregeld en dat coördinatie zich enkel zal beperken tot bijvoorbeeld het wegnemen van taalbarrières en voorlichting?
Op grond van het verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
(VWEU) hebben het Europees Parlement en de Raad de verplichting om
wetgeving te creëren die de verschillende stelsels van sociale zekerheid
coördineert. Deze plicht is in het leven geroepen om het vrij verkeer van
werknemers te kunnen waarborgen. Indien iemand «tussen wal en schip»
kan raken door bijvoorbeeld te verhuizen, kan dit immers een forse
drempel zijn om daadwerkelijk in een andere lidstaat te gaan werken. Het
vrij verkeer van werknemers kan dus in het geding komen als er geen
stelsel van coördinatie tussen verschillende nationale stelsels van sociale
zekerheid bestaat.
Deze coördinatie is geregeld in de bestaande verordening 883/2004. Deze
verordening regelt de belangrijkste coördinatieprincipes, namelijk: 1)
welke socialezekerheidswetgeving van toepassing is in grensoverschrijdende situaties, 2) het verbod op discriminatie, 3) de waarborging van de
betaling van verworven rechten, en 4) de samentelling van tijdvakken.
Het is belangrijk om op te merken dat de specifieke invulling van de
socialezekerheidsstelsels aan lidstaten zelf is. De stelsels verschillen dus
ook sterk van lidstaat tot lidstaat. Er is dus geen sprake van harmonisatieregels. Door deze verschillen kunnen de stelsels van twee lidstaten elkaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

15

tegenspreken. Ter illustratie, iemand kan bijvoorbeeld eerst in een lidstaat
werken met een risicostelsel en daarna verhuizen naar een andere lidstaat
met een opbouwstelsel voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. In
tegenstelling tot het risicostelsel, verkrijg je onder een opbouwstelsel
rechten op basis van verzekerde tijdvakken. Als deze persoon vervolgens
arbeidsongeschikt raakt, zou hij zonder coördinatieregels uit geen van
beide lidstaten een arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgen, terwijl
iemand in de omgekeerde situatie mogelijk twee uitkeringen zou kunnen
ontvangen.
Sinds 2016 vinden er onderhandelingen plaats over een herziening van de
verordening. Het bovengenoemde principe van coördinatie staat niet ter
discussie tijdens deze onderhandelingen. Zoals besproken zijn deze
uitgangspunten verankerd in het VWEU. Ik kan daarom bevestigen dat
deze herziening niet zal betekenen dat (onderdelen van) de sociale
zekerheid EU-breed worden geregeld in de zin dat de invulling van de
socialezekerheidsstelsels aan de lidstaten blijft. Echter, de bestaande
coördinatie die hierboven wordt beschreven zal blijven bestaan. Hierdoor
zal de coördinatie niet enkel beperkt blijven tot bijvoorbeeld het
wegnemen van taalbarrières en voorlichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-31, nr. 733

16