Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1166

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 4 april 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de
vaste commissie voor Europese Zaken hebben op 13 maart 2019 overleg
gevoerd met mevrouw Schouten, Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President, over:
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 8 maart 2019 inzake
geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad van 18 maart
2019 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1161);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 11 februari 2019 inzake
verslag Landbouw- en Visserijraad van 28 januari 2019
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1159);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 24 januari 2019 inzake
beantwoording visserijvragen gesteld tijdens AO Brexit op
23 januari 2019 (Kamerstuk 23 987, nr. 306);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 28 januari 2019 inzake
kwartaalrapportage lopende EU-wetgevingshandelingen LNV
(Kamerstuk 22 112, nr. 2755);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 4 februari 2019 inzake
nieuwe Commissievoorstellen voor noodmaatregelen visserijsector bij no-deal Brexit (Kamerstuk 23 987, nr. 310);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 7 februari 2019 inzake
uitvoering van de motie van de leden Omtzigt en Geurts over
een door de Europese Commissie erkende inspectiepost
levende dieren (Kamerstuk 35 084, nr. 31);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 25 februari 2019 inzake
antwoorden op vragen commissie over de geannoteerde
agenda Landbouw- en Visserijraad van 28 januari 2019
(Beantwoording overige vragen) (Kamerstuk 21 501–32,
nr. 1160);

kst-21501-32-1166
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

1

–

de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 21 februari 2019 inzake
werkwijze en agenda van de Standing Committee on Plants,
Animals, Food and Feed (SCoPAFF) vergaderingen over
regelgeving gewasbeschermingsmiddelen en het voorgenomen
standpunt van de Nederlandse delegatie over chloorprofam
(Kamerstuk 27 858, nr. 442).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit,
Kuiken
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Veldman
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Haveman-Schüssel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

2

Voorzitter: De Groot
Griffier: Goorden
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Bromet, Futselaar, De Groot,
Lodders, Von Martels en Ouwehand,
en mevrouw Schouten, Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President.
Aanvang 14.01 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Op deze belangrijke dag heet ik de mensen op de publieke
tribune welkom, net als de mensen thuis, de Minister, haar staf, de
ambtenaren en niet in de laatste plaats de collega’s. We hebben een AO
Landbouw- en Visserijraad. De spreektijd is vijf minuten. Ik stel voor dat
als u zich beperkt in uw interrupties, en dan met name in de lengte
daarvan, ik het aantal interrupties bij wijze van experiment vrijlaat, totdat
anders wordt besloten.
Het woord is aan de heer Futselaar.
De heer Futselaar (SP):
Dank u wel, voorzitter. Eerst toch een paar woorden over brexit, al is het
lastig om daar iets over te zeggen, want aan de andere kant van het
Kanaal is de chaos bezig terwijl wij hier erover praten. Wat de SP betreft
blijft het zaak om alles op alles te zetten om een no-dealbrexit te
voorkomen. Strikt formeel gezien verliezen de Nederlandse vissers over
zestien dagen de automatische toegang tot de Britse wateren. Nu ligt het
voor de hand dat na het traditionele geschreeuw tegen elkaar uiteindelijk
uitstel van de datum zal worden gevraagd door het Britse parlement,
maar dat zou absoluut door Nederland ondersteund moeten worden. Ik
zou daar toch graag een uitspraak van de Minister over willen hebben, al
is het maar om chaos te voorkomen.
Dan het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Ik begin me wat ongemakkelijk te voelen bij de GLB-onderhandelingen, merk ik. Er gebeurt voor ons
nu best weinig zichtbaars. De Nederlandse regering verwijst steeds weer
naar het eigen BNC-fiche. Op zich is dat logisch, want dat bevat het
standpunt dat we hebben ingenomen. Maar we weten dat die tegenstellingen in Europa heel fors zijn. Het Roemeens voorzitterschap lijkt niet
heel veel richting te geven in de onderhandelingen. Kan de Minister dan
in ieder geval een update geven over wat de grootste tegenstellingen zijn,
los van het financieel kader, waarvan we weten dat het een probleem is?
Dan meer specifiek. Wat zijn precies de redenen om ecoregelingen buiten
de plafonnering te houden, zoals de Minister stelt in haar brief? Dat is
volgens mij een nieuw standpunt of in ieder geval een nieuwe uitwerking
van het Nederlandse standpunt over de plafonnering. De Minister weet
dat dit onderwerp mijn bijzondere aandacht heeft. De grens ligt al op
€ 100.000. Dat lijkt mij toch een enorm bedrag voor een bedrijf. Ook voor
een bedrijf gaat dat om heel veel inspanningen aan milieu, natuur- en
landbeheer. Wat is de achtergrond daarvan?
Dan het Nationaal Strategisch Plan, of eigenlijk: het plan dat we hebben
gekregen om te komen tot een Nationaal Strategisch Plan. Ik heb dat met
interesse gelezen, maar ik ben toch een beetje terughoudend als het gaat
om de gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk en provincies, die
daarin steeds wordt benoemd. Dat hebben we namelijk ook met het
natuurbeleid. Dat is niet iets waarbij een gezamenlijke verantwoordelijkheid als middel mij altijd helemaal bevalt. We hebben dan namelijk nog
steeds een Minister die in de praktijk zegt als het om natuur gaat: ja, maar
daar ga ik niet over. Ik wil liever voorkomen dat zoiets ook bij zo’n
Nationaal Strategisch Plan gebeurt. Ik heb ook een beetje de angst dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

3

straks afspraken worden gemaakt en dat de Minister dan naar de Kamer
komt en zegt «dit is wat de provincies willen» en dat de provinciebesturen
naar hun Staten gaan en zeggen «dit is wat de Minister wil en daar kan
eigenlijk niks meer aan veranderen, want dit is afgesproken». Dan worden
zowel wij als verschillende provinciale staten voor een voldongen feit
geplaatst.
Ik zie in het stuk dat er ruimte is voor bestuurlijke afstemming. Er is ruimte
voor aanpassing in overleg met Brussel en stakeholders. Maar de
woorden «Tweede Kamer» of «provinciale staten» komen niet voor in dat
plan voor een plan dat wij opgestuurd hebben gekregen. Ik heb daar toch
wel wat moeite mee, want zo dreigt toch een soort bestuurlijktechnocratisch feestje te ontstaan. Ik zet het maar wat zwaar neer omdat
de volksvertegenwoordiging misschien het nakijken heeft. Kan de Minister
aangeven op welke momenten in het proces volgens haar wij dan wel
verschillende provinciale staten nog sturingsmogelijkheden hebben?
Tot slot, voorzitter. Krijgen wij de houtskool-SWOT wanneer die eind april
beschikbaar is?
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Futselaar. Ik zie een interruptie van mevrouw
Ouwehand van de Partij voor de Dieren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Op de agenda staat ook de Afrikaanse varkenspest. De Minister heeft daar
wat over gezegd in Europa. De uitbreiding van de mogelijkheden om op
dieren te jagen is in Brabant gebeurd met het toestaan van vangkooien.
Het gekke is: de SP stond altijd aan de zijde van de Partij voor de Dieren
om de jacht zo veel mogelijk te beperken, maar gisteren stemde coalitiepartij D66 voor de motie van de Partij voor de Dieren en de SP tegen. Was
dat een foutje? Kunnen we erop rekenen dat als we de motie opnieuw
indienen, de SP gewoon vasthoudt aan haar idealen? Of zit daar iets
anders achter?
De heer Futselaar (SP):
Of het een foutje was, zou u de heer De Groot moeten vragen. Ik ben ook
uiterst verbaasd over de stem van D66. Maar van de SP was het geen
foutje; laat ik het zo zeggen. Ik wil dat toelichten, maar dan heb ik wel iets
meer tijd nodig, voorzitter. Ik weet dat u dat eigenlijk liever niet wilde,
maar ik had gelukkig mijn spreektijd niet opgemaakt.
Er zijn twee groepen die erg tegen vangkooien zijn. Dat zijn groepen als de
Partij voor de Dieren en dat zijn de Nederlandse jagers. Dat is denk ik geen
toeval. Vangkooien zijn een buitengewoon efficiënte manier in tijd om
zwijnen te vangen en vervolgens inderdaad dood te maken. Als je gelooft
dat er een mate van beheer moet plaatsvinden – ik denk dat dat soms zo is
– dan zijn vangkooien relatief efficiënte en misschien ook wel relatief
diervriendelijke, voor zover daar sprake van kan zijn bij afschot, middelen.
Daar komt bij dat het nu Afrikaansevarkenspesttijd is, om het zo maar te
zeggen. Er is een reële dreiging. Wij vonden het niet verantwoord om in
die tijd, op dat moment, de provincies een middel uit handen te nemen
om het bestand enigszins te kunnen reguleren. Wat doen we nou als er
straks ergens in Nederland AVP uitbreekt? Laten we zeggen dat ergens in
Limburg een groep zwijnen dat krijgt. Dan weet je dat die groep verloren
is. Varkenspest treft 99%, 100% van de populatie. Je moet verspreiding
tegengaan. We weten allebei dat je ze niet kunt jagen, want dan verspreid
je die groep alleen maar meer. Het inzetten van die kooien lijkt mij dan de
enige manier om te voorkomen dat het zich verder verspreidt, inclusief de
Veluwe en de rest van Limburg. Wij vonden het in die context dus niet
verstandig om de motie van mevrouw Ouwehand te steunen. Dat is mijn
bondige antwoord, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

4

De voorzitter:
Dat is buitengewoon interessant. Ik heb er met zeer veel belangstelling
kennis van genomen. Mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, wow...
De voorzitter:
Kort!
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik snap: D66 bestuurt in de provincie Brabant, en de SP en de Partij van de
Arbeid. Ik moet gewoon constateren dat D66 deze keer wel de moed had
om te zeggen: sorry, de AVP wordt niet verspreid door dieren, maar
primair door mensen en dit instrument gaat wel een beetje ver. Ik ben
echt verbaasd dat we van een partij als de SP nu een CDA-achtig verhaal
moeten horen over nut en noodzaak van de jacht. Ik ga het opnieuw
proberen, want ik vind dat de SP het tegenover de dieren niet kan maken
om terug te keren op haar standpunten. De SP was tegen de jacht en ik
hoop dat ze daaraan vast blijft houden.
De heer Futselaar (SP):
De SP is nog steeds geen voorstander van de jacht en al helemaal niet van
de plezierjacht. Vangkooien zijn dan ook geen middel voor de plezierjacht.
Ik zou bijna zeggen integendeel. Als je dat leuk vindt, is alle lol wel ervan
af met een vangkooi. Het gaat mij hierom. Als je vindt dat het aantal
zwijnen ergens moet worden beperkt, wat is dan het meest efficiënte en
minst dieronvriendelijke middel? Een alternatief is dan de traditionele
jacht, en de drukjacht die dan ook wordt ingezet. Ik kan mij nog steeds
voorstellen dat je dat doet in bepaalde gebieden vanwege de dreiging van
de varkenspest, maar het heeft niet mijn voorkeur. Maar als we de optie
van de vangkooien zouden weghalen, dan blijven die alternatieven over. Ik
wil nog wel toevoegen...
De voorzitter:
Uw punt is wel helder, nu al hoor.
De heer Futselaar (SP):
Ja, maar het is zo’n interessante discussie. Ik ben het zo zelden met
mevrouw Ouwehand oneens, dus dat biedt mogelijkheden.
Gaan wij straks opnieuw praten over zwijnen en bijvoorbeeld over de
nulstand, dan valt er volgens mij best wel wat te verruimen. Dan moeten
we kijken of het beleid wel houdbaar is. Maar nu, in deze tijd met deze
dreiging, vinden wij het niet verstandig om dit middel af te schaffen.
De voorzitter:
Het is helder. D66 heeft ook met belangstelling kennisgenomen van de
opmerkingen van de Partij voor de Dieren. Stemt D66 een keer voor, is het
ook niet goed. Mevrouw Lodders.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, excuus. Dan heeft u het niet goed gehoord, maar het was echt
een compliment in de richting van D66 en verbazing... De wereld op z’n
kop was het.
De voorzitter:
We gaan door. Mevrouw Lodders heeft het woord.
Mevrouw Lodders (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

5

Voorzitter, dank u wel. Het enige wat ik over het onderwerp van de AVP en
de dreiging van de AVP kan zeggen, is dat dit een heel wijs besluit van de
SP is.
Voorzitter. Ik wil graag eerst stilstaan bij het nieuwe gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Ik heb gelezen dat het Europees parlement geconcludeerd heeft dat er voor de Europese verkiezingen van eind mei weinig zal
gebeuren. Mijn vraag aan de Minister is wat dat in de praktijk betekent.
Worden de Raadswerkgroepen wel voortgezet? Vindt de discussie over de
verschillende onderwerpen wel plaats? Of maakt men ook een pas op de
plaats? Ik vraag dit, omdat er ook vandaag weer een punt geagendeerd
staat waarbij het discussiedocument ontbreekt. Ik kan dat punt ongeveer
iedere maand maken en dat voelt niet goed.
Voorzitter. Als onderdeel van het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid moet iedere lidstaat een Nationaal Strategisch Plan, een NSP,
opstellen. Ik ben blij dat de Minister heeft aangegeven dat zij hier langer
de tijd voor zal nemen vanwege uitstel van de besluitvorming in Brussel.
Mijn fractie heeft van het begin af aan aangegeven dat eerst de budgetten
duidelijk moeten zijn en we pas dan kunnen gaan inzetten op de invulling.
Wij weten namelijk dat de wensen in de praktijk vaak veel groter zijn dan
het beschikbare budget. Recent heeft deze commissie een technische
briefing gehad over de voortgang van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het NSP. Nogmaals dank daarvoor, want dat was een verhelderende briefing. Er waren drie punten die mijn fractie zorgen baarden en
die ga ik hier weer adresseren.
De eerste zorg van mijn fractie betreft de betrokkenheid van jonge boeren
en tuinders, en ook van de gewone boeren en tuinders, bij het opstellen
van het NSP. De Minister ziet een belangrijke rol voor haar ministerie, de
provincies en de waterschappen. Ter ondersteuning komt er de brede
maatschappelijke begeleidingsgroep, en daar zie ik pas voor het eerst de
boeren in beeld komen. Ik heb vaker benadrukt in deze commissie dat het
gemeenschappelijk landbouwbeleid gaat over het landbouwbeleid, met
kwalitatief goed en betaalbaar voedsel produceren als een van de
belangrijke elementen.
Het tweede zorgpunt is de vereenvoudiging van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. In de afgelopen jaren zijn er een aantal stappen gezet,
maar mijn fractie ziet die vereenvoudiging niet terug, terwijl dat een van
de belangrijkste inzetten was.
Drie. Onderdeel van het NSP is de SWOT-analyse. Ik heb begrepen dat dit
een soort foto is van waar we staan, waarop vervolgens het beleid wordt
geformuleerd. Op welke manier gaat de Minister borgen dat de
SWOT-analyse ook uit wetenschappelijk geborgde onderzoeken en/of
rapporten bestaat? En op welke manier wordt de Kamer hierbij betrokken?
Voorzitter. In de organisatie en in het governanceprogramma zie ik geen
rol weggelegd voor de Kamer. Dat geldt ook voor de fasering. Op dat punt
sluit ik eigenlijk aan bij de woorden van de heer Futselaar, dus de SP is het
ook al met de VVD eens op dit punt. Ik vind dit wel onwenselijk. Het is de
eerste keer dat het GLB op deze manier vorm wordt gegeven, met het
Nationaal Strategisch Plan. Er zijn vele wensen en uitdagingen en ik vind
dat de Kamer daar echt een rol en een positie in moet hebben. Het gaat
om veel geld.
Voorzitter. De afgelopen maanden hebben we een aantal keer gesproken
over de gewasbescherming. Omwille van de tijd zal ik dat punt parkeren
tot het algemeen overleg daarover.
Dan heb ik nog twee laatste punten, voorzitter. Eén. Ik heb gezien dat er
een voorstel is om de oneerlijke handelspraktijk aan te pakken – mijn
collega Jan Huitema is daar heel druk mee geweest – en dat daarin echt
stappen zijn gezet. Veel waardering daarvoor, maar ik heb ook begrepen
dat er een amendement is ingediend, waar nog over gesproken moet
worden. Kan de Minister al aangeven wanneer daarover gesproken gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

6

worden? Dat is het amendement dat ervoor zorgt dat wij ook bovenwettelijke eisen kunnen aanpakken door bijvoorbeeld onze toezichthouder.
Tot slot de brexit. Gisteravond hebben we gezien dat we weer een stap
verder van huis zijn. We moeten vanavond en morgen weer afwachten
waar we op uitkomen, maar het lijkt er steeds nadrukkelijker op dat we
rekening moeten houden met dat vreselijke no-dealscenario. De vraag
blijft dus wat de stand van zaken is, en dan met name even specifiek in de
visserij. De Europese Commissie wil de vissers compenseren die schade
lijden doordat ze stil komen te liggen door het verlies van visgronden. De
Europese Commissie wil hiervoor het EFMZV-fonds gebruiken. Dat is het
Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij, als ik het goed zeg. Ik
doe dit namelijk namens mijn collega de heer Weverling. Maar dit fonds is
natuurlijk al voor een deel bestemd voor allerlei andere zaken. Als je dit
fonds gaat gebruiken, is er ook een andere toedelingswijze en gaat er ook
een oneerlijk speelveld ontstaan. Wat vindt de Minister hiervan? Is zij
bereid om een andere vorm van een compensatiefonds te bepleiten?
Mijn allerlaatste punt, voorzitter, is een vraag. Die gaat erover dat vanuit
het Verenigd Koninkrijk is aangegeven dat de huidige situatie met
betrekking tot de Britse wateren voor 2019 in stand blijft. Waar en
wanneer wordt dat vastgelegd, zodat de afspraak ook daadwerkelijk
geborgd is? Laat ik het zo samenvatten.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Lodders. Dan is nu het woord aan mevrouw Bromet
van de fractie van GroenLinks.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil vandaag een punt maken van transparantie
bij de toelating van bestrijdingsmiddelen. Vorige week heeft het Europees
Gerechtshof een historische uitspraak gedaan in een rechtszaak aangespannen door mijn groene collega’s in het Europees parlement. Wij
zeggen al heel lang dat het openbaar belang voor ons veel zwaarder
weegt dan de commerciële belangen van grote bedrijven die bestrijdingsmiddelen verkopen. Dat is de Europese rechter nu dus met ons eens.
Daarom zal de EFSA de onderzoeken naar de gezondheidsrisico’s van
glyfosaat openbaar moeten maken. GroenLinks is blij met deze uitspraak.
Gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw leidde tot onrust onder
bewoners van het platteland. Wij hebben dat vorige week gezien in
Westerveld, waar bewoners zelf een onderzoek naar bestrijdingsmiddelen
financierden en maar liefst 38 bestrijdingsmiddelen aantroffen in de
bodem in de buurt van lelietelers. Ook de velden die in dit jaargetijde
weer geel kleuren van het gebruik van glyfosaat doen het imago van de
Nederlandse landbouw geen goed, laat staan wat het betekent voor de
dieren op deze landbouwgronden. Maar daar gaan we het morgen nog
uitgebreid over hebben, als we het hebben over de insectensterfte.
Wel heb ik vandaag de volgende vragen aan de Minister. Wat gaat u doen
met de D66-motie die het gebruik van glyfosaat verbiedt voor alle
toepassingen die geen relatie hebben met de bestrijding van organismen
en slechts landbouwkundig gemak dienen? Wanneer gaat u die motie
uitvoeren? En waarom wordt er niet wat meer haast gemaakt? Kunnen we
ervan uitgaan dat 2019 het laatste jaar is dat onze weides oranje kleuren?
Het is goed dat de onderzoeksrapporten die de basis vormen voor de
beoordeling door de EFSA nu ook openbaar moeten worden. Deze week
stemt het Europees parlement over de algemene levensmiddelenwetgeving en daarin staat ook al dat er meer transparantie moet komen over
de toelating, al kan dat nog beter. Is de Minister het met de GroenLinksfractie eens dat transparantie over de goedkeuring van bestrijdingsmiddelen belangrijk is voor het vertrouwen dat mensen hebben in het gebruik
van deze middelen? En als dat zo is, wil zij dat dan ook namens Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

7

in Europa laten horen? Hoe verhoudt zich deze nieuwe wetgeving over
levensmiddelen tot het Nederlandse standpunt?
Dat brengt me op de transparantie in Nederland zelf over het gebruik van
bestrijdingsmiddelen. Al in 2015 heeft Greenpeace een WOB-verzoek
gedaan om erachter te komen hoe het gesteld is met de verkoopcijfers
van bestrijdingsmiddelen. In Nederland zijn die niet openbaar, terwijl het
Europees Milieuagentschap deze verkoopcijfers wel openbaar maakt. Om
het gebruik van bestrijdingsmiddelen terug te brengen en het daadwerkelijke gifgebruik in Nederland in te schatten, moet je weten hoeveel er
jaarlijks op onze akkers en weides wordt gespoten. In 2017 deed de
rechtbank van Amsterdam een uitspraak in de zaak, en ook in hoger
beroep moest het Ministerie van Landbouw de bescherming van
verkoopcijfers ten behoeve van de bestrijdingsmiddelenindustrie opgeven
ten behoeve van transparantie. Ook hier geldt dat transparantie belangrijker is dan het beschermen van de industrie. Vier jaar wacht Greenpeace
inmiddels al op de openbaarmaking van de verkoopcijfers. Het ministerie
heeft er alles aan gedaan om het te traineren, maar het heeft alle
rechtszaken verloren. Het is tijd om het publieke belang voorrang te
geven. Wanneer gaat de Minister deze gegevens openbaar maken?
Voorzitter. Er is zo veel meer te zeggen over bestrijdingsmiddelen, maar ik
zal het doseren. Morgen kom ik erop terug.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bromet. Het woord is aan de heer Von Martels van
de fractie van het CDA.
De heer Von Martels (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag heb ik het voorrecht om mijn collega Jaco
Geurts te mogen vervangen bij dit algemeen overleg. Hij kan er helaas
niet bij zijn. Er staat een groot aantal onderwerpen op de agenda.
Allereerst ga ik in op het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Voor het
CDA is het belangrijk dat de boer centraal staat in het GLB. Nu worden
naast een redelijk inkomen voor boeren en voedselzekerheid voor alle
Europeanen ook doelen als boerennatuur belangrijk in het GLB. Daarom is
het ook belangrijk dat de landbouwsector wordt betrokken bij de
totstandkoming van het nieuwe GLB. Nu is de status van de houtskoolschets van de SWOT-analyse mij niet helemaal duidelijk. Als ik het vrij
vertaal, kom ik bij een globale sterkte-zwakteanalyse. Kan de Minister mij
misschien toelichten wat deze houtskoolschets van de SWOT-analyse
precies inhoudt? Welke organisatie gaat deze analyse uitvoeren? En wordt
in deze analyse ook gekeken naar hoe de doelen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid bereikt gaan worden? Hoe wordt de landbouwsector bij deze analyse betrokken?
Dan nog het gevraagde Rli-advies over het GLB. Wordt in het Rli-advies
ook gekeken naar de effecten van het voorstel en de invulling daarvan op
de inkomens van boeren, en naar het effect op de concurrentiepositie van
de Nederlandse landbouwsector? Het nieuwe GLB zal vorm moeten
krijgen in het NSP, het Nationaal Strategisch Plan. Ook hierbij is het
belangrijk dat boeren een zwaarwegende stem krijgen in de keuzes die
gemaakt gaan worden. Zij moeten het uiteindelijk gaan doen. Is de
Minister dit met het CDA eens en hoe gaat zij daar invulling aan geven?
Voorzitter. Het CDA vindt het belangrijk dat het agrarisch natuurbeheer
door agrarische collectieven wordt doorgezet. Steun daarvoor aan de
Minister. Wel is de vraag of de huidige systematiek vereenvoudigd kan
worden en de transactiekosten kunnen worden verlaagd. Is de Minister
bereid om een evaluatie te doen om dit te verkennen?
Het is duidelijk dat de besluitvorming over het nieuwe GLB wordt
uitgesteld. Het nieuwe GLB zal in ieder geval een jaar later ingaan. Wat
zijn daar de effecten van, zo vraag ik de Minister. Wat betekent dit voor het
plattelandsontwikkelingsprogramma in 2021?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

8

Dan nog over de visserij. Ook de VVD heeft er de nodige aandacht voor
gevraagd. De gevolgen van een harde brexit kunnen voor de visserijsector
enorm zijn en daar kan geen visser tegen op. De datum nadert waarop het
Verenigd Koninkrijk de Europese Unie en daarmee het gemeenschappelijk
visserijbeleid gaat verlaten. Vele Nederlandse boten, trawlers en kotters
vissen in de Britse wateren. Heeft de Minister in beeld welke kosten
hiermee gemoeid zijn? De visserijsector pleit voor een apart fonds om
deze enorme gevolgen te helpen opvangen. Wat denkt de Minister
hiervan? Het CDA wil graag dat als er een harde brexit komt, de visserij
geholpen wordt. Is dit wel mogelijk uit het Europees Visserijfonds, zoals
de Commissie wil, zo vraag ik de Minister? En zou de visserij anders
geholpen kunnen worden met het Europese Fonds voor aanpassing aan
de Globalisering, het EFG?
Dan nog een vraag over het Europees Visserijfonds. Zal het mogelijk
blijven om met deze middelen de uitzet van glasaal te ondersteunen?
En tot slot gewasbescherming, één vraag daarover. Kan de Minister
aangeven wat er nu gaat gebeuren met het gebruik van het middel
chloorprofam? In uien, sla, bloembollen en boomkwekerij wordt het door
het Ctgb als veilig beschouwd. Hoe gaat de Minister hiermee om?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u, heer Von Martels. Dan is nu het woord aan mevrouw Ouwehand
van de Partij van de Dieren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Partij vóór de Dieren heten we officieel.
Vandaag is de dag dat het Planbureau voor de Leefomgeving de doorrekening van het klimaatakkoord presenteert, terwijl we hier zitten. De
eerste conclusie is dat de doelen om de opwarming van de aarde naar
rato van de Nederlandse bijdrage te beperken tot 2°C waarschijnlijk niet
worden gehaald. Misschien wel, maar dan alleen maar als echt alles, alles,
álles meezit en ál die 600 maatregelen worden uitgevoerd. Dat lijkt me
niet zo’n heel gezellige startpositie.
Dus mijn vraag aan de Minister, die ik haar al eerder heb voorgelegd, is
deze. Voor het Europees gemeenschappelijk landbouwbeleid ligt nu een
voorstel op tafel voor de komende zeven jaar, om 365 miljard aan
belastinggeld uit te geven aan die landbouwsubsidies. Het is toch
waanzinnig om daarbij geen toets te laten uitvoeren op de klimaatdoelen
die we moeten halen, niet alleen Nederland maar ook de andere Europese
lidstaten, en op de biodiversiteitscrisis die we het hoofd moeten zien te
bieden? Dus dat het GLB wordt uitgesteld, is goed nieuws. In de tussentijd
moet de Minister wat de Partij voor de Dieren betreft een Nederlandse
positie innemen die zegt «jongens, klimaatdoelen, eerst laten zien hoe we
dat kunnen gaan bereiken en dáár passen we het gemeenschappelijk
landbouwbeleid op aan. En het budget dat er is, zetten we in voor de
transitie die nodig is, zodat we boeren kunnen helpen omschakelen naar
een landbouw die wél binnen de klimaat- en de biodiversiteitsdoelen
past.» Kan de Minister daar positief op reageren? Dat zou mooi zijn.
Het is namelijk óók de Week Zonder Vlees en het lijkt ons van ontzettend
groot belang dat er geen subsidie meer gaat naar dierlijke productie als je
doelstelling officieel is dat we een grote verschuiving moeten zien te
realiseren van dierlijke eiwitten naar plantaardige eiwitten, omdat dat
voor iedereen en op de lange termijn echt het allerbeste is. Kan de
Minister in deze bijzondere werk – doorrekening klimaatakkoord, de Week
Zonder Vlees – toezeggen dat dat haar inzet ook is?
Voorzitter. Dan de lopende discussie over het Bee Guidance-document.
Mevrouw Bromet sprak ook al even over de toetsing van landbouwgif
voordat het op de Europese markt mag. Ook de Partij voor de Dieren heeft
sterk de indruk dat EFSA áchter de wetenschappelijke feiten aanloopt en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

9

dat de Europese Commissie dat nog verdedigt ook. En omdat er groot
risico is van die middelen voor bijen is er dan nu een richtsnoer. Maar wij
hebben zorgen dat het oorspronkelijke voorstel wordt uitgehold. De
Minister heeft eerder gezegd: nee hoor, daar is geen sprake van. Maar in
de beantwoording van de vragen die we net binnenkrijgen, schrijft ze toch
dat een deel van dat richtsnoer wel kan worden ingevoerd en een ander
deel niet, omdat er bezwaren zijn en dat die zouden gaan over de
grenswaarden voor de chronische toxiciteit voor honingbijen en de
gehanteerde veiligheidsfactoren voor hommels. Dat betekent toch dat er
gediscussieerd wordt over uitholling van het richtsnoer? Ik heb de
Minister via een motie gevraagd om zich in deze discussie in te zetten
voor optimale bescherming van bijen en hommels en toen zei ze: dat vind
ik een beetje een vage motie. Ik snap het niet. We zien dat er gedreigd
wordt met uitholling van dat richtsnoer, we vragen om als Nederland vast
te houden aan de inzet die er was en dan zegt de Minister nee, maar ze
zegt ook in haar antwoorden dat de positie niet veranderd is. Wat is het
nou? Dat richtsnoer moet bijen en hommels beschermen en ik wil dat de
Minister klip-en-klaar duidelijk maakt dat ze dat namens Nederland gaat
doen.
Voorzitter. Tot slot de derogatie en de waarschuwing die de Minister heeft
afgegeven over het mestplafond als het gaat om stikstof. De Minister
dreigt met een generieke korting. Dat betekent dat er dieren moeten
worden afgevoerd. De Partij voor de Dieren is voor een krimp van de
veestapel, maar daar moet je op tijd mee beginnen door minder te fokken.
Als je dat niet doet, loop je willens en wetens het risico dat dieren
vervroegd naar de slacht moeten. Eerder was daar heel veel gedoe over.
We hebben allemaal de tranentrekkende verhalen gehoord. Ook de Partij
voor de Dieren is daar fel tegen. Maar als je niet op tijd ingrijpt, dan laat je
dus welbewust opnieuw een situatie ontstaan waarin de benodigde krimp
van het aantal dieren alleen nog maar via slacht te realiseren is. We
vinden het goed als de Minister de sector waarschuwt, maar dan moet ze
zelf ook tijdig met maatregelen komen om te voorkomen dat die generieke
korting over de ruggen van de dieren gaat. Is zij daartoe bereid?
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ouwehand. Ik vraag u als klassenoudste, zeg maar,
om het voorzitterschap over te nemen. Dan zal ik nog een heel korte
bijdrage doen, namens D66.
Voorzitter: Ouwehand
De voorzitter:
Het woord is aan de heer De Groot namens de fractie van D66.
De heer De Groot (D66):
Dank u, voorzitter. Ik heb vier punten en daar zal ik zo snel mogelijk
doorheen gaan. Het eerste punt betreft de discussie over het aanvragen
van octrooi op planten. De Minister heeft zich daarvoor in Brussel, zoals
ook de vorige keer is toegezegd, hardgemaakt. Zeer veel dank daarvoor.
De vraag die nu op tafel ligt, is hoe we nu verder gaan. De besluitvorming
in Brussel ligt een beetje stil op dit moment. Dat is lastig denk ik, maar er
moet wel iets gebeuren. Ik heb me laten vertellen het aanpassen van de
biotechnologierichtlijn een weg is en dan een heel klein beetje, alleen op
precies dit punt, of zelf als Raad een rechtszaak starten bij het Europees
Hof van Justitie. Het Technical Board of Appeal van het Europees Octrooi
Bureau doet uitspraken op basis van regels, dus er is behoefte aan regels
op basis waarvan die politieke uitspraak, namelijk dat planten niet
octrooieerbaar zijn, kan worden geëffectueerd. Graag een reactie van de
Minister op stappen die nu gezet moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

10

Ook bij de fractie van D66 zijn er wat zorgen over de betrokkenheid van de
Kamer bij het opstellen van de slotanalyse en de uitgangspunten van het
Nationaal Strategisch Plan. Hoe ziet de Minister dat, ook in relatie tot de
verantwoordelijkheidsverdeling? Want als er één ding is dat we eigenlijk
niet moeten willen, is een vergelijkbare situatie als bij het natuurbeleid.
Het derde punt is de kringlooplandbouw. Ik denk dat het belangrijk is om
daar ook een internationale agenda voor te hebben. De Minister heeft de
visie vertaald in het Frans en in het Duits. Dat is een mooie eerste stap, al
had ik misschien nog wel wat meer talen gewild. Spaans en Turks hoor ik
hier, geweldig. Er zat alleen ook de vertaling van het voorwoord bij. De
vraag is of dat zo handig is als je daarin zegt: ik heb een hele verantwoordelijkheid, want ik heb wel een heel erge voorloperrol. Ik ben nog wel
benieuwd om van de Minister te horen hoe we nu verder moeten met de
internationale strategie. Zeker in Europa is er natuurlijk heel veel te doen
op het gebied van wetgeving.
Dan tot slot de EFSA, de transparantie daarover. Het is goed dat het Hof
nu heeft gezegd dat de publicaties openbaar moeten worden rondom
alles op basis waarvan de EFSA beslissingen neemt. Ik ben benieuwd naar
het standpunt van de Minister daarover. Dan nog een vraag. Er is een heel
duidelijke uitspraak van de Kamer geweest op basis van een motie van
D66 over het terugdringen van het gebruik van glyfosaat als landbouwkundige toepassing. Dus niet als bestrijdingsmiddel, maar zuiver omdat
het makkelijk is om bijvoorbeeld gras te keren of voor andere toepassingen die ook anders kunnen. De vraag is wanneer die motie wordt
uitgevoerd, want de velden kleuren weer geel als aankondiging van het
naderende voorjaar.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw bijdrage. Dan geef ik het voorzitterschap weer terug
in handen van de heer De Groot.
Voorzitter: De Groot
De voorzitter:
Dank u wel voor het waarnemen, mevrouw Ouwehand. Het verzoek van
de Minister is om tien minuten te schorsen. We gaan dus door om 14.40
uur met de eerste termijn van de Minister.
De vergadering wordt van 14.31 uur tot 14.44 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister voor haar eerste termijn.
Minister Schouten:
Dank u wel, voorzitter. Er zijn een paar thema’s die u gemeenschappelijk
interesseren, in ieder geval de meesten van u. Brexit en wat die specifiek
betekent voor onze vissers. Ten tweede neem ik de vragen rond het GLB
en de nationaal strategische plannen bij elkaar. Het derde blokje zijn
vragen over gewasbescherming. Daar hebben uw leden een aantal vragen
over gesteld. Dan kom ik nog op een aantal overige vragen, die ik in het
laatste blokje zal langslopen.
Eerst de brexit en de vissers. Het blijft een beetje een mantra, maar we
hebben steeds gezegd dat de situatie ongewis is, en ik moet zeggen dat
die er dezer dagen niet beter op lijkt te worden. We kunnen het nog niet
helemaal met zekerheid zeggen, maar de kans dat we richting een harde
brexit gaan, als er geen andere keuzes worden gemaakt in het VK, is
groot. Die is aanwezig. Laat ik zeggen dat wat Nederland betreft, de
voorkeur er echt naar uitgaat dat er geen no-dealscenario komt. Daar is
ook de inzet van Europa steeds op gericht geweest, tot en met afgelopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

11

weekend, tot nog wat nachtelijke vergaderingen aan toe, geloof ik. Dat is
ook precies wat wij vanuit Nederland hebben gezegd, maar we moeten
met alle scenario’s rekening houden. Dat is nu de situatie.
We houden gelukkig ook met alle scenario’s rekening. Het is niet zo dat wij
hier nu voor het eerst over nadenken. Er wordt ongelofelijk hard gewerkt
op allerlei ministeries tegelijk, niet in het minst op ons eigen ministerie,
om te zien wat voor gevolgen een harde brexit heeft en wat we daarvoor
allemaal moeten regelen. Ik heb u in de tussentijd op de hoogte gesteld
van wat we allemaal doen. Het is dus niet zo dat alles in één keer maar
over ons heen komt, maar nogmaals, het zou mij een lief ding waard zijn
als er geen no-dealscenario gaat ontstaan. Maar het is aan de Britten om
er een keuze in te maken hoe ze daarmee om willen gaan. Een aantal van
uw leden vroeg ook of uitstel dan niet een mogelijkheid is. Ook dat ligt
aan de Britten, aan hoe zij zich zelf opstellen en wat zij nu precies gaan
doen, wat ze zelf zien dat er moet gebeuren. Dat is op dit moment de
situatie en we moeten bijna per dag kijken hoe het gaat.
De heer Futselaar (SP):
Ik begrijp het allemaal. Waar ik een beetje bang voor ben, is het scenario
waarin de Britten, ergens deze week of volgende week, zeggen: we
hebben nog een maandje of twee extra nodig om overeenstemming te
krijgen, en dat Europa dan zegt: ja, maar zolang jullie geen perspectief
bieden, heeft het voor ons geen zin om uitstel te geven, waarop we alsnog
in een harde brexit terechtkomen. Dat zou ik heel erg zonde vinden. Ik
begrijp heel goed de terughoudendheid van de Minister, maar ik zou wel
graag zien dat Nederland uitstraalt: alles wat een alternatief is voor
meteen van de rails raken, ook wat meer tijd, valt te prefereren.
Minister Schouten:
Dit is net een abstractieniveau hoger dan alleen mijn positie, laat ik het zo
zeggen. Dit gaat ook echt over de positie van heel Europa. Ik denk dat ook
de Minister-President daar al het een en ander over heeft gezegd. Maar
laten we ook wel wezen: een heel groot deel van deze discussie zit vast op
de backstop, en dan kijken we ook meteen naar wat een groter belang is
in Europa. Ik spreek mijn Ierse collega’s weleens en die zijn vuurbang voor
wat er allemaal gaande is, omdat het bij hen niet alleen om economische
belangen gaat, maar puur over vrede. Dat gaat zo diep dat we ook daar
niet zomaar alles maar kunnen doen voor een goede relatie met het VK.
Daar zit een gezamenlijke verantwoordelijkheid in. Als Europa voelen we
die, maar het VK moet die zeker ook voelen. Dat is ook de balans die
daarin gezocht moet worden, dus dit gaat echt verder dan alleen maar
economische en handelsbelangen. Daarom vind ik ook dat ik hier niet
helemaal kan uitstralen: «wat u ook doet, u mag erbij blijven». Daar zitten
echt wel wat haken en ogen aan, laat ik het zo zeggen.
Dan de specifieke vragen over de vissers en wat er gebeurt rondom de
Britse wateren.
De voorzitter:
Ik zie nog een vraag van mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik had de brexit ook in algemene zin geagendeerd. Ik begrijp heel goed
wat de Minister aangeeft. Volgens mij is het vreselijk ingewikkeld en
verandert het speelveld iedere minuut. Ik heb gevraagd naar de brede
stand van zaken. Er ligt natuurlijk nog een opdracht naar aanleiding van
de motie over het keurpunt voor levende dieren. In de brief heb ik gelezen
dat gewerkt wordt aan de facilitering daarvan. Daar zitten ook vertrouwelijke aspecten aan. Staat dit er eind maart?
Minister Schouten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

12

Over het keurpunt zijn we bezig met de marktpartijen die daar interesse in
hebben. Het is een privaat keurpunt, dus de vraag moet ook uit de markt
komen. Er is een aanvraag gekomen. Die moet bij Europa geconsulteerd
worden. Er zijn wat opmerkingen vanuit Europa gekomen, onder andere
over de afstanden tussen de plaats waar de dieren aan land komen en het
keurpunt. We zijn daarover met Europa in gesprek. Daarnaast bekijken we
hoe we steun kunnen bieden waar die nodig is. Daar zit wel een financieel
plaatje aan. Dat is ook voor het bedrijfsleven een overweging om het wel
of niet te willen doen. We bekijken wat redelijk is. Het is een lastige klus;
laat ik het zo zeggen. Ik wil daar wel realistisch over zijn. Wij proberen
waar mogelijk te faciliteren, maar er is ook een rol voor het bedrijfsleven
zelf om stappen te zetten. Wij zijn erop gericht om het zo snel mogelijk te
doen, maar nogmaals, het heeft te maken met een complex van factoren
van financiën. Het bedrijfsleven heeft ook in de financiering een rol.
Daarnaast zijn er de eisen die aan de realisatie van het keurpunt worden
gesteld. Nogmaals, we voeren in Europa gesprekken over de vormgeving.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Hier hebben wij ook onze zorgen over. Ik hoor de Minister zeggen dat het
bedrijfsleven zelf een financiële bijdrage moet leveren en dat wordt
bekeken wat redelijk is. Het kan toch niet zo zijn dat middelen die bestemd
zijn voor de normale taken van de NVWA, in een nieuw keurpunt gaan
zitten? Ik wil de zekerheid dat dat wordt uitgesloten. Als iemand nog
steeds levende dieren naar het VK wil exporteren, moet dat volledig voor
eigen kosten en eigen risico.
Minister Schouten:
Ten eerste gaat het niet over de export, maar over de import van
goederen. Daarop zit het dus niet. Er zijn kosten verbonden aan zo’n
keurpunt. Voor het bedrijfsleven maak ik een inschatting of het nodig gaat
zijn, ja of nee. Wanneer ga je die kosten maken? Het zit dus ook in een
risico-inschatting. Het is niet zo dat er geld van de NVWA naar dit punt
gaat.
De voorzitter:
De Minister vervolgt haar betoog.
Minister Schouten:
Ik was gebleven bij de vissers. Mevrouw Lodders vroeg naar uitspraken
van Minister Gove in het VK over het nog in 2019 van kracht laten zijn van
het gemeenschappelijke visserijbeleid. Men blijft daar dan onder vallen.
Dit heeft hij mondeling aangegeven en helaas nog steeds niet schriftelijk
bevestigd. Het zijn dus vooral woorden die hij beleden heeft. Ik zou
zeggen: een man een man, een woord een woord. Maar we moeten er
vanzelfsprekend ook rekening mee houden dat bij een echt harde brexit
ook de toegang tot de Britse wateren in 2019 onder druk kan komen te
staan. Dat scenario doordenken we ook; het is niet zo dat we daar niet
over nadenken. De afspraak over de openstelling van de wateren zal
tussen de Commissie en het VK moeten worden vastgelegd. De
Commissie heeft aangegeven dat zij de vissers wil compenseren via het
EFMZV op het moment dat de wateren gesloten worden.
Dat fonds is voor een deel al bestemd en toegedeeld. Gevraagd werd wat
ik daarvan vind. Het EFMZV stelt een EU-budget beschikbaar voor visserij
en aquacultuur. Hierbij is een nationale invulling mogelijk, maar er zit dus
geen concurrentie tussen de lidstaten. Op dit moment zijn er geen
alternatieven voor de regeling EFMZV. Er is sprake van onderuitputting
van het EFMZV. We verwachten daarom dat die regeling andere bestedingen niet in de weg zal gaan zitten. Ook verwachten we dat die
stillegregeling op dit moment wel een soort eerste soelaas kan bieden,
laat ik het zo zeggen, maar het is natuurlijk het allerbeste als we gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

13

met het VK afspraken kunnen maken over de toegang tot die wateren, in
wat voor relatie dan ook. Dat is een bredere discussie. U weet dat er wel
gesteld is dat er, als er geen toegang tot de wateren is, omgekeerd ook
geen toegang is op de markt van het vasteland voor de visproducten
vanuit het VK. Daar zit dus een soort van hefboom in. Maar goed, die
onzekerheid zit er dus wel in. We staan steeds in goed contact met de
vissers om te kijken hoe dat gaat. Op dit moment wordt er door de WUR
onderzoek gedaan naar welk bedrag er per visserijcategorie mee gemoeid
is als dit allemaal op deze manier zou optreden. Als die berekening er is,
zal ik die uiteraard delen met de sector.
De heer Von Martels (CDA):
Met het risico dat ik iets te voorbarig ben, kom ik nog even terug op het
Europese fonds voor aanpassing aan de globalisering. Is de Minister van
plan om daar nog iets over te zeggen?
Minister Schouten:
Het is mogelijk om aanvragen in te dienen bij het Europees globaliseringsfonds, het EGF, als aan die voorwaarden wordt voldaan. De aanvraag
wordt beoordeeld door de Europese Commissie. Ik weet zo snel niet of die
voorwaarden allemaal passend zijn op een specifieke casus rondom de
visserij. De bottomline is dat je daar kans op hebt als je aan de
voorwaarden voldoet. Ik begrijp wel dat je dit bijvoorbeeld kan inzetten als
reactie op ontslagen medewerkers door dit soort externe factoren. Ik moet
zeggen dat ik in deze tien minuten niet alle voorwaarden van het EGF heb
doorgenomen. Zolang je aan de voorwaarden voldoet, kun je daar een
aanvraag voor indienen. Dat waren de brexitvragen.
Ik had nog een EFMZV-vraag van de heer Von Martels over de glasaal. Hij
vroeg of ondersteuning uit dat fonds daarvoor mogelijk is. Dat gebeurt al.
De uitzet van de glasaal wordt inderdaad gesteund via het EFMZV. Ik
meen dat ik daarmee over de vissers en de brexit heb beantwoord.
Dan kom ik bij het blokje over het GLB. Ik hoor eigenlijk de breed
gedragen roep of vraag vanuit de Kamer: hoe worden wij hierbij
betrokken? Als u dat zo zegt, trek ik mij dat aan. Want ik heb geprobeerd
om een soort van procesvorm te geven waarmee u daarin wordt
meegenomen. Ik proef dat de Kamer toch nog zoekt naar waar en op welk
moment precies zij invloed heeft en hoe zij dat moet doen. Ik kreeg de
indruk dat dit vooral te maken had met het NSP, het Nationaal Strategisch
Plan. Ik heb het plan van aanpak daarvoor meegestuurd aan de Kamer.
Daarin kunt u zien wat voor stappen er zijn. We hebben bijvoorbeeld in
mei een stakeholdersbijeenkomst. Ik probeer uw vragen te interpreteren
als zijnde: komen wij aan het eind van het verhaal nog een keer in beeld of
kunnen we daarvoor al input leveren? Ik ga niet over uw agenda, maar u
zou kunnen overwegen om een keer een AO GLB of NSP te organiseren.
De stakeholdersbijeenkomst vindt in mei plaats. Ik zal u dus in april een
brief doen toekomen waarin ook al een soort van contouren van het NSP
worden geschetst. Dan kunnen we daar al echt een eerste discussie over
voeren. Voordat we de stakeholders gesproken hebben, kunt u zelf al een
richting aangeven, dus een idee van wat u belangrijk vindt daarvoor. Dat
is mijn aanbod. Nogmaals, het is aan u om te bepalen of u daar nog een
debat aan wilt wijden of niet. Misschien deelt u de brief al zo enorm dat u
denkt dat het helemaal niet meer nodig is. Dat zou natuurlijk ook kunnen.
De stakeholdersbijeenkomst is op 23 mei, dus we hebben wat tijd.
Een tweede vraag, die samenhangt met een andere vraag, is wanneer dit
allemaal precies in werking gaat treden. Ik zeg erbij dat het, tot een klein
beetje spijt of frustratie van ons, wel vertraging oploopt. Op dit moment
gebeurt er vrijwel niets op het hele dossier. Ik hoor een terechte
verzuchting van uw Kamer of een klacht: we hebben weer geen stukken
gehad. Ik zal u vertellen: ik krijg ze ook niet meer. Er komt gewoon niks
meer door vanuit Europa over dit soort zaken. Wat ik heb stuur ik aan u.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

14

Alleen, wij krijgen stukken ook heel laat of niet. Dus ja, dan is het wel een
beetje ingewikkeld om daar nog een discussie over te gaan voeren. Dat
brengt ook met zich mee dat we waarschijnlijk een vertraging gaan krijgen
in het hele proces rondom het GLB, dus ook wanneer het NSP ingaat. Als
u het van de zonnige kant wilt bekijken: we hebben dus nog tijd om de
discussie rondom het NSP goed vorm te geven. Er was ook nog een vraag
wat er gebeurt als het wordt uitgesteld. Dan krijg je een overgangsjaar en
dan lopen regelingen door. Maar goed, ik had dit halfjaar graag nog benut
om wat meters te maken, maar ik kan geen ijzer met handen breken.
Mevrouw Lodders (VVD):
Mijn vraag is tweeledig. «Als er geen stukken zijn, kan ik ze niet sturen.»
Dat is waar, maar vervolgens zie ik wel dat de discussie op onderdelen
gevoerd wordt tijdens de Raad. Dat vind ik ingewikkeld, omdat we de
Minister dan niets kunnen meegeven.
Voor mij ligt het zwaartepunt toch bij het Nationaal Strategisch Plan. Het
aanbod van een debat, dat is inderdaad onze eigen agenda. Ik denk dat
het heel verstandig is om daar medio april een debat over te voeren. Maar
als ik kijk naar de fasering, de planning en de belangrijke mijlpalen – ik zit
hier vooral even als Kamerlid – dan zie ik daar geen rol voor de Kamer.
Dat staat nog even los van waar de heer Futselaar nadrukkelijk op focust,
namelijk de Statenleden. Ik zoek in die planning belangrijke mijlpalen, ook
wat verderop in het traject, een momentum dat wij als Kamer op z’n minst
daar iets van kunnen vinden: niet eens zeggen, maar vinden. Het is de
eerste keer dat het GLB op deze manier vorm krijgt. Het is nogal wat. Het
gaat over heel veel geld. Het gaat over belangrijke doelen, dus dat
momentum zou ik wel terug willen zien.
De voorzitter:
Heldere vragen. Ik neem aan dat de heer Futselaar daar ook een vraag
over had?
De heer Futselaar (SP):
Ja, in het verlengde daarvan. Ik weet dat de Minister niet gaat over
informatievoorziening naar Staten toe, maar wel over het proces zoals het
hier wordt gepresenteerd. Daarom vond ik dat ook een beetje een
ondergeschoven ding. We hebben tijd om het goed te doen, zeg ik de
Minister na. De Minister gebruikte eerst het woord «betrokken». Ik ben
heel erg bang voor dat woord, want betrokken word je ook als je
informatie krijgt. Daarna gebruikte de Minister het woord «invloed». Daar
word ik al een stuk blijer van, want we willen er niet alleen iets over
zeggen; we willen ook kunnen sturen. Laat ik het zo zeggen. Ik begrijp dat
de zoektocht lastig is, maar ik denk toch wel dat ik voor bijna iedereen kan
praten.
De voorzitter:
De wens is helder en de Minister gaat daar nader op in.
Minister Schouten:
Ik had gehoopt dat ik die angst had weggenomen, want dat was echt
precies wat ik bedoelde. Ik heb helemaal niets achter te houden, helemaal
niets waarvan u vindt dat u geen invloed hierop mag hebben. Integendeel,
ik doe net een aanbod. Ik hoop dat u ziet dat u op dat moment al invloed
heeft, als dat woord zo belangrijk is, en dat die momenten ook later in het
proces er echt nog zullen zijn. Hoe we dat doen, hangt ook een beetje af
van wanneer u zaken agendeert. Als u dan ook dingen van mij nodig hebt,
geef het aan. Dan kan ik precies dat doen wat u nodig heeft om die
discussie goed te kunnen voeren. Ik heb er geen belang bij als ik straks
een NSP heb waar geen enkel draagvlak voor is. Dan schiet ik mij
natuurlijk in mijn eigen voet. Nogmaals, ik wil graag dat we dat debat met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

15

elkaar voeren, dus mijn aanbod en toezegging staan. Als u daar gebruik
van wilt maken, dan hoor ik dat graag. Ik ben altijd bereid om u te
informeren, faciliteren of wat dan ook om dit vorm te geven.
De voorzitter:
Ik zie toch twee hele korte opmerkingen van eerst de heer Futselaar en
dan mevrouw Lodders.
De heer Futselaar (SP):
Dit is geen wantrouwen jegens de Minister, laat ik het dan zo zeggen. Ik
weet gewoon dat de positie van de volksvertegenwoordiger bijna
automatisch heel lastig is wanneer twee groepen bestuurders met elkaar
gaan praten en onderhandelen. Dat is net zoals wanneer gemeentebesturen met provinciebesturen gaan onderhandelen. Dat heb ik ook
meegemaakt als plaatselijk volksvertegenwoordiger. Je wordt dan
geconfronteerd met «hier zijn we op uitgekomen». Het is dan vaak ja of
nee en het moet dan wel ja zijn, want anders loop je geld mis. Ik wil heel
graag voorkomen dat wij en de twaalf provinciale staten straks voor zo’n
situatie komen, waarbij de Minister zegt «ja, maar dit is wat de provincies
willen» en een gedeputeerde zegt «ja, maar dit is wat de Minister van ons
heeft gevraagd, dus gaat u alstublieft akkoord».
De voorzitter:
Uw punt is helder. Mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Het Nationaal Strategisch Plan is wel een van de belangrijkste punten in
mijn inbreng. Wat nu voorligt, is het proces om ertoe te komen. Zoals ik in
mijn inbreng, maar ook zojuist in het eerste deel van een interruptie heb
aangegeven, mis ik de rol van de Kamer. Nogmaals, het debat vind ik
goed. Dat moeten we vooral doen. Lopende de hele planning zal dit
steeds weer geagendeerd worden. Maar ik zoek in de planning de
belangrijke mijlpalen, opgenomen in een schema, waarbij wij als Kamer
onze invloed kunnen uitoefenen. Dat wil ik echt terugzien in de planning.
Ik kondig bij dezen aan dat ik overweeg in tweede termijn een motie
hierover in te dienen, want ik vind het van groot belang om ook aan
andere partners in het NSP te laten zien dat wij die rol en die bevoegdheid
wel degelijk hebben.
De voorzitter:
De Kamer heeft natuurlijk ook een behandelvoorbehoud gemaakt. De
Minister heeft een duidelijke toezegging gedaan. De specifieke vraag van
mevrouw Lodders is om de mijlpalen in het proces te markeren.
Minister Schouten:
Nogmaals, het is altijd zoeken. Ik waardeer ook dat de heer Futselaar zegt
dat hij dit soort processen kent. Er zitten heel veel partijen aan tafel. Ik zou
bijna zeggen: het lijkt net een klimaatakkoord. Ik wil de Kamer graag in
staat stellen om ook in een vroegtijdig stadium de eigen opvattingen,
meningen en dergelijke kenbaar te maken, zodat ik dat ook weer kan
meenemen in het proces dat volgt. Dat is mijn toezegging. De voorzitter
gaf net al aan dat er een behandelvoorbehoud is, dus u kunt altijd nog
zeggen: dit is wat wij willen en dit niet. Maar ik ben in dit hele stuk ook
nog afhankelijk van de condities die vanuit Europa worden neergezet. Ik
probeer een soort ordentelijk proces neer te zetten en ik vind het wel echt
naar als de indruk wordt gewekt of als het gevoel leeft dat ik dat niet zou
willen of dat ik de Kamer daar geen rol in zou willen geven. Dat is niet zo.
Ik probeer alleen een aantal puzzelstukken bij elkaar te brengen, waarbij ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

16

ook een gebaar probeer te maken om de Kamer daarin een rol te kunnen
laten nemen. Er is niets waardoor ik dit niet zou willen doen of wat dan
ook.
De voorzitter:
Volgens mij is dat helder en maken we dankbaar gebruik van dat aanbod,
maar dat zullen we in een procedurevergadering dan verder met elkaar
bespreken.
Minister Schouten:
Eens even zien wat ik nog meer heb rondom het GLB. Er is net al
gevraagd wat er nu eigenlijk gebeurt en daar heb ik al het een en ander
over gezegd.
Er is gevraagd naar de betrokkenheid van boeren en van andere stakeholders. Zij zijn betrokken. We hebben ook aangegeven hoe we dat willen
vormgeven. Ook hier geldt dat ik geen reden heb om ze niet te willen
meenemen. Ik zit wel met heel veel partijen die ik meeneem: de Kamer en
de provincies zijn erbij en ik krijg de kaders vanuit Europa. De boeren zijn
in beeld en we hebben gesprekken met hen, maar er zijn echt heel wat
belangen en groepen die we bij elkaar moeten brengen. Het is echt onze
inzet om dat goed te doen. Is de SWOT-analyse wetenschappelijk
geborgd? Ja, die is wetenschappelijk geborgd. Ook de heer Von Martels
had een vraag over de boeren. Zij worden betrokken.
De heer Von Martels vroeg ook of het collectieve agrarische natuurbeheer
kan worden vereenvoudigd en of ik een evaluatie daarvan wil doen. De
collectieven draaien sinds 2016. Daar wordt ook geleerd van de
ervaringen die er nu mee worden opgedaan. Het is nog vrij recent, dus we
moeten er nog echt ervaring mee opbouwen. De GLB-pilots die nu van
start gaan, leveren ook die nuttige inzichten. Een formele evaluatie staat
nog niet in het programma. Zoals ik al zei, zijn we nog maar net bezig. Ik
zou dus wat meer ervaring willen opdoen om wat meer de grote lijnen te
kunnen aangeven. Anders zijn we al aan het evalueren terwijl we nog
maar net gestart zijn. Dat heeft niet zo heel erg veel zin. Maar we proberen
er steeds lering uit te trekken, ook via die pilots.
Mevrouw Lodders vroeg naar de inzet die nodig is voor vereenvoudiging.
In het algemeen deel ik de zorg van mevrouw Lodders. In Europa hebben
we continu de discussie dat het vereenvoudigd moet worden. Maar als je
dan kijkt waar het precies neerslaat, zie je op dit moment weer een
neiging naar meer controle. Vanuit Europa wordt gezegd: u krijgt
soevereiniteit in de keuzes die u maakt, maar u moet dat controleren en
wij gaan dat ook nog doen. Daar vloeit niet per definitie een vereenvoudiging uit voort. Daarover voeren wij dus de discussie. Mijn doel is om de
boeren minder last te laten hebben van controles en audits, ook op
bedrijfsniveau. Daarom is de inzet om het single-auditsysteem in te
voeren. Dat ligt wel ingewikkeld bij veel lidstaten, is mijn ervaring tot nu
toe, want die durven de oude systematiek nog niet helemaal los te laten.
Dit is dus wel een echt discussiepunt.
Ik meen dat de heer Futselaar vroeg wat de echte tegenstellingen zijn in
het debat. Wat ik net zei, is er eentje van. Een andere, klassieke gaat over
de landen die meer hectarepremies willen en landen die deze
verschuiving niet willen. Sommige landen willen andere doelen, die wij
ook in het regeerakkoord hebben opgenomen, ook meenemen in het GLB,
versus de landen die puur en alleen op hectarepremies gaan zitten. Die
elementen zitten er dus in. Subsidiariteit is ook een grote discussie.
Nederland pleit daarvoor, maar in sommige landen ligt subsidiariteit
ingewikkelder, omdat die niet allemaal even gelukkig zijn over hoe daar
binnen hun eigen land, met verschillende regio’s, over gedacht wordt. Die
hebben er dan weleens baat bij dat een partij van buitenaf zegt hoe het
moet, in plaats van dat ze daar zelf allerlei discussies over moeten voeren.
Dat is dus ook nog wel een van de grote tegenstellingen in het debat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

17

De heer Futselaar vroeg ook naar de cap van € 100.000. Ik ben bekend met
zijn opvatting dat € 100.000 al een inkomen op zichzelf is in plaats van
inkomenssteun. Hij zegt: hoe kan het dan dat die ecoregelingen buiten het
plafond gaan? Maar die ecoregelingen zijn vergoedingen voor diensten
die worden geleverd. Als iemand een dienst levert maar daar op een
gegeven moment geen bedrag meer voor krijgt omdat er een cap op zit,
dan ga ik er zomaar van uit dat hij die dienst niet meer gaat leveren,
terwijl het wel heel waardevol zou kunnen zijn als hij dat doet. Ik denk dus
dat we daarmee voorzichtig zouden moeten zijn, want er staat iets
tegenover. Misschien vindt de heer Futselaar het altijd heel fijn om
proletarisch te winkelen. Dat lijkt vanuit de overheid gezien weleens
aantrekkelijk, maar ik kan me zo voorstellen dat het voor diegene die de
waren aanbiedt toch wat minder aantrekkelijk wordt.
De heer Futselaar (SP):
Ik ga niet op het proletarisch winkelen in, maar op het serieuze punt. Het
punt blijft dat het gaat om een ton aan steun aan een bedrijf. We hebben
het hier echt over individuele bedrijven; ik kan me helemaal vinden in wat
de Minister schrijft over anders omgaan met collectieven. Laten we er ook
eerlijk over zijn: het gebeurt niet veel in Nederland. Dit bedrag komt niet
heel veel voor, maar ik vind het gewoon te hoog. Ook al doe je fantastische dingen aan het landschap, natuur et cetera, zo veel zou één bedrijf
in dit systeem eigenlijk niet moeten krijgen. Niet voor niets lag de cap
oorspronkelijk zelfs nog lager, want volgens mij lag die oorspronkelijk op
€ 60.000. Kan de Minister in die context geen begrip opbrengen voor dit
standpunt?
Minister Schouten:
Ik moet zeggen dat de cap een van de discussiepunten is die regelmatig
terugkomen in Europa. Ik kan u ook vertellen dat wij in deze discussie
redelijk alleen staan met de opvatting dat een maximering mogelijk is. Het
gaat er in dit hele verhaal dus ook om waar we vandaan komen. Ik vind
dat er dan echt een verschil is – daar ben ik het niet met de heer Futselaar
eens – tussen of je iets krijgt op basis van bijvoorbeeld het aantal hectares
dat je hebt of omdat je een bepaalde prestatie levert. Dat heeft een andere
orde. Dan vind ik dat je wel betalingen kunt doen. Stel nou dat een boer
iets aan, om maar iets te noemen, landschapsbeheer doet, wat wij heel
belangrijk vinden, en dat hij daarmee net, ook met de hectares die hij
heeft en dergelijke, boven het plafond uitkomt. Moeten we dan zeggen dat
hij dat landschapsbeheer maar moet laten zitten, terwijl hij dat heel goed
kan doen op een heel effectieve manier die we ook nog bij vinden dragen
aan allerlei andere doelen die hier ook vaak langskomen, bijvoorbeeld
biodiversiteit? Ik geloof dat ik mezelf in de vingers zou snijden als ik dat
zou doen. Dus nogmaals, ik vind dat twee verschillende grootheden.
Dan kom ik op de vraag wanneer de houtskoolschets van de SWOT – het
zijn allemaal vreselijke woorden – naar de Kamer gaat. Die zal voor de
stakeholdersconferentie, die op 23 mei is, beschikbaar zijn. Ik zal die
uiteraard ook aan de Kamer doen toekomen.
De heer Von Martels vraagt of de Rli kijkt naar de effecten, waaronder de
inkomenspositie van de boeren. De Rli zal, voor zover ik heb begrepen, in
zijn advies zeker meenemen dat maatregelen uitvoerbaar moeten zijn en
dat er ook een verdienmodel voor moet zijn. Dat is de informatie die ik
heb over het Rli-advies.
Mevrouw Ouwehand vraagt nog naar de toets op de klimaatdoelen en de
biodiversiteit. Zij zou willen dat we die nu gaan doen, nu het GLB toch
uitgesteld gaat worden. De toets op de klimaatdoelen en de biodiversiteit
wordt al meegenomen in de verplichte ex-ante-evaluatie, dus we gaan al
kijken hoe we bijdragen aan de doelen die gesteld zijn.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

18

Meneer Von Martels, korte vraag.
De heer Von Martels (CDA):
Ik heb inderdaad een korte vraag over die houtskoolschets voor de SWOT.
Wie gaat die analyse uitvoeren?
Minister Schouten:
Wageningen Universiteit.
Dan de kringlooplandbouw en de internationale agenda, en hoe we
daarmee omgaan. We hebben onlangs de conferentie van Leeuwarden
gehad. Dat was een conferentie die we hebben georganiseerd met als
thema de CAP strategic plans, waarbij we ook gekeken hebben naar de
eco-climate schemes die daarin zitten. Daarvoor zijn allerlei landen uit
Europa uitgenodigd en die zijn ook langsgekomen. Ik zal tijdens de
eerstvolgende Landbouw- en Visserijraad verslag doen van deze
conferentie. Op deze conferentie hebben wij ook onze visie onder de
aandacht gebracht. Dus niet alleen de vertaling, maar ook wat het
daadwerkelijk betekent in de stappen die we gaan zetten in het GLB. Daar
is gesproken over meer doelgerichte betalingen, ook voor maatschappelijke diensten. Er waren ongeveer 150 deelnemers van de Europese
Commissie, 25 EU-lidstaten, landbouworganisaties, ngo’s en onderzoekers. Er is ook gesproken over hoe je dat soort principes weer in je
eigen Nationaal Strategisch Plan zou kunnen meenemen. De focus lag
daarbij dus op die ecoklimaatdiensten. De collectieven voor agrarisch
natuurbeheer zijn een grote inspiratiebron gebleken op de conferentie.
Daar was ook veel belangstelling voor. Dat zijn allemaal platforms die wij
gebruiken om onze eigen visie onder de aandacht te brengen. We
proberen ook om die in allerlei regelingen mee te nemen en in discussies
die nu toch al lopen, waar je Europabreed veel meer impact kan hebben.
Overigens was de conferentie georganiseerd door de provincie Fryslân in
samenwerking met ons, voordat het beeld ontstaat dat wij het alleen
hebben gedaan. Mijn dank dus ook aan de provincie.
Volgens mij heb ik daarmee de zaken rondom het GLB en het NSP
behandeld.
De voorzitter:
Dat lijkt het geval. Dan stel ik voor dat u uw betoog vervolgt.
Minister Schouten:
Dan kom ik bij de gewasbeschermingsdiscussie. Hierover zijn een aantal
vragen gesteld. Mevrouw Bromet heeft haar bijdrage eraan gewijd en
heeft onder andere gevraagd hoe het staat met de uitvoering van de
motie-De Groot over de landbouwkundige toepassing van glyfosaat. Ze
vroeg ook of 2019 het laatste jaar is dat de weides oranje kleuren. De
motie van de heer De Groot is in uitvoering doordat het Ctgb in Nederland
kijkt naar de toelating van middelen, dus ook naar die van glyfosaat. Het
Ctgb werkt op dit moment aan de herbeoordeling van de glyfosaathoudende middelen. Het houdt daarbij rekening met de voorwaarden die zijn
vastgesteld voor de planning van de goedkeuring van glyfosaat, maar
daar zaten ook elementen in die in de motie van de heer De Groot zaten,
zoals de noodzaak van de landbouwkundige toepassing en dat soort
zaken. In dat kader worden die middelen herbeoordeeld. Die herbeoordeling vindt nu plaats. Ik verwacht dat het Ctgb die aan het eind van 2019
afgerond heeft. Dat is work in progress.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik vind dit geen antwoord op de vraag. De vraag is wanneer de motie
wordt uitgevoerd. Het kan best zijn dat Jan en alleman ermee bezig zijn,
maar we willen gewoon weten wanneer er een verbod komt. Wat heeft
het Ctgb daarmee te maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

19

Minister Schouten:
Het Ctgb is de instantie in Nederland die de beoordeling van de
toepassing van middelen doet. Wij hebben het zo vastgelegd dat die
instantie de toelating bepaalt. Het Ctgb is wettelijk de instantie die dat
soort beoordelingen doet. Ik kan op basis van de Kaderwet zbo een besluit
van het Ctgb vernietigen, maar dan moet er wel eerst een besluit liggen.
Daar is het nu mee bezig. Vernietiging van het besluit van het Ctgb is heel
ingrijpend en is nog nooit gedaan, maar als dat gebeurt, kan dat worden
aangevochten. Als u zegt dat we dat middel per direct moeten verbieden,
kunnen daar allerlei juridische consequenties aan vastzitten. Daarbij
moeten we een onderbouwing geven waarom we iets wel of niet doen.
Daarom is het ongelofelijk belangrijk dat het Ctgb de instantie is die toetst
en de onderbouwing geeft en dat we op basis daarvan de besluiten
nemen. Het Ctgb moet zich ook baseren op een EU-verordening. Dat zijn
de stappen die we moeten doorlopen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
We hebben al een beetje ervaring opgedaan met een verbod op glyfosaat,
namelijk door een verbod op het gebruik ervan op verhardingen in
gemeentes. Is deze route om tot een verbod te komen toen ook helemaal
op precies dezelfde manier doorlopen? Het duurde toen overigens heel
lang voordat het verbod effectief werd.
Minister Schouten:
Dat is gebaseerd op een EU-verordening waarin dat is opgenomen. Dan
heb je een grondslag op basis waarvan je de keuze over de toelating
maakt. Hier hebben we een EU-verordening waarin staat dat glyfosaat is
toegestaan en dat de toelating moet worden getoetst door het Ctgb. Dus
je moet wel een juridische onderbouwing hebben.
De voorzitter:
Mevrouw Bromet, tot slot.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik probeer het nog één keer, en anders zal ik er op een ander moment op
ingaan. Ik begrijp niet dat als de Kamer iets wil, er een andere instantie is
die daar een besluit over moet nemen. Dit gaat niet over de toelating,
maar over het níét toelaten.
Minister Schouten:
Ik probeer het nog een keertje aan te geven. We hebben een
EU-verordening waarin staat – ik zal vast niet alle goede juridische termen
gebruiken – dat de toelating van glyfosaat verlengd is. Vervolgens moet er
nationaal een herbeoordeling op plaatsvinden. Bij ons doet het Ctgb dat.
Dat is de instantie die kijkt hoe de herbeoordeling gaat op basis van de
criteria die in de verordening zijn meegenomen. In de verordening zijn
een aantal criteria meegenomen, die best veel lijken op de criteria die in
de motie van de heer De Groot staan. Maar het moet wel beoordeeld
worden. Als de EU-verordening er ligt en zegt dat het gebruik onder
voorwaarden toegestaan is, maar ik er vervolgens een streep doorheen
zet, dan zal er een producent of een gebruiker zijn die zegt: onderbouw dat
eens, want het gebruik is toegestaan. Die stappen moeten we wel
doorlopen. Anders houdt het geen stand bij de rechter. Dat is de feitelijke
situatie. Die stappen zijn we nu aan het doorlopen.
De voorzitter:
De Minister vervolgt haar betoog.
Minister Schouten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

20

Mevrouw Bromet had nog meer vragen. Zij vroeg of transparantie
belangrijk is bij de beoordeling van de gewasbeschermingsmiddelen. Ja,
die is belangrijk. Het Europees Hof heeft aangegeven dat de EFSA die
zaken openbaar moet maken. Dat zal de EFSA ook gaan doen. Er werd ook
gevraagd of ik daarmee in ga stemmen of niet. De EFSA gaat dat gewoon
doen. Dat staat los van de vraag of ik daar nu wat van vind. Daarnaast
noemde mevrouw Bromet de zaak die ging over Greenpeace.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Over die andere zaak: de EFSA kan nog in hoger beroep gaan. Betekent de
mededeling van de Minister dat de EFSA het gaat doen, ook dat de EFSA
niet in hoger beroep gaat?
Minister Schouten:
De laatste geluiden die mij bekend zijn, is dat ze niet in hoger beroep
gaan, maar ik weet dat niet zeker; ik zit niet dagelijks in de boardroom van
de EFSA. Maar het is mij niet bekend dat ze in hoger beroep gaan.
Er was nog een vraag over de openbaarmaking van de verkoopcijfers van
de middelen. Mevrouw Bromet vraagt wanneer wij die gegevens
openbaar gaan maken. De Raad van State heeft geoordeeld dat de
gewasbeschermingsmiddelen in het milieu terechtkomen en dat dus ook
de emissiegegevens openbaar gemaakt moeten worden. Wij zijn goed aan
het kijken hoe we dat kunnen doen, omdat de Raad van State ook heeft
gezegd dat we een en ander niet op het niveau van de individuele
gebruiker openbaar hoeven te maken. We moeten even een weg zoeken
waardoor het niet allemaal herleidbaar is tot individuele gebruikers. Maar
we zijn bezig om invulling te geven aan die uitspraak.
Er was een vraag van de Partij voor de Dieren over de bee guidance.
Mevrouw Ouwehand vraagt wat de positie van Nederland daarin is. Ik heb
de vragen snel proberen te beantwoorden en het is weliswaar wat laat –
excuses – maar u hebt vanochtend de antwoorden gestuurd. Daar ben ik
ingegaan op het proces en de inhoud. Nederland zet zich in voor een
goede bescherming van de bijen op basis van de beschikbare wetenschappelijke informatie. We leveren daar zelf ook een actieve bijdrage aan.
Mevrouw Ouwehand vroeg of er uitholling gaat plaatsvinden. Er is
discussie over een aantal onderdelen van die bee guidance. Omdat er nog
discussie over plaatsvindt, worden nog niet alle onderdelen ingevoerd.
Leidt dat tot uitholling? Nou, niet per definitie. Mevrouw Ouwehand zegt
gelijk dat dat tot uitholling zal leiden. Dan weet zij de uitkomst van die
discussie al. Zo ver ben ik nog niet. Zo zet Nederland zich daarvoor in. Dat
is ook de stand van zaken rondom de discussie.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nog even over het antwoord dat de Minister aan mevrouw Bromet gaf
over die openbaarmaking. De Kamer heeft daar al jaren geleden een
motie van Partij voor de Dieren en D66 over aangenomen. Nederland
staat officieel op het punt dat die stukken altijd openbaar moeten zijn, dus
niet alleen op basis van de huidige uitspraak van de rechter. Ik ben
benieuwd wat de stand van zaken is met de uitvoering van die motie. Zijn
meer lidstaten van mening dat de stukken niet alleen voor glyfosaat maar
bij alle beoordelingen openbaar moeten zijn? Dat is vraag één.
De tweede vraag het over de bee guidance. Ik snap dat de Minister zegt
dat je op basis van gefaseerde invoering nog niet de conclusie kunt
trekken dat het wordt uitgehold. Maar in haar antwoorden zie ik dat er
lidstaten zijn die bezwaren hebben die liggen op het gebied van de
grenswaarden van de chronische toxiciteit en de gehanteerde veiligheidsfactoren. Dan zou je nog steeds kunnen zeggen dat dat niet betekent dat
Nederland een andere positie inneemt, maar als ik haar met een motie
vraag om zich in te zetten voor optimale bescherming van bijen en
hommels tegen middelen met acute en chronische toxiciteit, dan ontraadt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

21

de Minister die motie. Dat wakkert bij de Partij voor de Dieren de vrees
aan dat Nederland de ruimte laat om nog een beetje schipperen. Wat is
het nou? Zetten we ons in voor optimale bescherming van bijen en
hommels of niet? Ik wil heel graag duidelijkheid over de positie.
Minister Schouten:
Daar zetten we ons voor in.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat is prachtig, maar waarom ontraadt u dan de motie die ik daarover heb
ingediend?
Minister Schouten:
Dan moet ik even de hele motie erbij halen, maar ik kan me zomaar
voorstellen dat er in die moties vaak allerlei overwegingen zitten waar dan
al een stelling uit spreekt. Zo heeft mevrouw Ouwehand nu ook een
stelling over een uitkomst van een discussie die nog loopt. Zij zegt: dat
leidt tot uitholling. Ja, dat is haar standpunt, maar wij zetten ons gewoon
in voor een goede, werkbare bee guidance. Dat is het belangrijkste. Dat is
de discussie die nu plaatsvindt, waarbij Nederland zich inzet voor een
goede positie van de bij, als je het zo wilt noemen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb de motie hier. Ik heb die aangehouden omdat we nog een gedachtewisseling zouden hebben. Ik vraag de griffier om de motie aan de
Minister te geven. Dan zou ik graag een nieuwe beoordeling willen, want
dan weet ik of ik de motie in stemming moet brengen of niet. De motie
komt de kant van de Minister op!
De voorzitter:
De Minister vervolgt ondertussen haar betoog.
Minister Schouten:
De heer Von Martels had nog een vraag over chloorprofam. Hij vraagt wat
ik ga doen. Het voorstel van de Europese Commissie is ongewijzigd en
wordt voorgelegd aan een zogenaamde appeal committee. Dat is ook
geen nieuwe informatie. Ik ben voornemens om, zoals ik ook in het
SCoPAFF heb gedaan, me van stemming te onthouden.
D66 heeft nog een vraag gesteld over het octrooi, maar dat heeft te maken
met de motie. Op de motie kom ik zo meteen in tweede termijn terug.
De heer Von Martels (CDA):
Ik ga nog even door op chloorprofam. Ik heb gehoord dat de Minister zegt
dat zij zich van stemming gaat onthouden, terwijl het Ctgb een positief
advies geeft. Wat is dan leidend voor de Minister? Is dat het advies van
het Ctgb of niet?
Minister Schouten:
Ik ken deze discussie heel goed, want de Kamer heeft mij daarin twee
kanten op gestuurd. Ten eerste lag er een advies van de EFSA dat
verschilde van dat van het Ctgb. Toen heeft de Kamer bij monde van de
motie-De Groot gevraagd om een eenduidig advies van EFSA en Ctgb. Het
Ctgb heeft toen gezegd dat de toepassing niet veilig is. Op basis daarvan
heeft de Kamer me de andere kant op gestuurd en gezegd: u moet zich
niets aantrekken van het advies van EFSA en Ctgb, en u moet tegenstemmen. Dat is een beetje ingewikkeld, als je twee kanten op wordt
gestuurd. Daarom heb ik maar de koninklijke weg bewandeld en besloten
om me daarin van stemming te onthouden.
De heer Von Martels (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

22

Zo is het ongetwijfeld gegaan, maar ik lees alleen dat het Ctgb voor uien,
sla, bloembollen en boomkwekerijen het advies geeft dat het gebruik van
chloorprofam veilig is. Is mijn informatie dan onjuist? Waar zit dan de
onduidelijkheid?
Minister Schouten:
Er is een discussie geweest tussen Ctgb en EFSA naar aanleiding van de
onduidelijkheid die er bestond, op verzoek van de Kamer. Ik heb ze
gevraagd om met elkaar om tafel te gaan zitten om daar een discussie
over te hebben. Vervolgens is het Ctgb tot dezelfde conclusie gekomen als
de EFSA. Dat is wat er is gebeurd.
Voorzitter, ik denk dat ik nog een paar overige vragen heb. Mevrouw
Ouwehand merkt op dat het deze week de Week zonder vlees is. Zij vraagt
mij of ik dus ook bereid ben om geen subsidie meer te geven aan dierlijke
productie. Nee, dat kan ik niet toezeggen. Er is dierlijke productie. Ik vind
het belangrijk om te kijken hoe we daar de verduurzaming kunnen
vormgeven. Daartoe hebben we in de Kamer ook al vaak besloten. We
hebben de warme sanering van de varkenshouderij et cetera. Dat kan ik
dus niet toezeggen.
Mevrouw Ouwehand vraagt ook of ik tijdig maatregelen wil nemen met
betrekking tot de derogatie en de stikstofnormen. Zoals ik net heb
aangegeven, zijn we bezig met een sanering van de varkenshouderij. Er
zijn ook andere routes om tot verduurzaming over te gaan, waarbij we
binnen de milieurandvoorwaarden blijven. Ik ben dus niet bereid om de
veestapel nu verder te laten krimpen, wat nu al nodig zou zijn om tijdig
alle maatregelen te nemen, maar er zijn heel veel wegen die we op dit
moment bewandelen.
Mevrouw Lodders vraagt naar de oneerlijke handelspraktijken.
De voorzitter:
Een aanvullende vraag nog van mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Heel kort. De Minister heeft toch zelf tegen de sector gezegd: als je er niet
onder komt, dreigt een generieke korting. De Minister heeft dus toch al
een maatregel aangekondigd? Als je dat doet – de Partij voor de Dieren
kan zich voorstellen dat het nodig is – doe het dan op tijd, zodat de
generieke korting niet resulteert in het nu fokken van dieren die straks
vervroegd naar de slacht moeten.
Minister Schouten:
Maar dan veronderstelt mevrouw Ouwehand dat er al een korting gaat
plaatsvinden. Daar ben ik helemaal nog niet. Ik heb ook aangegeven dat
we in de zomer de definitieve cijfers over stikstof weten. Ik heb de sector
ook opgeroepen om op te letten en alert te zijn. We moeten ons allemaal
ervan bewust zijn dat we onder die norm moeten blijven, maar om dan nu
al preventief dieren niet meer te gaan fokken of op deze manier nu al de
veestapel in te krimpen, vind ik echt prematuur.
In relatie tot oneerlijke handelspraktijken stelt mevrouw Lodders een
vraag over een amendement over bovenwettelijk toezicht. Dat is mij niet
bekend. Er is een politiek akkoord. Daarbij staan geen amendementen
meer ter discussie. Ik ben dus een beetje aan het zoeken naar waar
mevrouw Lodders precies op ziet, want bij ons is dat niet bekend.
De voorzitter:
Een verduidelijking van mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik ben heel erg blij, zoals ik in mijn inbreng al aangaf, met deze stap en het
akkoord dat er nu ligt over de aanpak van oneerlijke handelspraktijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

23

Echter, in het regeerakkoord hebben we ook opgenomen dat we er
toezicht op gaan houden dat er een prijs voor betaald wordt als supermarkten of anderen bovenwettelijke eisen stellen. Als het de Minister niet
duidelijk is, wil ik met alle plezier nog even contact zoeken met mijn
collega in Brussel en kom ik er op een later moment op terug, maar ik heb
begrepen dat zo’n amendement in Brussel is ingediend en dat dit nog
besproken zou moeten worden in de Raad.
Minister Schouten:
Het is mij niet bekend. Wij hebben in de Raad van december vorig jaar
oneerlijke handelspraktijken afgetikt, als ik het zo oneerbiedig mag
zeggen. Daar stond toen niks meer discussie. Wel moet die richtlijn
omgezet worden in nationale maatregelen. Laat ik het zo zeggen: hoe wij
vanuit het regeerakkoord bezig zijn om hier handen en voeten aan te
geven, zit al heel dicht aan tegen wat de richtlijn vraagt, bijvoorbeeld of je
zicht hebt op bovenwettelijke eisen en als er discussie over is, hoe je die
dan vlot gaat trekken. Wat we zullen doen in dergelijke zaken, heb ik in
mijn brief over oneerlijke handelspraktijken aangegeven. Naar mijn weten
hebben wij de richtlijn in december afgetikt.
Mevrouw Lodders (VVD):
Dan zal ik nog nagaan waar nu precies de frictie zit. Het gaat mij erom dat
de eerste stap is gezet maar dat het regeerakkoord nog een tweede stap
heeft. Bovenwettelijke eisen zijn ook nu weer aan de orde, met allerlei
keurmerken op het gebied van duurzaamheid of dierenwelzijn; die
voorbeelden zijn ook in het regeerakkoord genoemd. Er is nu geen
automatisme om daarvoor de boer of tuinder te betalen. Ik wil graag dat
er voldoende handvatten zijn om daarbij stappen te zetten. Ik kom er dus
nog even op terug.
De voorzitter:
Helder. De Minister vervolgt haar betoog.
Minister Schouten:
Prima.
Ik heb me op verzoek van de Kamer in de vorige Raad uitgesproken in de
discussie over de octrooien, namelijk dat de uitspraak dat het octrooi op
veredelde paprika’s geldig was ons erg teleurstelde omdat we vinden dat
het echt een verkeerde kant op gaat. Wij vinden dat octrooien op klassieke
plantveredeling niet mogelijk zouden moeten zijn. Ik schaar mij achter de
interpretatieve mededeling van de Europese Commissie, die duidelijk
maakt dat het bij de totstandkoming van de richtlijn nooit de bedoeling is
geweest van de Europese wetgever dat de producten van traditionele
veredeling octrooieerbaar zijn. Ik zal ook tijdens de Landbouw- en
Visserijraad de Europese Commissie en de collega-lidstaten verzoeken om
zich hierover uit te spreken. We zoeken in deze fase vooral naar draagvlak
en steun bij andere lidstaten. Dat doen we zowel binnen de Europese Unie
als binnen het EOB, waar de EU-lidstaten plus tien andere landen lid van
zijn. De snelste route is als de president van het EOB een procedure start
over deze kwestie bij de Vergrote Kamer van Beroep van het EOB. Het
EOB heeft al aangegeven hiertoe bereid te zijn. Ik hoop dat die Vergrote
Kamer van Beroep dan ook haar eerdere uitspraak heroverweegt, in het
licht van de interpretatieve verklaring van de Europese Commissie. Omdat
ik het belangrijk vind dat er een helder politiek signaal komt vanuit de
Europese Unie en het Europees parlement, zal ik die kwestie weer
agenderen in de Landbouw- en Visserijraad die aanstaande is. Ik zal de
lidstaten vragen om zich uit te spreken in deze lijn.
Hoe lang duurt het dan voordat die Vergrote Kamer van Beroep een
uitspraak heeft gedaan? Dat is lastig te zeggen. Het is in handen van die
Vergrote Kamer van Beroep. Als zij het een lastige zaak vindt, zou het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

24

maximaal enkele jaren kunnen duren. Mijn hoop is uiteraard dat het niet
zo lang duurt. De jurisprudentie van de Vergrote Kamer van Beroep is zeer
gezaghebbend en is ook leidend voor het octrooiverleningsbeleid van het
EOB, maar het is niet uit te sluiten dat het Hof van Justitie van de
Europese Unie via een prejudiciële vraag verzocht wordt om zich over de
geldigheid van die verklaring uit te laten. Er zijn dus altijd juridische
mogelijkheden die gezocht kunnen worden de andere kant op. Maar dit
lijkt ons de snelste route, ook al zou het nog wel even kunnen duren.
Voorzitter, volgens mij heb ik nu alle antwoorden gegeven op de vragen
van de leden.
De voorzitter:
Ik kijk even rond en zie instemmend geknik. Dan is er alleen nog de motie
van mevrouw Ouwehand.
Minister Schouten:
Mag ik daar in tweede termijn terugkomen, voorzitter?
De voorzitter:
Ja, zeker. Dan zijn we gekomen aan het eind van de eerste termijn van de
Minister en beginnen we aan de tweede termijn van de Kamer. Ik stel een
spreektijd voor van anderhalve minuut per fractie. Het woord is aan de
heer Futselaar van de fractie van de SP.
De heer Futselaar (SP):
Dank u, voorzitter. Ik denk dat ik die tijd niet nodig zal hebben. Het ging
veel over het GLB en het proces. De Minister voelt zich een beetje
aangevallen af en toe, krijg ik het idee. Ik denk niet dat dat noodzakelijkerwijs de bedoeling was, maar dit is, bot gezegd, waarschijnlijk wel het
belangrijkste dat wij als commissie doen deze termijn: de invulling van het
GLB en bepalen hoe we het geld gaan inzetten. Ik vind het wel heel erg
belangrijk dat wij dat zorgvuldig doen en dan hoort de Kamer gewoon
haar eigen positie te bevechten. Met die boodschap spreek ik vooralsnog
mijn vertrouwen uit dat de Minister ook oog heeft voor die positie, wat
niet betekent dat we er niet alsnog een scherpe blik op zullen hebben. Ik
heb zelf geen behoefte aan een VAO, maar ik vermoed dat mijn
buurvrouw daar anders over denkt.
De voorzitter:
Een milde heer Futselaar. Het woord is aan mevrouw Lodders van de VVD.
Mevrouw Lodders (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik sluit me inderdaad aan bij de woorden van de
heer Futselaar. Waar het gaat om het gemeenschappelijk landbouwbeleid
staan we voor een belangrijke opgave. Met name het Nationaal Strategisch Plan is hét document waarin we voor een heel aantal jaren heel veel
geld beleggen. Er was al een VAO aangekondigd en ik schat zomaar in dat
mevrouw Ouwehand dat gaat aanvragen. Van mij hoeft het niet per se
deze week, maar ik wil wel graag een motie indienen over de positie van
de Kamer met betrekking tot het Nationaal Strategisch Plan.
Voorzitter. Verder hebben we gesproken over de vereenvoudiging. Ik ben
blij dat de Minister onze zorg over de stappen die gezet worden op de
vereenvoudiging deelt. Ik ben wel nieuwsgierig – dat is wel moeilijk in
deze periode waarin eigenlijk een vacuüm ontstaat omdat er niet heel veel
meer gezegd en gedaan wordt – naar hoe we daar concreet aan gaan
werken. Uit de technische briefing weten we – ook hier hebben we dat
eerder gedeeld – dat vereenvoudiging vooral wordt gezocht in rapportages, controles en dergelijke, maar er zijn natuurlijk veel meer elementen.
Daar hebben wij ook eerder om gevraagd, dus daar wil ik echt wel zicht op
hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

25

Mijn laatste punt gaat over de SWOT-analyse. De Minister heeft toegezegd
dat ze de houtskoolschets naar de Kamer zal sturen. Ze heeft gezegd dat
die wetenschappelijk is, maar ik heb gemerkt dat ook allerlei andere
documenten input kunnen zijn voor die SWOT-analyse. Ik wil daar dus wel
een vinger aan de pols houden, zeg ik hier vandaag maar.
Voorzitter. Ik kan heel veel vragen stellen over de brexit, maar ik denk dat
we met elkaar dezelfde zorg en dezelfde onduidelijkheid zien. We balen
daar ongelofelijk van, maar ik kan niet meer vragen aan de Minister dan zij
in de eerste termijn in de beantwoording heeft aangegeven. We volgen
dat dus zeker.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Lodders. Het woord is nu aan mevrouw Bromet van
de fractie van GroenLinks.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Voorzitter. Ik zit nog na te denken over de antwoorden die de Minister gaf
en wat ik daar eigenlijk voor gevoel bij heb. Het gaat over het verbieden
van bepaalde landbouwgiffen. Soms neemt de Kamer een voorstel aan
voor het verbieden daarvan. Vervolgens duurt het dan altijd ontzettend
lang voordat dat uitgevoerd wordt. Dat hebben we gezien met het eerst
glyfosaatverbod op verhardingen. Dat zien we nu met het glyfosaatverbod
uit de motie van D66 en dan hebben we het nog maar over één
landbouwgif. Ondertussen is onze insectenpopulatie in gevaar. Het aantal
vogels neemt af en dat baart GroenLinks ontzettend zorgen. Wij zullen
daar morgen verder over spreken.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bromet. Dan de heer Von Martels van de fractie van
het CDA.
De heer Von Martels (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb dit ervaren als een constructief overleg.
Normaal kan woensdag nog weleens gehaktdag zijn, ook in politieke zin.
In de week zonder vlees is dat natuurlijk niet denkbaar.
Voor de visserijsector geldt natuurlijk: alle hens aan dek. Daarom is het
goed dat alle doemscenario’s worden doorgenomen. Ik ben blij om te
horen dat de sector eventueel, mocht het zover komen, aanspraak kan
maken op het EFG.
Over de glasaal heb ik inderdaad duidelijkheid verschaft gekregen. Dat is
nu inderdaad mogelijk. Mijn vraag was meer gericht op de toekomst.
Wordt die mogelijkheid in de komende jaren ook nog geboden? Het is
mooi en aardig dat het nu kan. Dat wisten we al, maar is dat in de
toekomst ook nog mogelijk? Dat is voor ons van belang om te weten.
In antwoord op de vraag over agrarisch natuurbeheer zegt de Minister dat
we drie jaar ervaring hebben, dus dat het nog een beetje kort dag is. Ik
denk: als je drie jaar ervaring hebt, is het meestal tijd voor een evaluatiemoment.
Ik ben gerustgesteld over de antwoorden ten aanzien van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het gaat om een redelijk inkomen voor de
boer, voedselzekerheid in Europa en het feit dat de boer een heel
belangrijke stem heeft in de beïnvloeding van het GLB.
Dan ga ik nog in op wat mijn collega, mevrouw Bromet, naar voren
bracht. Ik ben juist heel blij dat de Minister de motie over glyfosaat toetst,
want het kan niet zo zijn dat moties als gevolg van politieke willekeur
worden ingediend die niet goed worden getoetst. Wat dat betreft zijn de
Ctgb-argumenten voor ons leidend om te kunnen beoordelen of zoiets
zomaar uitgevoerd kan worden.
De heer Futselaar (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

26

Omdat die fractie zich niet heel gemakkelijk kan verdedigen: ik vind het
onredelijk om de motie van D66 in kwestie als «politieke willekeur» te
betitelen. Ik denk dat D66 daar toen heel goed over nagedacht heeft.
De voorzitter:
Dank voor deze interruptie. Wil de heer Von Martels nog reageren?
De heer Von Martels (CDA):
Ik heb die opmerking natuurlijk niet voor niets gemaakt. Ik houd die
gestand.
De voorzitter:
Dank voor uw inbreng. Ik geef het woord aan mevrouw Ouwehand van de
Partij voor de Dieren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Ik ben iets kritischer op de motie van D66. We
hebben die wel gesteund, maar we hebben die discussie met het kabinet
natuurlijk eerder gevoerd en we kennen de Europese regels heel goed. Die
zeggen dat je niet zomaar van een middel afkomt dat eenmaal is
toegelaten. Als je dat wil, zijn de belangen van het bedrijfsleven heel goed
beschermd. Als je zonder een uitgebreide onderbouwing alsnog een
bepaalde toepassing wilt verbieden, moet je heel veel werk verzetten. We
zijn dus voor die motie, maar het was natuurlijk beter geweest als we
tegen de verlenging van glyfosaat op de Europese markt hadden
gestemd. Dat maar even als les, hoop ik, voor iedereen die het nu terecht
heel vervelend vindt dat al die velden oranje en doodgespoten zijn.
Een andere vervelende les die zich helaas toch nog steeds doet voelen in
2019, is dat Nederland in het kader van de verspreiding van de Afrikaanse
varkenspest zich op het standpunt heeft gesteld dat er meer ruimte moet
komen voor het bejagen van wilde zwijnen. Die zijn niet de veroorzaker
van dit drama. Op wie mogen de dieren rekenen? In dit geval steunde D66
de motie voor het verbieden van vangkooien. Dan denk je: nou, fijn, we
hebben een regeringspartij aan boord. Maar nu besturen de SP en de
Partij van de Arbeid in Noord-Brabant en durven die weer niet tegen hun
eigen bestuurders in te stemmen. En zo kunnen de dieren dus nooit op
een meerderheid rekenen. Dat is toch wel heel verdrietig. In dit geval
steunde D66 de motie over het verbieden van de vangkooien. Dan denk je:
nou, fijn, we hebben een regeringspartij aan boord. Maar dan zitten de SP
en de Partij van de Arbeid te besturen in Noord-Brabant en durven zij niet
tegen hun eigen bestuurders in te stemmen. Zo kunnen de dieren dus
nooit op een meerderheid rekenen. Dat is toch wel heel verdrietig.
De heer Futselaar (SP):
Een feitelijke correctie: volgens mij bestuurt de Partij van de Arbeid niet in
Noord-Brabant.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dan is het alleen maar de schuld van de SP! Dat is nog erger. Ik maak een
beetje een grapje, maar het is natuurlijk helemaal niet grappig. Op wie
mogen de dieren nou rekenen? Nu doet D66 mee als regeringspartij –
complimenten en dank daarvoor – en dan laat een andere partij het wel
weer afweten. Dat is toch wel heel verdrietig vandaag.
De voorzitter:
Om niet in mineur te eindigen, zou ik gebruik willen maken van mijn
tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

27

Voorzitter: Ouwehand
De voorzitter:
Dan is nu het woord aan de heer De Groot namens de fractie van D66. Ik
ben benieuwd wat hij nog heeft in te brengen.
De heer De Groot (D66):
Dank u wel. Ik sluit me aan bij de opmerking van mevrouw Bromet ten
aanzien van glyfosaat. Ik zal daar morgen ook nog op terugkomen.
Dan de kringlooplandbouw. Het is mooi dat de provincie Friesland in
samenwerking met LNV een conferentie heeft georganiseerd over het
GLB. Ik zag niet helemaal of dat nou over kringlooplandbouw ging. Ik zie
daar geen structurele of internationale agenda terug. Dit zeg ik ter
observatie.
Daar laat ik het bij. Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Ik leg het voorzitterschap terug in de handen van de heer
De Groot.
Voorzitter: De Groot
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ouwehand.
De Minister wil meteen aan haar tweede termijn beginnen. Het woord is
aan de Minister.
Minister Schouten:
De vraag over de positie van de Tweede Kamer in de GLB- en
NSP-discussie begrijp ik echt heel goed, zo zeg ik tegen onder anderen de
heer Futselaar en mevrouw Lodders, al was het maar omdat ik ooit aan de
andere kant heb gezeten en weet dat je er gewoon tijdig invloed op wilt
hebben en de gesprekken nog op het goede moment wilt kunnen
aangaan. Ik probeer dat echt te faciliteren. Nogmaals, als er wensen en
ideeën vanuit de Kamer zijn, hoor ik die graag. Ik probeer duidelijk aan te
geven wanneer de Kamer die momenten heeft, maar de Kamer kan die
momenten ook zelf creëren, want u gaat over de eigen planning van de
debatten en dergelijke. U weet dat ook altijd heel goed te doen, is mijn
ervaring, ook om informatie te vragen. Daar is geen onwil.
Hoe kunnen we werken aan de vereenvoudiging? Mevrouw Lodders heeft
gelijk dat het niet alleen over rapportages en controles gaat. Het kan ook
over nieuwe manieren van dataverzameling gaan, geodata en dat soort
zaken. Ook die kunnen worden betrokken bij de manieren waarop je de
verantwoording kunt vereenvoudigen. Dat loopt er zeker ook in mee.
Mevrouw Lodders (VVD):
Even heel kort op het punt van de vereenvoudiging. Dat loopt mee, maar
ik zie daar heel weinig van terug. Natuurlijk zijn we daarin afhankelijk van
andere lidstaten, maar ook bij de technische briefing kwam die vereenvoudiging op andere onderdelen eigenlijk niet aan de orde. Ik zou daar
echt een groot pleidooi voor willen houden.
Minister Schouten:
Dan zal ik kijken hoe ik daar wat meer over kan zeggen in een volgende
rapportage over het GLB, zodat dat er wat meer in meeloopt.
De heer Von Martels vroeg of de visserij aanspraak kan maken op het EVF.
Ik heb net al aangegeven dat het eraan ligt of je voldoet aan de
voorwaarden.
Het EFMZV en de glasaal in de toekomst. Er vindt nu een discussie plaats
over een nieuw EFMZV. Het voorstel dat er nu ligt, biedt daartoe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

28

ruimte. Het is in discussie, dus we weten nog niet wat daar uit gaat
komen, maar naar verwachting zou dit wel mogelijk worden.
Inzake de toetsing is gezegd dat ik toets. Ik toets niet; het Ctgb toetst op de
toelating en op de toepassing van de middelen. Het is ook goed dat een
onafhankelijke instantie, die daar ook heel veel deskundigheid in heeft, dat
doet. Het Ctgb doet dat inderdaad op basis van een Europese verordening.
Mevrouw Ouwehand sprak over de situatie in Brabant. Daar meng ik me
maar niet in. Dat is een levendige discussie tussen de heer Futselaar en
mevrouw Ouwehand, laat ik het zo zeggen.
Dan over de motie. Wij werken conform de motie om de bijen te
beschermen. Er is nog discussie over onderdelen. Daarom is er ook nog
niets geaccordeerd voor stemming in de SCoPAFF. De Commissie heeft
EFSA het mandaat gegeven om het guidancedocument te verbeteren.
Nederland levert daar zelf ook een actieve bijdrage aan en probeert die
guidance goed vast te stellen. Dat mondt uit in een nieuw voorstel, dat
weer tot stemming zal komen in de SCoPAFF. Dan zal Nederland ook het
standpunt bepalen of bijen voldoende beschermd worden. Dan weet je
definitief wat er is. Wij steunen wel een gefaseerde invoering van de
onderdelen waarover wel consensus is. Anders blijf je maar wachten,
wachten, wachten. Met wat er ligt, zou je alvast vooruit kunnen. In dat
licht vind ik deze motie dan ook overbodig.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dat vind ik goed nieuws, want dat betekent dat de Minister zegt: tot aan
de besluitvorming kan iedereen voelen en horen dat dit de positie van
Nederland is; als het concrete voorstel voorligt, hebben we nog een
gedachtewisseling met de Kamer en krijgen we ook informatie. Dan houd
ik de motie tot die tijd aan en dan hoop ik dat die overbodig is en blijft.
De voorzitter:
Niks mooiers dan een overbodige motie.
Minister Schouten:
Het is uiteindelijk aan de Kamer om te bepalen of dat zo is. Maar er wordt
nog aan gewerkt. U weet dat ik u tegenwoordig alle informatie over
SCoPAFF doe toekomen, maar u weet ook mijn lijn op basis waarvan ik
het altijd baseer. De ene keer is de ene helft van de Kamer daar een beetje
teleurgesteld over en de andere keer de andere helft. Maar ik blijf mij altijd
baseren op adviezen die ik van EFSA en het Ctgb krijg op dit soort punten.
De voorzitter:
Dan dank ik de Minister voor haar inbreng in de tweede termijn. Ik noteer
de volgende toezeggingen.
– De Minister stuurt in april een brief met de contouren van het
Nationaal Strategisch Plan, voorafgaand aan de stakeholdersbijeenkomst hierover op 23 mei.
Minister Schouten:
Ik kan deze toezegging zelfs iets specificeren: ik denk dat we u de brief in
april zullen toezenden. Zo heeft u nog ruimte om daarover te debatteren,
mocht u dat willen; het kan zijn dat dit niet nodig is natuurlijk.
De voorzitter:
Helder. Staat genoteerd.
– De Minister stuurt de houtskoolschets voor de SWOT-analyse aan de
Kamer voor de stakeholdersbijeenkomst van 23 mei.
De vraag is of dit bij de eerste toezegging erbij kan.
Minister Schouten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

29

Nee, dat is qua tijdsplanning een beetje te krap, denk ik. Ik ga kijken of die
er wel op tijd kan zijn voor het debat. Dat ga ik wel proberen. Maar als het
gaat om de schets in april meesturen: dan is deze nog niet helemaal rond.
De voorzitter:
Het is fijn om beide voor het debat te hebben.
Minister Schouten:
Snap ik.
De voorzitter:
Dank u wel.
In de eerstvolgende procedurevergadering van de commissie wordt de
mogelijkheid van een AO NSP geagendeerd. Wil de commissie dat? Mij
blijkt dat dit het geval is. Dan is dat bij dezen besloten.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik mis nog een toezegging, voorzitter. Aan de vereenvoudiging zou in de
rapportages aandacht besteed worden.
De voorzitter:
Ja, dat klopt.
– De Minister zal in de eerstvolgende rapportage meer aandacht geven
aan de vereenvoudiging van de discussie over het GLB en de inzet van
Nederland daarin.
Mevrouw Ouwehand heeft bij de regeling een vooraankondiging gedaan
van een VAO inclusief stemmingen. Is daar nog steeds behoefte aan?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb wel behoefte aan een VAO, maar wat mij betreft is er geen
dringende noodzaak om dat vóór de Landbouwraad zelf te doen. Als de
collega’s het daarmee eens zijn, komt er wel een VAO, maar dat hoeft niet
deze week.
De voorzitter:
Ik zie instemmend geknik. Dan zal een VAO worden ingepland.
Dan zijn we gekomen aan het eind van dit algemeen overleg Landbouwen Visserijraad. Ik dank de mensen op de publieke tribune, de kijkers en
luisteraars thuis, de Minister, haar staf en de collega’s voor hun inbreng.
Sluiting 15.56 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1166

30