Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 473 (R2069)

Goedkeuring van het voornemen tot opzegging
van het op 8 april 1979 te Wenen tot stand
gekomen Statuut van de Organisatie van de
Verenigde Naties voor Industriële Ontwikkeling

Nr. 4

ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE VAN HET
KONINKRIJK EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State van het Koninkrijk d.d. 7 april 2016 en het nader rapport
d.d. 4 mei 2016, aangeboden aan de Koning door de Minister van
Buitenlandse Zaken, mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking. Het advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State van het Koninkrijk is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 9 maart 2016, no.2016000435, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de Minister van Buitenlandse Zaken, mede
namens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, bij de Afdeling advisering van de Raad van State van het
Koninkrijk ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van rijkswet tot
goedkeuring van het voornemen tot opzegging van het op 8 april 1979 te
Wenen tot stand gekomen Statuut van de Organisatie van de Verenigde
Naties voor Industriële Ontwikkeling, met memorie van toelichting.
Met het voorstel wordt goedkeuring gevraagd aan de Staten-Generaal om
het lidmaatschap van de Organisatie van de Verenigde Naties voor
Industriële Ontwikkeling (UNIDO) op te zeggen.
De Afdeling advisering van de Raad van State van het Koninkrijk adviseert
de wetgevingsprocedure voort te zetten, maar heeft opmerkingen over de
motivering van het voorstel.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 9 maart
2016, no. 2016000435, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering
van de Raad van State van het Koninkrijk haar advies inzake het bovenvermelde voorstel van rijkswet rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit
advies, gedateerd 7 april 2016, nr. W02.16.0047/II/K, bied ik U hierbij aan.

1

kst-34473-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 473 (R2069), nr. 4

1

1. Motivering van de opzegging
Ook in 2012 heeft de regering voorgesteld het lidmaatschap van UNIDO
op te zeggen. In haar advies over dat voorstel oordeelde de Afdeling
advisering dat er geen sluitende motivering werd gegeven voor een zo
ingrijpende stap als het beëindigen van het lidmaatschap van een
gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties.2 Het voorstel is
destijds ingediend bij de Tweede Kamer en door die Kamer aanvaard,
maar daarna ingetrokken, omdat er te weinig steun voor bleek te zijn in de
Eerste Kamer. De Eerste Kamer vond dat onvoldoende was onderbouwd
dat UNIDO onvoldoende presteerde.3
In juni 2015 heeft de regering de prestaties van 31 multilaterale organisaties in kaart gebracht.4 Daarin constateert de regering dat de effectiviteit
van UNIDO onvoldoende is, dat het mandaat van UNIDO onvoldoende
aansluit bij de Nederlandse beleidsprioriteiten, dat UNIDO onvoldoende
relevant is voor een breder Nederlands beleidsbelang en dat UNIDO geen
belangrijke schakel vormt in het mondiale ontwikkelingssysteem.5
Opzeggingen en nieuwe toetredingen
De toelichting meldt dat sinds 1992 tien lidstaten het lidmaatschap van
UNIDO hebben opgezegd; in chronologische volgorde: Canada, de
Verenigde Staten, Australië, het Verenigd Koninkrijk, Litouwen, NieuwZeeland, Frankrijk, Portugal en België. Eind 2015 is het Statuut opgezegd
door Denemarken en Griekenland. Onvermeld blijft dat sinds 1992 elf
staten, waaronder twee lidstaten van de Europese Unie, zijn toegetreden.6
Na de effectuering van de opzegging van Denemarken en Griekenland,
eind 2016, zal UNIDO 170 lidstaten hebben.
De multilaterale reputatie en traditie van Nederland
Bij het eerdere voorstel tot opzegging van het lidmaatschap heeft de
regering desgevraagd onderkend dat Nederland een multilaterale
reputatie en traditie heeft. Die reputatie en traditie betekenen dat een
besluit over terugtrekking uit een (VN-) organisatie met zorgvuldigheid
moet worden genomen. Het zijn juist deze reputatie en traditie die van
Nederland een solide en kritische multilaterale partner maken, zo stelde
de regering toen.7 Uit de toelichting blijkt niet dat dit aspect nu is
meegewogen.
In de toelichting wordt evenmin uiteengezet wat Nederland, alvorens in te
zetten op het ingrijpende middel van opzegging, heeft gedaan om – al dan
niet in EU-verband – het functioneren van UNIDO te verbeteren of om
haar doelen beter te laten aansluiten bij de Nederlandse beleidsdoelen.
Evenmin wordt aangegeven of geprobeerd is UNIDO te reorganiseren of
op te laten gaan in een andere VN-organisatie, zoals het United Nations
Development Programme (UNDP).

2

Kamerstukken Staten-Generaal, 2012/13, 33 446 (R1992), B/nr. 2, punt 1.
Toelichting, paragraaf 1 (Inleiding). Handelingen I 2013/14, nr. 7, blz. 11–18, 43–44. Kamerstukken II 2013/14, 33 625, nr. 12; Kamerstukken I 2013/14, 33 625, G.
4
Kamerstukken II 2014/15, 33 625, nr. 170 en bijlagen.
5
Toelichting, paragraaf II.2 (Effectiviteit UNIDO) en II.3 (Relevantie UNIDO).
6
De elf staten zijn Slovenië (1992), Slowakije (1993), Servië (2000), Zuid-Afrika (2000), Monaco
(2003), Oost-Timor (2003), Montenegro (2006), Samoa (2008), Tuvalu (2011), de Marshalleilanden (2015) en Kiribati (2016).
7
Kamerstukken II 2012/13, 33 446 (R1992), nr. 8, blz. 6. Handelingen I 2013/14, nr. 7, blz. 43.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 473 (R2069), nr. 4

2

Samenwerking binnen de Europese Unie
Het EU-Werkingsverdrag bepaalt dat de Europese Unie en haar lidstaten
hun ontwikkelingssamenwerkingsbeleid coördineren. Zij plegen overleg
over hun hulpprogramma’s, ook in internationale organisaties.8 Deze
bepaling is in de Europese verdragen opgenomen bij het Verdrag van
Maastricht, dat onder Nederlands voorzitterschap tot stand is gekomen.9
De Nederlandse regering heeft zich destijds, naar eigen zeggen, sterk
beijverd voor de totstandkoming van een artikel met deze strekking. Zij
wilde daarmee een rechtsbasis geven aan het bestaande EG-beleid inzake
ontwikkelingssamenwerking en tevens voorwaarden scheppen voor
verdere uitbouw van het communautair ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.10
Ook na het vertrek van Denemarken en Griekenland zijn 19 EU-lidstaten
(Nederland meegerekend) lid van UNIDO. Bovendien is volgens de
toelichting de EU een grote donor van UNIDO.11 De EU en UNIDO hebben
recent nog afgesproken hun samenwerking te koesteren nu deze volgens
de Europese Commissie tastbare resultaten blijft opleveren.12
Volgens de toelichting zal het voornemen tot opzegging worden gemeld
in de Europese raadswerkgroep voor VN-aangelegenheden.13 Deze
passage lijkt erop te wijzen dat het functioneren van UNIDO en de
consequenties die Nederland overweegt daaraan te verbinden niet al
eerder in de genoemde werkgroep aan de orde zijn gesteld. De Afdeling
merkt op dat het zonder overleg opzeggen van het lidmaatschap afbreuk
kan doen aan de ook door Nederland voorgestane samenwerking in
EU-verband.
In het licht van het bovenstaande acht de Afdeling het van belang dat
wordt uiteengezet hoe de voorgenomen opzegging zich verhoudt tot de
Europese samenwerking. In het bijzonder zou in de toelichting ingegaan
moeten worden op de invloed die de opzegging heeft op het – door het
EU-Werkingsverdrag verplicht gestelde – gecoördineerde ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de lidstaten in het verband van de Europese Unie
en het feit dat in EU-verband ook de participatie en opstelling in internationale organisaties wordt gecoördineerd.
Conclusie
De Afdeling adviseert in de toelichting niet alleen te melden welke
lidstaten sinds 1992 het Statuut van UNIDO hebben opgezegd, maar ook
de nieuwe aanmeldingen te noemen. Voorts adviseert zij nader in te gaan
op de vraag wat de opzegging van het lidmaatschap van een multilaterale
organisatie betekent voor de multilaterale reputatie en traditie van
Nederland en wat Nederland mede in dat licht bezien heeft gedaan om het
functioneren van UNIDO te verbeteren dan wel UNIDO te reorganiseren.
Ten slotte adviseert zij in te gaan op de invloed die de opzegging heeft op
het gecoördineerde ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de Europese
Unie.

8

Artikel 210 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
Verdrag betreffende de Europese Unie, met Protocollen, Maastricht, 7 februari 1992, Trb. 1992,
74.
10
Kamerstukken II 1991/92, 22 647 (R 1437), nr. 3, blz. 61–63. Het was toen genummerd als artikel
130 X.
11
Toelichting, paragraaf IV (Gevolgen van de opzegging).
12
Jaarverslag 2013 over «EU’s development and external assistance policies», blz. 48.
13
Toelichting, paragraaf III (Opzegging Statuut UNIDO).
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 473 (R2069), nr. 4

3

1. Motivering van de opzegging
Gelet op het advies van de Afdeling advisering, beschreven onder het
kopje «Conclusie», is paragraaf V van de memorie van toelichting
aangevuld met de sub-paragrafen V.1 en V.2.
Verder is in paragraaf VI van de Memorie ook een verwijzing opgenomen
naar de lidstaten die sinds het begin van 1992 zijn toegetreden tot het
Statuut van UNIDO.
2. Redactionele bijlage
De Afdeling verwijst naar de bij dit advies behorende redactionele bijlage.
2. Redactionele bijlage
Aan de redactionele kanttekening van de Afdeling is gevolg gegeven.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om artikel 1 van het voorstel van
rijkswet aan te vullen met een correctie.
De Afdeling advisering van de Raad van State van het Koninkrijk geeft U
in overweging het voorstel van rijkswet te zenden aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal, aan de Staten van Aruba, aan die van Curaçao en
aan die van Sint Maarten, nadat aan het vorenstaande aandacht zal zijn
geschonken.
De vice-president van de Raad van State van het Koninkrijk,
J.P.H. Donner
Ik moge U, mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde
voorstel van rijkswet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de
Tweede Kamer der Staten-Generaal, de Staten van Aruba, de Staten van
Curaçao en de Staten van Sint Maarten te zenden.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 473 (R2069), nr. 4

4

Redactionele bijlage bij het advies van de Afdeling advisering van
de Raad van State van het Koninkrijk betreffende no.
W02.16.0047/II
–

–

In de considerans «alvorens het Koninkrijk daaraan kan worden
gebonden» wijzigen in: alvorens tot opzegging van het Statuut kan
worden overgegaan.
In de bijlage Tsjechoslowakije en Antigua en Barbuda schrappen,
Kiribati toevoegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 473 (R2069), nr. 4

5