Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 110

Justitieel Verslavingsbeleid

Nr. 17

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 oktober 2014
Hierbij bied ik u mede namens de Staatssecretaris van Veiligheid en
Justitie het onderzoeksrapport «De maatregel Inrichting Stelselmatige
Daders voor jongvolwassen veelplegers; de uitvoeringspraktijk en lessen
voor de toekomst» aan1.
In deze brief worden eerst de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek
genoemd. Daarna worden de vervolgstappen die mede naar aanleiding
van de conclusies van het rapport zullen worden genomen, beschreven.
Aanleiding en doel van het onderzoek
Hoewel het aantal jongvolwassen veelplegers de afgelopen jaren is
toegenomen, wordt de ISD-maatregel bij hen nog niet vaak opgelegd.
Meerdere keren, onder meer in de brief aan uw Kamer over de aanpak van
veelplegers van 29 januari 20142, heb ik aangegeven te willen bevorderen
dat de ISD-maatregel wordt opgelegd bij jongvolwassen veelplegers, met
name bij de jongvolwassen veelplegers die veel overlast veroorzaken en
het gevoel van onveiligheid in de samenleving vergroten door zich
schuldig te maken aan High Impact Crimes als straatroof en woninginbraak.
Om zicht te krijgen op de oorzaken van het geringe aantal
ISD-opleggingen bij jongvolwassen veelplegers heb ik dit onderzoek laten
uitvoeren. Het doel van het onderzoek was tweeledig:
1: Monitoren en evalueren hoe in de huidige uitvoeringspraktijk invulling
wordt gegeven aan het adviseren, vorderen, opleggen en uitvoeren
van de ISD-maatregel voor de doelgroep jongvolwassen veelplegers
(18–24 jaar);
2: Nagaan op welke punten het proces van toeleiding, advisering,
vordering, oplegging, uitvoering en nazorg van de ISD-maatregel
1
2

kst-31110-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 31 110, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 110, nr. 17

1

aangepast kan worden, teneinde de ISD-maatregel voor jongvolwassen delinquenten te intensiveren.
Het onderzoek is gericht op Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Het
merendeel van de jongvolwassen veelplegers is immers afkomstig uit
deze drie grote steden. Dit blijkt onder andere uit de Monitor Veelplegers
2013 van het WODC, die ik met de bovengenoemde brief van 29 januari
2014 aan uw Kamer heb aangeboden.
Belangrijkste conclusies
De onderzoekers concluderen in de eindrapportage dat de ISD-maatregel
niet voldoende wordt benut doordat er knelpunten zijn in de ketensamenwerking en de informatieoverdracht tussen de verschillende ketenpartners. Ook is sprake van onjuiste beeldvorming over de ISD-maatregel.
Daardoor is de impact van het instrument veel marginaler dan bij
maximale benutting mogelijk zou zijn. De nieuwe Richtlijn voor strafvordering bij meerderjarige veelplegers van het Openbaar Ministerie wordt
genoemd als positieve ontwikkeling, omdat hierdoor meer veelplegers,
dus ook jongvolwassen veelplegers, voldoen aan de criteria om in
aanmerking te komen voor de ISD-maatregel. Met ingang van 1 januari
2014 zijn de kwalificatiecriteria voor veelplegers, zeer actieve veelplegers
en stelselmatige daders immers aangescherpt. Waar in de definities van
«veelpleger», «zeer actieve veelpleger» en «stelselmatige dader» in de
vorige richtlijn werd uitgegaan van het aantal opgemaakte processenverbaal voor een misdrijf, gaat de richtlijn nu uit van het aantal misdrijffeiten, waardoor sneller aan het veelplegerscriterium wordt voldaan.
Beleidsreactie
Bij de aanpak van veelplegers staat de persoonsgerichte aanpak voorop.
Bij iedere veelpleger beoordelen de betrokken ketenpartners in de
voorfase welke sanctie het meest passend is, vooral met het oog op de
recidivevermindering. Voor veel jongvolwassen veelplegers is de
ISD-maatregel naar mijn mening de juiste sanctie. Dit wordt ook bevestigd
in het onderzoeksrapport. De ISD-maatregel zou niet langer als «ultimum
remedium» beschouwd moeten worden, maar juist als een kans of
«optimum remedium». Het is van belang, zeker bij jongvolwassenen, dat
niet eerst nog met allerlei maatregelen, interventies en straffen wordt
geprobeerd de veelpleger op het rechte pad te krijgen, als de
ISD-maatregel eigenlijk het aangewezen middel zou kunnen zijn, mede
gelet op de weerbarstige en complexe problematiek van deze daders. Dit
vraagt om een nieuwe mindset bij de betrokken ketenpartners en bij de
bespreking van deze casussen in het Veiligheidshuis. Het Veiligheidshuis
heeft bij de selectie van jongvolwassen veelplegers die voldoen aan de
criteria voor de ISD-maatregel immers een centrale rol. De Veiligheidshuizen hanteren reeds een integrale, ketenoverstijgende werkwijze. De
onderzoekers geven aan dat met het oog op betere informatieoverdracht
en ketensamenwerking per zaak een casemanager moet worden
aangewezen.
Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek zet ik in op twee
sporen: voorlichting geven over de mogelijkheden van de ISD-maatregel
aan de ketenpartners en uitvoering geven aan de aanbevelingen middels
een aantal pilots.
Voorlichting
Het rapport is er duidelijk over: bij veel bij de ISD-maatregel betrokken
partijen is in grote mate sprake van onjuiste beeldvorming over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 110, nr. 17

2

maatregel. Daarom wordt in de tweede helft van dit jaar gestart met een
voorlichtingsronde in alle arrondissementen. Doel van deze voorlichtingsronde is om het Openbaar Ministerie, de zittende magistratuur en de
reclasseringsorganisaties een beter en volledig beeld te laten krijgen van
de mogelijkheden die de ISD-maatregel biedt. Ook kan worden uitgelegd
waarom de ISD-maatregel volgens de onderzoekers voor de doelgroep
jongvolwassen veelplegers de passende sanctie kan zijn en wat er binnen
het ISD-programma allemaal mogelijk is, zoals het inkopen van zorg op
maat. Met de voorlichting wordt geprobeerd te voorkomen dat de
ISD-maatregel niet wordt geadviseerd, geëist of opgelegd vanwege
misverstanden over of een onvolledig beeld van de mogelijkheden binnen
deze maatregel. Voorts heeft uw Kamer tijdens het Algemeen Overleg
over het gevangeniswezen op 27 maart 2014 verzocht om een analyse van
de dalende instroom in de ISD-inrichtingen. Tijdens de voorlichtingsronde
zal ook met de deelnemers worden gesproken over de instroom van
ISD’ers. Over de uitkomsten van deze gesprekken zal ik u informeren.
Ook zal door het Ministerie van Veiligheid en Justitie begin volgend jaar
een ISD-symposium worden georganiseerd met verschillende workshops
en lezingen. Alle betrokken ketenpartners maar ook de advocatuur zullen
worden uitgenodigd.
Pilots
In een aantal regio’s zal worden ingezet op het volgen van casussen van
jongvolwassen zeer actieve veelplegers, met inachtneming van de
aanbevelingen uit het onderzoeksrapport. Er zullen verbetermaatregelen
worden genomen ten aanzien van de ketensamenwerking en de informatieoverdracht tussen de verschillende instanties. Zo is het van belang dat
de juiste vertegenwoordigers van de ketenorganisaties bij elkaar aan tafel
zitten. Centraal staat het creëren van een gezamenlijk en integraal beeld
van de jongvolwassen veelpleger en de achterliggende problematiek, op
basis van goede diagnostiek. Er zal worden gewerkt met casusregisseurs
die een casus gedurende het gehele ISD-proces volgen. In de te volgen
casussen zal ook de aanbeveling van de onderzoekers om in te zetten op
eerdere optimale hulp voor jonge delinquenten worden meegenomen,
door de ketenpartners uit de jeugdzorg en het jeugdstrafrecht te
betrekken. Zo kunnen voortijdig jongere broertjes, zusjes en kinderen van
de jongvolwassen potentiële ISD’ers in beeld worden gebracht.
In de pilots wordt de focus gelegd op jongvolwassen veelplegers van High
Impact Crimes zoals straatroof en woninginbraak. Op dit moment wordt in
kaart gebracht welke locaties het meest geschikt zijn voor de pilots en zal
een plan van aanpak worden opgesteld. Naar verwachting kan begin 2015
worden gestart met de pilots.
De werkwijze zal gedurende de looptijd van de pilots worden gemonitord.
Na afloop van de pilots zal zowel een proces- als een effectevaluatie
worden uitgevoerd. Ik heb aan het Wetenschappelijk Onderzoek en
Documentatiecentrum (WODC) gevraagd dit onderzoek uit te voeren. Met
de monitoring en evaluatie kan ook de aanpak tussen de pilotlocaties
onderling worden vergeleken en zullen best practices worden
geformuleerd.
Beter gebruik maken van bestaande middelen
De onderzoekers bevelen aan de inhoud van het programma voor
jongvolwassen ISD’ers te versterken. Zij geven daarbij ook aan dat er in
eerste instantie uitgegaan dient te worden van de bestaande middelen en
dat deze middelen beter benut moeten worden. Van belang hierbij is dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 110, nr. 17

3

reeds op maat zorg kan worden ingekocht bij verschillende instellingen.
Het is volgens de onderzoekers vooral van belang te komen tot een
«totaalaanpak» in plaats van afzonderlijke maatregelen of losstaande
interventies gedurende de ISD-maatregel. Ook hier is goede diagnostiek
onontbeerlijk. Bezien zal worden hoe invulling kan worden gegeven aan
deze aanbeveling.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 110, nr. 17

4