Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 351

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 september 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 8 mei 2023 over de
Voortgangsbrief Wmo 2015 (Kamerstuk 29 538, nr. 350).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 juni 2023 aan de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
12 september 2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
De adjunct-griffier van de commissie,
Heller

kst-29538-351
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

1

Inhoudsopgave
I.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
3
5
6
7
8
10

II.

11

Reactie van de Staatssecretaris

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de voortgangsbrief Wmo 2015. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen. De leden
van de VVD-fractie zijn blij om te horen dat de Staatssecretaris het belang
van het verbeteren van de uitvoeringspraktijk van gemeenten onderstreept. De leden van de VVD-fractie maken zich, gezien ook recente
berichtgeving over de kwaliteit van maatschappelijke ondersteuning en
frauduleus handelen, al langer zorgen over de invulling en uitvoering van
het lokaal toezicht. Zij vinden het belangrijk dat dit onderwerp blijvende
aandacht heeft van de Staatssecretaris en gemeenten.
Wmo-toezicht
Genoemde leden vinden het goed om te horen dat de voorgestelde
verbetermaatregelen een ruim draagvlak genieten bij de betrokken
organisaties. Wanneer verwacht de Staatssecretaris dat de wetswijzigingen die deze maatregelen vergen naar de Kamer worden gestuurd?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe de Staatssecretaris er voor
gaat zorgen dat de onafhankelijke uitvoering van het Wmo-toezicht bij alle
gemeenten dezelfde kwaliteit zal hebben. Ook zijn zij benieuwd of de best
practices uit de werkprogramma’s ook met andere gemeenten gedeeld
zullen worden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat een persoon die de functie van
toezichthouder bekleed, geen andere functies namens of in dienst van de
betreffende gemeente of inkooporganisatie kan bekleden. Dit onderschrijven zij. Bij wie zal de controle hierop komen te liggen? Wordt dat de
verantwoordelijkheid van de gemeente, het Rijk of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)? Wat zijn de financiële gevolgen van de
verplichte controle?
Hoe wil de Staatssecretaris de uitvoering van het stimuleringsprogramma
om het Wmo-toezicht te verbeteren vormgeven?
Genoemde leden vinden het zorgelijk te lezen dat het gemeenten soms
ontbreekt aan overzicht van alle toezichtstaken en hoe zij deze moeten
invullen. Om dit voor gemeenten inzichtelijk te maken hebben Toezicht
Sociaal Domein (TSD) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in
samenwerking met een aantal gemeenten de visual Toezichtstaken
Sociaal Domein ontwikkeld. De leden van de VVD-fractie vinden het goed
dat er een visual ontwikkeld is, maar vinden dit te vrijblijvend. Zij willen
graag stevigere waarborgen dat gemeenten het overzicht van alle
toezichtstaken hebben en hoe zij dit moeten invullen. Deze leden zien dat
hier in het Beleidskader Wmo-toezicht meer handen en voeten aan wordt
gegeven. De Kamer zal eind 2023 geïnformeerd worden over de concrete
maatregelen. De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris of hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

2

voornemens is ook eind 2023 wetgeving naar de Kamer te sturen om
uitvoering te geven aan de voorgestelde maatregelen.
Houdbaarheidsonderzoek
De leden van de VVD-fractie lezen dat de eerste raming van het Centraal
Planbureau (CPB) naar verwachting in het eerste kwartaal van 2024
gepubliceerd gaat worden. Welke handvatten hebben de Staatssecretaris
en het CPB om gemeenten te bewegen om actief gehoor te geven aan de
roep om gegevens te delen? Wat zijn de consequenties voor de raming als
dit niet gebeurt?
Sociale basis
De leden van de bovengenoemde fractie onderschrijven het streven van
de Staatssecretaris en de Minister van Langdurige Zorg en Sport (LZS) om
door het hele land kleinschalige initiatieven te ondersteunen die de
sociale basis versterken. Deze initiatieven komen ook voort uit akkoorden,
zoals het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen
(WOZO). Wordt de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening hier ook bij betrokken?
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Genoemde leden vinden het goed om te lezen dat elke gemeente de
cliëntenondersteuning heeft ingericht en ingekocht. Hoe wordt er voor
gezorgd dat iedereen de website www.regelhulp.nl ook echt kan vinden?
Is er meer bekend over hoeveel mensen nog behoefte hebben aan
cliëntenondersteuning maar deze informatie niet kunnen vinden?
(Zorg)akkoorden, (beleids)programma’s en de Wmo 2015
De leden van de VVD-fractie vinden het goed om te lezen dat de Staatssecretaris, samen met de Minister van LZS en de Minister van VWS,
gemeenten, zorgverzekeraars, cliëntenvertegenwoordigers, aanbieders en
andere partners in het veld, zich inzet om de doelen uit de akkoorden en
programma’s te realiseren. Wordt de Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening hier ook bij betrokken, aangezien het WOZOprogramma voor een groot deel ook afhankelijk is van de invulling van de
woon benodigdheden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voortgangsbrief Wmo 2015 van de Staatssecretaris. Deze leden hebben
nog enkele vragen.
Wmo-toezicht
De leden van de D66-fractie zijn blij dat het toezicht op de Wmo 2015
nadrukkelijk op de agenda staat van de Staatssecretaris, omdat hier
meerdere zorgelijke rapporten over zijn verschenen. Ten eerste is de
Staatssecretaris voornemens om maatregelen te treffen om de onafhankelijkheid van de toezichthouder te vergroten. Deze leden delen die
doelstelling. Tegelijkertijd blijft er een afhankelijkheidsrelatie bestaan
zolang de gemeente het salaris van de toezichthouder betaalt. Deelt de
Staatssecretaris dit standpunt? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar de
oproep van betrokken partijen om het toezicht op de Wmo 2015 regionaal
te beleggen, in plaats van gemeentelijk? Deelt de Staatssecretaris het
standpunt dat dit voordelen brengt voor zowel kleine gemeenten als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

3

zorgaanbieders? Bij welke schaalgrootte is een gemeente in staat om het
toezicht kwalitatief in te regelen, zo vragen deze leden. Kan de Staatssecretaris een indicatie geven in hoeverre gemeenten nu al het toezicht in
gezamenlijkheid inregelen? Is er niet meer sturing nodig om gemeenten te
laten samenwerken op dit vlak?
Houdbaarheid
Genoemde leden denken dat het een nuttige stap is om het CPB te vragen
onderzoek te laten doen naar de houdbaarheid van de Wmo 2015. De
leden van de D66-fractie zien daarin ook een mogelijkheid om meer inzicht
te krijgen in het gebruik van de Wmo 2015, met name tussen verschillende bevolkingsgroepen. Deze leden denken daarbij aan verschillen in
toegang tot en het gebruik van de Wmo 2015 op basis van nationaliteit,
sociaaleconomische status en geloofsovertuiging. Deze gegevens zijn
relevant omdat ook uit recent onderzoek van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) blijkt dat grote groepen niet de zorg
krijgen waar ze recht op hebben1. Is de Staatssecretaris bereid om dit
onderdeel te laten zijn van het onderzoek van het CPB?
Eigen bijdrage
De leden van de D66-fractie begrijpen de beweegredenen om een
inkomensafhankelijke bijdrage te vragen voor Wmo-gebruik. Tegelijkertijd
moet zorgmijden voorkomen worden. Kan de Staatssecretaris toelichten
hoe er wordt onderzocht welke bijdrage reëel is en of er wordt
gemonitord in hoeverre er sprake is van zorgmijden?
Sociale basis
De Staatssecretaris schrijft dat het idee is dat in 2024 iedere gemeente een
beleidsvisie sociale basis heeft opgesteld. Hoe gaat de Staatssecretaris
hierop sturen en kan hij een inschatting geven hoeveel gemeenten nu al
een dergelijke visie hebben opgesteld? Ook willen deze leden
benadrukken dat in deze plannen aandacht moet zijn voor verschillen
tussen mensen, bijvoorbeeld volgens de principes van inclusieve
zorg/cultuur sensitieve zorg. Kan de Staatssecretaris toelichten of hij ook
vindt dat deze principes een plek zouden moeten krijgen in deze beleidsvisies?
De leden van de D66-fractie kijken reikhalzend uit naar de uitvoeringsagenda Mantelzorg. Kan de Staatssecretaris toelichten waarom de
oplevering daarvan zoveel langer duurt dan gepland? Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat mantelzorg binnen het gehele zorgbeleid
een plek krijgt, dus bijvoorbeeld ook in de beleidsvisies sociale basis?
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Genoemde leden lezen met grote teleurstelling dat de gesprekken met
belanghebbenden niet hebben geresulteerd in een visie over het
resultaatgericht beschikken. Zou de Staatssecretaris kunnen toelichten
wat de verschillende standpunten hierin zijn? Welke alternatieven voor het
wetsvoorstel ziet hij voor zich die wel aan dezelfde doelstellingen
bijdragen?

1

RVS, 19 juni 2023, «Met de stroom mee» Met de stroom mee | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

4

Clientondersteuning
De leden van de D66-fractie zijn blij met de stappen die worden gezet om
cliëntondersteuning nadrukkelijker onder de aandacht te brengen, mede
omdat uit het cliëntervaringsonderzoek Wmo 2015 bleek dat de toegankelijkheid daarvan als grootste knelpunt wordt ervaren. Kan de Staatssecretaris toelichten in hoeverre er voor gemeenten een kwaliteitsstandaard is
voor het inrichten van cliëntondersteuning?
Zorgakkoorden
Deze leden zijn tenslotte ook benieuwd welke stappen de Staatssecretaris
zet om ervoor te zorgen dat gemeenten en zorgverzekeraars samen een
beter gedeelde verantwoordelijkheid voelen voor de vraag naar zorg.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de voortgangsbrief Wmo 2015 en hebben daarover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de voorgestelde
verbetermaatregelen met betrekking tot het Wmo-toezicht. Kan de IGJ een
rol vervullen in het Wmo-toezicht? Zo nee, waarom niet? Genoemde leden
merken op dat voorkomen moet worden dat een malafide zorgaanbieder
zijn werkzaamheden gemakkelijk van de ene naar de andere gemeente
kan verplaatsen en zij lezen hiervoor geen oplossing in de verbeterplannen. Zij ontvangen in dit kader graag een reactie van de Staatssecretaris. Waarom vindt de Staatssecretaris het waarschuwingsregister
(zwarte lijst) hiervoor geen goed instrument?
De leden van de PVV-fractie zijn tegen eigen betalingen, zoals de eigen
bijdrage voor huishoudelijke hulp. Genoemde leden ontvangen graag de
financiële uitwerking van deze voorgenomen bezuiniging. Wat heeft dit
bijvoorbeeld voor consequenties voor hulpbehoevende ouderen met
enkel een AOW-uitkering en/of een klein pensioen? De leden van de
PVV-fractie vragen de Staatssecretaris hoe deze maatregel zich verhoudt
tot het regeringsbeleid om ouderen langer thuis te laten wonen, als
voorzieningen om dit mogelijk te maken straks voor veel ouderen
onbetaalbaar wordt. Zij ontvangen in dit kader graag een reactie van de
Staatssecretaris. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat huishoudelijke hulp voor iedereen betaalbaar blijft? Hoe gaat de Staatssecretaris
ervoor zorgen dat dagbesteding voor iedereen betaalbaar blijft?
De leden van de PVV-fractie merken op dat het aantal ouderen toeneemt
en het aantal mantelzorgers afneemt. Genoemde leden willen van de
Staatssecretaris weten hoeveel gemeenten inmiddels een aanbod
respijtzorg heeft. De kans dat ouderenmishandeling (onder andere
ontspoorde zorg en financiële uitbuiting) toeneemt is groot. Er zijn
trainingen beschikbaar voor wijkverpleegkundigen om (financieel)
misbruik te herkennen. Zouden huishoudelijke hulpen ook baat kunnen
hebben bij zo’n training om dit misbruik te herkennen? Ouderen worden
steeds vaker het slachtoffer van oplichters aan de deur of telefoon. Nemen
gemeenten maatregelen om ouderen weerbaarder te maken? Zo ja,
welke?
De leden van de PVV-vragen zijn verheugd dat de Staatssecretaris forse
twijfels heeft over het wetsvoorstel resultaatgericht beschikken.
Genoemde leden stellen voor dat hij helemaal afziet van dit wetsvoorstel.
Onafhankelijke cliëntondersteuning blijkt ondanks alle inspanningen voor
meer bekendheid voor vele mensen moeilijk te vinden. Zijn er gemeenten
koploper voor wat betreft bekendheid en het gebruik van de onafhankelijke cliëntondersteuning?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de gelegenheid gebruik
enkele aanvullende en verduidelijkende vragen te stellen over de
voorgangsbrief Wmo 2015.
Wmo-toezicht
Genoemde leden lezen dat de Staatssecretaris verheugd is met de stevige
ambitie die gezamenlijk met het veld is opgesteld om het toezicht te
verbeteren. Dit delen de leden van de CDA-fractie. Anderzijds is dit een
wettelijk taak die al jaren onvoldoende wordt uitgevoerd.
Genoemde leden lezen dat voorgenomen verbetermaatregelen een
wetswijziging vergen. Kan de Staatssecretaris globaal beschrijven wat zij
kunnen verwachten en aan welke maatregelen nu gedacht wordt? Wat
bedoelt de Staatssecretaris precies met de zinssnede dat er rekening
wordt gehouden met de uitvoerbaarheid voor gemeenten van verschillende grootte? De leden van de CDA-fractie lezen vervolgens dat het
Wmo-toezicht op een bepaald schaalniveau een aantal significante
voordelen heeft. Er kunnen praktische voordelen zijn, maar kan de
Staatssecretaris reageren op het standpunt van Ieder(in), dat stelt dat
toezicht op bovengemeentelijke schaal een aantal praktische voordelen
heeft, maar tegelijkertijd zorgt voor een uitholling van de democratische
controle? Hoe wil de Staatssecretaris lokale belangenbehartiging borgen
als toezicht bovengemeentelijk gaat? Houdt hij hier rekening mee bij het
wetsontwerp?
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Samen met de VNG en gemeenten wordt bekeken hoe gemeenten beter
toegerust kunnen worden om daar waar nodig en kan, een lange(re)
looptijd te hanteren in de toekenning van hulp en ondersteuning op grond
van de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Dat vinden de leden van het
CDA-fractie een goed streven. Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer
de eerste resultaten verwacht worden? Wordt er hierbij ook rekening
gehouden met het verminderen van de administratieve lastendruk? Niet
alleen voor gemeenten maar ook voor de burgers. En kunnen opgedane
inzichten uit de Wet langdurige zorg (Wlz) en Zorgverzekeringswet (Zvw)
hierbij behulpzaam zijn? De doestelling een passende beschikking voor de
cliënt met een stabiele ondersteuningsvraag ondersteunen deze leden van
harte. In hoeverre wordt er gestreefd om dit landelijk/ bovenregionaal
vorm te geven?
Wat betreft de cliëntenondersteuning het volgende. De leden van de
CDA-fractie begrijpen uit de voortgangsbrief de Staatssecretaris dat in
ongeveer tweehonderd gemeenten cliëntenondersteuning wordt
aangeboden. Vervolgens stelt de Staatssecretaris dat de gemeenten en
zorgkantoren de verantwoordelijkheid hebben dat cliënten met hun
naasten, die daar behoefte aan hebben, ook daadwerkelijk cliëntondersteuning ontvangen. Dat zijn deze leden met de Staatssecretaris eens,
want het is immers een wettelijke taak. Waarom worden gemeenten die
dit niet doen dan vervolgens niet direct aangesproken door de Staatssecretaris?
De zorgakkoorden
In de komende periode maken VNG en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport afspraken over de wijze waarop gemeenten de
middelen ontvangen. Wordt de Kamer hier ook over geïnformeerd? En
wordt er ook rekening gehouden met regios en dan bijvoorbeeld met
krimpregios?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

6

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voortgangsbrief Wmo 2015 van de Staatssecretaris. Ze hebben hierover nog enkele
vragen en opmerkingen.
De Wmo 2015 werd acht jaar geleden ingevoerd met de belofte dat het de
zorg dichterbij de mensen zou brengen. Gemeenten weten wat er bij hun
inwoners speelt en door bepaalde zorgtaken aan gemeenten over te laten
zou er meer mogelijkheid zijn voor maatwerk. De leden van de SP-fractie
concluderen echter dat bij veel gemeenten de uitvoering nogal aan de
wensen overlaat. Mensen die behoefte hebben aan zorg komen daarmee
onnodig in de knel. Daarnaast is er sprake van grote verschillen in
uitvoering van de Wmo 2015 tussen verschillende gemeenten. Iemands
postcode bepaalt iemands toegang en kwaliteit van zorg. Genoemde
leden willen daarom, ter aanvulling op de voortgangsbrief, enkele
voorbeelden met de Staatssecretaris delen om dit duidelijk te maken.
Neem bijvoorbeeld Liam uit Nieuwegein, een 4-jarige jongen. Liam heeft
vanuit de gemeente een rolstoel gekregen wat natuurlijk zijn levenskwaliteit verhoogd. Om Liam echter nog meer vrijheid te geven, hebben zijn
ouders een bus nodig om deze rolstoel te vervoeren. Deze wil de
gemeente niet vergoeden, terwijl zo’n bus de zelfredzaamheid en
participatie van Liam in zijn eigen leefomgeving aanzienlijk zou vergroten.
Zijn ouders hebben uiteindelijk maar een crowdfunding gestart.2 De leden
van de SP-fractie vinden het triest dat zoiets nodig is.
In het Algemeen Dagblad verscheen het bericht over Barbara uit Delft.3 Ze
probeert al vijf maanden een maatwerkafspraak te maken voor zorg vanuit
de Wmo. Hulp vanuit de gemeente wordt geweigerd, omdat zij een
partner heeft. Dat deze mantelzorger mogelijk overbelast is, lijkt niet te
worden meegewogen door de gemeente.
Recent kwam EenVandaag met het nieuws dat in Tilburg flink wordt
bezuinigd op de Wmo met schrijnende gevolgen.4 Genoemde leden
hebben hier ook schriftelijke vragen over gesteld, die op het moment van
schrijven nog niet beantwoord zijn.
De Wmo Cliëntenraad in Utrecht heeft verder recent een brandbrief
gestuurd naar de gemeente Utrecht, omdat veel Utrechtenaren die recht
hebben op huishoudelijke hulp, deze niet krijgen.5
Deze voorbeelden laten slechts maar een fractie zien van de problemen
die genoemde leden te horen krijgen als het gaat om de uitvoering van de
Wmo 2015 Kan de Staatssecretaris voor elk genoemd voorbeeld aangeven
hoe de maatregelen die aangekondigd zijn in de voortgangsbrief deze
mensen concreet gaat helpen?
De leden van de SP-fractie zijn voorzichtig optimistisch dat de Staatssecretaris nu ook lijkt op te merken dat het niet goed gaat met de Wmo 2015.
Zo lezen zij dat de Staatssecretaris het toezicht op Wmo 2015 wil
verbeteren. Hoe ziet het tijdspad voor de implementatie van dit toezicht
eruit? Wat zijn de consequenties als het toezicht na de deadline nog
steeds niet op orde is? Hoe wordt in het toezicht voldoende gewaarborgd
dat een gemeente bij de uitvoering van de Wmo 2015 voldoet aan de
randwoorden? Hoe wordt bepaald wat de consequenties zijn voor een
2

Gofundme, 13 april 2023, «Rolstoelbus voor Liam» (Inzamelingsactie van Myrthe en Thijs
Ruyten : Rolstoelbus voor Liam! (gofundme.com)).
3
AD, 4 juni 2023, «Barbara is deels blind en heeft één been, maar krijgt geen hulp in huis: «Hoe
erg moet de ellende zijn»; (Barbara is deels blind en heeft één been, maar krijgt geen hulp in
huis: «Hoe erg moet de ellende zijn?» | Topverhalen Delft | AD.nl).
4
AVROTROS, 1 juni 2023, «Tilburg bezuinigt flink op Wmo, inwoners krijgen minder huishoudelijke hulp: «Klachten blijven binnenkomen» (Tilburg bezuinigt flink op Wmo, inwoners krijgen
minder huishoudelijke hulp: «Klachten blijven binnenkomen» – EenVandaag (avrotros.nl)).
5
Wmo Cliëntenraad, 2 februari 2023, «Brandbrief over hulp bij het huishouden naar gemeente
Utrecht gestuurd» (Brandbrief over hulp bij het huishouden naar gemeente Utrecht gestuurd –
Wmo Cliëntenraad Utrecht (wmoclientenraadutrecht.nl)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

7

gemeente als de aangewezen toezichthouder concludeert dat een
gemeente niet voldoet aan de kwaliteitsstandaarden? Is het niet nogal laat
om pas acht jaar het toezicht op de Wmo 2015 eens in orde te brengen?
De leden van de SP-fractie lezen ook dat er een houdbaarheidsonderzoek
komt naar de Wmo 2015. Zij zijn benieuwd of het decentralisatievraagstuk
ook aan de orde zal komen in dit onderzoek. Zoals hierboven is geschetst
heeft de decentralisatie niet zijn beloofde doel bereikt. Dit zien genoemde
leden niet alleen bij de Wmo 2015, maar ook de Jeugdwet en de Participatiewet. De vraag is of gemeenten de juiste schaal zijn voor de volledige
uitvoering van de Wmo 2015. Wordt daarnaast in het houdbaarheidsonderzoek ook gekeken naar de budgetten van de gemeenten en welk
budget nodig is om gemeenten goed hun werk te laten doen?
Verder lezen genoemde leden in deze brief dat de Staatssecretaris de
inkomensafhankelijke Wmo 2015 bijdrage wil laten terugkeren en wil
combineren met een bezuiniging. Dit was ook al aangekondigd in de
Voorjaarsnota. De leden van de SP-fractie willen de Staatssecretaris erop
wijzen dat toen er sprake was van een inkomensafhankelijke
Wmo-bijdrage en dit zorg mijden tot gevolg had. Daarnaast leidde dit tot
een stapeling van zorgkosten. Hoe wil de Staatssecretaris deze zaken met
de herinvoering voorkomen? Is het niet rechtvaardiger en eenvoudiger
om via de belastingen mensen met een hoog inkomen en/of veel
vermogen eerlijk te laten bijdragen aan collectieve voorzieningen?
Tot slot willen de leden van de SP-fractie nogmaals benadrukken dat het
beter moet met de uitvoering van de Wmo 2015. Duurzame oplossingen
zijn nodig. In het begin van deze inbreng hebben genoemde leden
voorbeelden genoemd van mensen die vastlopen. Naar deze mensen
wordt onvoldoende geluisterd en zij worden onvoldoende betrokken bij
de uitvoering van de Wmo 2015. De leden van de SP-fractie vinden dat
deze mensen, oftewel de zogenoemde cliënten en de mantelzorgers, beter
betrokken moeten worden. Is de Staatssecretaris bereid om zoveel
mogelijk deze mensen te betrekken om een landelijk verbeterplan voor de
uitvoeringspraktijk van de Wmo 2015 op te stellen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voortgangsbrief Wmo 2015.
Wmo toezicht
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris wanneer het
beleidskader kwaliteitstoezicht Wmo geïmplementeerd zal worden. Komt
er een deadline voor gemeenten om het toezicht op orde te hebben? Zo ja
wanneer en zo nee, waarom niet? De leden van de PvdA-fractie vragen
hem verder hoe mensen met een beperking of chronische ziekte worden
betrokken bij het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van beleid, ook op
lokaal niveau. Hoe worden inspraak en samenspraak op lokaal niveau
geregeld? Wat vindt de Staatssecretaris van een verplicht onafhankelijk
platform van mensen met een beperking en chronische aandoening, zoals
in Denemarken? Kan in overleg met VNG en belangenorganisaties van
mensen met een beperking of chronische ziekte, een plan opgesteld
worden hoe de input van de mensen waar het om gaat kan worden
gebruikt?
Houdbaarheidsonderzoek
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris hoe en in
hoeverre de gevolgen voor de zorg uit de Wmo 2015 van het beleid
waarbij de zorgkantoren sturen op zorg thuis in plaats van in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

8

verpleeghuis, worden meegenomen en -gewogen in het onderzoek naar
de houdbaarheid van de Wmo 2015. Hoe neemt het CPB deze ontwikkeling mee in de separate raming voor de Wmo 2015?
Indexatie abonnementstarief
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het abonnementstarief
wordt teruggedraaid. Zij vragen de Staatssecretaris hoeveel de aanzuigende werking van ouderen die huishoudelijke hulp voorheen zelf
betaalden, maar door het abonnementstarief veel goedkoper uit waren,
heeft gekost.
Inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo 2015
De leden van de PvdA-fractie vragen voor de verschillende inkomensgroepen een overzicht van de financiële gevolgen van herintroductie van
eigen bijdragen in de Wmo 2015. Zij wijzen erop dat ook in het oude
systeem, sommige inkomensgroepen zwaar belast werden door de eigen
bijdrage Wmo 2015. Zij vinden het feit dat nu afgestapt wordt van het
abonnementstarief een mooie gelegenheid om te kijken hoe tot een
systeem gekomen kan worden waarbij de eigen bijdrage werkelijk
rekening houdt met het inkomen. Hoe zal ervoor gezorgd worden dat de
Wmo 2015 voor mensen met een laag inkomen toegankelijk is en er geen
financiële drempels zijn? Is de Staatssecretaris het met de leden van de
PvdA-fractie eens dat dit cruciaal is, nu het beleid van kabinet en
zorgkantoren er op gericht is mensen zo lang mogelijk thuis te houden?
Wat is het uitgangspunt van dit kabinet ten aanzien van de eigen
bijdragen Wmo 2015? Deze leden vragen om bij het ontwerpen van een
nieuw systeem nadrukkelijk de input van cliënten-, patiënten-, ouderen- en
mantelzorgorganisaties te betrekken om te voorkomen dat groepen
kwetsbare mensen onevenredig zwaar belast gaan worden.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Staatssecretaris gaat
voorkomen dat de meest kwetsbare mensen met een complexe of
meervoudige ondersteuningsvraag de dupe worden, omdat gemeenten
niet over voldoende geld (zeggen te) beschikken. Hoe wordt ervoor
gezorgd dat voor deze mensen maatwerk wel mogelijk blijft?
Sociale basis
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de afspraak dat gemeenten
mantelzorgers meer gaan ondersteunen concreet gaat betekenen voor
mantelzorgers. Deze leden hebben dezelfde vraag ten aanzien van de
afspraken in de zorgakkoorden «om de sociale basis te versterken». Zij
lezen dit in veel brieven van het kabinet, maar vragen wat dit in de praktijk
gaat betekenen. Wat wordt er precies anders dan het nu is? Wie krijgt een
andere rol dan nu? Wat gaan mensen die ondersteuning nodig hebben er
concreet van merken? In hoeverre wordt het «versterken van de sociale
basis» als een (papieren) oplossing gezien voor de problemen die er nu al
zijn voor mensen die thuis zorg en ondersteuning nodig hebben?
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris waarom er eerst
geïnventariseerd moet worden of en waarom sommige gemeenten
onvoldoende gebruik maken van de mogelijkheid tot het afgeven van
beschikkingen met een langere looptijd en wat nodig is om daar meer
gebruik van te maken. Het is immers duidelijk dat mensen van wie de
zorgvraag niet zal veranderen ten gevolge van hun beperking of
aandoening, onnodig worden belast door jaarlijkse herindicaties. Waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

9

wordt dit niet gewoon geregeld, bijvoorbeeld in het wetsvoorstel waarin
ook de eigen bijdrage wordt geïntroduceerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Het lid van de fractie-BBB heeft kennisgenomen van de voorgangsbrief
van de Staatssecretaris en de bijlagen hierbij. Hier heeft zij nog een aantal
vragen over.
De afgelopen periode heeft de Staatssecretaris gewerkt aan een nieuw
beleidskader voor het Wmo-toezicht. Hierin zijn verbetervoorstellen
gedaan voor de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de
Wmo-toezichthouder en gemeenten. Extra toezicht is hard nodig in de
Wmo 2015, omdat de beelden van de zorgboerderij in Wedde afschuwelijk
waren. Echter, het lid van de BBB-fractie is bang dat dit extra toezicht
meer bureaucratische regelgeving tot gevolg heeft. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat het extra toezicht niet gelijk extra papierwerk tot
gevolg heeft? Als dit wel zo is: kan de Staatssecretaris dan de noodzaak
van dat extra papierwerk toelichten? Minder bureaucratie is voor het lid
van de BBB-fractie in de hele linie van de zorg een belangrijk punt. Kan de
Staatssecretaris een update geven over hoe de bureaucratie in de zorg
verminderd wordt?
In de brief van de Staatssecretaris is verder te lezen dat Gouda een mooi
concept heeft ontwikkeld waardoor ouderen minder aanspraak hoeven te
maken op formele zorg. In de brief staat: «Hier wonen ouderen, zonder
directe zorgvraag, samen in een appartementencomplex. Door het samen
leven in een dergelijke setting ontstaat een sociaal netwerk, is er contact
tussen mensen, maar kunnen mensen elkaar ook helpen. Hierdoor wordt
bijvoorbeeld (het ervaren van) eenzaamheid voorkomen. Als mantelzorg
en/of formele zorg of ondersteuning nodig is zijn de appartementen
hierop ingericht». Het lid van de BBB-fractie is groot voorstander van
woonprojecten in deze vorm. Deze manier van wonen, lijkt erg op het
bejaardentehuis, die wij helaas niet meer kennen in Nederland. Is de
Staatssecretaris voornemens serieus te kijken naar hoe wij in Nederland
meer van deze woonvormen voor ouderen kunnen creëren? Is de
Staatssecretaris bereid om samen met gemeenten deze woonvormen
grootschalig uit te rollen?
Vanaf 2026 gaat er wat veranderen in de financiën van de zorg, met in het
bijzonder de Wmo 2015. Vanaf 2026 moeten burgers weer een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor de Wmo 2015. Daarbij komt kijken dat
er € 3 miljard minder naar het gemeentefonds gaat. Men zal dus in de
toekomst minder aanspraak kunnen maken op de zorg door bezuinigingen, maar moet hier wel meer voor betalen door de inkomensafhankelijke bijdrage. Hoe vindt de Staatssecretaris dit uit te leggen aan inwoners
en gemeenten?
Het lid van de fractie-BBB vindt dat het in de Wmo 2015 moet gaan om
wat mensen nodig hebben. Mensen moeten de juiste zorg op de juiste
plek krijgen, zonder dat overheidsinstanties telkens in conclaaf liggen over
de financiën. Is de Staatssecretaris bereid om een einde te maken aan de
voortdurende strijd over geld tussen de rijksoverheid en de gemeenten,
waar de mensen met een (complexe/meervoudige) hulpvraag stelselmatig
de rekening voor gepresenteerd krijgen? En is hij bereid ervoor te zorgen
dat het budget dat gemeenten krijgen aansluit op de opgave die zij
hebben en hen in staat stelt maatwerk te leveren?
Dat mensen krijgen wat zij nodig hebben, is voor het lid van de
BBB-fractie dus het allerbelangrijkste. Is de Staatssecretaris bereid om
samen met cliënten-, patiënten-, ouderen- en mantelzorgorganisaties naar
mogelijkheden te zoeken voor duurzame oplossingen in de Wmo 2015,
zodat mensen krijgen wat ze nodig hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

10

II. Reactie van de Staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Wmo-toezicht
Genoemde leden vinden het goed om te horen dat de voorgestelde
verbetermaatregelen een ruim draagvlak genieten bij de betrokken
organisaties. Wanneer verwacht de Staatssecretaris dat de wetswijzigingen die deze maatregelen vergen naar de Kamer worden gestuurd? De
leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe de Staatssecretaris er voor
gaat zorgen dat de onafhankelijke uitvoering van het Wmo-toezicht bij alle
gemeenten dezelfde kwaliteit zal hebben. Ook zijn zij benieuwd of de best
practices uit de werkprogramma’s ook met andere gemeenten gedeeld
zullen worden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat een persoon die de functie van
toezichthouder bekleed, geen andere functies namens of in dienst van de
betreffende gemeente of inkooporganisatie kan bekleden. Dit onderschrijven zij. Bij wie zal de controle hierop komen te liggen? Wordt dat de
verantwoordelijkheid van de gemeente, het Rijk of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)? Wat zijn de financiële gevolgen van de
verplichte controle? Hoe wil de Staatssecretaris de uitvoering van het
stimuleringsprogramma om het Wmo-toezicht te verbeteren vormgeven?
Genoemde leden vinden het zorgelijk te lezen dat het gemeenten soms
ontbreekt aan overzicht van alle toezichtstaken en hoe zij deze moeten
invullen. Om dit voor gemeenten inzichtelijk te maken hebben Toezicht
Sociaal Domein (TSD) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in
samenwerking met een aantal gemeenten de visual Toezichtstaken
Sociaal Domein ontwikkeld. De leden van de VVD-fractie vinden het goed
dat er een visual ontwikkeld is, maar vinden dit te vrijblijvend. Zij willen
graag stevigere waarborgen dat gemeenten het overzicht van alle
toezichtstaken hebben en hoe zij dit moeten invullen. Deze leden zien dat
hier in het Beleidskader Wmo-toezicht meer handen en voeten aan wordt
gegeven. De Kamer zal eind 2023 geïnformeerd worden over de concrete
maatregelen. De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris of hij
voornemens is ook eind 2023 wetgeving naar de Kamer te sturen om
uitvoering te geven aan de voorgestelde maatregelen. Genoemde leden
vinden het goed om te horen dat de voorgestelde verbetermaatregelen
een ruim draagvlak genieten bij de betrokken organisaties. Wanneer
verwacht de Staatssecretaris dat de wetswijzigingen die deze maatregelen
vergen naar de Kamer worden gestuurd?
Met de huidige planning wordt getracht het wetsvoorstel vlak voor, of net
na de zomer van 2025 aan uw Kamer aan te bieden.
In mijn brief van 8 mei 2023 heb ik uw Kamer geïnformeerd6 over mijn
voornemen om in samenspraak met het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijkrelaties te verkennen op welke wijze waarborgen voor
de onafhankelijke uitvoering van het Wmo-toezicht verkankerd kunnen
worden in de Wmo 2015.
De uitvoering van de Wmo 2015 en het toezicht daarop is en blijft een taak
van gemeenten. Deze verantwoordelijkheid verandert niet met de
voorgenomen wetswijziging en daarmee blijft er ruimte voor lokale
verschillen. Met de verbetermaatregelen die samen met het veld zijn
geformuleerd, wordt wel geëxpliciteerd aan welke onderdelen gemeenten
invulling zouden moeten geven om tot goed en adequaat toezicht te
6

Kamerstuk 29 538, nr. 350.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

11

komen. Onderdeel van de voorgenomen wetswijziging is bijvoorbeeld
gemeenten te verplichten in hun (lokale) beleidsplan op te nemen hoe zij
op adequate wijze vorm en invulling geven aan het kwaliteitstoezicht. Met
kwaliteitstoezicht wordt dan niet alleen calamiteitentoezicht, maar ook
reactief en proactief kwaliteitstoezicht bedoeld.
Momenteel werk ik aan de voorbereiding van een stimuleringsprogramma, waarin ook aandacht zal zijn voor het delen van best practices.
Een belangrijke waarborg voor een onafhankelijke uitvoering van het
toezicht is dat de toezichthouder geen andere – met het toezicht onverenigbare – functies bekleedt in dienst van de betreffende gemeente of
inkooporganisatie. In het wetgevingstraject wil ik verkennen of deze
waarborg in de wet kan worden verankerd. Daarbij is het belangrijk
aandacht te hebben voor de effecten en uitvoerbaarheid van een
dergelijke waarborg in de praktijk. De inrichting en uitvoering van het
toezicht blijft een verantwoordelijkheid van gemeenten.
In het beleidskader heeft het Ministerie van VWS samen met het veld een
aantal samenhangende onderdelen voorgesteld die opgenomen kunnen
worden in een stimuleringsprogramma, zoals:
• Toerusten van gemeenten bij organisatie en inrichting van adequaat
kwaliteitstoezicht op de Wmo 2015.
• Toerusten van toezichthouders bij uitvoering van het toezicht in de
praktijk.
• Toerusten van gemeenten bij het proces van openbaarmaking van
toezichtrapportages.
• Afspraken over samenwerking tussen Wmo-toezichthouders en de IGJ.
• Opleiding en training.
Momenteel wordt voor de uitvoering van het stimuleringsprogramma een
aanbesteding voorbereid. De VNG, GGD-GHOR en IGJ zijn beleidsmatig
betrokken bij de aansturing van de partij die het programma zal gaan
uitvoeren.
De voorgenomen wetswijziging wordt op dit moment voorbereid.
Houdbaarheidsonderzoek
De leden van de VVD-fractie lezen dat de eerste raming van het Centraal
Planbureau (CPB) naar verwachting in het eerste kwartaal van 2024
gepubliceerd gaat worden. Welke handvatten hebben de Staatssecretaris
en het CPB om gemeenten te bewegen om actief gehoor te geven aan de
roep om gegevens te delen? Wat zijn de consequenties voor de raming als
dit niet gebeurt?
Gemeenten hebben zelf aangedrongen op het uitvoeren van een
houdbaarheidsonderzoek naar de Wmo 2015; gemeenten is er alles
aangelegen om, samen met het Rijk, een dergelijke verkenning naar de
nabije toekomst uit te voeren. Meer dan 300 gemeenten hebben daarom
reeds actief meegewerkt om de benodigde data, via het Inlichtingenbureau, aan te leveren bij het CPB. Zonder kwalitatief goede gegevens van
gemeenten kan het CPB géén specifieke raming voor de Wmo 2015
ontwikkelen en uitvoeren.
Sociale basis
De leden van de bovengenoemde fractie onderschrijven het streven van
de Staatssecretaris en de Minister van Langdurige Zorg en Sport (LZS) om
door het hele land kleinschalige initiatieven te ondersteunen die de
sociale basis versterken. Deze initiatieven komen ook voort uit akkoorden,
zoals het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

12

(WOZO). Wordt de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening hier ook bij betrokken?
De Minister voor LZS en ik hebben uw Kamer op 6 juli 2023 geïnformeerd7
over de aanpak sociale basis, inclusief een mantelzorgagenda. Ik deel de
opvatting van de VVD-fractie dat de fysieke leefomgeving een belangrijk
onderdeel is van de sociale basis. Via de brede specifieke uitkering (SPUK)
zijn financiële middelen aan gemeenten verstrekt om een beleidsvisie
sociale basis op te stellen en zij zullen, als nodig, de fysieke leefomgeving
hierbij betrekken. Gemeenten zijn op dit moment bezig met de
planvorming en ronden dit voor het eind van dit jaar af. Zoals aangekondigd in de aanpak sociale basis zal ik de plannen analyseren en bezien
of vervolgacties nodig zijn. Het is belangrijk dat er plekken zijn in de wijk
of buurt waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Het realiseren van een
leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten is ook een van de doelstellingen in het WOZO programma.
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Genoemde leden vinden het goed om te lezen dat elke gemeente de
cliëntenondersteuning heeft ingericht en ingekocht. Hoe wordt er voor
gezorgd dat iedereen de website www.regelhulp.nl ook echt kan vinden?
Is er meer bekend over hoeveel mensen nog behoefte hebben aan
cliëntenondersteuning maar deze informatie niet kunnen vinden?
De bekendheid en de vindbaarheid van onafhankelijke cliëntondersteuning zijn de afgelopen periode toegenomen. Wanneer burgers online
zoeken met cliëntondersteuning als zoekterm is de website www.regelhulp.nl goed te vinden. Op deze website staat een overzicht met contactgegevens van cliëntondersteuning in elke gemeente en bij elk
zorgkantoor. Dit neemt niet weg dat ik vind dat de bekendheid en
vindbaarheid van cliëntondersteuning nog beter kan en moet. Momenteel
ben ik in gesprek met de VNG en Movisie over de uitwerking van een
voorstel om onafhankelijke cliëntondersteuning beter bekend te maken
onder professionele zorgtoeleiders (zoals huisartsen, wijkverpleegkundigen en wijkteams), die potentiële cliënten kunnen wijzen op het bestaan
ervan.
Er zijn geen concrete aantallen bekend van mensen die behoefte hebben
aan cliëntondersteuning, of informatie hieromtrent niet kunnen vinden. Ik
twijfel er niet aan dat deze situaties zich voordoen. Door in te zetten op
betere bekendheid onder de professionals die vaak bij hen betrokken zijn,
verwacht ik dat zij geholpen worden om deze ondersteuning goed te
vinden. Dit blijft ook onderwerp van gesprek met Zorgkantoren, de VNG
en gemeenten.
(Zorg)akkoorden, (beleids)programma’s en de Wmo 2015
De leden van de VVD-fractie vinden het goed om te lezen dat de Staatssecretaris, samen met de Minister van LZS en de Minister van VWS,
gemeenten, zorgverzekeraars, cliëntenvertegenwoordigers, aanbieders en
andere partners in het veld, zich inzet om de doelen uit de akkoorden en
programma’s te realiseren. Wordt de Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening hier ook bij betrokken, aangezien het WOZOprogramma voor een groot deel ook afhankelijk is van de invulling van de
woon benodigdheden?

7

Kamerstuk 30 169, nr. 75.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

13

De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voert samen
met de Minister LZS het programma Wonen en Zorg voor Ouderen uit. Dit
programma is tevens actielijn 4 binnen het brede WOZO-programma. In
dit programma is de doelstelling opgenomen om te komen tot
170.000 nultredenwoningen, 80.000 regulier geclusterde woningen en
40.000 geclusterde verpleegzorgplekken in de periode tot en met 2030.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Wmo-toezicht
De leden van de D66-fractie zijn blij dat het toezicht op de Wmo 2015
nadrukkelijk op de agenda staat van de Staatssecretaris, omdat hier
meerdere zorgelijke rapporten over zijn verschenen. Ten eerste is de
Staatssecretaris voornemens om maatregelen te treffen om de onafhankelijkheid van de toezichthouder te vergroten. Deze leden delen die
doelstelling. Tegelijkertijd blijft er een afhankelijkheidsrelatie bestaan
zolang de gemeente het salaris van de toezichthouder betaalt. Deelt de
Staatssecretaris dit standpunt?
Hoe kijkt de Staatssecretaris naar de oproep van betrokken partijen om
het toezicht op de Wmo 2015 regionaal te beleggen, in plaats van
gemeentelijk? Deelt de Staatssecretaris het standpunt dat dit voordelen
brengt voor zowel kleine gemeenten als zorgaanbieders? Bij welke
schaalgrootte is een gemeente in staat om het toezicht kwalitatief in te
regelen, zo vragen deze leden. Kan de Staatssecretaris een indicatie geven
in hoeverre gemeenten nu al het toezicht in gezamenlijkheid inregelen? Is
er niet meer sturing nodig om gemeenten te laten samenwerken op dit
vlak?
De uitvoering van de Wmo 2015 en het toezicht daarop is en blijft een taak
van gemeenten. Mijn voornemen is om in het wettelijk kader waarborgen
op te nemen voor een onafhankelijke uitvoering van het toezicht binnen
de kaders van het decentrale stelsel. Dat betekent inderdaad dat de
genoemde afhankelijkheid deels blijft bestaan: de uitvoering van toezicht
blijft immers een verantwoordelijkheid van het college. Met deze
waarborgen en overige maatregelen ten behoeve van een adequate
uitvoering van het kwaliteitstoezicht zetten we echter wel belangrijke
stappen naar een meer stevige inrichting van het toezicht met aandacht
voor een onafhankelijke uitvoering, waar gemeenten zich toe zullen
moeten verhouden.
Naar aanleiding van meermaals kritische jaarrapportages van de IGJ over
de stand van het Wmo-toezicht, heeft Significant in opdracht van het
Ministerie van VWS een onderzoek uitgevoerd waarover u op
10 december 2021 bent geïnformeerd.8 Uit het rapport blijkt van Significant blijkt dat het beleggen van de uitvoering van het Wmo-toezicht op
een bepaald schaalniveau een aantal significante voordelen heeft. Het
vergroot de slagkracht van het toezicht, het zorg voor effectiever toezicht
op regionaal georganiseerde aanbieders en een vermindering van
administratieve lasten voor zorgaanbieders. Significant geeft ook aan dat
een bepaalde schaalgrootte ervoor kan zorgen dat kleinere gemeenten
niet disproportioneel hoeven te investeren in kennis en expertise, en
tegelijk wel kunnen profiteren van een volwassen toezichtfunctie.
Op de vraag vanaf welke schaalgrootte het toezicht goed te regelen valt,
kan ik geen eenduidig antwoord te geven. Het is belangrijk dat gemeenten
voldoende (bestuurlijke) prioriteit geven aan het inrichten van goed
toezicht, en beschikking hebben over voldoende beschikbare capaciteit en
expertise. In de praktijk lijkt dit in voorkomende gevallen beter te
8

Kamerstukken 29 538 en 34 104, nr. 331.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

14

organiseren met (boven)gemeentelijke samenwerking en belegt een
aanmerkelijk deel van de gemeenten het toezicht al bij de GGD of is er
sprake van een regionale samenwerking tussen gemeenten.9
Houdbaarheidsonderzoek
Genoemde leden denken dat het een nuttige stap is om het CPB te vragen
onderzoek te laten doen naar de houdbaarheid van de Wmo 2015. De
leden van de D66-fractie zien daarin ook een mogelijkheid om meer inzicht
te krijgen in het gebruik van de Wmo 2015, met name tussen verschillende bevolkingsgroepen. Deze leden denken daarbij aan verschillen in
toegang tot en het gebruik van de Wmo 2015 op basis van nationaliteit,
sociaaleconomische status en geloofsovertuiging. Deze gegevens zijn
relevant omdat ook uit recent onderzoek van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) blijkt dat grote groepen niet de zorg
krijgen waar ze recht op hebben10. Is de Staatssecretaris bereid om dit
onderdeel te laten zijn van het onderzoek van het CPB?
Nee, dit is geen onderdeel van het ramingsmodel van het CPB. Deze
specifieke gegevens zijn ook niet uitgevraagd bij gemeenten. Dit wil
echter niet zeggen dat dergelijke factoren niet relevant kunnen zijn om
verschil in het gebruik en aanbod van voorzieningen te kunnen verklaren.
In de ambtelijke en bestuurlijke duiding van het houdbaarheidsonderzoek
worden sociaaleconomische factoren wel meegenomen.
Eigen bijdrage
De leden van de D66-fractie begrijpen de beweegredenen om een
inkomensafhankelijke bijdrage te vragen voor Wmo-gebruik. Tegelijkertijd
moet zorgmijden voorkomen worden. Kan de Staatssecretaris toelichten
hoe er wordt onderzocht welke bijdrage reëel is en of er wordt
gemonitord in hoeverre er sprake is van zorgmijden?
Het begrip «zorgmijden» kan op verschillende manieren worden gedefinieerd. Verondersteld wordt dat in de context van deze vraag met
«zorgmijden» het risico op zorgmijden wordt bedoeld: het risico dat
mensen als gevolg van invoering van deze maatregel gedrag zullen
vertonen waardoor zij verstoken blijven van ondersteuning die voor hen
noodzakelijk is. Het risico op zorgmijden wordt beheerst doordat de
betreffende Wmo-voorzieningen in principe voor iedereen financieel
toegankelijk blijven, omdat bij het opleggen van de eigen bijdrage
rekening wordt gehouden met de financiële draagkracht van het individu.
Het uitgangspunt dat in de Voorjaarsnota is opgenomen is dat bij de
herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo er zoveel
mogelijk wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was,
met oog voor inkomenseffecten en (effecten op) het beroep dat op de
Wmo wordt gedaan. De huidige Wmo kent diverse instrumenten om te
borgen dat de eigen bijdrage de financiële draagkracht van een burger in
redelijkheid niet te boven gaat en dat zorgmijding wordt voorkomen:
C Zo hebben gemeenten bijvoorbeeld de mogelijkheid om een inkomensgrens te bepalen waar beneden burgers geen eigen bijdrage
verschuldigd zijn (het zogenoemde minimabeleid).
C Ook heeft de gemeente bijvoorbeeld de mogelijkheid om bepaalde
personen te ontzien bij het opleggen van de eigen bijdrage in het kader
van een integrale of persoonsgerichte aanpak.
9

Jaarrapportage IGJ 2021: 41% van de ondervraagde gemeenten belegt toezicht bij GGD-en,
25% van de ondervraagde gemeenten werkt regionaal samen.
10
RVS, 19 juni 2023, «Met de stroom mee» Met de stroom mee | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

15

C

Deze laatstgenoemde mogelijkheid is ook specifiek bedoeld voor de
situatie dat mensen structureel zorg en ondersteuning mijden
vanwege de eigen bijdrage en bijvoorbeeld op de radar zijn van de
oggz.

Na invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage zal ik actief
signalen uit de praktijk verzamelen over het al dan niet toenemen van
zorgmijding.
Sociale basis
De Staatssecretaris schrijft dat het idee is dat in 2024 iedere gemeente een
beleidsvisie sociale basis heeft opgesteld. Hoe gaat de Staatssecretaris
hierop sturen en kan hij een inschatting geven hoeveel gemeenten nu al
een dergelijke visie hebben opgesteld? Ook willen deze leden
benadrukken dat in deze plannen aandacht moet zijn voor verschillen
tussen mensen, bijvoorbeeld volgens de principes van inclusieve
zorg/cultuur sensitieve zorg. Kan de Staatssecretaris toelichten of hij ook
vindt dat deze principes een plek zouden moeten krijgen in deze beleidsvisies? De leden van de D66-fractie kijken reikhalzend uit naar de
uitvoeringsagenda Mantelzorg. Kan de Staatssecretaris toelichten waarom
de oplevering daarvan zoveel langer duurt dan gepland? De leden van de
D66-fractie vragen de Staatssecretaris of hij het ermee eens is dat
mantelzorg een plek krijgt binnen het hele zorgbeleid?
Gemeenten hebben op grond van de Wmo 2015 de wettelijke taak om de
sociale samenhang te bevorderen en zorg te dragen voor een situatie
waarin niet iedere hulpvraag een zorg- of ondersteuningsvraag wordt.
Hiervoor hebben zij ook financiële middelen tot hun beschikking gekregen
in het gemeentefonds. Gelet op de grote opgaven in de zorg ondersteunen de Minister van VWS, de Minister voor LZS en ik gemeenten bij
het voeren van dit beleid en met het maken van extra afspraken en het
beschikbaar stellen van extra financiële middelen. Dit doen wij onder
meer via de verschillende zorgakkoorden.
Op 3 februari 2023 is het Gezond en Actief Leven Akkoord (hierna: GALA)
ondertekend en de brede specifieke uitkering (hierna: brede SPUK)
gepubliceerd11. In het GALA zijn afspraken gemaakt met gemeenten over
de sociale basis en met de brede SPUK zijn tot 2026 financiële middelen
beschikbaar gesteld om deze aanpak te intensiveren. Alle 342 gemeenten
hebben de brede SPUK middelen aangevraagd voor de sociale basis en
zijn daarmee verplicht om uiterlijk 31-12-2023 een beleidsvisie voor de
sociale basis op te leveren. We weten dat in veel gemeenten al een aantal
jaren uitvoering wordt gegeven aan een beleidsvisie sociale basis, maar
daar zijn op landelijk niveau geen gegevens van beschikbaar. In de
Kamerbrief en de Mantelzorgagenda die de Minister voor LZS en ik op
6 juli 202312 naar de Kamer hebben gestuurd zijn verschillende acties
aangekondigd om gemeenten te ondersteunen met de aanpak sociale
basis. Eén hiervan is het inrichten van een ondersteuningsprogramma in
samenwerking met VNG, Sociaal Werk Nederland, Vereniging NOV,
MantelzorgNL en Movisie.
Gemeenten hebben, onder andere op grond van de Wmo 2015, de
beleidsmatige ruimte maatwerk te bieden aan hun inwoners en zodoende
zelf afwegingen te maken welke principes een plek moeten krijgen in hun
beleidsvisie. Dit is ook het uitgangspunt geweest bij het opstellen van de
zorgakkoorden,: gemeenten krijgen de ruimte om in regionale of lokale
11
12

Kamerstuk 32 793, nr. 653.
Kamerstuk 30 169, nr. 75.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

16

plannen gerichte maatregelen te nemen die passend zijn voor de zorg-,
hulp- en/of ondersteuningsvraag op lokaal niveau. Juist omdat hiermee
lokaal maatwerk kan worden geboden, is de verwachting dat principes als
inclusiviteit en cultuursensitiviteit onderdeel zullen zijn van de plannen en
meer specifiek in de uitvoering in bepaalde wijken of buurten.
Op 6 juli 2023 is de Kamerbrief «Aanpak Sociale Basis inclusief Mantelzorgagenda 2023 – 202613» aan uw Kamer aangeboden. Deze Mantelzorgagenda is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met onder andere de
VNG, SWN, NOV, Mantelzorg NL en Actiz. Daarnaast zijn de acties en
maatregelen getoetst bij mantelzorgers zelf. Op 20 april 2023 heb ik uw
Kamer het VSO Mantelzorg14 doen toekomen. Hierin is aangegeven dat de
mantelzorgagenda in het tweede kwartaal van 2023 zou worden
opgeleverd vanwege gesprekken over de vormgeving en acties met
veldpartijen en belangenorganisaties.
Mantelzorg zie ik, samen met u, als een integraal onderdeel van het
zorgbeleid dat ook op die manier aandacht verdient. Om deze reden heb ik
samen met partijen een brede Mantelzorgagenda opgesteld, uiteraard in
lijn met de afspraken die zijn gemaakt in de verschillende akkoorden (IZA,
WOZO en GALA). In de agenda wordt ingegaan op verbinding en
samenwerking met het netwerk van de mantelzorger. Ook zijn verschillende acties geformuleerd die bijdragen aan verbetering van de (gelijkwaardige) samenwerking tussen de formele en de informele zorg.
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Genoemde leden lezen met grote teleurstelling dat de gesprekken met
belanghebbenden niet hebben geresulteerd in een visie over het
resultaatgericht beschikken. Zou de Staatssecretaris kunnen toelichten
wat de verschillende standpunten hierin zijn? Welke alternatieven voor het
wetsvoorstel ziet hij voor zich die wel aan dezelfde doelstellingen
bijdragen?
Een minderheid van de gemeenten werkt resultaatgericht vanuit de
overtuiging dat het zorgt voor meer flexibiliteit en kwalitatief goede
ondersteuning op grond van de Wmo 2015 tegen beheersbare uitgaven.
Sommige van deze gemeenten geven de voorkeur aan de codificatie van
het resultaatgericht beschikken, aangezien de Centrale Raad van Beroep
meermaals heeft geoordeeld dat het resultaatgericht beschikken in strijd
is met de rechtszekerheid. De hoogste bestuursrechter oordeelde dat
alleen sprake kan zijn van rechtszekerheid als de cliënt bij de toekenning
van ondersteuning op grond van de Wmo 2015 duidelijkheid wordt
geboden uitgedrukt in tijd (uren). Het enkel codificeren van het resultaatgericht beschikken zou in dit licht niet zorgvuldig en wenselijk zijn. Met de
in het wetsvoorstel resultaatgericht beschikken voorgestelde klacht- en
geschilregeling is getracht recht te doen aan de uitspraken van de
Centrale Raad van Beroep.
Deze verruiming van de rechtsbescherming zou gelden voor alle
gemeenten, ook al hanteren zij een andere wijze van beschikken, en op
alle maatwerkvoorzieningen in de Wmo 2015. Dit resulteerde in
bezorgdheid bij gemeenten over onnodige administratieve lastenverzwaring en een toename van de juridisering. Bovendien achten de VNG en
gemeenten het onwenselijk de Wmo 2015 als enige wet zo sterk te
juridiseren. Cliëntorganisaties achten de rechtspositie van cliënten met de
werkwijze van resultaatgericht beschikken onvoldoende gewaarborgd. Het
13
14

Kamerstuk 30 169, nr. 75.
Kamerstuk 30 169, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

17

wetsvoorstel voorziet volgens de cliëntorganisaties niet in voldoende
borging van de rechtspositie.
Het Ministerie van VWS heeft gezamenlijk, met een afvaardiging van
cliëntorganisaties, gemeenten, de VNG en aanbieders gesproken over de
diverse onderscheidenlijke bezwaren die partijen hebben ten aanzien van
het wetsvoorstel resultaatgericht beschikken. Gestreefd is naar een
gezamenlijk gedragen oplossing voor de aangedragen knelpunten ten
aanzien van het wetsvoorstel resultaatgericht beschikken. Het is niet
gelukt een compromis te bereiken of de bezwaren met betrekking tot het
wetsvoorstel weg te nemen. Op dit moment verkent het Ketenbureau
i-Sociaal Domein in opdracht van de VNG of een gedragen alternatieve
werkwijze voor het resultaatgericht beschikken tot stand kan komen
binnen de contouren van de rechtspraak en wet- en regelgeving. In
afwachting van dit alternatieve voorstel, heeft het Ministerie van VWS
reeds aan de VNG toegezegd een faciliterende rol te willen vervullen bij
de eventuele verdere uitwerking daarvan. Daarmee blijft passende,
toegankelijke en betaalbare Wmo-ondersteuning het doel, binnen
bestaande wet- en regelgeving.
Cliëntondersteuning
De leden van de D66-fractie zijn blij met de stappen die worden gezet om
cliëntondersteuning nadrukkelijker onder de aandacht te brengen, mede
omdat uit het cliëntervaringsonderzoek Wmo 2015 bleek dat de toegankelijkheid daarvan als grootste knelpunt wordt ervaren. Kan de Staatssecretaris toelichten in hoeverre er voor gemeenten een kwaliteitsstandaard is
voor het inrichten van cliëntondersteuning?
Er is op dit moment geen aparte landelijke kwaliteitsstandaard voor
cliëntondersteuning binnen gemeenten, anders dan de wettelijke eisen die
worden gesteld vanuit de Wmo 2015, namelijk dat de cliëntondersteuning
gratis en onafhankelijk moet zijn en dat de cliënt centraal moet staan. Op
basis van de opgedane kennis tijdens het Koplopertraject is er wel een
Handreiking.
Cliëntondersteuning opgesteld door de VNG waar gemeenten informatie
en praktijkvoorbeelden kunnen terugvinden. In deze handreiking staan
ook een aantal manieren genoemd waarop gemeenten kunnen sturen op
kwaliteit.
Zorgakkoorden
Deze leden zijn tenslotte ook benieuwd welke stappen de Staatssecretaris
zet om ervoor te zorgen dat gemeenten en zorgverzekeraars samen een
beter gedeelde verantwoordelijkheid voelen voor de vraag naar zorg.
In het IZA zijn afspraken gemaakt over de verbetering en houdbaarheid
van zorg en ondersteuning op korte en lange termijn. Zo zijn er o.a.
afspraken gemaakt om, samen met andere partijen in de regio te komen
tot een gezamenlijk regiobeeld15, om o.a. inzicht te krijgen in demografische ontwikkelingen en de zorgvraag. De meeste regiobeelden zijn
inmiddels opgesteld. Op basis van het regiobeeld wordt door zorgverzekeraars, gemeenten, (zorg)partijen en vertegenwoordigers van burgers/
patiënten een regioplan opgesteld. Het initiatief tot het opstellen van
regiobeelden en regioplannen wordt genomen door de marktleider
zorgverzekeraar in de betreffende zorgkantoorregio samen met de door de
gemeenten in de regio aangewezen gemeente. Daarnaast staan in het IZA
15

https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regiobeelden/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

18

ook specifieke afspraken gericht op de samenwerking tussen het sociaal
domein, huisartsenzorg en ggz, waarbij de afspraken zich richten op
versterking van de sociale basis, het verbeteren van de samenwerking
tussen het sociaal domein, huisartsenzorg en ggz- zorg en wettelijke en
financiële mogelijkheden voor domeinoverstijgende samenwerking. Ook
zijn er afspraken gemaakt over gezond leven en preventie. Deze afspraken
zijn nader uitgewerkt in het GALA, het akkoord tussen VNG, GGD GHOR
Nederland en het Ministerie van VWS.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de voorgestelde
verbetermaatregelen met betrekking tot het Wmo-toezicht. Kan de IGJ een
rol vervullen in het Wmo-toezicht? Zo nee, waarom niet?
Genoemde leden merken op dat voorkomen moet worden dat een
malafide zorgaanbieder zijn werkzaamheden gemakkelijk van de ene naar
de andere gemeente kan verplaatsen en zij lezen hiervoor geen oplossing
in de verbeterplannen. Zij ontvangen in dit kader graag een reactie van de
Staatssecretaris. Waarom vindt de Staatssecretaris het waarschuwingsregister (zwarte lijst) hiervoor geen goed instrument?
Bij de inwerkingtreding van de Wmo 2015 heeft de wetgever, in lijn met
het gedecentraliseerde stelsel, de verantwoordelijkheid voor het toezicht
op de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning bij gemeenten
gelegd. Op de uitvoering van de Wmo 2015 is geen centrale kwaliteitswetgeving zoals de Wet kwaliteit klachten en geschillen zorg (Wkkgz) van
toepassing, gemeenten zijn op basis van de Wmo 2015 zelf verantwoordelijk voor het formuleren van kwaliteitscriteria en het contracteren van
aanbieders. Daarbij past geen centrale toezichthoudersrol.
Op grond van de Wmo 2015 kan de IGJ desgevraagd advies geven inzake
het houden van toezicht, en rapporteert de IGJ jaarlijks omtrent de
uitvoering van het toezicht door gemeenten. Daarnaast beschouwt de IGJ
het als onderdeel van haar taak om bij de uitvoering van het toezicht op
aanbieders waar zorg en ondersteuning vanuit meerdere wetten wordt
geboden, goed samen te werken met de Wmo-toezichthouder. In het
genoemde stimuleringsprogramma zal hier aandacht voor zijn, onder
meer door actualisatie van het bestaande «afsprakenkader en draaiboek
toezicht».16
De Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg (Wbsrz)
(Kamerstuk 35 515), dat de Eerste Kamer op 11 jl. als hamerstuk heeft
afgedaan (Handelingen I 2022/23, nr. 42, item 5), maakt onder meer
mogelijk dat gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren gegevens met
elkaar kunnen uitwisselen over een persoon of rechtspersoon die fraude
in de zorg heeft gepleegd. Zij kunnen elkaar zo waarschuwen voor die
fraudeur en kunnen dan maatregelen treffen. Daardoor wordt het voor de
fraudeur moeilijker elders te blijven frauderen of nieuwe fraude te plegen.
Genoemde instanties zijn voornemens voor deze gegevensuitwisseling
het Waarschuwingsregister zorgfraude te gebruiken.
Eigen bijdrage
De leden van de PVV-fractie zijn tegen eigen betalingen, zoals de eigen
bijdrage voor huishoudelijke hulp. Genoemde leden ontvangen graag de
financiële uitwerking van deze voorgenomen bezuiniging. Wat heeft dit
bijvoorbeeld voor consequenties voor hulpbehoevende ouderen met
enkel een AOW-uitkering en/of een klein pensioen? De leden van de
16

Afsprakenkader en draaiboek toezicht | VNG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

19

PVV-fractie vragen de Staatssecretaris hoe deze maatregel zich verhoudt
tot het regeringsbeleid om ouderen langer thuis te laten wonen, als
voorzieningen om dit mogelijk te maken straks voor veel ouderen
onbetaalbaar wordt. Zij ontvangen in dit kader graag een reactie van de
Staatssecretaris. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat huishoudelijke hulp voor iedereen betaalbaar blijft? Hoe gaat de Staatssecretaris
ervoor zorgen dat dagbesteding voor iedereen betaalbaar blijft?
De financiële effecten van burgers zijn afhankelijk van de nadere
uitwerking van de maatregel. Ik streef er naar om voor het einde van het
jaar een internetconsultatie te starten van het concept-wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie vragen de Staatssecretaris hoe deze
maatregel zich verhoudt tot het regeringsbeleid om ouderen langer thuis
te laten wonen, als voorzieningen om dit mogelijk te maken straks voor
veel ouderen onbetaalbaar wordt. Zij ontvangen in dit kader graag een
reactie van de Staatssecretaris. Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor
zorgen dat huishoudelijke hulp voor iedereen betaalbaar blijft? Hoe gaat
de Staatssecretaris ervoor zorgen dat dagbesteding voor iedereen
betaalbaar blijft?
Wmo-voorzieningen zijn veelal van belang om burgers in staat te stellen
langer thuis te blijven wonen. De afgelopen jaren is gebleken dat er een
grote aanzuigende werking heeft plaatsgevonden naar de Wmo 2015, met
name op het gebruik van huishoudelijke hulp. Dit heeft ervoor gezorgd dat
gemeenten problemen ervaren met het waarborgen van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van de Wmo-voorzieningen. Kwetsbare
burgers die – met hun naasten – niet zelf kunnen voorzien in de ondersteuning die zij nodig hebben, worden daardoor dan het hardst geraakt.
Met de herinvoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen
bijdrage gaan burgers naar financiële draagkracht bijdragen aan de
Wmo-voorzieningen waar zij gebruik van maken. Dit is nodig om
Wmo-voorzieningen toegankelijk te houden voor iedereen die daarvoor
op de Wmo 2015 is aangewezen, bij uitstek
kwetsbare burgers en bijv. ouderen die daarmee langer thuis kunnen
blijven wonen. Om de burger die niet in staat is de eigen bijdrage te
betalen, te ondersteunen heeft de gemeente mogelijkheden om maatwerk
te bieden. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat de burger geen eigen
bijdrage verschuldigd is.
Mantelzorg en respijtzorg
De leden van de PVV-fractie merken op dat het aantal ouderen toeneemt
en het aantal mantelzorgers afneemt. Genoemde leden willen van de
Staatssecretaris weten hoeveel gemeenten inmiddels een aanbod
respijtzorg heeft. De kans dat ouderenmishandeling (onder andere
ontspoorde zorg en financiële uitbuiting) toeneemt is groot. Er zijn
trainingen beschikbaar voor wijkverpleegkundigen om (financieel)
misbruik te herkennen. Zouden huishoudelijke hulpen ook baat kunnen
hebben bij zo’n training om dit misbruik te herkennen? Ouderen worden
steeds vaker het slachtoffer van oplichters aan de deur of telefoon. Nemen
gemeenten maatregelen om ouderen weerbaarder te maken? Zo ja,
welke?
Op landelijk niveau zijn geen gegevens beschikbaar over het respijtzorgaanbod. In het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77)
zijn extra middelen beschikbaar gesteld om het respijtzorgaanbod te
versterken. Deze zijn met de brede specifieke uitkering (SPUK) verstrekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

20

aan gemeenten. Zij hebben de verplichting om in een plan aan te tonen
hoe deze middelen worden ingezet. Indien gemeenten geen respijtzorgaanbod hebben is het in eerste instantie de verantwoordelijkheid van
de gemeenteraad om het college van B&W hierop aan te spreken.
De kans dat ouderenmishandeling (onder andere ontspoorde zorg en
financiële uitbuiting) toeneemt is groot. Er zijn trainingen beschikbaar
voor wijkverpleegkundigen om (financieel) misbruik te herkennen. Zouden
huishoudelijke hulpen ook baat kunnen hebben bij zo’n training om dit
misbruik te herkennen? Ouderen worden steeds vaker het slachtoffer van
oplichters aan de deur of telefoon. Nemen gemeenten maatregelen om
ouderen weerbaarder te maken? Zo ja, welke?
Iedereen die bij ouderen achter de voordeur komt kan een belangrijke rol
spelen bij het signaleren van (financieel) misbruik van ouderen. Dat geldt
ook voor huishoudelijke hulpen. In de aankomende publiekscampagne
rondom huiselijk geweld wordt expliciet aandacht besteedt aan financieel
misbruik van ouderen. Op de bijbehorende campagnewebsite wordt
informatie gedeeld over het herkennen van de mogelijke signalen van
financieel misbruik en wat omstanders kunnen doen.
Vanuit het Ministerie van JenV is in de afgelopen jaren samen met enkele
ouderenbonden en een aantal gemeenten ingezet op het meer weerbaar
maken van ouderen, onder andere door middel van aandacht voor diverse
veiligheidsthema’s in de themamaand april met bijeenkomsten in enkele
gemeenten en bij betrokken private partners, zoals banken en verzekeraars. Aanvullend werkt het Ministerie van J&V samen met het team High
Impact Crime en het team Centurion van de nationale Politie. Zij houden
zich bezig met de bestrijding van online criminaliteit waar ook senioren
slachtoffer van zijn.
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Onafhankelijke cliëntondersteuning blijkt ondanks alle inspanningen voor
meer bekendheid voor vele mensen moeilijk te vinden. Zijn er gemeenten
koploper voor wat betreft bekendheid en het gebruik van de onafhankelijke cliëntondersteuning?
Ik doe geen uitspraken over welke gemeenten koploper zijn betreffende
bekendheid en het gebruik van de onafhankelijke cliëntondersteuning.
Inmiddels hebben 226 gemeenten als onderdeel van het Koplopertraject
beleid gemaakt en ingezet op versterking en bekendheid van cliëntondersteuning. Ik vind het positief dat elke gemeente cliëntondersteuning heeft
ingericht en ingekocht. Op www.regelhulp.nl is een overzicht te vinden
met contactgegevens van cliëntondersteuning in elke gemeente en bij elk
zorgkantoor.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Wmo-toezicht
Genoemde leden lezen dat de Staatssecretaris verheugd is met de stevige
ambitie die gezamenlijk met het veld is opgesteld om het toezicht te
verbeteren. Dit delen de leden van de CDA-fractie. Anderzijds is dit een
wettelijk taak die al jaren onvoldoende wordt uitgevoerd.
Genoemde leden lezen dat voorgenomen verbetermaatregelen een
wetswijziging vergen. Kan de Staatssecretaris globaal beschrijven wat zij
kunnen verwachten en aan welke maatregelen nu gedacht wordt? Wat
bedoelt de Staatssecretaris precies met de zinssnede dat er rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

21

wordt gehouden met de uitvoerbaarheid voor gemeenten van verschillende grootte? De leden van de CDA-fractie lezen vervolgens dat het
Wmo-toezicht op een bepaald schaalniveau een aantal significante
voordelen heeft. Er kunnen praktische voordelen zijn, maar kan de
Staatssecretaris reageren op het standpunt van Ieder(in), dat stelt dat
toezicht op bovengemeentelijke schaal een aantal praktische voordelen
heeft, maar tegelijkertijd zorgt voor een uitholling van de democratische
controle? Hoe wil de Staatssecretaris lokale belangenbehartiging borgen
als toezicht bovengemeentelijk gaat? Houdt hij hier rekening mee bij het
wetsontwerp?
De voorgenomen wetswijziging behelst op hoofdlijnen de volgende
onderdelen:
• Waarborgen voor een onafhankelijke uitvoering van het Wmo-toezicht.
De volgende waarborgen worden in overleg met het Ministerie van
BZK uitgewerkt:
C De Wmo-toezichthouder stelt zelfstandig en onafhankelijk een
werkprogramma op.
C In de Wmo 2015 wordt vastgelegd dat de Wmo-toezichthouder
jaarlijks een verslag van werkzaamheden publiceert en deze via het
college van burgemeester en wethouders aanbiedt bij de gemeenteraad. In het verslag kan de toezichthouder voorstellen doen die zij
nodig acht in het belang van de kwaliteit en continuïteit van de
maatschappelijke ondersteuning.
C Een persoon die de functie van toezichthouder bekleedt, kan naast
deze functie geen andere functies namens of in dienst van de
betreffende gemeente of inkooporganisatie bekleden die niet
verenigbaar zijn met het toezichthouderschap (denk hierbij aan een
toezichthouder Wmo die tevens beleidsmedewerker Wmo of
contractmanager Wmo is). Ik wil verkennen of dit, aanvullend op
hetgeen in het beleidskader is opgenomen, in de Wmo 2015 kan
worden opgenomen.
• Transparant Wmo-toezicht. Het uitgangspunt dat gemeenten in
beginsel toezichtrapportages openbaar dienen te maken wordt
opgenomen in de Wmo 2015. Gemeenten worden toegerust bij het
vormgeven van het proces van openbaarmaking in de praktijk.
• Adequaat kwaliteitstoezicht. Gemeenten dienen op adequate wijze
invulling te geven aan het kwaliteitstoezicht. In de Wmo 2015 wordt als
wettelijk verplicht onderdeel van het (lokale) beleidsplan, als bedoeld
in artikel 2.1.2. Wmo 2015, opgenomen dat gemeenten dienen te
beschrijven hoe zij op adequate wijze vorm en invulling geven aan het
kwaliteitstoezicht. Dit betekent voor gemeenten in ieder geval, dat zij
naast het in de wet genoemde calamiteitentoezicht, ook in het
beleidsplan moeten aangeven hoe zij proactief (risicogestuurd en/of
thematisch) toezicht houden.
• Stimuleren van een passend schaalniveau van samenwerking. Uit de
rapportages van Significant en de IGJ volgt dat het beleggen van de
uitvoering van het Wmo-toezicht op een bepaald schaalniveau een
aantal significante voordelen heeft. De voor dit proces samengestelde
werkgroep Wmo-toezicht onderschrijft deze voordelen. Daarom wil ik
in de Wmo 2015 vastleggen dat gemeenten in hun (lokale) beleidsplan
de keuzes en onderbouwing van de organisatie en inrichting van het
Wmo-toezicht opnemen, met de daarbij passende (bovengemeentelijke) samenwerking. In het stimuleringsprogramma zal aandacht zijn
voor toerusting van gemeenten bij het maken van inhoudelijke
afwegingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

22

Ik vind het belangrijk dat de voorgenomen wetswijzigingen uitvoerbaar
zijn voor alle gemeenten, daaraan wordt onder meer aandacht besteedt in
de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO) die ik samen met
de VNG en het Ministerie van BZK uitvoer.
Uit eerdergenoemd rapport van Significant blijkt dat het beleggen van de
uitvoering van het Wmo-toezicht op een bepaald schaalniveau een aantal
significante voordelen heeft. Het vergroot de slagkracht en opbouw van
expertise in het toezicht, het zorgt voor effectiever toezicht op regionaal
georganiseerde aanbieders en een vermindering van administratieve
lasten voor zorgaanbieders.
Of samenwerking gewenst is blijft een afweging die gemeenten bij het
inrichten van het toezicht zelf maken, met aandacht voor belangrijke
aspecten als democratische controle. In de praktijk belegt een groot deel
van de gemeenten het toezicht al bij de GGD of is er sprake van een
regionale samenwerking tussen gemeenten.17
Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
Samen met de VNG en gemeenten wordt bekeken hoe gemeenten beter
toegerust kunnen worden om daar waar nodig en kan, een lange(re)
looptijd te hanteren in de toekenning van hulp en ondersteuning op grond
van de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Dat vinden de leden van het
CDA-fractie een goed streven. Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer
de eerste resultaten verwacht worden? Wordt er hierbij ook rekening
gehouden met het verminderen van de administratieve lastendruk? Niet
alleen voor gemeenten maar ook voor de burgers. En kunnen opgedane
inzichten uit de Wet langdurige zorg (Wlz) en Zorgverzekeringswet (Zvw)
hierbij behulpzaam zijn? De doestelling een passende beschikking voor de
cliënt met een stabiele ondersteuningsvraag ondersteunen deze leden van
harte. In hoeverre wordt er gestreefd om dit landelijk/ bovenregionaal
vorm te geven?
Wat betreft de cliëntenondersteuning het volgende. De leden van de
CDA-fractie begrijpen uit de voortgangsbrief de Staatssecretaris dat in
ongeveer tweehonderd gemeenten cliëntenondersteuning wordt
aangeboden. Vervolgens stelt de Staatssecretaris dat de gemeenten en
zorgkantoren de verantwoordelijkheid hebben dat cliënten met hun
naasten, die daar behoefte aan hebben, ook daadwerkelijk cliëntondersteuning ontvangen. Dat zijn deze leden met de Staatssecretaris eens,
want het is immers een wettelijke taak. Waarom worden gemeenten die
dit niet doen dan vervolgens niet direct aangesproken door de Staatssecretaris? En kunnen opgedane inzichten uit de Wet langdurige zorg (Wlz)
en Zorgverzekeringswet (Zvw) hierbij behulpzaam zijn? De doestelling een
passende beschikking voor de cliënt met een stabiele ondersteuningsvraag ondersteunen deze leden van harte. In hoeverre wordt er gestreefd
om dit landelijk/ bovenregionaal vorm te geven?
De inventarisatie onder gemeenten is in juli 2023 afgerond. De resultaten
van de inventarisatie zijn besproken met de VNG, Per Saldo en het
Ministerie van VWS. Uit de inventarisatie blijkt dat gemeenten volop aan
de slag zijn met passend beschikken. Landelijk stimuleren we dat
gemeenten een passende beschikking verlenen voor iemand met een
stabiele ondersteuningsvraag. Daarom organiseren we dit najaar in
samenwerking met het Ministerie van VWS en de VNG, een webinar voor
gemeenten over passend beschikken. Het webinar heeft als doel om
17

Jaarrapportage IGJ 2021: 41% van de ondervraagde gemeenten belegt toezicht bij GGD-en,
25% van de ondervraagde gemeenten werkt regionaal samen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

23

gemeenten bekend te maken met de voordelen van de passende
beschikkingsduur en de mogelijkheden om dit in te richten. Knelpunten
die gemeenten adresseren zijn vaak van praktische aard en worden als
input meegenomen voor het webinar. Uiteraard worden hierbij de lessen
die geleerd kunnen worden uit de Wlz en de Zvw in oogschouw genomen.
We zetten daarnaast samen met de VNG in op de versterking van de
uitvoeringspraktijk via het Platform sociaal domein. Via het Platform
sociaal domein kunnen geleerde lessen en handreikingen worden
verspreid. Aanvullend is het nuttig om te vermelden dat een langere
beschikkingsduur bijna per definitie zorgt voor een vermindering van
administratieve lasten, zowel aan de kant van de inwoner, als ook aan de
kant van gemeenten (en zorgaanbieders).
Op dit moment bieden alle gemeenten cliëntondersteuning aan, zoals ook
verplicht wordt vanuit de Wmo 2015. De cliëntondersteuners in elke
gemeente en bij elk zorgkantoor zijn te vinden via de website www.regelhulp.nl. De 226 gemeenten, zoals genoemd in de Voortgangsbrief Wmo
2015 van 8 mei jl., zijn gemeenten die mee hebben gedaan aan het
Koplopertraject of een Specifieke Uitkering (SPUK) hebben ontvangen om
cliëntondersteuning lokaal te versterken en betere bekendheid te geven.
Daarnaast heb ik afspraken gemaakt met Het Juiste Loket, de VNG en
Zorgverzekeraars Nederland over opvolging van casuïstiek; wanneer er
signalen zijn dat cliëntondersteuning niet conform wetgeving wordt
ingezet, wordt actief contact opgenomen met de betreffende gemeente
en/of het zorgkantoor. Ik blijf dit actief volgen en blijf met de VNG en
gemeenten over dit belangrijke onderwerp in gesprek om de ontwikkelingen, knelpunten en goede voorbeelden te bespreken.
De zorgakkoorden
In de komende periode maken VNG en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport afspraken over de wijze waarop gemeenten de
middelen ontvangen. Wordt de Kamer hier ook over geïnformeerd? En
wordt er ook rekening gehouden met regios en dan bijvoorbeeld met
krimpregios?
Op 17 juli 2023 is de specifieke uitkering IZA (hierna: SPUK IZA) gepubliceerd in de Staatscourant18. Hiermee krijgen 42 mandaatgemeenten de
mogelijkheid om (opgeteld) maximaal € 150 miljoen aan te vragen19 voor
het opstellen van regiobeelden, het opstellen en uitvoeren van regioplannen, het inrichten van de coördinatie en organisatie in de regio en het
financieren van voorzieningen, zoals een inloophuis GGZ in de wijk. In de
SPUK IZA zijn randvoorwaarden gesteld over de aanvraag en wijze van
verantwoording, maar worden geen inhoudelijke criteria gesteld aan de
regiobeelden en regioplannen. Hiervoor is gekozen zodat gemeenten,
verzekeraars en andere relevante partijen de ruimte hebben om de
regiobeelden en regioplannen op te stellen op basis van de opgave in de
regio.
De verdeling van middelen is gebaseerd op het inwoneraantal en de
sociaaleconomische status van inwoners (SES). Gemeenten maken samen
met zorgverzekeraars regiobeelden. Op basis van de regiobeelden,
bepalen partijen wat de belangrijkste veranderopgaven zijn voor de regio
en maken partijen regioplannen. Opgaven die te maken hebben met krimp
kunnen onderdeel zijn van het regioplan. Alle partijen committeren zich
aan de afspraken in het regioplan en transformatieplan. De gegevens uit
18
19

Stcrt. 2023, nr. 19964.
Om gemeenten en verzekeraars ruimte te bieden voor het opstellen van regiobeelden en
regioplannen krijgen de mandaatgemeenten in 2023 de middelen ambtshalve verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

24

de regiobeelden en -plannen kunnen worden betrokken bij de transformatieplannen. Regio’s kunnen meerdere transformatieplannen indienen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voortgangsbrief Wmo 2015 van de Staatssecretaris. Ze hebben hierover nog enkele
vragen en opmerkingen. De Wmo 2015 werd acht jaar geleden ingevoerd
met de belofte dat het de zorg dichterbij de mensen zou brengen.
Gemeenten weten wat er bij hun inwoners speelt en door bepaalde
zorgtaken aan gemeenten over te laten zou er meer mogelijkheid zijn voor
maatwerk. De leden van de SP-fractie concluderen echter dat bij veel
gemeenten de uitvoering nogal aan de wensen overlaat. Mensen die
behoefte hebben aan zorg komen daarmee onnodig in de knel. Daarnaast
is er sprake van grote verschillen in uitvoering van de Wmo 2015 tussen
verschillende gemeenten. Iemands postcode bepaalt iemands toegang en
kwaliteit van zorg. Genoemde leden willen daarom, ter aanvulling op de
voortgangsbrief, enkele voorbeelden met de Staatssecretaris delen om dit
duidelijk te maken.
Neem bijvoorbeeld Liam uit Nieuwegein, een 4-jarige jongen. Liam heeft
vanuit de gemeente een rolstoel gekregen wat natuurlijk zijn levenskwaliteit verhoogd. Om Liam echter nog meer vrijheid te geven, hebben zijn
ouders een bus nodig om deze rolstoel te vervoeren. Deze wil de
gemeente niet vergoeden, terwijl zo’n bus de zelfredzaamheid en
participatie van Liam in zijn eigen leefomgeving aanzienlijk zou vergroten.
Zijn ouders hebben uiteindelijk maar een crowdfunding gestart.20 De
leden van de SP-fractie vinden het triest dat zoiets nodig is.
In het Algemeen Dagblad verscheen het bericht over Barbara uit Delft.21
Ze probeert al vijf maanden een maatwerkafspraak te maken voor zorg
vanuit de Wmo. Hulp vanuit de gemeente wordt geweigerd, omdat zij een
partner heeft. Dat deze mantelzorger mogelijk overbelast is, lijkt niet te
worden meegewogen door de gemeente.
Recent kwam EenVandaag met het nieuws dat in Tilburg flink wordt
bezuinigd op de Wmo met schrijnende gevolgen.22 Genoemde leden
hebben hier ook schriftelijke vragen over gesteld, die op het moment van
schrijven nog niet beantwoord zijn.
De Wmo Cliëntenraad in Utrecht heeft verder recent een brandbrief
gestuurd naar de gemeente Utrecht, omdat veel Utrechtenaren die recht
hebben op huishoudelijke hulp, deze niet krijgen.23
Deze voorbeelden laten slechts maar een fractie zien van de problemen
die genoemde leden te horen krijgen als het gaat om de uitvoering van de
Wmo 2015 Kan de Staatssecretaris voor elk genoemd voorbeeld aangeven
hoe de maatregelen die aangekondigd zijn in de voortgangsbrief deze
mensen concreet gaat helpen?

20

Gofundme, 13 april 2023, «Rolstoelbus voor Liam» (Inzamelingsactie van Myrthe en Thijs
Ruyten : Rolstoelbus voor Liam! (gofundme.com)).
21
AD, 4 juni 2023, «Barbara is deels blind en heeft één been, maar krijgt geen hulp in huis: «Hoe
erg moet de ellende zijn»; (Barbara is deels blind en heeft één been, maar krijgt geen hulp in
huis: «Hoe erg moet de ellende zijn?» | Topverhalen Delft | AD.nl).
22
AVROTROS, 1 juni 2023, «Tilburg bezuinigt flink op Wmo, inwoners krijgen minder huishoudelijke hulp: «Klachten blijven binnenkomen» (Tilburg bezuinigt flink op Wmo, inwoners krijgen
minder huishoudelijke hulp: «Klachten blijven binnenkomen» – EenVandaag (avrotros.nl)).
23
Wmo Cliëntenraad, 2 februari 2023, «Brandbrief over hulp bij het huishouden naar gemeente
Utrecht gestuurd» (Brandbrief over hulp bij het huishouden naar gemeente Utrecht gestuurd –
Wmo Cliëntenraad Utrecht (wmoclientenraadutrecht.nl)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

25

Ten aanzien van berichten uit de media het volgende. Het ontgaat mij
uiteraard niet dat er in de praktijk nog zaken mis gaan. U zult begrijpen dat
het onzorgvuldig zou zijn als ik inga op de geschetste situaties op basis
van berichtgeving in de media, waarbij niet kan worden beoordeeld hoe
de besluitvorming door de gemeente is verlopen en of de betreffende
inwoners bijvoorbeeld rechtsmiddelen hebben ingezet die mogelijk
(inmiddels) tot een andere uitkomst hebben geleid. Van het gegeven dat
sprake is van personele krapte op de arbeidsmarkt is de samenleving in
toenemende mate doordrongen. Gemeenten doen hun uiterste best hun
inwoners zo goed als mogelijk te ondersteunen en te voorkomen dat
mensen tussen wal en schip belanden. Zoals geschetst in de voortgangsbrief is het mede daarom noodzakelijk om zorg en ondersteuning in de
toekomst anders vorm te geven, waarbij het van belang is beter te kijken
naar wat mensen zelf en met elkaar kunnen organiseren en waarvoor een
beroep kan worden gedaan op ondersteuning via de Wmo 2015.
Wmo-toezicht
De leden van de SP-fractie zijn voorzichtig optimistisch dat de Staatssecretaris nu ook lijkt op te merken dat het niet goed gaat met de Wmo 2015.
Zo lezen zij dat de Staatssecretaris het toezicht op Wmo 2015 wil
verbeteren. Hoe ziet het tijdspad voor de implementatie van dit toezicht
eruit? Wat zijn de consequenties als het toezicht na de deadline nog
steeds niet op orde is? Hoe wordt in het toezicht voldoende gewaarborgd
dat een gemeente bij de uitvoering van de Wmo 2015 voldoet aan de
randwoorden? Hoe wordt bepaald wat de consequenties zijn voor een
gemeente als de aangewezen toezichthouder concludeert dat een
gemeente niet voldoet aan de kwaliteitsstandaarden? Is het niet nogal laat
om pas acht jaar het toezicht op de Wmo 2015 eens in orde te brengen?
De leden van de SP-fractie lezen ook dat er een houdbaarheidsonderzoek
komt naar de Wmo 2015. Zij zijn benieuwd of het decentralisatievraagstuk
ook aan de orde zal komen in dit onderzoek. Zoals hierboven is geschetst
heeft de decentralisatie niet zijn beloofde doel bereikt. Dit zien genoemde
leden niet alleen bij de Wmo 2015, maar ook de Jeugdwet en de Participatiewet. De vraag is of gemeenten de juiste schaal zijn voor de volledige
uitvoering van de Wmo 2015. Wordt daarnaast in het houdbaarheidsonderzoek ook gekeken naar de budgetten van de gemeenten en welk
budget nodig is om gemeenten goed hun werk te laten doen?
Verder lezen genoemde leden in deze brief dat de Staatssecretaris de
inkomensafhankelijke Wmo 2015 bijdrage wil laten terugkeren en wil
combineren met een bezuiniging. Dit was ook al aangekondigd in de
Voorjaarsnota. De leden van de SP-fractie willen de Staatssecretaris erop
wijzen dat toen er sprake was van een inkomensafhankelijke
Wmo-bijdrage en dit zorg mijden tot gevolg had. Daarnaast leidde dit tot
een stapeling van zorgkosten. Hoe wil de Staatssecretaris deze zaken met
de herinvoering voorkomen? Is het niet rechtvaardiger en eenvoudiger
om via de belastingen mensen met een hoog inkomen en/of veel
vermogen eerlijk te laten bijdragen aan collectieve voorzieningen?
Tot slot willen de leden van de SP-fractie nogmaals benadrukken dat het
beter moet met de uitvoering van de Wmo 2015. Duurzame oplossingen
zijn nodig. In het begin van deze inbreng hebben genoemde leden
voorbeelden genoemd van mensen die vastlopen. Naar deze mensen
wordt onvoldoende geluisterd en zij worden onvoldoende betrokken bij
de uitvoering van de Wmo 2015. De leden van de SP-fractie vinden dat
deze mensen, oftewel de zogenoemde cliënten en de mantelzorgers, beter
betrokken moeten worden. Is de Staatssecretaris bereid om zoveel
mogelijk deze mensen te betrekken om een landelijk verbeterplan voor de
uitvoeringspraktijk van de Wmo 2015 op te stellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

26

Een aantal van de voorgestelde verbetermaatregelen vergt een wetswijziging. Een ander deel van de maatregelen landt in een stimuleringsprogramma, daarvoor wordt op dit moment een aanbesteding voorbereid. De
uitvoering van het stimuleringsprogramma kan naar verwachting starten
in het eerste kwartaal van 2024.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor goed toezicht op de uitvoering van
de Wmo 2015. Deze verantwoordelijkheid verandert niet met de voorgenomen wetswijziging en daarmee blijft er ruimte voor lokale verschillen.
Met de verbetermaatregelen die samen met het veld zijn geformuleerd is
wel geëxpliciteerd aan welke onderdelen gemeenten invulling zouden
moeten geven om tot goed toezicht te komen. Een toezichthouder moet
onafhankelijk zijn werk kunnen uitvoeren, zodat hij zonder inmenging
onderzoek kan verrichten en bevindingen, oordelen en adviezen kan
uitbrengen. De (wijze van) opvolging blijft vervolgens ook een taak van
gemeenten. Met de decentralisaties Jeugdwet, Participatiewet en Wmo
2015, zijn in 2015 een veelvoud aan (nieuwe) taken belegd bij gemeenten.
Deze transitie, en de implementatie naar een goed werkende uitvoering
van deze taken, hebben veel tijd en energie gekost. Daarbij is het van
belang om vanuit het Rijk continuïteit te bieden en zorg te dragen dat het
systeem ook de ruimte krijgt om te leren. Eventuele aanvullende
maatregelen zoals aanpassing van wetgeving, kunnen een uitkomst zijn
bij structurele knelpunten.
Het houdbaarheidsonderzoek heeft als doel naar verschillende aspecten
van houdbaarheid te kijken; zowel financieel als organisatorisch. Beide
aspecten worden vanzelfsprekend betrokken. De verwachting is dat beide
aspecten in de nabije toekomst (te veel) uit balans raken en er gezocht
moet worden naar oplossingen om die balans (weer) te vinden en
langdurig met elkaar te bestendigen. Waar dat mogelijk is willen
gemeenten en rijk hier samen afgewogen keuzes in maken voor de
toekomst. De decentralisaties van 2015 staan daarmee niet ter discussie,
maar nadenken over een mogelijk beter passende schaalgrootte (op
onderdelen) is vanzelfsprekend onderdeel van het gesprek. Het houdbaarheidsonderzoek is géén onderzoek dat zich alleen richt op budgetten of
uitspraken zal doen of het beschikbare budget afdoende is. Het is een
onderzoek dat zich richt op de uitdagingen van de toekomst, wat daar
voor nodig is en welke eventuele maatregelen en/of aanpassingen nodig
zijn om de Wmo 2015 toekomstbestendig te maken.
Het begrip «zorgmijden» kan op verschillende manieren worden gedefinieerd. Verondersteld wordt dat in de context van deze vraag met
«zorgmijden» het risico op zorgmijden wordt bedoeld: het risico dat
mensen als gevolg van de invoering van deze maatregel gedrag zullen
vertonen waardoor zij verstoken blijven van ondersteuning die voor hen
noodzakelijk is. Het risico op zorgmijding wordt beheerst doordat de
betreffende Wmo-voorzieningen in principe voor iedereen financieel
toegankelijk blijven, omdat bij het opleggen van de eigen bijdrage
rekening wordt gehouden met financiële draagkracht. Daarnaast behoudt
de gemeente mogelijkheden om maatwerk te bieden:
C de mogelijkheid om een inkomensgrens te bepalen waar beneden
burgers geen eigen bijdrage verschuldigd zijn (het zogenoemde
minimabeleid).
C de mogelijkheid om bepaalde personen te ontzien bij het opleggen van
de eigen bijdrage in het kader van een integrale of persoonsgerichte
aanpak.
C Deze laatstgenoemde mogelijkheid is ook specifiek bedoeld voor de
situatie dat mensen structureel zorg en ondersteuning mijden
vanwege de eigen bijdrage en bijvoorbeeld op de radar zijn van de
oggz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

27

Door herinvoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen
bijdrage zal de stapeling van eigen bijdragen (uitgedrukt in euro’s)
inderdaad kunnen toenemen. Burgers gaan naar financiële draagkracht
bijdragen aan de financiering van de Wmo-voorzieningen waar zij gebruik
van maken. Dit is nodig om passende zorg en ondersteuning onder de
Wmo 2015 toegankelijk te houden, juist voor die mensen die dat het
hardste nodig hebben. Naar verwachting wordt de impact van de
maatregel op de stapeling van eigen bijdragen beperkt doordat:
C Er niet apart voor elke Wmo-maatwerkvoorziening een eigen bijdrage
verschuldigd zal zijn: als van meerdere voorzieningen gebruik wordt
gemaakt is maar één keer de eigen bijdrage verschuldigd.
C In de Wmo 2015 al geregeld is dat je òf een eigen bijdrage voor de
Wmo betaalt òf voor de Wlz en niet voor allebei (waarbij de Wlzbijdrage voorliggend is). Hetzelfde geldt voor de eigen bijdrage Wmo
beschermd wonen (waarbij de eigen bijdrage beschermd wonen
voorliggend is aan de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo).
C Er zo mogelijk een maximale eigen bijdrage wordt ingesteld en ook
kostprijsbewaking wordt overwogen.
De Voortgangsbrief Wmo 2015, de brief over de Sociale Basis, de
Mantelzorgagenda en daarnaast de afgesloten zorgakkoorden kunt u zien
als mijn streven om consequent met cliënten en andere burgers,
gemeenten en aanbieders in gesprek te zijn over (het verbeteren van) de
uitvoeringspraktijk van de Wmo 2015.
Doordat de hoogte van de eigen bijdrage afhankelijk wordt van het
inkomen en het vermogen, wordt rekening gehouden met de financiële
draagkracht van burgers. De herinvoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage zal helpen om de druk bij gemeenten op
(het gebruik van) Wmo-voorzieningen te verlagen en de (financiële)
houdbaarheid van de Wmo 2015 te verbeteren. Invoering van het
abonnementstarief heeft er onder meer toe geleid dat het gebruik van
Wmo-voorzieningen door mensen met een hoger inkomen en/of meer
vermogen is gestegen en de toegankelijkheid van deze voorzieningen
daardoor onder druk kwam te staan voor kwetsbare groepen. Een bijdrage
die rekening houdt met het inkomen en vermogen van burgers is in dat
opzicht rechtvaardiger.
Verder wordt met een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen
bijdrage beoogd het kostenbewustzijn bij de gebruikers van de voorzieningen te vergroten om zodoende een onnodig beroep op de Wmo 2015
te voorkomen. Dat is gerichter en effectiever om de houdbaarheid te
verbeteren dan een generieke belastingheffing. Uiteindelijk is het een
politieke keuze om met een (inkomens- en vermogensafhankelijke) eigen
bijdrage zorgbehoevenden te laten bijdragen aan de kosten van zorg en
ondersteuning vanuit de Wmo of dat deze kosten via generieke belastingheffing ook gedragen worden door het deel van de bevolking die geen
beroep doet op de Wmo.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Wmo toezicht
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris wanneer het
beleidskader kwaliteitstoezicht Wmo geïmplementeerd zal worden. Komt
er een deadline voor gemeenten om het toezicht op orde te hebben? Zo ja
wanneer en zo nee, waarom niet? De leden van de PvdA-fractie vragen
hem verder hoe mensen met een beperking of chronische ziekte worden
betrokken bij het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van beleid, ook op
lokaal niveau. Hoe worden inspraak en samenspraak op lokaal niveau
geregeld? Wat vindt de Staatssecretaris van een verplicht onafhankelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

28

platform van mensen met een beperking en chronische aandoening, zoals
in Denemarken? Kan in overleg met VNG en belangenorganisaties van
mensen met een beperking of chronische ziekte, een plan opgesteld
worden hoe de input van de mensen waar het om gaat kan worden
gebruikt?
Een aantal van de voorgestelde verbetermaatregelen vergt een wetswijziging. Een ander deel van de maatregelen landt in een stimuleringsprogramma, daarvoor wordt op dit moment een aanbesteding voorbereid. De
uitvoering van het stimuleringsprogramma kan naar verwachting van
start gaan in het eerste kwartaal van 2024.
Ik vind het zeer belangrijk dat de mensen om wie het gaat betrokken
worden bij het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van beleid. In de
kamerbrief «voortgang ontwikkeling nationale strategie en verdere
ontwikkelingen VN-verdrag handicap»24 wordt benoemd hoe we hier
landelijk invulling aan geven. Dit is naar aanleiding van de motie
Westerveld/Mohandis rond het inzichtelijk maken van de inzet van
ervaringsdeskundigheid bij de ontwikkeling van beleid. Een belangrijk
instrument bij beleids- en wetgevingstrajecten is het Beleidskompas voor
rijksambtenaren waarin het samenwerken met vertegenwoordigende
organisaties en mensen op wie het beleid invloed heeft centraal staat.
Ik heb kennisgenomen van het platform dat ingezet wordt in Denemarken,
waarbij gemeenten op lokaal niveau verplicht worden om een gehandicaptenraad te hebben. In Nederland zijn gemeenten weliswaar verantwoordelijk om de mensen om wie het gaat te betrekken bij het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van beleid. Echter kunnen ze zelf bepalen op
welke, binnen de lokale context passende, wijze ze mensen betrekken,
bijvoorbeeld via Wmo-adviesraden, cliëntenraden of gehandicaptenraden.
Op verschillende manieren wordt dit ook landelijk gestimuleerd. Bij het
samenstellen van de Lokale Inclusie Agenda worden gemeenten
aangespoord om ervaringsdeskundige inwoners te betrekken, zoals het
VN-verdrag Handicap voorschrijft. Op de pagina «Iedereen doet mee» van
VNG25 zijn er handreikingen en dergelijke te vinden hieromtrent. Om
gemeenten verder te ondersteunen hoe ze op een passende manier
mensen met een beperking kunnen betrekken bij beleid is er een
leernetwerk van gemeenten geweest en is op basis daarvan een
handreiking ontwikkeld: «Meer zeggenschap voor mensen met een licht
verstandelijke beperking».26 Verder is er een instrumentenwaaier door
Movisie ontwikkeld hoe je mensen met een licht verstandelijke beperking
kan betrekken in het gemeentelijke beleidsproces.27 Daarnaast is er het
initiatief «Niets over ons, zonder ons»28 in het leven geroepen met een
adviespunt voor overheden, maatschappelijke instellingen en bedrijven
over o.a. het inzetten van ervaringsdeskundigheid.
Houdbaarheidsonderzoek
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris hoe en in
hoeverre de gevolgen voor de zorg uit de Wmo 2015 van het beleid
waarbij de zorgkantoren sturen op zorg thuis in plaats van in een
verpleeghuis, worden meegenomen en -gewogen in het onderzoek naar
de houdbaarheid van de Wmo 2015. Hoe neemt het CPB deze ontwikkeling mee in de separate raming voor de Wmo 2015?
24

Kamerstuk 24 170, nr. 287.
Iedereen doet mee! | VNG.
«Meer zeggenschap voor mensen met een licht verstandelijke beperking» | Movisie.
27
11-inspirerende-instrumenten-lvb-stem-geven [MOV-13743483–1.0].pdf (movisie.nl).
28
Niets Over Ons Zonder Ons – Adviespunt VN-verdrag Handicap.
25
26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

29

Indien kabinetsbeleid hier aan ten grondslag ligt, dan wordt het meegenomen in de raming van het CPB.
Indexatie abonnementstarief
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het abonnementstarief
wordt teruggedraaid. Zij vragen de Staatssecretaris hoeveel de aanzuigende werking van ouderen die huishoudelijke hulp voorheen zelf
betaalden, maar door het abonnementstarief veel goedkoper uit waren,
heeft gekost.
Bij de invoering van het abonnementstarief is besloten de effecten van de
maatregel te volgen via een jaarlijkse monitor. Van de uitkomsten van
deze monitor is uw Kamer jaarlijks op de hoogte gesteld, met als laatste
rapportage «De boeggolf voorbij – Vierde meting monitor abonnementstarief Wmo» van oktober 202229. Deze monitor richt zich op al het gebruik
van Wmo-voorzieningen waarvoor het abonnementstarief verschuldigd is
en niet specifiek op ouderen, die de huishoudelijke hulp voorheen zelf
betaalden.
In de laatste monitor werden de meerkosten voor gemeenten, als gevolg
van de invoering van het abonnementstarief, over het jaar 2021 geschat
op € 411 miljoen euro. Dit bedrag is, uitgedrukt in prijzen 2021, circa
€ 80 miljoen hoger dan de meerkosten van het abonnementstarief die bij
de invoering werden geraamd. Deze € 411 miljoen betreft voor
€ 89 miljoen minder inkomsten uit eigen bijdragen en voor € 322 miljoen
hogere uitgaven vanwege de aanzuigende werking van het abonnementstarief.
Inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo 2015
De leden van de PvdA-fractie vragen voor de verschillende inkomensgroepen een overzicht van de financiële gevolgen van herintroductie van
eigen bijdragen in de Wmo 2015. Zij wijzen erop dat ook in het oude
systeem, sommige inkomensgroepen zwaar belast werden door de eigen
bijdrage Wmo 2015. Zij vinden het feit dat nu afgestapt wordt van het
abonnementstarief een mooie gelegenheid om te kijken hoe tot een
systeem gekomen kan worden waarbij de eigen bijdrage werkelijk
rekening houdt met het inkomen. Hoe zal ervoor gezorgd worden dat de
Wmo 2015 voor mensen met een laag inkomen toegankelijk is en er geen
financiële drempels zijn? Is de Staatssecretaris het met de leden van de
PvdA-fractie eens dat dit cruciaal is, nu het beleid van kabinet en
zorgkantoren er op gericht is mensen zo lang mogelijk thuis te houden?
Wat is het uitgangspunt van dit kabinet ten aanzien van de eigen
bijdragen Wmo 2015? Deze leden vragen om bij het ontwerpen van een
nieuw systeem nadrukkelijk de input van cliënten-, patiënten-, ouderen- en
mantelzorgorganisaties te betrekken om te voorkomen dat groepen
kwetsbare mensen onevenredig zwaar belast gaan worden.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Staatssecretaris gaat
voorkomen dat de meest kwetsbare mensen met een complexe of
meervoudige ondersteuningsvraag de dupe worden, omdat gemeenten
niet over voldoende geld (zeggen te) beschikken. Hoe wordt ervoor
gezorgd dat voor deze mensen maatwerk wel mogelijk blijft?
De financiële effecten van de maatregel voor burgers zijn afhankelijk van
de nadere uitwerking van de maatregel.

29

Kamerstuk 29 538, nr. 345.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

30

De eigen bijdrage Wmo wordt inkomens- en vermogensafhankelijk.
Hierdoor wordt er rekening gehouden met de financiële draagkracht van
de burger. Burgers gaan naar financiële draagkracht bijdragen aan de
financiering van de Wmo-voorzieningen waar zij gebruik van maken.
Daarnaast heeft de gemeente bestaande mogelijkheden om maatwerk te
bieden, in het geval dat burgers met een laag inkomen financiële
drempels ondervinden:
C de mogelijkheid om een inkomensgrens te bepalen waar beneden
burgers geen eigen bijdrage verschuldigd zijn (het zogenoemde
minimabeleid).
C de mogelijkheid om bepaalde personen te ontzien bij het opleggen van
de eigen bijdrage in het kader van een integrale of persoonsgerichte
aanpak.
C Deze laatstgenoemde mogelijkheid is ook specifiek bedoeld voor de
situatie dat mensen structureel zorg en ondersteuning mijden
vanwege de eigen bijdrage en bijvoorbeeld op de radar zijn van de
oggz.
Juist door de invoering van een inkomens- en vermogensafhankelijke
eigen bijdrage, worden gemeenten in staat gesteld Wmo-voorzieningen
toegankelijk en betaalbaar te houden voor iedereen, met name voor die
mensen die deze ondersteuning het hardst nodig hebben.
Juist door de invoering van een inkomens- en vermogensafhankelijke
eigen bijdrage, worden gemeenten in staat gesteld Wmo-voorzieningen
toegankelijk en betaalbaar te houden voor iedereen, met name voor die
mensen die deze ondersteuning het hardst nodig hebben. Daarnaast heeft
de gemeente bestaande mogelijkheden om maatwerk te bieden, in het
geval burgers met een laag inkomen financiële drempels ondervinden.
Sociale basis
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de afspraak dat gemeenten
mantelzorgers meer gaan ondersteunen concreet gaat betekenen voor
mantelzorgers. Ook vragen de leden van deze fractie wat het precies
betekent dat de sociale basis wordt versterkt. Wat wordt er precies anders
dan het nu is? Wie krijgt een andere rol dan nu? Wat gaan mensen die
ondersteuning nodig hebben er concreet van merken? In hoeverre is de
sociale basis een (papieren) oplossing voor de problemen die er nu al zijn
als mensen zorg en ondersteuning nodig hebben?
In de zorgakkoorden zijn afspraken gemaakt over onder andere preventie,
gezondheid, vernieuwing en innovatie. Gelet op de grote opgaven in de
zorg (onder andere betaalbaarheid en toegankelijkheid) is een andere
manier van werken nodig en is het noodzakelijk om breed in te zetten op
preventie. De persoonlijke leefomgeving, leefstijl en zelf- en samenredzaamheid van mensen is van groot belang om eenvoudige hulpvragen
zelf op te lossen. Hierbij is de inzet van welzijnswerkers, vrijwilligers en
mantelzorgers van groot belang. Om burgers, welzijnswerkers, vrijwilligers, mantelzorgers, gemeenten, zorgverzekeraars en anderen te
ondersteunen hebben de Minister voor LZS en ik afspraken gemaakt in
het GALA, zijn er extra financiële middelen ter beschikking gesteld en
maatregelen aangekondigd in de brief aanpak sociale basis en de
onderliggende mantelzorgagenda. Deze maatregelen worden op dit
moment uitgewerkt en uitgevoerd. Wat dit betekent voor de rollen of
belastbaarheid van mensen is een belangrijke vraag en wordt continue
gemonitord. Bijvoorbeeld met het uitvoeren van een behoeftepeiling of
het verzoek aan de SER om een advies uit te brengen over de balans
tussen werk en mantelzorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

31

Gemeentelijke uitvoeringspraktijk
De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris waarom er eerst
geïnventariseerd moet worden of en waarom sommige gemeenten
onvoldoende gebruik maken van de mogelijkheid tot het afgeven van
beschikkingen met een langere looptijd en wat nodig is om daar meer
gebruik van te maken. Het is immers duidelijk dat mensen van wie de
zorgvraag niet zal veranderen ten gevolge van hun beperking of
aandoening, onnodig worden belast door jaarlijkse herindicaties. Waarom
wordt dit niet gewoon geregeld, bijvoorbeeld in het wetsvoorstel waarin
ook de eigen bijdrage wordt geïntroduceerd?
Er is geen beperking voor de beschikkingsduur binnen de Wmo 2015 en
de Jeugdwet. Om deze reden is er geen wetswijziging of wetsvoorstel
nodig, maar juist aandacht hiervoor in de uitvoeringspraktijk. In dat kader
is een eerste inventarisatie gedaan door de VNG, om inzichtelijk te maken
waar eventuele knelpunten liggen bij gemeenten om het «passend
beschikken» in te richten en waar mogelijk ondersteuning nodig is.
Daarnaast is de inventarisatie gebruikt om goede voorbeelden te
verzamelen van gemeenten, die al langer passend beschikken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Het lid van de fractie-BBB heeft kennisgenomen van de voorgangsbrief
van de Staatssecretaris en de bijlagen hierbij. Hier heeft zij nog een aantal
vragen over.
De afgelopen periode heeft de Staatssecretaris gewerkt aan een nieuw
beleidskader voor het Wmo-toezicht. Hierin zijn verbetervoorstellen
gedaan voor de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de
Wmo-toezichthouder en gemeenten. Extra toezicht is hard nodig in de
Wmo 2015, omdat de beelden van de zorgboerderij in Wedde afschuwelijk
waren. Echter, het lid van de BBB-fractie is bang dat dit extra toezicht
meer bureaucratische regelgeving tot gevolg heeft. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat het extra toezicht niet gelijk extra papierwerk tot
gevolg heeft? Als dit wel zo is: kan de Staatssecretaris dan de noodzaak
van dat extra papierwerk toelichten? Minder bureaucratie is voor het lid
van de BBB-fractie in de hele linie van de zorg een belangrijk punt. Kan de
Staatssecretaris een update geven over hoe de bureaucratie in de zorg
verminderd wordt?
In de brief van de Staatssecretaris is verder te lezen dat Gouda een mooi
concept heeft ontwikkeld waardoor ouderen minder aanspraak hoeven te
maken op formele zorg. In de brief staat: «Hier wonen ouderen, zonder
directe zorgvraag, samen in een appartementencomplex. Door het samen
leven in een dergelijke setting ontstaat een sociaal netwerk, is er contact
tussen mensen, maar kunnen mensen elkaar ook helpen. Hierdoor wordt
bijvoorbeeld (het ervaren van) eenzaamheid voorkomen. Als mantelzorg
en/of formele zorg of ondersteuning nodig is zijn de appartementen
hierop ingericht». Het lid van de BBB-fractie is groot voorstander van
woonprojecten in deze vorm. Deze manier van wonen, lijkt erg op het
bejaardentehuis, die wij helaas niet meer kennen in Nederland. Is de
Staatssecretaris voornemens serieus te kijken naar hoe wij in Nederland
meer van deze woonvormen voor ouderen kunnen creëren? Is de
Staatssecretaris bereid om samen met gemeenten deze woonvormen
grootschalig uit te rollen?
Vanaf 2026 gaat er wat veranderen in de financiën van de zorg, met in het
bijzonder de Wmo 2015. Vanaf 2026 moeten burgers weer een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor de Wmo 2015. Daarbij komt kijken dat
er € 3 miljard minder naar het gemeentefonds gaat. Men zal dus in de
toekomst minder aanspraak kunnen maken op de zorg door bezuini-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

32

gingen, maar moet hier wel meer voor betalen door de inkomensafhankelijke bijdrage. Hoe vindt de Staatssecretaris dit uit te leggen aan inwoners
en gemeenten?
Het lid van de fractie-BBB vindt dat het in de Wmo 2015 moet gaan om
wat mensen nodig hebben. Mensen moeten de juiste zorg op de juiste
plek krijgen, zonder dat overheidsinstanties telkens in conclaaf liggen over
de financiën. Is de Staatssecretaris bereid om een einde te maken aan de
voortdurende strijd over geld tussen de rijksoverheid en de gemeenten,
waar de mensen met een (complexe/meervoudige) hulpvraag stelselmatig
de rekening voor gepresenteerd krijgen? En is hij bereid ervoor te zorgen
dat het budget dat gemeenten krijgen aansluit op de opgave die zij
hebben en hen in staat stelt maatwerk te leveren?
Dat mensen krijgen wat zij nodig hebben, is voor het lid van de
BBB-fractie dus het allerbelangrijkste. Is de Staatssecretaris bereid om
samen met cliënten-, patiënten-, ouderen- en mantelzorgorganisaties naar
mogelijkheden te zoeken voor duurzame oplossingen in de Wmo 2015,
zodat mensen krijgen wat ze nodig hebben?
De voorgenomen wetswijziging is momenteel in voorbereiding, en nog
niet uitgewerkt en getoetst. Dat betekent dat ik op dit moment niet kan
toezeggen dat de wetswijziging in het geheel niet zal leiden tot extra
administratieve lasten. Een lastenverzwaring is echter niet beoogd. Uit het
rapport van Significant blijkt namelijk dat het inrichten van toezicht op een
bepaald schaalniveau juist kan zorgen voor effectiever toezicht op
regionaal georganiseerde aanbieders en een vermindering van administratieve lasten voor aanbieders.30 In de uitwerking van de verbetermaatregelen is ook aandacht voor de uitvoerbaarheid en regeldruk. Het
voorkomen van (onnodige) administratieve lasten is daarbij een belangrijk
aandachtspunt.
De Minister voor LZS werkt hard aan minder administratieve lasten in de
zorg. In de voortgangsbrief [Ont]Regel de Zorg 2022 – 202531 heeft de
Minister voor LZS u geïnformeerd over de aanpak van de administratieve
lasten deze kabinetsperiode. Met de vier actielijnen in dit programma
kunnen we concreet en merkbaar het verschil maken in de dagelijkse
praktijk van de zorgmedewerker. Deze vier actielijnen zijn de volgende:
«beleid dat beter werkt in de praktijk», «landelijke maatregelen», «lokale
aanpak» en «een laagdrempelig toegankelijk loket voor signalen,
knelpunten en vragen». Ik noem een paar voorbeelden bij deze actielijnen:
– Zo wordt binnen de lijn «beleid dat beter werkt in de praktijk» gewerkt
aan het in kaart brengen van de verwachte regeldrukeffecten van
voorgenomen wet- en regelgeving en worden deze meegenomen bij
de afweging om wet- en regelgeving in de oorspronkelijke vorm door
te zetten. Een voorbeeld in dit verband is dat de Minister van VWS uw
Kamer op 17 mei 2023 heeft geïnformeerd dat hij afziet van de
modernisering van het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS),
onder meer vanwege een hoge voorziene uitvoeringslast voor
zorgverleners.
– Bij het casuïstiekloket kan iedereen terecht die vragen heeft over
regeldruk. Dit kan bijvoorbeeld een huisarts zijn die een verduidelijkingsvraag heeft over een verwijzing of een zorgmedewerker die niet
weet of het aanmaken van een elektronisch patiëntendossier (EPD)
verplicht is. De vraagsteller snel voorzien van een zorgvuldig antwoord
helpt vaak direct en maakt ook direct het verschil in de dagelijkse
praktijk.

30
31

Kamerstukken 29 538 en 34 104, nr. 331.
Kamerstuk 29 515, nr. 486.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

33

De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voert samen
met de Minister voor LZS het programma Wonen en Zorg voor Ouderen
uit. Hierin is de doelstelling opgenomen om te komen tot 170.000 nultredenwoningen, 80.000 regulier geclusterde woningen en 40.000 geclusterde verpleegzorgplekken in de periode tot en met 2030. Binnen dit
programma wordt onder meer gewerkt aan regionale woondeals om
afspraken over ouderenhuisvesting te maken. Ook worden deze
woonvormen reeds gestimuleerd door middel van de stimuleringsregeling wonen en zorg die sociale ondernemers en bewonersinitiatieven
helpt bij de financiering van een wooninitiatief en de stimuleringsregeling
ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting.
Vanaf 2026 gaat er wat veranderen in de financiën van de zorg, met in het
bijzonder de Wmo 2015. Vanaf 2026 moeten burgers weer een inkomensafhankelijke bijdrage betalen voor de Wmo 2015. Daarbij komt kijken dat
er € 3 miljard minder naar het gemeentefonds gaat. Men zal dus in de
toekomst minder aanspraak kunnen maken op de zorg door bezuinigingen, maar moet hier wel meer voor betalen door de inkomensafhankelijke bijdrage. Hoe vindt de Staatssecretaris dit uit te leggen aan inwoners
en gemeenten?
De maatregel zorgt ervoor dat burgers naar financiële draagkracht
bijdragen aan de financiering van de Wmo-ondersteuning waar zij gebruik
van maken. Daarnaast stimuleert de maatregel dat mensen die zelf in hun
ondersteuningsbehoefte kunnen voorzien dat ook doen, bijvoorbeeld via
hun sociale netwerk of door zelf particuliere hulp in te schakelen. Dit is
nodig om zorg en ondersteuning ook in de toekomst toegankelijk te
houden voor iedereen en bij uitstek voor die mensen die daartoe zijn
aangewezen op de Wmo 2015.
De maatregel stelt gemeenten beter in staan om een evenwichtig
Wmo-voorzieningenaanbod toegankelijk en beschikbaar te houden voor
hun ingezetenen. In het coalitieakkoord heeft het kabinet een nieuwe
financieringssystematiek voor medeoverheden aangekondigd. Met als
doel een stabiele(re) meerjaren financiering voor medeoverheden.
Bij de Miljoenennota 2023 (Kamerstuk 36 200, nrs. 1 en 2) heeft het
kabinet aanvullend eenmalig 1 miljard euro voor gemeenten en
0,1 miljard euro voor provincies beschikbaar gesteld voor 2026, vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek. Dit bedrag, opgeteld
1,1 miljard euro, komt vanaf 2027 structureel beschikbaar. Daarnaast
worden het Gemeente- en Provinciefonds (GF en PF) vanaf 2027
geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands
product. Tegelijkertijd herken ik de zorgen van gemeenten en provincies.
De omvang van het gemeente- en provinciefonds daalt van 2025 op 2026.
Deze daling is mede het gevolg van het feit dat gemeenten en provincies
over de periode 2022–2025 een zeer aanzienlijk accres hebben ontvangen.
Het accres beweegt mee met de uitgaven van het Rijk (de trap-op trap-af
systematiek). Deze middelen zijn vrij besteedbaar. Er is dan ook geen
directe koppeling met de taken van gemeenten.
Gemeenten hebben laten weten dat ze moeite hebben om hun begrotingen vanaf 2026 rond te krijgen. Het is van groot belang dat medeoverheden en het Rijk gezamenlijk maatschappelijke opgaven kunnen
aanpakken en dat ambities, taken, middelen en uitvoerbaarheid in
evenwicht zijn. Daarom zijn de fondsbeheerders (de Minister van BZK en
de Staatssecretaris van Financiën) en andere leden van het kabinet met
gemeenten en provincies in gesprek over hoe de ambities, taken,
middelen en uitvoerbaarheid in evenwicht kunnen komen. Het is van
belang dat medeoverheden goed in staat zijn om de opgaven waar zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

34

voor staan uit te voeren. Als overheden willen we hierin gezamenlijk
optrekken. Op dit moment loopt er een onderzoek naar de houdbaarheid
van de Wmo, waarbij zowel aandacht is voor de ontwikkeling van de
zorgvraag als van het zorgaanbod.
De Voortgangsbrief Wmo 2015, de brief over de Sociale Basis, de
Mantelzorgagenda en daarnaast de afgesloten zorgakkoorden kunt u zien
als mijn streven om consequent met cliënten, gemeenten, aanbieders en
inwoners in gesprek te zijn over (het duurzaam verbeteren van) de
uitvoeringspraktijk van de Wmo 2015. Daarbij hoort vanzelfsprekend ook
een passend financieel kader en arrangement. Daarom heb ik ook samen
met de VNG afgesproken een gezamenlijk houdbaarheidsonderzoek uit te
voeren, op basis waarvan we met gezamenlijk beeld naar de uitdagingen
van de toekomst kunnen kijken en daartoe de nodige (beleids)keuzes
kunnen voorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 538, nr. 351

35