2023D01215

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs
d.d. 21 november 2022 inzake de voortgang van het Masterplan basisvaardigheden voor het funderend onderwijs (Kamerstuk 31 293, nr. 655).
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2023D01215

1

Inhoud
I Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de PVV-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie
II Reactie van de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs
I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met instemming de brief «Voortgang
Masterplan basisvaardigheden» gelezen en hebben daarover nog enkele
vragen.
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat er concrete beheersingsniveaus voor basisvaardigheden vastgesteld gaan worden en dat de
Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) daar toezicht op gaat
houden. Zij lezen dat de kerndoelen in 2023 vastgesteld worden en vragen
wanneer in 2023 dit gaat plaatsvinden. Zijn daarnaast de benodigde
pilotscholen al gevonden? Zo ja, hoe zijn deze geselecteerd? Ook vragen
zij of dit een representatieve groep is of dat juist zwakke scholen zijn
gekozen om straks snel met het nieuwe curriculum aan de slag te gaan.
De voornoemde leden zijn het eens met de Minister dat meer specifiek
inzicht in de beheersing van basisvaardigheden noodzakelijk is. Zij vragen
of het mogelijk is om de indicatoren van de implementatiemonitor straks
weer te geven in een online publiekelijk toegankelijk dashboard. De leden
lezen dat er 20 miljoen euro wordt uitgetrokken voor verplichte deelname
aan peilingonderzoeken. Kan de Minister uitsplitsen waar dit geld precies
aan besteed wordt? De leden lezen eveneens dat het voor middelbare
scholen verplicht wordt om een leerlingvolgsysteem te gebruiken.
Hoeveel middelbare scholen gebruiken nu geen leerlingvolgsysteem? Wat
voor scholen betreft dit? De leden vragen daarnaast of het monitoren van
basisvaardigheden voldoende mogelijk is, nu eerder geconstateerd is dat
bijvoorbeeld de doorstroomtoetsen niet voldoende vergelijkbaar zijn. Ook
vragen zij of de slechte vergelijkbaarheid van doorstroomtoetsen nog
steeds een probleem is.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat een doorlopende inzet op
basisvaardigheden essentieel is, maar alleen duurzaam is indien deze
focus onderdeel wordt gemaakt van de schoolcultuur. Welke stappen
neemt de Minister om die schoolcultuur te faciliteren of te organiseren en
gaat de Minister aan de slag met het verankeren van de basisvaardigheden in de curricula van alle vakken, zo vragen de voornoemde leden.
De leden van de VVD-fractie concluderen dat verbetering van basisvaardigheden begint bij het goed uitrusten van leraren. Leraren staan immers
aan de basis van goed onderwijs. De leden vragen of de Minister al inzicht
heeft hoe de extra beschikbare uren voor professionalisering van leraren
besteed worden en hoe het effect van deze extra beschikbare uren wordt
gemeten? De leden zijn bezorgd over de conclusie van de Onderwijsraad
dat veel leraren niet startbekwaam zijn na afronding van de lerarenop-

2

leiding voor het aanleren van de basisvaardigheden. Deelt de Minister die
zorgen? Hoe kijkt de Minister naar de aanbeveling van de Onderwijsraad
om een centrale eindtoets op de lerarenopleiding in te voeren? De leden
vragen hoe landelijk vastgestelde carrièrepaden onderdeel gaan worden
van het wetsvoorstel strategisch personeelsbeleid.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de financiering van het Masterplan
basisvaardigheden aansluit op het Nationaal Programma Onderwijs, zodat
interventies kunnen doorlopen. De leden zien het risico dat brede en meer
ongerichte interventies om achterstanden weg te werken nu eveneens
worden ingezet om een specifieker probleem, namelijk afnemende
beheersing van basisvaardigheden, op te lossen. Ziet de Minister dit risico
ook? Zo ja, hoe wil de Minister dit gaan voorkomen? De leden constateren
dat structurele financiering pas in 2025 of 2026 kan worden ingevoerd,
omdat de benodigde data voor de indicator drie jaar lang verzameld moet
worden. De leden zijn van mening dat een overbruggingsperiode van drie
jaar lang is. Is het niet mogelijk om data van de afgelopen drie jaar te
verzamelen? Of, indien het corona-effect dit verhindert, data van de jaren
voorafgaand aan de coronapandemie? Zij vragen of de Minister een
financiële paragraaf kan toevoegen waarin hij uiteenzet hoe hij de
1 miljard euro die structureel beschikbaar komt voor het Masterplan wil
gaan inzetten.
De leden van de VVD-fractie constateren dat de basisteams van start zijn
gegaan en vinden dat goed nieuws, maar hebben tegelijkertijd nog enkele
vragen. Hoe wordt het effect en de doelmatigheid van de inzet van
basisteams gemeten? Hoe ziet zo’n basisteam er concreet uit? Kan de
Minister enkele voorbeelden geven van de samenstelling van zo’n
basisteam? Hoeveel mensen zijn aangenomen voor de basisteams?
Daarnaast lezen de leden dat ondersteuningstrajecten samengevoegd
gaan worden. Welke trajecten en programma’s betreft dit? De Minister wil
stappen zetten om de ondersteuningsstructuur voor alle scholen
beschikbaar te maken. Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over deze
stappen?
De leden vragen ten slotte waarom er voor het periodieke advies van de
Onderwijsraad over het curriculumonderhoud een termijn van tien jaar is
gekozen? Tot slot vragen zij wat het gevolg zou zijn van een kortere
termijn.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de Kamerstukken
ten behoeve van het schriftelijk overleg Voortgang Masterplan basisvaardigheden voor het funderend onderwijs. Zij hebben nog enkele vragen en
opmerkingen die zij de Minister willen voorleggen.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het van groot belang is
dat elk kind goed leert lezen, rekenen en schrijven, zodat elk kind die
gelijke kansen heeft op een mooie toekomst en goed kan meekomen in de
samenleving. Deze leden zijn positief over de beloftes en toezeggingen
van de Minister om tot duurzame verbetering te komen in het kader van
basisvaardigheden. Echter zij hebben ook een aantal vragen over de inzet
van de Minister. Zo lezen deze leden dat de huidige kerndoelen voor de
Nederlandse taal en rekenen/wiskunde concreter worden gemaakt en in
2023 worden opgeleverd. Klopt het dat dit betekent dat de kerndoelen taal
en rekenen/wiskunde inclusief referentieniveaus worden herzien, waarbij
de referentieniveaus als beheersingsdoelen voor taal en rekenen
fungeren? Gaat dit over zowel het primair onderwijs als de onderbouw
van het voortgezet onderwijs? Deze leden lezen daarnaast dat de Minister

3

stelt dat vanaf schooljaar 2023/2024 door pilotscholen wordt gewerkt met
de herziening, waarna het formele curriculum voor basisvaardigheden
wordt vastgelegd in wet- en regelgeving voor alle scholen. Om deze
toezegging waar te maken zal de genoemde oplevering van concretere
kerndoelen (aanbods-en beheersingsdoelen) voor aanvang schooljaar
2023/2024 moeten plaatsvinden. Is de Minister van mening dat die
opleveringstermijn haalbaar is? Zij vernemen daarnaast dat in eerste
instantie een tussenbalans in januari 2023 was aangekondigd door de
Minister, maar dat deze inmiddels is verschoven naar voorjaar 2023. Is er
op dit moment vertraging in het bijstellingsproces kerndoelen taal en
rekenen? Kan de Minister bevestigen dat geen start wordt gemaakt met
verdere herzieningen van andere vakken tot de herziening van de
kerndoelen taal en rekenen voldoende en significante voortgang heeft
geboekt? Zij constateren dat vanaf schooljaar 2023/2024 de eindtoets in
het po1 een doorstroomtoets wordt. In de voortgangsbrief van
21 november 2022 wordt zowel over de doorstroomtoets als de eindtoets
gesproken. De resultaten van de doorstroomtoetsen worden gebruikt om
te zien of scholen in aanmerking komen voor extra middelen als
instrument bij de advisering, maar niet als meetinstrument voor de
beheersing van het curriculum. De eindtoets werd door de inspectie wel
voor dit doel gebruikt. Betekent dit dat de inspectie in de toekomst niet
meer over een centrale toetsing eind po als meetinstrument beschikt?
Deze leden merken daarnaast op dat de Minister stelt dat de motie van het
lid Bisschop2 over schrijfvaardigheid in de eindtoets en het eindexamen
Nederlands is uitgevoerd wat betreft het voortgezet onderwijs. Zo stelt hij
dat schrijfvaardigheid immers deel uitmaakt van het schoolexamen. Deze
leden constateren echter dat de motie doelt op schrijfvaardigheid in het
centraal examen en dat de motie dus niet is uitgevoerd. Zij vragen of de
Minister hierop kan reflecteren.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister het voornemen heeft om
binnenkort met een voorstel te komen voor periodiek curriculumonderhoud. Het voorstel houdt in dat de Onderwijsraad en een nieuwe
onafhankelijke commissie de Minister gaan adviseren over het curriculumonderhoud.
Deze leden vragen wat de noodzaak is van het instellen van een nieuwe
commissie. Immers, de problemen die opgelost moeten worden zijn in de
ogen van deze leden niet op te lossen door het instellen van een nieuwe
commissie. Zo zijn op dit moment bijvoorbeeld de eindtoets en de
centraal examens niet voldoende afgestemd op het curriculum en kan de
inspectie deze niet gebruiken om de kwaliteit van het onderwijs te
beoordelen. Daarnaast moet meer bewustwording komen over de inhoud
van het curriculum in het veld in plaats van sturing op de doorstroomtoets. Het oplossen van deze knelpunten heeft voor deze leden een hogere
prioriteit dan het instellen van een nieuwe commissie voor periodiek
curriculumonderhoud. Zij vragen of de Minister het met deze opvatting
eens is.
De leden van de D66-fractie lezen dat «in 2025 alle scholen in het primair
en voortgezet onderwijs werken met erkende leerlingvolgsystemen om de
prestaties van hun leerlingen te monitoren; hiertoe zal ik net als in het
primair onderwijs het gebruik van leerlingvolgsystemen in het voortgezet
onderwijs verplicht stellen.» Heeft de Minister het onderzoek van Karen
Heij gelezen («Van de Kat en de Bel») dat kritiek uit op het leerlingvolgsysteem? Hoe beoordeelt de Minister zijn voornemen in het kader van dit
onderzoek, zo vragen de voornoemde leden.
1
2

po: primair onderwijs.
Kamerstuk 31 293, nr. 629.

4

Inbreng van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
voortgang van het Masterplan basisvaardigheden.
Allereerst hebben de leden van de PVV-fractie vragen over de ingezette
interventies.
Op basis van welke analyse de Minister weet dat interventies die ingezet
worden de beste zijn om het probleem op te lossen? Hoe verhoudt deze
zich tot de motie van het lid Beertema3 waarmee onderwijsinterventies
worden uitgesloten waarvan de effectiviteit niet bewezen is of niet zeer
aannemelijk is, zo vragen deze leden.
Tevens vragen de leden van deze fractie of de meeste van de 144 scholen
die gebruik maken van een basisteam al bezocht zijn door het team, of er
sprake is van voldoende capaciteit om deze bezoeken tijdig af te ronden,
hoeveel basisteams er beschikbaar zijn en uit hoeveel fte deze teams
bestaan.
Tenslotte hebben de leden van de PVV-fractie vragen over het masterplan
dat groots werd aangekondigd in het regeerakkoord. Uit de brief van de
Minister aan de Kamer lijkt van een allesomvattend en daadkrachtig plan
geen sprake te zijn. Het is een verzameling van allerlei randvoorwaarden
zonder dat het helder is waartoe dit moet leiden en waar de Minister de
1 miljard euro structureel aan wil gaan besteden. Het is niet duidelijk in
hoeverre dit plan iets wezenlijks anders beoogt en doet dan de interventies die de afgelopen twintig jaar al zijn geprobeerd.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief Voortgang Masterplan basisvaardigheden voor het funderend
onderwijs. Zij onderschrijven de noodzaak dat de basisvaardigheden, met
name op het gebied van taal en rekenen, beduidend moeten verbeteren.
Zij hebben nog wel enkele vragen, onder andere over hoe het opleggen
van allerlei rapportages gaat helpen om de basisvaardigheden te
verbeteren.
De leden van de CDA-fractie lezen dat dat de Minister frequenter inzicht
wil krijgen in de ontwikkeling van taal en rekenen en stelt daarvoor een
aantal verplichtingen voor, bijvoorbeeld als het gaat om een leerlingvolgsysteem in het voortgezet onderwijs of deelname aan peilingsonderzoeken. De voorgenoemde leden willen graag weten in welke situaties er
nog geen gegevens uit centrale toetsing of uit het leerlingvolgsysteem
voorhanden zijn. Wat is de reden dat het primair onderwijs al wel een
verplichting heeft voor een leerlingvolgsysteem en het voortgezet
onderwijs nog niet? Hoeveel scholen in het voortgezet onderwijs hebben
nu nog geen leerlingvolgsysteem? Waar kijkt de inspectie naar bij
schoolbezoeken indien er geen leerlingvolgsysteem aanwezig is? In
hoeverre heeft dit gevolgen voor de beoordeling van een school? Op
welke wijze draagt het verplichten van deelname aan peilingsonderzoeken
en het gebruik van een leerlingvolgsysteem daadwerkelijk bij aan het
verbeteren van basisvaardigheden? Zou het monitoren van voortgang niet
moeten gaan over de basisvaardigheden zelf in plaats van de voortgang
van het Masterplan basisvaardigheden?

3

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 186.

5

Is de Minister van mening dat er ook zaken/activiteiten/onderwerpen et
cetera zijn die scholen, directies en leraren niet meer zouden moeten doen
gezien de focus op de basisvaardigheden en de extra verplichtingen die
gaan ontstaan vanuit het Masterplan basisvaardigheden? Zo ja welke, zo
vragen de voornoemde leden.
Wat is de noodzaak om aan te geven dat de inspectie sneller ingrijpt waar
het niet goed gaat als juist de afgelopen jaren het aantal scholen met een
onvoldoende is afgenomen?
Hoe specifiek is de Minister voornemens om de wet aan te passen, zodat
er meer concreet beschreven wordt welke aanpakken effectief zijn en de
inspectie beter toezicht kan houden? Ook vragen zij of er een limitatieve
lijst komt met aanpakken die goedgekeurd worden.
Is de Minister voornemens om de huidige bekostiging te herverdelen? Of
gaat het alleen om de middelen die beschikbaar zijn gekomen vanuit het
coalitieakkoord om de basisvaardigheden te verbeteren? Is het de
bedoeling dat scholen die minder presteren op de basisvaardigheden
structureel extra bekostiging krijgen of is het incidenteel om het niveau
omhoog te helpen? Indien het om structurele financiering zou gaan, is dit
niet juist een prikkel om slecht te scoren? Zorgt de prestatie-indicator
basisvaardigheden, die gebaseerd is op gegevens uit doorstroomtoetsen
en gegevens uit de centrale examens, en die gebruikt wordt om te
bepalen welke scholen aanvullende middelen ontvangen niet voor een
toename van druk op toetsen? Wat zou de Minister van deze ontwikkeling
vinden?
De leden van de CDA-fractie willen graag weten op welke wijze scholen de
middelen die ze met een meerjarige subsidieregeling ontvangen kunnen
besteden. Komen de middelen voor een dusdanige periode beschikbaar
dat ze er personeel voor aan kunnen stellen?
Wat zijn de eerste ervaringen van de scholen met de basisteams? Hoeveel
uitbreiding van de basisteams is nodig, zodat uiteindelijk alle scholen die
dat nodig hebben aanspraak kunnen maken op deze ondersteuning, zo
vragen de leden.
Op welke termijn verwacht de Minister dat gebruikers van methodes
gemakkelijk kunnen opzoeken wat de wetenschappelijke onderbouwing
en gebruikerservaringen zijn? Hoe worden leerkrachten betrokken bij het
inrichten van zo’n voorziening?
Worden de kerndoelen met betrekking tot digitale geletterdheid zo vorm
gegevens dat docenten hiervoor geen mobiele telefoons in de les nodig
hebben?
De voornoemde leden vragen wat de reden is dat de Minister kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren gaat opstellen en concrete doelen
hieraan gaat hangen. Zijn deze indicatoren en doelen niet al bekend
aangezien er internationale vergelijkingen plaatsvinden? Tot slot vragen zij
of het wel van toegevoegde waarde is om dan eigen indicatoren op te
stellen.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
voortgang van het Masterplan basisvaardigheden voor het funderend
onderwijs. Zij hebben daar nog vragen en opmerkingen over.

6

Visie op duurzame verbetering basisvaardigheden
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan concretiseren wat
het Masterplan basisvaardigheden nu daadwerkelijk inhoudt. Zij vinden
het nog altijd een opsomming van randvoorwaarden in plaats van wat nu
concreet het plan is. Waar gaat de structurele 1 miljard euro uit het
regeerakkoord concreet naartoe? Is dit allemaal gereserveerd voor het
Masterplan of worden daar ook andere maatregelen van bekostigd? Welke
doelen streeft de Minister na en hoe worden deze verantwoord? Ook
vragen zij wat er gebeurt als blijkt dat geld niet doelmatig is besteed.
De leden van de SP-fractie merken op dat structurele financiering voor het
versterken van de basisvaardigheden nog niet geregeld kan worden
vanwege de techniek. Pas vanaf 2025 kan er extra bekostiging boven de
lumpsum komen. Wat bedoelt de Minister hier precies mee? Waar gaat
het mis in «de techniek»? Zij vragen waarom er niet nu al een extra
bedrag bovenop de lumpsum gegeven kan worden aan scholen in plaats
van via subsidieregelingen.
Tevens vragen de leden van de SP-fractie een nadere toelichting over de
basisteams. Wie zitten er in die basisteams? Hoe worden deze mensen
benaderd en welke eisen worden er aan hen gesteld? Kan de Minister
toelichten wat precies hun taken worden? Zij vragen of hij hier ook
voorbeelden van kan geven.
Basisagenda voor het funderend onderwijs
A) Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede leraren
De leden van de SP-fractie ontvangen signalen dat steeds vaker leraren de
overstap maken naar projecten vanuit het Ministerie van OCW en dus niet
langer voor de klas staan. De leden vinden dit een zeer onwenselijke
ontwikkeling en vinden het onacceptabel dat het ministerie met haar
projecten concurrent is geworden van het onderwijs als het gaat om
personeel. Hoe kijkt de Minister hiernaar? Acht hij het wenselijk dat goede
leraren het onderwijs verlaten en aan de slag gaan op zijn ministerie? Ook
vragen zij waarom er niet meer gebruik wordt gemaakt van de al
bestaande partners die de expertise ook in huis hebben in plaats van
leraren aan het onderwijs onttrekken en daarmee het lerarentekort juist in
de hand te werken.
B) Breder gebruik bewezen aanpakken
Ten aan zien van «Kennis over basisvaardigheden en praktische tips»: Hoe
ziet de Minister de vindbaarheid van informatie voor zich? De leden
vragen waar scholen deze informatie kunnen vinden en wie dit gaat
beheren.
Ten aanzien van «Opzet en uitrol ondersteuningsstructuur digitale
geletterdheid»: Scholen kunnen de subsidie voor basisvaardigheden
inzetten voor digitale geletterdheid. Kan de Minister nader toelichten wat
scholen precies met dit geld doen? Hoe wordt inhoudelijk vormgegeven
aan digitale geletterdheid op school? Ook vragen zij hoe wordt
voorkomen dat subsidiegelden gebruikt worden voor lessen over
bijvoorbeeld programmeren.

7

Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij vinden dat alle kinderen hebben recht op een
goede start, het recht om mee te doen, het recht op een goede school, een
goede leraar en een tweede of zelfs derde of vierde kans. Ons land kan
zich niet veroorloven dat talent onbenut blijft, want kinderen zijn de
toekomst. School dient hen allemaal een plek te bieden om zich optimaal
te ontwikkelen. Dat is niet alleen in het belang van onze kinderen, maar in
het belang van ons allemaal. Tegelijkertijd constateren zij dat het helaas
niet goed gaat het met het onderwijs in Nederland. De kwaliteit van ons
onderwijs is de laatste jaren schrikbarend afgenomen. Een kwart van de
Nederlandse leerlingen heeft te weinig leesvaardigheid om goed mee te
kunnen doen in de samenleving. Vooral het basisniveau bij de vaardigheden diep en kritisch lezen, schiet te kort. Volgens een schatting van de
Algemene Rekenkamer zijn er in Nederland 1,3 miljoen mensen tussen de
16 en 65 jaar die moeite hebben met de Nederlandse taal. Het gaat om
een grotere groep van 2,5 miljoen mensen als ook mensen ouder dan 65
jaar worden meegeteld en mensen die moeite hebben met andere
basisvaardigheden als rekenen en digitale vaardigheden. De leden van de
PvdA-fractie zien dus genoeg reden voor alle hens aan dek. Zij vragen of
de Minister al hun overwegingen deelt.
In december 2022 verscheen de publicatie «Een blik op de Nederlandse
positie in internationale onderwijsrankings» van het Centraal Planbureau
waarvan de strekking was dat veranderingen in de afnamemodus, zoals
van papieren naar digitale toetsing, en in statistische methoden waarmee
de resultaten worden berekend, vergelijking met eerdere peiljaren lastig
maken. Welke consequenties verbindt de Minister aan dit bericht? Deelt
de Minister de mening van de leden dat er niettemin geen enkele reden
bestaat om de Nederlandse leesramp te relativeren, omdat ook recent
onderzoek van de inspectie uitwijst dat de helft van de achtstegroepers
niet het minimale leesniveau haalt dat nodig is om maatschappelijk te
functioneren en juist Nederlandse leerlingen falen bij het «kritisch
evalueren» van wat zij lezen, dat tegenwoordig wèl wordt meegenomen in
het PISA-onderzoek?
De leden van de eerdergenoemde fractie juichen toe dat de Minister met
zijn Masterplan basisvaardigheden de ambitie toont om daadwerkelijk de
dalende trend van onderwijsresultaten in de basisvaardigheden te keren.
Terecht wil hij dat de overheid heldere doelen stelt ten aanzien van de
verwachte kwaliteit op basisvaardigheden in het funderend onderwijs,
maar hij beperkt zich tot concretisering van de kerndoelen, verbeterde
examenprogramma’s en vastlegging van het formele curriculum. Nu
kunnen dat zeker zinvolle instrumenten zijn, maar bij voorbaat staat dit
niet vast, bijvoorbeeld als een eenzijdige nadruk op begrijpend lezen
averechts werkt. Kan de Minister, naar analogie met het beleid om
voortijdig schoolverlaten tegen te gaan, ook afrekenbare doelen formuleren in termen van het (lagere) percentage onvoldoende leesvaardige
leerlingen, waartoe het Masterplan basisvaardigheden moet leiden, zodat
niet alleen de inzet van instrumenten, maar ook de beoogde opbrengsten
in termen van een betere beheersing van de basisvaardigheden valt te
wegen?
Maar liefst 5.247 aanvragen hebben scholen ingediend voor de subsidieregeling basisvaardigheden, maar via loting werd slechts een beperkt deel
gehonoreerd. De Minister schrijft nu dat ook de scholen die in de
komende jaren nog niet in aanmerking komen voor subsidie, aanspraak
kunnen maken op inhoudelijke ondersteuning. Verwacht de Minister dat
hij hiermee het risico van een grotere kansenongelijkheid tussen scholen

8

helemaal kan wegnemen? Zo neen, welke mate van kansenongelijkheid
tussen scholen vindt hij dan aanvaardbaar, zo vragen de voornoemde
leden.
De Minister verwijst naar de motie van de leden De Hoop en Segers4 die
verzocht lerarenopleidingen te ondersteunen om aankomend leraren te
ondersteunen bij vaardigheden om lastige gesprekken te voeren en stelt
dat deze oproep past in de voorbereiding van aankomende leraren op het
burgerschapsonderwijs. Nu zal het burgerschapsonderwijs vooral gericht
zijn op de leerlingen, maar zullen lastige gesprekken ook vaak moeten
plaatsvinden met ouders of verzorgers. Zal de manier waarop de
voorbereiding op lastige gesprekken een plek krijgt in het curriculum van
de lerarenopleidingen ook aan dit gegeven voldoende recht doen? De
voornoemde leden vragen hoe dit dan gestalte zal krijgen.
De Minister wil dat men beter gebruik maakt van bewezen (evidence
informed) aanpakken en besteedt daarbij vooral aandacht aan leermiddelen en methodes. In hoeverre houdt hij hierbij tevens in het vizier of de
(centrale) examinering en de leerplannen van SLO voldoende evidence
informed zijn? Is hij bereid om ook hier kritisch naar te laten kijken?
Per 1 juli 2022 werd het Expertisepunt Burgerschap in het leven geroepen,
dat docenten, schoolleiders en lerarenopleiders ondersteuning moet
bieden bij de burgerschapsopdracht. Nu bleek onlangs uit onderzoek bij
het Adolescentenpanel Democratische Kernwaarden en Schoolloopbanen
(ADKS) dat vmbo5-scholieren de democratie structureel minder belangrijk
vinden dan leeftijdsgenootjes van de havo6 of het vwo7 en zeker een
derde van de vmbo’ers denkt of vindt dus dat Nederland geen democratie
is, of weet het niet. Ziet de Minister hierin ook reden om bij de burgerschapsopdracht een zwaarder accent te leggen op vmbo, dan op havo en
vwo? Zo neen, waarom niet?
Voor Friese scholieren is niet alleen de leesvaardigheid in het Nederlands,
maar ook die in het Fries van belang. Heeft de Minister in dit verband ook
kennisgenomen van het Friestalige leesbevorderingsproject LêsNo? Hoe
waardeert hij dit? Gaat ook hij bij de voortgang van het Masterplan
basisvaardigheden nog specifieke aandacht schenken aan de leesvaardigheid in de Friese taal? Hoe gaat deze aandacht dan gestalte krijgen, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse de brief gelezen
over de voortgang van het masterplan basisvaardigheden. De leden
prijzen de ambitie van de Minister om de achteruitgang in basisvaardigheden bij leerlingen aan te pakken. Tegelijk maken de leden zich ook
zorgen of de Minister niet te veel, te snel wil. De Minister wil op korte
termijn én de basisvaardigheden verbeteren door basisteams naar
scholen te sturen én de kerndoelen concreter maken en opleveren én
meer toezicht houden op scholen door middel van verplichte peilingen en
leerlingvolgsystemen én leraren meer tijd en ruimte geven voor professionaliseren én een nieuw financieringsinstrument ontwikkelen én scholen
stimuleren meer kennis te delen én een systeem van periodiek curriculumonderhoud inrichten. Het merendeel van deze agenda moet al in 2023
en 2024 worden uitgevoerd. De leden begrijpen dat het verbeteren van de
4

Kamerstuk 31 293, nr. 626.
vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.
6
havo: hoger algemeen voortgezet onderwijs.
7
vwo: voorbereidend.
5

9

basisvaardigheden een brede aanpak vereist, maar willen toch vragen
waarom er niet gekozen is voor meer focus op hetgeen dat echt aan de
grondslag van dit probleem ligt: namelijk het tekort aan leraren.
De voornoemde leden zijn bang dat het onderwijsveld overspoeld wordt
door al deze nieuwe plannen en dat dit allemaal tijd, coördinatie,
administratie en aandacht wegneemt van de primaire taak van het
onderwijs namelijk lesgeven. Een voorbeeld hiervan zijn de basisteams. In
de antwoorden op onze eerdere vragen hierover stelt de Minister dat de
mensen die hiervoor in dienst zijn van het Ministerie van OCW wel
allemaal een achtergrond hebben in het onderwijs, maar niet meer
werkzaam zijn in het primair of voortgezet onderwijs. Zijn dit niet juist de
mensen die je weer terug voor de klas zou willen hebben, zo vragen de
leden. De voornoemde leden lezen ook dat de Minister snel de capaciteit
van de basisteams wil uitbreiden, waar haalt hij deze mensen vandaan, zo
vragen zij.
De Minister wil leraren ook extra tijd en ruimte geven voor onderwijsontwikkeling en professionalisering. De leden van de GroenLinks-fractie zijn
hier natuurlijk ook voorstander van, maar vragen ook hoe realistisch dit in
de praktijk is met het huidige lerarentekort. Gaan leraren hier echt tijd
voor krijgen op het moment dat klassen naar huis worden gestuurd
vanwege een tekort aan leraren? Scholen moeten hemel en aarde
bewegen op dit moment om de roosters rond te krijgen. Hoe zorgt de
Minister ervoor dat deze afspraken uiteindelijk geen dode mus zijn?
De leden zijn blij dat de Minister afstapt van het systeem van loting voor
de subsidieregeling. De voornoemde leden waren hier eerder zeer kritisch
over omdat zij bang waren dat het geld niet bij de scholen terecht komt
die het echt nodig hebben. Het ontwikkelen van een CBS8-indicator lijkt
hiervoor een betere methode. Wel vragen zij of nog wel blijvend gecheckt
wordt of ook bij deze indicator niet scholen tussen wal en schip vallen.
Hoe blijft de Minister controleren dat het geld ook echt bij de scholen
terecht komt die dit het hardste nodig hebben?
De leden van de GroenLinks-fractie blijven ook zorgen houden over de
wens van de Minister om veel meer te peilen, en dit ook te verplichten
voor scholen. De leden onderschrijven het belang om een landelijk beeld
te krijgen van de basisvaardigheden van leerlingen, maar willen
benadrukken dat ook toetsen, peilingen en cijfers niet alles zeggen. Op
welke manier wil de Minister andersoortige indicatoren betrekken bij het
in beeld brengen van hoe scholen en leerlingen presteren? Hoe bewaakt
de Minister dat deze verplichte peilingen en toetsen niet opnieuw tijd,
aandacht en extra administratie van leraren vereist, waardoor zij dit niet
aan het onderwijs zelf kunnen besteden, zo vragen de voornoemde leden.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voortgangsbrief en het schriftelijk overleg.
Visie op duurzame verbetering
De leden van de SGP-fractie vragen hoe het onderzoek naar verduidelijking en verbetering van de deugdelijkheidseisen zich verhoudt tot de
conclusie van het kabinet en de inspectie in februari 2021 dat het huidige
wettelijke kader naar tevredenheid functioneert, behalve voor zover het de
schoolgids en de fusietoets betreft. Welke reden is er om nu toch te
8

CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek.

10

(veronder)stellen dat wettelijke bepalingen onduidelijk zouden zijn?
Worden de onderwerpen schoolgids en fusietoets in ieder geval meegenomen in de uitwerking? Wil de Minister ook reageren op de kritiek van de
Onderwijsraad9 op open normen en vage zorgplichten, zo vragen zij. Gaat
de Minister ook werken aan meer houvast voor scholen bij deze wettelijke
normen? De leden hebben met verwondering de suggestie gelezen dat in
de wet geregeld zou moeten worden dat scholen met bepaalde effectieve
aanpakken zouden moeten werken. Onderkent de Minister dat het feit dat
inmiddels veel kennis bestaat over bewezen effectieve methoden nog niet
betekent dat eenvoudig is vast te stellen welke aanpak in een specifieke
situatie het beste werkt en hoe een specifieke aanpak in een specifieke
situatie toegepast moet worden, zo vragen zij. Is hij bekend met het
heersende gevoelen in de literatuur dat het erg lastig is om eenduidige,
objectieve conclusies te trekken, terwijl die vereisten juist voor de
handhaving van groot belang zijn? Eveneens vragen deze leden hoe de
Minister zijn wens tot het verankeren van effectieve aanpakken verbindt
met de conclusies van de commissie-Dijsselbloem.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de Minister in de toekomst wil gaan
werken met een CBS-indicator voor de bekostiging. Deze leden vragen of
de Minister onderkent dat het erg lastig is om met een indicator vast te
stellen welke scholen een bepaald bedrag verdienen, aangezien de sociale
context die van invloed is op de resultaten vaak bijzonder complex is. Ziet
de Minister het risico dat in de bekostiging steeds meer eenzijdigheid kan
ontstaan doordat bepaalde scholen ongelukkig genoeg niet goed scoren
op deze indicatoren, bijvoorbeeld de bestaande indicator onderwijsachterstanden en straks ook de nieuwe CBS-indicator. Deze leden zouden graag
vernemen of de Minister er oog voor heeft dat bijvoorbeeld een situatie
met veel echtscheidingen, ook bij sociaaleconomisch hogere klassen, van
belang is. Hoe komt dit tot uitdrukking in de indicator, zo vragen zij.
De voornoemde leden vinden het nog steeds onvoldoende duidelijk wat
de precieze functie van de basisteams is. Deze leden wijzen erop dat de
Minister in het schriftelijk overleg aangaf dat de basisteams vooral een
verbindingsofficier zijn, terwijl in de voortgangsrapportage als
uitgangspunt wordt genoemd dat de basisteams vooral handen op de
scholen moeten bieden. Wat is nu precies de bedoeling, zo vragen zij.
Voor zover er inderdaad handen in de school komen, zou het onderwijs er
met het huidige personeelstekort dan niet veel meer mee geholpen zijn
dat die mensen daadwerkelijk als personeel in de scholen aan de slag
gaan, bijvoorbeeld als leraar of schoolleider, zo vragen de eerdergenoemde leden.
Basisagenda voor het funderend onderwijs
B) Breder gebruik bewezen aanpakken
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister wil aangeven hoe hij de
lessen uit het rapport van Kennisnet over adaptieve systemen10 betrekt bij
de verdere plannen. Deze leden constateren dat op veel punten een
school overstijgende of zelfs sector brede aanpak nodig is, bijvoorbeeld
als het gaat om het doorzien van algoritmen, om met nut van adaptieve
systemen gebruik te kunnen maken. Zij wijzen erop dat er bijvoorbeeld
scholen blijken te zijn waar de zwakste leerlingen door het gebruik van
adaptieve systemen nog zwakker zijn geworden, terwijl de sterke

9

Essentie van extern toezicht, advies van de Onderwijsraadd.d. 23 maart 2022,
Parlisnr. 2022Z06010.
10
Kennisnet. Krassen op het dashboard, juni 2022.

11

leerlingen sterker werden. Is de Minister alert op zulke effecten en hoe ziet
hij zijn rol op dit punt, zo vragen zij.
C) Aansluiting school en omgeving
De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de constatering van de
Vereniging van Openbare Bibliotheken dat het beschikbare budget voor
de bibliotheken en in de kinderopvang niet toereikend is om aan de
aanvragen te voldoen. Deze leden vragen hoe de Minister ervoor zorgt dat
het beschikbare geld in ieder geval terechtkomt op plekken waar het het
meeste nodig is.
De leden van de SGP-fractie lezen slechts in heel algemene zin dat gemeld
wordt dat de Minister kijkt naar het bevorderen van ouderbetrokkenheid
en dat daarover onder meer contact is met Ouders & Onderwijs. Deze
leden constateren dat het ontbreken van specifieke doelstellingen ertoe
leidt dat slechts beperkt ingezet wordt op het verbeteren van de ouderbetrokkenheid, bijvoorbeeld in het kader van het NPO11. Welke concrete
doelstellingen wil de Minister formuleren? Tevens vragen zij welke
specifieke prikkels er zijn voor scholen om daadwerkelijk de samenwerking met de ouders thuis te zoeken en waarom een deel van het
beschikbare budget hier niet voor wordt ingezet.
D) Basisblik
De leden van de SGP-fractie hebben met enige verontrusting gelezen dat
de motie over schrijfvaardigheid12 al zou zijn uitgevoerd voor het
voortgezet onderwijs, omdat het onderdeel al in het schoolexamen zit.
Deze leden veronderstellen dat het de Minister niet onbekend zal zijn dat
de kritiek op het centraal examen Nederlands zich al jaren richt op de
eenzijdige uitwerking die dit examen heeft, niet alleen wat betreft de aard
van de leesvaardigheid, maar ook wat betreft de uiteenlopende de
vaardigheden. Daarom kan de bedoeling van de motie moeilijk anders
verstaan worden dan dat deze zich richt op de afsluitende examinering in
zowel het basisonderwijs, als het funderend onderwijs, namelijk de
doorstroomtoets en het centraal examen. Deze leden vragen of de
Minister nog eens met die blik ook naar de invulling van het centraal
examen Nederlands wil kijken.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de Minister deelname aan
internationale onderzoeken wil verplichten tegen de achtergrond van wat
het CPB recent in een studie over de waarde van internationale peilingen
heeft beschreven (december 2022). Door de jaren heen zijn er zoveel
kanttekeningen te plaatsen bij de vergelijkbaarheid van resultaten van
internationale peilingen dat het nut ervan ernstig betwijfeld kan worden,
terwijl het voor scholen wel extra belasting oplevert. Graag vernemen zij
een nadere reflectie.
E) Duidelijke opdracht
De leden van de SGP-fractie vinden het aan de magere kant dat de
Minister slechts als doelstelling formuleert dat hij voor het einde van deze
kabinetsperiode een wetsvoorstel over periodiek onderhoud van het
curriculum aanbiedt. Op andere punten kan soms met gezwinde spoed
een wetsvoorstel worden behandeld. Zij vragen waarom het bij dit
onderwerp niet mogelijk zou zijn.

11
12

NPO: Nationaal Programma Onderwijs.
Kamerstuk 31 293, nr. 629.

12

II Reactie van de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs

13