Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

25 763

Evaluatie Wet Bopz

Nr. 30

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 5 november 2018
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 13 juli 2018 over het
ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit rechtspositieregelen
Bopz in verband met de verruiming van de huisregels van psychiatrische
ziekenhuizen (Kamerstuk 25 763, nr. 28).
De vragen en opmerkingen zijn op 21 september 2018 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
2 november 2018 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-25763-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 763, nr. 30

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Minister

2
3

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit rechtspositieregelen Bopz in
verband met de verruiming van de huisregels van psychiatrische
ziekenhuizen. Deze leden vinden dat het personeel van psychiatrische
ziekenhuizen zijn werk in veiligheid moet kunnen doen. Niet alleen voor
het personeel is deze veiligheid van belang, ook voor patiënten zelf is een
veilige behandeling van belang. Genoemde leden hebben nog wel enkele
vragen over de wijziging.
Zo lezen de leden van de D66-fractie dat met name bij psychiatrische
ziekenhuizen die zwaardere categorieën (forensische) patiënten behandelen de behoefte bestaat om de huisregels beter te kunnen toespitsen op
de doelgroep die in het ziekenhuis verblijft. Genoemde leden horen graag
hoeveel ziekenhuizen deze zwaardere categorie (forensische) patiënten
behandelen. Daarnaast vernemen deze leden graag hoe aan de ene kant
huisregels afhankelijk van de aard en het niveau van zorg en bescherming
binnen de afdeling in meer of mindere mate beperkingen kunnen
opleggen, terwijl ook gesteld wordt dat huisregels van algemene aard
moeten zijn. Betekent dit dat huisregels per afdeling van een psychiatrisch
ziekenhuis kunnen verschillen?
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de brief over het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit
rechtspositieregelen Bopz in verband met de verruiming van de
huisregels van psychiatrische ziekenhuizen. Deze leden willen de
Staatssecretaris nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat het belangrijk is
om huisregels toe te passen om zo de orde op een afdeling binnen een
psychiatrisch ziekenhuis te handhaven. Deze leden begrijpen daarom dat
een huisregel over het alcoholbeleid noodzakelijk zou kunnen zijn, om zo
binnen een woongemeenschap een geschil over, of onderlinge ruil van
het goed te voorkomen, dat kan ontstaan door gemeenschappelijk gebruik
van koelkasten. In de nota van toelichting zijn echter geen voorbeelden
opgenomen van toekomstige huisregels op andere gebieden. Wat voor
soort huisregels kunnen psychiatrische ziekenhuizen nog meer opstellen
door deze wijziging? Genoemde leden zouden daarom graag extra
voorbeelden van de Staatssecretaris zien.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat vrijheid belangrijk
is voor ieder mens, juist ook voor mensen die veel van hun vrijheid al
hebben opgegeven. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de zorgen
deelt over de vrijheidsbeperking van de cliënten die de aanvullende
huisregels met zich mee zullen brengen. Zo nee, waarom niet? Zou een
dergelijke uitbreiding niet beter in een protocol verwerkt kunnen worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 763, nr. 30

2

De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de nota van toelichting dat de
verruiming van huisregels de veiligheid betreft. Deze leden constateren
echter in het betreffende artikel onduidelijkheid over het object van deze
veiligheidsmaatregelen. Kan de Staatssecretaris toelichten of deze
veiligheidsmaatregel de veiligheid van hoofdzakelijk de patiënt, de
medewerker, of beiden betreft?
II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen die de leden van
de fracties van D66 en GroenLinks van de vaste commissie voor VWS op
21 september jl. over het ontwerpbesluit houdende wijziging van het
Besluit rechtspositieregelen Bopz in verband met de verruiming van de
huisregels van psychiatrische ziekenhuizen (hierna: het Besluit) hebben
gesteld en de opmerkingen die zij daarbij hebben gemaakt. Ik wil mij
allereerst graag aansluiten bij de opmerking van de leden van de
D66-fractie dat het personeel van psychiatrische ziekenhuizen zijn werk in
veiligheid moet kunnen doen. Een actueel onderwerp waarover op
25 september mondelinge vragen zijn gesteld (Handelingen II 2018/19, nr.
4, item 5) naar aanleiding van berichtgeving over de toenemende agressie
tegen hulpverleners in de GGZ (Trouw, 22 september 2018). Niet alleen
voor het personeel is deze veiligheid van belang, ook voor
mede-patiënten, bezoekers en de betrokkenen zelf is een veilige behandeling van belang. Psychiatrische instellingen hebben dan ook gepleit om
de grondslag voor het stellen van huisregels te verruimen, vooruitlopend
op de inwerkingtreding van de Wet verplichte ggz (waarin deze grondslag
is opgenomen). Om tegemoet te komen aan deze wens stel ik voor om de
huidige grondslag voor de resterende looptijd van de Wet Bopz in dit
aparte besluit aan te passen en ik beantwoord graag uw vragen hierover.
Ik doe dat mede namens de Minister voor Rechtsbescherming.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit en begrijpen dat de behoefte voor verruiming met name bestaat bij
psychiatrische ziekenhuizen die zwaardere categorieën (forensische)
patiënten behandelen. Ze vragen hoeveel ziekenhuizen deze categorie
behandelen.
Instellingen die geestelijke gezondheidszorg (ggz) bieden van de
zwaardere categorie zijn ggz-instellingen die zorg met een beveiligingsniveau 2 of 3 kunnen bieden. Dit zijn respectievelijk de forensische
psychiatrische afdelingen (FPA)/forensische verslavingsafdelingen(FVA) en
de forensische psychiatrische klinieken(FPK)/forensische verslavingsklinieken (FVK). Niveau 4 is alleen aanwezig bij een Tbs-kliniek (ofwel een
forensisch psychiatrisch centrum (FPC). Deze instellingen bieden zorg aan
zowel patiënten met als zonder strafrechtelijke titel. Het FPC wordt ingezet
als ultimum remedium voor patiënten zonder strafrechtelijke titel wanneer
zij als gevolg van hun psychiatrische stoornis dermate gevaarlijk gedrag
vertonen dat beveiliging in het hoogste niveau noodzakelijk is. Er zijn ca
21 FPA’s/FVA’s, vier FPK’s en één FVK. Het aangegeven aantal betreft de
FPK/FVK die onderdeel vormen van een reguliere GGZ instelling. Er is
inmiddels ook FPK en FVK capaciteit gerealiseerd bij FPC’s. Naast
voornoemde zorgvoorzieningen is voor de reguliere zorg ook nog de
kliniek intensieve behandeling (KIB) waar sprake is van een meer dan
gesloten setting. In principe worden hier uitsluitend patiënten met een
civiele titel behandeld in het geval dat de behandelrelatie patiënt
behandelaar dermate is verstoord dat geen behandeling mogelijk is. Er
zijn zes KIB’s waarvan twee met een specialisatie, één voor jeugdigen (18-)
en één voor mensen met een verstandelijke handicap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 763, nr. 30

3

Zowel de leden van de D66-fractie als de leden van GroenLinks vragen
naar de verhouding tussen huisregels, die van algemene aard zijn, en
individuele vrijheidsbeperkingen. Hoe aan de ene kant huisregels
afhankelijk van de aard en het niveau van zorg en bescherming binnen de
afdeling in meer of mindere mate beperkingen kunnen opleggen, terwijl
ook gesteld wordt dat huisregels van algemene aard moeten zijn. Dat
betekent dat huisregels per afdeling van een psychiatrisch ziekenhuis
kunnen verschillen. Het doel van het besluit is dat psychiatrische
ziekenhuizen in de gelegenheid worden gesteld om naar behoefte
huisregels op te stellen, zo nodig per afdeling, zodat die huisregels zo
goed mogelijk kunnen worden afgestemd op de specifieke zorgbehoeften
van de patiënten die zich op die afdeling bevinden. Zo kan het zijn dat
huisregels anders worden ingericht bij aanwezigheid van jeugdigen of
patiënten met verslavingsproblematiek. Op deze wijze kan het beste recht
worden gedaan aan het welzijn van de desbetreffende doelgroep. Een
veilige omgeving waarin de zorg wordt verleend, maakt van dat welzijn
integraal deel uit. Huisregels zijn dan nog steeds van algemene aard: ze
zijn geen basis voor het toepassen van individuele dwang.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het ontwerpbesluit, maar vragen nadere voorbeelden van
huisregels op grond van het voorstel naast regels over openbare orde
gesteld kunnen worden.
Het voorliggende besluit heeft tot doel dat de psychiatrische instellingen
of -afdelingen, mede gelet op de daar verblijvende patiënten, regels
kunnen stellen met het oog op de veiligheid. Naast brandveiligheid gaat
het met name om het reguleren van drankgebruik en het tegengaan van
de invoer van illegale voorwerpen als drugs en wapens. Zo moeten er, in
de betreffende instelling of afdeling, gelet op de specifieke doelgroep,
regels gesteld kunnen worden met betrekking tot het invoeren van spullen
in het psychiatrisch ziekenhuis en het bezit van voorwerpen. Welke
spullen mag de cliënt meenemen bij opname op de betreffende afdeling,
en wat is toegestaan op de kamer? De kamer moet toegankelijk zijn, snel
controleerbaar en brandveilig. Mogen er zaken van buiten worden besteld
of meegenomen door het bezoek op de betreffende afdeling? Het
bestellen en laten bezorgen van eten en drinken, kan leiden tot misbruik
(de invoer van alcohol, drugs en wapens bijvoorbeeld).
De leden zijn bezorgd over de vrijheidsbeperking van de cliënten die de
aanvullende huisregels met zich mee zullen brengen en vragen of een
dergelijke uitbreiding niet beter in een protocol verwerkt kan worden.
Deze zorgen deel ik niet. Huisregels zijn uitsluitend bedoeld om de
ordelijke gang van zaken of de veiligheid te waarborgen van eenieder die
zich in een psychiatrisch ziekenhuis bevindt. Dat geldt voor de veiligheid
van de patiënt zelf, als dat van medepatiënten, bezoekers en hulpverleners. Als zodanig dienen zij algemeen te worden geformuleerd. Men
denkt daarbij aan het hebben van brandgevaarlijke of overlast veroorzakende voorwerpen of middelen. Het is niet toegestaan om langs de weg
van huisregels verplichte zorg aan een of meer individuele patiënten op te
leggen. In die zin is de reikwijdte van dit voorstel beperkt. Wanneer de
zorg voor een bepaalde patiënt specifieke beperkingen vergt, dienen deze
in het individuele behandelplan te worden opgenomen. De Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg (Wvggz, Kamerstuk 32 399) kent overigens
eenzelfde bepaling voor de huisregels. In die wet, die op 1 januari 2020 in
werking treedt, is geregeld dat de zorgaanbieder huisregels opstelt voor
de ordelijke gang van zaken en de veiligheid in de accommodatie,
passend bij de doelgroep. Wanneer op grond van de Wvggz sprake is van
individuele vrijheidsbeperkingen, dienen deze op grond van de Wvggz in
de rechterlijke machtiging van betrokkene te worden vastgelegd, zodat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 763, nr. 30

4

ook dan het leveren van maatwerk kan worden gewaarborgd, en de
maatregelen ook niet verder strekken dan strikt noodzakelijk.
Vanwege het grote belang van de veiligheid in de instellingen, vind ik het
onwenselijk te wachten op de inwerkingtreding van Wvggz op dit
onderdeel. De veiligheid van hulpverleners en medepatiënten weegt voor
mij zeer zwaar.
Zoals de leden zelf al aangeven gaat het een kwetsbare doelgroep die niet
altijd geheel in staat is om tot een redelijke waardering van zijn belangen
ter zake te komen, of, wanneer dat wel zo is, altijd adequaat voor die
belangen op te komen. Vanuit het oogpunt van rechtsbescherming en
rechtszekerheid is het dan ook gewenst om elke mogelijke inperking van
de vrijheid het eigen leven in te richten bij wet te bepalen. Huisregels
kunnen niet tot andere doelen dan de ordelijke gang van zaken of de
veiligheid dienen.
Op de vraag of deze veiligheidsmaatregel de veiligheid van hoofdzakelijk
de patiënt, de medewerker, of beiden betreft, herhaal ik graag het
statement waarmee ik deze antwoorden inleidde. Een adequate borging
van de veiligheid binnen het ziekenhuis is zowel voor de patiënt zelf, als
voor medepatiënten, bezoekers en personeel noodzakelijk. Dit besluit
komt daarmee tegemoet aan de wens van de psychiatrische instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 763, nr. 30

5