Den Haag, 22 maart 2021

Geachte mevrouw Jorritsma, geachte mevrouw Ollongren,

De WD adviseert u een coalitie te verkennen die tenminste een meerderheid heeft in de Tweede
Kamer en die bij voorkeur zoveel mogelijk zicht heeft op een meerderheid in de Eerste Kamer. De
VVD heeft daarbij een voorkeur voor een vierpartijenkabinet zodat een coalitie op voldoende draagvlak
kan steunen in het parlement, maar onderhandelingen niet onnodig tijdrovend en complex worden
door een veelheid aan partijen.
Het CDA heeft voor de VVD de voorkeur om mee samen te werken vanwege het belang van
continuiteit van onder andere het coronabeleid. D66 is wat de WD betreft de andere logische partij om
een samenwerking mee te verkennen als één van de winnaars van de verkiezingen met een
substantieel zetelaantal. Vervolgens komt JA21 voor de VVD als logische partij in beeld. Deze partij
komt niet alleen met drie zetels in de Tweede Kamer, maar heeft ook zeven zetels in de Eerste Kamer
en kan daarmee bijdragen aan zicht op een meerderheid in de Staten-Generaal.
Als deze optie niet werkt, komt wat de VVD betreft de ChristenUnie in beeld, waarbij dan wel de vraag
aan de orde zal zijn hoe we een politiek antwoord formuleren op bepaalde medisch-ethische
onderwerpen.
Alleen als bovengenoemde opties niet mogelijk blijken, is wat de WD betreft de mogelijkheid van
coalitiebesprekingen met één van de volgende partijen aan de orde: SP, PvdA of GroenLinks.
De WD is niet bereid in een coalitie te stappen met de PW en/of Forum voor Democratie.

Met vriendelijke groet,

Mark Rutte

EII1
Den Haag, 22 maart 2021

Geachte mevrouw Jorritsma, geachte mevrouw Ollong ren,
De voorlopige uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen laat zien dat er sprake is van
een verdergaande versplintering in het parlement. In de Tweede Kamer zijn 17 fracties
gekozen. Voor een meerderheid in de Tweede Kamer zijn minimaal vier partijen nodig,
voor een meerderheid in de Eerste Kamer minimaal vijf partijen. Een stabiele en
vruchtbare samenwerking tussen kabinet en Staten-Generaal zal, meer dan ooit, de
verantwoordelijkheid van alle partijen zijn.
De twee grootste partijen, VVD en D66, hebben beide zetels gewonnen. Het ligt voor de
hand dat het initiatief voor de verkenning van een coalitie bij deze partijen ligt. Gegeven
de verdere zetelverdeling, zijn verscheidene opties mogelijk. Daarom ben ik van mening
dat de vorming van een coalitie zou moeten starten langs inhoudelijke lijnen, in plaats
van uitsluitend numeriek. Het is van belang dat in de verkenningsfase duidelijk wordt
welke maatschappelijke problemen alle gekozen partijen de komende kabinetsperiode
met prioriteit aangepakt zouden willen zien. Uit de gedeelde analyse moet blijken welke
prâblemen tot een gezamenlijke aanpak kunnen leiden.
Voor D66 staan de volgende prioriteiten centraal voor een zo progressief mogelijk
kabinetsbeleid:
•
•

•
•
•
•
•

Het omgaan met het coronavirus en het bevorderen van maatschappelijk en
economisch herstel.
Het tegengaan van de toenemende kansenongelijkheid, onder meer via forse
investeringen in onderwijs, kennis en innovatie, kinderopvang en sociaaleconomische vernieuwing.
Het bestrijden van racisme en discriminatie.
Een ambitieus klimaatbeleid om de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs te
halen en het verdienvermogen van Nederland te versterken.
Een duurzame en houdbare aanpak van de stikstofproblematiek, mede om meer
betaalbare woningen te kunnen bouwen, met goede (OV-)voorzieningen.
Versterking van de democratische rechtsstaat en een overheid die toegankelijk is,
levert en mensen beschermt (bijv. toeslagen).
Een evenwichtig en integraal migratiebeleid, waaronder een humaan
vluchtelingenbeleid en een verbindend integratiebeleid.

Voor een goede aanpak van deze prioriteiten is versterking van de Europese
samenwerking en de muntunie noodzakelijk, waarin Nederland een voortrekkersrol dient
te spelen.

1
Tweede Kamertracbe Dic’a’n

Postbus 20018 2500 EA Den Haag te’efoon 0703183066 D66©tweedekamer.ni www.d66.nI

D66
-

.

-,

—

% ‘

Naast de inhoudelijke prioriteiten vind ik het ook belangrijk om te spreken over de

politieke cultuur. De afstand tussen coalitiefracties en kabinet is het afgelopen decennium
kleiner geworden, waarmee ook de afstand tussen coalitie en oppositie is toegenomen.
Verschillende parlementaire onderzoekscommissies en partijen wijzen op het belang van
aandacht voor de uitvoering van wetgeving en meer kritische distantie tussen parlement
en kabinet. Het is belangrijk dat deze ruimte er is, ook om nieuwe inzichten over de
uitvoerbaarheid of gevolgen van beleid een plek te geven.
De D66-fractie geeft u in overweging om in de gesprekken ook te verkennen welke
inhoudelijke blokkades worden opgeworpen door partijen. Voor D66 is het van belang dat
medisch-ethische vraagstukken zorgvuldig kunnen worden besproken in het parlement,
zonder dat op voorhand een uitkomst vastligt.
Zoals ik voor de verkiezingen heb duidelijk gemaakt, is deelname aan een kabinet met
PVV of FvD voor D66 geen optie.

Met vrien’delijke(groet,

SigridA.M. Kaag_

*
,.

1
:

,

2
Tweede Kamerfracbe, ünocrte 66 Postbus 20018 2500 EA Den Haag telefoon 070 318 30 66 D66@tweedekamer.nl www.d66.nl

Den Haag, 22 maart 2021

Aan: de Verkenners,

Geachte mw. Annemarie Jorritsma en Mw. Kajsa Ollongren,
De eerste opmerking van de PVV-fractie is dat het (bij voorbaat) uitsluiten van partijen zoals de PVV,
waar opnieuw meer dan 1 miljoen mensen op hebben gestemd, ondemocratisch en abject is en zelfs
riekt naar gecorrumpeerd politiek gedrag. Het landsbelang dient te prevaleren en het niet willen
praten met de derde partij van Nederland dient enkel het enge partijbelang van de zittende macht.
De PVV-fractie is daarentegen altijd bereid met iedere partij of combinatie van partijen te spreken
over mogelijke deelname aan een kabinet om te bezien of er programmatische overeenstemming
mogelijk is.
Daarbij zijn een forse beperking van de massa-immigratie en islamisering, het investeren in en
verbeteren van de zorg, het verlagen van de lasten voor burgers en bedrijven, het steviger
aanpakken van de criminaliteit en het herwinnen van onze nationale soevereiniteit op de EU, onze
speerpunten waaraan we een eventueel onderhandelingsakkoord programmatisch zullen toetsen.
De PVV heeft ingestemd met een verkenningsronde door twee verkenners van de twee grootste
partijen- VVD en D66- maar tekent daarbij aan dat het sterk onze voorkeur heeft indien een of
meerdere onafhankelijke verkenners in plaats van twee aan politieke partijen gelieerde personen de
mogelijkheden zouden bezien om te komen tot een coalitie. Anders is het de overtuiging van de PVV
fractie dat de uitkomst bij voorbaat al grotendeels vaststaat waardoor deze procedure verwordt tot
een politieke poppenkast.
Voor wat betreft onze voorkeur kan ik u melden dat die uitgaat naar een coalitie van
VVD/PVV/CDA/FvD/iA21 die samen een meerderheid van 78 zetels hebben in de Tweede Kamer en
mogelijk met de SGP en/of 5OPLUS ook een meerderheid in de Eerste Kamer, mits wij uiteraard
voldoende terugzien in de eerdergenoemde PVV-speerpunten.
Indien wordt gepersisteerd in het uitsluiten van de PVV om welke reden dan ook, dan rest ons niets
anders dan het nieuwe kabinet vanuit de oppositie tegemoet te treden en waar nodig politiek te vuur
en te zwaard met passie en overtuiging te bestrijden.
Met vriendelijke groet,

Geert Wilders
Voorzitter Tweede Kamerfractie Partij voor de Vrijheid

Mr. W.B. Hoekstra
Voorzitter CDA Tweede Kamerfractie

Den Haag, 22 maart 2021

Geachte mevrouw Jorritsma, geachte mevrouw Ollongren,

In vervolg op ons gesprek van eerder vandaag geef ik u beknopt onze zienswijze op de uitslag van de
verkiezingen van 17 maart 2021, en het proces dat nu voor ons ligt.
In deze verkennende fase ligt het in mijn optiek voor de hand dat VVD en D66 gezamenlijk bepalen
hoe zij denken te komen tot een kabinet dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met de
Staten-Generaal. Dit geldt des te meer, nu er voor gekozen is om namens beide partijen een aparte
verkenner aan te stellen. Vervolgens is het van belang om vast te stellen met welke partijen
programmatische onderhandelingen het meest voor de hand liggen.

Hoogachtend,

Wopke Hoekstra

Den Haag, 22 maart 2021

Geachte mevrouw ]orritsma, Geachte mevrouw Ollong ren,
Jaren van scheefgroei, toenemende ongelijkheid en verdeeldheid vragen om
antwoorden van een nieuw kabinet. De noodzaak van een eerlijker, fatsoenlijker
en socialer Nederland staat voor ons vast. Onze voorkeur gaat daarom uit naar
een zo progressief mogelijk kabinet dat het hoofd kan bieden aan het bestrijden
van het coronavirus en andere grote uitdagingen van deze komende tijd. Het hoort
bij Nederland dat iedereen kan rekenen op een fatsoenlijk bestaan en gelijke
kansen krijgt op een eerlijke toekomst.
Een nieuw kabinet moet wat de PvdA-fractie betreft daarom beleid voeren om de
bestaanszekerheid van Nederlanders te vergrotén, nu en in de toekomst. Daarbij
gaat het bijvoorbeeld om de zekerheid van werk en inkomen, het kunnen vinden
van een betaalbare woning, de beschikbaarheid en betaalbaarheid van liefdevolle
zorg en goed onderwijs voor alle kinderen. Met het oog op een zeker bestaan in
de toekomst en een leefbare planeet zal een nieuwe coalitie ook moeten werken
aan de bescherming van onze natuur en een schonere energievoorziening. De PvdA
ziet de rechtsstaat, een actieve Europese en buitenlandpolitiek en de bestrijding
van discriminatie en racisme ook als belangrijke thema’s voor een nieuw kabinet.
De fractie van de PvdA stelt voor te komen tot een nadere verkenning van de
antwoorden op deze problemen en vanuit deze inhoudelijke analyse een voorstel
te doen voor een naderè verienning van samenwerkende partijen.
Met vriendelijk groet

Lilianne Plournen

-

‘.--

-.—.-

)

GROEN Tweede Kamerfractie
L INKS

Postbus 20018, 2500 EA Den Haag

Den Haag, 22 maart 2021

Beste mevrouw Jorritsma en mevrouw Ollongren,
Ons land staat voor grote uitdagingen. We hebben te maken met een derde golf van
het Coronavirus. Dat zet druk op onze gezondheidszorg en druk op onze
samenleving. We snakken allemaal naar herstel van vrijheid. We willen allemaal
weer naar buiten, onze collega’s, vrienden en familie weer zien. Onze ondernemers,
of het nu in de cultuur is of in de horeca, staat het water aan de lippen. Gezamenlijk
willen we deze crisis overwinnen en niet testen en vaccineren de samenleving weer
openen.
Het economisch herstel na de coronacrisis is een belangrijke opgave. Die moet
volgens ons gepaard gaan met de aanpak van klimaatverandering waardoor er
nieuwe economische kansen ontstaan. Wij denken dat de energietransitie en de
verduurzaming van de economie de komende jaren een forse impuls nodig hebben
om aan de doelstellingen van Parijs te voldoen. Dat is een opgave voor Nederland,
maar zal ook gezamenlijk in Europa plaatsvinden. Nederland zal in Europees
verband constructief moeten samenwerken voor een duurzaam herstel van de
Europese economie. Om woningbouw en economische activiteiten ruimte te geven is
de hervorming van de landbouw onontkoombaar. Het stikstofprobleem zal
daadkrachtig aangepakt moeten worden.
In eigen land is er een herbezinning gaande op de rol van de overheid. Het
toeslagenschandaal heeft ons allemaal de ogen geopend. Er is een herstel van de
rechtsstaat nodig die burgers beschermt. De dienstverlening van de overheid moet
weer menselijk en dienstbaar worden om het vertrouwen in de overheid te herstellen.
Waar er in de uitvoering sprake van is, dienen we een einde te maken aan
institutioneel racisme. Ons belastingstelsel en onze sociale zekerheid dienen
aangepast te worden. Het moet eenvoudiger, begrijpelijk voor burgers, gebaseerd op
vertrouwen en bijdragen aan de aanpak van toenemende ongelijkheid. Ook op de
woningmarkt is een sterkere rol van de overheid nodig om iedereen kans te geven op
passende huisvesting.

GROEN
L INKS

Tweede Kamerfractie
Postbus 20018, 2500 EA Den Haag

Voor het toekomstig verdienvermogen van onze economie zijn naast investeringen in
de energietransitie ook investeringen nodig in ons onderwijs, in kennis en in
innovatie. We hebben de opdracht de kansenongelijkheid te verminderen. Het
volgende kabinet moet in onze ogen een investeringskabinet worden, waarbij we
goed het oog houden op de verdeling van de lasten: tussen grote en kleine bedrijven,
tussen bedrijven en burgers en tussen hen met veel en weinig kapitaal. Rechtvaardig
fiscaal en sociaal beleid betekent ook dat we doorgaan met het aanpakken van
belasting o n twijk ing.
De uitslag van de verkiezingen heeft een versnipperd politiek landschap tot gevolg,
met een ongekend aantal partijen in de Tweede Kamer. Het volgende kabinet krijgt
de taak om tegenstellingen te overbruggen. Het moet kunnen rekenen op breed
draagvlak in de Staten Generaal. In deze lastige tijd waarin we nog middenin de
Coronacrisis zitten en we urgente uitdagingen voor ons hebben, zoals de aanpak van
klimaatverandering, is GroenLinks bereid om deel te zijn van de oplossing en
verantwoordelijkheid te dragen. Voor GroenLinks geldt dat onze voorkeur uitgaat
naar een stabiel, maar ook zo progressief mogelijke coalitie. Het ligt voor de hand dat
de VVD en D66 de kern van de nieuwe coalitie vormen.

Ik wens u veel succes met de verkenning.

Jesse Klaver

.i

S

$‘-

O

Partij voor
de Dieren
Den Haag, 23 maart 2021

Geachte mevrouw iorritsma, geachte mevrouw Ollongren,
Nederland en de wereld kampen met grote crises. Een zoönose, een infectieziekte die
is overgesprongen van dier op mens, heeft de wereld in een pandemie gestort. We
leven in de zesde uitstervingsgolf— de eerste die door de mens is veroorzaakt

—

en

het KNMI waarschuwde onlangs dat de klimaatcrisis al binnen 9 jaar zou kunnen
leiden tot opwarming van de aarde met 1,5 graad

—

het eigenlijke maximum dat is

afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs. Pandemieën, het dramatische verlies
van biodiversiteit en de klimaatcrisis veroorzaken grote ontwrichting van onze
samenleving en onze economie. De grootste uitdaging waar we voor staan is het
leefbaar houden van de aarde

—

en het bewerkstelligen van rechtvaardigheid.

Daarbij moeten burgers erop kunnen vertrouwen dat de overheid binnen de grenzen
van de rechtsstaat opereert. De toeslagenaffaire, de Klimaatzaak en het Stikstofarrest hebben blootgelegd dat dit in Nederland de afgelopen jaren helaas niet
vanzelfsprekend is geweest. De Partij voor de Dieren vindt dat bij de verkenning van
de mogelijkheden voor een nieuw te vormen kabinet het respecteren van de
rechtsstaat een niet-onderhandelbare randvoorwaarde moet zijn. Dat betekent dat
een kabinet slechts gevormd kan worden met partijen die rechterlijke uitspraken
respecteren (zoals het Stikstof-arrest), bindende internationale verdragen naleven
(zoals het Klimaatakkoord van Parijs) en geen beleid voorstaan dat strijdig is met de
Grondwet of hoger (internationaal) recht.
Recente ontwikkelingen in de stikstofcrisis laten zien dat ook recent aangenomen
wetswijzigingen onvoldoende zijn om aan de uitspraak van de Raad van State te
voldoen. Ook het Nederlandse klimaatbeleid is niet in lijn met bindende afspraken.
De Partij voor de Dieren adviseert daarom om drie deskundigen te betrekken bij de
verkenning, te weten Marjan Minnesma (Urgenda), Johan Vollenbroek (MOB) en
Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen.

O

Partij voor
de Dieren

Een nieuw kabinet zou wat de Partij voor de Dieren betreft de volgende prioriteiten
moeten stellen:
1. Het voorkomen van nieuwe pandemieën;
2. Het in samenhang oplossen van de klimaat-, biodiversiteits- en wooncrisis;
3. Een transitie naar een duurzaam en rechtvaardig economisch model dat
binnen de draagkracht van de aarde blijft;
4. Het actief bestrijden van racisme en discriminatie;
5. Het bestrijden van armoede en het bevorderen van economische en
maatschappelijke gelijkheid.
Tot slot zou ik willen pleiten voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen. De Partij voor
de Dieren wil af van de ontstane politieke reflex waarin de afspraken in het
coalitieakkoord zijn dichtgetimmerd. Geen coalitie vol compromisme en weinig
idealen, maar een van daadkracht en moed om de grootste problemen van deze tijd
te bezweren. Een akkoord op hoofdlijnen maakt de weg ook vrij voor een spoedige
formatie, wat in het licht van de crises waar we voor staan noodzakelijk is.
Met vriendelijke groet,

Esther Ouwehand

nristenunie
0

Den Haag, 23 maart 2021
Geachte mevrouw Jorritsma, geachte mevrouw Ollongren,
In aansluiting op het gesprek dat ik vandaag met u heb gevoerd, doe ik u hierbij het advies
van de fractie van de ChristenUnie ook op schrift toekomen.
De uitslag van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer van afgelopen woens
dag
laat in de volksvertegenwoordiging een buitengewoon breed palet aan partijen zien dat
in
zijn onderlinge samenhang een gecompliceerde situatie oplevert met het oog op een
te
formeren kabinet, De fractie van de ChristenUnie ziet in de uitslag ook een weersp
iegeling
van een samenleving waarbinnen de onderlinge verschillen in toenemende mate grote
tegenstellingen lijken te worden. Het zijn tegenstellingen als die tussen maatschappel
ijk
geslaagde mensen en zij die zich niet erkend voelen, tussen rijk en arm, jong en oud,
academisch en praktisch geschoold, stad en platteland, Randstad en regio, tussen mense
n
die in cultureel en religieus opzicht steeds meer van elkaar verschillen. De verkiezingsuit
slag
laat zien dat deze verschillen zich steeds vaker manifesteren in partijen die een deelbe
lang
vertegenwoordigen en die zich positioneren tegenover partijen met een tegenoverges
teld
belang. Dat maakt de vorming van een kabinet dat ruimte biedt aan verschillen maar
dat
tegelijk tegenstellingen overbrugt een grote opgave. Misschien wel een opdracht.
Vast staat dat ten minste vier partijen nodig zijn om tot een kabinet te komen dat op
een
meerderheid in de Tweede Kamer kan rekenen. Wat de fractie van de ChristenUnie betreft
,
verkent u combinaties die kunnen leiden tot een stabiel en verbindend kabinet, dat kan
rekenen op de steun van een meerderheid in de Tweede Kamer en op een constructieve
samenwerking met de Eerste Kamer. Mijn fractie ziet een belangrijke rol weggelegd voor
fracties die in de Tweede Kamer getalsmatig het grootst zijn en elkaar niet bij voorbaat
uitsluiten als mogelijke coalitiepartner.
De ChristenUnie ziet het als belangrijke opdracht voor een volgend kabinet om bij het
aangaan van de grote sociale en economische uitdagingen de hierboven genoemde
tegenstellingen te verkleinen. Een nieuw kabinet zal allereerst werk moeten maken van het
sociale, mentale en economische herstel van ons land na de ingrijpende Coronacrisis.
Daarnaast zal een nieuw kabinet moeten werken aan voor iedereen betaalbare en
toegankelijke volkshuisvesting, aan een arbeidsmarkt met minder onrechtvaardige
tegenstellingen en aan een belastinghervorming die leidt tot een eenvoudiger en
rechtvaardiger stelsel, zonder toeslagen. Verder moet het kabinet werk maken van de
uitvoering en nadere uitwerking van het pensioenakkoord en het klimaatakkoord. Bij dit alles
verdient onze rechtsstaat versterking, moeten we blijven werken aan een inclusieve
samenleving waarin racisme en uitsluiting worden bestreden en hebben de mensen in het
hele land recht op een dienstbare en benaderbare overheid.

Postbus 20018
2500 EA

T +(31)70-3183057
E christenunie@tweedekamer.nl

KvK 32080551
1 www.christenunie.nI

. II lhl II II
ø ‘t gr r

Tijdens de onderhandelingen over een nieuwe coalitie zal het zaak zijn
om ook politieke
tegenstellingen te overbruggen. Dat kan alleen als ook de meest gevoel
ige verschillen op
tafel worden gelegd en worden besproken.
De fractie van de ChristenUnie wenst u Gods wijsheid toe bij het uitbren

gen van uw advies.

Hooga chter

Gert-Ja n

Postbus 20018
2500 EA

T +(31)70-3183057
E christenunie©tweedekamer,nI

KvK 32080551
1 www.christenunie.nl

-

•
•
•
•
•
•
•
•

Het terugdringen an sociaaleconomische ongelijkheid, door kansengelijkheid te ereroten
ja onder ijs.
woningmarkt en arheidmarkt.
‘

Inzetten op onderzoek en innoatie in de transmtie naar een groene economie.
De italisering an democratie en rechtsstaat.
inzetten op een humaan x luchtelingenbeleid waarin fundamentele mensenrechten gc
aarborgd Zijn.
Herwaardering an kunst en cultuur als levensbehoefte.
Meer inspraak an kiezers. bijvoorbeeld via burgerfora.
Extra aandacht voor de uitdagingen in de grenregio’s.
Werken aan een inclusieve samenleving en het bestrijden an racisme en intolerantie.
Meer digitale epertise en toezicht op grote techbedrijven. inclusief belastingen.

Volt pleit voor een progressief, duurzaam en sociaal kabinet dat
de
in
Europese
Unie
verhindend
en anuit het ideaal
an meer samen erking, zal handelen Volt wenst dat
Nederland
het
oortou
neemt
en
zich in Europa zal
inspannen voor een democratischer parlement en een solidaire. sterke en daadkrachtige
Unie

.

‘

-

—

Een volgend kabinet moet sat betreft onze fractie ook steiger inzetten op maatschappelijke
crhmnding. de
aarhorging an grondrechten oor iedereen denk aan een sterke sociale ach ocatuur
en met meer oog oor
maatschappelijk ertrou en als pijler onder onze democratisch rechtsstaat: een transparante
o erheid. in plaats van
een o crheid die zich erstopt achter zwart ofwit gekalkte dossiers.

‘.

Volt is een nieu komer in de politiek. 1 Iicromn past Volt bescheidenhe
id
in
het
er
olg
an
dit
formatieproc
es. Met
orie aanstaande fractie in de Tede Kamer zijn ve koor
het
eerst
ertegensvoor
digd
in
het
Nederlands
parlement.
liet onder controle krijgen van de coronacrisis
en
ook
duurzaam
het
economisch
en
maatschappe
lijk lmer,tel. is
gebaat hij een Kabinet niet een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer
Dcuirbmj is het voor ons
anzelfsprekend dat er in een nieuw kabinet geen partijen 7Lillen deelnemen die idealen nastre
en die in strijd zijn
met de grondwet.
Niet riendelmike groet.

aurens Dasscn

Den Haag, 23 maart 2021
Aan: de verkenners, mw. A. iorritsma en mw. K.H. Oliong

ren

Geachte mevrouw Jorritsma, geachte mevrouw Ollongren,
Nederland heeft overduidelijk gekozen voor (centrum)rech
ts.

Ruim tachtig zetels,

JA21 is tijdens de verkiezingscampagne altijd helder gewee

st over de bereidheid om
verantwoordelijkheid te nemen. De Nederlandse kiezer krijgt
al jarenlang volstrekt
onvoldoende waar voor zijn rechtse stem. Het is evident
dat iA21 in een volledig rechtse
coalitie de meeste programmapunten zou kunnen verwez
enlijken. Het is echter ook evident
dat een dergelijke combinatie niet haalbaar zal blijken.
Het is nu zaak om binnen die context te zoeken naar de
realistisch en kansrijk is. In het belang van onze kiezers

meest rechtse combinatie die wel

en om recht te doen aan het gegeven
dat rechts deze verkiezingen heeft gewonnen. In dat kader
is een coalitie van VVD, D66, CDA
en JA21 het meest voor de hand liggend. Wij adviseren om
deze combinatie te onderzoeken.
Wij realiseren ons dat de aan JA21 verbonden senatoren ons

ook getalsmatig tot een
aantrekkelijke optie maken. Het moge daarom duidelijk
zijn dat wij voor eventuele steun of
deelname aan een coalitie een aantal substantiële zaken willen
binnenhalen. De nadruk ligt
hierbij voor ons op het terrein van immigratiebeperking, herzien
ing van het huidige
klimaatbeleid en het versterken van de positie van Nederl
and ten opzichte van de EU,
waarbij immigratie de hoogste prioriteit heeft. Het huidig
e immigratiebeleid drukt op tal van
fronten, van veiligheid tot de verzorgingsstaat en van onderw
ijs tot de woningmarkt, een
grote stempel op de samenleving. Het absorptievermogen
van Nederland heeft zijn grenzen
bereikt. Om deze problemen het hoofd te bieden is een aanzie
nlijke immigratiebeperking
essentieel. Het draagvlak onder de bevolking hiervoor is groot.
Een coalitie die hiertoe niet
of slechts minimaal bereid is, doet onvoldoende recht aan
de verkiezingsuitslag.
Ter bevordering van het democratisch gehalte en verster

king van de rol van de Tweede
Kamer heeft JA21 een voorkeur voor een coalitieakkoord op
hoofdlijnen, waarbij niet
teruggeschrokken dient te worden voor het zoeken naar
wisselende meerderheden.
Tot slot is het ook bij deze gelegenheid goed om stil te staan
Nederland nog altijd hard raakt in medisch, maar zeker ook

bij de coronacrisis die

economisch opzicht.

Zorgverleners lopen op hun tandvlees, het MKB staat op omvallen en mensen snakken naar hun
oude leven. Het kan niet zo zijn dat iets essentieels als het coronabeleid tijdens de formatie
maandenlang aan het zicht onttrokken wordt vormgegeven. Het heeft derhalve onze
nadrukkelijke wens dat de besluitvorming hierover las van de reguliere formatie plaatsvindt
daar waar het hoort: in de Tweede Kamer.

Wij kijken uit naar constructieve gesprekken en een snelle formatie die leidt tot een coalitie
waarmee recht wordt gedaan aan de wens van de kiezer.

Met vriendelijke groet,

Joost Eerdmans
Fractievoorzitter JA21

r

SGP-fractie Tweede Kamer
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
070-3 16 3045
sgptiveedeka rner.nI

vxv.sgp.n1

Den Haag, 23 maart 2021

Geachte mevrouwiorritsma en mevrouw Ollongren,
De verkiezingsuitslag is als het gaat om de formatie van een kabine
t niet eenduidig. Enerzijds is er
zetelbehoud of zetelwinst voor drie van de vier huidige coalitiepartij
en. Tegelijkertijd hebben veel
kiezers steun gegeven aan partijen die het beleid op nogal wat
punten stevig willen bijstellen.
De SGP-fractie geeft in overweging een kabinetsinformateur van VVD-h
uize te benoemen die de
mogelijkheden onderzoekt voor de vorming van een stabiele meerde
rheidscoalitie die kan rekenen
op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal.
De voorkeur van de SGP gaat uit naar een centrumrechtse coalitie
die urgente opgaven daadkrachtig
aanpakt. De SGP tekent daarbij uitdrukkelijk aan dat het nieuwe
kabinet ruimte biedt aan de eigen
verantwoordelijkheid van de samenleving en de grondwettelijke
rechten en vrijheden, waaronder de
onderwijsvrijheid, beschermt.
Urgente opgaven zijn voor de SGP-fractie:
-

-

-

-

-

-

-

versterking van fundamentele waarden zoals de bescherming van
kwetsbaar (ongeboren)
leven, de zondagsrust, en meer waardering voor de zorg voor elkaar
binnen gezin en
gemeenschap (onder meer door een gezinsvriendelijk belastingstels
el);
versterking van een dienstbare en effectieve overheid, die sneller
leert van gemaakte fouten
en daardoor bijdraagt aan herstel van vertrouwen, en meer investeert
in kerntaken defensie
en veiligheid;
een herstelbeleid uit de crisis waarbij de rekening niet wordt doorge
schoven naar volgende
generaties en knelpunten en kwetsbaarheden in het bestaande zorgsy
steem worden
onderkend en voortvarend aangepakt;
meer perspectief bieden voor jongeren, door onder meer verbetering
van het functioneren
van de woning- en arbeidsmarkt en verruiming van de studiefinancie
ring;
een realistisch natuur- en milieubeleid dat recht doet aan de opgave van
n
de energietransitie
met oog voor draagvlak en perspectief voor burgers en ondernemers,
waaronder boeren en
vissers en de leefbaarheid van het landelijk gebied;
een bescheidener Europese samenwerking en versterking van de nationa
le soevereiniteit;
een restrictiever immigratiebeleid, gekoppeld aan ruimhartige hulp en
opvang in de regio van
herkomst.

De SGP-fractie wenst u en verdere betrokkenen bij het formatieproce
s wijsheid en Gods zegen toe bij
de te nemen beslissingen.

Hoogachtend,

K esvn
taaij,
fra i oorzitter SGP

Den Haag, 23 maart 2021

Geachte mevrouw Jorritsrna, geachte mevrouw Ollongren,

Bij deze doe ik u het advies toekomen van de Tweede Kamerfractie van DENK ten aanzien
van uw verkenningen. Met 17 politieke partijen gekozen in de Tweede Kamer der StatenGeneraal is er een zeer pluriform beeld. Steeds meer groepen zijn in het nationale parlement
vertegenwoordigd en, zolang partijen geen afbreuk doen aan onze rechtsstaat en aan
gelijkwaardigheid, is dat winst voor de democratie. In essentie is de politieke situatie niet
wezenlijk anders dan in 2017. Ook nu zijn tenminste 4 partijen nodig voor een meerderheid
in ons parlement.
Onze samenleving staat voor grote uitdagingen. De fractie van DENK staat een kabinet voor
dat werk maakt van gelijke kansen en een eerlijke verdeling van de welvaart. Dit betekent
intensiveren op het armoedebeleid, verbeteringen in het onderwijs en de basisbeurs in ere
herstellen. Er zal ook werk gemaakt moeten worden van uitbreiding en modernisering van
de verzorgingsstaat, de verhoging van het minimumloon, de sociale uitkeringen en de
pensioenen. De zorg moet pandemiebestendig en cultuursensitief worden gemaakt. Zowel
in de zorg als in het onderwijs moet geïnvesteerd worden in betere arbeidsvoorwaarden en
hogere lonen.
Racisme, discriminatie, moslimhaat en uitsluiting leggen de bijl aan de gelijke kansen van
Nederlanders. Groepen Nederlanders zijn onvoldoende vertegenwoordigd op de plekken
waar de besluiten worden genomen. De fractie van DENK wenst dan ook dat er
daadkrachtige maatregelen worden genomen om deze problemen het hoofd te bieden. De
fractie van DENK stelt voor dat er een Ministerie van Inclusie wordt opgericht, dat er 1
miljard euro wordt vrijgemaakt voor de bestrijding van discriminatie, dat de straffen voor
discriminatie worden verzwaard, dat er verplichtend werk wordt gemaakt van evenredige
vertegenwoordiging en dat er een actieplan komt tegen moslimdiscriminatie.
De fractie van DENK staat ook voor een rechtvaardige weg uit de coronacrisis. De rekening
van de crisis mag niet worden gelegd bij de minder draagkrachtigen. Er moeten maatregelen
genomen worden om onze jongeren tegemoet te komen en de andere sociale gevolgen te
beperken.
De rol van de Fractie van DENK in dit proces zal vanuit realiteitsbesef adviserend en
controlerend zijn, maar vanuit de kernprincipes van DENK op het gebied van de inclusieve
samenleving zal DENK vooruitstrevende voorstellen doen om toekomstig beleid zo veel
mogelijk recht te laten doen aan de bevordering van gelijkwaardigheid. Indien een beroep
op de fractie van DENK zal worden gedaan bij de totstandkoming van een kabinet, wenst de
fractie van DENK aan te geven dat zij haar verantwoordelijkheid zal nemen.

-«
.—

Bij de uitdagingen van ons land past naar de mening van de fractie van DENK een zo
progressief mogelijk kabinet, links van het midden. Dit zou bij voorkeur een kabinet moeten
zijn zonder rechtse partijen, die de samenleving polariseren en in de afgelopen 10 jaar
hebben bijgedragen aan de verrechtsing, de verharding en de verruwing van de
samenleving. Een kabinet dus zonder de VVD, PVV, FvD en JA21. Tegelijkertijd moeten de
linkse partijen zich niet laten verleiden tot het meewerken aan rechts beleid, zoals in 2012
de PvdA in deze val trapte en daar niet meer uitgekomen is. De VVD en haar lijsttrekker
Mark Putte dragen sinds 10 jaar een grote verantwoordelijkheid voor de toeslagenaffaire en
de uitholling van de rechtsstaat en de verzorgingsstaat. Een nieuw premierschap voor Mark
Rutte ligt dan ook niet voor de hand. Wat Nederland nodig heeft is juist het herstel van
vertrouwen in de rechtstaat en dat kan niet met mensen die dat jaren hebben verkwanseld.
Met bovenstaand advies hoop ik u geïnformeerd te hebben over de wijze waarop de Fractie
van DENK aankijkt tegen de komende verkenning.
Met vriendelijke groet,

Fractievoorzitter DENK

1
.j

.1

Ii.L

1.

•

0’

PLUS
Den Haag, 23 maart 2021

Zeer geachte nievrouw iorritsma, zeer geachte mevrouw Ollongren,

U heeft de belangrijke en ook moeilijke taak om verkennende formatiegesprekken te voeren met
maar liefst 17 politieke partijen. De versplintering in het politieke landschap is toegenomen, maar
laat ook zien dat Nederland een democratisch land is waar ruimte is voor verschillende meningen,
ideeën en stromingen. Gezien de verkiezingsuitslag past 5OPLUS bescheidenheid. Toch vinden wij het
belangrijk om u het volgende mee te geven.
De wereld verandert sneller dan ooit. Daarnaast leven we langer en blijven we ook vaak langer
gezond. Op dit moment is al meer dan de helft van alle volwassenen in Nederland 50 jaar of ouder. In
2030 zijn dat 7,5 miljoen mensen. Deze demografische ontwikkeling brengt zowel uitdagingen als
kansen met zich mee.
Uitdagingen liggen er onder meer op de terreinen Inkomen, Gezondheid en Wonen.
Gepensioneerden hebben een enorme koopkrachtkloof opgelopen ten opzichte van werkenden, er is
een groot tekort aan (levensloophestendige) woningen, de eenzaamheid onder alleenwonende
ouderen neemt toe, wijken en leefomgevingen zijn niet toegerust op het toenemende aantal
ouderen en er is een grote behoefte aan alternatieve woonvormen waar mensen zorg kunnen krijgcn
als ze dat nodig hebben. Uitdagingen waar en dat is onbegrijpelijk gezien de demografische
ontwikkelingen veel te weinig aandacht voor is geweest.
-

-

Tegelijkertijd zijn er ook kansen. Naast een toenemend potentieel aan vrijwilligers en mantelzorgers
is er in onze samenleving enorm veel kennis die veel beter kan worden aangeboord en benut.
Ouderen hebben kennis, ervaring en levenswijsheid op gedaan. Het imago van ouderen wordt nu
vaak bepaald door politiek en media en is voornamelijk dat mensen hulpbehoevend en kwetsbaar
zijn. Terwijl de werkelijkheid anders is. Het grootste deel van de ouderen is vitaal, kan en wil nog een
grote bijdrage leveren aan de samenleving.
Voor SOPLUS zijn de volgende zaken essentieel als het gaat om nieuw kabinetsbeleid:
-

-

Een eerlijk pensioen voor iedereen;
De mogelijkheid om niet 65 jaar met AOW te gaan, bijvoorbeeld via een spaarregeling (flex
AOW);
Voldoende woningen zodat de doorstroom op de woningmarkt op gang komt Te beginnen
niet het bouwen van woningen voor ouderen, zodat zij kunnen verhuizen naar een geschikte
woning en hun woning vrij komt voor gezinnen en starters. Zo is bouwen voor oud de
oplossing voor jong;
Gelijke kansen op de arbeidsmarkt voor met name ouderen. Meer inzetten op een leven lang
leren en op vanwerk-naar-werk trajecten;

-

-

Leefbare, veilige wijken waar zowel voor jongeren als ouderen voldoende sociale interactie
mogelijk is;
Betaalbare en toegankelijke zorg waarbij het huidige stelsel het uitgangspunt is, maar waar
wordt gestreefd naar persoonsvolgende financiering, het ontschotten van de verschillende
zorgwetten en het elimineren van perverse financiële prikkels.

Vanaf de dag dat iemand geboren wordt begint het ouder worden. 5OPLUS vindt het belangrijk dat
Nederland een land is waarin iedereen goed ouder kan worden. Het rapport van de themacommissie
ouderenbeleid uit 2005 biedt daartoe vele aanknopingspunten die vandaag de dag nog steeds niet
zijn uitgevoerd. Het wordt tijd dat we daarmee aan de slag gaan.
En tot slot, misschien wel de grootste uitdaging. De enorme impact die het coronavirus heeft
op ons
land. Niet alleen economisch maar ook sociaal maatschappelijk ondervinden we dagelijks de
schade
van dit vreselijke virus. Ondernemers clie hun hoofd maar net hoven water kunnen houden of,
in het
ergste geval, failliet zijn gegaan. Mensen die hun haan zijn verloren. Jongeren die in een sociaal
isolement zijn geraakt en problemen ondervinden met hun studie. Ouderen en mensen met
een
kwetsbare gezondheid die al meer dan een jaar geïsoleerd leven. Onze zorgprofessionals
en andere
hulpverleners die al een jaar onder enorme druk werken. Deze problematiek moet partij-oversti
jgend
worden aangepakt. 5OPLUS wil daarvoor verantwoordelijkheid nemen niet een pragmatische
insteek.

Geen deelbelangen maar gedeelde belangen.

Met vriendelijke groet,

5OPLUS

.,.:.

1
L

•

:

—

Den Haag, 23 maart 2021
Geachte mevrouw iorritsma, geachte mevrouw Ollongren,
De verkiezingsuitslag toont een treurig verlies voor de centrumlinkse partijen. De SP,
GroenLinks en de PvdA wisten geen zetels te winnen: gezamenlijk verloren zij zelfs
flink. Hun verlies is een boodschap van Nederland aan ons allen. Nederland is klaar
met halve oplossingen en wil perspectief. Perspectief op zeggenschap,
zeifbeschikking en zekerheid.
BIJl boekte daarom een klein succes: Nederland heeft ons beloond met een plek in
de Kamer. De kiezer heeft gekozen om zichzelf beter vertegenwoordigd te zien in
ons parlement.
Niettemin is het een winst met een grauwe rand. Extreemrechts heeft extra zetels
gewonnen en liberaal rechts is de grote winnaar van de verkiezingen. Het spreekt
voor zich dat die grote winnaars, de VVD en D66, het voortouw zullen nemen in het
vormen van een coalitie. Hierin heeft BIJl nadrukkelijk geen rol. Het past ons als
nieuwe en kleine partij in Den Haag, om eerst de gang van zaken hier te leren.
Bovenal maakt BIJl de principiële keuze om in de context van deze
verkiezingsuitslag niet mee te regeren. Wij zullen onder geen beding in deze coalitie
stappen. De uiterst rechtse en institutioneel racistische politiek van liberaal rechts
verdient, wat ons betreft, geen steun voor hun verdere afbraak van onze sociale
rechten.
Wij gunnen Nederland een beter voorland. BIJl wil een toekomst die Nederland
verdient.
De rechtsstaat moet worden hersteld. Het institutioneel racisme, dat we nu zien bij
onder andere de Belastingdienst en Nationale Politie, staat haaks op het
gelijkheidsbeginsel van onze rechtsstaat. Het is onbestaanbaar dat de
verantwoordelijken voor de toeslagenaffaire de dans ontspringen en institutioneel
racistisch beleid niet bij de wortel wordt aangepakt. Daarom is het van belang dat
we onderzoek doen naar de rol van de minister-president in de toeslagenaffaire.
De grote kloven, die onze samenleving splijten, moeten worden gedicht. Er zijn vele
Nederlanders die hard werken, zodat een kleine groep in rijkdom kan leven.
Aandeelhouders strijken zelfs in tijden van crisis miljoenen op, terwijl de strijd voor
een eerlijk minimumloon moeizaam wordt omarmt. De KLM krijgt overheidssteun,
maar de jongere met flexbaan en de sekswerker niet. Er is een enorme welvaarts- en
inkomenskloof. Die kloof dreunt door: alleen de rijksten kunnen nog gemakkelijk
een woning betalen en wie minder verdient heeft twee keer zoveel kans te sterven
aan het virus. Beleid dat werkt voor ons allemaal, heft deze kloven op en zorgt dat
iedereen een goed leven kan hebben.

BIJl

1H

1

De aanpak van de klimaatcrisis moet topprioriteit zijn. Voorgaande kabinetten hebben
hun plicht verzaakt om de klimaatcrisis een halt toe te roepen. Steeds harder stevenen
we af op onomkeerbare klimaatschade, die desastreus zal zijn voor al het leven op
onze planeet. Het is geen keuze om ambitieus klimaatbeleid te gaan maken, het is een
noodzaak.
Tot slot. Wij hopen dat D66 vasthoudt aan een progressief kabinet met prioriteit voor
onze rechtsstaat, internationale mensenrechten en het klimaat. Als dât het
uitgangspunt is, houden zij vast aan een coalitie over links.
BIJl belooft een constructieve kracht te zijn in de opbouw van een samenleving die
werkt voor iedereen, op basis van radicale gelijkwaardigheid en economische
rechtvaardigheid.
Sylvana Simons

BIJl