90ste vergadering

Dinsdag 2 juni 2009
Aanvang 14.00 uur

Voorzitter: Ten Hoopen
Tegenwoordig zijn 139 leden, te weten:
Agema, Anker, Aptroot, Arib, Atsma, Bashir, Van Beek,
Besselink, Bilder, Biskop, Blok, Blom, Van Bochove,
Boekestijn, Boelhouwer, Van Bommel, Bosma, Bouwmeester, Brinkman, Ten Broeke, Van der Burg, Çörüz,
Cramer, Van Dam, Depla, Dezentjé Hamming-Bluemink,
Dibi, Tony van Dijck, Jan Jacob van Dijk, Jasper van Dijk,
Van Dijken, Dijsselbloem, Eijsink, Elias, Ferrier, Fritsma,
Van Geel, Van Gent, Van Gerven, Gesthuizen, Gill’ard,
Graus, Griffith, Van Haersma Buma, Van der Ham,
Hamer, Haverkamp, Heemelaar, Heerts, Heijnen, Van
Heugten, Van Hijum, Ten Hoopen, Irrgang, Jacobi, Jager,
Jansen, Joldersma, Kalma, Kant, Karabulut, Knops,
Koopmans, Koppejan, Koşer Kaya, Kraneveldt-van der
Veen, De Krom, Kuiken, Langkamp, Leerdam, Van
Leeuwen, Leijten, Lempens, Luijben, Marijnissen,
Mastwijk, Van Miltenburg, Neppérus, De Nerée tot
Babberich, Nicolaï, Omtzigt, Ormel, Ortega-Martijn,
Ouwehand, De Pater-van der Meer, Pechtold, Peters,
Pieper, Polderman, Poppe, Van Raak, Remkes, Roefs,
Roemer, De Roon, De Roos-Consemulder, De Rouwe,
Rutte, Samsom, Sap, Schermers, Schinkelshoek,
Schippers, Schreijer-Pierik, Slob, Smeets, Smilde, Smits,
Snijder-Hazelhoff, Spekman, Spies, Van der Staaij, Sterk,
Tang, Teeven, Thieme, Timmer, Van Toorenburg, Uitslag,
Ulenbelt, Van der Veen, Van Velzen, Verbeet, Verdonk,
Vermeij, Vietsch, Van der Vlies, Voordewind, Vos, Jan de
Vries, Van Vroonhoven-Kok, Waalkens, Weekers,
Wiegman-van Meppelen Scheppink, Wilders, Willemsevan der Ploeg, De Wit, Wolbert en Zijlstra,
en mevrouw Albayrak, staatssecretaris van Justitie,
mevrouw Bijleveld-Schouten, staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mevrouw Van
Bijsterveldt-Vliegenthart, staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, mevrouw Dijksma, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en mevrouw
Bussemaker, staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport.

Tweede Kamer

Vragenuur

Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Besselink aan de staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw Van
Bijsterveldt-Vliegenthart, over het bericht ″Correctiewerk is gekkenwerk geworden″.
©
Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Niet alleen veel
examenleerlingen zitten dezer dagen in de stress
vanwege de examens; ook veel docenten zitten te
zweten. In de Kamer hebben wij besloten dat dit jaar
voor het eerst ook de tweede correctie van examens
volledig moet plaatsvinden, en niet meer steekproefsgewijs zoals tot nu toe het geval was. ″De tweede correctie
is gekkenwerk″, zegt het Platform Vakinhoudelijke
Verenigingen Voortgezet Onderwijs. Vooral bij examens
met veel open vragen – denk aan Nederlands, geschiedenis en filosofie – kost het veel tijd om de examens na te
kijken: gemiddeld zo’n 45 tot 60 minuten per leerling per
correctieronde.
Door de tweede volledige correctie wordt deze tijd
verdubbeld. Docenten moeten binnen twaalf dagen 87
uur correctiewerk verzetten. Dit gebeurt naast de
normale werkzaamheden. De lessen aan nietexamenklassen gaan gewoon door. Docenten zijn, net als
de PvdA, niet ten principale tegen een volledige tweede
correctie, maar het moet wel werkbaar blijven. De PvdA
heeft in het debat hierover in de Tweede Kamer haar
zorgen geuit. Een nieuwe kwaliteitsmaatregel mag
docenten niet met een onmogelijke opdracht opzadelen.
Er zijn signalen die erop wijzen dat onze vrees bewaarheid is geworden. Uit navraag bij de AOb blijkt dat men
deze signalen herkent; de AOb ontvangt veel klachten
van zijn leden. Dat baart ons zorgen, vandaar de
volgende vragen aan de staatssecretaris.
Deelt de staatssecretaris het geschetste beeld? Is zij
bereid om docenten meer tijd voor correctie te bieden en
bijvoorbeeld de examens beter te verdelen over de
examenweken, zodat correctie-intensieve examens
eerder in de week plaatsvinden? Dat geeft de docenten
lucht. Is de staatssecretaris daarnaast bereid om een
evaluatieonderzoek te houden naar de werkdruk van de
docenten in de tweede correctietermijn?

2 juni 2009
TK 90

90-7025

©
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Ik dank mevrouw Besselink voor haar vragen
in eerste termijn. Ik wil allereerst een misverstand uit de
wereld helpen. Het is niet voor het eerst dat wij de
tweede correctie integraal doen; het is gewoon gebruikelijk dat de tweede correctie integraal plaatsvindt. Alleen
hebben wij vorig jaar vastgesteld in het AO dat wij
hierover hadden dat het er zachtjes aan uitgeslopen was
bij scholen. Het LAKS heeft aangegeven zeer te hechten
aan de tweede correctie, zoals zij bedoeld is en uitgevoerd dient te worden. Dat is de reden dat wij met brede
instemming besloten hebben dat het moet gebeuren. Wij
hebben destijds tevens gediscussieerd over de vraag of
dit ook kan gebeuren. Wij hebben vervolgens een aantal
zaken vastgesteld.
Ten eerste is in het examenjaar sprake van slechts 700
uur ten opzichte van de 1000 uur die mogelijk is volgens
de berekeningen die toevallig twee weken geleden nog
aan de orde kwamen. Ten tweede valt de tweede
correctie van examens volledig binnen de reguliere
taakuren van docenten. Dit moet vervolgens gewoon
uitgevoerd worden, wil de afspraak waargemaakt
worden. Ten derde is het aan de school om slim om te
gaan met de vraag hoe de tijd verdeeld moet worden.
Natuurlijk is sprake van een piektijd, net als in iedere
baan sprake is van momenten waarop het extra druk is.
De leidinggevende op de school moet er op zo’n
moment voor zorgen dat bijvoorbeeld de gymleraar die
misschien wat minder correctiewerk hoeft te doen, een
taak overneemt van degene die wat meer correctie-uren
moet maken. Naar mijn gevoel kan dat heel goed.
Tot slot. Er wordt zeker rekening gehouden met het
type vakken. Zo is het gebruikelijk dat Nederlands altijd
aan het begin staat, omdat bij dit examen vaak sprake is
van open vragen. Hierdoor ontstaat wat meer rust en
ruimte om te corrigeren. Ten aanzien van het aantal
dagen dat ter beschikking staat merk ik het volgende op.
Naar aanleiding van het debat heb ik de CEVO gevraagd
om volgend jaar wat meer dagen in te ruimen, namelijk
twee. Dit jaar zijn de examens sowieso eerder begonnen
vanwege het feit dat Hemelvaart en Pinksteren ertussen
vielen. Op donderdag en vrijdag vinden er geen examens
plaats, maar het zijn wel gewone schooldagen die ter
beschikking staan voor correctiewerk. Kortom, voorzitter,
het zit in de bestaande berekeningen, het valt binnen de
uren en dit is niet nieuw. Dit is al jaren zoals het hoort te
zijn.
Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Het is aardig dat
de staatssecretaris zegt dat het niet nieuw is. Wij hebben
dit debat inderdaad eerder gevoerd. Nee, het is niet
nieuw, maar de zorgen zijn ook niet nieuw. Als wij vanuit
Den Haag scherper gaan regelen dat het allemaal binnen
de tijd moet en dat er extra werkzaamheden bijkomen,
dan moeten wij ook de tijd bieden. Ik vind dan ook dat
de staatssecretaris in overleg zou moeten treden met de
VO-raad, met het Platform VVVO en met de AOb om te
kijken of de docenten wel echt die tijd hebben. Er zijn
natuurlijk niet voor niets klachten gekomen. Van één
klacht kun je nog zeggen dat het wel een incident zal zijn,
maar er zijn meer klachten en dan is het dus geen
incident meer. We willen de kwaliteit van het onderwijs
omhoog krijgen. Dat wil de staatssecretaris, dat wil de
PvdA, dat willen we allemaal in deze Kamer. Dan moeten

Tweede Kamer

Vragenuur

we echter ook de docenten die deze kwaliteitsslag
moeten leveren, de ruimte geven om dat te doen. Ik wil
daarom toch vragen of wij een stevige evaluatie kunnen
krijgen van de werkdruk van de docenten in de tweede
correctietermijn.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Ik voel daar niet zo heel veel voor. Normaal
ben ik een enorm evaluatietype, maar ik zie gewoon dat
het hier gaat om individuele situaties van scholen.
Scholen hebben de uren, de financiën en de ruimte.
Volgend jaar krijgen zij zelfs nog iets meer ruimte. Al met
al zijn er naar mijn idee voldoende randvoorwaarden om
te zorgen dat het op goede manier gebeurt. Ik ben het
wel eens met mevrouw Besselink dat natuurlijk van de
leidinggevende verwacht wordt dat die met zijn mensen
goed kijkt wat het betekent en dat degene die wat
minder of zelfs helemaal geen correctie-uren heeft, een
aantal taken overneemt van degene die wel correctieuren heeft, zodat die naast de 46% dat hij in de klas
staat, al zijn uren kan benutten om de correcties te doen.
Ik vind het echter te ver gaan om daar helemaal in te
duiken en dat breed te evalueren. Het is namelijk echt
een zaak van de school. Wij leveren de randvoorwaarden
en schooldirecties moeten het gewoon op een goede
manier regelen met hun personeel.
De heer Jan de Vries (CDA): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar eerste en tweede correctie van
de PvdA-fractie. De feiten zijn blijkbaar niet altijd helder.
Dat geldt ook voor veel scholen en docenten. Die
misverstanden komen steeds weer boven water. Dat is
jammer, want dat gaat ten koste van alle aandacht die er
moet zijn voor de tweede correctie. Mijn vraag aan de
staatssecretaris, misschien overbodig, is om de scholen
maar ook de vertegenwoordigers van de docenten
nogmaals te herinneren hoe de regels in elkaar zitten.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter, dat wil ik met plezier doen, dat spreekt voor
zich. Ik spreek binnenkort weer de sociale partners in
verschillende verbanden. Ik zal dan dit punt onder de
aandacht brengen: let op, dit zijn de randvoorwaarden
waarbinnen het naar mijn gevoel heel goed zou moeten
kunnen, en het is uw verantwoordelijkheid om dat samen
goed te regelen.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik snap de
staatssecretaris heel goed. Als je een diploma geeft aan
een leerling moet dat gebaseerd zijn op betrouwbare
cijfers en kunnen er niet te veel verschillen zijn tussen
schoolexamens en centrale examens. Het is dus goed dat
de staatssecretaris er bovenop zit. Het kan echter niet
haar bedoeling zijn dat docenten tot diep in de nacht
bezig zijn met nakijken en het omdraaien van iedere
letter. We hebben de staatssecretaris hier al eerder voor
gewaarschuwd. Is het misschien een suggestie om de
eerste correctie te laten doen door een andere docent en
de tweede, steekproefsgewijs, door de eigen docent? Wil
de staatssecretaris daarover een discussie aangaan met
de betrokken partijen?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Hoewel ik altijd graag in alle creativiteit
discussieer met de heer Dibi, moet ik vaststellen dat wij
nog geen halfjaar geleden dit debat al hebben gevoerd

2 juni 2009
TK 90

90-7026

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
en uiteindelijk met elkaar hebben gezegd: zo gaan wij het
doen. De heer Dibi weet dat we wel experimenten gaan
doen om in een groep scholen de correctie om te
draaien. Dit is echter een experimenteel verhaal, wij
doen het niet breed. Het is dan nog altijd het geval dat er
twee keer gecorrigeerd wordt, gewoon omdat de leerling
vraagt om die gelijke behandeling. En terecht, dat gaf de
heer Dibi ook al aan.
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Natuurlijk is het
een zware belasting voor docenten. De andere kant is dat
het ook een geweldige uitdaging is. Het moet eigenlijk
een feest zijn, want docenten stellen er altijd prijs op om
examenklassen te mogen krijgen. Dat is namelijk niet
maar zo vanzelfsprekend. Dat ten eerste. Ten tweede is
bij dit type discussie mijn eerste impuls altijd: laat de
leerlingen er alsjeblieft nimmer de dupe van worden. Het
psychologische effect van een discussie als deze tikt ook
door en dat zouden we moeten beseffen. Ik vraag de
staatssecretaris of zij dat ook onderkent.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Hoewel
ik het op zich eens ben met de heer Van der Vlies, is het
toch positief dat wij deze discussie voeren, want op veel
scholen gebeurt blijkbaar weer dat waar het LAKS om
gevraagd heeft: twee correcties op een examen. Ik ben
het met de heer Van der Vlies eens dat het ook een
negatieve kant kan hebben. Daarom is zijn vraag om aan
de betrokken verantwoordelijken heel duidelijk te maken
hoe het precies in elkaar zit, goed.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik stel een vraag aan de
PvdA-fractie. Docenten moeten genoeg tijd krijgen voor
die tweede correctie. Als wij hun vragen om die volledig
uit te voeren, dan kost dat meer tijd en eventueel ook
een vergoeding. De PvdA-fractie heeft daar in januari een
punt van gemaakt. De staatssecretaris heeft dat toen van
tafel geveegd; de scholen moesten dat zelf uitzoeken. Nu
wij hier weer staan, moet de Kamer zeggen dat zij de
docenten meer tijd geeft om die tweede correctie goed
uit te voeren.
Mevrouw Besselink (PvdA): De kern van mijn verhaal
was dat docenten voldoende tijd moeten krijgen om die
correctie goed uit te voeren. Iedereen hier is voor
kwaliteit van het onderwijs. Maar, zoals wij altijd in het
onderwijsdebat zeggen, wij moeten scholen of docenten
niet met onmogelijke opdrachten opzadelen. Als je iets
kwalitatief goed wil doen, dan moet je daar ook de tijd
voor nemen.
Vragen van het lid Pechtold aan de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het
bericht ″Duizenden kiezers mogen niet stemmen″.
©

buitenland. Ik heb deze gegevens vanmorgen gekregen
van de gemeente Den Haag. Van die 18.000 geregistreerden blijkt ook nog eens 20% foutieve formulieren te
hebben gekregen en voor een deel lijkt dat onherstelbaar. De grootste tegenvaller dreigt echter voor 150.000
mensen die dreigen terecht te komen in het experiment
van de staatssecretaris om identificatie verplicht te
stellen in een aantal gemeenten.
De opkomst voor de Europese parlementsverkiezingen
staat traditiegetrouw al onder druk, maar dit kabinet kiest
er ook nog eens voor om met ondoordachte experimenten verwarring te stichten en om stembureaus met een
onmogelijke opdracht op te zadelen. Daarom stel ik de
volgende vragen.
Klopt het dat de staatssecretaris ondanks zware kritiek
van de Kiesraad de combinatie ″identificatieplicht″ en
″stemmen″ selectief, want niet voor alle gemeenten, toch
heeft doorgedrukt? Kan zij bevestigen dat maar 18.000
Nederlanders in het buitenland zich hebben geregistreerd? Is zij bereid om samen met de minister van
Buitenlandse Zaken een evaluatie hiervan naar de Kamer
te sturen? Hoe kan de staatssecretaris met dit voorstel
komen, terwijl het kabinet de wettelijke evaluatie van de
uitgebreide identificatieplicht al ruim een jaar voor zich
uitschuift? Waarom heeft zij dit experiment voor 352
gemeenten ingesteld en niet voor alle gemeenten?
Hierdoor had de communicatie uniformer en krachtiger
gekund. Wat heeft de staatssecretaris gedaan om de
nieuwe regels breed bekend te maken? Wanneer heeft zij
dat gedaan? Is zij bereid om de leden van de stembureaus te instrueren om al het mogelijke te doen,
desnoods met volmachten ter plekke, om mensen van
hun stemrecht gebruik te kunnen laten maken? Is zij
bereid om de komende dagen er nog al het mogelijke
aan te doen om de nieuwe regels onder de aandacht te
brengen, zodat zo veel mogelijk mensen van hun
belangrijkste democratische recht gebruik kunnen
maken? Is er donderdag een klachten- of adviesnummer,
desnoods dat van haar eigen ministerie, dat van half acht
’s morgens tot negen uur ’s avonds bereikbaar is?
Tot slot vraag ik de staatssecretaris om de Kamer
hartelijk te bedanken voor deze extra zendtijd die de
mogelijkheid biedt om mensen er nog eens op te wijzen
dat zij, als zij gaan stemmen, legitimatie mee moeten
nemen in 352 gemeenten.
De voorzitter: Dank u wel. U stelt overigens wel twee
extra vragen. De vragen over identificatie waren
toegelaten; die hebt u ook gesteld. Er zijn ook schriftelijke vragen gesteld over de registratie. Mag ik de
staatssecretaris uitnodigen om ook die voor donderdag
te beantwoorden?
De heer Pechtold (D66): Het liefst nu, want ieder
moment waarop we mensen nog kunnen informeren
over de gang van zaken van donderdag, is meegenomen.
©

De heer Pechtold (D66): Voorzitter. De verwarring is
compleet. Nadat de staatssecretaris eerst de stembustijden met een uur wilde inkorten, bleek dat 700.000
Nederlanders in het buitenland om te kunnen stemmen
een uitdaging aan moesten waar zelfs de paarse en de
blauwe krokodil voor op de vlucht zouden slaan, met als
resultaat dat slechts 18.000 Nederlanders zijn geregistreerd. Dat is 2,6% van alle potentiële stemmen in het

Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter. De
schriftelijke vragen worden vanmiddag nog beantwoord.
Ik heb er alles aan gedaan om dat op tijd te doen, zo vlak
na Pinksteren.
Natuurlijk wil ik de heer Pechtold altijd bedanken voor
de extra zendtijd. Hij maakt daarvan ook altijd driftig
gebruik. Het gaat hier echter om een serieuze zaak,

Tweede Kamer

2 juni 2009
TK 90

Vragenuur

90-7027