Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 461

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 16 juni 2023
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
over de brief van 6 april 2023 inzake de artikel 100-bijdrage aan EUFOR
Althea (Kamerstuk 29 521, nr. 459).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 5 juni 2023.
Vragen en antwoorden (, voorzien van een inleiding,) zijn hierna
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Rudmer Heerema
Adjunct-griffier van de commissie,
Blom

kst-29521-461
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

1

1
Hoe omschrijft u de relatie tussen de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) en Bosnië en Herzegovina, en wat is de (praktische en
politieke) stand van zaken ten aanzien van het toetredingsproces van
Bosnië en Herzegovina tot de NAVO?
Antwoord
Bosnië en Herzegovina kreeg in 2010 een uitnodiging voor de
zogenoemde Membership Action Plan (MAP)-status. De
MAP-status biedt mogelijkheid tot intensief advies, assistentie en
ondersteuning bij hervormingen. Hierbij valt te denken aan
advisering op het gebied van goed bestuur en adequaat gebruik
van defensiemiddelen, en samenwerking op het vlak van onder
andere contra-terrorisme en cyber.
De MAP-status vormt evenwel geen garantie voor toetreding tot
de NAVO. Gezien de aanhoudende complexe binnenlandse
politieke- en veiligheidscontext in Bosnië en Herzegovina zijn
verdere stappen naar toetreding nu niet aan de orde.
2
Kunt u in kwantitatieve en kwalitatieve zin iets meer inzicht verschaffen in
de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
De strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina, de Armed Forces of
Bosnia and Herzegovina (AFBiH), werden officieel opgericht in
2005 en kwamen voort uit drie strijdmachten die tijdens de
oorlog van 1992–1995 waren ontstaan: de ARBiH (de officiële
strijdkrachten van de Republiek Bosnië-Hercegovina), de HVO
(Kroatische Verdedigingsraad) en de VRS (de strijdkrachten van
de Republika Srpska). Het leger bestaat uit ongeveer tienduizend
militairen. De AFBiH dient de soevereine en territoriale integriteit
van Bosnië en Herzegovina te verdedigen en stelt capaciteit
beschikbaar voor humanitaire (nood)hulp bij (natuur)rampen en
internationale operaties in VN, EU en NAVO verband. Op dit
moment leveren de strijdkrachten met acht militairen een
bescheiden bijdrage aan internationale operaties. De focus van de
AFBiH ligt de komende jaren op de verbetering van de interoperabiliteit met de NAVO en modernisering van de krijgsmacht. De
AFBiH kampt met financiële en materiele tekorten, verouderde
wapensystemen, gebrekkige voorzieningen en personele
leegloop. De AFBiH beschikt over een zeer beperkt budget
(minder dan een procent van het BBP). Er is de afgelopen tien jaar
fors bezuinigd op defensie, waardoor er nagenoeg geen geld
beschikbaar was voor vervanging of modernisering van materiaal.
Naast financiële uitdagingen kampt AFBiH met een personele
onderbezetting van achttien procent. De salarissen zijn met name
voor soldaten laag (circa 250 euro per maand) en de mogelijkheden om door te stromen naar hogere rangen zijn beperkt.
Daardoor kampt AFBiH met een relatief hoge uitstroom. Het
percentage vrouwen behelst negen procent op een totaal
personeelsbestand van circa tienduizend.
3
In hoeverre maken de verschillende bevolkingsgroepen, inclusief
minderheden, onderdeel uit van de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina? Is de huidige samenstelling representatief voor het land? Zijn er
spanningen tussen de verschillende militaire eenheden of bevolkingsgroepen binnen het leger?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

2

Antwoord (3 + 11)
De samenstelling van de strijdkrachten is multi-etnisch en volgt
in grote lijnen de etnisch-religieuze verdeling van de bevolking.
De infanteriebrigades bestaan uit een uitsluitend Bosniaks
bataljon, Bosnisch-Servisch bataljon en een Bosnisch-Kroatisch
bataljon. Het personeel van het hoofdkwartier van de brigades is
multi-etnisch. In de positionering van de kazernes wordt ook
rekening gehouden met etnische verhoudingen. Om etnische
spanningen tegen te gaan zijn de kazernes van de diverse
bataljons verspreid over de Federatie en Republika Srpska.
4
Kan worden aangegeven hoe het aantal militairen bij de missie EUFOR
Althea zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld?
Antwoord
In 2004 werd de NAVO Stabilization Force (SFOR) opgevolgd door
EUFOR Althea, waar op dat moment zevenduizend militairen aan
bijdroegen. Sindsdien heeft dat aantal gefluctueerd met een
minimale bezetting van zeshonderd militairen in 2012. Na de
Russische inval in Oekraïne werd EUFOR Althea uitgebreid met
de Intermediate Reserve Forces (IRF) tot circa duizend militairen.
5
Welke risicoanalyse maakt u over de betrokkenheid van Milorad Dodik
met betrekking tot deze misse en welke informatie gebruikt u hierbij?
Antwoord
De retoriek van de president van de Republika Srpska Dodik over
EUFOR Althea is niet eenduidig en verschilt per moment en
omstandigheid van negatief tot gematigd positief. Door de
leiding van EUFOR Althea wordt de situatie in Bosnië en Herzegovina momenteel beoordeeld als relatief stabiel. De situatie in
de Republika Srpska en de antagonistische houding van president
Dodik blijven echter zorgelijk. Het kabinet volgt de ontwikkelingen op de voet via informatie van de missie, de Nederlandse
ambassade, partners en bondgenoten.
6
Welke risicoanalyse maakt u over het Russische veto in de Verenigde
Naties (VN)-Veiligheidsraad voor de voortgang van de missie?
Antwoord (6 + 25 + 51)
De verlenging van het EUFOR-mandaat in de VN-Veiligheidsraad
in november 2023 kan een risico vormen voor de voortzetting van
EUFOR Althea, gezien de opstelling van Rusland ten aanzien van
de operatie en de destabiliserende invloed die het land probeert
uit te oefenen in de regio. Dit risico wordt momenteel echter
beperkt geacht, aangezien een door de VN-gemandateerde
operatie waarschijnlijk de Russische voorkeur geniet boven een
eventueel alternatief. Zowel de operatie als de EU en de NAVO
ontwikkelen verschillende scenario’s, mocht het bij de volgende
verlenging van het VNVR-mandaat toch tot een Russisch veto
komen.
7
Zijn er al sancties ingesteld tegen Dodik, zoals opgeroepen door een
resolutie van het Europees Parlement en waar bevindt het proces rondom
deze sancties zich nu?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

3

Antwoord
Nederland is voorstander van en heeft gepleit voor een sanctiepakket direct gericht op president Dodik. Dat pleidooi kan tot
dusverre niet op voldoende steun rekenen. Er gelden op dit
moment derhalve geen Europese sanctiemaatregelen tegen
Dodik. Het kabinet blijft zich inzetten om de optie van persoonsgerichte sancties op tafel te houden. Dit gebeurt in EU-verband
en in bilaterale contacten met EU-partners.
8
Hoe is Christian Schmidt precies verbonden aan EUFOR Althea en wat is
zijn rol met betrekking tot de missie tot nu toe?
Antwoord (8 + 28)
De Hoge Vertegenwoordiger (HV) in Bosnië en Herzegovina ziet
toe op de implementatie van de civiele aspecten uit het Daytonverdrag. De positie van de HV is niet verbonden aan EUFOR
Althea.
9
Zijn er cijfers over de waardering van Schmidt onder de bevolking?
Antwoord
Er zijn het kabinet geen cijfers bekend over de waardering van de
HV onder de bevolking.
10
Hoe wordt Schmidts optreden geapprecieerd door verschillende lokale
autoriteiten?
Antwoord
Voor de uitvoering van zijn mandaat dient de HV contact te
onderhouden met een veelheid aan relevante Bosnische actoren,
op nationaal en regionaal niveau. Een appreciatie van het
optreden van de HV door deze actoren is daarom niet eenduidig
te geven.
11
Klopt het dat het Bosnische leger in essentie verdeeld is langs etnische
lijnen met eenheden hoofdzakelijk bestaande uit respectievelijk Serviërs,
Kroaten dan wel Bosniakken?
Antwoord
Zie antwoord vraag 3.
12
Zijn er de afgelopen jaren significante vorderingen geboekt bij het
tegengaan van etnische segregatie en het verbeteren van de uitrusting en
geoefendheid in het Bosnische leger, of is de situatie vooral hetzelfde
gebleven?
Antwoord
De afgelopen jaren zijn er geen significante vorderingen geweest
op het gebied van uitrusting en geoefendheid van het Bosnische
leger. De salarissen van het militaire personeel zijn verhoogd,
waarmee men inzet op het tegengaan van de personele
uitstroom. Desalniettemin kampt het leger met structurele
financiële tekorten, waardoor de noodzakelijke investeringen om
de materiële tekorten op te lossen en de gereedheid te bevor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

4

deren achterwege blijven. De etnische samenstelling van de
strijdkrachten is de afgelopen jaren nagenoeg hetzelfde gebleven.
13
Over welke inlichtingenmiddelen (zoals verkenningsvliegtuigen of signals
intelligence) beschikt EUFOR Althea naast de liaison and observation
teams en het Human Intelligence (HUMINT) team?
Antwoord
Het zwaartepunt van de inlichtingencapaciteit binnen EUFOR
Althea ligt op de HUMINT-teams en de Liaison and Observation
Teams (LOT)-huizen. Daarnaast beschikt EUFOR Althea over
enkele andere nichecapaciteiten. Hier kunnen op verzoek van de
missie geen details over worden gedeeld via openbare kanalen.
14
Kunt u aangeven welke landen in welke omvang bijdragen aan respectievelijk het multinationaal bataljon en de Intermediate Reserve Force (IRF)
voor respectievelijk de periode dat de marinierscompagnie actief is en
voor de periode dat het HUMINT team actief is? Kunt u dit uitsplitsen naar
aparte overzichten voor het bataljon en de IRF, en voor de periodes van de
mariniers- en HUMINT- inzet?
Antwoord
Hongarije, Italië en Turkije dragen gelijktijdig met Nederland met
een infanteriecompagnie bij aan het multinationaal bataljon.
Nederland lost Roemenië af in het multinationaal bataljon. Het
kabinet doet verder geen uitspraken over precieze operationele
capaciteiten of overwegingen van andere landen om deel te
nemen aan EUFOR Althea. Welke nationaliteiten na het vertrek
van de Nederlandse compagnie en tijdens de dan nog lopende
Nederlandse inzet van HUMINT-bijdragen aan EUFOR Althea is nu
nog niet bekend.
Verschillende landen dragen op rotatiebasis met een compagnie
bij aan de IRF, waaronder Bulgarije, Roemenië, Oostenrijk en
Hongarije.
15
Waarom vallen de werkzaamheden van het genietaakteam buiten de
reikwijdte van de artikel-100 procedure?
Antwoord (15 + 70)
Het Toetsingskader artikel 100 en de daarin vastgestelde procedures zijn van toepassing op de inzet van de krijgsmacht ter
handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde. Het
genietaakteam wordt niet ingezet ter handhaving of bevordering
van de internationale rechtsorde, maar zal opbouwwerkzaamheden verrichten voor de HUMINT-eenheid en de infanteriecompagnie. Deze worden wel ingezet ter bevordering van de internationale rechtsorde.
16
Wordt de tolk voor het HUMINT team in Nederland geworven of gebeurt
dit lokaal?
Antwoord
De tolk voor het HUMINT-team wordt in Nederland geworven.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

5

Hoe wordt geborgd dat EUFOR Althea voldoende capaciteit heeft om de
informatie van het HUMINT team te verwerken en te gebruiken als deze
capaciteit niet gevraagd was?
Antwoord
Het HUMINT-team is een door Nederland aangeboden capaciteit
die past in de doorlopende behoefte van EUFOR Althea. De
HUMINT-teams, ook het Nederlandse, worden aangestuurd door
het hoofd HUMINT-operaties. Deze is verantwoordelijk voor het
verstrekken van de opdracht aan het Nederlandse HUMINT-team
en verwerkt vervolgens de geleverde informatie. Opdrachten
worden verstrekt op basis van beschikbare verwerkingscapaciteit.
18
Neemt de marinierscompagnie eigen voertuigen mee of worden deze
lokaal aangeschaft? Om welk type voertuigen gaat het?
Antwoord
De infanteriecompagnie neemt eigen voertuigen mee. Dit zijn
wielervoertuigen (Landrovers, Volkswagens Amarok en Scania
vrachtauto’s) en ambulances. Voor deze operatie beschikt de
compagnie tevens over circa tien-gepantserde wielvoertuigen van
het type Bushmaster.
19
Hoe zien de maatregelen er precies uit om binnen de infanteriecompagnie
te streven naar genderdiversiteit? Zijn er op dit moment vrouwen actief
binnen de infanteriecompagnieën van het Korps Mariniers? Worden er
voor de duur van de missie tijdelijk vrouwen toegevoegd aan de
compagnie?
Antwoord
Voor wat betreft genderdiversiteit binnen het Korps Mariniers zijn
verschillende acties in gang gezet, waaronder het aanstellen van
een vaste functionaris die zich met gender en diversiteit bezighoudt. Ook wordt er gewerkt aan een eenduidige boodschap voor
commandanten om bewustwording over gender en diversiteit te
verbeteren.
Er zijn geen vrouwelijke mariniers actief en er worden geen
vrouwen toegevoegd voor de duur van de operatie. Wel maken
vanuit de geneeskundige afvoergroepen vrouwelijke militairen
deel uit van de infanteriecompagnie tijdens de operatie. Zij gaan
ook mee op (meerdaagse) patrouilles, hetgeen voordelen oplevert
bij het contact leggen met de verschillende groepen binnen de
lokale bevolking.
20
Welke maatregelen vinden er plaats om te voorkomen dat de uitgezonden
Nederlandse militairen geraakt worden door Russische (cyber)spionage?
Antwoord (20 + 76)
De Nederlandse militairen die deelnemen aan EUFOR Althea
worden ter voorbereiding op de uitzending bewust gemaakt van
de risico’s op het gebied van cyber en spionage. Ter plekke dient
EUFOR Althea er zorg voor te dragen dat het personeel juist
wordt geïnformeerd over de (lokale) cyber- en spionagedreiging.
EUFOR beschikt over inlichtingencapaciteit om de veiligheidssituatie te monitoren. De IT-omgevingen van EUFOR zijn ontworpen
en worden beschermd en beheerd door de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

6

21
Heeft EUFOR Althea eigen medische voorzieningen (zowel qua zorg als
medevac) los van de Bosnische gezondheidszorg?
Antwoord
EUFOR Althea heeft beperkte eigen medische capaciteiten. Voor
eerstelijns (huisartsen)zorg en primaire traumaopvang is een
multinationale Medical Treatment Facility (MTF) Role 1 op het
kamp aanwezig. Voor tweedelijns zorg zijn afspraken gemaakt
met lokale ziekenhuizen in Sarajevo. EUFOR Althea heeft geen
eigen MTF Role 2 of 3-capaciteiten.
Vanaf Camp Butmir is medische evacuatie door de lucht mogelijk
met een (Oostenrijkse) helikopter. Overdag kan deze binnen
dertig minuten opstijgen, ’s avonds en ’s nachts binnen negentig
minuten. Medisch personeel op de helikopter bestaat uit een
verpleegkundige en een arts. Daarnaast wordt de infanteriecompagnie uitgerust met aanvullende medische capaciteiten om ook
voor langere duur zelfvoorzienend te zijn.
22
Wat zou er gebeuren indien de situatie in Bosnië escaleert en er geweldstoepassing nodig is die verder gaat dan zelfverdediging en crowd
control? Is er dan eerst aanpassing van het mandaat van de missie nodig?
Hoe ziet de procedure hiervoor eruit?
Antwoord (22 + 27 +53)
Er is op dit moment geen sprake van een gewapend conflict in
Bosnië en Herzegovina. De primaire taak van EUFOR Althea is om
escalatie tussen partijen tegen te gaan. Dit draagt bij aan het
beschermen van de burgerbevolking. De rechtsbasis en het
uitvoerende mandaat van de operatie zoals bepaald door de
Veiligheidsraad en het Verdrag van Dayton is robuust en bieden
ruimte om de centrale autoriteiten te ondersteunen bij het
waarborgen van de veiligheid en stabiliteit in het land door te
kunnen reageren op incidenten en escalatie. Een eventuele
verruiming van de geweldsinstructie zou het daartoe geëigende
proces voor het genereren van Rules of Engagement binnen de
Europese Unie vergen.
23
Geldt het mandaat voor zelfverdediging ook voor ondersteuning van
andere eenheden in de missie? Met andere woorden, kan bijvoorbeeld het
Nederlandse HUMINT team ook door een infanteriecompagnie van een
ander land verdedigd worden met een beroep op zelfverdediging?
Antwoord
Ja, het mandaat voor zelfverdediging geldt binnen de gehele
missie.
24
Zijn er afspraken gemaakt dat na het jaar van de Nederlandse inzet een
ander land het overneemt?
Antwoord
Ja, hierover zijn afspraken gemaakt in het kader van het reguliere
force generation-proces.
25
Wat betekent het voor de missie als de VN-resolutie (2658/2022) door
bijvoorbeeld een Russisch veto niet vernieuwd wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

7

Antwoord
Zie antwoord vraag 6.
26
Kunt u een appreciatie geven van het gebruik door de Hoge Vertegenwoordiger van zijn bevoegdheden om na de verkiezingen van 2022 de
Grondwet en kieswet aan te passen?
Antwoord
Op 2 oktober 2022 vonden er verkiezingen plaats in Bosnië en
Herzegovina. Direct na het sluiten van de stembussen en voorafgaand aan de bekendmaking van de uitslag, heeft de HV door
middel van het gebruik van zijn «Bonn-Powers» de Grondwet van
de Federatie van Bosnië en Herzegovina en de kieswet van Bosnië
en Herzegovina aangepast. Het Constitutioneel Hof van Bosnië en
Herzegovina heeft op 24 maart 2023 geoordeeld dat de ingreep
niet in strijd met de Grondwet van het land was en viel binnen
het mandaat van de HV. Het kabinet heeft het deel van de ingreep
dat als doel had de politieke functionaliteit van de Federatie te
vergroten, ondersteund. Het kabinet heeft daarbij de zorg geuit
dat de interventies de al bestaande etnische scheidslijnen in het
Bosnische politieke systeem verder zouden kunnen versterken.
Dit standpunt is met de HV gedeeld.
27
Wat zijn de mogelijkheden binnen het mandaat van EUFOR Althea om de
burgerbevolking te beschermen indien de situatie in Bosnië en Hercegovina verder gewelddadig lijkt te escaleren? Wat zijn de mogelijkheden
om op korte termijn het mandaat aan te passen mocht er een gewelddadige escalatie plaatsvinden?
Antwoord
Zie antwoord vraag 22.
28
Wat is de invloed van de Hoge Vertegenwoordiger op EUFOR?
Antwoord
Zie antwoord vraag 8.
29
Hoe ziet de Hoge Vertegenwoordiger er op dit moment op toe dat de
vrede wordt bewaakt en oplopende spanningen worden gesmoord? Is hij
hierin volledig onpartijdig?
Antwoord
De rol van de HV is om toe te zien op de implementatie van de
civiele aspecten uit het Verdrag van Dayton. De HV zet zich
daarnaast in om een bijdrage te leveren aan de versterking van de
rechtsstaat in Bosnië en Herzegovina. Hij opereert daarbij in een
omgeving waarbij Bosnische politici een gebrek aan bereidheid
tonen om met elkaar samen te werken en compromissen te
sluiten. Het kabinet acht het van belang dat de HV zijn mandaat
op onafhankelijke wijze uitvoert.
30
Kan de centrale regering van Bosnië en Herzegovina besluiten dat de
EUFOR Althea troepen het land moeten verlaten?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

8

Nee. De rechtsgrond voor de aanwezigheid van EUFOR Altheatroepen in Bosnië en Herzegovina is VN-Veiligheidsraad-resolutie
2658 (2022). Derhalve kan alleen de VNVR besluiten tot beëindiging van de operatie, bijvoorbeeld door het mandaat niet te
verlengen.
31
Hoe is de verhouding tussen EUFOR Althea en de nationale troepen? Zijn
er andere milities actief?
Antwoord (31 + 44)
De strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina zijn primair verantwoordelijk voor het bewaken van de nationale veiligheid. EUFOR
Althea kan hierbij ondersteunen indien nodig. Daarnaast vinden
er gecombineerde oefeningen en trainingen plaats tussen de
Bosnische strijdkrachten en EUFOR. Er is op dit moment geen
informatie bekend over actieve milities in Bosnië en Herzegovina.
32
Hoe heeft de relatie tussen president Dodik en president Poetin zich
ontwikkeld de afgelopen jaren? In welke mate en op welke wijze heeft de
oorlog in Oekraïne de relatie tussen de twee presidenten beïnvloed?
Antwoord
President Dodik onderhoudt al langere tijd nauwe banden met
president Poetin. President Dodik kende begin 2023 een eremedaille toe aan president Poetin. Sinds de start van de Russische
invasie in Oekraïne is Dodik meermaals op bezoek geweest bij
Poetin. Het meest recente bezoek van Dodik aan Moskou vond
plaats op 23 mei 2023, waarbij onder meer over geïntensiveerde
handelsbetrekkingen werd gesproken.
33
Met de Nederlandse militaire inzet aan EUFOR Althea in Bosnië en
Herzegovina levert Nederland een «bescheiden doch betekenisvolle
bijdrage» aan politieke en sociale stabiliteit en vreedzame co-existentie,
hoe verhoudt de Nederlandse inbreng van mankrachten en financiële
ondersteuning zich ten opzichte van onze bondgenoten in de Europese
Unie (EU) en de NAVO?
Antwoord
Met de militaire bijdrage van maximaal 164 militairen aan EUFOR
Althea levert Nederland vanaf oktober 2023 ongeveer vijftien
procent van het totale aantal militairen (duizend militairen) van
EUFOR Althea en een kwart van het multinationaal bataljon
(vijfhonderd militairen). Hongarije, Italië en Turkije dragen
gelijktijdig met Nederland met een infanteriecompagnie bij aan
het multinationaal bataljon. Zoals ook aangegeven in het
antwoord op vraag 14 doet het kabinet verder geen uitspraken
over de precieze operationele capaciteiten of overwegingen van
andere landen om deel te nemen aan EUFOR Althea.
De financiële bijdrage van Nederland aan de gemeenschappelijke
kosten van EUFOR Althea loopt via de Europese Vredesfaciliteit
(EPF). Nederland draagt hier, op basis van een Bruto Nationaal
Inkomen-verdeelsleutel, met 5,9 procent aan bij.
34
Uit welke overheidsinstellingen heeft de Republika Srbska zich in
2021–2022 ten dele teruggetrokken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

9

Antwoord
Vertegenwoordigers van de Republika Srpska hebben in de
genoemde periode afgezien van actieve deelname aan besluitvorming in staatsinstellingen als de regering en het parlement. Zij
waren afwezig, of onthielden zich van stemming.
35
Hoe gaat EUFOR Althea concreet bijdragen aan meer stabiliteit en
veiligheid in Bosnië-Herzegovina? Welke rol speelt de Nederlandse missie
hierin? Hoe kan EUFOR Althea bijvoorbeeld bijdragen aan een terugkeer
van de Republika Srbska in de overheidsinstellingen?
Antwoord
EUFOR is gemandateerd om de militaire aspecten van het Verdrag
van Dayton te helpen implementeren, met als concreet doel de
veiligheid in Bosnië en Herzegovina te waarborgen en de
capaciteit van de Bosnië en Herzegovina-strijdkrachten te
bevorderen. Door middel van onder andere training en oefening
(non-executief) en via de mogelijkheid tot (executieve) inzet van
het multinationaal bataljon, waar Nederland deel van uit zal
maken, poogt EUFOR Althea bij te dragen aan de stabiliteit en
veiligheid in Bosnië en Herzegovina.
EUFOR Althea heeft geen directe rol in de terugkeer van de
Republika Srpska in de overheidsinstellingen aangezien dit civiel
optreden betreft en EUFOR Althea toeziet op de militaire implementatie van het Verdrag van Dayton. Met de deelname van de
SNSD (de partij van Milorad Dodik) aan de in januari 2023
gestarte regering op staatsniveau, zijn de Bosnische Serviërs ten
dele weer teruggekeerd naar de centrale staatsinstellingen. Een
aantal wetten waarmee de Republika Srpska tussen eind 2021 en
voorjaar 2022 aankondigde bevoegdheden van de staatsinstellingen over te willen nemen, is nog wel in parlementaire
procedure in de Republika Srpska.
36
Welk mandaat heeft EUFOR Althea om (pogingen tot) afscheiding van de
Republika Srbka tegen te gaan? Welk mandaat heeft EUFOR Althea om
schendingen van het Verdrag van Dayton tegen te gaan? Heeft EUFOR
Althea bijvoorbeeld het mandaat om leden van het politieke leiderschap te
arresteren in het geval van (pogingen tot) afscheiding of ter implementatie van de Bonn Powers van de Hoge Vertegenwoordiger?
Antwoord
Mocht er sprake zijn van illegale afscheiding van een gedeelte
van het land door een van de partijen van het Verdrag van
Dayton, dan stelt het mandaat van de VNVR dat EUFOR Althea de
implementatie van dit verdrag – en dus het voorkomen van een
eventuele illegale afscheiding – militair dient te ondersteunen.
Waar civiel optreden door middel van bijvoorbeeld een interventie
van de HV niet afdoende is om een dergelijk scenario tegen te
gaan of wanneer de krijgsmacht van Bosnië en Herzegovina dit
niet eigenstandig kan, kan de Commandant van EUFOR Althea
besluiten troepen in te zetten om de implementatie van het
Verdrag van Dayton te handhaven.
37
De krijgsmacht van Bosnië en Herzegovina is bij een escalatie niet in staat
zichzelf te verdedigen en leunt op de internationale gemeenschap voor
veiligheidsgaranties, is de EUFOR Althea missie in staat om, in het geval

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

10

van een escalatie, de stabiliteit in het land te bewaren? Hoe zou reactie
van EUFOR Althea er in zo’n geval uitzien?
Antwoord
Zoals gesteld in het antwoord op vraag 22 en 27 heeft EUFOR
Althea een mandaat dat voldoende is om te kunnen optreden in
geval van escalatie. In geval van escalatie kan het multinationaal
bataljon de-escalerend optreden en bijvoorbeeld force protection
leveren (bewaken en beveiligen). Op verzoek van de commandant
van EUFOR Althea kunnen reserve-eenheden worden geactiveerd
door de operationeel commandant gevestigd bij het militaire
hoofdkwartier van de NAVO.
38
Wat wordt er precies bedoeld met de term «historisch revisionisme»?
Antwoord
Diverse politieke leiders in Bosnië en Herzegovina geven regelmatig een eigen beeld van de geschiedschrijving, met name met
betrekking tot de gebeurtenissen tijdens de burgeroorlog in de
jaren negentig. De ontkenning van de genocide in Srebrenica is
daar het meest duidelijke voorbeeld van.
39
Wat is de rol van de Hoge Vertegenwoordiger in het tegengaan van de
benoemde etnische scheidslijnen waar haat zaaien, genocide-ontkenning
en historisch revisionisme op dit moment met regelmaat voorkomen?
Antwoord
De rol van de HV is toe te zien op de implementatie van de civiele
aspecten uit het Dayton-verdrag. Hij kan zich in zijn rol
uitspreken tegen haatzaaien, genocide-ontkenning en historisch
revisionisme. De zogeheten Bonn Powers stellen hem in staat
eenzijdig voor Bosnische autoriteiten bindende besluiten te
nemen en Bosnische functionarissen die het Dayton-verdrag
schenden, te ontslaan. Zo gebruikte de HV twee jaar geleden deze
Bonn Powers om genocideontkenning en verheerlijking van
oorlogsmisdadigers strafbaar te stellen.
40
Welke zes kleinere partijen nemen deel aan de coalitie?
Antwoord
De hoofdmoot van de coalitie wordt gevormd door de Kroatische
HDZ BiH, de Servische SNSD en een «Trojka-groep» van drie
partijen, bestaande uit de SDP-partij (voornamelijk Bosniaks), de
Nasa Stranka (multi-etnisch) en NiP (Bosniaks). Daarnaast levert
DNS, een partner van de SNSD, een Minister. HDZ en de Trojka
worden tevens ondersteund door partnerpartijen, zonder
Minister.
41
Wat zijn de gevolgen van het aanpassen van de kieswet en Grondwet door
Hoge Vertegenwoordiger Schmidt?
Antwoord
Door de ingreep van de HV op 2 oktober 2022 zijn er in de
Federatie van Bosnië en Herzegovina deadlines en mechanismes
in het wetgevings- en formatieproces geïntroduceerd, waarmee
de HV blokkades in deze processen tracht te voorkomen. Met zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

11

ingreep heeft de HV tevens wijzigingen aangebracht in de wijze
waarop kantons in de Federatie leden kunnen afvaardigen voor
het parlement van de Federatie. Het kabinet acht het zorgelijk dat
door deze ingreep daarmee de etnische scheidslijnen in het
Bosnische politieke systeem verder zijn verstevigd.
42
Kan worden gespecificeerd wat de militaire aspecten zijn van het Dayton
akkoord waar EUFOR Althea op toeziet?
Antwoord
In bijlage 1A van het Dayton vredesakkoord (1995) staan de
militaire aspecten omschreven. Hierin staat dat de ondertekenaars (de Republiek van Bosnië en Herzegovina, Federatie van
Bosnië en Herzegovina en Republika Srpska) de volgende zaken
overeenkomen: a) staakt-het-vuren en wapenstilstand, b) verlenen
van toestemming aan de NAVO Implementation Force (voorloper
van EUFOR Althea) en c) naleving van afspraken over wapenbeheersing. Voornaamste doel was het voorkomen van het
uitbreken van nieuwe vijandelijkheden en het creëren van een
safe and secure environment waar IFOR – en later EUFOR Althea –
op toezien.
43
Kan worden gespecificeerd op welke manier de NAVO Stabilization Force
tot nu toe heeft bijgedragen aan de stabilisatie van Bosnië en
Herzegovina?
Antwoord
De NAVO Stabilization Force in Bosnia and Herzegovina (SFOR) is
in december 2004 beëindigd. EUFOR Althea volgde deze operatie
op, zoals vastgelegd in VNVR-resolutie 1575.
44
Kan worden aangegeven op welke manier EUFOR Althea samenwerkt met
de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
Zie antwoord vraag 31.
45
Levert Rusland munitie, wapens of (onderdelen van) wapensystemen aan
groepen of entiteiten in Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
Het militair materieel van de Bosnische krijgsmacht bestaat in
grote mate uit verouderd materieel van westerse makelij dat kort
na de oprichting in 2004 is gedoneerd door de Verenigde Staten
en Arabische landen. Rusland heeft geen (onderdelen van)
wapensystemen aan de Bosnische krijgsmacht geleverd.
Rusland heeft wel steun geleverd aan de Bosnisch-Servische
politie. Zo leverde Rusland in 2018 drie Kazan Ansat-helikopters
aan de Bosnisch-Servische politie. Daarnaast heeft Rusland in
2018 een training verzorgd voor de Bosnisch-Servische politie ten
behoeve van gebruik van 2500 automatische geweren, geleverd
door Servië.
46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

12

Wat hebben de MATRA-projecten in Bosnië en Herzegovina tot op heden
aan verbeteringen en hervormingen opgeleverd? Kunt u enkele concrete
en verifieerbare resultaten benoemen?
Antwoord
MATRA-projecten hebben in algemene zin bijgedragen aan het
begrip van en respect voor de rechtstaat en mensenrechten in
Bosnië en Herzegovina. Trainingen aan onder meer journalisten en
rechters door de rechtbank in Amsterdam zijn voorbeelden van
projecten met een positieve weerslag. De Nederlandse inzet heeft
daarnaast onder meer als effect dat mensenrechtenverdedigers
hun onderlinge netwerk uitbreiden en verstevigen. Dat stelt hen
in staat zich effectiever te positioneren richting de Bosnische
overheid.
47
Welk bedrag heeft Nederland tot op heden besteed aan de ontwikkeling
van Bosnië en Herzegovina in het kader van hulpprojecten zoals het
MATRA programma?
Antwoord
Nederland heeft Bosnië en Herzegovina sinds 1995 op diverse
wijzen financieel ondersteund. Tussen 1995 en 2018 is in het
kader van ontwikkelingssamenwerking circa 600 miljoen euro
besteed. MATRA-projecten in het land zijn vanaf 2018 gestart. Op
dit moment is het voor Bosnië en Herzegovina beschikbare
MATRA-budget 670.000 euro. Daarnaast zijn er middelen voor
regio brede MATRA-projecten en middelen uit het stabiliteitsfonds en mensenrechtenfonds beschikbaar voor projecten in
Bosnië en Herzegovina.
48
Waarom wordt de Bosnische krijgsmacht geplaagd door financiële en
materiële tekorten, verouderde wapensystemen, gebrekkige voorzieningen en personele leegloop? Waarom is hier vanuit de EU geen
financiële hulp voor beschikbaar, zoals deze wel aan Oekraïne wordt
gegeven?
Antwoord
De EU draagt financieel bij aan de versterking van de krijgsmacht
van Bosnië en Herzegovina. In de afgelopen jaren is via de
Europese Vredesfaciliteit (EPF) circa 20 miljoen euro aan
non-lethale steun verleend, ten behoeve van onder andere
(medische) transportcapaciteit en ontmijning.
Ook de NAVO ondersteunt de Bosnische krijgsmacht via het
Defense Capacity Building-pakket voor Bosnië en Herzegovina.
Dit pakket is in samenwerking met Bosnië en Herzegovina
uitgewerkt en is in 2023 geïntensiveerd als onderdeel van de
additional tailored support measures in het partnerschap met de
NAVO. Door training en materiële steun helpt de NAVO de
Bosnische weerbaarheid tegen veiligheidsuitdagingen te
versterken.
Modernisering van de krijgsmacht wordt, naast het gebrek aan
financiële middelen, bemoeilijkt door de verlamming van de
politiek op het niveau van de centrale staat en de politieke
weerstand van voornamelijk de Republika Srpska. Zie ook het
antwoord op vraag 2.
Bosnië en Herzegovina is, anders dan Oekraïne, niet het slachtoffer van militaire agressie door een buurland. Dit verklaart in
belangrijke mate het verschil in financiële bijstand door de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

13

49
Op welke manieren trachten Rusland en China hun invloed in Bosnië en
Herzegovina nu al te gebruiken en te vergroten?
Antwoord
Rusland probeert zijn grip op de Republika Srpska te handhaven
en te verstevigen door zich op te werpen als verdediger van
Bosnisch-Servische belangen. De politieke en diplomatieke
banden tussen Rusland en de Republika Srpska zijn innig.
Daarnaast bindt Rusland de Republika Srpska aan zich door het
sluiten van energiecontracten en aansluiting op Russische
gaspijpleidingen. Daardoor wordt de Bosnisch-Servische afhankelijkheid van Rusland vergroot. Daarnaast blokkeert de Republika
Srpska de overname van EU-sancties tegen Rusland.
China werkt aan het vergroten van zijn invloed in Bosnië en
Herzegovina. Chinese bedrijven zijn vooral actief in de energiesector en infrastructuur, en pogen een grotere rol te spelen in de
digitale infrastructuur van Bosnië en Herzegovina. De Chinese
invloed is met name aanwezig in de Republika Srpska. China
vormt daar een interessante alternatieve bron van investeringen.
President Dodik heeft meerdere malen zijn steun uitgesproken
voor China. Republika Srpska blokkeerde bijvoorbeeld verklaringen van Bosnië en Herzegovina over de behandeling van
Oeigoeren in Xinjiang.
50
Welke invloed heeft het conflict tussen Rusland en Oekraïne op de
veiligheid van de missie?
Antwoord
De oorlog in Oekraïne heeft geen directe invloed op de veiligheid
van EUFOR Althea. Wel heeft de Russische aanval op Oekraïne de
binnenlandse tegenstellingen in Bosnië en Herzegovina verder
doen toenemen. Daarom is in februari 2022 de Intermediate
Reserve Force geactiveerd. Ook lijkt na de Russische inval in
Oekraïne de competitie tussen geopolitieke spelers verder te zijn
toegenomen. Terwijl de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk
en de Verenigde Staten de stabiliteit van de Westelijke Balkan
hoger op de agenda hebben geplaatst, probeert Rusland de
Balkan-landen binnen de eigen invloedsfeer te trekken. Een van
de instrumenten van Rusland in de strijd om politieke invloed in
Bosnië en Herzegovina is een desinformatiecampagne ter
ondersteuning van het Russische narratief ten aanzien van de
oorlog in Oekraïne.
51
Verwacht u dat de VN-resolutie die de rechtsbasis vormt voor EUFOR
Althea ook de komende jaren zonder problemen verlengd zal worden, of
neemt het risico toe dat er een blokkade wordt opgeworpen door
Rusland? Zo ja, wat is in een dergelijk scenario dan het plan?
Antwoord
Zie antwoord vraag 6.
52
Uit hoeveel militairen bestaat EUFOR? Is dit «ongeveer 1000» of de eerder
genoemde 1200?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

14

EUFOR Althea bestaat uit ongeveer duizend militairen. Het
precieze aantal militairen kan fluctueren aan de hand van de
vulling. Op dit moment is EUFOR Althea voor ruim 90% gevuld.
Het kabinet maakt tevens van de gelegenheid gebruik om te
corrigeren dat in de artikel 100-brief per abuis stond dat het
multinationaal bataljon, dat onderdeel is van EUFOR Althea, uit
duizend militairen bestaat. Dit moet echter vijfhonderd militairen
zijn.
53
Is het mandaat van operatie EUFOR Althea toereikend in het geval van
een nationale of internationale escalatie? Indien nee, wat moet er
veranderen om EUFOR Althea wel toereikend te maken?
Antwoord
Zie antwoord vraag 22.
54
Kunnen er voorbeelden worden gegeven op wat voor incidenten er op
welke manier kan worden gereageerd door EUFOR Althea? En waar het
mandaat in principe ophoudt?
Antwoord
Het kabinet acht het niet wenselijk om te speculeren over
voorbeelden van incidenten waarop EUFOR Althea kan worden
ingezet. De infanteriecompagnie is opgeleid en getraind om te
kunnen reageren op incidenten. Voorbeelden van taken zijn het
zorgdragen voor force protection van EUFOR, optreden als Quick
Reaction Force en het ondersteunen van gecombineerde
trainingen met de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina. Het
mandaat is robuust genoeg om op te kunnen treden.
55
Wat kan worden verstaan onder destabiliserende actoren?
Antwoord
Met destabiliserende actoren wordt verwezen naar personen,
partijen of organisaties die het Dayton vredesakkoord ondermijnen.
56
Wordt in de strategic review ook gekeken naar het functioneren van de
Hoge Vertegenwoordiger? Zo nee, op welke andere manier wordt zijn
functioneren geëvalueerd?
Antwoord
De positie van de HV is niet verbonden aan EUFOR Althea en
zodoende wordt het functioneren van de HV niet meegenomen in
de Strategic Review. De HV rapporteert periodiek aan de
VN-Veiligheidsraad, aan de EU en aan geïnteresseerde overheden
en partijen. De Steering Board van de Peace Implementation
Council (PIC), welke politiek advies geeft aan de HV, komt op het
niveau van hoofden van diplomatieke missies tweewekelijkse
basis in Sarajevo bijeen. Daarnaast komt de voltallige PIC twee
keer per jaar op hoofdstedenniveau in Sarajevo bijeen. Dit zijn
momenten waarop landen standpunten over het werk van de HV
met de HV kunnen delen.
57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

15

Houdt Nederland naast de inzet van een infanteriecompagnie ter plekke
ook militairen paraat als reserve-eenheden voor de Intermediate Reserve
Force (IRF) en de Strategic Reserve Force (SRF)?
Antwoord
Nee.
58
Wat is de reden geweest dat België een tijd geen militaire bijdrage leverde
aan EUFOR Althea? Klopt het dat de Belgen sinds kort wel weer een
bijdrage leveren? Hoe omvangrijk is deze bijdrage?
Antwoord
België draagt sinds kort weer bij aan EUFOR Althea. Het kabinet
doet geen uitspraken over de operationele capaciteiten of
overwegingen van andere landen om deel te nemen aan EUFOR
Althea.
59
Welke personen vertegenwoordigen Nederland in het Politiek en
Veiligheidscomité dat de strategische leiding heeft over de missie?
Antwoord
Ambassadeur Roger van Laak is de Nederlandse vertegenwoordiger in het Politiek en Veiligheidscomité (PSC) van de Europese
Unie.
60
Kunt u iets concreter aangeven wanneer u de Strategic Review van
EUFOR Althea verwacht in 2023? Kan de Kamer van de belangrijkste
bevindingen op de hoogte worden gebracht?
Antwoord
De Strategic Review van EUFOR Althea wordt naar verwachting
eind juni 2023 geagendeerd in het PSC. Indien de Strategic
Review daartoe aanleiding geeft, zal uw Kamer worden
geïnformeerd.
61
Op welke manier kunnen de 1100 militairen van de IRF en de SRF worden
ingezet? In welke landen bevinden deze 1100 militairen zich? Waar bevindt
de Tactische Reserve zich en hoeveel militairen heeft deze?
Antwoord
De IRF en de SRF zijn reserve-eenheden en kunnen worden
ingezet naar gelang de behoefte om de operatie te ondersteunen.
Afhankelijk van welk land deelneemt, bevinden zich daar ook de
eenheden («out of theatre-forces»). Zie ook het antwoord op
vraag 14.
62
Welke bevoegdheden hebben de Force Commander van EUFOR en de
Hoge Vertegenwoordiger ten opzichte van elkaar? Welke rol spelen hierin
de Europese Raad en de PSC?
Antwoord
De Force Commander van EUFOR Althea ziet toe op implementatie van de militaire aspecten het Verdrag van Dayton, via
ondersteuning van de centrale autoriteiten in Bosnië en Herze-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

16

govina en versterking van de krijgsmacht van Bosnië en Herzegovina via training en oefening.
De HV ziet op diens beurt toe op de implementatie van de civiele
aspecten van het Verdrag van Dayton. Daarvoor onderhoudt de
HV contacten met relevante partijen binnen Bosnië en Herzegovina. Tevens beschikt hij over de Bonn Powers, die hem in
staat stellen eenzijdig voor Bosnische autoriteiten bindende
besluiten te nemen en Bosnische functionarissen te ontslaan die
het Verdrag van Dayton schenden.
De verschillende bevoegdheden van de Force Commander van
EUFOR en de HV versterken de implementatie van het Verdrag
van Dayton. Daarbij moet nadrukkelijk worden opgemerkt dat de
HV geen opdracht kan verlenen aan de Force Commander van
EUFOR Althea. De militaire aansturing van de operatie geschiedt
vanuit het militaire NAVO-hoofdkwartier. Wel is er nauw contact
tussen de HV en de Force Commander om ontwikkelingen te
bespreken. Het PSC en de Raad Buitenlandse Zaken geven
politieke richting aan EUFOR Althea en het bredere Europese
beleid aangaande Bosnië en Herzegovina.
63
Kunt u toelichten hoe groot het politieke en maatschappelijke draagvlak in
Bosnië en Herzegovina is voor de missie?
Antwoord (63 + 87 + 88)
In algemene zin is de analyse dat de bijdrage die EUFOR Althea
levert aan de vrede en stabiliteit in Bosnië en Herzegovina onder
de Bosnische bevolking en autoriteiten wordt gewaardeerd.
Onder andere de huidige Minister van Buitenlandse Zaken,
Elmedin Konaković, heeft de Nederlandse ambassadeur in Bosnië
en Herzegovina in een persoonlijk gesprek bedankt voor de
aangekondigde Nederlandse bijdrage aan EUFOR Althea. Ook
vanuit de operatie zelf is de aangekondigde Nederlandse bijdrage
verwelkomd. Het kabinet is niet bekend met cijfers over de
waardering van EUFOR Althea onder de bevolking van Bosnië en
Herzegovina.
64
Beschikte EUFOR Althea al over HUMINT voor het Nederlandse aanbod?
Op welke manier werd deze capaciteit tot nu toe ingevuld?
Antwoord
Ja, EUFOR Althea beschikte al over HUMINT voor het Nederlandse aanbod. Tot nu toe werd deze capaciteit door andere
landen ingevuld.
65
Krijgt de NAVO een vergoeding van de EU voor het feit dat EUFOR Althea
gebruikt maakt van militaire middelen van de NAVO? Deelt de NAVO ook
inlichtingen met EUFOR Althea en andersom?
Antwoord
De EU betaalt NAVO geen directe vergoeding voor het gebruik
van faciliteiten en militaire middelen, maar voldoet eventuele
kosten direct aan betrokken lokale partijen, zoals aan energieleveranciers. Andere kosten, zoals voor schoonmaak, worden
gedeeld. De details hiervan zijn vastgelegd in een overeenkomst
tussen de EU en NAVO en maken deel uit van de zogenaamde
Berlijn Plus-afspraken uit 2003 die bepalen dat NAVO faciliteiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

17

zonder vergoeding ter beschikking stelt, tenzij met het gebruik
ervan door een andere partij sterk oplopende kosten gemoeid
zijn.
Diezelfde Berlijn Plus-afspraken maken het tevens mogelijk om
inlichtingen uit te wisselen.
66
Constaterende dat de brief als voornaamste reden voor de Nederlandse
deelname aan de missie noemt om de vrede en stabiliteit te waarborgen
op de Westelijke Balkan en de Nederlandse ambities om bij te dragen aan
civiele en militaire EU-missies, wat zijn naast de bovengenoemde redenen
andere zwaarwegende belangen of beweegredenen om te participeren?
Antwoord
Naast het bevorderen van vrede en stabiliteit op de Westelijke
Balkan en het leveren van een substantiële bijdrage aan
EU-missies wil het kabinet met deze bijdrage inzetten op intensievere samenwerking met en ondersteuning van landen op de
Westelijke Balkan. Hieronder valt ook het tegengaan van
Russische invloeden in de regio. De geografische nabijheid van de
Westelijke Balkan en de kandidaat-lidmaatschapsstatus van
Bosnië en Herzegovina maken dat er directe veiligheidsbelangen
voor Nederland zijn.
67
Sluit het kabinet uit dat Nederlandse troepen ook na 2025 gestationeerd
blijven in Bosnië en Herzegovina bij een eventuele verlenging van EUFOR
Althea?
Antwoord
Nee, het kabinet sluit dat niet uit. Uw Kamer wordt hier in dat
geval over geïnformeerd.
68
Kunt u de rol van de NAVO in deze operatie toelichten?
Antwoord
De rol van de NAVO in EUFOR Althea is cruciaal. Zo verzorgt de
NAVO operationele ondersteuning van EUFOR Althea onder de
zogenaamde Berlijn Plus-constructie. Deze constructie maakt een
aantal belangrijke zaken mogelijk, zoals: logistieke ondersteuning, informatiedeling, samenwerking op onder andere het
geven van training en oefenen, kennisuitwisseling en de beschikbaarheid over en de toegang tot reserve-eenheden, onder andere
vanuit de NAVO-geleide operatie KFOR. Voorts verloopt de
militaire aansturing van EUFOR via de operationeel commandant
in het militaire NAVO-hoofdkwartier.
69
Hoe ziet het nationaal ondersteuningselement eruit dat door Nederland
wordt opgezet? Wat maakt het opzetten van een nationaal ondersteuningselement noodzakelijk als ook gebruikt gemaakt kan worden van
bestaande legering?
Antwoord
Het nationaal ondersteuningselement (national support element,
NSE) heeft als doel de eenheid te ondersteunen op het gebied van
voertuigonderhoud, goederenbeheer, opslag (wapens, munitie,
reservedelen) en diverse andere zaken zoals postvoorziening,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

18

personeelszorg, administratie en medische zorg. De legering
wordt verzorgd door EUFOR Althea, hier speelt het NSE geen rol
in.
70
Waarom vallen de werkzaamheden van het genietaakteam buiten de
reikwijdte van de artikel 100-procedure?
Antwoord
Zie antwoord vraag 15.
71
Hoe is de beslissing tot stand gekomen om de Nederlandse infanteriecompagnie deel uit te laten maken van een multinationaal bataljon met
een relatief klein aantal landen?
Antwoord
De voornaamste reden voor Nederland bij te dragen aan EUFOR
Althea is het bevorderen van vrede en stabiliteit op de Westelijke
Balkan. Het kabinet heeft zich ten doel gesteld dat Nederland
binnen de EU zal inzetten op intensievere samenwerking met en
ondersteuning van landen op de Westelijke Balkan. Bovendien
heeft Nederland in het kader van een sterk Europees veiligheiden defensiebeleid de ambitie een evenredige bijdrage te leveren
aan civiele en militaire EU-missies en -operaties. De Nederlandse
inzet in EUFOR Althea draagt daaraan bij.
Deze overwegingen vormde aanleiding voor het kabinet om zich
te oriënteren op een mogelijke militaire bijdrage aan EUFOR
Althea. In het onderzoek naar de wenselijkheid en haalbaarheid
van deze bijdrage is gekeken naar de behoefte van de operatie en
vervolgens naar de beschikbaarheid van Nederlandse eenheden.
EUFOR is verantwoordelijk voor de indeling en vulling van
eenheden in de operatie, zoals het multinationaal bataljon.
Binnen dit bataljon was een infanteriecompagnie vacant. Het
kabinet heeft besloten deze te leveren.
72
Op welke manier kan het multinationaal bataljon ingezet worden bij het
uitvoeren van Crowd & Riot Control? Geldt dat bijvoorbeeld ook voor
haatdragende manifestaties met genocide-ontkenning? Of alleen wanneer
deze ontaarden in fysiek geweld?
Antwoord
Het multinationaal bataljon kan voor Crowd and Riot Control
worden ingezet indien de lokale autoriteiten hier niet toe in staat
zijn of als de commandant hiertoe beslist. Tot nu toe is het
multinationaal bataljon nog niet ingezet voor Crowd and Riot
Control.
73
Hoe ziet de geweldsinstructie er precies uit?
Antwoord (73 + 75)
De geweldsinstructie, die voor de hele operatie geldt, biedt
voldoende mogelijkheden om invulling te geven aan het mandaat
van de operatie vanuit de VN-Veiligheidsraad en het Verdrag van
Dayton. Wegens de rubricering van de geweldsinstructies kan het
kabinet niet verder in detail treden.
74

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

19

Waarover gaan de aanvullende training en instructie over gendergerelateerde aspecten relevant voor deze bijdrage?
Antwoord
De aanvullende training en instructie over gender gerelateerde
aspecten zal plaatsvinden gedurende de missie voorbereiding van
de infanteriecompagnie tijdens de laatste twee weken van
augustus. Het curriculum wordt op dit moment nog samengesteld, onder andere in samenspraak met de gender adviseur van
Commandant EUFOR Althea. Aangezien het contact leggen met
verschillende bevolkingsgroepen een onderdeel is van de
taakstelling zal de infanteriecompagnie in ieder geval voorbereid
worden op de gender gerelateerde rollen, relaties, normen en
waarden die kunnen verschillen voor mannen, vrouwen, jongens
en meisjes in het missiegebied.
75
De geweldsinstructie die de Nederlandse eenheden meekrijgen wordt als
robuust omschreven, wat houdt dit precies in?
Antwoord
Zie antwoord vraag 73.
76
Op welke manier worden de spionageactiviteiten van Rusland en China
tegengegaan?
Antwoord
Zie antwoord vraag 20.
77
Welke binnenlandse veiligheidsdreigingen in Bosnië en Herzegovina zijn
er voor de Nederlandse militairen (naast de internationale statelijke
actoren)?
Antwoord
Er is geen specifieke binnenlandse veiligheidsdreiging voor
Nederlandse militairen. Wel kunnen zij worden geconfronteerd
met civiele onrust in de vorm van betogingen, demonstraties en
criminaliteit. De dreiging die hiervan uitgaat is laag tot matig.
Daarnaast zijn er in het land nog grote aantallen klein kaliber
wapens in omloop, onder andere door het oorlogsverleden en
wapensmokkel door criminele organisaties. Meer wapenbezit
leidt automatisch tot een groter risico om met wapengebruik in
aanraking te komen.
78
Hoe vaak werden de militairen van EUFOR Althea tot nu toe ingezet voor
Crowd & Riot Control incidenten in Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
De militairen van EUFOR Althea zijn tot nu toe nog niet ingezet
ten behoeve van Crowd and Riot Control.
79
Waarom worden de eenheden van het Korps Mariniers voornamelijk
ingezet voor Crowd & Riot Control en waarom wordt het uitvoeren van
politietaken bij hen neergelegd?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

20

Eenheden van het Korps Mariniers worden niet voornamelijk
ingezet voor Crowd and Riot Control. Crowd and Riot Control is
één van de taken die de infanteriecompagnie uit moet kunnen
voeren. Andere taken zijn bijvoorbeeld het zorgdragen voor force
protection van EUFOR, optreden als Quick Reaction Force en het
ondersteunen van gecombineerde trainingen met de strijdkrachten van Bosnië en Herzegovina. Hiertoe wordt de eenheid
specifiek opgeleid. Crowd and Riot Control biedt de mogelijkheid
om de-escalerend op te treden indien lokale autoriteiten hier niet
meer toe in staat zijn.
80
In hoeverre en op welke wijze gaat u bij de exit-strategie rekening houden
met de veiligheid van Bosniërs die direct en indirect waren betrokken bij
de missie?
Antwoord
Indachtig de geleerde lessen van de internationale en Nederlandse inzet in Afghanistan, wordt rekening gehouden met
verschillende scenario’s voor beëindiging van de internationale
inzet in EUFOR Althea. Met inachtneming van de motie van het
lid Belhaj (D66) c.s. over de kaders voor toekomstige inzet van
lokaal personeel informeerde het kabinet uw Kamer op 15 mei jl.
(Kamerstuk 36 200 X, nr. 85) (Kamerstuk 35 925 X, nr. 29) over
de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de werkgeversverantwoordelijkheid die het kabinet neemt jegens lokaal personeel
in onder andere civiele en militaire missies en operaties.
81
Op welke manier zal de monitoring van de kwantitatieve en kwalitatieve
indicatoren met de Kamer worden gedeeld?
Antwoord
Uw Kamer wordt schriftelijk geïnformeerd over de voortgang van
EUFOR Althea en de bijdrage die Nederland aan deze operatie
levert. Dat gebeurt via de reguliere verantwoordingscyclus of
wanneer daar (eerder) aanleiding toe bestaat.
82
Welke hybride dreigingen vanuit Rusland spelen in Bosnië en
Herzegovina?
Antwoord
Zoals onder meer gesteld in het antwoord op vraag 49 zijn de
politieke en diplomatieke banden tussen Rusland en de Republika
Srpska innig en bindt Rusland de Republika Srpska verder aan
zich door het sluiten van lucratieve energiecontracten. De
Russische (en Servische) invloed is dan ook met name aanwezig
in de Republika Srpska. Ook herbergt de Republika Srpska een
aantal ultranationalistische, en vaak ook extreemrechtse,
groeperingen die banden onderhouden met Rusland en door
Rusland financieel worden ondersteund.
Naar inschatting betreft spionage een van de voornaamste
hybride dreigingen vanuit Rusland. Rusland is geïnteresseerd in
de activiteiten van internationale organisaties, zoals de NAVO en
EU en westerse (multilaterale) militaire operaties. Om hier
inlichtingen over te vergaren zet Rusland zowel cyberinstrumenten als klassieke inlichtingenmiddelen in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

21

Verder maakt Rusland in Bosnië en Herzegovina gebruik van een
desinformatiecampagne om antiwesters sentiment aan te
wakkeren en om het eigen narratief te versterken.
83
Welke hybride dreigingen vanuit China spelen in Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
Er is voor zover bekend geen sprake van een gerichte hybride
dreiging vanuit China specifiek tegen EUFOR Althea of de
Nederlandse bijdrage hieraan. Wel geldt dat China, net als
Rusland, geïnteresseerd is in de activiteiten en besluitvorming
van internationale organisaties, zoals de NAVO en EU en westerse
(multilaterale) militaire operaties. Zie voorts het antwoord op
vraag 49.
Daarnaast is het vermeldenswaard dat de Chinese staat
wereldwijd een whole of nation-approach hanteert om zijn
strategische doelstellingen te verwezenlijken. Dit betekent dat
iedere burger, vereniging of bedrijf dient mee te werken met de
Chinese inlichtingendiensten als hen dat gevraagd wordt.
84
Houdt EUFOR Althea zich ook bezig met hybride dreigingen?
Antwoord
Hoewel EUFOR Althea zich continu moet verhouden tot een
omgeving waarin hybride dreigingen aanwezig zijn, ziet het
mandaat van EUFOR Althea niet op (ondersteuning van de)
aanpak van hybride dreigingen.
85
Welke eventuele aparte missie houdt zich bezig met hybride dreigingen in
Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
Naast verschillende individuele landen, ontplooien de
OVSE-missie en de EU Delegatie in Bosnië en Herzegovina
activiteiten om de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina te
ondersteunen bij het versterken van de weerbaarheid tegen en de
aanpak van hybride dreigingen.
86
Waarop is het statement gebaseerd dat «de bijdrage die EUFOR Althea
levert aan de veiligheid en stabiliteit Bosnië en Herzegovina wordt door
autoriteiten en bevolking in Bosnië en Herzegovina gewaardeerd»?
Antwoord
Dit is gebaseerd op bilaterale contacten van het kabinet met de
Bosnische autoriteiten, contacten met internationale partners en
met de leiding van de operatie. Zie voorts het antwoord op vraag
63.
87
Welke cijfers bestaan er over de waardering van EUFOR Althea onder de
bevolking van Bosnië en Herzegovina?
Antwoord
Zie antwoord vraag 63.
88

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

22

Hoe wordt de missie door de verschillende lokale autoriteiten
geapprecieerd?
Antwoord
Zie antwoord vraag 63.
89
Welke risicoanalyse wordt er gemaakt mochten spanningen in Bosnië en
Herzegovina opnieuw in een conflict uitlopen en welke risico’s bestaan er
daarbij voor het Nederlandse personeel van EUFOR Althea?
Antwoord
Er wordt door Defensie voorafgaand aan een uitzending een
risicoanalyse gemaakt van de gevaren en risico’s waaraan het
personeel kan worden blootgesteld. Hierbij wordt ook gekeken
naar het risico op escalatie en de gevolgen daarvan voor de
Nederlandse militairen die worden ingezet in EUFOR Althea. Een
risico is bijvoorbeeld dat er gewapend conflict uitbreekt. De
infanteriecompagnie is opgeleid om in dit geval de taken van
EUFOR Althea, zoals het uitvoeren van peace support operations
uit te kunnen voeren. In geval van escalatie bieden de rechtsbasis
en het mandaat van de operatie voldoende ruimte om invulling te
geven aan de taken. Op dit moment wordt de situatie in Bosnië
en Herzegovina als relatief stabiel geschat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 521, nr. 461

23