Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1600

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 november 2023
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 7 november 2023
inzake de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van
20 november 2023 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1597).
De vragen en opmerkingen zijn op 13 november 2023 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van
16 november 2023 is het eerste deel van de vragen beantwoord
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1599). Bij brief van 20 november zijn de overige
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Amhaouch
De griffier van de commissie,
Jansma

kst-21501-32-1600
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1600

1

Vragen en opmerkingen van de leden en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Landbouw- en Visserijraad op 20 november (en
12/12 december). Naar aanleiding hiervan hebben deze leden nog enkele
vragen en opmerkingen.
Natuurherstelverordening
De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat de Raad en het Europees
Parlement een akkoord hebben bereikt op het voorstel voor de natuurherstelverordening. Deze leden hebben zich altijd kritisch uitgelaten over het
oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie; zij steunen de
ambitie om biodiversiteitsverlies te stoppen en natuur te herstellen, maar
verdergaande juridificering is wat hen betreft niet de oplossing. Ook het
kabinetsstandpunt was kritisch, met name ten aanzien van het zogeheten
verslechteringsverbod. De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet
een reflectie op het onderhandelingsresultaat. Waar zitten de overeenkomsten en de verschillen met de Nederlandse inzet? Wat gaat nu de
vervolginzet van Nederland zijn in aanloop naar de definitieve stemming
in de Raad?
Antwoord
Op het moment van schrijven is de definitieve tekst van het akkoord nog
niet beschikbaar, waardoor het kabinet nog niet kan reageren op deze
inhoudelijke vragen. Wanneer de definitieve tekst ontvangen is door het
kabinet zal de Minister voor Natuur en Stikstof een inhoudelijke appreciatie met uw Kamer delen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 20 november
2023. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen. Te beginnen bij de
tijdlijn en urgentie omtrent de EU-dierenwelzijnsrichtlijn. Er is vertraging
opgedaan waar het gaat om aanpassingsvoorstellen van
EU-dierenwelzijnsregelgeving. Alleen voorstellen tot wijziging van de
dierentransportverordening zullen nog in 2023 opgeleverd worden. Deze
leden zijn van mening dat het een uiterst ongewenste zaak is dat deze
voorstellen vertraging oplopen en daarmee dierenwelzijn nog langer in
het geding brengen. Zij verzoeken de Minister in de raad met klem aan te
dringen op versnelling van het proces, zodat er zo spoedig mogelijk een
volledig pakket aan voorstellen komt ter wijziging van de
EU-dierenwelzijnswetgeving. Kan de Minister daarnaast aandringen op
het belang van samenhangende beoordeling van de wetgeving omtrent
(1) transport, (2) het houden van dieren voor commerciële doeleinde,
(3) slacht en (4) etikettering rond dierenwelzijnsstandaarden op dierlijke
producten, zowel in de bedrijfsvoering als in het valideren van wetenschappelijke inzichten? Wordt hier afdoende rekening mee gehouden door
de Commissie? Ten slotte vragen zij of de Minister duidelijkheid kan geven
over de tijdlijn van de voorstellen.
Antwoord
Ik betreur dat de publicatie van het gehele pakket aan dierenwelzijnswetgevingsvoorstellen vertraging heeft opgelopen. De Europese Commissie
(hierna: Commissie) heeft, afgezien van het voorstel over welzijn tijdens
transport, nog geen planning gegeven voor de publicatie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1600

2

voorstellen over welzijn bij het doden en houden van dieren en dierenwelzijnsetikettering. Dit is ook waarom ik tijdens de Raad van 18 september jl.
de Commissie heb verzocht om snelle publicatie van alle eerder aangekondigde voorstellen. Helaas is op dit moment niet duidelijk wanneer de
overige voorstellen zullen worden gepresenteerd. Vooralsnog worden de
voorstellen niet genoemd in het jaarprogramma van de Commissie voor
2024. Ik ben daarom voornemens om, wanneer de Commissie haar
voorstel voor de transportverordening in de Raad van december 2023
presenteert, aan te geven dat ik ook ten zeerste uitkijk naar de andere
dierenwelzijnswetgevingsvoorstellen. Ook onderzoek ik momenteel of
meer lidstaten bereid zijn een vergelijkbare oproep te doen in de Raad.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken voor dit schriftelijk overleg over de Landbouw- en
Visserijraad van 20 november 2023 en hebben nog enkele vragen.
Natuurherstelverordening
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het nieuws dat
de Raad en het Europees Parlement een akkoord hebben bereikt op de
Natuurherstelverordening. Kan de Minister concreet aangeven wat hij
vindt van de voorstellen in het akkoord? Welke voorstellen vindt hij goed
en over welke is hij bezorgd? Zitten er punten in het voorstel die mogelijk
bijdragen aan het bieden van een uitweg in de stikstofproblematiek, zoals
bijvoorbeeld het prioriteren van Natura 2000-gebieden? Welke stappen is
de Minister voornemens om de komende tijd te zetten ten aanzien van dit
punt? Kan de Minister dit in een tijdlijn schetsen?
Antwoord
De definitieve tekst van het akkoord is nog niet beschikbaar. Hierdoor kan
ik ook nog niet ingaan op inhoudelijke punten. Wanneer de definitieve
tekst ontvangen is door het kabinet, zal de Minister voor Natuur en
Stikstof een inhoudelijke appreciatie met de Kamer delen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie nemen kennis van de geannoteerde agenda
van de Landbouw- en Visserijraad van 20 november 2023. Deze leden
hebben hierover een aantal vragen en opmerkingen.
De Minister schrijft dat Nederland streeft naar een leefbaar platteland en
er binnen de EU onder andere voor pleit de sociaaleconomische opgaven
op het platteland aan te pakken. De leden van de BBB-fractie kunnen enkel
constateren dat het kabinet daar de afgelopen jaren averechts beleid op
heeft gemaakt. Er zijn in de regio terecht hele grote zorgen dat het
voortbestaan van de agrarische sector op het spel staat door het huidige
stikstofbeleid: agrarische ondernemers die hun bedrijf verplicht moeten
verkopen, verlies van banen in de regio, et cetera.
Boeren zijn toe aan zekerheid, maar krijgen steeds maar onhaalbaar
beleid, waarna vervolgens kabinetspartijen en bewindspersonen daar toch
weer van terugdeinzen (zoals eerder het CDA en de Minister van Buitenlandse Zaken over de 2030/2035 deadline). Nu doet deze Minister daar ook
een eigen schepje bovenop.
Vorige week – circa twee weken voor de verkiezingen – legde de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een bom onder het stikstof-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1600

3

beleid in de media.1 Hij stelde in een gesprek dat «het huidige beleid in de
praktijk niet werkbaar is». Ook had de Minister kritiek op het stikstofrekenmodel AERIUS. Deze leden benoemden dezelfde kritiekpunten al veel
eerder, maar kregen van het kabinet toen hierover geen instemming. Denk
bijvoorbeeld ook aan het aanhalen van NOS-onderzoek over het piekbelasterbeleid, het UvA-rapport over stikstofdepositie na vijfhonderd meter,
de kritiek van het RIVM over de AERIUS-calculator en het TNO-onderzoek
naar een wetenschappelijk onderbouwde stikstofondergrens. In alle
gevallen negeerde het kabinet de realiteit dat het stikstofbeleid wetenschappelijk op losse schroeven staat.
Wat is de reden dat de Minister toevallig pas twéé weken voor de
verkiezingen tot besef is gekomen dat het stikstofbeleid failliet is? Waarom
was hij daar vele maanden voor de verkiezingen niet al over op de
hoogte? Heeft de Minister niet talloze keren eerder in debatten vierkant
gestaan achter het stikstofbeleid van zijn collega-Minister voor Natuur en
Stikstof? Wat zegt dit over de toekomst van de samenwerking van deze
Minister met de Minister voor Natuur en Stikstof?
Antwoord
De huidige meet- en rekenmethodiek van het stikstofdossier is gebaseerd
op de best beschikbare wetenschappelijke kennis. Zo zijn de toegepaste
rekenmodellen (OPS en SRM-2) onderhevig aan internationale reviewstudies en worden deze uitgebreid gevalideerd. De methodiek wordt
beheerd en continu doorontwikkeld door het RIVM, waarbij meerdere
kennisinstellingen en onderzoeksinstituten een bijdrage leveren.
De uitspraak waaraan deze leden refereren betrof specifiek de garnalenvisserij. Voor deze sector is het maken van een goede stikstofberekening
lastig, omdat vooraf moeilijk te bepalen is waar de vissers het komende
jaar zullen varen. Die gegevens zijn essentiële input voor het uitvoeren
van een depositieberekening in AERIUS, of ieder ander beschikbaar
verspreidingsmodel.
De Minister voor Natuur en Stikstof kijkt daarom naar alternatieven om de
locaties en emissie van de garnalenvissers goed te kunnen vastleggen om
daarmee tot een goed onderbouwde vergunning te komen. Feit blijft dat
dit proces helaas meer tijd in beslag zal nemen dan we allemaal graag
zouden willen. Dit doet echter niks af aan de noodzaak van het door dit
kabinet gevoerde stikstofbeleid.
Op 20 november 2023 zit de Minister namens Nederland bij de Landbouwen Visserijraad. Hoe wordt er in de Raad gekeken naar het Nederlandse
stikstofbeleid en het geruzie tussen bewindspersonen? Zien de collegaMinisters van landbouw binnen de EU ook niet het faillissement van het
stikstofbeleid en de economische rampspoed die dit voor de agrarische
sector kan betekenen?
Antwoord
De aanpak van de stikstofproblematiek in Nederland is als zodanig geen
onderwerp van gesprek in de Raad. Uit de verschillende bilaterale
gesprekken die ik afgelopen maanden gevoerd heb met collega-Ministers
en de Commissie merk ik dat in de Raad de Nederlandse stikstofaanpak
met interesse gevolgd wordt.

1

https://www.telegraaf.nl/nieuws/702812396/landbouwminister-adema-legt-bom-onderstikstofbeleid-totaal-doorgeslagen-modelwerkelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-32, nr. 1600

4