2016D30178

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK
OVERLEG
Binnen de vaste commissies voor Buitenlandse Zaken en voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap bestond bij enkele fracties de behoefte de
ministers van Buitenlandse Zaken en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap enkele vragen en opmerkingen voor te leggen inzake de brief van
de ministers d.d. 4 mei 2016 houdende het beleidskader internationaal
cultuurbeleid voor de periode 2017–2020 (Kamerstuk 31 482, nr. 97).
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

nds-tk-2016D30178

1

Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met enige twijfels kennisgenomen
van het voorgenomen internationaal cultuurbeleid 2017–2020. De leden
van deze fractie hebben daarom een aantal vragen aan de beide ministers.
In de beleidsdoorlichting over de periode 2009–2014 lezen de leden van de
VVD-fractie tal van kritische opmerkingen. Zo is er strategisch beleid
nodig, want er is nu onvoldoende samenhang. En erger: er is geen enkele
verantwoordingsplicht vanuit het ministerie. Wat is de reactie van het
kabinet op deze conclusies? Bovendien is een gebrek aan inzicht over de
totale uitgaven en geboekte resultaten. Is deze duidelijkheid er inmiddels
wel? Zo ja, hoe groot zijn de personeelskosten, in Nederland en in het
buitenland, die ten laste worden gebracht van het budget internationaal
cultuurbeleid? Deelt het kabinet de observatie van de leden van de
VVD-fractie dat de doorlichting van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) (ook) een negatief beeld schetst van het
cultuurbeleid in de periode 2009–2014? In de inleiding op het beleidskader
2017–2020 wordt alleen beschreven dat de IOB concludeert dat het
cultuurbeleid van grote waarde is gebleken. Vindt het kabinet dit citaat
niet een te eenzijdig beeld schetsen van een afgewogen rapport van de
IOB dat juist ook veel kritische noten aanslaat?
In 18 landen is 43,7% van het totale budget gespendeerd lezen de leden
van de VVD-fractie. In hoeverre is de Kamer betrokken bij de prioritering
van deze landen? Voor de volgende periode vragen de leden van de
VVD-fractie hoe het kabinet de inspraak van de Kamer gaat organiseren
zodat de regering de juiste en gedragen prioriteiten stelt op het gebied
van het internationaal cultuurbeleid?
De leden van de VVD-fractie hebben onder meer hun twijfels bij het
cultuurbeleid dat de verspreiding van cultuur als doel op zichzelf heeft.
Waarom kiest het kabinet er niet voor cultuur altijd als middel in te zetten
om een ander doel te bereiken? En waarom kiest het kabinet er niet voor
om op projectbasis, bij internationale beurzen, staatsbezoeken van het
koningshuis of handelsreizen van de regering, cultuur in te zetten?
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of het kabinet uiteen kan zetten
hoe het nu de effecten en gevolgen van ons internationale cultuurbeleid
gaat meten? De IOB stelt zelf dat de doelmatigheid niet te meten is, maar
hoe worden subsidievoorstellen dan beoordeeld, goedgekeurd en
geëvalueerd? Graag een toelichting.
De leden van de VVD-fractie steunen het idee van een nieuw beleidskader,
zoals ook geadviseerd door de IOB, maar merken op dat dit voorgestelde
kader geen grote verandering behelst. Acht het kabinet het bijvoorbeeld
niet wenselijk om de verantwoordelijkheid van het internationaal
cultuurbeleid bij één ministerie te beleggen? Op welke wijze zal het
nieuwe cultuurbeleid transparanter worden, met duidelijke doelstellingen
waarop gekoerst en afgerekend kan worden? Bij hoofddoelstelling drie,
cultuur effectief inzetten bij moderne diplomatie, geeft het kabinet aan
maatwerk en vrijheid te willen nastreven. Maar als de effectiviteit van het
cultuurbeleid in de periode 2009–2014 niet gemeten kan worden, waarom
verwacht het kabinet dat de overheidsmiddelen nu wel goed ingezet
zullen worden? De leden van de VVD-fractie lezen gelukkig dat het kabinet
voornemens is om te investeren in de kennisontwikkeling van monitoring
en evaluatie. Waarom gaat het kabinet dit nu pas doen? En waarom wordt
in de tussentijd beleid doorgezet dat niet meetbaar is? Wanneer verwacht
het kabinet wel de evaluatie en monitoring op orde te hebben?

2

Tot slot merken de leden van de VVD-fractie op dat binnen de Basisinfrastructuur voor Cultuur (BIS) er ruimte is voor een beperkt aantal instellingen die zich over de grens mogen richten. Krijgen deze geoormerkte
instellingen aanvullend geld uit de budgetten van het internationale
cultuurbeleid? Zo ja, kan het kabinet dit uitsplitsen per instelling?
Inbreng PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie danken de ministers voor het toegezonden
beleidskader voor het internationaal cultuurbeleid 2017–2020. Zij hebben
een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie zien het belang van internationaal cultuurbeleid. De genoemde leden zijn blij dat het kabinet de focus van het
internationaal cultuurbeleid verbreedt en niet meer enkel de aandacht
richt op de economische waarde van cultuur. Hiermee wordt meer recht
gedaan aan de maatschappelijke waarde die cultuur kan hebben.
Allereerst hebben de leden van de fractie van de Partij van de Arbeid een
vraag over de samenhang tussen het cultuurbeleid binnen Nederland en
het internationaal cultuurbeleid. Deze leden zijn van mening dat de
Nederlandse culturele instellingen een belangrijk visitekaartje voor ons
land vormen en dat die kunnen groeien door internationale uitwisseling.
Daarom horen de leden van de PvdA-fractie graag hoe er voor gezorgd
wordt dat het internationaal cultuurbeleid gestuurd wordt om het
nationale beleid te versterken. Zo is er door de Kamer specifiek geld
vrijgemaakt om onze topgezelschappen beter in staat te stellen om in het
buitenland op te treden. Hoe wordt dit vanuit het internationaal cultuurbeleid ondersteund?
De leden van de PvdA-fractie hebben enerzijds begrip voor het besluit van
het kabinet om vast te houden aan een aantal (acht) focuslanden. Door
een aantal focuslanden te kiezen is het mogelijk om een meerjarige
strategie te ontwikkelen, waarvan deze leden de waarde inzien. Daarnaast
is de ruimte die wordt geboden voor maatwerk buiten de acht focuslanden voor de leden van de PvdA-fractie van belang, juist omdat het in
de globaliserende wereld van belang is dat we verder kijken dan de
gebruikelijke samenwerkingsverbanden. Deze leden vragen zich daarom
af of er nagedacht is over een verhouding wat betreft de besteding van
het budget aan de acht focuslanden en aan maatwerk buiten de acht
focuslanden. Is er een bepaald percentage gereserveerd voor de focuslanden en voor het maatwerk daarbuiten?
Anderzijds vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of het niet
doeltreffender is om, in plaats van een aantal focuslanden, meer uit te
gaan van de manier waarop Nederland zich zou willen profileren. Op
welke manier wil Nederland zich cultureel in de wereld laten zien? Wat
willen we uitdragen? En andersom: wat voor culturele toevoegingen zoekt
Nederland vanuit andere delen van de wereld? Dit «verhaal» ontbreekt
wat de leden van de PvdA-fractie betreft in het toegestuurde beleidskader.
Zouden de ministers hierop kunnen reflecteren?
Ten aanzien van de inzet van cultuur om te komen tot een veiliger en
rechtvaardiger wereld zijn de leden van de PvdA-fractie tevreden dat het
kabinet zich hiermee specifiek richt op de ring van instabiele landen
rondom Europa. De leden van de PvdA-fractie steunen deze inzet volledig.
Eerder nam de PvdA-fractie via de motie Servaes/Ten Broeke het initiatief
tot de oprichting van het Nederlands Fonds voor Regionale Partnerschappen, dat zich richt op de ontwikkeling van rechtstaat en democratie
in de landen rondom Europa. Ziet het kabinet mogelijkheden om het

3

Nederlands Fonds voor Regionale Partnerschappen en het internationaal
cultuurbeleid elkaar te laten versterken waar dat eventueel mogelijk is?
De leden van de PvdA-fractie zien dat DutchCulture een grotere rol zal
krijgen. Kunnen de ministers bevestigen dat deze organisatie hier
voldoende op toegerust is? Is er een evaluatie beschikbaar van de manier
waarop DutchCulture de voorbije periode heeft gefunctioneerd?
De leden van de PvdA-fractie hebben ten slotte nog een vraag over de rol
van Nederlandse onderwijsinstellingen. De genoemde leden zijn van
mening dat studenten een belangrijke rol kunnen spelen bij culturele
uitwisselingen. Hierover is geen passage opgenomen in het toegestuurde
beleidskader. Graag zien de leden van de PvdA-fractie hierop een reactie
van het kabinet.
Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
beleidskader internationaal cultuurbeleid voor de periode 2017–2020. Deze
leden lezen verheugd dat de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en
Beleidsevaluatie (IOB) meent dat het internationaal cultuurbeleid van
grote waarde is gebleken, en dat door meer samenhang en samenwerking
deze waarde verder versterkt kan worden. Deze leden hebben hierover
nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de focus van het internationaal
cultuurbeleid de afgelopen periode sterk lag op het exporteren van de
Nederlandse cultuur naar het buitenland, waarbij de nadruk lag op de
economische waarde van cultuur. Zowel de Raad voor Cultuur als de IOB
ziet dit als een te smalle invulling. Deze leden vragen om een toelichting
op welke wijze het cultuurbeleid de komende periode zal wijzigen, zodat
de nadruk meer op intrinsieke en maatschappelijke waarde komt te liggen.
Kan in dat antwoord ook het advies van de Raad voor Cultuur, om in te
zetten op een sterk artistiek profiel, in disciplines waarin Nederland
onderscheidend en vernieuwend is, worden meegenomen?
De leden van de D66-fractie lezen dat DutchCulture een centrale rol krijgt
in de uitvoering van het beleid. Er moeten heldere afspraken komen over
regie, coördinatie en uitvoering, waarin een duidelijke en procescoördinerende rol voor DutchCulture is weggelegd, waarvoor ook budget is
vrijgemaakt. Daarnaast blijven de huidige functies, het verstrekken van
informatie en advies aan het Nederlandse veld en de diplomatieke posten
en de bovensectorale netwerk- en kennisfunctie, belangrijke taken van
DutchCulture, zo lezen deze leden. Deze leden merken echter op dat de
Raad voor Cultuur negatief heeft geadviseerd over de subsidieaanvraag
van DutchCulture voor de komende Basisinfrastructuur, omdat het
activiteitenplan nog niet ingaat op de evaluatie van het IOB en DutchCulture zich
onvoldoende helder positioneert. Deze leden horen graag welke verwachtingen er richting DutchCulture zijn uitgesproken en hoe zij zich op hun
nieuwe taken voorbereiden. Op welke wijze wordt er voor gezorgd dat
DutchCulture zowel de huidige taken, als de nieuwe coördinerende taken,
goed zal vervullen?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Raad voor Cultuur heeft
geadviseerd om de focus op prioriteitslanden landen los te laten en meer
te kijken naar de kansen en mogelijkheden die (opkomende) culturele en
creatieve hotspots in andere landen bieden. Deze leden merken op dat er
voor is gekozen wel een (beperkt) aantal prioriteitslanden op te nemen.

4

Waarom is voor deze landen gekozen, vragen deze leden, en welke
afwegingen zijn hierin leidend geweest? Deze leden vragen ook hoe de
middelen verdeeld zijn tussen de prioriteitslanden en de «ruimte voor
maatwerk» en hoe deze verdeling tot stand gekomen is? Is er op deze
wijze nog voldoende ruimte voor het beoogde maatwerk?
De leden van de D66-fractie lezen dat in de regio rondom Europa de
veiligheid en stabiliteit onder druk staan, en de ruimte voor cultuur
afneemt. Deze leden lezen dat in het bijzonder in landen en steden die te
maken hebben met grote aantallen vluchtelingen en migranten, kunstenaars geïsoleerd raken en het recht van burgers om deel te nemen aan
een divers cultureel leven in het gedrang komt. Deze leden vragen zich in
dat licht af waarom er niet voor is gekozen Jordanië, een land dat zeer
veel vluchtelingen opneemt, aan te wijzen als een van de prioriteitslanden? Deze leden lezen dat er in de loop van 2016 een vernieuwende
aanpak ontwikkeld wordt samen met lokale, Nederlandse en
internationale/EU partners. Wanneer is deze aanpak gereed, vragen deze
leden?
De leden van de D66-fractie vinden het belangrijk dat de ambassades en
consulaten in de periode 2017–2020 wereldwijd op een moderne en
professionele wijze invulling kunnen geven aan culturele diplomatie. Deze
leden vragen zich af hoe de ambitie om dit wereldwijd te doen, zich
verhoudt tot het beperkte budget dat slechts voor twintig tot dertig
diplomatieke posten beschikbaar zal komen? De genoemde leden zien
cultuur als ons visitekaartje, het laat aan de buitenwereld zien wie we zijn
en wat we te bieden hebben. Als dragers van de Nederlandse identiteit
zijn kunst en cultuur niet voor niets sinds jaar en dag een vast onderdeel
bij diplomatieke reizen en handelsreizen. Ons rijke culturele aanbod trekt
bezoekers van vele nationaliteiten naar Nederland. Ook kan cultureel
aanbod in Nederland bijdragen aan diplomatieke betrekkingen. Deze
leden zien het Sieboldhuis in Leiden daar als een mooi voorbeeld van. Het
Sieboldhuis is niet alleen van groot belang voor de verbindende relaties
tussen Nederland en Japan, maar ook een omgeving waarin bijzondere en
waardevolle delen uit de unieke collectie die Siebold in de 19e eeuw in
Japan heeft aangelegd, toegankelijk worden gemaakt. De rijkssubsidie
van het Sieboldhuis is verzekerd tot en met eind 2018. Voor de leden van
de D66-fractie is het van belang dat het Sieboldhuis ook na 2018 de relatie
tussen Japan en Nederland vorm kan blijven geven en de collecties toont.
Zijn de ministers van OCW en Buitenlandse Zaken dat met deze leden
eens? Zo ja, willen zij onderzoeken, samen met het Rijksvastgoedbedrijf,
hoe het Sieboldhuis na 2018 mede gefinancierd kan blijven vanuit de
rijksoverheid, en hierover uiterlijk begin 2017 rapporteren aan de Tweede
Kamer?
De leden van de D66-fractie lezen dat er nog weinig kennis en methodiek
beschikbaar is om het internationaal cultuurbeleid te evalueren. Daarom
wordt van fondsen en instellingen die middelen beschikbaar krijgen,
verwacht dat zij ook expliciet zullen ingegaan op de bereikte resultaten per
doelstelling. Deze leden vragen op welke wijze hierbij rekening gehouden
kan worden met bijvoorbeeld maatschappelijke of lange termijn effecten,
die wellicht niet direct zichtbaar of meetbaar zijn?

5