Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 546

Vermindering regeldruk OCW

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 januari 2018
Het kabinet heeft de wens scholen waar mogelijk de ruimte te geven. Deze
ruimte wordt momenteel verkend door de scholen die participeren in het
experiment Regelluwe scholen. Bijgaand ontvangt u de tweede voortgangsrapportage van de onderzoekers die het experiment monitoren
(bijlage 1)1. De voortgangsrapportage geeft aanleiding te onderzoeken of
het mogelijk is om, vooruitlopend op de afronding van het experiment in
2021, enkele afwijkingen nu al breed beschikbaar te maken. Dit sluit aan
op de aankondiging in het regeerakkoord dat daar waar regels moeiteloos
geschrapt kunnen worden, we dit zullen doen. Daarnaast zal het
experiment op een aantal kansrijke thema’s worden uitgebreid met andere
scholen.
Voorgeschiedenis
Om regeldruk verder te bestrijden en innovatie te bevorderen, heeft
toenmalig Staatssecretaris Dekker in 2014 het initiatief genomen tot het
experiment Regelluwe scholen.2 In januari 2016 zijn 46 scholen voor
primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo) van start gegaan met
het experiment. Deze scholen zijn geselecteerd uit de groep scholen die
zowel in 2013 als in 2014 het predicaat Excellente School hebben behaald.
Het experiment vindt zijn juridische basis in het Besluit experiment
regelluwe scholen, dat op 1 januari 2016 van kracht is geworden3. Scholen
die deelnemen kunnen op diverse gebieden afwijken, zoals de onderwijstijd, het curriculum, toetsing en examinering, en in het vo bevoegdheden. Het experiment wordt gemonitord, om duidelijk te krijgen of het
afwijken van bepaalde onderdelen van wet- en regelgeving leidt tot betere
kwaliteit of een hogere doelmatigheid van het onderwijs. Op basis van de
bevindingen wordt bepaald of er op sommige terreinen definitief meer
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Zie de brief van 6 november 2014 aan uw Kamer, Kamerstuk 29 546, nr. 18.
3
Staatsblad 2015, nr. 443
2

kst-29546-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 546, nr. 28

1

ruimte beschikbaar komt, al dan niet voor alle scholen in Nederland.
Hierbij wordt natuurlijk rekening gehouden met de functie die de regels
hebben en de effecten van deze afwijkingen op belanghebbenden.
Monitor: de eerste bevindingen
Vorig jaar gaf mijn voorganger al aan dat opvalt dat scholen het
experiment vooral aangrijpen om hun onderwijs verder te innoveren en in
veel mindere mate om regeldruk te verminderen. De deelnemende
scholen geven nog steeds aan slechts in beperkte mate last te hebben van
regeldruk vanuit de overheid.
Tussen het uitbrengen van de vorige voortgangsrapportage en deze
voortgangsrapportage zijn er zeven scholen bijgekomen. Nog altijd zijn er
28 scholen die geen gebruik maken van de mogelijkheid om af te wijken
van de regels. Voor een aantal scholen is de reden hiervoor dat er binnen
de huidige regelgeving reeds voldoende ruimte is. Vijf scholen geven
expliciet aan dat is gebleken dat voor hun beoogde plannen geen
afwijking van wet- en regelgeving nodig is. Het gaat hierbij om plannen
rond maatwerk voor leerlingen, vervroegd examen doen en het werken
met groepsplannen.
De scholen hebben 41 meldingen gedaan. Deze zijn als volgt verdeeld.

po
vo

deelnemende scholen

aantal meldingen

11
13

15
26

Een school kan aangeven van meerdere regels te willen afwijken, vandaar
dat er meer meldingen zijn dan deelnemende scholen. Po- en vo-scholen
doen over het algemeen een ander soort meldingen. De meldingen door
po-scholen dienen veelal een doelmatiger inrichting van het onderwijs.
Voorbeelden zijn het geven van een alternatieve invulling aan het
schoolplan, het op minder momenten laten instromen van kleuters en het
terugbrengen van de onderwijstijd en deze tijd gebruiken voor de
ontwikkeling van het onderwijs. De meldingen die vo-scholen doen,
richten zich vaker op innovatie, door het flexibiliseren en vernieuwen van
het onderwijs. Voorbeelden hiervan zijn het anders invullen van het
curriculum, alternatieve routes naar het diploma en alternatieven voor het
centraal examen.
De eerste ervaringen met de vernieuwingen zijn overwegend positief. De
scholen ervaren een verbetering van de kwaliteit. Leerlingen krijgen meer
keuzemogelijkheden en er is meer flexibiliteit. In enkele gevallen
verlichten de vernieuwingen ook de werkdruk. Daarnaast zijn er
aandachtspunten. Scholen moeten aanpassingen maken op organisatorisch en administratief gebied. Tevens heeft een aantal afwijkingen impact
op andere sectoren zoals de kinderopvang en het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo), die mogelijk consequenties voor de
bekostiging met zich meebrengen. Voor bepaalde vernieuwingen zijn de
consequenties vergaand. Bij vernieuwingen op het gebied van examinering is het civiel effect van het diploma een belangrijk punt van
aandacht. De betrouwbaarheid van het diploma is van belang voor
leerlingen, vervolgopleidingen en potentiële werkgevers, zodat er een
drempelloze doorstroom is. Vernieuwingen mogen niet ten koste gaan
van deze betrouwbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 546, nr. 28

2

Samenhang met werkdruk
Het verminderen van werkdruk is niet het primaire doel van het
experiment. In sommige gevallen leidt het afwijken van regelgeving zelfs
(kortstondig) tot meer werkdruk. Wel geven scholen aan dat het kunnen
doen van deze vernieuwingen vaak leidt tot een vergroting van het
werkplezier − en daardoor tot een vermindering van de ervaren werkdruk.
Daarnaast zijn er, zoals gezegd, vernieuwingen die de werkdruk wel
verlichten.
Meer ruimte voor scholen
Scholen die meedoen aan het experiment ervaren meer ruimte. Ook
andere scholen zouden hier van moeten kunnen profiteren. Omdat het
nog relatief vroeg in het experiment is, is vaak meer tijd nodig om
conclusies te kunnen trekken. Wel is al een aantal kansrijke onderwerpen
te signaleren.
Op basis van de ervaringen is voor twee onderwerpen opportuun te
verkennen of deze regels direct kunnen worden aangepast voor alle
scholen. Dit geldt in de eerste plaats voor de educatieve keuzedagen in
het po. Brede invoering van de mogelijkheid om te werken met educatieve
keuzedagen lijkt op basis van de opgedane ervaring in het experiment
kansrijk. De gevolgen zijn beperkt en de meerwaarde voor leraren, ouders
en leerlingen is ogenschijnlijk groot. Ook blijkt uit de voortgangsrapportage dat de vereenvoudiging van het schoolplan (po en vo) een
positief effect kent. Het leidt op de deelnemende scholen tot een afname
van de werkdruk. Tevens heeft een compacte frequentere cyclus tot
gevolg dat het document meer leeft binnen de school. In de aanstaande
verkenning zullen de positieve ervaringen uit het experiment worden
afgewogen tegen de achtergrond en de doelstelling van de betreffende
wetgeving, om zodoende te kunnen komen tot een conclusie. Zo is het
bijvoorbeeld voor het schoolplan belangrijk dat het zijn huidige positie in
het stelsel van kwaliteitszorg behoudt.
Andere onderwerpen zijn interessant vanuit de optiek van de positieve
ervaringen binnen het experiment, maar kennen tegelijkertijd een
complexiteit waar het gaat om vertaling naar regelgeving buiten het
experiment. Wat betreft deze onderwerpen is het de vraag in welke mate
zij ook een positieve bijdrage kunnen leveren aan het geheel van scholen
in Nederland. Op het moment zijn deze afwijkingen immers uitsluitend op
kleine schaal getest, en uitsluitend bij excellente scholen.
In de voortgangsrapportage doen de onderzoekers de aanbeveling om
voor de afwijkingen op dergelijke onderwerpen het experiment verder te
versterken door een gerichte uitbreiding. Door meer scholen de
mogelijkheid te bieden te experimenteren op deze onderwerpen, kunnen
de consequenties van eventuele aanpassing van de regelgeving verder
worden verkend. Dit gaat om vijf onderwerpen:
– het inruilen van onderwijstijd voor ontwikkeltijd;
– het verminderen van instroommomenten in het primair onderwijs;
– het vervangen van een theoretisch vak door een praktijkvak op de
havo;
– het afnemen van deelexamens op de eigen school;
– het afwijken van bevoegdheidseisen in het vo.
Per onderwerp zullen wij scholen uitnodigen deel te nemen aan het
experiment. Hierbij is het doel om de diversiteit binnen het experiment te
vergroten, zodat ervaring kan worden opgedaan onder een bredere
afspiegeling van het scholenveld. In de monitoring is uiteraard veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 546, nr. 28

3

aandacht voor de ervaring van deze nieuwe scholen en de gevolgen van
het experiment op hun schoolorganisatie.
Ook scholen die niet excellent zijn, kunnen – op voorwaarde dat hun
onderwijskwaliteit aantoonbaar goed is – in aanmerking komen voor
deelname. Deze scholen kunnen gedurende de looptijd van het
experiment, dus tot en met 2021, gebruikmaken van de volledige
regelruimte die het experiment biedt. Inzet is dat de scholen nog dit
schooljaar van start kunnen gaan, zodat ze nog drie jaar ervaring op
kunnen doen met de regelruimte. Natuurlijk moeten deze scholen verder
voldoen aan de voorwaarden waar de huidige deelnemende scholen ook
aan voldoen. De scholen dienen instemming te vragen aan de medezeggenschapsraad, zowel voor deelname aan het experiment als voor iedere
concrete afwijking.
Met deze uitwerking geef ik tevens uitvoering aan de moties van de leden
Ypma en Straus.4 5
Tot slot
De scholen die op het moment deelnemen aan het experiment doen dit
met grote inzet en veel enthousiasme. Het opzetten van een voorstel en
dit op een goede manier uitvoeren kost hen tijd en energie, maar levert
hen ook veel op. Dit gun ik andere scholen ook. Indien uit de komende
voortgangsrapportages andere thema’s blijken waarop uitbreiding
mogelijk is, zal ik u hierover informeren.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

4
5

Kamerstuk 29 515, nr. 383.
Kamerstuk 29 546, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 546, nr. 28

4