Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 194

Wijziging van de Wet publieke gezondheid in
verband met de bestrijding van een epidemie
van infectieziekten behorend tot groep A1, of
een directe dreiging daarvan

Nr. 38

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2022
Op 12 december jl. heeft het wetgevingsoverleg over de Eerste tranche
wijziging van de Wet publieke gezondheid plaatsgevonden (hierna: het
wetsvoorstel). In dit overleg heb ik uw Kamer toegezegd om de noodbevoegdheid, zoals voorgesteld in artikel 58d van het wetsvoorstel, nader
toe te lichten en een schriftelijke appreciatie op het subamendement met
Kamerstuk 36 194, nr. 26 van het lid Hijink toe te sturen. Hierbij kom ik
tegemoet aan deze toezeggingen. Subamendement met Kamerstuk
36 194, nr. 26 is ondertussen gewijzigd in subamendement met Kamerstuk
36 194, nr. 36. Mijn appreciatie richt zich derhalve tot het gewijzigde
amendement. Daarnaast bevat deze brief ook appreciaties van drie nieuw
ingediende amendementen, te weten amendement met Kamerstuk
36 194, nr. 29 van de leden Hijink en Van den Berg, amendement met
Kamerstuk 36 194, nr. 30 van de leden Pouw-Verweij, Agema, Van der
Staaij en Van der Plas en amendement met Kamerstuk 36 194, nr. 31 van
het lid Van Esch. De amendementen met Kamerstuk 36 194, nrs. 15 tot en
met 18 van de leden Westerveld en Kuiken zijn gewijzigd ingediend met
Kamerstuk 36 194, nrs. 32 tot en met 35. Dit betreft uitsluitend wetstechnische en redactionele aanpassingen. Aangezien de strekking van deze
amendementen hetzelfde is gebleven, blijft de door mij tijdens het
wetgevingsoverleg uitgesproken appreciatie (oordeel Kamer) met
betrekking tot deze vier amendementen ongewijzigd.
Noodzaak noodbevoegdheid
De noodbevoegdheid is noodzakelijk, omdat zich in een epidemie van een
A1-infectieziekte omstandigheden kunnen voordoen waarin maatregelen
nodig zijn waar op dat moment (nog) geen specifieke bevoegdheidsgrondslag voor is. Niet alle gevolgen en karakteristieken van een
A1-infectieziekte zijn vooraf te voorzien. Daarom is het ook niet mogelijk
om vooraf een uitputtende lijst van maatregelen samen te stellen die

kst-36194-38
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 194, nr. 38

1

noodzakelijk zijn om een A1-infectieziekte te bestrijden. De noodbevoegdheid is daarmee cruciaal voor de effectieve bestrijding van een
toekomstige A1-infectieziekte. In haar advies op het wetsvoorstel acht de
Afdeling advisering van de Raad van State de noodbevoegdheid, net als
de regering, derhalve onmisbaar.1
Inzet van de noodbevoegdheid
Uw Kamer heeft specifiek gevraagd in welke situaties gebruik kan worden
gemaakt van de noodbevoegdheid. Voor de inzet moet, conform de
vereisten uit artikel 58b van het wetsvoorstel, een beoordeling plaatsvinden van de noodzaak, geschiktheid, proportionaliteit en subsidiariteit
van de maatregel.
Daarnaast gelden op grond van artikel 58d van het wetsvoorstel twee
specifieke aanvullende voorwaarden:
• Ten eerste moet er sprake zijn van een situatie met grote spoed. Hier is
sprake van indien zich een dringende omstandigheid voordoet, waarin
direct moet worden gehandeld. Deze spoed dient dusdanig te zijn dat
niet kan worden gewacht op de behandeling van een (spoed)wetsvoorstel. Wanneer een (spoed)wetsvoorstel gelet op de mate van spoed
mogelijk is, wordt dus altijd gekozen voor een (spoed)wetsvoorstel;
• Ten tweede moeten de specifieke bevoegdheidsgrondslagen in het
wetsvoorstel ontoereikend zijn.
Maatregelen op basis van de noodbevoegdheid
Zoals bij uw Kamer bekend, is het wetsvoorstel gebaseerd op de
bevoegdheidsgrondslagen die in de zesde verlenging van de Tijdelijke wet
maatregelen covid-19 (Twm) waren opgenomen, aangezien deze een
gedegen grondslag bieden voor de bestrijding van een toekomstige
epidemie van een A1-infectieziekte. Het wetsvoorstel biedt dus niet een
grondslag voor alle maatregelen die gedurende de covid-19-epidemie zijn
ingezet. Zoals reeds aangekondigd zal de regering voor volgende tranches
nader onderzoeken of nieuwe specifieke bevoegdheidsgrondslagen zoals
eerder golden onder de Twm noodzakelijk en proportioneel zijn voor het
bestrijden van een mogelijke (dreigende) epidemie van infectieziekten
behorend tot groep A1. Het is mogelijk dat, vooruitlopend op eventuele
wijzigingen van of aanvullingen op de bevoegdheidsgrondslagen in
volgende tranches, de noodbevoegdheid moet worden ingezet als blijkt
dat die maatregelen direct noodzakelijk zijn. In het algemeen is verder niet
te voorspellen welke karakteristieken een toekomstige epidemie van een
A1-infectieziekte heeft. Daarmee is tevens niet te voorspellen welke exacte
maatregelen verder, naast de maatregelen uit de Twm, noodzakelijk
kunnen zijn voor het bestrijden van een A1-infectieziekte. Ik kan daarom,
naast de bevoegdheidsgrondslagen uit de Twm, dan ook geen verdere
voorbeelden noemen van mogelijke maatregelen die op grond van de
noodbevoegdheid zouden kunnen worden overwogen.
Daarbij wil ik nadrukkelijk opmerken dat het niet mogelijk is om een
toegangsbewijs in te zetten op basis van de noodbevoegdheid. Dit zal dan
ook nooit gebeuren. Immers hij is bedoeld voor een situatie waarin sprake
is van zodanig grote spoed dat de noodbevoegdheid dient te worden
ingezet om direct te kunnen handelen. Het inzetten van een toegangsbewijs, met alle bijbehorende uitvoeringsvraagstukken, leent zich daar
niet voor gegeven de aard van een toegangsbewijs om activiteiten (meer)
mogelijk te maken. Verder merk ik op dat een toegangsbewijs vooral
1

Advies van de Afdeling advisering van de Raad van State van 24 augustus 2022 (W13.22.0138/
III).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 194, nr. 38

2

bedoeld is voor het zoveel mogelijk toegankelijk houden van bepaalde
plaatsen of evenementen ten tijde van een epidemie, en niet zozeer voor
acuut ingrijpen om die epidemie tegen te gaan. Daarmee voldoet een
toegangsbewijs niet aan de vereisten van artikel 58d. Het ligt daarom voor
de hand om het inzetten van een toegangsbewijs, indien gewenst, te
regelen via een separaat (spoed)wetsvoorstel.
Appreciatie subamendement met Kamerstuk 36 194, nr. 26, thans
nr. 36
Tijdens het wetgevingsoverleg heb ik toegezegd een schriftelijke
appreciatie ten aanzien van subamendement met Kamerstuk 36 194, nr.
26, thans nr. 36, van het lid Hijink te geven.
Het subamendement van het lid Hijink met Kamerstuk 36 194, nr. 36,
voorziet in een wijziging van het door de leden Westerveld en Kuiken
ingediende amendement met Kamerstuk 36 194, nr. 18, waarin een
vervaltermijn van acht weken is toegevoegd voor collectieve maatregelen
die zijn getroffen op basis van de noodbevoegdheid. Ik heb amendement
met Kamerstuk 36 194, nr. 18 tijdens het wetgevingsoverleg van afgelopen
maandag 12 december, aan het oordeel van de Kamer gelaten.
Het lid Hijink is van mening dat in veruit de meeste gevallen waarin
onvoorziene maatregelen moeten worden genomen, er wel de tijd is om
de regeling hiertoe eerst gedurende 24 uur aan de Tweede Kamer voor te
leggen, voordat de maatregel in werking treedt. Dit subamendement
regelt daarom dat voor het gebruik van de noodbevoegdheid een
voorhang van 24 uur bij de Tweede Kamer geldt voor de ministeriele
regeling waarin de bevoegdheid is opgenomen. In deze 24 uur kan de
Tweede Kamer besluiten niet in de stemmen met de regeling. Daarbij
kunnen zich twee situaties voordoen:
– Indien de Tweede Kamer niets doet wordt de regeling vastgesteld. Wel
wordt de regeling alsnog bij beide Kamers nagehangen, met dien
verstande dat gedurende deze nahang de Tweede Kamer geen
blokkeringsrecht meer heeft. Beide Kamers kunnen uiteraard wel
gebruik blijven maken van hun reguliere parlementaire instrumentarium (moties, vragen, interpellaties);
– Indien de Tweede Kamer binnen 24 uur besluit niet in te stemmen met
de regeling, wordt deze niet vastgesteld.
Slechts in uitzonderlijke situaties waarin niet 24 uur gewacht kan worden
met het vaststellen van de regeling, is de voorhangprocedure niet van
toepassing. In dat geval geldt de nahangprocedure, zoals opgenomen in
artikel 58c, derde lid, tweede en derde zin.
Graag wil ik uw Kamer er op wijzen dat als het niet haalbaar is om binnen
24 uur met voldoende leden samen te komen en over de regeling te
besluiten, het subamendement betekent dat de regeling vastgesteld wordt
en in werking treedt. Zonder dit subamendement – dus op grond van de
systematiek zoals voorgesteld in het wetsvoorstel – geldt een nahangprocedure met een termijn van een week, in plaats van 24 uur, waarbinnen
beide Kamers via het reguliere instrumentarium invloed kunnen uitoefenen op de regeling. Bovendien heeft de Tweede Kamer in dat geval
gedurende deze week de mogelijkheid om de regeling te blokkeren.
Het subamendement voegt een nieuwe procedure toe, naast de verschillende al opgenomen procedures. Dit komt de eenduidigheid in procedures
niet ten goede en het is de vraag of dat wenselijk is. Ik begrijp evenwel de
wens van de indiener om uw Kamer zoveel als mogelijk vooraf te
betrekken bij de besluitvorming rondom de inzet van maatregelen. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 194, nr. 38

3

gezegd hebbende, vertrouw ik er op dat uw Kamer hier een weloverwogen beslissing over maakt. Dus ik laat het oordeel aan uw Kamer.
Appreciatie amendementen met Kamerstuk 36 194, nrs. 29, 30 en
31
De afgelopen dagen zijn nog drie amendementen ingediend waarop ik
hieronder graag wil ingaan.
Het betreft ten eerste gewijzigd amendement met Kamerstuk 36 194, nr. 29
van de leden Hijink en Van den Berg ter vervanging van dat gedrukt onder
nr. 24. Dit amendement benoemt in de tekst van artikel 58b dat onder
maatschappelijk welzijn ten minste de sociale, financieel-economische,
maatschappelijke en andere gezondheidsbelangen vallen en dat bij het
nemen van maatregelen ter bestrijding van een epidemie de gevolgen
voor deze belangen zo beperkt mogelijk moet zijn. Ik steun de bedoeling
die de indieners met dit amendement uitdrukken. Wel wil ik, wellicht ten
overvloede, benadrukken dat de in het amendement genoemde belangen
géén limitatieve opsomming zijn en dat maatschappelijk welzijn te allen
tijde breed moet worden bezien. U dit ter overweging meegevend laat ik
het oordeel over dit amendement aan uw Kamer.
Verder is amendement met Kamerstuk 36 194, nr. 30 door het lid
Pouw-Verweij ingediend. Dit amendement regelt dat de beoordeling die is
opgenomen in artikel 58b dient te worden gedaan op elke afzonderlijke
maatregel die wordt genomen. Dit in tegenstelling tot een beoordeling
van de gehele ministeriële regeling die kan bestaan uit meerdere
maatregelen. Het is buitengewoon moeilijk om precieze uitspraken te
doen over de effectiviteit van afzonderlijke maatregelen. Het effect van
een maatregel is namelijk sterk afhankelijk van de specifieke context,
waarin deze genomen wordt en kan niet los gezien worden van de andere
maatregelen die op datzelfde moment gelden. Maatregelen werken vaak
samen en versterken elkaar. De mate waarin een afzonderlijke maatregel
passend, nodig en evenredig is ten opzichte van het doel wat we willen
bereiken kan dan ook niet los gezien worden van het gehele pakket aan
maatregelen waarbinnen deze genomen wordt. Het bepalen en motiveren
van de proportionaliteit en subsidiariteit van een pakket aan maatregelen
dient daarom te worden gedaan als één geheel. Om deze reden ontraad ik
dit amendement.
Tot slot is op 14 december jl. amendement met Kamerstuk 361 94, nr. nr.
25 gewijzigd ingediend onder nr. 31. Wegens redenen die zijn uitgesproken door mij in het wetgevingsoverleg ontraad ik amendement met
Kamerstuk 36 194, nr. 31. De vorige Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport heeft op 7 juli 2021 in de brief Bouwstenen voor een
fundament onder toekomstig preventiebeleid inhoudelijk gereageerd2 op
een motie van de leden Kuiken en Renkema over een voorstel of en zo ja,
hoe collectieve gezondheidsdoelen wettelijk kunnen worden verankerd.3
Deze reactie is overeenkomstig mijn reactie. De Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport zal naar aanleiding van zijn toezegging
in het leefstijldebat van 14 december jl. richting lid Van Esch (PvdD) in de
aanbiedingsbrief bij het Gezond en Actief Leven Akkoord nader in gaan op
het thema gezondheidsdoelen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

2
3

Kamerstuk 32 793, nr. 558.
Kamerstuk 32 793, nr. 538.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 194, nr. 38

4