GRONDSTOF OF AFVAL

1

BIJLAGE 1. BELEMMERINGEN EN OPLOSSINGEN SCHEMATISCH
Thema
Belemmering
Oplossing (lange termijn LT,
middellange termijn MT of korte
termijn KT)
Definitie van afval
De definitie van afval en dan 1. Europees MT: Bij de volgende
vooral ‘zich ontdoen’ is niet
aanpassing van de Kra opnieuw
voldoende concreet
aandacht vragen voor de definitie
ingevuld, waardoor
met inbreng van andere lidstaten.
rechtsongelijkheid ontstaat
zowel Europees als
2. Nationaal KT: Landelijke regie
nationaal.
op de uitleg van het begrip afval.
3. Nationaal MT: Stel het
capaciteitsprobleem bij de OD-en
ter discussie

Concrete acties

Actiehouder

1. I&W: Zoek contact met Europese
medestanders (lidstaten).
Inventariseer samen de
mogelijkheden voor de aanpassing
van de definitie in de Kra en bespreek
deze voor eind 2020 met de Europese
Commissie voor.

1 : I&W

2. I&W: Pak de landelijke regierol op
de uitleg van het begrip afval (zich
ontdoen) nog beter op. Geef daarbij
voorlichting door middel van:
- Actieve communicatie omtrent de
mogelijkheden binnen de afvalweten regelgeving digitaal, maar ook via
cursussen aan alle
overheidsmedewerkers die zich
beroepshalve moeten verdiepen in
de afvalstoffenproblematiek: van
vergunningverlener tot rechter, van
lokale bestuurder tot landelijke
politicus
- Stel rechtsoordelen zo generiek als
mogelijk binnen de wet-en
regelgeving op.
- Verduidelijk de bestaande tools en
handreikingen in nauw overleg met
de bedrijven en uitvoerende

2. I&W
3: I&W met
provincies,
gemeenten en ODen

1

GRONDSTOF OF AFVAL
instanties en houd deze documenten
levend
3. I&W met provincies, gemeenten en
OD-en: Breng het
capaciteitsprobleem van de OD-en
goed in beeld en los dit op. Door de
capaciteitsproblemen bij de OD-en op
te lossen kan meer specifieke kennis
opgedaan en gedeeld worden, zodat
rechtsongelijkheid binnen Nederland
kan worden beperkt.
2

Niet alleen de
wetgeving, maar ook
de uitvoering

De toepassing en uitvoering
van de afvalwet- en
regelgeving leidt doordat de
definitie van afval en dan
vooral ‘zich ontdoen’ niet
voldoende concreet is
ingevuld tot
rechtsongelijkheid zowel
Europees als nationaal.

1. Nationaal KT: Landelijke
samenwerking en georganiseerde
besluitvorming.
2. Nationaal MT: Onderzoek naar
uiteindelijke inrichting centraal
informatiepunt
3. Nationaal LT: Risico’s van
gangbare reststromen nog meer
via productregelgeving reguleren
en afvalstoffenregelgeving als
vangnet voor specifieke
afvalstromen en niet
gereguleerde reststromen
inzetten.

1. I&W: Richt in nauw overleg met
IPO, VNG en ODNL op basis van een
samenwerkingsovereenkomst een
centraal informatiepunt in. Dit
informatiepunt moet in ieder geval
voorzien in:
- advies aan VTH en bedrijven;
- actief ophalen van goede
voorbeelden/experimenten en die
uitdragen binnen Nederland;
- omzetten van lessen uit
casussen/experimenten in nationale
generieke regels.

1 en 2. I&W, IPO,
VNG en ODNL
3. I&W en VNONCW

Kijk bij de inrichting van het centrale
informatiepunt naar wat het
programma Ruimte in Regels heeft
gebracht. Dit programma zou
uitgebreid kunnen worden met meer
pro-actieve taken en als centraal

2

GRONDSTOF OF AFVAL
informatiepunt gaan fungeren.
Eventueel zou dit programma aan
kunnen sluiten bij het
Versnellingshuis CE.
2. I&W, IPO, VNG en ODNL:
Onderzoek na een eerste opstartfase
hoe het centrale informatiepunt er
op lange termijn uit moet zien. Kijk
daarbij of er een centrale database
ingericht moet worden.
3. I&W en VNO-NCW: Stimuleer
samen dat meer circulaire
productregelgeving1 opgesteld wordt
door de betreffende ministeries. In
die wetgeving zal o.a. het volgende
geregeld moeten worden:
-de kwaliteit van het product
-de kwaliteit van de gebruikte
grondstof
-het aandeel recyclaat versus virgin
materiaal in het product en laat de
opgestelde productregelgeving ook
Europees vaststellen naar voorbeeld
van mestwetgeving.2
3

Risico versus kansen

1. Vergunningverleners,
toezichthouders en
handhavers bij

1 en 2. Nationaal KT: Duidelijkheid
en consistentie van beleid zijn
noodzakelijk. Hiervoor is centrale

1. I&W: Pak de landelijke regierol
zoals onder thema 1 en 2 is
uitgewerkt.

1. I&W
2. IPO, provincies

1 Hier is al een poging toe gedaan voor bijproducten. Dit kan gebruikt worden om verdere invulling te geven aan productregelgeving.
2 Naar Nederlands voorbeeld is in Europa de mestwetgeving aangepast

3

GRONDSTOF OF AFVAL
Omgevingsdiensten en ILT
bekijken een casus vanuit
hun perspectief. De
afvalwet- en regelgeving is
daarbij leidend. Deze wet en
regelgeving is er niet voor
niets. Daarnaast werken zij
in opdracht van een
gemeente, provincie of Rijk
die casussen zoals bijv. de
kunstgrasmatten
begrijpelijkerwijs wenst te
voorkomen. Het
risicodenken staat hierbij
voorop.
Bedrijven zien kansen voor
hun reststromen. Ze zien
landelijk een beweging
vanuit de politiek ontstaan
dat Nederland circulair moet
worden in 2050. Hier willen
zij een bijdrage aan leveren.
Daar past het toepassen van
hun reststromen toch mooi
in? Het denken in kansen
staat hierbij voorop.

3
4

regie nodig, zoals onder thema 1
en 2 verder is uitgewerkt. Deze
centrale regierol ligt bij I&W en
regionaal bij de provincies.
3. Nationaal MT: Wederzijds
begrip tussen VTH3 en bedrijven
ten aanzien van hun houding ten
opzichte van reststromen om
interpretatieverschillen te kunnen
duiden helpt om risico’s
voldoende in beeld te brengen en
comfort te geven bij beide
partijen.
4. Nationaal KT: Start vanuit het
oogpunt van het
toepassingsgebruik

2. Provincies: Pak de regionale
regierol op. Zorg hiermee enerzijds
voor actieve communicatie over de
circulaire initiatieven die in de regio
ten uitvoer komen en bevorder
daarnaast eenheid in beleid ten
aanzien van circulariteit bij de
bevoegde gezagen en eenheid in
uitvoering bij de OD-en.

3. Provincies en
gemeenten
4. Provincies en
gemeenten

3. Provincies en gemeenten:
Stimuleer samenwerken vanaf het
begin van een project tussen
vergunningverleners,
toezichthouders en handhavers en
het bedrijf. In de samenwerking is
belangrijk dat voorafgaande aan de
vergunningaanvraag de casus samen
door wordt gesproken en een
locatiebezoek wordt gedaan waarbij
vooraf ieders rol goed duidelijk wordt
geformuleerd en waarbij openheid
wordt gegeven ten aanzien van
mogelijke risico’s.
4. VTH ondersteund door het
bevoegd gezag4: Bekijk samen met
het bedrijf de kansen voor de
toepassing en toets of de risico’s met
productregelgeving voldoende zijn

VTH: Vergunningverlening, toezicht en handhaving (omgevingsdiensten en ILT)
Bevoegd gezag: I&W, gemeenten en provincies

4

GRONDSTOF OF AFVAL
ondervangen. Hiervoor zijn eveneens
extra financiële middelen
noodzakelijk, omdat dit een
uitbreiding betekent van de taken
van VTH.
4

Experimenten

Innovaties zijn nodig om de
circulaire economie op gang
te brengen. Hiervoor is het
noodzakelijk dat
experimenten worden
uitgevoerd waardoor kansen
en risico’s bekend worden.
1. Experimenteren is niet
zomaar mogelijk. Hiervoor
moeten voorafgaande aan
het experiment goede
afspraken gemaakt worden
met de VTH instanties. De
wet- en regelgeving biedt
ruimte voor vergunde
situaties, maar niet voor
situaties die vallen onder
het Activiteitenbesluit.
2. De ruimte voor
experimenteren wordt door
VTH instanties niet altijd
gegeven waar het in
soortgelijke gevallen elders
wel wordt toegestaan.

1. Nationaal KT: Aanpassing
Activiteitenbesluit waardoor
onder gestelde voorwaarden
ruimte wordt geboden voor
experimenten die vallen onder dit
besluit
2a. Nationaal KT:
Kennisuitwisseling over gelukte en
mislukte experimenten
2b. Nationaal KT: Bevorderen dat
experimenteerruimte wordt
toegepast
2c. Nationaal KT, MT en LT: Benut
de mogelijkheden die er zijn
optimaal

1. I&W: Pas het Activiteitenbesluit
aan zodat experimenten hieronder
ook mogelijk worden.

1. I&W
2a. I&W

2a. I&W: Bevorder via het centrale
2b. I&W
informatiepunt (thema 1 en 2) in
samenwerking met de
2c. I&W
samenwerkingspartners de
kennisuitwisseling binnen Nederland
van experimenten in het kader van de
circulaire economie. Dit kan digitaal
en via cursussen/ kennis en
afstemmingsbijeenkomsten.
2b. I&W: Stimuleer via het centrale
informatiepunt de
kennisontwikkeling van iedereen die
beroepshalve te maken heeft met
afvalregelgeving ook op het gebied
van het gebruik van
experimenteerruimte door hierover
actief te communiceren en te wijzen
op de landelijke standaarden waarin
standaardteksten zijn opgenomen
met overwegingen en voorschriften
met betrekking tot
proefnemingen/experimenteerruimte

5

GRONDSTOF OF AFVAL
en voeg op basis van leerervaringen
standaardtekst toe die door VTH kan
worden gebruikt.
2c: I&W: Maak voor experimenten
gebruik van de discretionaire
bevoegdheid om einde afvalstatus te
geven aan bepaalde producten zodat
deze makkelijker kunnen worden
ingezet voor circulaire doeleinden
(met name als het laag risico betreft),
gebruik de mogelijkheid van een
AMvB voor bepaalde productgroepen
of creëer middels een ministeriële
regeling mogelijkheden.
5

5

Onderscheid in
stromen

1. Een circulaire economie
bestaat pas indien
materialenkringlopen
gesloten worden en ‘alles’
hergebruikt wordt. Dat is de
komende jaren nog niet het
geval. Afval zal de komende
decennia nog voorkomen in
verschillende vormen.
Hiervoor blijft
afvalregelgeving nodig. Deze
regelgeving is nu in een
overgangsfase waar het
beheersen van de risico’s
van afval nog een grote rol

1a. en b. Nationaal MT:
Risicoklassen5 benoemen en
reststromen indelen
1c. Nationaal MT: Uitgangspunten
voor reststromen

1a. Branche-organisaties met VNO1a en b. VNO-NCW
NCW: Benoem generieke reststromen met
brancheorganisaties
1b. Branche-organisaties met VNO1c. I&W
NCW: Deel de restromen in de
volgende risicoklassen in:
- restromen met laag risico
- restromen met middel risico
- reststromen met hoog risico
(op dezelfde wijze als ook Euralcodes)
1c. I&W: Benoem de uitgangspunten
waaraan de restromen moeten
voldoen per categorie en bepaal wat
nodig is aan wet- en regelgeving.

Risicoklassen: risico’s moeten in dit kader breed worden bekeken

6

GRONDSTOF OF AFVAL
spelen. In een circulaire
economie gaan we uit van
hergebruik en spreken we
niet meer van afval. In de
tussenliggende periode
hebben we wet- en
regelgeving nodig die meer
dan nu toegespitst is op het
sluiten van kringlopen.

6

Veel partijen gaan
erover

1. Binnen Nederland is de
afvalwetgeving
ondergebracht in de Wet
milieubeheer. Het ministerie
van I&W gaat hierover. Zij
zijn ook verantwoordelijk
voor het LAP. Verder
hebben zij aan de hand van
de rechtsoordelen invulling
gegeven aan het begrip
ontdoen in de leidraad
‘afvalstof of product’ en
houden zij de website bij

Voor laag risico kan dat
productregelgeving zijn (en stimuleer
dan de ministeries die erover gaan
om die productregelgeving op te
stellen thema 2.3), voor middel risico
pro-actieve toepassing van (meer
generieke) EoW en
bijproductregelingen, waarbij
gekeken kan worden naar goede
voorbeelden van andere landen (bijv.
quality protocols UK) en bestaande
hulpmiddelen kunnen worden
ingezet en aangevuld bijv.
afwegingskader RIVM6
1. Nationaal KT: Centrale en
regionale regie organiseren op de
uitleg van de afvaldefinitie. Deze
centrale regierol ligt bij I&W en
regionaal bij de provincies.
2a. Europees MT: Afspraken
maken met Europese landen naar
voorbeeld van NSRR7 om binnen
bestaande wetgeving
interstatelijke handel van
secundaire materialen te
vergemakkelijken

1a. I&W: Pak landelijk de centrale
regierol ten aanzien van de
afvaldefinitie op (zie verder ook voor
verdere uitwerking onder thema 1 en
2) en stimuleer de provincies en ILT
actief om in de regio’s te komen tot
circulair beleid en uitvoering.

1a. I&W
1b. Provincies
2a en b. I&W

1b. Provincies: Zorg voor enerzijds
communicatie over de circulaire
initiatieven die in de regio ten uitvoer
komen en bevorder daarnaast
eenheid in beleid ten aanzien van
circulariteit bij de bevoegde gezagen

6

Creating safe and sustainable material loops in a circular economy: Proposal for a tierd modular framework to assess options for material recycling’
North Sea Resources Roundabout: Project met een aantal lidstaten (ook Nederland) waarbij onderling afspraken zijn gemaakt om binnen de bestaande kaders interstatelijke handel van
specifiek benoemde secundaire materialen te vergemakkelijken
7

7

GRONDSTOF OF AFVAL
waarop de informatie te
vinden is rondom afval.
De uitvoering van de
afvalregelgeving is landelijk
en regionaal belegd bij het
ministerie van I&W en ILT,
12 provincies, 355
gemeenten en 29
omgevingsdiensten. Binnen
de diverse instanties werken
ook meerdere personen die
allemaal hun eigen
interpretatie geven aan de
casus en het begrip ontdoen
op hun eigen wijze
interpreteren. Dit geldt ook
voor de rechterlijke macht.

2b. Europees KT: Aansluiten bij
het EU actieplan ‘maak de cirkel
rond’.

en eenheid in uitvoering bij de ODen.
Zoek hierover regelmatig afstemming
met de overige provincies en het
ministerie om zo meer gelijkheid te
creëren binnen Nederland.
2a. I&W: Evalueer het project NSRR
bekijk daarna op basis van de
uitkomsten met welke landen welke
afspraken kunnen worden gemaakt
om interstatelijke handel van
secundaire stoffen te
vergemakkelijken8
2b. I&W: Blijf actief aangesloten bij
het EUactieplan ‘maak de cirkel rond’

2. Hetzelfde geldt voor
Europa en de lidstaten. Elke
lidstaat heeft de uitvoering
van het afvalbeleid op zijn
eigen wijze georganiseerd.
Dit alles maakt het voor
bedrijven die reststromen in
het binnen en/of buitenland
willen afzetten lastig in te

8

Het blijkt dat veel handel van Nederlandse secundaire stoffen plaatsvindt tussen een beperkt aantal regio’s (Duitsland en Vlaanderen) dit maakt afspraken maken makkelijker dan met
geheel Europa

8

GRONDSTOF OF AFVAL
schatten of dit nu wel of niet
kan.
7

Virgin en secundaire
grondstoffen

Virgin grondstoffen hebben
een lage prijs en
eigenschappen van
secundaire grondstoffen zijn
niet altijd vergelijkbaar met
die van de primaire
grondstoffen. Om naar een
circulaire economie te
groeien moet hier wat aan
gebeuren.

1. Nationaal KT: Het werken met
secundaire grondstoffen is het
nieuwe uitgangspunt.
2. Nationaal MT: Proactieve
producentenverantwoordelijkheid
draagt bij aan het sluiten van
materialenkringlopen.

1. Ook vanuit de Taskforce wordt aan
het Uitvoeringsprogramma CE (UP
CE) het volgende nadrukkelijk nog
eens meegegeven:
- Bevorder normering van secundaire
grondstoffen
- Koop zoveel mogelijk circulair in
conform het MVI beleid/
criteriadocumenten beheerd door
PIANOo
- Bevorder kansrijke (in die zin dat
verwacht kan worden dat die leiden
tot een economisch zichzelf
bedruipend initiatief) initiatieven bijv.
d.m.v. een lening of subsidie
- Maak een publiekscampagne om
het belang van circulariteit onder
ieders aandacht te brengen
- Verruim eisen (in plaats van de
bestaande
ontheffingsmogelijkheden) in
bestaande regelgeving ten aanzien
van tweedehands materialen zoals in
het Bouwbesluit.

1. UP CE
2. VNO-NCW

2. VNO-NCW: Onderzoek met
branche-organisaties potentiele
kansen voor het opzetten van
producentenverantwoordelijkheid

9

GRONDSTOF OF AFVAL
(naar voorbeeld van WEcycle en
vlakglas)
8

Nederland circulair in
2050 is nog ver weg

1. De mindset is nog niet
circulair.
2. Nederland circulair 2050
is nog onvoldoende
concreet, waardoor op
regionaal niveau
verschillende circulaire
ontwikkelsnelheden
ontstaan.

9

1. Nationaal MT: Om een transitie
te maken naar een circulaire
economie is een fundamenteel
andere basishouding noodzakelijk.
Eenieder, van burger en bedrijf
tot aan het Rijk zal een circulaire
mindset moeten hanteren.
2. Nationaal KT: Uitwerken
Uitvoeringsprogramma CE 20192023 met concrete
acties/doelstellingen met
commitment van alle
stakeholders, waarbij door allen
voldoende financiële middelen ter
beschikking moet worden gesteld
(Rijk, provincies, gemeenten,
waterschappen en bedrijven)

1. Ook hiervoor roept de Taskforce
het UP CE nadrukkelijk op:
- Voer landelijk en regionaal
campagne voor het inzetten van
secundair materiaal met als
basishouding circular by design9.
Waarbij in acht moet worden
genomen dat circulair meer is dan
eenvoudig recyclen.
- Geef brede invulling aan artikel 6
van de richtlijn van het Europees
parlement en de raad betreffende de
vermindering van de effecten van
bepaalde kunststofproducten op het
milieu, door voor bepaalde (niet
slechts kunststof) producten gebruik
van secundair materiaal voor te
schrijven. Dit in het geval een
convenant tot onvoldoende
resultaten leidt.
- Stimuleer het inzetten van alle
reststromen vanuit de basishouding
circulair by design en
waardegedreven10.
- Deel circulaire initiatieven, leer van
elkaars fouten en vier successen.

1 UP CE
2a. UP CE
2b. Provincies,
gemeenten,
waterschappen en
OD-en

Circulair by design: circulair vanaf het allereerste begin tot behoud beschikbaarheid voor volgend gebruik van de grondstoffen nodig voor productie en product

10 Waardegedreven: een intrinsieke motivatie om risico’s te beheersen

10

GRONDSTOF OF AFVAL
2a. UP CE: Formuleer concrete acties
en doelstellingen en leg dit ter
ondertekening voor aan de
stakeholders en monitor de
voortgang.
2b. Provincies, gemeenten en
waterschappen in overleg met ODen: Maak beleid op basis van de door
het Rijk benoemde concrete acties en
geef daar ook uitvoering aan.

11