Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 066

Belastingdienst

31 322

Kinderopvang

nr. 871

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2021
Op 18 december jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van
het verbetertraject kinderopvangtoeslag.1 Hierin heb ik aangegeven dat ik
samen met de Staatssecretaris van Toeslagen en Douane in 2021 een
vervolg zal geven aan het verbetertraject. Ik heb toegezegd u hier in de
tweede kwartaal van 2021 over te informeren. In het eerste deel van deze
brief geef ik, mede namens de Staatssecretaris van Toeslagen en Douane,
een stand van zaken van de verschillende verbetermaatregelen die in de
afgelopen jaren zijn ontwikkeld en geïmplementeerd. In het tweede deel
van deze brief wordt u geïnformeerd over het vervolg van het
verbetertraject.
Verbetermaatregelen tot nu toe
Zoals u weet zijn in 2018 het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Toeslagen een gezamenlijk programma gestart om de
dienstverlening richting ouders te verbeteren en zodoende het aantal
(hoge) terugvorderingen terug te dringen. Uw Kamer is periodiek
geïnformeerd over het brede pakket aan maatregelen om deze
doelstelling te realiseren. Deze maatregelen worden inmiddels in volle
omvang door Toeslagen uitgevoerd en zijn voor een groot deel ook
verankerd in de standaard processen. Aan de hand van de drie thema’s
informeer ik u over de ontwikkelingen in het afgelopen half jaar.
Thema A: Eerder signaleren
Met vroegtijdig signaleren worden ouders op basis van informatie van
onder andere kinderopvangorganisaties, UWV en DUO over de
kinderopvang- en doelgroepsituatie gestimuleerd en ondersteund tot het
tijdig doorgeven van wijzigingen. Dit zodat de kinderopvangtoeslaggegevens actueel blijven en de toeslag die zij ontvangen zo goed mogelijk
1

kst-31066-871
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 31 322, nr. 422.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 871

1

aansluit bij hun actuele situatie. Een groot deel van de hoge terugvorderingen ontstaat namelijk door een verschil in de door de ouder opgegeven
en daadwerkelijk afgenomen kinderopvanguren. Een belangrijk onderdeel
van het verbetertraject kinderopvangtoeslag is daarom de maatregel om
kinderopvangorganisaties maandelijks gegevens over de afgenomen
kinderopvanguren aan Toeslagen te laten leveren. In april 2021 leverden
ongeveer 80% van de kinderopvangorganisaties maandelijks, op
vrijwillige basis, gegevens aan Toeslagen. Met actuele gegevens over de
kinderopvang kan Toeslagen verschillen tussen de daadwerkelijke situatie
en de toeslaggegevens eerder signaleren en de juiste proactieve
dienstverlening bieden aan ouders.
Door het attenderen van ouders komen zij éérder in actie en geven vaker
een wijziging door, zo bleek onder andere uit een pilot waarover ik uw
Kamer op 18 december jl. heb geïnformeerd.2 Van januari t/m mei 2021
hebben ruim 12.000 ouders een attentiebrief of bericht in de app
kinderopvangtoeslag ontvangen met de vraag of de kinderopvangtoeslaggegevens nog actueel zijn. Uit de effectmeting blijkt dat inmiddels ruim
2.600 ouders na het ontvangen van de attentie het jaarbedrag van de
kinderopvangtoeslag gemiddeld voor € 977 euro naar beneden hebben
aangepast. Hiermee worden potentiële hoge terugvorderingen in een
vroegtijdig stadium voorkomen, doordat het voorschot beter aansluit bij
de situatie van de ouder.
De problematiek die ontstaat als gevolg van hoge terugvorderingen
vraagt om snelle en brede aanpak. Door de gegevenslevering verplicht te
stellen kunnen we positieve effecten realiseren voor alle ouders en
zodoende de dienstverlening verbeteren om hoge terugvorderingen te
reduceren. Het SER-advies «Een kansrijke start voor alle kinderen» stelt
voor om zo snel mogelijk over te gaan op het verplicht aanlevering van de
gegevens en ziet het belang van de maatregel. Op 8 april jl. heb ik uw
Kamer geïnformeerd dat ik mij samen met de Staatssecretaris van
Toeslagen en Douane erop richt om zo spoedig mogelijk een wetsvoorstel
in te dienen ten behoeve van de verplichte maandelijkse gegevenslevering door kinderopvangorganisaties.3 Ik ga bij indiening van het
wetsvoorstel graag met uw Kamer in gesprek over deze maatregel.
Thema B: Persoonlijke begeleiding
Een nieuw ingericht team van behandelaren staat elke dag paraat om
ouders te begeleiden die extra hulp nodig hebben bij het doorgeven van
wijzigingen en het actueel houden van de toeslaggegevens. Ook kinderopvangorganisaties kunnen ouders aandragen voor persoonlijke
begeleiding. Kinderopvangorganisaties staan dichtbij de ouder en kunnen
daardoor goed inschatten of een ouder persoonlijke begeleiding nodig
heeft. De begeleiding wordt alleen opgestart als de ouder dit zelf wenst en
hiermee instemt.
Op dit moment zijn 285 ouders persoonlijk begeleid of nemen deel aan
een langdurig traject van persoonlijke begeleiding (peildatum 1 juni 2021).
Binnen die groep is voor 279 ouders al eens een zogenoemd «werkitem»
afgerond. Dit betreft bijvoorbeeld een vraag die beantwoord is of een
mutatie die is doorgevoerd. Voor 79 ouders is naar aanleiding van de
begeleiding de kinderopvangtoeslag naar beneden gemuteerd. Het
gemiddelde bedrag van de verlaging is € 4.960 op jaarbasis. Hiermee
worden (hoge) terugvorderingen voorkomen. Naast het omlaag muteren,
is voor 44 ouders de kinderopvangtoeslag omhoog gemuteerd. Het gaat
2
3

Kamerstuk 31 322, nr. 422.
Kamerstuk 31 322, nr.429.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 871

2

dan om gemiddeld € 2.517 op jaarbasis. Hierdoor ontvangt de ouder de
kinderopvangtoeslag waar de ouder recht op heeft.
Thema C: Digitale dienstverlening
In juli 2020 is de App kinderopvangtoeslag gelanceerd. Met deze app
kunnen ouders gemakkelijk, snel en veilig wijzigingen doorgeven, inzicht
krijgen in hun persoonlijke situatie én berichten ontvangen over hun
lopende kinderopvangtoeslag. Sinds de lancering van de app is het aantal
downloads van de app door ouders met kinderopvangtoeslag gegroeid tot
ruim 120.000. Ook zijn er inmiddels ruim 314.000 wijzigingen doorgegeven met de app (peildatum 31 mei 2021). De toeslagbrede en specifiek
op de kinderopvangtoeslag gerichte publiekscampagne heeft hier
wezenlijk aan bijgedragen. De campagnes liepen van 11 september t/m
31 december 2020. Ten tijde van de campagnes is het gebruik van de app
toegenomen met bijna 100.000 keer downloads en zijn er ruim 110.000
wijzigingen met de app doorgegeven. Vanaf maandag 24 mei 2021 is
opnieuw gestart met een grootschalige publiekscampagne. De
verwachting is dat ook deze campagne een positief effect heeft op het
gebruik van de app kinderopvangtoeslag.
Uit intern onderzoek blijkt dat ouders die de app gebruiken, vaak actiever
zijn in het doorgeven van wijzigingen. Gemiddeld geven zij namelijk twee
keer meer wijzigingen door via de app dan ouders zonder de app
wijzigingen doorgeven via het burgerportaal Mijntoeslagen. Door middel
van de app lukt het ouders beter om de wijzigingen door te geven en
daarmee de toeslag actueel te houden. De app Kinderopvangtoeslag
wordt daarnaast ook ingezet om betere dienstverlening voor ouders aan
te bieden. Zo wordt er op dit moment bij het attenderen van ouders (in het
kader van eerder signaleren) al een wijzigingsvoorstel richting ouders
gedaan door Toeslagen. Ouders kunnen dit wijzigingsvoorstel met een
druk op de knop overnemen in de aanvraag. Daarnaast is aan het begin
van het jaar de app gebruikt voor een zogenoemde pre-attendeeractie. In
deze pilot kregen ongeveer 10.000 ouders vlak na de jaarwisseling een
notificatie via de app om de mogelijke tariefswijziging, zoals de jaarlijkse
indexering, door hun kinderopvangorganisatie door te geven aan
Toeslagen. Uit de resultaatmeting van deze pre-attendeeractie bleek dat
de geattendeerde ouders drie keer zo vaak een wijziging doorgaven dan
de controlegroep (die geen notificatie ontving). In het vervolg van het
verbetertraject wordt verder verkend welke rol de app kan spelen in het
verbeteren van de dienstverlening.
Vervolg verbetertraject
Na het doorvoeren van bovenstaande verbetermaatregelen is er zeker nog
ruimte voor verdere verbeteringen mogelijk binnen het bestaande stelsel
van de kinderopvangtoeslag.
Daarom geven we vanaf 2021 een vervolg aan het verbetertraject.
Probleemanalyse
De problematiek binnen het toeslagenstelsel, en specifiek de kinderopvangtoeslag, is nog niet geheel weggenomen voor ouders, kinderopvangorganisaties en de uitvoering. In de rapporten van onder ander de
Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen (Kamerstukken kenmerk
2020Z24828) en het eindrapport Alternatieven voor het toeslagenstelsel
(Kamerstukken 31 066, nr. 760) wordt de problematiek geschetst en ook
zichtbaar dat de problematiek pas geheel weggenomen kan worden bij
een nieuw stelsel. In de rapporten staan opties beschreven voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 871

3

nieuw stelsel. Het is aan een nieuw kabinet en het parlement om hierin
keuzes te maken.
De uitwerking en implementatie van een nieuw stelsel zijn niet op korte
termijn te realiseren. Daarom blijft het noodzakelijk om in aanloop naar
een nieuw stelsel, binnen het huidige stelsel zoveel mogelijk verbeteringen door te voeren en de problematiek aan te pakken. Daar is het
verbetertraject voor. Dit zodat we, in lijn met de motie van de leden
Lodders en Van Weyenberg4 en onze reactie hierop, ten aanzien van
bestaande problematiek in het stelsel en de uitvoering van de kinderopvangtoeslag stappen kunnen blijven zetten. Op basis van een geactualiseerde probleemanalyse (kwalitatief en kwantitatief) wordt het vervolg
van het verbetertraject uitgestippeld, met bijpassend doelstellingen en
verbetermaatregelen. Bijlage 1 geeft de belangrijkste bevindingen van de
geactualiseerde probleemanalyse weer5.
Doelstelling
In het vervolg van het verbetertraject zullen we als beleid en uitvoering
gezamenlijk verder bouwen aan de behaalde resultaten dusver en zetten
we een stap verder om zoveel mogelijk verbeteringen in het huidige
stelsel door te voeren. Onze gezamenlijke missie hierbij is om ouders
meer zekerheid te laten ervaren door een verbeterde dienstverlening voor
eenieder met kinderopvangtoeslag en maatwerk voor specifieke groepen,
zoals bijvoorbeeld kwetsbare ouders en ondernemers6. Zodat de
uitvoering beter aansluit bij het doel van de kinderopvangtoeslag: het
toegankelijk en betaalbaar maken van kinderopvang en het ondersteunen
van ouders bij de combinatie van arbeid en zorg. Om deze missie te
bereiken hebben we de volgende drie doelstellingen geformuleerd
waarlangs we ouders willen ontzorgen en ondersteunen:
1. Het sneller bieden van zekerheid aan ouders over hun kinderopvangtoeslag:
De kinderopvangtoeslag wordt maandelijks uitgekeerd op basis van
voorlopige gegevens. We richten ons erop om ouders ook in de
voorlopige toekenningsfase van de toeslag meer zekerheid te bieden
over hun voorschot. Door eerder en meer zekerheid te bieden over de
toekenning van de kinderopvangtoeslag, kunnen terugvorderingen
verder gereduceerd worden.
2. Het verhogen van de begrijpelijkheid en toegankelijkheid van het
stelsel van de kinderopvangtoeslag:
Het stelsel van de kinderopvangtoeslag is complex en wordt soms als
ondoorgrondelijk ervaren door ouders. Vooruitlopend op een nieuw
toeslagenstelsel wordt gekeken naar welke complexiteiten al uit de
kinderopvangtoeslag kunnen worden gehaald, zodat ouders het stelsel
beter kunnen begrijpen en indien nodig kunnen acteren. Daarbij zetten
we blijvend in op het verbeteren van de informatieverstrekking om
daarmee ook de gepercipieerde begrijpelijkheid voor ouders te
verhogen.
3. Ouders centraal stellen in de informatiepositie en dienstverlening van
de kinderopvangtoeslag:
We stellen ons als doel om de dienstverlening aan en communicatie
met ouders te verbeteren. Daarbij hebben we specifieke aandacht voor
persoonlijke dienstverlening en maatwerk voor groepen met een
verhoogd risico op (hoge) terugvorderingen. Dit zodat dienstverlening
beter aansluit op de diversiteit in het denk- en doenvermogen van
ouders.
4

Kamerstuk 35 572, nr. 49
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Dit ook naar aanleiding van motie van de leden Vermeij en Van Ojik om de toegankelijkheid
voor zzp’ers en flexwerkers te verbeteren, Kamerstuk 34 000 XV, nr. 25
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 871

4

Nieuwe verbetermaatregelen
De verbetermaatregelen die in de komende periode worden ingezet,
zullen bijdragen aan bovengenoemde doelstellingen en worden samen
met het maatschappelijk veld geoperationaliseerd. In deze fase is de
verkenning en uitwerking van deze maatregelen nog volop in ontwikkeling. Een aantal maatregelen worden al in gang gezet:
• Toeslagen zal in het kader van eerder signaleren vaker proactief
persoonlijk contact zoeken met ouders. Op dit moment signaleert
Toeslagen per brief of via de app, nu zal ook de stap worden gemaakt
naar proactief telefonisch contact. Hiermee maken we de dienstverlening persoonlijker.
• Ook de capaciteit voor baliedienstverlening en persoonlijke begeleiding zal vanaf 2021 aanzienlijk worden uitgebreid.
• Een klein deel van de ouders (ongeveer 3% in toeslagjaar 2020) laat de
kinderopvangtoeslag rechtstreeks uitbetalen naar de kinderopvangorganisatie, op basis van een convenant tussen Toeslagen en de
kinderopvangorganisatie. De werking en het effect van deze convenanten wordt op dit moment geëvalueerd, om zicht te krijgen op de
waarde van het rechtstreeks uitbetalen van de toeslag naar de
kinderopvangorganisatie. En om vast te stellen of de huidige convenantenstructuur hiervoor het juiste instrument is. Deze evaluatie van
de convenantenstructuur is vorig jaar aan uw Kamer toegezegd
(Kamerstuk 31 066, nr. 703).
Wetenschappelijke toets
In de procedurevergadering van de vaste commissie voor Financiën van
3 februari 2021 heeft de commissie verzocht een reactie te geven op de
Wetenschappelijke toets conform artikel 3.1 Comptabiliteitswet 2016 op
het verbetertraject kinderopvangtoeslag. Zoals toegezegd in de Zesde
Voortgangsrapportage Kinderopvangtoeslag zijn de uitkomsten geanalyseerd en meegenomen in de opmaat van het vervolg van het verbetertraject kinderopvangtoeslag.
De toets geeft ons bruikbare inzichten in wat er goed is gedaan, wat nog
aandacht en ontwikkeling verdient en biedt suggesties voor verdere
verbeteringen in het traject.
In de toets is onder andere voorgesteld om in het verbetertraject ook
aandacht te geven aan de brede maatschappelijke opgave. De maatschappelijke opgave hebben wij voor de eerste fase van het verbetertraject
expliciet beschreven in de probleemanalyse. In het vervolg van het
verbetertraject is de probleemanalyse herijkt en ook verbreed. Daarbij is
verdere aansluiting gezocht bij het doel van de kinderopvangtoeslag: het
toegankelijk en betaalbaar maken van kinderopvang en het ondersteunen
van ouders bij de combinatie van arbeid en zorg. In het vervolg van het
traject wordt beoogd om de focus te verleggen naar het laten ervaren van
meer zekerheid voor ouders, door een verbeterde dienstverlening voor
iedereen en maatwerk voor specifieke groepen. Op basis van de
probleemanalyse zijn, en worden, de beleidsinstrumenten gekozen die de
meest passende oplossingen bieden voor burgers. Bij de ingezette
beleidsinstrumenten wordt de maandelijkse effectiviteit gemonitord. Ook
is er, zoals benoemd in de toets, aandacht voor evaluatie en verbetering.
Om binnen het verbetertraject te kunnen blijven leren en bijsturen wordt
naast periodiek monitoren via de effectmonitor ook klanttevredenheidsonderzoek (Burgertevredenheidsroutemonitor) uitgevoerd. Daarnaast vinden
er doorlopend gesprekken plaats met het maatschappelijk veld (brancheen oudervertegenwoordiging) en is er een communicatiepanel. Op dit
moment wordt ook gekeken naar het opzetten van een ouderpanel, niet
alleen om effecten te toetsen, maar ook om nieuwe signalen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 871

5

knelpunten tijdig te kunnen adresseren. In de toets wordt tot slot ook
voorgesteld dat het verbetertraject de maatschappelijke opgave het
«terugwinnen van vertrouwen» zou kunnen bevatten. Tezamen met de
vervolgacties uit de kabinetsreactie op het rapport «Ongekend onrecht»7
en het daaropvolgende debat, draagt dit traject een bijdrage in het
verbeteren van het vertrouwen in de overheid.
Samenwerking
In het verbetertraject kinderopvangtoeslag is in de afgelopen jaren een
nauwe samenwerking tussen uitvoering, beleid en het maatschappelijk
veld ontstaan. Beleid en uitvoering werken hierin zij aan zij aan directe en
tastbare verbeteringen binnen de kinderopvangtoeslag. In de opmaat naar
het vervolg van het verbetertraject, blijft het maatschappelijk veld
intensief betrokken. Een goed voorbeeld daarvan is dat oudervertegenwoordiger BOinK in samenwerking met Toeslagen een toolkit ontwikkelt
die ouders stap voor stap helpt bij het aanvragen en wijzigen van hun
kinderopvangtoeslag.
Afsluiting
In de komende periode worden nieuwe verbetermaatregelen uitgewerkt
en in uitvoering gebracht. We blijven ons de komende jaren hard inzetten
om ouders meer zekerheid te laten ervaren door een verbeterde dienstverlening voor iedereen en maatwerk voor specifieke groepen. Zodat de
uitvoering beter aansluit bij het doel van de kinderopvangtoeslag: het
toegankelijk en betaalbaar maken van kinderopvang en het ondersteunen
van ouders bij de combinatie van arbeid en zorg. Gezamenlijk met de
Staatssecretaris van Toeslagen en Douane zal ik uw Kamer periodiek
informeren over de voortgang van het verbetertraject.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

7

Kamerstuk 35 510, nr. 49

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 871

6