Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3560
Vragen van het lid Recourt (PvdA) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
over een wetsvoorstel op grond waarvan Amerikaanse burgers de
Nederlandse staat zouden kunnen gaan vervolgen (ingezonden 16 juni 2016).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie), mede namens
de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 19 september 2016).
Vraag 1
Kent u de berichten «Jasta, un projet de loi explosif aux Etats-Unis»1,
«Amerikaanse Senaat wil vervolging van buitenlandse regeringen na
aanslagen 9/11 toestaan»2 en het voorstel voor de «Justice Against Sponsors
of Terrorism Act»3?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Indien de Justice Against Sponsors of Terrorism Act (Jasta) tot wet verheven
zou worden, welke mogelijkheden biedt dat dan voor Amerikaanse burgers
om de Nederlandse staat via een Amerikaanse rechter aansprakelijk te stellen
voor schade ten gevolge van terrorisme?
Welke mogelijkheden heeft die Amerikaanse burger daartoe nu al en wat
voegt deze wet daar aan toe?
Acht u het mogelijk dat met Jasta Amerikaanse burgers de Nederlandse staat
aansprakelijk zouden kunnen stellen voor schade die zij hebben ondervonden
door een terroristische daad in de Verenigde Staten die voor een deel in
Nederland is voorbereid? Zo ja, acht u dit wenselijk en waarom? Zo nee,
waarom maakt Jasta dit niet mogelijk?
Hoe verhoudt Jasta zich tot Nederlandse wetgeving, internationale verdragen
of internationaal gewoonterecht ten aanzien van staatssoevereiniteit op grond
waarvan een rechter uit een andere staat de Nederlandse staat niet kan
vervolgen? Tot hoe ver reikt deze staatssoevereiniteit in dit verband op dit
moment?
1

http://www.lemonde.fr/ameriques/article/2016/05/21/jasta-un-projet-de-loi-explosif-aux-etatsunis_4923834_3222.html
2
http://www.demorgen.be/buitenland/amerikaanse-senaat-wil-vervolging-van-buitenlandseregeringen-na-aanslagen-9–11-toestaan-b7505acc/
3
https://www.congress.gov/bill/114th-congress/senate-bill/2040/text

ah-tk-20152016-3560
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 2, 3 en 4
Het wetsvoorstel «Justice Against Sponsors of Terrorism Act «is met name
bedoeld om de nabestaanden van de aanslagen op 11 september 2001 in
staat te stellen vreemde staten aan te klagen die betrokken zouden zijn bij die
aanslagen. Het wetsvoorstel is op 8 september jl. aangenomen door het
Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, nadat het in mei door de Senaat werd
aangenomen. Nu ligt het wetsvoorstel ter ondertekening voor aan president
Obama.
Het doel van JASTA is het beperken van de reikwijdte van de soevereine
immuniteit van vreemde staten. JASTA voorziet in rechtsmacht van Amerikaanse rechters in zaken tegen vreemde staten voor persoonlijk letsel,
overlijden of schade toegebracht binnen de VS als gevolg van een onrechtmatige daad, inclusief een terroristische daad, waar dan ook ter wereld
begaan door een buitenlandse ambtsdrager. JASTA ziet hiermee op zaken
tegen een vreemde staat voor handelingen die toe te rekenen zijn aan die
vreemde staat. Het concept stelt aanpassing van de reikwijdte van soevereine
immuniteit voor zoals nu vastgelegd in de Foreign Sovereign Immunities Act
van 1976 (FSIA).
Het wetsvoorstel staat op gespannen voet met het internationaal recht. In het
algemeen geldt dat een staat onder internationaal recht volledige immuniteit
geniet van de rechtsmacht van een andere staat voor officiële staatshandelingen. Staten genieten geen immuniteit voor commerciële handelingen.
Of deze wetgeving in strijd zal zijn met internationaal recht hangt af van de
wijze waarop zij door de Amerikaanse rechter geïnterpreteerd en toegepast
zal worden. Naar aanleiding van discussie over de reikwijdte van JASTA
tijdens de behandeling in de Senaat is een bevoegdheid tot interventie
toegekend aan de Attorney General en de Secretary of State. Het is echter op
dit moment niet te voorspellen op welke manier deze bevoegdheden ingevuld
zullen worden, wat voor invloed zij zullen hebben op eventuele juridische
procedures tegen een vreemde Staat op grond van JASTA, en of zij strijd met
internationaal recht zullen kunnen voorkomen.
De huidige Amerikaanse administratie is geen voorstander van JASTA.
Tijdens een hoorzitting voor de Judiciary Committee op 14 juli jl., verwoordde
Anne Patterson, Assistant Secretary of State for Near Eastern Affairs, de
bezwaren die bestaan tegen JASTA, ook bij de bondgenoten van de VS.
Mocht president Obama zijn veto uitspreken over het wetsvoorstel, dan kan
het Congres het veto alleen terugdraaien met een twee derde meerderheid.
Vraag 5
Wat is, meer specifiek, de stand van zaken met betrekking tot de United
Nations Convention on Jurisdictional Immunities of States and Their Property
en hoe verhoudt deze VN-conventie zich tot Jasta?
Antwoord 5
De goedkeuringswet is momenteel in ambtelijke voorbereiding. Dit verdrag,
dat grotendeels het gewoonterecht weergeeft, bevestigt de regel dat Staten
immuniteit van de rechtsmacht van andere Staten toekomt voor officiële
staatshandelingen en niet voor commerciële handelingen. De VS is overigens
geen partij bij dit verdrag. Voor het overige zie de beantwoording van vraag
2, 3 en 4.
Vraag 6
Kent Nederland wetgeving op grond waarvan een Nederlandse burger via de
Nederlandse rechter de Amerikaanse staat kan vervolgen voor de verantwoordelijkheid voor schade ten gevolge van terrorisme? Zo ja, welke
wetgeving betreft dit? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Schade door terrorisme zou naar Nederlands recht een vordering uit
onrechtmatige daad zijn (artikel 6:162 BW) tegen degene die voor dat
terrorisme verantwoordelijk is en aan wie dat terrorisme kan worden
toegerekend. Betreft het een vordering tegen een vreemde staat, dan kan die
vreemde staat een beroep doen op immuniteit. Dit volgt uit artikel 1 van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en artikel 13a van de Wet algemene
bepalingen. Op grond van die bepalingen wordt de rechtsmacht van de
Nederlandse rechter beperkt door de uitzonderingen erkend in het volken-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

recht. Welke uitzonderingen dit zijn, wordt bepaald door de interpretatie van
de Nederlandse rechter van het internationaal recht. Daarbij wordt een
onderscheid gemaakt tussen een officiële staatshandeling, dat wil zeggen,
handelen in de uitoefening van overheidsmacht (acta iure imperii) en
privaatrechtelijk handelen waarmee de staat zich op voet van gelijkheid met
het individu heeft geplaatst (acta iure gestionis). Alleen voor de acta iure
imperii heeft een vreemde staat immuniteit. Bij de nadere invulling van die
handelingen kijkt de Hoge Raad primair naar de aard van de handeling en
laat hij zich mede leiden door het VN-Verdrag van 2 december 2004 inzake
Jurisdictional Immunities of States and Their Property, Doc. A/59/508 inzake
immuniteit, ook al is dit nog niet door Nederland geratificeerd (vgl. HR
11 september 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI6317). In dat VN-verdrag zijn onder
meer commerciële transacties van staatsimmuniteit uitgesloten.
Of voor schade door terrorisme in Nederland een vordering tegen een
vreemde staat kan worden ingesteld, zal dus mede afhangen van de aard van
de handeling. Voor zover het gaat om typische uitoefening van overheidsmacht door een vreemde staat, zoals de in het artikel in de Volkskrant van
20 juni 2016 genoemde douanecontroles waarbij een persoon erdoor glipt die
later een aanslag pleegt, zal een beroep op immuniteit van de vreemde staat
steeds worden gehonoreerd.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het niet wenselijk is dat een Amerikaanse burger via
een Amerikaanse rechter de mogelijkheid krijgt om de Nederlandse staat voor
schade aan te spreken voor terroristische misdrijven in de VS gepleegd? Zo
ja, wat kunt u doen om te voorkomen dat dat het geval wordt? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Nederland is van mening dat in het algemeen geldt dat een staat onder
internationaal recht volledige immuniteit geniet van de rechtsmacht van een
andere staat voor officiële staatshandelingen.
Op dit moment is niet te voorspellen wat de uitkomsten van het nationale
wetgevingsproces ten aanzien van JASTA in de Verenigde Staten zouden
kunnen zijn. Het is goed gebruik om niet op de uitkomsten van dergelijke
interne processen in derde staten vooruit te lopen.
Nederland heeft evenwel de zorgen ten aanzien van JASTA kenbaar gemaakt
aan de Amerikaanse regering, samen met andere EU-lidstaten. Nederland
blijft het verdere wetgevingsproces nauw volgen en zal indien nodig, in
EU-verband of bilateraal, de kwestie blijven opbrengen bij de Amerikaanse
regering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3