Position paper: het accelereren van de Nederlandse SAF sector
Introductie
Het vervangen van fossiele kerosine door duurzame vliegtuigbrandstoffen is een cruciale strategische
schakel in het realiseren van de energietransitie binnen Nederland .
De uitstoot van de luchtvaartindustrie ontstaat vrijwel volledig – op een deel veroorzaakt door luchthavenoperaties
na – door het verbranden van fossiele kerosine om vliegtuigen aan te drijven. Om de vervanging van fossiele door
duurzame kerosine te stimuleren heeft de Europese Commissie een bijmengverplichting voorgesteld voor
duurzame vliegtuigbrandstof die oploopt van 2% in 2025 tot 5% in 2030 en uiteindelijk 63% in 2050. Nederland is
zelfs ambitieuzer: van alle in Nederland getankte vliegtuigbrandstof moet minimaal 14% duurzaam zijn in 2030 en
100% in 2050i. Dat voorziet de grootschalige productie van duurzame vliegtuigbrandstof en de export van de
kennis, kunde en technologie die daarvoor nodig is daarmee ook met een economische kans. De
bijmengverplichting zal immers uiteindelijk de vraag naar duurzame kerosine aanjagen.
Nederland heeft hiermee een kans om als eerste grootschalig duurzame kerosine capaciteit te ontwikkelen en een
leidende positie te nemen in deze opkomende markt – temeer omdat Nederland in conventionele brandstoffen al
een dominante positie heeft. Zo produceerde Nederland in 2019 ruim twee keer zoveel fossiele kerosine als dat in
Nederland geconsumeerd wordt door eigen luchtvaartsector en wordt ruim 85% hiervan geëxporteerd, waardoor
Nederland bekend staat als een belangrijke internationale kerosinehub.1 Deze positie moet Nederland behouden
door tijdig de transitie naar de productie en export van duurzame kerosine te realiseren.
Naast het bestaan van een duidelijk (economische) noodzaak om Nederland als fossiele kerosinehub zo snel
mogelijk om te buigen naar Nederland als duurzame kerosinehub, is het ook van belang om te snappen dat deze
sector een belangrijke positie inneemt in het realiseren van de bredere energietransitie van Nederland.
Het produceren van SAF gaat altijd gepaard met het consumeren van (grote) hoeveelheden waterstof en
daarmee hernieuwbare energie. Aangezien het van groot economisch belang is om de productiepositie en
daarmee export positie van kerosine te behouden, zullen de productiefaciliteiten enorme volumes groene
waterstof en hernieuwbare energie af moeten nemen in de nabije toekomst om de transitie van fossiel naar
duurzame alternatieven te realiseren. Hiermee is de SAF sector een belangrijk puzzelstukje in het grotere
energievraagstuk: zij is een groot afnemer en daarmee een groot investeerder in het optuigen van de
hernieuwbare energiesector.

Van pilot naar commerciële faciliteit: de benodigde technologische ontwikkelingen
Op dit moment is maar één duurzame kerosine technologie voldoende ontwikkeld om duurzame vliegtuigbrandstof
op commerciële schaal te kunnen produceren en dat is de zogenoemde HEFA-route (hiermee kunnen vet- en
olieachtige reststromen omgezet worden in kerosine). Om in 2050 alle fossiele kerosine in Nederland te kunnen
vervangen door duurzame vliegtuigbrandstof moeten echter ook andere technologieën – die geen gebruik maken
van biogene grondstoffen – worden opgeschaald. Figuur 1 geeft een overzicht van de verschillende
technologiepaden inclusief een prognose voor de opschaling (inclusief additionele steun om de markt van de grond
te krijgen), de huidige productiekosten en geschatte CO2-besparing t.o.v. fossiele kerosine.

1 CBS is de bron van deze gegevens. De tabel is te vinden via StatLine - Aardolieproductenbalans; aanbod, verbruik en
voorraad, 1946-april 2021 (cbs.nl)

Figuur 6

Olie & vetten

Technologie

2020 2025 2030 2035 2040 2045 2050

HEFA

Meerdere commerciële fabrieken in gebruik

Co-processing
vegetable oil

Reeds gebruikelijk bij meerdere raffinaderijen

Alcohol-to-Jet

Biomassa

Catalytic
hydrothermolysis
Synthetized
Iso-paraffins

Kleinschalige commerciële projecten in ontwikkeling
Commerciële fabriek in gebruik, maar produceert geen
vliegtuigbrandstof, maar focust op andere producten
Demo fabriek voor bio-crude productie in aanbouw, conversie
naar SAF nog in ontwikkeling (laag TRL niveau)

CO2

Pyrolysis/HTL
PtL – FT Puntbron
(Synkero)
PtL – FT DAC3)
(Zenid)

Individuele technologieën bewezen, integratie nog niet
gedemonstreerd

PtL – M2J

Technologie opschaling naar pilot

Raffinage

Huidige fossiele kerosine (ter referentie)

Demo/kleinschalige commerciële schaal

Productiekosten1)

CO2
besparing2)

EUR
1.000-1.700

50-85%

EUR
1.700-2.500

60-100%

EUR
4.200-8.4004)

50-100%

EUR
300-600

n/a

Demo fabriek operationeel (Gevo), kleinschalige
commerciële faciliteit in ontwikkeling (LanzaTech)
Kleinschalige commerciële projecten in aanbouw
(Red Rock & Fulcrum)

Fischer-Tropsch

Jet fuel
(A1)

Opmerkingen

Pilot fabriek in ontwikkeling

Commerciële schaal

Commerciële schaal, maar produceert geen duurzame vliegtuigbrandstof

1) Huidige productiekosten per metrische ton – gebaseerd op de cijfers van de International Energy Agency (2019) – De productiekosten wijzigen naar verwachting over tijd;
2) Vergeleken met fossiele kerosine (Jet fuel A1) – besparing is voornamelijk afhankelijk van de gebruikte grondstof; 3) 'Power to Liquid', 'Fischer-Tropsch', 'Direct Air Capture';
4) De verwachte toekomstige kosten voor PtL technologiepaden zijn significant lager dan de huidige productiekosten voor PtL (circa EUR 2,000-3,000 versus circa EUR 4,500)
Bron: SkyNRG, TNO

211008_Luchtvaart in transitie - Document_v2.0.pptx

Figuur 1: Overzicht verschillende SAF technologiepaden

De bovenstaande veelbelovende technologieën voor het produceren van duurzame kerosine verkeren in
verschillende stadia van ontwikkeling. Om een duurzame opschaling van de sector te garanderen is het van belang
om alle technologiepaden te ontwikkelen, waardoor een breed pallet aan grondstoffen kan worden ingezet. Immers,
elk technologiepad is enkel in staat een beperkte groep grondstoffen om te zetten naar duurzame kerosine.
Het is goed om te weten dat de Nederlandse SAF sector druk bezig is met het optuigen van verschillende pilot,
demo en first-of-a-kind faciliteiten. Zoals eerder beschreven wordt er in Nederland veel kerosine geconsumeerd,
geproduceerd en geëxporteerd. Niet alleen hierdoor neemt dit product een belangrijke positie in binnen de
energietransitie maar ook dankzij haar kracht om de consumptie en productie van andere vormen van energie een
boost te geven. Hier opvolgend zijn een aantal voorbeeld projecten benieuwd die precies binnen de bredere
energiestrategie vallen en een win-win situatie zullen creëren.
De HEFA-technologie zal innovatief op commerciële schaal worden toegepast worden in het DSL-01 project in
Delfzijl, waarbij gebruik gemaakt zal worden van groene waterstof en de surplus zuurstof van de elektrolyser
ingezet zal worden om de stikstof uitstoot van de faciliteit te verlagen. Deze faciliteit zal jaarlijks 100.000 ton SAF
produceren. Daarnaast ligt er het eerste grootschalige e-fuel plan klaar met Synkero, welk gebruik zal maken
opgevangen CO2 in combinatie met groene waterstof om SAF te produceren. Deze faciliteit zal jaarlijks 50.000 ton
SAF produceren op Nederlandse bodem.
Daarnaast zijn er nog vooruitstrevende pilot en demofaciliteiten in ontwikkelingen zoals het FLITE project (waarbij
gebruik gemaakt wordt van de Alcohol-to-Jet route) en ZENID. Het laatste project maakt gebruikt van een nog te
ontwikkelen technologie genaamd Direct Air Capture om CO2 op te vangen. Wederom zal gebruik gemaakt worden
van groene waterstof om uiteindelijk SAF te kunnen produceren. Het laatste project is in samenwerking met de
Rotterdam-the Hague Innovation Airport om onder andere het algemene publiek te informeren over de opties om
de luchtvaart te verduurzamen.
Het is goed om te weten dat deze bovenstaande projecten momenteel veel uitdagingen ondervinden door
beperkende wet- en regelgeving, die innovatieve en duurzame keuzes in de weg staan, alsmede door
financieringsuitdagingen aangezien deze projecten een wereldprimeur in handen hebben, maar daardoor ook meer
risico met hen meedragen.

26

Duurzame inputs: van duurzame grondstoffen tot duurzame inputs
Duurzame grondstoffen
De focus van de industrie is op het gebruik van afval en residuen als grondstof voor SAF of op grondstoffen die de
huidige praktijken op het gebied van landgebruik verbeteren. De Nederlandse luchtvaart accepteert geen
gewassen die normaliter voor hoogwaardige toepassingen (zoals voedsel) ingezet zouden worden. Er moet te
allen tijde per situatie worden gekeken of het logisch is (vanuit een duurzaamheidsperspectief) om een gewas in
te zetten voor energiedoeleinde of dat de koolstof van deze grondstof beter permanent vastgelegd kan worden in
andere producten. Soms kan men een win-win situatie creëren door één gewas of één stuk land zowel voor energie
als voedsel doeleinde in te zetten. Voorbeelden hiervan zijn rotatie- of dekgewassen, gewassen die zijn geteeld
op verlaten of gedegradeerde landbouwgronden of gewassen die worden geteeld om zetmeel te produceren voor
voedsel of diervoeders en waarvan het oliegedeelte kan worden gebruikt voor energiedoeleinden. Bovendien
accepteert de industrie geen grondstoffen die afkomstig zijn van land met een hoge biodiversiteitswaarde of hoog‘ILUC-risico’, zodat ontbossing wordt voorkomen.
Duurzame inputs
Zoals hierboven benoemd kan de SAF sector de groei van andere vormen van hernieuwbare energie faciliteren
doordat zij een belangrijke klant en daarmee investeerder wordt voor deze vormen van hernieuwbare energie. De
bovenstaande projecten zijn hier een sprekend voorbeeld van: zonder het afnamecontract van DSL-01 in Delfzijl,
zou Nobian hun 50 MW elektrolyser op dezelfde locatie niet kunnen bouwen.
Ja, er moet rekening worden gehouden dat de SAF sector enkel zorgt voor additionele groene elektronen en niet
de al beperkte hernieuwbare energiecapaciteit in gaat nemen voor eigen productie. Maar deze kaders worden
momenteel duidelijk gesteld binnen EU verband, waardoor de SAF sector enkel voor additionele groene waterstof
en

groene

elektriciteit

productie

zal

zorgen

met

haar

extra

vraag

naar

groene

energie.

Twee uitdagingen en twee oplossingen
Momenteel zijn er voor Nederland twee grote uitdagingen die aangepakt moeten worden eerdat een diverse en
duurzame SAF markt in Nederland van de grond kan komen.
1.

Uitdaging: Op dit moment zijn er geen werkende (subsidie) mechanismes beschikbaar in Nederland die
innovatieve en vooruitstrevende SAF pilots of first-of-a-kind faciliteiten ondersteunen. Zonder deze
innovaties zal men vast blijven zitten in het gebruik van grijze waterstof voor de productie van SAF en
het gebruiken van de meest goedkope en breed beschikbare grondstoffen, zoals gebruikt frituurvet en
slachtafval. Hier moeten we van af om duidelijke duurzaamheids- en fraudegevoeligheid redenen.
Oplossing: De Nederlandse overheid heeft in de Luchtvaartnota toegezegd steun te bieden, maar dit is
tot dusver niet het geval geweest. Om Nederland aantrekkelijk te houden als vestigingsland voor SAF
ontwikkeling en productie kan de overheid denken aan een ‘carrot’ benadering om eigen, meer
ambitieuzere, SAF doelstellingen te behalen. Men kan via het Contract for Difference systeem een
tender uitzetten voor innovatieve pilots en first-of-a-kind productiefaciliteiten, waarbij het zelf de kaders
kan schetsen om vooruitstrevendheid en een holistische benadering omtrent duurzaamheid te
garanderen.

2.

Uitdaging: Er moet steun en richting worden gegeven aan het optuigen van duurzame grondstof en
inputketens voor de SAF sector. In een wereld waar geen afval meer bestaat is het belangrijk om nieuw
land te herstellen en duurzame landbouw te stimuleren om te garanderen dat er in 2030 nog voldoende
duurzame grondstoffen beschikbaar zijn om de energietransitie verder te accelereren. Op dit moment
gaat er te weinig aandacht naar het garanderen van deze duurzame grondstofketens, die veelal jaren
duren om op te bouwen. Al helemaal gezien het toenemende oppervlakte in Europa wat verlaten wordt,
uitgedroogd of uitgeput is, is het van belang om vandaag deze stukken land te herstellen en duurzame
grondstofproductie te realiseren.
Dit is tevens ook het geval met het gebrek aan geproduceerde hernieuwbare energie
(waterstof/elektriciteit) in Nederland. Doordat in de afgelopen jaren Nederland te weinig heeft

geïnvesteerd in het opbouwen en stabiliserende van hernieuwbare energiecapaciteit staat een enorme
inhaalslag ons te wachten.
Oplossing: De SAF sector mag als een kans gezien worden om niet alleen fossiele kerosine met
duurzame kerosine te kunnen vervangen, maar dankzij de productie van SAF ook direct extra
hernieuwbare energie en duurzame grondstoffen productieketen op te tuigen. Immers, als SAF
geproduceerd is wordt het toch wel verkocht gezien de verplichting, en kan het daarmee de hogere
prijzen van bv groene waterstof in haar hoogwaardige product meenemen.
Mocht de overheid zelf een tender opzetten om productie van SAF bovenop het Europese
mandaatpercentage te realiseren, dan heeft het de touwtjes in eigen handen. Hiermee kan het eisen
stellen zoals het verplicht gebruik van additionele groene waterstof volumes of bijvoorbeeld de eis om te
investeren in duurzame landbouw/grondgebruik opties waarbij de opbrengst ingezet moet worden voor
eigen SAF productie. Met name in de eerste jaren, tijdens het installeren van nieuwe circulaire
praktijken of het herstellen van land of het bouwen van een extra elektrolyser, is een onrendabele top te
verwachten die de overheid met de Contract for Difference structuur weg kan nemen, zodat dergelijke
praktijken het nieuwe normaal kunnen worden en de SAF sector de aanjager kan worden van de
energietransitie binnen Nederland.
i

Zoals afgesproken aan de Duurzame Luchtvaarttafel en bekrachtigd in de Luchtvaartnota 2020-2050