Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 850 B

Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds
voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende met de
Voorjaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

5

1

Leeswijzer

5

2
2.1

Beleid
Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

6
6

3
3.1

Beleidsartikelen
Artikel 1 gemeentefonds

8
8

4
4.1
4.2

Bijlagen
Overzicht integratie-uitkeringen
Overzicht decentralisatie-uitkeringen

10
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2021 wijzigingen aan te brengen
in de begrotingsstaat voor het gemeentefonds.
Vanwege de spoedeisende maatregelen zijn op respectievelijk 15 december
2020, 15 februari 2021 en 15 maart 2021 de eerste, tweede en derde
incidentele suppletoire begroting naar de Tweede Kamer verzonden. De
behandeling in de Staten-Generaal heeft nog niet plaatsgevonden. Om deze
reden is de in de begrotingsstaat opgenomen stand nog niet door de beide
Kamers bekrachtigd. Vanwege de snelle opeenvolging van begrotingswets­
voorstellen, om het budgetrecht van de Staten Generaal te waarborgen,
bevat de kolom ‘vastgestelde begroting’ zowel de vastgestelde stand bij
ontwerpbegroting als de mutaties die bij incidentele suppletoire
begrotingen zijn opgenomen.
Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel
B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoe­
lichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als
verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van
de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

3

De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,

J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

4

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de
begroting 2021. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt
opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2021. In de stand
van de vastgestelde begroting 2021 zijn opgenomen de mutaties die
verwerkt zijn in de Nota van Wijziging bij de Ontwerpbegroting 2021 en
de mutaties die verwerkt zijn in de drie Incidentele Suppletoire Begrotingen
voor 2021 die reeds zijn gepubliceerd in de periode december 2020 tot en
met maart 2021.1
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten.
Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het
gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de tabel met
belangrijkste mutaties worden de mutaties groter dan € 30,0 mln.
weergegeven. Daarbij wordt onderscheid aangebracht tussen nominale
mutaties enerzijds en overboekingen van/naar andere departementen
anderzijds.
In onderstaande extracomptabele tabel is een overzicht opgenomen van
de coronagerelateerde uitgaven die vanuit de begroting van het gemeen­
tefonds worden gedaan in 2021.
Tabel 1 Overzicht corona gerelateerde uitgaven (bedragen x € 1 mln.)
Maatregel

Verplichtingen
2021

Uitgaven
2021

Relevante Kamerstukken

Opschalingskorting

160

160

Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 104 en Kamerstukken II 2020/21, 35544, nr. 1

Gemeentelijk schuldenbeleid

15

15

Kamerstukken II 2020/21, 24515, nr. 569 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Bijzondere bijstand

5

5

Kamerstukken II 2020/21, 24515, nr. 569 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Crisisdienstverlening

16

16

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Re-integratie

39

39

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 134 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Aanvullend pakket reintegratie

39

39

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 134 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Lokale culturele
gemeentelijke infrastructuur

150

150

Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 105 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Verkiezingen 2021

22

22

Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3

Jeugdpakket

19

19

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2020/21, 35679, nr. 1

Tijdelijke ondersteuning
noodzakelijke kosten (TONK)

65

65

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2020/21, 35731, nr. 1

Afvalverwerking

28

28

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2020/21, 35731, nr. 1

Kinderopvang

5

5

Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 207 en Kamerstukken II 2020/21, 35731, nr. 1

Activiteiten en ontmoetingen
jeugd

8

8

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 988 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Jongerenwerk jeugd

14

14

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 988 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Mentale ondersteuning
jeugd

12

12

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 988 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Bestrijden eenzaamheid
ouderen

37

37

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 988 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Extra begeleiding kwetsbare
groepen

37

37

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 988 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Extra begeleiding dak- en
thuisloze mensen

10

10

Kamerstukken II 2020/21, 25295, nr. 988 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

1

Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3, Kamerstukken II 2020/21, 35679, nr. 1, Kamerstukken II
2020/21, 35731, nr. 1 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

5

2 Beleid
2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties 2021
(eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
Uitgaven 2021
Vastgestelde begroting 20211

33.449.975

Belangrijkste suppletoire mutaties
Nominale mutaties
1. Loon- en prijsbijstelling IU Participatie 2021

39 784

2. Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2020

136.025

3. Afrekening ruimte onder plafond BCF 2020

96.022

Overboekingen
4. Brede aanpak dak- en thuisloosheid

45.500

5. Wachttijden specialistische jeugdzorg

255.000

6. Overige jeugdzorgproblematiek

238.000

Overige mutaties

127.891

Stand 1e suppletoire begroting 2021

34.388.197

1 Inclusief NvW en ISB's: Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3, Kamerstukken II 2020/21, 35679, nr. 1,
Kamerstukken II 2020/21, 35731, nr. 1 en Kamerstukken II 2020/21, 35767, nr. 1

Toelichting
1. Loon- en prijsbijstelling IU Participatie 2021
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling voor het jaar 2021 voor de integratieuitkering participatie. De verschillende onderdelen van de voormalige
integratie-uitkering sociaal domein, die (nog) niet zijn overgeheveld naar
de algemene uitkering, genereren op de gebruikelijke wijze loon- en prijs­
bijstelling.
2. Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2020
Bij Slotwet 2020 is vastgesteld hoe de in 2020 gerealiseerde uitbetalingen
voor de algemene uitkering aan de gemeenten zich verhouden tot het
bedrag dat bij de tweede suppletoire begroting 2020 voor de uitbetalingen
is geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de algemene uitkering lagere
uitbetalingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2020 werd verwacht. Deze
verschillen kunnen ontstaan doordat op het moment van uitbetaling nog
niet alle gegevens van de verdeelmaatstaven definitief zijn. Het gaat hierbij
om een verschil van € 136,0 mln. Dit bedrag wordt, conform de bestaande
systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2021, zodat de
betalingen aan gemeenten in 2021 plaats kunnen vinden.
3. Afrekening ruimte onder plafond BCF 2020
De ontwikkeling van het BTW compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende
plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang
van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de
fondsen. Bij Miljoenennota 2021 werd de ruimte onder het plafond voor
2020 geraamd op € 109,3 mln. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

6

te zijn toegenomen met € 107,7 mln. Dit overschot wordt toegevoegd aan
het gemeentefonds en provinciefonds. Het aandeel van het gemeentefonds
daarin bedraagt € 96,0 mln.
4. Brede aanpak dak- en thuisloosheid
Het kabinet wil dak- en thuisloosheid zoveel mogelijk voorkomen en ervoor
zorgen dat niemand op straat hoeft te slapen. Het kabinet heeft voor de
aanpak van dak- en thuisloosheid een financiële impuls beschikbaar gesteld
van in totaal € 200,0 mln. voor de jaren 2020 en 2021. Daarvan is een groot
deel al eerder aan het gemeentefonds toegevoegd. In aanvulling daarop
wordt € 45,5 mln. aan gemeenten verstrekt in 2021. Het totaal beschikbaar
gestelde bedrag voor 2021 komt daardoor op € 123,0 mln.
5. Wachttijden specialistische jeugdzorg
Het Rijk en de VNG hebben op 22 april jl. afspraken gemaakt over extra
middelen en maatregelen voor actuele problematiek in de jeugdzorg. Eén
van de maatregelen betreft meer inzet en regie op het voorkomen en
aanpakken van wachttijden van (regionaal) ingekochte specialistische
jeugdzorg op basis van goede data, zodat kwetsbare kinderen de hulp
krijgen die ze nodig hebben. Hiervoor komt € 255,0 mln. beschikbaar.
6. Overige jeugdzorgproblematiek
Daarnaast wordt € 238,0 mln. verstrekt voor overige problematiek, zoals
de consultatiefunctie ggz en het uitbreiden van de Praktijkondersteuner
Huisarts (POH) jeugd ggz in gemeenten. De organisatorische kosten die met
de bovenstaande gepaard gaan, zijn onderdeel van de beschikbaar gestelde
middelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

7

3 Beleidsartikelen
3.1 Artikel 1 gemeentefonds
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 1 gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
Mutaties via
Vastgestelde Mutaties 1e Stand 1e
NvW, moties,
suppletoire suppletoire
begroting
amendementen
begroting
(3=1+2)
begroting
en ISB (2)1
(4)
(5=3+4)

Ontwerpbegroting
(1)

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Verplichtingen

32.818.978

630.997

33.449.975

776.538

34.226.513

130.108

137.322

140.721

141.938

Uitgaven

32.818.978

630.997

33.449.975

938.222

34.388.197

130.108

137.322

140.721

141.938

Algemene uitkering en de
aanvullende uitkeringen

27.550.558

395.702

27.946.260

758.267

28.704.527

55.347

61.453

67.090

73.256

Decentralisatie-uitkeringen

1.102.286

235.295

1.337.581

106.580

1.444.161

‒ 15.836

‒ 15.856

‒ 15.856

‒ 17.404

Integratie-uitkering Voogdij
18+

723.378

0

723.378

7.049

730.427

14.493

14.493

14.493

14.493

Integratie-uitkering
Beschermd wonen

1.501.271

0

1.501.271

29.628

1.530.899

26.284

33.380

34.266

34.218

Integratie-uitkering
Participatie

1.903.278

0

1.903.278

39.785

1.943.063

38.724

37.680

36.623

35.572

Integratie-uitkeringen
Overig

36.696

0

36.696

‒ 3.115

33.581

11.096

6.172

4.105

1.803

1.511

0

1.511

28

1.539

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

32.818.978

630.997

33.449.975

938.222

34.388.197

130.108

137.322

140.721

141.938

Financiering gemeenten
Bijdrage aan
medeoverheden

Kosten Financiële
verhoudingswet
Opdrachten
Onderzoeken
verdeelsystematiek
Bijdragen aan ZBO's/RWT's
Onderzoeken
verdeelsystematiek
Ontvangsten

1 Inclusief NvW en ISB's: Kamerstukken II 2020/21, 35570 B, nr. 3, Kamerstukken II 2020/21, 35679, nr. 1, Kamerstukken II 2020/21, 35731, nr. 1 en Kamerstukken II 2020/21,
35767, nr. 1

Toelichting
Algemeen
Het aandeel Juridisch verplicht bedraagt bij het gemeentefonds 100%.
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen
Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de
algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de
artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op
de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

8

Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling
van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de
omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in
een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is
gebaseerd op artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een
toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1.
Een overzicht van de integratie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.1.
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering bestaat in het
gemeentefonds ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de
decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels
van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds.
Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling
naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decen­
tralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Een toelichting op de belang­
rijkste mutaties is opgenomen in paragraaf 2.1. Een overzicht van de
decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in paragraaf 4.2.
Opdrachten en Bijdragen aan ZBO's/RWT's
Onderzoeken verdeelsystematiek
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeente­
fonds en het onderhoud van het betaalsysteem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

9

4 Bijlagen
4.1 Overzicht integratie-uitkeringen
Tabel 4 Integratie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Voogdij 18+

Uitgaven 2021
730 427

Beschermd wonen

1 530 899

Participatie

1 943 062

Verhoging raadsledenvergoeding kleine gemeenten

10 067

Uitvoeringskosten inburgering

23 513

Wijziging betalingsverloop integratie uitkeringen 2020
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

2
4.237.970

10

4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen
Tabel 5 Decentralisatie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Aanpak discriminatie en bevorderen samenleven

Uitgaven 2021
219

Aanpak laaggeletterdheid

5.500

Aanpak lerarentekort G4

4.000

Actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren

256

Beeldende kunst en vormgeving

13.500

Bevolkingsdaling

11.245

Bibliotheekmiddelen

1.000

Bodembescherming

16.765

Brede aanpak dak- en thuisloosheid

123.000

BRP centralisering inschrijving vergunninghouders

4.731

Buurtsportcoaches

75.005

Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)

3.780

Crisisdienstverlening

48.460

Erfgoed Deal

2.610

Faciliteitenbesluit opvangcentra

7.326

Geweld hoort nergens thuis

3.600

Gezond in de stad

24.042

Herorientatie zelfstandigen

6.387

Jeugd

21.700

Jeugd aan zet

3.090

Jeugdhulp aan kinderen in een AZC

5.100

Kansen voor alle kinderen

85.000

Kerkenvisies

2.800

Koplopergemeenten clientondersteuning

4.628

Landelijke voorziening vreemdelingen

16.400

LHBTI beleid regenboogsteden

1.343

Maatschappelijke begeleiding

20.830

Maatschappelijke opvang

395.057

Museale voorzieningen slavernijverleden
Ondersteunen lokale culturele infrastructuur
Pilots Roma en Sinti
Programmabureau Sociaal domein

958
149.700
239
100

Regionale opgaven

25.500

Uitstapprogramma prostituees

4.000

Veilige steden

391

Veiligheidshuizen

7.699

Verkiezingen 2021

22.035

Versterken lokale werkgelegenheid Groningen

1.130

Versterking arbeidsmarktregio's

13.756

Versterking omgevingsveiligheidsdiensten

3.825

Voorschoolse voorziening peuters

35.100

Vrouwenopvang

215.560

VTH-taken

46.700

Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2020

10.094

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 850 B, nr. 2

1.444.161

11