Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 280

Voorjaarsnota 2012

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 mei 2012
1. Inleiding
De Voorjaarsnota 2012 is de eerste rapportage van het kabinet over de
uitvoering van de begroting 2012. Hierin geeft het kabinet een overzicht
van de wijzigingen voor het begrotingsjaar 2012 ten opzichte van de
Miljoenennota 2012. Deze bijstellingen zijn gebaseerd op nieuwe
macro-economische ramingen uit het Centraal Economisch Plan (CEP)
2012 van het CPB en inzichten over de begrotingsuitvoering. Daarnaast
bevat deze Voorjaarsnota een nadere invulling van de maatregelen uit het
Begrotingsakkoord 2013, zoals toegezegd in het debat van 26 april
jongstleden.
De uitvoering van de begroting 2012 wordt gekenmerkt door budgettaire
krapte en forse tegenvallers, met name in de werkloosheidsuitkeringen en
gezondheidszorg. Ondanks de problematiek is het gelukt het uitgavenkader voor dit jaar te sluiten.
Het EMU-saldo 2012 komt naar verwachting uit op een tekort van
4,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De EMU-schuld 2012
komt naar verwachting uit op bijna 70 procent bbp.
Deze Voorjaarsnota bevat naast informatie over de begroting 2012 een
overzicht en invulling van de maatregelen die gesloten zijn in het
begrotingsakkoord voor 2013. De meerjarige doorwerking zal worden
verwerkt in de Miljoenennota 2013. Het kabinet zal voortvarend van start
gaan met de implementatie van de maatregelen en de benodigde wet- en
regelgeving. Het streven is om bij in ieder geval het grootste deel van de
fiscale maatregelen het wetgevingsproces al voor de zomer geheel af te
ronden.
Deze Voorjaarsnota is als volgt opgebouwd: paragraaf 2 gaat in op het
economisch beeld voor dit jaar. Vervolgens gaat paragraaf 3 in op de
uitgavenzijde van de begroting en paragraaf 4 kijkt naar de inkomsten-

kst-33280-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

1

kant. Tot slot resulteren in paragraaf 5 het EMU-saldo en de EMU-schuld
voor 2012 om af te sluiten met paragraaf 6 waarin de gevolgen voor de
begroting van de laatste ontwikkelingen van de economische en financiële
crisis besproken worden.
Bijlage 1 (bijgaand) geeft een overzicht van budgettaire kerngegevens
voor dit jaar. In bijlage 2 (bijgaand)wordt een verdere invulling gegeven
van de maatregelen uit het Begrotingsakkoord voor 2013. Bijlage 3
(bijgaand) geeft vervolgens een overzicht van interventies in de financiële
sector. In bijlage 4 (bijgaand) wordt ingegaan op het risicomanagement
van de staatsschuld en bijlage 5 (bijgaand) bevat de verticale toelichting.
2. Economisch beeld
In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van de Nederlandse
economie. De Voorjaarsnota is gebaseerd op het CEP 2012.
Onderstaande tabel geeft de wijzigingen in de ramingen van de belangrijkste macro-economische variabelen weer ten opzichte van de Macro
Economische Verkenning 2012, waarop de Miljoenennota 2012 is
gebaseerd. In de tweede helft van 2011 is de Nederlandse economie
teruggevallen in een recessie. Zoals voorspeld in het CEP 2012 was in het
eerste kwartaal van dit jaar sprake van een bescheiden krimp van het
volume van het bbp. Voor de tweede helft van dit jaar verwacht het CPB
weer positieve groei. Per saldo raamt het CPB een krimp van ongeveer
¾ procent in 2012. Dit leidt tot een relatief forse bijstelling van de
groeiprognose voor 2012 met 1¾ procentpunt.
Tabel 1: Macro-economische kernvariabelen

Volumemutatie bbp (in procenten)
Prijsmutatie bbp (in procenten)
Bbp (in miljarden euro)
Contractloonstijging marktsector (in
procenten)
Inflatie (cpi; in procenten)
Lange rente (in procenten)
Werkloosheid (in duizenden personen;
ILO-definitie)
Eurokoers (in dollars)
Olieprijs (Brent, niveau in dollars per vat; in
procenten per jaar)

Miljoenennota 2012

VJN 2012

Verschil

1
2
623

–¾
1¾
609

– 1¾
–¼
– 14

2
2
3¼

1¾
2¼
2¼

–¼
¼
–1

375
1.43

500
1.29

125
– 0.14

106

111

5

Alle binnenlandse bestedingscomponenten leveren in 2012 een
bescheiden negatieve groeibijdrage. Alleen de uitvoer van diensten en
energie levert een positieve groeibijdrage in 2012. De hieruit resulterende
economische krimp doet ook de werkloosheid sterk oplopen. Dit impliceert een forse tegenvaller voor de begroting. Dat de contractloonontwikkeling slechts een kwartprocentpunt lager uitkomt, is gelegen in het feit
dat veel cao’s voor 2012 reeds vastliggen. De actuele raming van de lange
rente laat een meevaller zien voor de Nederlandse begroting: de rente
wordt 1 procentpunt lager geraamd dan bij Miljoenennota op gemiddeld
2¼ procent. Dit leidt tot lagere rentelasten. De bijstelling van de olieprijsraming is beperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

2

3. Uitgaven
Totaalkader
Op diverse begrotingen is sprake van forse uitvoeringsproblematiek.
Daarnaast leidt de verslechterde macro-economische ontwikkeling tot
tegenvallers, met name bij de uitgaven aan werkloosheidsuitkeringen.
Ondanks de problematiek is het gelukt het uitgavenkader voor dit jaar te
sluiten. Hiervoor zijn ook generieke maatregelen ingezet.
Tabel 2 laat de mutaties per deelkader zien; het totale uitgavenkader sluit.
De mutaties per deelkader worden onderstaand toegelicht.
Tabel 2: Toetsing totaalkader
(+ = tegenvaller in miljarden euro)

20121

Totaalkader Miljoenennota 2012
Totaalkader Voorjaarsnota 2012

0,0
0,0

Kader RBG-eng Miljoenennota 2012
Besluitvorming Voorjaarsnota
Kader RBG-eng Voorjaarsnota 2012

– 0,5
– 2,0
– 2,5

Kader SZA Miljoenennota 2012
Besluitvorming Voorjaarsnota
Kader SZA Voorjaarsnota 2012

0,0
1,3
1,3

Kader zorg Miljoenennota 2012
Besluitvorming Voorjaarsnota
Kader zorg Voorjaarsnota 2012

0,5
0,6
1,2

1

Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal.

Kader Rijksbegroting in enge zin
In het kader RBG-eng hebben zich ten opzichte van de Miljoenennota 2012
diverse mutaties voorgedaan, hetgeen resulteert in onderstaande
kadertoetsing.
Tabel 3: Uitvoeringsbeeld kader RBG-eng
(+ = tegenvaller in miljarden euro)

20121

Stand kadertoetsing RBG-eng Miljoenennota 2012
Macromutaties
Ruilvoet
Winstafdracht DNB
EU-afdrachten
HGIS
GF/PF-accressen
Beleidsmatige en overige mutaties
Verlenging nullijn
Seno-gom
Kasschuif A15 Maasvlakte
Overige kasschuiven
Invulling in=uit

– 0,5

Kadertoetsing RBG-eng Voorjaarsnota 2012

– 2,5

Rente-uitgaven
Winstafdracht DNB

(– 0,9)
(– 0,5)

1

– 0,4
– 0,1
– 0,1
– 0,1
– 0,3
– 0,8
– 0,2
– 0,2
– 0,1
0,2

Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

3

Macromutaties
De ruilvoet onder het kader RBG-eng laat een meevaller zien. In 2012 stijgt
de prijs nationale bestedingen en dalen de uitgaven aan loon- en
prijsbijstelling onder het kader ten opzichte van de verwachting bij
Miljoenennota vanwege een lagere loonontwikkeling. Beide effecten
zorgen voor een ruilvoetwinst.
De winstafdracht DNB laat een meevaller zien in 2012. Deze meevaller
wordt veroorzaakt door een hoger dan verwachte operationele winst in
2012.
Bij de EU-afdrachten is ook sprake van een meevaller. Eind november
heeft de Begrotingsraad de geamendeerde begroting nr. 6 aangenomen
over 2011. Hieruit bleek dat sprake was van enkele meevallers (uit geïnde
boetes en traditionele eigen middelen) en een tegenvaller. Het gesaldeerde effect voor de Nederlandse afdracht aan de EU was – 52 miljoen
euro. De meevaller is verwerkt in de afdracht van januari 2012 en wordt
om die reden bij Voorjaarsnota verwerkt.
Verder is sprake van een neerwaartse aanpassing van de uitgaven aan
ontwikkelingssamenwerking als gevolg van een lager bruto nationaal
product ten opzichte van de raming bij Miljoenennota 2012.
De accressen voor het gemeente- en provinciefonds nemen in 2012 met
circa 0,3 miljard euro af ten opzichte van de Miljoenennotastand. De
daling van de accressen is vooral het gevolg van het hanteren van de
nullijn en, in mindere mate, de doorwerking van de reguliere voorjaarsbesluitvorming.
Beleidsmatige en overige mutaties
Ten aanzien van de lonen in de collectieve sector (exclusief de zorgsector)
wordt voor 2012 een nullijn gehandhaafd. De tranches voor de loonbijstelling 2012 worden ingehouden voor de contractloonstijging wat een
besparing van 0,8 miljard euro oplevert onder het kader Rijksbegroting in
enge zin.
De zogeheten seno-gom portefeuille (onderdeel Exportkredietverzekering)
wordt afgebouwd en in dat kader vindt een vrijval plaats uit de reserve.
Het in het Infrastructuurfonds geraamde aanlegbudget voor het project
A15 Maasvlakte Vaanplein wordt omgezet in een meerjarig budget voor
de beschikbaarheidsvergoeding. Bij nieuwe PPS-projecten wordt
toegezien op de nieuwe aangescherpte Eurostat-richtlijn die stelt dat de
beschikbaarheidsvergoeding volledig variabel wordt vormgegeven.
De post overige kasschuiven bestaat uit meerdere componenten. Dit
betreft voornamelijk de doorwerking van de kasschuiven zoals gemeld in
de Najaarsnota 2011 waarbij sprake was van een versnelling van de
uitgaven. Het betreft onder meer een kasschuif om de arbeidsvoorwaarden in de sector Voortgezet Onderwijs mogelijk te maken en het
herfaseren van middelen bij defensie om pensioenen uit te betalen.
Verder worden verschillende intertemporele compensaties geaccommodeerd binnen onder andere de begrotingen van BZK, OCW en het
Gemeentefonds. Het totaal aan mutaties leidt tot een kaderonderschrijding van 0,1 miljard euro in 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

4

De eindejaarsmarge wordt uitgekeerd aan de departementale begrotingen. Als tegenhanger hiervan wordt de ramingstechnische veronderstelling in=uit op de aanvullende post verwerkt. Hierbij wordt ervan
uitgegaan dat de onderuitputting die zich in 2011 heeft voorgedaan ook in
2012 zal optreden. De eindejaarsmarge voor de HGIS-middelen en de
daarmee corresponderende in=uit wordt over drie jaren verspreid. Voorts
wordt de in=uit bij Voorjaarsnota reeds voor 240 miljoen ingevuld.1
Kadercorrecties
De eerste correctie betreft de lagere rentelasten- conform begrotingsregel
22. Ondanks de toename van het tekort komen de rente-uitgaven voor de
staatsschuld in 2012 naar verwachting circa 0,9 miljard euro lager uit dan
bij Miljoenennota geraamd. Dit wordt veroorzaakt door de lagere
rentetarieven waartegen de Staat naar verwachting kan lenen dit jaar.
De tweede correctie betreft de winstafdracht van DNB. Deze correctie
hangt samen met de kadercorrectie in 2011 zoals toegelicht in het
Financieel Jaarverslag van het Rijk 2011.
Kader sociale zekerheid en arbeidsmarkt
In het kader SZA hebben zich ten opzichte van de Miljoenennota 2012
diverse mutaties voorgedaan, hetgeen resulteert in onderstaande
kadertoetsing.
Tabel 4: Uitvoeringsbeeld kader sociale zekerheid en arbeidsmarkt
(+ = tegenvaller in miljarden euro)
Kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt Miljoenennota 2012
Macromutaties
Ruilvoet
Werkloosheidsuitgaven
Uitvoeringsmutaties
Kinderopvangtoeslag
Besparingsverliezen
Beleidsmatige mutaties
Verlenging nullijn
Kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt Voorjaarsnota 2012
1

1

De achtergrond van deze taakstelling is dat
departementen via hun eindejaarsmarge
maximaal 1 procent van hun gecorrigeerde
begrotingstotaal mogen meenemen naar
volgend jaar. De eindejaarsmarge over jaar t
wordt bij Voorjaarsnota jaar t+1 toegevoegd
aan de begrotingen. Toevoegen van deze
middelen betekent een belasting van het
uitgavenkader en het EMU-saldo. De ervaring
leert dat ieder jaar onderuitputting optreedt,
dus kan in het uitgavenkader een even grote
taakstelling geboekt worden op de aanvullende post. Deze zogenoemde in=uittaakstelling wordt bij Najaarsnota (deels) ingevuld
met de reeds zichtbare onderuitputting op de
diverse begrotingen.

20121
0,0
– 0,2
1,5
– 0,1
0,1
– 0,1
1,3

Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal.

Binnen het kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt doet zich door een
opwaartse bijstelling van de werkloosheidsraming een macrotegenvaller
voor. Deze wordt voor een klein deel gecompenseerd door een meevallende ruilvoet.
De uitvoeringsmutaties laten in 2012 per saldo een budgettair neutraal
beeld zien. Er doet zich een meevaller van 55 miljoen euro voor bij de
kinderopvangtoeslag. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere
terugontvangsten door verbeterde controles en snellere inning.
Hiertegenover staat een tegenvaller als gevolg van enkele besparingsverliezen bij regeerakkoordmaatregelen. Er doet zich een besparingsverlies
voor bij de aanpak van fraude als gevolg van het uitstellen van de
invoering van de wet aanpak fraude (35 miljoen euro). Daarnaast zijn er
besparingsverliezen als gevolg van de overgangsregeling Wet Werk en
Inkomen Kunstenaars (WWIK; 10 miljoen euro) en het uitstel van de
invoering van de maatregel «AOW vanaf pensioneringsdatum»
(16 miljoen euro).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

5

Ten aanzien van de lonen in de collectieve sector (exclusief de zorgsector)
wordt voor 2012 een nullijn gehandhaafd. De tranches voor de loonbijstelling 2012 worden ingehouden voor de contractloonstijging wat een
besparing van 0,1 miljard euro oplevert binnen het kader SZA.
Budgettair Kader Zorg
In het BKZ hebben zich ten opzichte van Miljoenennota 2012 diverse
mutaties voorgedaan, hetgeen resulteert in onderstaande kadertoetsing.
Tabel 5: Uitvoeringsbeeld kader zorg
(+ = tegenvaller in miljarden euro)

2012

Budgettair Kader Zorg Miljoenennota 2012
Macromutaties
Saldo mee- en tegenvallers

0,5
0,1
0,6

Budgettair Kader Zorg Voorjaarsnota 2012

1,2

De overschrijding van het BKZ is met 0,7 miljard euro toegenomen ten
opzichte van Miljoenennota. Deze toename wordt veroorzaakt door een
ruilvoettegenvaller en mee- en tegenvallers. Bij de AWBZ is sprake van
een tegenvaller van 0,3 miljard euro die volgt uit nieuwe informatie over
de zorguitgaven van de Nederlandse Zorg Autoriteit (NZa) en het College
voor Zorgverzekeringen (CVZ) over 2011. De tegenvaller bij de Zorgverzekeringswet (Zvw) bedraagt 0,2 miljard euro en volgt deels uit nieuwe
informatie van NZa en CVZ over 2011 en deels uit enkele besparingsverliezen.
4. Inkomsten
De totale ontvangsten
In 2012 komen de belasting- en premieontvangsten op EMU-basis volgens
de huidige inzichten per saldo 7,6 miljard euro lager uit dan verwacht bij
Miljoenennota 2012, zoals blijkt uit tabel 6.
Tabel 6: Belasting- en premieontvangsten 2012 op EMU-basis
Stand MN
2012

Stand
VJN 2012

Mutatie

Belastingen en premies volksverzekeringen
wv. belastingen
wv. premies volksverzekeringen
Premies werknemersverzekeringen

179,6
140,2
39,4
52,3

172,4
134,6
37,8
51,9

– 7,2
– 5,7
– 1,6
– 0,4

Totaal

231,9

224,3

– 7,6

Tabel 7 geeft een uitsplitsing van de mutatie in de raming van de
ontvangsten voor 2012 ten opzichte van de stand bij Miljoenennota 2012.
Allereerst zijn de ontvangsten over 2011 2,6 miljard euro lager uitgekomen dan verwacht bij Miljoenennota 2012. Deze tegenvaller werkt in
zijn geheel door naar 2012. Daarbovenop zorgt een fors lagere economische groei op basis van het CEP 2012 voor 6,1 miljard euro lagere
ontvangsten in 2012 dan eerder verwacht. De tegenvallende inkomsten
betreffen vrijwel alle belasting- en premiesoorten, waarvan de belangrijkste bijstellingen hierna worden toegelicht. Ten slotte is naast tegenvallers sprake van hogere ontvangsten als gevolg van beleidsmaatregelen
uit het Begrotingsakkoord 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

6

Tabel 7: Overzicht mutaties van de inkomsten sinds Miljoenennota 2012
(– = tegenvaller in miljarden euro)

2012

Stand Miljoenennota 2012
Doorwerking realisatie 2011
Economisch beeld
Beleid

231,9
– 2,6
– 6,1
1,0

Stand Voorjaarsnota 2012

224,3

De belangrijkste tegenvallers betreffen de ontvangsten uit de vennootschapsbelasting (vpb; – 2,3 miljard euro) en de loon- en inkomensheffing
(– 3,0 miljard euro). Deze tegenvallers volgen allereerst uit een fors lagere
winstontwikkeling dan eerder verwacht wat zowel gevolgen heeft voor de
vpb-ontvangsten als – vanwege IB-ondernemers – de ontvangsten uit de
loon- en inkomensheffing. Daarnaast zorgen een negatievere ontwikkeling
(– 0,6 procent) van de werkgelegenheid dan bij Miljoenennota 2012 werd
verwacht (– 0,1 procent) en een lagere loonontwikkeling voor lagere
ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing. Verder zijn er tegenvallende
ontvangsten bij de btw als gevolg van een tegenvallende consumptie en
investeringen in woningen. Ten slotte is sprake van een relatief grote
tegenvaller bij de ontvangsten uit de overdrachtsbelasting (– 0,6 miljard
euro) als gevolg van een aanhoudende malaise op de woningmarkt in
2012.
Beleidsmaatregelen zorgen zoals gezegd voor 1,0 miljard euro hogere
ontvangsten dan bij Miljoenennota verwacht. Dit betreft vooral
(0,7 miljard euro) de maatregelen uit het Begrotingsakkoord die in 2012
ingaan: de verhoging van het algemene btw-tarief per 1 oktober 2012
(– 1,0 miljard euro) naar 21 procent, de verlaging van de btw op podiumkunsten naar 6 procent per 1 juli 2012, het verdubbelen van de bankbelasting van 300 miljoen naar 600 miljoen euro en het structureel maken
van de overdrachtsbelasting voor woningen op 2 procent (– 0,6 miljard
euro). Bij Miljoenennota 2012 was nog sprake van een tijdelijke verlaging
van dit tarief en dat deze per 1 juli 2012 weer zou worden verhoogd naar
6 procent. De lagere ontvangsten (– 0,6 miljard euro) van de overdrachtsbelasting die uit deze beleidsmaatregel volgen komen bovenop op de
bovengenoemde tegenvallende ontvangsten in 2012. Ten slotte zorgen
hogere zorgpremies in 2012 dan verondersteld bij Miljoenennota 2012
nog voor 0,3 miljard euro hogere ontvangsten. De hoogte van de
zorgpremies voor 2012 betreft op het moment van de Miljoenennota 2012
nog een raming omdat de hoogte van de zorgpremies in 2012 pas begin
2012 bekend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

7

5. EMU-saldo en EMU-schuld
Tabel 8 geeft de ontwikkeling van het EMU-saldo weer ten opzichte van de
raming bij Miljoenennota 2012.
Tabel 8: Verticale toelichting EMU-saldo
(in percentage bbp)

20121

EMU-saldo Miljoenennota 2012
Inkomsten
Sociale zekerheid (met name werkloosheidsuitgaven)
Zorguitgaven (inclusief zorgtoeslag)
Nullijn
Rente-uitgaven
Winstafdracht DNB
Overige uitgaven
EMU-saldo lokale overheden
Noemereffect

– 2,9
– 1,3
– 0,2
– 0,2
0,2
0,1
0,1
– 0,1
0,1
– 0,1

EMU-saldo Voorjaarsnota 2012

– 4,2

1

Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal.

Het EMU-saldo laat een verslechtering zien van 1,3 procent bbp ten
opzichte van de raming bij Miljoenennota 2012. Deze verslechtering is
gelijk aan de afname van de belasting- en premie-inkomsten. De uitgavenbijstellingen zijn met elkaar in evenwicht.
Zo is sprake van hogere uitgaven binnen de sociale zekerheid, met name
vanwege hogere werkloosheidsuitgaven, en de zorg vanwege uitvoeringsproblematiek. De in het begrotingsakkoord afgesproken nullijn zorgt
daarentegen voor een saldoverbetering.
Ondanks het toegenomen EMU-tekort laten de rente-uitgaven per saldo
een meevaller zien, als gevolg van een lagere rentevoet ten opzichte van
Miljoenennota 2012.
Bij de winstafdracht DNB is voorts sprake van een saldomeevaller van
0,1 procent bbp ten opzichte van de verwachting bij Miljoenennota 2012
als gevolg van het alsnog uitkeren van een slotdividend over 2011.
De bijstelling in het EMU-saldo lokale overheden vloeit voort uit de beter
dan verwachte realisatie van het EMU-saldo van de lokale overheden over
2011. De verwachting is dat de verbetering van het EMU-saldo zich
voortzet in 2012.
Tenslotte is sprake van een negatief noemereffect, omdat de raming van
het bbp neerwaarts is aangepast sinds Miljoenennota.
De EMU-schuld komt dit jaar naar verwachting uit op 69,7 procent bbp. Dit
is ruim 4 procent bbp hoger dan de raming bij Miljoenennota 2012. Ten
eerste is de schuld in 2011 hoger uitgekomen dan waar in Miljoenennota
2012 rekening mee werd gehouden, waardoor de startpositie in 2012 is
verslechterd.
Verder heeft de verslechtering van het EMU-saldo een verhogend effect
op de schuld.
Daarnaast leiden de wijzigingen binnen het EFSF als gevolg van het
tweede Griekse steunprogramma tot een hogere schuld van per saldo
6 miljard euro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

8

Ook is sprake van een negatief noemereffect als gevolg van een lager bbp
ten opzichte van de raming bij Miljoenennota 2012. Tabel 9 geeft de
ontwikkeling van de EMU-schuld weer ten opzichte van de raming bij
Miljoenennota 2012.
Tabel 9: Verticale toelichting EMU-schuld
(in percentage bbp)

2012

EMU-schuld Miljoenennota 2012
Doorwerking realisatie 2011
Mutatie EMU-saldo
Tweede Griekse steunprogramma EFSF / omzetting bilaterale lening Griekenland
Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM)
Noemereffect
Overig

65,3%
0,5%
1,2%
1,0%
0,3%
1,5%
– 0,1%

EMU-schuld Voorjaarsnota 2012

69,7%

Figuur 1 plaatst het Nederlandse EMU-saldo en de EMU-schuld in
Europees perspectief.
Figuur 1: EMU-saldo en EMU-schuld 2012 (eurozone, in procenten bbp)

Bron: European Economic Forecast – spring 2012 (Europese Commissie), met uitzondering van
Nederland, waarvoor de ramingen uit de Voorjaarsnota zijn gebruikt.

Het Nederlandse EMU-tekort is groter dan het gemiddelde van de
eurozone; de schuldpositie van Nederland is beter dan het gemiddelde
van de eurozone.
6. Budgettaire ontwikkelingen in het kader van de economische
en financiële crisis
Om tegenwicht te bieden aan de gevolgen van de crisis voor het
economische en financiële klimaat, heeft het kabinet een aantal maatregelen genomen om het financiële stelsel gezond te houden, de rust te
helpen herstellen en om de economie te ondersteunen. Deze ingrepen en
hun budgettair effect worden besproken in deze paragraaf.
Financiële interventies
Bijlage 2 geeft een overzicht van de budgettaire gevolgen van de
financiële interventies en geeft een toelichting op de mutaties die sinds
Miljoenennota 2012 hebben plaatsgevonden op deze interventies. Met dit
budgettair overzicht wordt de structurele informatievoorziening omtrent
de budgettaire gevolgen van de crisismaatregelen verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

9

ING
Gezien de marktomstandigheden is het onzeker of ING in 2012 de begrote
bedragen zal kunnen betalen. Op dit moment is de Staat met ING en de
Europese Commissie in overleg over een aflossingsschema. Hierbij blijft
gelden dat DNB te allen tijde toestemming dient te verlenen aan de
terugbetaling.
Lening Griekenland
Het akkoord over het tweede leningenprogramma voor Griekenland leidt
tot een schuldtoename van 7 miljard euro voor Nederland. Dit betreft het
Nederlandse aandeel in het EFSF, dat conform de Eurostatregels aan de
Nederlandse schuld wordt toegerekend. Eveneens is bij de Eurogroep van
20 februari jongstleden besloten dat het resterende deel van het bilaterale
leningprogramma dat in 2010 aan Griekenland is toegezegd door het EFSF
zal worden uitgekeerd. De bilaterale leningen die in 2012 en 2013 verstrekt
zouden worden door Nederland komen hiermee te vervallen. In totaal
gaat het om een bedrag van circa 1 miljard euro aan bilaterale leningen
die Nederland minder verstrekt. Tevens is de looptijd van de uitgekeerde
bilaterale leningen aan Griekenland verlengd. Hierdoor vinden de
aflossingen op een later moment plaats (zie ondermeer Kamerstukken II,
2011–2012, 21 501-07, nr. 885).
De renteontvangsten op de leningen aan Griekenland zijn naar beneden
bijgesteld in deze Voorjaarsnota. Deze bijstelling heeft verschillende
oorzaken. (i) De renteopslag is verlaagd naar 150 basispunten zoals
overeengekomen door de Eurogroep van 20 februari jongstleden, (ii) er
zullen minder leningen bilateraal worden uitgekeerd waardoor er ook over
een lager bedrag rente wordt ontvangen, (iii) de renteraming voor de
korte rente is aangepast voor de laatste CEP-cijfers die lager zijn dan in
een eerdere raming en in 2012 wordt met terugwerkende kracht een
renteverlaging geëffectueerd voor de periode waarin de nationale
procedures over de verlaging van de opslag nog liepen en Griekenland
nog de oorspronkelijke hogere opslag betaalde (zie ook Kamerstukken II,
2011–2012, 21 501-07, nr. 885 en nr. 893 en mijn brief met kenmerk BZ /
2012 /223M d.d. 10 april jongstleden). Daarnaast zorgt onder andere een
verlenging van de looptijd van de bestaande leningen ervoor dat meer
rente ontvangen wordt. Per saldo zorgen de bovengenoemde effecten
voor een lagere renteontvangst.
ESM
Tijdens de Europese Raad van 8 en 9 december 2011 werd besloten om
het ESM vervroegd in werking te laten treden in juli 2012. Bij de
Eurogroep van 30 maart jongstleden werd een akkoord bereikt dat het
ESM sneller zal worden opgebouwd. In eerste instantie zou het gestorte
kapitaal in vijf gelijke delen worden gestort over de jaren 2012–2016. Op
2 maart jongstleden is afgesproken om in 2012 2/5 van het gestort kapitaal
vol te storten, in plaats van 1/5. Tijdens de Eurogroep van 30 maart
jongstleden is afgesproken om ook in 2013 twee tranches te storten, in
plaats van één. Dit betekent dat in 2014 nog slechts één tranche dient te
worden gestort. Op basis van het besluit van de Eurogroep zal Nederland
net als in 2012 in 2013 wederom twee tranches storten, wat neerkomt op
circa 1,8 miljard euro. In 2014 wordt de laatste tranche gestort van voor
Nederland circa 915 miljoen euro.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

10

Bijlage 1

Budgettaire kerngegevens
(in miljarden euro)

20121

Inkomsten (belastingen en sociale premies)

224,2

Netto uitgaven onder de kaders
Rijksbegroting in enge zin
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Budgettair Kader Zorg
Overige netto uitgaven
Zorgtoeslag
Gasbaten (kasbasis)
Overig
Totale netto uitgaven

248,6
113,2
71,1
64,3
– 3,0
4,4
– 11,8
4,3
245,5

EMU-saldo centrale overheid

– 21,4

EMU-saldo lokale overheden

– 4,0

Feitelijk EMU-saldo
Feitelijk EMU-saldo (in procenten bbp)

– 25,3
– 4,2%

EMU-schuld (in procenten bbp)

69,5%

bbp
1

609

Wegens afronding wijkt de som der delen af van het totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

11

Bijlage 2

Begrotingsakkoord 2013
Begrotingsakkoord 2013: Verantwoordelijkheid nemen in
crisistijd
Gezonde overheidsfinanciën zijn van essentieel belang. Sinds de tweede
helft van 2011 zijn we geconfronteerd met nieuwe onzekerheden en
tegenvallende economische ontwikkelingen. Nederland is opnieuw in een
recessie terecht gekomen en ook voor de komende jaren wordt een lage
economische groei verwacht. Als gevolg hiervan dreigden de overheidsfinanciën voor 2013 verder te verslechteren. In de ontstane politieke situatie
hebben de fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie de
handen ineen geslagen en een begrotingsakkoord voor 2013 gesloten dat
het EMU-tekort terugdringt tot 3%. Hiermee wordt koers gezet richting
gezonde overheidsfinanciën en een versterking van de economie. Het jaar
2013 is hierdoor geen «verloren» jaar.
De ernst van de situatie vroeg om snelle en ingrijpende beslissingen. De
betrokken fracties hebben hun verantwoordelijkheid genomen, zodat
volgende generaties niet met enorme schulden worden opgezadeld. Door
het constructieve optreden van het parlement heeft Nederland haar sterke
reputatie op de financiële markten behouden en is een stijging van de
financieringslasten van overheid en het bedrijfsleven voorkomen. Dit
biedt perspectief aan burgers en bedrijven om te investeren in de
toekomst van Nederland. Zonder aanvullende maatregelen zou het
EMU-tekort in 2013 naar verwachting blijven steken op 4,4% van het bbp.
De EMU-schuld zou oplopen tot bijna 76% van het bbp in 2015 en daarna
verder toenemen.
Het akkoord behelst een aanvullend pakket van hervormingen, ombuigingen en lastenmaatregelen. Ingrijpende maatregelen, die iedereen in
Nederland zullen treffen. De koopkrachteffecten van het pakket in 2013 zijn
zwaar, maar evenwichtig over huishoudens verdeeld, met oog voor de
lage inkomens. De omvang van het pakket bedraagt afgerond 12,4 miljard
aan saldoverbeterende maatregelen in 2013. Daarnaast wordt een aantal
hervormingen in gang gezet die op termijn de economische structuur
versterken en de overheidsfinanciën verbeteren. Het gaat daarbij om
modernisering van de arbeidsmarkt, versneld verhogen van de pensioenleeftijd, hervorming van de woningmarkt en efficiëntere zorgverlening.
Ook leveren de maatregelen een significante bijdrage aan de aanpak van
problemen op het terrein van klimaat en energie.
Begrotingsakkoord (in miljoenen euro; – = saldoverbeterend)

2013

Sociale zekerheid
Versnelling AOW-leeftijdsverhoging en koppeling aan levensverwachting en
aanpassing van het Witteveenkader
Beperken vitaliteitspakket (onderdeel hervorming pensioen AOW)
Hervorming WW/ontslag
Kinderopvang/kinderbijslag/kindgebondenbudget (zie terugsluis btwverhoging)
Afschaffen huishoudinkomenstoets in de WWB
Geen doorgang van het wetsvoorstel Werken naar vermogen (per saldo)
Modernisering Ziektewet

– 1 371

Zorg
Curatieve zorg
Preventieve en palliatieve zorg
Rollator en overige eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen uit het basispakket
Verhogen eigen risico tot 350 euro met compensatie onderkant
Eigen bijdrage verblijfskosten 7,50 euro medisch specialistische zorg
Nieuwe bekostiging hoortoestellen
Bestuurlijk akkoord curatieve GGZ (waarvan 15 mln. voor verzachten eigen
bijdrage GGZ)
Verzachten eigen bijdrage GGZ
Onderzoek norminkomens medisch specialisten

– 1 402

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

– 144
– 815
– 500
0
54
34
0

100
– 20
– 800
– 55
– 27
– 75
55
0

12

Begrotingsakkoord (in miljoenen euro; – = saldoverbeterend)

2013

Aanpassen tarieven kaakchirurgie
Gelijkschakeling vergoedingsbedrag vervolgopleidingen (opleidingsfonds)
Langdurige zorg
Extramuraliseren ZZP 1–3
Ongedaan maken verhoging ZZP-tarief GGZ
Ongedaan maken verhoging ZZP-tarief GHZ
Ongedaan maken tariefsverhoging 5% PGB intramuraal
Verlagen groeiruimte tot niveau demografie
Onder contracteerruimte brengen van bovenbudgettaire vergoedingen
Verlaging vergoeding vervoerskosten instellingen
Verhogen vermogensinkomensbijtelling AWBZ
Toekomstbestendiger maken persoonsgebonden budgetten
Terugdraaien IQ-maatregel
Terugdraaien overheveling begeleiding naar de Wmo
Overig
Btw heffing niet-BIG geregistreerden
Dichten fiscale weglek zorgmaatregelen

0
– 15
– 20
– 65
– 215
– 30
– 150
– 40
– 150
– 120
150
60
80
– 65
0

Woningmarkt
Woningmarkt; annuïtair aflossen 30 jaar, KEW, LTV in stappen naar 100 (naar
5,4 mld.)
Overdrachtsbelasting woningen 2%
Huur
Huurtoeslag

1 206

Onderwijs
Terugdraaien prestatiebeloning onderwijs
Meevaller leerlingenraming
Terugdraaien bezuiniging passend onderwijs
Extra middelen voor kwaliteit leraren
Intensivering kwaliteit onderwijs
Niet invoeren MBO leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging
Vereenvoudiging kwalificatiestructuur en kwaliteitsverbetering MBO
Studeren is investeren

95
– 10
– 100
100
75
30
80
– 80
0

Vergroening
Intensivering duurzame economie
Intensivering natuur
Terugsluis vergroeningsmaatregelen
Mobiliteit
Afschaffen onbelaste reiskostenvergoeding woon-werkverkeer
Afschaffen gerichte vrijstellingen kosten van vervoer
Maatregel auto van de zaak
Vergroting vrije ruimte in werkkostenregeling
Energie en Water
Verhoging EB aardgas
Kolenbelasting
Afschaffen rode diesel
Niet afschaffen leidingwaterbelasting
Niet afschaffen eurovignet
Veiligheid en Justitie
Doorberekenen kosten voetbalwedstrijden
Terugdraaien wetsvoorstel Griffierechten
Dierenpolitie → gewone politie
Geen doorgang opbrengst licenties
Elektronische detentie en versoberen gevangenisregime

– 13
1 200
– 13
32

– 1 887
200
200
0
– 1 375
– 1 300
– 75
– 890
– 365
– 115
– 250
– 126
– 34
186
– 30
240
0
10
– 34

Collectieve sector
Additionele nullijn ambtenaren (incl. politici en Hoge Colleges van Staat; excl.
zorg en uitkeringsgerechtigden) vanaf 2012
Bevriezen belastingschijven en heffingskortingen
Departementale taakstelling
Medeoverheden
Korting infrastructuur
Kasschuif infrastructuur
Openbaar vervoer en intensivering regionaal spoor
Handhaven Ontwikkelingssamenwerking 0,7%

– 4 495

Overige belastingen en premies1
Verdubbeling bankenbelasting
Algemene BTW tarief van 19% met 2% punt omhoog per 1/10/ 2012

– 4 776
– 600
– 4 060

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

13

– 1 680
– 1 230
– 875
– 380
– 200
– 230
100
0

Begrotingsakkoord (in miljoenen euro; – = saldoverbeterend)

2013

Pakket terugsluis btw-verhoging door lastenverlichting via IB en zorgtoeslag
BTW podiumkunsten, kunstvoorwerpen en kunstenaars terug naar 6%
Beperking aftrek deelnemingsrente
Tijdelijke crisisheffing boven 150 000 euro en tarief excessieve vertrekbonussen
Lasten bedrijfsleven
wv. inhouden ULB envelop werkgevers
wv. inhouden incidentele envelop
Alcohol/tabak/frisdranken
Niet afschaffen belasting op alcoholvrije dranken
Accijnsverhoging tabak
Accijnsverhoging alcohol

1 500
90
– 150

Subtotaal

1

– 500
– 430
– 80
– 350
– 626
– 155
– 371
– 100
– 12.4 miljard
euro

Incl. compensatie via tarief 1e en 2e schijf en AOF-premie voor lagere zorgpremies

Sociale Zekerheid
2013
Sociale zekerheid
Versnelling AOW-leeftijdsverhoging en koppeling aan levensverwachting en
aanpassing van het Witteveenkader
Beperken vitaliteitspakket (onderdeel hervorming pensioen AOW)
Hervorming WW/ontslag
Kinderopvang/kinderbijslag/kindgebondenbudget (zie terugsluis btwverhoging)
Afschaffen huishoudinkomenstoets in de WWB
Geen doorgang van het wetsvoorstel Werken naar vermogen (per saldo)
Modernisering Ziektewet

– 1 371
– 144
– 815
– 500
0
54
34
0

Versnelling verhoging AOW leeftijdsverhoging en koppeling aan
levensverwachting en aanpassing van het Witteveenkader
Nederland vergrijst en ontgroent. Hierdoor zal de beroepsbevolking gaan
krimpen. Bovendien stijgt de levensverwachting: elke generatie leeft
langer dan de vorige. Sinds de invoering van de AOW in de jaren vijftig is
de levensverwachting van gepensioneerden gestegen met 5 jaar en
tussen nu en 2 040 zal de levensverwachting nog verder toenemen. Dit
alles betekent dat de AOW door steeds minder werkenden gefinancierd
moet worden. Bovendien dwingt de krimp van de beroepsbevolking ons
tot een nieuwe kijk op de arbeidsmarkt. Langer doorwerken is onvermijdelijk. Alleen daarmee kan, ook voor toekomstige generaties, het
draagvlak voor onze sociale voorzieningen worden veiliggesteld.
In 2011 heeft het kabinet met de sociale partners een Pensioenakkoord
afgesloten. In dit akkoord werd overeengekomen dat de AOW-leeftijd in
2020 zou worden gekoppeld aan de ontwikkeling van de levensverwachting, waarbij de leeftijd in 2020 naar 66 zou gaan en in 2025 naar 67.
Hiertoe heeft het kabinet ook een wetsvoorstel ingediend. De overheidsfinanciën zijn sinds het sluiten van het akkoord sterk verslechterd. Dit heeft
onvermijdelijk ook consequenties voor het tempo waarin maatregelen
moeten worden genomen. Daarom verhoogt het kabinet de AOW leeftijd
al geleidelijk vanaf 2013.
Eerdere invoering van de verhoging de AOW-leeftijd kan tijdelijke
overbruggingsproblemen veroorzaken voor mensen die weinig voorbereidingstijd hebben en weinig mogelijkheden hebben het verlies te compen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

14

seren. Daarom wordt een viertal overgangsmaatregelen genomen om de
overbrugging voor de mensen met weinig voorbereidingstijd te versoepelen:
• Ten eerste wordt de verhoging van de AOW-leeftijd geleidelijk
ingevoerd, zodat de overbruggingsproblemen voor de groep met
weinig voorbereidingstijd sterk worden beperkt. In onderstaande tabel
is dit uitgewerkt (verhoging in maanden):
2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

1

1

1

2

2

2

3

Het overbruggingsprobleem wordt met dit verzachte invoerpad
aanzienlijk verkleind voor mensen die het dichtst tegen hun pensioen
aanzitten.
•

•

•

Er komt voor de eerste jaren een voorschotregeling. Deze regeling
biedt de mogelijkheid om een voorschot op de AOW te krijgen vanaf
de 65e verjaardag. Hiermee kunnen mensen een eventueel inkomensgat overbruggen. Daarbij geldt dat het eerder opgenomen bedrag over
een vastgestelde termijn (maximaal 1,5 jaar bij 3 maanden voorschot
in 2015) dient te worden terugbetaald.
In situaties van onvoldoende middelen om in het bestaan te voorzien
tot de AOW/gerechtigde leeftijd kan door mensen die aan de voorwaarden voldoen altijd een beroep gedaan worden op de (bijzondere)
bijstand, die geregeld is in de WWB. De SVB zal de groep ouderen met
weinig voorbereidingstijd actief benaderen.
Voor degenen die alleen als gevolg van de versnelde verhoging van de
AOW leeftijd geen partnertoeslag meer ontvangen, i.e. voor de
mensen die in november en december 2014 65 jaar worden en onder
de bestaande regelingen recht hadden op de toeslag, blijft de AOW
partnertoeslag beschikbaar. Hierdoor wordt voorkomen dat mensen
door dit wetsvoorstel opeens niet meer de partnertoeslag ontvangen,
terwijl zij daar wel op rekenen.

In 2014 wordt de pensioenrichtleeftijd in het Witteveenkader aangepast
naar 67 jaar. Daarna wordt deze gekoppeld aan de levensverwachting.
Verdere verhoging zal plaatsvinden in stappen van één jaar, 10 jaar
voorafgaand aan een geraamde toename van de levensverwachting met
één jaar. De derde pijler, de fiscale oudedagsreserve en het deelnemingsjarenpensioen worden op overeenkomstige wijze ingeperkt. De maximale
opbouwpercentages worden verlaagd met 0,1% in 2014 (wordt 1,9%
eindloon; 2,15% middelloon). Van de voorgenomen aanpassing van de
AOW-franchise, MKOB en ouderenkortingen wordt afgezien.
Beperken Vitaliteitspakket
Het totale budget van het vitaliteitspakket wordt met 815 mln. beperkt in
2013, maar bedraagt na maatregelen nog 2,4 mld. euro. Onderdeel van dit
akkoord is dat in 2013 een nieuwe regeling wordt ingevoerd, vitaliteitssparen. Deze regeling maakt het voor werknemers en IB-ondernemers
mogelijk om fiscaal vriendelijk te sparen. Ook de eerder aangekondigde
overgangsregeling voor de levensloopregeling blijft bestaan. De mobiliteitsbonussen worden gericht op mensen die nu langs de lijn staan:
oudere uitkeringsgerechtigden en arbeidsgehandicapten. Hiervoor is
0,7 mld. beschikbaar. De verlaging van de drempel in de scholinguitgaven
blijft overeind: kosten van scholing (zoals lesmateriaal) boven de drempel
van 250 euro is aftrekbaar. Aan de sociale partners is gevraagd om
intersectorale scholing en de overgang van-werk-naar-werk te stimuleren.
Hiervoor wordt financiële ondersteuning geboden die in 2013 naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

15

verwachting bestaat uit een verlaging van de ww premie voor werkgevers
met 300 mln. Tot slot is er in 2013 220 mln. in het koopkrachtbeeld
verwerkt door een verhoging van de arbeidskorting.
Budget vitaliteitspakket na verwerking begrotingsakkoord (in mln.)

2013

Vitaliteitssparen
Overgangsregeling levensloop
Mobiliteitsbonussen
Scholingsuitgaven
Verlaging WW-premie (ten behoeve van stimuleren van-werk-naar-werk)
Overig (ingezet voor arbeidskorting)

662
191
693
288
300
220

Totaal

2 354

De besparing van 815 mln. wordt gerealiseerd door een combinatie van
maatregelen. De voor 2013 voorziene invoering van de nieuwe werkbonus
voor oudere werkenden, in aanvulling op de arbeidskorting, wordt niet
doorgevoerd. Deze zou in 2013 de doorwerkbonus vervangen. Beide
regelingen vervallen waardoor oudere werkenden vanaf 2013 dezelfde
heffingskorting voor werken krijgen als jongere werkenden. De opbrengst
van het afschaffen van deze werkbonus loopt in de tijd op, omdat de
regeling in de toekomst zou worden uitgebreid.
De werkbonus voor werkgevers voor het in dienst hebben van 62-plussers
wordt afgeschaft. De mobiliteitsbonus voor 55-plussers wordt niet
ingevoerd. Daarnaast geldt er een taakstellende besparing op de overige
mobiliteitsbonussen (mobiliteitsbonussen voor uitkeringsgerechtigden
50+ en arbeidsgehandicapten). Tenslotte wordt de resterende ruimte
eenmalig gekort (in het koopkrachtbeeld verwerkt door aanpassing van
het tarief eerste schijf IB).
Maatregel

Opbrengst
(in mln.)

Niet invoeren werkbonus werknemers
Afschaffen werkbonus werkgevers voor het in dienst hebben van 62-plussers
Mobiliteitsbonussen
Overig (gefinancierd uit tarief eerste schijf IB)

– 542
– 185
– 45
– 43

Totaal

– 815

Hervorming WW/ontslag
•

•

De Nederlandse arbeidsmarkt kent internationaal bezien een lage
werkloosheid en een hoge arbeidsparticipatie. Qua arbeidsmobiliteit
schiet de Nederlandse arbeidsmarkt echter tekort, zeker voor oudere
werknemers. Werkgevers zijn steeds vaker huiverig om werknemers
aan te nemen of een contract voor onbepaald tijd aan te bieden
vanwege het niveau van ontslagbescherming. Daar komt bij dat er
sprake is van onvoldoende activering en omscholing bij ontslag. Tot
slot is het ontslagsysteem onnodig complex en daarmee kostbaar. De
verschillende routes voor ontslag (UWV en kantonrechter) leiden
bovendien tot ongelijke behandeling in soortgelijke gevallen.
De voorstellen in het begrotingsakkoord adresseren deze problemen.
De plannen bevatten drie hoofdelementen:
1. Ten eerste gaan werkgevers betalen voor (maximaal) de eerste
6 maanden WW. Werkgevers betalen één maand WW per dienstjaar
met een minimum van drie maanden voor contracten voor
onbepaalde tijd, tot een maximum van zes maanden. Bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

16

•

•

•

•

•

•

bepalen van de duur die de werkgever betaalt wordt uitsluitend
gekeken naar het dienstverband bij de betrokken werkgever.
2. Ten tweede komt er één eenduidig ontslagstelsel met lagere
ontslagvergoedingen (van een kwart maandsalaris per gewerkt
dienstjaar met een maximum van 6 maanden)
3. En tot slot komt er een individueel recht op scholing bij ontslag,
gefinancierd uit de ontslagvergoedingen.
De maatregelen dragen bij aan het verkleinen van de verschillen
tussen de positie op de arbeidsmarkt van werknemers met een vast
contract en werknemers zonder vast contract. Werkgevers zullen
hierdoor sneller geneigd zijn om mensen op basis van een vast
contract aan te nemen. Het levert eveneens een bijdrage aan de
arbeidsmobiliteit van ouderen.
De gecombineerde hervorming van de WW en het ontslagrecht
betekent eveneens dat de werkgeversuitgaven bij het beëindigen van
dienstverbanden anders worden aangewend: tegenover het feit dat
werkgevers maximaal de eerste zes maanden gaan betalen staat dat
de ontslagvergoedingen worden beperkt. Het betalen van (maximaal)
de eerste zes maanden van de WW levert een belangrijke bijdrage aan
het herstel van de overheidsfinanciën. Bezien wordt hoe voor wat
betreft de betaling van de eerste maanden van de WW voor kleine
werkgevers een uitzondering wordt gerealiseerd.
Het ontslagrecht en de WW worden op deze manier activerend ingezet
ten behoeve van scholing en toeleiding naar een andere baan en
gericht op het snel vinden van nieuw werk. Het feit dat de werkgever
maximaal de eerste 6 maanden van de WW betaalt geeft hem een
belang om de werknemer actief te ondersteunen en begeleiden bij het
vinden van nieuw werk. De werknemer krijgt een ontslagvergoeding,
die vormgegeven wordt als een aanspraak op scholing of van-werknaar-werktrajecten en die ondersteunt bij het vinden van nieuw werk.
Een relatief hoge ontslagvergoeding voor een beperkte groep wordt
hiermee omgevormd tot een steun in de rug naar nieuw werk voor
velen. Dit geldt ook voor mensen met tijdelijke contracten. Werkgevers
gaan na beëindiging van deze contracten ook betalen voor (maximaal)
de eerste 6 maanden WW. Dat geeft werkgevers er een belang bij om
te investeren in de scholing en duurzame inzetbaarheid van tijdelijke
werknemers, zowel tijdens als direct na het beëindigen van het
dienstverband.
Tot slot komt er één eenduidige ontslagroute voor iedereen (civielrechtelijk repressief stelsel met een verplichte hoorprocedure in het
bedrijf). Hiermee wordt voorkomen dat werknemers in soortgelijke
gevallen verschillend worden behandeld, al naar gelang de route die
de werkgever bewandelt. Ook de uitvoeringskosten en administratieve
lasten worden door het nieuwe stelsel gereduceerd. In geval van
kennelijk onredelijk ontslag, bijvoorbeeld bij discriminatie, blijft de
gang naar de rechter mogelijk, waarbij strakke wettelijke normen een
onnodige juridificering zullen moeten voorkomen.
Omdat bovenstaande hervormingen pas in 2014 effectief worden (met
een budgettair beslag van 750 mln. in 2014 en 1 mld.), wordt in 2013
de premie voor werkgevers tijdelijk verhoogd. Dit zorgt in 2013 voor
500 mln. extra inkomsten.
Begin juni ontvangt de Tweede Kamer een hoofdlijnennotitie met een
nadere uitwerking van de maatregelen.

Aanpassing Kinderopvang/Kinderbijslag/Kindgebonden budget
Bij de kinderopvangtoeslag zal overeenkomstig het regeerakkoord per
2013 de vaste voet in de eerste kindtabel lineair afgebouwd worden naar
nul bij een verzamelinkomen van ongeveer 118 000 euro. De voorgenomen vaste eigen bijdrage van 15 euro per maand per huishouden wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

17

vervangen door een verlaging van de subsidiepercentages van de eerste
kindtabel waarbij de lage inkomens relatief worden ontzien. Dit gebeurt
budgetneutraal. De koopkracht van gezinnen met lagere inkomens wordt
verder ondersteund door een verhoging van het kindgebonden budget in
2013, voor het tweede kind, met 75 euro. De toeslag voor twee kinderen
komt daarmee op 1553 euro per jaar. Dit kost ongeveer 40 mln. in 2013 en
wordt gefinancierd uit de koopkrachtenveloppe (zie Overige belastingen).
De bestaande situatie voor ouderparticipatiecrèches, waarin ouders naar
rato van de kosten een toeslag ontvangen, was beoogd te duren tot eind
2012. Deze situatie wordt gecontinueerd tot eind 2013 zodat deze ouders
ook in 2013 in aanmerking kunnen komen voor toeslag.
Zoals reeds aangekondigd in de begroting van 2012 zal de Kinderbijslag
per 1 januari 2013 en per 1 januari 2014 niet worden geïndexeerd.
Afschaffen Huishoudinkomenstoets in de WWB
Deze maatregel uit het regeer- en gedoogakkoord (onderdeel van het
WWB pakket) wordt teruggedraaid. De huishoudinkomenstoets wordt met
terugwerkende kracht per 1 januari 2012 afgeschaft. De door gemeenten
gewenste afschaffing van de toets leidt eventueel tot uitvoeringskosten
die door de gemeenten zelf opgevangen zullen worden.
Geen doorgang wetsvoorstel Werken naar vermogen
De fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie hebben
afgesproken dat de Wet Werken naar Vermogen geen doorgang vindt. Dit
leidt tot besparingsverliezen. De besparingsverliezen worden beperkt door
de vrijval van: de gereserveerde RUD-middelen, de herstructureringsfaciliteit WSW en een deel van de mobiliteitsbonussen door het niet
uitbreiden van de doelgroep.
Modernisering ziektewet (Wetsvoorstel beperking ziekteverzuim en
arbeidsongeschiktheid vangnetters)
De fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie steunen
het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel om de ziektewet activerender te
maken. Met dit wetsvoorstel worden maatregelen getroffen om het
langdurig ziekterverzuim en beroep op de WIA van vangnetters te
beperken.
Zorg
Een kwalitatief goede en toegankelijke gezondheidszorg is voor iedereen
van belang. Om dit in stand te kunnen houden is het noodzakelijk dat de
zorg ook betaalbaar blijft. Zonder nadere maatregelen zouden de
zorguitgaven in de periode 2011–2015 naar verwachting met 15 mld.
stijgen van 60 mld. naar bijna 75 mld. per jaar. Om de betaalbaarheid van
de zorg voor de toekomst beter te waarborgen en grote stijging van de
zorgpremie en daling van de koopkracht te voorkomen, worden er daarom
in 2013 zowel op het terrein van de curatieve zorg als op het terrein van de
langdurige zorg noodzakelijke maatregelen genomen. Binnen de
gezondheidszorg verdienen ouderen, langdurig zieken en gehandicapten
bijzondere aandacht. Maatregelen die ingrijpen op deze zorg vragen
daarom een zorgvuldige afweging. Met het Begrotingsakkoord 2013 is
getracht om zowel hervormingen te introduceren die aansluiten bij de
wensen van de cliënt als om de betaalbaarheid van de zorg te verbeteren.
Een hervorming die hieraan heel duidelijk tegemoet komt, is de inzet op
zorg dichtbij huis in de AWBZ (extramuralisering).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

18

2013
Zorg
Curatieve zorg
Preventieve en palliatieve zorg
Rollator en overige eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen uit het basispakket
Verhogen eigen risico tot 350 euro met compensatie onderkant
Eigen bijdrage verblijfskosten 7,50 euro medisch specialistische zorg
Nieuwe bekostiging hoortoestellen
Bestuurlijk akkoord curatieve GGZ (waarvan 15 mln. voor verzachten eigen bijdrage
GGZ)
Verzachten eigen bijdrage GGZ
Onderzoek norminkomens medisch specialisten
Aanpassen tarieven kaakchirurgie
Gelijkschakeling vergoedingsbedrag vervolgopleidingen (opleidingsfonds)
Langdurige zorg
Extramuraliseren ZZP 1–3
Ongedaan maken verhoging ZZP-tarief GGZ
Ongedaan maken verhoging ZZP-tarief GHZ
Ongedaan maken tariefsverhoging 5% PGB intramuraal
Verlagen groeiruimte tot niveau demografie
Onder contracteerruimte brengen van bovenbudgettaire vergoedingen
Verlaging vergoeding vervoerskosten instellingen
Verhogen vermogensinkomensbijtelling AWBZ
Toekomstbestendiger maken persoonsgebonden budgetten
Terugdraaien IQ-maatregel
Terugdraaien overheveling begeleiding naar de Wmo
Overig
Btw heffing niet-BIG geregistreerden
Dichten fiscale weglek zorgmaatregelen

– 1 402
100
– 20
– 800
– 55
– 27
– 75
55
0
0
– 15
– 20
– 65
– 215
– 30
– 150
– 40
– 150
– 120
150
60
80
– 65
0

Curatieve zorg
Preventieve en palliatieve zorg
Preventie en palliatieve zorg leveren een belangrijke bijdrage aan de
kwaliteit van leven van een cliënt. Het gaat hier om zorg dichtbij de cliënt
en zijn of haar omgeving, die laagdrempelig en betrouwbaar moet zijn en
bij kan dragen aan de gezondheid op de lange termijn, of juist aan de
kwaliteit van leven in de laatste fase. Om het belang van dit type zorg te
onderstrepen wordt vanaf 2013 100 mln. extra uitgetrokken. Hiervan zal
10 mln. worden besteed aan palliatieve zorg, 44 mln. aan dieetadvisering,
20 mln. aan «stoppen met roken» en 26 mln. aan het tegengaan van
obesitas bij kinderen.
Rollator en overige eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen uit het basispakket
Naast de overheid heeft de cliënt ook zelf een verantwoordelijkheid. Zorg
waarvan de kosten te overzien zijn en die bij het dagelijks leven behoren,
kunnen cliënten zelf dragen. Daarom is besloten om het advies van het
College voor zorgverzekeringen op te volgen door de rollator en andere
eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen uit het pakket te halen.
Verhogen eigen risico tot 350 euro met compensatie onderkant
Het eigen risico wordt met 115 euro verhoogd van 235 tot 350 euro. Deze
verhoging vergroot het bewustzijn van cliënten over de kosten van zorg.
Volledige compensatie voor personen met een laag inkomen wordt
gegeven via de zorgtoeslag. Deze gaat voor lage inkomens (WML) ook
met 115 euro omhoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

19

Eigen bijdrage verblijfskosten 7,50 euro medisch specialistische zorg
Cliënten die in een instelling voor medisch specialistische zorg (ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra) verblijven gaan een eigen bijdrage
voor verblijfskosten van 7,50 euro per dag betalen als gedeeltelijke
compensatie voor niet-zorgkosten (voeding en verblijf).
Nieuwe bekostiging hoortoestellen
In 2013 worden de aanspraken ten aanzien van gehoortoestellen
functioneel omschreven en vervalt de huidige maximum vergoeding.
Verzekeraars hebben aangegeven zo in staat te zijn tot scherper inkopen.
Dit leidt naar verwachting tot een fors lagere gemiddelde prijs voor
hoortoestellen. Daarbij wordt een eigen bijdrage van 25% voor gehoortoestellen geïntroduceerd. Door de functionele omschrijving en het vervallen
van de maximum vergoeding is de verwachting dat de eigen bijdrage
straks veel lager is dan onder de huidige regeling. De totale kosten per
toestel liggen nu vaak tussen de 1000 en 2000 euro met als gevolg een
eigen bijdrage van 500 tot 1500 euro.
Bestuurlijk akkoord curatieve GGZ
Van de aanbieders in de GGZ wordt verwacht dat ze ook verantwoordelijkheid nemen voor het beperken van de stijgende zorguitgaven. Er wordt
daarom een bestuurlijk akkoord met de veldpartijen in de curatieve GGZ
gesloten, waarvan dit een onderdeel is. Hier wordt in ondermeer ingezet
op een doelmatigere zorg. Dit leidt tot een opbrengst van 75 mln. in 2013
oplopend tot 100 mln. vanaf 2014. Van deze opbrengst zal 15 mln. ingezet
worden om de eigen bijdrage in de GGZ verder te verzachten. Met dit
akkoord wordt een nieuw kader voor de GGZ geschapen.
Verzachten eigen bijdrage GGZ (waarvan 15 mln. voor verzachten eigen
bijdrage GGZ)
De eigen bijdrage in de curatieve GGZ wordt verzacht om zo toegang tot
deze zorg voor kwetsbare groepen te garanderen.
Onderzoek norminkomens medisch specialisten
Er zal onderzoek worden gedaan naar de wijze waarop de norminkomens
van medisch specialisten (in loondienst en vrijgevestigd) meer in lijn
gebracht zouden kunnen worden met hun collega’s in andere landen. De
onderzoeksopdracht valt uiteen in twee delen: een beschrijvende analyse
van de relatieve inkomenspositie van Nederlandse specialisten en een
inventarisatie van beleidsopties om de inkomens van Nederlandse
specialisten meer in lijn te brengen met hun collega’s in andere landen.
Ook de optie van degressieve tarieven – voor veel producerende
specialisten – zal in het onderzoek worden betrokken. Het onderzoek zal
uiterlijk 1 september 2012 worden opgeleverd, in elk geval voor het deel
dat ziet op de inventarisatie van beleidsopties.
Aanpassen tarieven kaakchirurgie
De kaakchirurgen vallen niet onder de afspraken over uitgavenbeheersing
met de medisch specialisten (beheersmodel medisch specialisten en
bestuurlijk hoofdlijnenakkoord ziekenhuizen). Daarom is voor deze groep
besloten het honorariumdeel van de te declareren maximumtarieven door
de Nederlandse Zorgautoriteit te herijken. Hiervoor is per 2014 een
taakstellende besparing van 20 mln. ingeboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

20

Gelijkschakeling vergoedingsbedrag vervolgopleidingen (opleidingsfonds)
Er wordt stapsgewijs toegewerkt naar het gelijkschakelen van de
vergoeding voor (medisch) specialistische vervolgopleidingen daar waar
het vergoedingsbedrag nu afhankelijk is van het soort opleidingsinstelling
en het aantal aio’s dat ze in opleiding hebben.
Langdurige zorg
Extramuraliseren ZZP 1–3
De AWBZ-zorg zal verder worden hervormd. Deze hervorming houdt in
dat de huidige lichte intramurale zorg vanaf 1 januari 2013 voor nieuwe
cliënten niet meer vanuit instellingen wordt geboden. Cliënten worden
voortaan in de eigen omgeving geholpen. Dit sluit aan bij het concept van
zorg in de buurt en speelt in op de wens van de cliënt om zolang mogelijk
vanuit eigen huis verzorgd te worden. De zorg voor deze cliënten blijft
gelijk aan de zorg die soortgelijke cliënten ontvangen in instellingen. In de
ouderenzorg wordt bovendien bezien hoe door aanvullende afspraken
met de sector een impuls kan worden gegeven aan de vormgeving van
deze extramurale zorg, bijvoorbeeld door extra inzet van wijkverpleegkundigen. Aangezien de extramuralisering over de gehele AWBZ breed wordt
ingevoerd is rekening gehouden met een ingroeipad over meerdere jaren.
Op deze manier kunnen cliënten wennen aan deze nieuwe ontwikkeling en
krijgen zorgaanbieders de tijd om het huidige zorgaanbod aan te passen
aan de al ingezette trend van meer zorg bij mensen thuis.
Ongedaan maken tariefsverhogingen GGZ, GHZ en PGB intramuraal
Met het oog op extramuralisering wordt daarnaast de verhoging van de
intramurale tarieven in de GGZ en de gehandicaptensector en de
pgb-tarieven voor verblijfsgeïndiceerden per 2013 terug gedraaid.
Verlagen groeiruimte tot niveau demografie
Om de doelmatigheid te bevorderen wordt de uitgavenstijging in de
AWBZ in 2013 beperkt tot de geraamde demografische groei van het
zorggebruik.
Onder contracteerruimte brengen van bovenbudgettaire vergoedingen
Doelmatig gebruik van bovenbudgettaire vergoedingen wordt gestimuleerd door deze middelen vanaf 2013 bij de contracteerruimte te
betrekken. Bovenbudgettaire vergoedingen zijn vergoedingen die door
instellingen kunnen worden aangevraagd voor cliëntgebonden hulpmiddelen.
Verlaging vergoeding vervoerskosten instellingen
De normtarieven voor vervoer van en naar instellingen voor dagbesteding
en behandeling in groepsverband worden geharmoniseerd.
Verhogen vermogensinkomensbijtelling AWBZ
De vermogensinkomensbijtelling wordt verhoogd; daarmee wordt van
vermogende cliënten gevraagd om meer bij te dragen aan de zorg die zij
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

21

Toekomstbestendiger maken persoonsgebonden budgetten
Vanaf 2013 worden extra middelen uitgetrokken om het pgb toekomstbestendiger te maken. Hiertoe wordt een aantal maatregelen genomen.
Nieuwe cliënten komen pas na een jaar zorg in aanmerking voor toegang
tot het pgb, tenzij op basis van de indicatie de verwachting is dat de
zorgvraag zeer langdurig is. Ook zal het zorgkantoor op basis van een
pgb-plan op aangeven van de cliënt eerst bezien of er geen passende zorg
in natura beschikbaar is. Het 10-uurscriterium komt te vervallen voor
cliënten met de functies persoonlijke verzorging en/of verpleging (al dan
niet in combinatie met begeleiding). Voor cliënten met alleen begeleiding
en tijdelijk verblijf blijft het 10-uurscriterium gehandhaafd.
Voor nieuwe cliënten geldt dat de pgb-tarieven maximaal 100% van de
vergelijkbare zorg in natura-tarieven bedragen. Vanaf 2014 zal het pgb
bruto worden uitgekeerd. Voor de aanpak van fraude is in 2013 en 2014
15 mln. extra beschikbaar.
Terugdraaien IQ-maatregel
De IQ-maatregel (beperken doelgroep AWBZ) die op termijn een
besparing van 250 mln. moest realiseren, wordt ingetrokken.
Terugdraaien overheveling begeleiding naar de Wmo
De geplande overheveling van begeleiding naar de Wmo per 2013 wordt
terug gedraaid.
BTW heffing op niet-BIG (beroepen in de individuele gezondheidszorg)
geregistreerden
Met ingang van 1 januari 2013 wordt de btw-vrijstelling voor gezondheidskundige verzorging van de mens door zorgverleners met de vereiste
beroepskwalificaties beperkt tot die gezondheidskundige diensten die
worden uitgevoerd door een BIG-beroepsbeoefenaar en ook behoren tot
de uitoefening van dat BIG-beroep.
Voor complementair werkende artsen betekent dit een fiscaal onderscheid
tussen reguliere en alternatieve behandelingen, de vrijstelling voor
psychologische diensten wordt beperkt tot alleen door GZ-psychologen
geleverde diensten. Voor pedagogen, osteopaten, acupuncturisten en
chiropractoren eindigt de vrijstelling. De kinder- en jeugdpsycholoog
(inclusief specialist), de psycholoog arbeid en gezondheid en de
orthopedagoog-generalist (en specialist) zijn weliswaar niet BIG maar wel
gelijkwaardig aan de BIG-geregistreerde dienstverleners en behouden dus
de vrijstelling.
Dichten fiscale weglek zorgmaatregelen
De hierboven beschreven maatregelen leiden tot een versobering van het
Zvw-basispakket. Zonder nadere maatregelen lekt een deel van de
hiermee beoogde besparing weg via de specifieke uitgaven in de fiscaliteit
doordat de niet meer voor vergoeding in aanmerking komende kosten
aftrekbaar worden. Dit wordt voorkomen door deze kosten ook niet meer
in de specifieke uitgaven in aftrek toe te laten.
Woningmarkt
De woningmarkt beleeft moeilijke tijden. Sinds de kredietcrisis staan de
huizenprijzen onder druk en is het aantal verhuizingen laag. Ook het
vertrouwen op de woningmarkt heeft een dreun gekregen. Hierdoor is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

22

vraagstuk van de noodzaak tot schuldreductie, zowel op macro(overheidsfinanciën), meso- (financiële instellingen) als microniveau
(consumenten), nadrukkelijk op de agenda gekomen. Door de eurocrisis
zijn voornoemde effecten alleen maar versterkt en is de noodzaak tot
schuldreductie nog pregnanter geworden. Dit heeft ertoe geleid dat
maatregelen op de koop- en huurmarkt onontkoombaar zijn geworden.
Om verhuizing te stimuleren wordt het overdrachtsbelastingtarief voor
woningen permanent verlaagd tot 2%. De Nederlandse Bank en het CPB
zullen worden gevraagd een inschatting te maken van de te verwachten
effecten van deze schulden en de positie van starters in het bijzonder.
2013
Woningmarkt
Woningmarkt; annuitair aflossen 30 jaar, KEW, LTV in stappen naar 100
(5,4 mld. struc)
Overdrachtsbelasting woningen 2%
Huur
Huurtoeslag

1 206
– 13
1 200
– 13
32

1) Koop: ten minste annuïtair aflossen 30 jr, KEW, LTV in stappen naar
100%
• Vanaf 1 januari 2013 is voor nieuwe hypotheken de betaalde rente
alleen aftrekbaar als het een lening betreft die gedurende de looptijd
volledig en ten minste annuïtair wordt afgelost.
• De box 1 vrijstelling voor de KEW blijft gehandhaafd voor bestaande
hypotheken.
• De hypotheekrenteaftrek blijft ongewijzigd voor bestaande hypotheken.
• De aflosperiode met renteaftrek blijft voor iedereen 30 jaar.
• De Loan-to-Value ratio (bepalend voor de maximale omvang van de
hypotheek ten opzichte van de woningwaarde) wordt vanaf 2013
geleidelijk verlaagd van 106% (inclusief overdrachtsbelasting) naar
100% (inclusief overdrachtsbelasting). Om met name starters tegemoet
te komen en de tijd te geven om vermogen op te bouwen gebeurt deze
afbouw in zes stappen van 1% punt per jaar, waardoor in 2018 100%
wordt bereikt. Als uitzondering wordt het mogelijk de LTV ten behoeve
van duurzame, energiebesparende investeringen te verhogen met het
voor de investeringen benodigde bedrag en voor zover deze leiden tot
lagere woonlasten, tot maximaal 106% LTV («explainregeling»). Bij
energiebesparende voorzieningen mag daarnaast conform de
gedragscode hypothecaire financiering worden afgeweken van de
inkomensnorm.
• Deze maatregelen leiden tot een opbrengst van 13 mln. in 2013 en op
langere termijn een opbrengst van 5,4 mld.
• De maatregelen worden opgenomen in een apart wetsvoorstel bij het
pakket Belastingplan 2013.
2) Overdrachtsbelasting woningen structureel 2%
• De tijdelijke verlaging van het overdrachtsbelastingtarief voor
woningen van 6% naar 2% blijft gelden. De regeling loopt volgens de
huidige wetgeving af op 1 juli 2012, maar wordt met ingang van die
datum structureel gemaakt. Tegelijkertijd met verzending van de
Voorjaarsnota zal, vooruitlopend op wetgeving, een beleidsbesluit
worden gepubliceerd waarin wordt goedgekeurd dat het 2%-tarief ook
na 30 juni 2012 mag worden gehanteerd.
3) Huur
• De in het regeerakkoord voorziene heffing van BZK voor verhuurders
wordt vormgegeven als verhuurderbelasting die voor 31-12-2012 bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

23

•

•

•

wet geregeld moet zijn. Hiervoor zal een apart wetsvoorstel bij het
pakket Belastingplan 2013 ingediend worden, gelijktijdig met het
wetsvoorstel rondom annuïtair aflossen.
De voorziene verhuurderbelasting wordt al per 1-1-2013 ingevoerd met
een beoogde opbrengst in 2013 van 13 mln. De opbrengst in 2013 is
evenwichtig in relatie tot de opbrengst van de maatregelen in de
koopmarkt in dat jaar.
Als additionele prikkel om scheefwonen tegen te gaan, krijgen
verhuurders de mogelijkheid om vanaf 2013 de huren voor huurders
met een huishoudinkomen van 33 000 – 43 000 euro per jaar met 1% +
inflatie te verhogen. Onder het huishoudinkomen vallen alle inkomens
van huurder en overige bewoners van de woonruimte, m.a.w. alle
inkomens achter een bepaalde voordeur. Het inkomen van inwonende
jongeren tot 23 jaar dat niet meetelt, wordt verhoogd naar het wettelijk
minimumloon voor volwassenen.
De verhuurderbelasting zal ten behoeve van de uitvoeringskosten en
administratieve lasten zo simpel mogelijk worden vormgegeven.

Er worden daarnaast extra waarborgen ingebouwd voor de privacybescherming van de inkomensgegevens die verhuurders nodig hebben voor
het bepalen van een mogelijke extra huurverhoging: zo krijgen
verhuurders alleen een signaal in welke inkomenscategorie een
huishouden valt, waarbij geen persoonsgegevens worden verstrekt en de
inkomensindicatie niet aan individuele personen kan worden gekoppeld.
Bezwaar en beroep rondom de hoogte van het inkomen loopt via de
reguliere kanalen bij de Belastingdienst. Door de ervaring van de
Belastingdienst met dergelijke privacygevoelige gegevens is deze hiermee
maximaal gewaarborgd. Het CBP houdt conform de wet bescherming
persoonsgegevens toezicht op het proces. Dit betreft dan de aanlevering
van de inkomenscategorie per huishouden door de Belastingdienst en de
verwerking daarvan door de verhuurders.
Huurtoeslag
De huurtoeslag laat een tegenvaller zien die oploopt van 114 mln. in 2013
tot 214 mln. in 2017. Er worden maatregelen getroffen binnen de
Huurtoeslag voor een bedrag van 60 mln. vanaf 2013. Voor het overige
deel van de huurtoeslagproblematiek wordt niet omgebogen binnen de
regeling.
Onderwijs en media
De focus van het onderwijsbeleid is en blijft gericht op kwaliteit. Het
begrotingsakkoord voorziet in extra investeringen in de kwaliteit van het
onderwijs. Verder wordt de bezuiniging op passend onderwijs ongedaan
gemaakt. Er is besloten om de middelen te behouden die beschikbaar zijn
voor onderwijs aan kinderen met een handicap of gedragsproblemen. Ook
wordt prestatiebeloning in het onderwijs teruggedraaid, en wordt er geen
leeftijdsgrens van 30 jaar voor bekostigd mbo-onderwijs ingevoerd. De
toelichting op het gehele pakket maatregelen luidt als volgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

24

2013
Onderwijs
Terugdraaien prestatiebeloning onderwijs
Meevaller leerlingenraming
Terugdraaien bezuiniging passend onderwijs
Extra middelen voor kwaliteit leraren
Intensivering kwaliteit onderwijs
Niet invoeren MBO leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging
Vereenvoudiging kwalificatiestructuur en kwaliteitsverbetering MBO
Studeren is investeren

95
– 10
– 100
100
75
30
80
– 80
0

Terugdraaien prestatiebeloning onderwijs
De toekomstige middelen die beschikbaar zijn voor prestatiebeloning
zullen worden ingehouden.
Meevaller leerlingenraming
De meevaller bij de referentieraming leerlingen- en studentenaantallen
wordt voor 100 mln. ingehouden.
Terugdraaien bezuiniging passend onderwijs
De ombuiging op het passend onderwijs wordt niet doorgezet, en voor de
doorvoering van de stelselwijziging passend onderwijs komt één jaar
extra beschikbaar.
Extra middelen voor kwaliteit
Voor versterking van de kwaliteit van het onderwijs is een extra bedrag
van 30 mln. beschikbaar, en er is een extra bedrag van 75 mln.
beschikbaar om in overleg met de sector in te zetten voor versterking van
de kwaliteit van leraren en schoolleiders.
Niet invoeren MBO-leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging
De maatregel «MBO invoeren leeftijdsgrens 30 jaar voor bekostiging»,
waardoor de publieke bekostiging voor mbo-studenten van 30 jaar en
ouder stopgezet zou worden, zal geen doorgang vinden.
Vereenvoudiging kwalificatiestructuur en kwaliteitsverbetering MBO
Het wetsvoorstel «bevorderen van meer doelmatige leerwegen in het
beroepsonderwijs en het moderniseren van de bekostiging van het
beroepsonderwijs» om de ambities uit het Actieplan «Focus op Vakmanschap» te realiseren, blijft inhoudelijk ongewijzigd, maar de ombuiging
«MBO vereenvoudiging kwalificatiestructuur, tegengaan vertraging,
verkorten en intensiveren (doorlopende) leerlijnen, kenniscentra breder
organiseren» en de intensivering «MBO kwaliteitsverbetering» worden
beiden één jaar vertraagd met het oog op een goed invoeringstraject, met
een aanpassing in het kasritme tussen 2013 en 2014.
Studeren is investeren
Ten aanzien van het studiefinancieringsstelsel is besloten om invoering
van een sociaal leenstelsel in de masterfase en verlenging van de
aflossingtermijn van studieleningen van 15 naar 20 jaar nu niet door te
voeren, maar daarover te besluiten na de komende verkiezingen. Wel
wordt conform het huidige wetsvoorstel het recht op de reisvoorziening
ingekort («Geen ov-jaarkaart langstudeerders»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

25

Media
De stelselwijziging van de publieke omroep, gericht op een efficiënter
omroepstelsel met behoud van de kwaliteit van het media-aanbod, wordt
doorgezet conform het ingezette beleid. Na de komende verkiezingen kan
besloten worden over een kwaliteitsimpuls voor programma’s.
Vergroening
Met dit Begrotingsakkoord worden substantiële stappen gezet richting een
duurzame economie. Leidend uitgangspunt daarbij is dat de vervuiler
betaalt en de vergroener wordt beloond. Zo krijgen schone en energiezuinige productie en consumptie een stimulans. In het begrotingsakkoord
wordt ingezet op vergroening van het belastingstelsel. Door vervuiling
méér te belasten ontstaat er ruimte om de belasting op arbeid te verlagen.
Zo wordt het beroep dat wij doen op energie en schaarse grondstoffen
minder, terwijl werkgelegenheid gestimuleerd wordt. Daarnaast wordt
met het begrotingsakkoord gericht geïnvesteerd in groene innovatie. De
overheid vervult daarmee de rol van katalysator en stimuleert burgers en
bedrijven om duurzame investeringen te doen. Daarmee wordt aangesloten bij het enthousiasme dat al in de samenleving aanwezig is.
Bedrijven die voorop lopen met duurzame productieprocessen krijgen
extra kansen. Burgers die zelf willen investeren in woningisolatie en
schone energie worden daarbij ondersteund. De investeringen in
energiebesparing zijn niet alleen goed voor het milieu, maar zijn ook een
steun in de rug voor de bouwsector die zo hard getroffen is door de
economische crisis.
2013
Vergroening
Intensivering duurzame economie
Intensivering natuur
Terugsluis vergroeningsmaatregelen
Mobiliteit
Afschaffen onbelaste reiskostenvergoeding woon-werkverkeer
Afschaffen gerichte vrijstellingen kosten van vervoer
Maatregel auto van de zaak
Vergroting vrije ruimte in werkkostenregeling
Energie en Water
Verhoging EB aardgas
Kolenbelasting
Afschaffen rode diesel
Niet afschaffen leidingwaterbelasting
Niet afschaffen eurovignet

– 1 887
200
200
0
– 1 375
– 1 300
0
– 75
0
– 890
– 365
– 115
– 250
– 126
– 34

Intensivering Duurzame economie
Duurzaamheidspakket (in miljoenen euro)
Heffingskorting groen beleggen 0,7%, schrappen overige heffingskortingen en
vrijstellingen box 3 (22 mln. – 19 mln.)
Subsidieregelingen zonnepanelen (15% subsidie bij aanschaf, urgentie vanaf
1 juli 2012)
Groene kennis en innovatie
Energiebesparing gebouwde omgeving, revolving fund
Milieuvriendelijke investeringen voor verduurzaming agrosector
Ondersteuning groene investeringen
Saldering (pilot in 2013, subsidie)
BES (Bonaire St. Eustatius, Saba)
Dekking tbv zonnepanelen subsidie in 2012

30
10
70
20
10
25
10
22

Totaal

200

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

26

3

Toelichting per maatregel
Heffingskorting groen beleggen 0,7% en schrappen overige heffingskortingen en vrijstelling box 3
De heffingskorting voor groen beleggen wordt gehandhaafd op het niveau
2012 (0,7%). Dit kost in 2013 22 mln. Vanaf 2014 gaat het om 52 mln. De
overige heffingskortingen in box 3 (sociaal ethisch, cultureel en durfkapitaal) en de drie hieraan gerelateerde vrijstellingen worden per 1-1-2013
afgeschaft. In 2013 gaat het om 19 mln. Vanaf 2014 gaat het om een
bedrag van 15 mln.
Subsidieregelingen zonnepanelen (15% subsidie bij aanschaf, urgentie
vanaf 1 juli 2012)
Er komt per 1 juli 2012 al een budget voor een tijdelijke subsidieregeling
voor investeringen in zonnepanelen voor kleinverbruikers (in 2012
22 mln.). Kleinverbruikers kunnen een subsidie van 15% van de aanschafprijs ontvangen. Met deze regeling vindt al in 2012 een extra impuls plaats
voor schone energie en wordt hiermee het belang van opwekking
duurzame energie dicht bij de mensen benadrukt. De subsidie eindigt in
2013. Er wordt zo snel mogelijk een uitvoeringsregeling bekendgemaakt.
Groene kennis en innovatie
In het nieuwe Meerjarig Europees Financieel Kader komt meer Europees
budget voor groene kennis en innovatie beschikbaar (o.a. Horizon 2020)
dan op dit moment gematcht kan worden met Rijksmiddelen. Met deze
extra middelen kan gebruik worden gemaakt van deze Europese
middelen. Hiervoor is in 2013 10 mln. euro beschikbaar. Dit loopt op tot
30 mln. vanaf 2014.
Energiebesparing gebouwde omgeving, revolving fund
Met energiebesparingsmaatregelen in de gebouwde omgeving kunnen de
woon- en huisvestingslasten van Nederlandse huishoudens en bedrijven
beter beheersbaar worden voor prijsstijgingen van energie en kunnen
effecten van de hogere energiebelasting worden beperkt. Daarnaast levert
deze maatregel een bijdrage aan de Europese klimaatdoelstelling. Dit
budget (in 2013 70 mln., daarna 58 mln., via begroting BZK) is beschikbaar
voor cofinanciering voor zowel grootschalige projecten (o.a. woningcorporaties, zorginstellingen, scholen en zwembaden) als voor particulieren.
Via een volledig revolverend fondsconstructie komt het geld terug waarna
het weer beschikbaar is voor investeringen. Het geheel kan worden
opgezet in samenwerking met partijen uit de bouw-, de energie- en de
financiële sector. Het fonds zal zo worden vormgegeven dat fluctuaties in
het fonds het EMU-saldo en EMU-schuld niet beïnvloeden.
Milieuvriendelijke investeringen voor verduurzaming agrosector
Deze maatregel is onder meer gericht op investeringen op landbouwapparatuur (precisielandbouw e.d.) en duurzame bewaarplaatsen. De maatregelen hebben verder onder andere betrekking op de bewerking van
dierlijke mest, emissiearm toedienen van meststoffen en het produceren
van duurzame energie. Voor deze maatregelen is sprake van 50%
EU-cofinanciering. Hiervoor is in 2013 20 mln. beschikbaar. Vanaf 2014 is
dit 30 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

27

Ondersteuning groene investeringen
Financiers zijn bij projecten op het gebied van energiebesparing en
duurzame energie soms terughoudend om financiering te verstrekken,
bijvoorbeeld vanwege de onbekendheid met dergelijke projecten, de
kleinschaligheid van projecten of een te hoog risicoprofiel van de
individuele projecten. Daardoor komen op zichzelf rendabele opties voor
energiebesparing en duurzame energie soms niet van de grond. Met deze
maatregel kan de financierbaarheid worden vergroot door bijvoorbeeld de
oprichting van een stichting (b.v. via een Groene Investeringsmaatschappij) die de veelal kleinschalige projecten bundelt, deze valideert op
toegevoegde waarde en haalbaarheid en het financieringsproces
ondersteunt. In 2013 is hiervoor een startsubsidie van 10 mln. beschikbaar
(begroting EL&I). Na 2 jaar zal de maatregel worden geëvalueerd.
Saldering (pilot in 2013, subsidie)
In de samenleving en bij de fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks en
ChristenUnie bestaat een brede wens om te onderzoeken op welke manier
saldering van de energierekening ook buiten «eigen dak» (o.a. flats of
boerenschuur) via de uitgavenkant mogelijk is, die ook houdbaar is voor
overheidsfinanciën. Dit onderzoek zal op korte termijn plaatsvinden. Op
basis van dit onderzoek zal in 2013 een pilot worden gestart. Voor deze
maatregel is vanaf 2014 10 mln. beschikbaar.
BES (Bonaire, St Eustatius, Saba)
Er worden middelen beschikbaar gesteld voor projecten voor behoud,
beheer en versterking van natuur op de BES-eilanden. Vanaf 2013 is
10 mln. beschikbaar.
Dekking tbv zonnepanelen subsidie in 2012
De subsidie voor zonnepanelen gaat al op 1 juli 2012 in. Dit wordt via een
kasschuif uit 2013 gedekt.
Intensivering Natuur
Beheermaatregelen natuur (in miljoenen euro)

2013

Opheffen tekort SNL en verbetering van de regeling
Herstelbeheer maatregelen in stikstofgevoelige gebieden
Bijzondere beheeropgaven buiten de EHS
Hydrologische maatregelen
Afronden en inrichten robuuste natuurgebieden

30
20
10
20
120

Totaal

200

De in het natuurakkoord met de provincies over natuurbeleid gemaakte
afspraken worden verwerkt in de begroting 2013. De wettelijke grondslag
voor de overdracht van bevoegdheden wordt in 2013 in de Kamer
behandeld, met het oog op de afspraken in het akkoord voor de jaren 2014
en daarna. De wettelijke grondslag voor gewijzigde financiële verhoudingen tussen Rijk en provincies en de bezuinigingen worden in de WILG
geregeld. De WILG wordt na de zomer aan de TK aangeboden en in
behandeling genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

28

Opheffen tekort SNL en verbetering van de regeling
Het budget voor beheer (SNL) wordt verhoogd waardoor de mogelijkheden voor recreatie in de natuur verbeteren en het realiseren van de
internationale verplichtingen mogelijk wordt. Het extra budget komt in
ieder geval beschikbaar voor:
− beheervergoeding binnen en buiten EHS (inclusief nationale cofinanciering agrarisch natuurbeheer) zodat er een 84% normkostenfinanciering ontstaat.
− vergoeding voor Recreatie om de Stadgronden in beheer bij het Rijk
− toeslag voor recreatie
− regeling voor toezicht en handhaving
Het budget wordt verdeeld conform de uitgangspunten van het decentralisatieakkoord. De betreffende middelen worden in het provinciefonds
gestort. Het bedrag stijgt in 2014 naar 50 mln. en in 2015 naar 70 mln.
Herstelbeheer maatregelen in stikstofgevoelige gebieden
Herstelbeheer is onmisbaar het realiseren van Europese topnatuur. Deze
middelen worden daarom ingezet voor herstelbeheer conform de
Programmatische Aanpak Stikstof Natura 2000 gebieden (geen stikstofuitstoot beperkende maatregelen). Projecten worden toegekend via het
6-jarig uitvoeringsprogramma Natura 2000 / PAS op basis van voorstellen
van provincies en terrein beherende organisaties. Er zal een gezamenlijke
afweging plaatsvinden op basis van een ecologische prioriteitsstelling.
Bijzondere beheeropgaven buiten de EHS
Unieke landschappen en soorten moeten behouden blijven. Dit budget is
beschikbaar voor beheerkosten buiten de EHS tbv landschap met hoge
natuurwaarden, leefgebieden en specifieke soorten (internationale
verplichtingen). Het Rijk kent op basis van ecologische criteria projecten
van initiatiefnemers toe op basis van ecologische prioriteitsstelling.
Hydrologische maatregelen
Er komen extra middelen beschikbaar voor hydrologische maatregelen
omdat verdroging tegengaan één van de sleutels is voor het realiseren
van Natura 2000 gebieden. I&M draagt aanvullend 10 mln. euro per jaar
bij in verband met Kaderrichtlijn Water (KRW) verantwoordelijkheid
waardoor het totale bedrag 30 mln. wordt. Projecten worden toegekend
via het 6-jarig uitvoeringsprogramma Natura 2000 / PAS van rijk en
provincies.
Afronden en inrichten robuuste natuurgebieden
Het realiseren van robuuste natuur moet samen met ondernemers en
burgers worden opgepakt en kan ook de waterveiligheid vergroten. Deze
middelen kunnen worden besteed op basis van een geïntegreerde
gebiedsgerichte natuurontwikkeling.
Initiatiefnemers dienen projecten in bij het nog op te richten uitvoeringsprogramma natuurontwikkeling van rijk en provincies. Het rijk verdeelt de
middelen op basis van de volgende criteria: snelle realisatie, grote
ecologische waarde, relevantie in kader realisatie EHS, aansprekende
gebieden, behoorlijke schaalgrootte en er is cofinanciering van andere
partijen. Toekenning vindt plaats na advies van deskundigen. Dit bedrag
daalt in 2014 naar 100 mln. en vanaf 2015 80 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

29

Terugsluis vergroeningsmaatregelen
De lastenverzwaringen als gevolg van de maatregelen in de aardgasheffing, kolenbelasting, rode diesel, leidingwaterbelasting en het
Eurovignet worden vanaf 2014 teruggesluisd via lastenverlichting. Dit
wordt vormgegeven bij de begrotingsvoorbereiding 2014.
Mobiliteit
Afschaffen onbelaste reiskostenvergoeding voor woon-werkverkeer en
maatregel auto van de zaak
Met ingang van 1 januari 2013 kunnen de reiskostenvergoedingen voor
het woon-werkverkeer niet meer onbelast worden verstrekt. Dit geldt voor
alle vervoerswijzen zoals auto, openbaar vervoer en fiets. De fiscaal
gunstige behandeling van de fiets in de werkkostenregeling blijft
gehandhaafd. Het percentage van de werkkostenregeling gaat van 1,4% in
2012 naar 1,6% in 2013 en loopt op naar 2,1% vanaf 2014. Hierdoor is er
meer ruimte voor werkgevers om maatwerk te bieden bij het vergoeden
van kosten.
De vergoeding voor de zakelijke reizen, eveneens voor alle vervoerswijzen, kan in 2013 nog wel onbelast worden vergoed, de huidige regeling
blijft voor die maatregelen gehandhaafd. Met ingang van 1 januari 2014
wordt het budgettaire beslag (600 mln.) van de onbelaste reiskostenvergoeding voor zakelijke reizen toegevoegd aan de vrije ruimte van de
werkkostenregeling. Vanaf deze datum vervalt dan de gerichte vrijstelling
voor deze kosten. De vergoeding van de zakelijke reizen dient dan plaats
te vinden vanuit de vrije ruimte van de werkkostenregeling. Deze komen
dus niet ten laste van de vrije ruimte van de werkkostenregeling. De
afschaffing van de vrijstelling zal bijdragen aan minder filedruk en minder
CO2-uitstoot.
Met ingang van 1 januari 2013 worden de woon-werkkilometers die
worden gemaakt met de door de werkgever ter beschikking gestelde auto
(de auto van de zaak of de leaseauto) aangemerkt als privékilometers en
tellen daarom mee voor de vraag of er aanleiding is tot bijtelling.
Op dit punt wordt overgangsrecht vastgesteld. Daarvoor gelden de
volgende uitgangspunten:
Overgangsrecht OV
OV-abonnementen (trein, tram, bus, metro) die vóór 25 mei 2012 zijn
ingegaan worden gerespecteerd voor hun gehele (resterende) looptijd.
Hierdoor blijven de woon-werkkilometers die met dat abonnement
worden afgelegd, onbelast.
Overgangsrecht leaseauto
Het overgangsrecht heeft alleen betrekking op leasecontracten die zijn
aangegaan vóór 25 mei 2012 en op mensen die nu geen of minder dan
500 privékilometers per jaar maken met hun leaseauto. Zij worden geraakt
door de maatregel, alle andere leaserijders hebben immers al bijtelling.
Het overgangsrecht geldt gedurende de looptijd van het leasecontract
maar eindigt op uiterlijk 1 januari 2017.
Betrokkenen worden niet volledig ontzien, maar gaan 25% van de eigenlijk
verschuldigde bijtelling betalen, dat wil zeggen 25% van 25%, dan wel van
20% of 14% indien sprake is van een (zeer) zuinige auto.
Deze overgangsregeling geldt overigens alleen indien de auto alleen voor
zakelijk verkeer en woon-werkverkeer wordt gebruikt en het overige
privégebruik beperkt wordt tot maximaal 500 km per jaar. Stijgt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

30

overige privégebruik tot boven de 500 km per jaar, dan is voor die auto de
volledige «normale» bijtelling verschuldigd.
Bij het aangaan van een nieuw leasecontract of verlenging van het
bestaande contract gaat sowieso het «normale» bijtellingsregime gelden.
De opbrengst van dit «gecombineerde» overgangsrecht kan worden
ingezet ten behoeve van een oplossing voor de eventuele bestelautoproblematiek. Voorts zal worden gekeken naar de problematiek van de
werknemers in de ambulante sector zoals de thuiszorg en de bouw.
Energie en Water
Verhoging Energiebelasting Aardgas
De aardgastarieven van de Energiebelasting worden over de gehele linie
verhoogd. Dit slaat voor ongeveer 48% neer bij burgers en 52% bij het
bedrijfsleven. De tariefaanpassingen staan in onderstaande tabel.
Tabel: Aanpassing tarief energiebelasting aardgas
Aardgas

Tarief 2012

Voorstel
tarief
(centen)

Verhoging
(centen)

Verhoging (%)

16,67
14,43
4,00
1,27
0,83

18,22
18,22
4,30
1,57
1,13

1,55
3,79
0,30
0,30
0,30

9,3%
26,3%
7,5%
23,6%
36,1%

< 5 000 m3
5 000 – 170 000 m3
170 000 – 1 mln m3
1 mln – 10 mln m3
>10 mln zakelijk

Kolenbelasting
De huidige vrijstelling in de kolenbelasting voor elektriciteitsopwekking
wordt afgeschaft.
Afschaffen rode diesel
Het huidige tariefverschil tussen rode diesel en «gewone» diesel (groot
ongeveer 17 cent per liter) wordt met ingang van 1 januari 2013 weggenomen door de accijns van rode diesel op het niveau van de «gewone»
diesel te brengen. Voor scheepvaart, niet zijnde pleziervaart, blijft de
vrijstelling van accijns bestaan. Dit betreft bijvoorbeeld de beroepsmatige
binnenvaart en visserij. Voor dit gebruik zal wel de verplichting om
herkenningsmiddelen toe te voegen blijven bestaan.
Niet afschaffen Leidingwaterbelasting
De voor 2013 voorziene afschaffing van de leidingwaterbelasting vindt
geen doorgang.
Niet afschaffen Eurovignet
De voor 2013 voorziene afschaffing van de belasting op zware motorrijtuigen (Eurovignet) vindt geen doorgang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

31

Veiligheid en Justitie
2013
Veiligheid
Doorberekenen kosten voetbalwedstrijden
Terugdraaien wetsvoorstel Griffierechten
Dierenpolitie → gewone politie
Terugdraaien opbrengst licenties
Elektronische detentie en versoberen gevangenisregime

186
– 30
240
0
10
– 34

Doorberekenen kosten voetbalwedstrijden
In het regeerakkoord is besloten de kosten van politie-inzet ten behoeve
van vergunningsplichtige commerciële evenementen van incidentele aard
door te berekenen. Deze maatregel wordt uitgebreid naar evenementen
van structurele aard. Deze uitbreiding betreft voornamelijk voetbalwedstrijden.
Terugdraaien wetsvoorstel Griffierechten
Mede om de toegang tot de rechter te waarborgen gaat de voorgenomen
verhoging van de griffierechten niet door. Om tekorten bij de Raad voor
de Rechtspraak op te lossen was de datum van inwerkingtreding van de in
het regeerakkoord aangekondigde verhoging van de griffierechten
vervroegd van 1 januari 2013 naar 1 juli 2012. Het tekort dat hierdoor in
2012 ontstaat wordt door VenJ op de eigen begroting van alternatieve
dekking voorzien.
Dierenpolitie
Het besluit uit het regeerakkoord tot aanstelling van 500 «animal cops»
wordt teruggedraaid. De betreffende politiefunctionarissen zullen worden
ingezet voor reguliere politietaken. Wel blijft er aandacht voor dierenleed.
Geen doorgang opbrengst licenties
De fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks en de ChristenUnie hebben
afgesproken dat de voorgenomen introductie van een licentie-fee (of
veiling van) vergunningen voor de exploitatie van internetkansspelen
en/of internetloterijen geen doorgang vindt.
Electronische detentie en versoberen gevangenisregime
Het gevangeniswezen wordt versoberd. Deze versobering richt zich vooral
op de begeleiding van gedetineerden die dusdanig kort gedetineerd zijn
dat intensieve begeleiding minder zinvol is. Daarnaast zal meer gebruik
worden gemaakt van meerpersoonscellen, wat in Nederland nog altijd
minder gebeurt dan in veel omringende landen. Deze versoberingen
vinden plaats binnen de grenzen van de Penitentiaire Beginselen Wet.
Daarnaast zal meer gebruik gemaakt worden van electronische detentie of
borgsommen ter vervanging van voorlopige hechtenis (indien er geen
vluchtgevaar is) en bij korte gevangenisstraffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

32

Collectieve Sector
2013
Collectieve sector
Additionele nullijn ambtenaren (incl. politici en Hoge Colleges van Staat; excl.
zorg en uitkeringsgerechtigden) vanaf 2012
Bevriezen belastingschijven en heffingskortingen
Departementale taakstelling
Medeoverheden
Korting infrastructuur
Kasschuif infrastructuur
Openbaar vervoer en intensivering regionaal spoor
Handhaven Ontwikkelingssamenwerking 0,7%

– 4 495
– 1 680
– 1 230
– 875
– 380
– 200
– 230
100
0

Additionele nullijn ambtenaren (incl. politici en Hoge Colleges van
Staat;excl. zorg en uitkeringsgerechtigden) vanaf 2012
Van iedereen wordt een bijdrage gevraagd. De lonen van ambtenaren
(excl. zorg) die gefinancierd worden met collectieve middelen, worden
bevroren gedurende een periode van twee jaar, ingaande 1 januari 2012.
Deze komen bovenop de twee eerdere nullijnen uit 2010 en 2011. De
tranches voor de loonbijstelling voor 2012 en 2013 worden ingehouden
voor de contractloonstijging. Collectief bekostigde inkomens maken een
substantieel onderdeel uit van de collectieve uitgaven (ruim 20%). De
maximumduur van de wachtgeldregeling voor politici wordt per
1 september 2012 gelijkgesteld aan de maximum WW-duur.
Bevriezen belastingschijven
De belastingschijven en heffingskortingen worden bevroren door de
inflatiecorrectie in de inkomsten- en loonbelasting voor het jaar 2013
achterwege te laten.
Departementale taakstellingen
Er worden drie rijksbrede (efficiency-)taakstellingen opgelegd: een
inkooptaakstelling, een prijsbijstellingstaakstelling en een departementale
taakstelling. De verdelingen zijn gebaseerd op de omvang en samenstelling van de departementale begrotingen (kader RBG-eng, stand
Miljoenennota 2012).
(bedragen in miljoenen euro)

125

250

500

Veiligheid en Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Financiën
Defensie
Infrastructuur & Milieu/ IF
Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
BuZa (HGIS non-ODA)

13
5
38
5
15
38

35
14
101
12
23
33

70
28
201
24
46
65

7
0
5
0

15
1
12
4

31
2
24
9

Medeoverheden
De groei van het gemeentefonds neemt af doordat de uitgavenverlagingen op de Rijksbegroting worden doorvertaald naar de medeoverheden: de trap-op-trap-af-systematiek. Dit leidt tot een effect op het accres
van naar verwachting – 380 mln. Daarnaast wordt voorgesteld om in 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

33

verplicht schatkistbankieren zonder leenfaciliteit in te voeren voor
gemeenten, provincies en waterschappen. Schatkistbankieren houdt in
dat decentrale overheden hun tegoeden aanhouden in de Nederlandse
schatkist. Schatkistbankieren zal een verlagend effect zal hebben op de
EMU-schuld. De verwachting dat de effecten voor de EMU-schuld op
termijn ca. 15–29 miljard (2½–4½% bbp) kunnen zijn.
Infrastructuur
Het Infrastructuurfonds wordt verlaagd met 200 mln. Er wordt niet gekort
op het spoor en het Deltafonds. Daarenboven vindt er een kasschuif van
230 mln. in 2013 naar 2014 en 2015 plaats. Hiervan wordt ten minste
200 mln. gevonden op wegen en hoofdvaarwegen.
Openbaar Vervoer en Intensivering Regionaal Spoor
Door het beschikbaar stellen van extra middelen voor de Brede Doeluitkering (BDU) (30 mln. voor de G3 en 45 mln. voor de rest van Nederland)
worden de taakstellingen uit het regeerakkoord op de BDU (zowel de
generieke taakstelling als de taakstelling uit hoofde van aanbesteding van
het OV in de G3) deels verzacht. Daarnaast wordt voor regionaal spoor
25 mln. bovenop het MIRT uitgetrokken om dit (waar mogelijk al in 2013)
te besteden aan de volgende lijnen: Valleilijn (Barneveld–Ede), Arnhem–
Doetinchem, Zwolle–Wierden en Arnhem–Elst Tiel (ongedaan maken
knip).
Handhaven Ontwikkelingssamenwerking 0,7%
De uitgaven aan ontwikkelingssamenwerking blijven gehandhaafd op
0,7% BNP.
Overige belastingen
2013
Overige belastingen en premies
Verdubbeling bankenbelasting
Algemene BTW tarief van 19% met 2% punt omhoog per 1/10 2012
Pakket terugsluis btw-verhoging door lastenverlichting via IB en zorgtoeslag
BTW podiumkunsten, kunstvoorwerpen en kunstenaars terug naar 6%
Beperking aftrek deelnemingsrente
Tijdelijke crisisheffing boven 150 000 euro en tarief excessieve vertrekbonussen
Lasten bedrijfsleven
wv. inhouden ULB envelop werkgevers
wv. inhouden incidentele envelop
Alcohol/tabak/frisdranken
Niet afschaffen belasting op alcoholvrije dranken
Accijnsverhoging tabak
Accijnsverhoging alcohol

– 4 776
– 600
– 4 060
1 500
90
– 150
– 500
– 430
– 80
– 350
– 626
– 155
– 371
– 100

Verdubbeling bankenbelasting
De bankenbelasting wordt verdubbeld. Van de opbrengst van 600 mln.
(vanaf 2012) is voor 2012 al 300 mln. geoormerkt voor de tijdelijke
verlaging van de overdrachtsbelasting. Het restant in 2012 van 300 mln.
en de structurele opbrengst van 600 mln. leiden tot saldoverbetering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

34

Algemene BTW tarief van 19% met 2% punt omhoog per 1 oktober 2012
Het algemene BTW-tarief van 19% wordt in oktober 2012 met twee
procentpunt verhoogd. Dit leidt tot extra belastinginkomsten van 1 mld. in
2012 en 4,1 mld. in 2013. Deze verhoging wordt vanaf 2013 in toenemende
mate gecompenseerd door een lagere inkomstenbelasting, in het
bijzonder voor werkenden met een lager inkomen (zie verderop). De
opbrengst in 2012 wordt deels aangewend als dekking voor de structurele
verlaging van de overdrachtsbelasting. Het lage btw-tarief van 6% (op
onder andere levensmiddelen) blijft gehandhaafd.
Terugsluis btw-verhoging door lastenverlichting via IB en zorgtoeslag
In 2013 zal 1,5 mld. van de opbrengst van de btw-verhoging worden
teruggesluisd. Dit pakket is ingevuld conform onderstaande tabel.
Pakket terugsluis btw-verhoging 2013
Instrument

Maatregel

Budgettair
(in miljarden
euro)

Arbeidskorting grens 2 (naar WML)
Arbeidskorting maximum
Arbeidskorting afbouw
Zorgtoeslag
Normpercentage alleenstaande
Normpercentage meerpersoonshuishouden
Afbouwpercentage
Kindgebonden budget 2e kind
Alleenstaande ouderenkorting
Ouderenkorting
Subtotaal terugsluis btw-verhoging
Premiedeel heffingskortingen

– 473 euro
+195 euro
+195 euro

– 0,05
– 1,24
0,12
– 0,20

– 0,6%-punt
– 0,4%-punt
1,7%-punt
+ 75 euro
+60 euro
+70 euro
Tijdsevenredig herleiden

Totaal pakket terugsluis btw-verhoging

– 0,04
– 0,07
– 0,12
– 1,60
0,10
– 1,50

De arbeidskorting wordt aangepast zodat met ingang van 2013 het
maximum al op WML-niveau wordt bereikt. Tevens wordt dit maximum
verhoogd, behalve voor hoge inkomens. De zorgtoeslag gaat omhoog
door verlaging van de normpercentages en wordt steiler met het inkomen
afgebouwd. Ook het kindgebonden budget en de ouderenkortingen gaan
omhoog. In 2014 en 2015 zal het restant van de opbrengst uit de
btw-verhoging in twee gelijke delen teruggesluisd worden via de tarieven
in de inkomsten- en loonbelasting.
Personen die slechts een deel van het jaar verzekerd en premieplichtig zijn
voor de volksverzekeringen, hebben nu voor het gehele jaar recht op het
premiedeel van de heffingskortingen. Vanaf 2013 worden de heffingskortingen voor de premies voor de volkverzekeringen tijdsevenredig herleid
naar rato van de tijd dat men verzekerd en premieplichtig is.
BTW podiumkunsten, kunstvoorwerpen en kunstenaars per 1 juli terug
naar 6%
Per 1 juli 2012 is op de podiumkunsten, kunstvoorwerpen, voorwerpen
voor verzameling en antiquiteiten het verlaagde btw-tarief van toepassing.
Tegelijkertijd met verzending van de Voorjaarsnota zal, vooruitlopend op
wetgeving, een beleidsbesluit gepubliceerd worden waarin het
overgangsrecht voor podiumkunsten is geregeld. Hierdoor mag op
vooruitbetalingen vanaf publicatiedatum beleidsbesluit ten behoeve van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

35

voorstellingen op of na 1 juli 2012 het verlaagde btw-tarief toegepast
worden.
Beperking aftrek deelnemingsrente
Er wordt een renteaftrekbeperking in de vennootschapsbelasting
voorgesteld. Deze beperking is van toepassing op rente die verband houdt
met een deelneming in een dochtermaatschappij. De renteaftrekbeperking
geldt alleen in situaties waarin sprake is van een excessieve aftrek van
deelnemingsrente. Er kan alleen sprake zijn van excessieve renteaftrek als
de waarde van de deelnemingen groter is dan het eigen vermogen.
Voorgesteld wordt deelnemingen die een uitbreidingsinvestering vormen
uit te zonderen bij het bepalen van de deelnemingsschuld. Deze uitzondering geldt echter niet in onder meer de volgende onwenselijke situaties:
als sprake is van een hybride lening aan het lichaam waarin de
deelneming wordt gehouden, als de rente ter zake van de financiering van
een dergelijke uitbreiding ook elders in het concern in aftrek wordt
gebracht (double dip) of als de financiering van het lichaam waarin de
deelneming wordt gehouden, is aangegaan vanwege de belastingbesparing. Hierbij is qua vormgeving aangesloten bij de zogeheten
Top-teamvariant die het beste recht doet aan het advies van het Topteam
Hoofdkantoren.
Tijdelijke crisisheffing hogere inkomens boven 150 000 en tarief excessieve vertrekbonussen
Ook hogere inkomens zullen in deze tijd een extra bijdrage moeten
leveren aan het oplossen van de begrotingsproblematiek. Dit gebeurt via
een heffing die de werkgever gaat betalen. Hogere inkomens (inclusief
bonussen) worden in 2013 tijdelijk extra belast met een werkgeversheffing
van 16% die geldt voor lonen die in 2012 meer dan 150 000 bedragen
(«eenmalige crisisheffing»: opbrengst van 500 mln). Daarnaast wordt de
werkgeversheffing op excessieve vertrekbonussen verhoogd van 30 naar
75%. De tabelcorrectiefactor wordt ook niet toegepast op deze grens.
Excessieve vertrekbonussen worden daarmee ontmoedigd.
Lasten bedrijfsleven
Een aantal reserveringen voor lastenverlichting voor het bedrijfsleven
worden ingehouden (de envelop voor de invoering van de Wet uniformering loonbegrip van 80 mln. en 350 mln. incidentele lastenenvelop).
Niet afschaffen belasting op alcoholvrije dranken
De voor 2013 voorziene afschaffing van de frisdrankenbelasting vindt
geen doorgang.
Accijnsverhoging tabak en alcohol
De accijnzen op tabak en alcohol worden verhoogd. In onderstaande
tabellen wordt dit weergegeven.
Tarieven tabak
Verhoging
Sigaretten
Rooktabak

€ 0,35 per pakje van 19 stuks
€ 0,60 per pakje van 42,5 gram

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

36

De alcoholaccijnzen worden verhoogd met 10% voor bier (1 cent per
pijpje), 15% voor wijn (8 cent per fles) en 6% voor overige alcoholhoudende producten waaronder gedistilleerde dranken (32 cent per fles
jenever).
Tarieven alcohol
Huidig tarief
(meest
voorkomend)

Nieuw tarief1

Bier in percenten Plato
a. minder dan 7
b. 7–11
c. 11–15
d. 15 en meer

€ 5,50
€ 24,49
€ 32,64
€ 40,82

€ 6,05
€ 6,94
€ 35,90
€ 44,90

Wijn per hl
a. maximaal 8,5% vol alcohol
b. meer dan 8,5%, maar niet meer dan 15% vol alcohol
c. meer dan 15% vol alcohol

€ 35,28
€ 70,56
€ 122,75

€ 41,78
€ 83,56
nvt

Mousserende wijn
a.maximaal 8,5% vol alcohol
b. meer dan 8,5% vol alcohol

€ 45,63
€ 240,58

nvt
nvt

Tussenproducten per hl
a. maximaal 15% vol alcohol
b. meer dan 15% vol alcohol

€ 87,14
€ 122,75

€ 100,22
€ 141,17

Mousserende tussenproducten

€ 240,58

nvt

Gedistilleerd per hl/per
% vol alcohol

€ 15,04

€ 15,94

Accijnscategorie

1

Voor de alcoholaccijnzen worden naast de verhoging van de tarieven twee vereenvoudigingen
doorgevoerd. Zo verdwijnt het onderscheid in tarief tussen mousserende en niet-mousserende
wijn en tussenproducten en verdwijnt de tariefcategorie voor wijn met meer dan 15% vol alcohol.

Geraamde koopkrachtontwikkeling 2013
Het koopkrachtbeeld voorafgaand aan dit begrotingsakkoord was niet
positief en liet een behoorlijke spreiding zien. Door de ongunstige
economische omstandigheden ligt de verwachte loonstijging in 2013
onder de geraamde inflatie en worden de pensioen niet geïndexeerd of
zelfs gekort, waardoor de koopkracht van veel groepen daalt. De spreiding
in het koopkrachtbeeld wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door
de wet Uniformering Loonbegrip (ULB). De introductie van de wet ULB
betekent een verschuiving van ca. 7 mld. tussen verschillende vormen van
belasting- en premieheffing en bijbehorende compenserende maatregelen. ULB is gefaseerd ingevoerd in 2012 en 2013 en heeft als geheel
voor de meeste huishoudens beperkte inkomenseffecten.
Ondanks de forse bezuinigen in het begrotingsakkoord zijn de standaardkoopkrachteffecten relatief beperkt. Zo wordt de zorgtoeslag verhoogd om
lage inkomens te compenseren voor de verhoging van het eigen risico
naar 350 euro. Daarnaast wordt de terugsluis van 1,5 mld. btw-verhoging
ingezet om vooral werkenden met lage inkomens zoveel mogelijk te
ontzien. De arbeidskorting wordt met 1,2 mld. verhoogd voor lage en
midden inkomens. Daarnaast worden de zorgtoeslag, kindgebonden
budget, alleenstaande ouderen korting en ouderenkorting verhoogd. Door
dit pakket aan maatregelen is het geraamde standaardbeeld 2013 ondanks
de forse bezuinigen evenwichtig te noemen. Belangrijke onzekerheid in dit
standaardbeeld betreft de geraamde loon- en inflatieontwikkeling. Daarnaast laat het standaardkoopkrachtbeeld de effecten van niet-standaard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

37

maatregelen niet zien, zoals het effect van het aanpassen van de
onbelaste reiskostenvergoeding en de voorgenomen bezuiniging op de
kinderopvangtoeslag.
In onderstaand standaardkoopkrachtbeeld is een eerste indicatieve
doorrekening van het begrotingsakkoord verwerkt. Dit laat zien dat het
beeld in 2013 door het begrotingsakkoord evenwichtiger is geworden.
Standaard presentatie inkomenskengetallen
raming 20131

Het effect van
het begrotingsakkoord in de
raming 2013 1

Alleenverdiener met kinderen
modaal
2 x modaal

–1
–¾

–½
–1

Tweeverdieners
modaal + ½ x modaal met kinderen
2 x modaal + ½ x modaal met kinderen
modaal + modaal zonder kinderen
2 x modaal + modaal zonder kinderen

–¾
–¾
½
0

–¾
–¾
–¾
–¾

Alleenstaande
minimumloon
modaal
2 x modaal

¼
0
–¼

1¾
–¾
–¾

Alleenstaande ouder
minimumloon
modaal

¾
–½

1¼
–¾

Inactieven:
Sociale minima
paar met kinderen
alleenstaande
alleenstaande ouder

–1¼
–1½
–1½

¾
½
¼

AOW (alleenstaand)
(alleen) AOW
AOW +10000

¾
–3¼

1
–¾

AOW (paar)
(alleen) AOW
AOW +10000

1¼
–3¼

1
–1¼

Actieven:

1

Werknemers met reiskostenvergoeding ondervinden een additioneel koopkrachteffect van
gemiddeld – 1½%. Gemiddeld over alle werknemers is dit – ¾%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

38

Bijlage 3

Budgettair overzicht interventies financiële sector
Tabel 1. Budgettair overzicht crisismaatregelen (in miljoenen
euro)
Sinds het najaar van 2008 heeft het kabinet interventies gepleegd om het
financiële stelsel gezond te houden en de rust te helpen herstellen in de
financiële wereld. Onderstaande tabel geeft een actueel overzicht van de
budgettaire gevolgen van deze interventies.

Voorjaarsnota 2012

A. Verwerving Fortis/RFS/AA
1. ABN AMRO Group N.V. – ASR Nederland N.V. – RFS Holdings
B.V. – incl. Z-share en residual N-share
2. Overbruggingskrediet Fortis
3. Aflossingen overbruggingskredieten Fortis
4. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
5. Dividend RFS Holdings B.V.
6. Premieontvangsten Capital Relief Instrument
7. Premieontvangsten counter indemnity
8. Dividend ABN Amro Group N.V./ ASR Nederland N.V.

2008
2010

2011

2012

Artikel

27 971
4 575

27 971
3 750
– 825
– 169
– 16,24

27 971
3 750
0
– 122

– 26
– 200

– 26
– 490

Saldibalans
Saldibalans
IX-A, artikel 1
IX-A, artikel 1
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

– 1 236

– 638

– 1 374
–6
– 193
– 26

Δ Staatsschuld (excl. rente MCN)

30 844

B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
9. Verstrekt kapitaal ING
10. Verstrekt kapitaal Aegon
11. Verstrekt kapitaal SNS Reaal
12. Aflossing ING
13. Aflossing Aegon
14. Aflossing SNS Reaal
15. Couponrente ING
16. Couponrente Aegon
17. Couponrente SNS Reaal
18. Repurchase fee ING
19. Repurchase fee Aegon
20. Repurchase fee SNS Reaal

10 000
3 000
750
– 5 000
– 1 500
– 185
– 684
– 177
– 39
– 347
– 160
0

– 2 000
– 1 500

– 3 000

– 1 000
– 750

– 1 500

5 659

– 5 250

– 4 500

1,34
8 248
106
– 7 877
– 232
– 154
– 91
–
0
13 084
16 376

1,29
3 242
39
– 3 012
– 85
– 128
– 55
–
0
10 264
13 934

1,29
2 271
36
– 2 040
– 79
– 118
– 51
– 18
0
8 279
11 442

0

0

0

50 275
– 11 277
38 998
– 523
0

– 5 823
33 175
– 361
0

0
33 175
– 231

Δ Staatsschuld (34 en 35)

– 523

– 361

– 231

E1. IJsland
36. Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave
37. Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB
38. Vordering op IJsland
39. Opgebouwde rente op vordering
40. Ontvangsten lening IJsland

1 428
7
1 329
51
0

Δ Staatsschuld
C. Back-up faciliteit ING EUR/USD koers:
21. Funding fee (rente + aflossing)
22. Management fee
23. Portefeuille ontvangsten (rente + aflossing)
24. Garantiefee
25. Additionele garantiefee
26. Additionele fee
27. Verhandelbaarheidsfee
28. Saldo Back-up faciliteit ( 21 t/m 27)
29. Meerjarenverplichting aan ING
30. Alt-A portefeuille
Δ Staatsschuld=28. Saldo Back-up faciliteit
D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
31. Garantieverlening (geëffectueerd)
32. Afname voorwaardelijke verplichting
33. Stand openstaande garanties (31+32)
34. Premieontvangsten garanties (saldo)
35. Schade-uitkeringen

1 012
42
– 443

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

1 043
31

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
Saldibalans
Saldibalans

IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2

IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2
Saldibalans
Saldibalans
IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2

39

Voorjaarsnota 2012

E2. Griekenland
41. Lening Griekenland
42. Vordering op Griekenland
43. Ontvangsten lening Griekenland aflossing
44. Ontvangsten lening Griekenland premie
45. DNB niet relevante winst (incl. compensatie Griekenland, post
46.)
46. Rentevergoeding Griekenland
Δ Staatsschuld (excl. nr. 38, 39 & 42)
F. Europese instrumenten
47. Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting
48. Garantieverlening NL-aandeel EFSF
49. Garantieverlening Nl-aandeel ESM
50. Garantie DNB i.v.m. IMF
51. Stand openstaande garanties (47 t/m 50)
52. Deelneming EFSF

2011

2012

Artikel

1 248
1 248
0
– 30

1 946
3 194
0
– 115

5
3 198
0
– 43

IX-B, artikel 4
Saldibalans
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4

– 157
13

IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4

2 653

1 388

2 946
25 872

– 120
71 910

28 818
1

13 610
114 218
1

149 663

1

1

0

62
0
– 19

3
0
–5

3
0
–1

38 634
38 634
3 979
42 192

– 5 458
33 176
1 280
39 371

– 5 551
27 625
1 175
36 371

Δ Staatsschuld (52)
G. Overige gevolgen
53. Uitvoeringskosten en inhuur externen
54. Terug te vorderen uitvoeringskosten
55. Ontvangen uitvoeringskosten externen
Δ Staatsschuld (excl. rentelasten)
Staatsschuld (excl. rentelasten)
Toerekenbare rentelasten
Uitstaande hoofdsom

2008
2010

– 182

0
35 445

IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4
IX-B, artikel 4

IX-B, artikel 3
Saldibalans
IX-B, artikel 3

Door afronding kan de som der delen afwijken van het totaal.

Toelichting op mutaties:
C: Back-up faciliteit ING
De kasstromen luiden oorspronkelijk in US dollar en worden omgerekend
met een eurodollar rekenkoers. Vanwege een daling van de eurodollar
rekenkoers (depreciatie van de euro) zijn de ramingen voor de
ontvangsten en uitgaven opwaarts bijgesteld. De raming voor de IABF is
aangevuld met een extra ontvangst. Het betreft de verhandelbaarheidsfee.
De verhandelbaarheidsfee is een vergoeding die de Staat van ING
ontvangt voor het omzetten van een deel van de kasstromen naar een
verhandelbare lening die in een repo kan worden gebruikt (Kamerstuk II,
2010–2011, 31 371, nr. 362). Door de extra kasstroom stijgt de raming voor
de totale ontvangsten. Ook de raming voor de funding fee is daardoor
opwaarts bijgesteld, immers iedere dollar die wordt ontvangen, wordt
gebruikt om de verplichting versneld af te bouwen.
E2: Griekenland
Onder E2 zijn de mutaties uit hoofde van het tweede leningenprogramma
voor Griekenland verwerkt. Het gaat hierbij om 3 afzonderlijke effecten.
Ten eerste zijn de lagere rente-inkomsten als gevolg van de verlaging van
de renteopslag op de bilaterale leningen verwerkt. Het tweede effect
betreft de hogere winstafdracht van DNB uit hoofde van het ECB-besluit
om de winsten op Griekse obligaties (SMP + investeringsportefeuille) naar
de nationale centrale banken te laten vloeien. Ten derde zijn de uitgaven
aan Griekenland die meer dan overeenkomen met de inkomsten van DNB
uit hoofde van de Griekse investeringsportefeuille opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

40

Tabel 2: Balans (standen en mutaties – in miljoenen euro
Op de balans staan de vorderingen en verplichtingen welke vanwege de
crisis zijn aangegaan. Balansonderdelen zijn hierbij opgenomen tegen
historische aankoopprijs conform de bepalingen van de Rijksbegrotingsvoorschriften met betrekking tot departementale jaarverslagen.
Omschrijving:
A. Verwerving Fortis/RFS/AA
1. ABN AMRO Group N.V. – ASR
Nederland N.V. – RFS Holdings
B.V. (incl. Z-share en residual
N-share)
2. Overbruggingskrediet Fortis

2011

Δ

2012

27 971

27 971
3 750

B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit
(€ 20 mld.)
Uitstaand kapitaal ING (9 + 12)

C. Back-up faciliteit ING
30. Alt-A portefeuille
Te ontvangen rente

F. Europa
52. Deelneming EFSF

2011

Δ

2012

33 176

– 5 551

27 625

915
41

1 410
2

2 325
43

5 259

1 175

6 434

10 264

– 2 572

7 692

3 695
17

55
– 17

3 750
0

103

1

104

53 471

– 5 500

47 971

I: Financiering staatsschuld
(excl. rentelasten)

3 750

Uitstaand kapitaal SNS Reaal (11
+ 14)

Omschrijving:

3 000

– 3 000

0

565

0

565

13 934

– 2 492

11 442

43

– 43

0

2

0

2

E1. IJsland
Oorspronkelijke vordering op
IJsland
39. Opgebouwde rente
40. Ontvangsten lening IJsland
Recovery topping up
38. Vordering op IJsland

1 329
93
– 443
33
1 012

E2. Griekenland
42. Vordering op Griekenland
Totale activa:

II: Financiering uit resultaat
(tabel 3)
III: Financiering uitgavenkader

Toerekenbare rentelasten
cumulatief

C. Back-up faciliteit ING
28. Meerjarenverplichting
Voorziening incl. verwacht
resultaat 2012 v vz.
Te betalen rente

31

1 329
124
– 443
33
1 043

3 194

4

3 198

Technische correctie
Aansluiting (incl. afronding)

53 471

– 5 500

47 971

Totale passiva:

31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

41

Tabel 3: Overzicht toerekenbare kosten en opbrengsten (in
miljoenen euro)
In deze tabel vindt een toerekening plaats van kosten en opbrengsten van
interventies. Op basis hiervan is een resultaat op interventies opgenomen.
(toerekenbare) Kosten

(toerekenbare) Opbrengsten

Omschrijving:

2008
2011

2012

Toerekenbare rentelasten
5 259

1 175

E1. IJsland
Kosten i.v.m. topping up (netto)

73

G. Overige gevolgen
53. Uitvoeringskosten en inhuur externen
55. Ontvangen uitvoeringskosten externen

65
– 24

E2. Griekenland
46. Rentevergoeding Griekenland

3
–1

13

Omschrijving:

2008
2011

2012

1 543
22

122

193
52

–
26

200

490

900
2 257

1 500

C. Back-up faciliteit ING
Resultaat IABF (na vorming voorziening)

0

0

D. Garantiefaciliteit bancaire leningen
(€ 200 mld.)
34. Premieontvangsten garanties bancaire
leningen (saldo)

884

231

E1. IJsland
39. Opgebouwde rente op vordering

93

31

145

43

A. Verwerving Fortis/RFS/AA
4. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
5. Dividend RFS Holdings B.V.
6. Premieontvangsten Capital Relief
Instrument
7. Premieontvangsten counter indemnity
8. Dividend ABN Amro Group N.V. / ASR
Nederland N.V.
B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
15. t/m 17. Ontvangen couponrente
18. t/m 20. Ontvangen repurchase fees

E2. Griekenland
44. Ontvangsten lening Griekenland (i.)
premie incl. servicefee
45. DNB niet-relevante-winst (incl. compensatie Griekenland, 46)
Totale kosten:
Resultaat:

5 373

1 190

915

1 410

Totale opbrengsten:

157
6 288

2 600

Δ

2012

Tabel 4: Garanties (in miljoenen euro)
2008
2011
A. Verwerving Fortis/RFS/AA
Counter indemnity

950

950

D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
Stand openstaande garanties

33 175

33 175

F. Europa
Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting
Garantieverlening NL-aandeel EFSF
Garantieverlening NL-aandeel ESM
Garantie DNB i.v.m. IMF

2 826
97 782
0
13 610

0
35 445

2 826
97 782
35 445
13 610

Saldo openstaande garanties:

148 343

35 445

183 788

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

42

Bijlage 4

Risicomanagement staatsschuld
De Nederlandse Staat hanteert voor de financiering van het begrotingstekort en de (her-)financiering van de bestaande schuld een risicokader.
Het kader is een invulling van de algemene doelstelling: «schuldfinanciering tegen zo laag mogelijke kosten onder een acceptabel risico voor de
begroting». Sinds 2008 is het risicokader geoperationaliseerd met een
7-jaars gecentreerde portefeuille als benchmark. Het Agentschap van het
ministerie van Financiën evalueert eens in de vier à vijf jaar het kader voor
risicomanagement. Het meest recente rapport daarover is in november
2011 aan de Tweede Kamer verzonden (Kamerstukken II, 2011–2012, 33
000 IXA, nr. 5). Op 26 januari 2012 is tijdens een Algemeen Overleg (AO)
gesproken over dat rapport «Risicomanagement van de staatsschuld,
beleid 2012–2015».
Doorrekening rentelasten voor periode van tien jaar
Tijdens dat AO heeft de heer Groot (PvdA) gevraagd om een doorrekening
van de rentelasten over een periode van tien jaar (Kamerstukken II,
2011–2012, 33 000 IXA, nr. 7). Een dergelijke doorrekening is in het rapport
op pagina 14 alleen voor deze kabinetsperiode opgenomen. Gevraagd is
om een langere doorrekening waarbij verschillende scenario’s worden
betrokken.
Figuur 1 laat twee verschillende scenario’s voor de ontwikkeling van de
7-jaars rente zien.
Figuur 1: ontwikkeling van de 7-jaars rente als gevolg van kleine schokken (scenario
1) en iets grotere schokken (scenario 2)

Om het effect van schokken in de rente op te vangen zijn ceteris paribus
ombuigingen nodig. Tabel 1 laat zien dat voor een 7-jaars gecentreerde
portefeuille de extra rentelasten in 2011 als gevolg van een kleine
renteschok (conform scenario 1 in figuur 1) 0,1 miljard euro bedragen. Om
deze extra rentelasten in 2011 op te vangen is een ombuiging van
0,02 procent bbp nodig. Verondersteld is dat de rentestijging blijvend is,
daarom is een structurele ombuiging nodig. In 2012 zijn de extra
rentelasten 0,2 miljard euro. Hiervan is 0,1 miljard euro reeds opgevangen
via de structurele ombuiging uit jaar 1. In jaar 2 is dus wederom een
(structurele) ombuiging van 0,1 miljard euro nodig. De totale structurele
ombuiging loopt bij een geleidelijke rentestijging tot circa 5 procent in
2020 (scenario 1 in figuur 1) op tot circa 1,5 miljard euro ofwel circa
0,2 procent bbp in 2020. De totale extra rentelasten over een periode van
tien jaar zijn gelijk aan 7,5 miljard euro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

43

Tabel 1: benodigde ombuigingen voor opvangen van extra rentelasten als gevolg van kleine schokken in de rente (scenario 1) bij
een 7-jaars gecentreerde portefeuille (in miljarden euro)

2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

1

2

0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1

0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1

3

0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1

4

0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1

5

0,1
0,1
0,1
0,1
0,1
0,1

6

0,2
0,2
0,2
0,2
0,2

7

0,2
0,2
0,2
0,2

8

9

0,2
0,2
0,2

0,2
0,2

10

totaal

0,2

0,1
0,2
0,4
0,5
0,6
0,8
1,0
1,1
1,3
1,5
7,5

verondersteld BBP (€ mld)
structurele ombuiging per
jaar (% BBP)

612

632

653

674

696

719

742

766

791

817

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

0,02%

De benodigde ombuigingen in geval van een 7-jaars gecentreerde
portefeuille zijn bij iets grotere renteschokken met een geleidelijke
rentestijging tot circa 6 procent in 2020 (scenario 2 in figuur 1) circa
0,4–0,6 miljard euro (0,06–0,08 procent bbp) per jaar structureel. De totale
structurele ombuiging loopt op tot circa € 2,1 miljard euro ofwel circa
0,3 procent bbp in 2015 en tot circa 4,8 miljard euro ofwel circa
0,6 procent bbp in 2020. De doorrekening in tabel 2 sluit aan bij de
doorrekening die is gepresenteerd op pagina 14 in het rapport.
Tabel 2: benodigde ombuigingen voor opvangen van extra rentelasten als gevolg van iets grotere schokken in de rente (scenario 2)
bij een 7-jaars gecentreerde portefeuille (in miljarden euro)

2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

1

2

0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4

0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4

3

0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4
0,4

4

0,5
0,5
0,5
0,5
0,5
0,5
0,5

5

0,5
0,5
0,5
0,5
0,5
0,5

6

0,5
0,5
0,5
0,5
0,5

7

0,6
0,6
0,6
0,6

8

9

0,5
0,5
0,5

0,5
0,5

10

totaal

0,5

0,4
0,8
1,2
1,7
2,1
2,7
3,3
3,8
4,3
4,8
25,2

verondersteld BBP (€ mld)
structurele ombuiging per
jaar (% BBP)

612

632

653

674

696

719

742

766

791

817

0,06%

0,06%

0,06%

0,07%

0,07%

0,07%

0,08%

0,07%

0,07%

0,06%

Afwijkingen benchmark
Sinds dit jaar bestaat de mogelijkheid om, onder bepaalde voorwaarden,
af te wijken van benchmark (de 7-jaar gecentreerde portefeuille).
Afwijkingen van de benchmark impliceren dat rentelasten voor een lange
periode worden vastgelegd en waarborgen hiermee budgettaire stabiliteit.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat over de gehele periode bezien een
afwijking leidt tot lagere rentelasten. Dit hangt echter af van de toekomstige ontwikkeling van de rente, waardoor hier vooraf geen enkele
zekerheid over bestaat. De totale omvang van afwijkingen die tot dusver
zijn genomen bedraagt 6,8 miljard euro. Afwijkingen hebben een looptijd
van tenminste 10 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

44

Afwijkingen zijn gebonden aan twee voorwaarden. Allereerst zijn
afwijkingen uitsluitend toegestaan indien het risico wordt verkleind (en
dus rentelasten voor een periode langer dan 7 jaar wordt vastgelegd).
Daarnaast geldt dat afwijkingen nooit mogen leiden tot een overschrijding
van de begroting. Het effect van een afwijking wordt op een integrale
manier beoordeeld. Afwijkingen zijn inpasbaar in de begroting wanneer
deze over de gehele begrotingsperiode bezien niet leiden tot een
overschrijding van de begrote rentelasten. Een individuele afwijking kan
derhalve leiden tot een overschrijding indien dit wordt gecompenseerd
door meevallers op eerdere uitgiftes. Over de gehele periode gemeten is
budgettaire neutraliteit als gevolg van deze verlengingsstrategie echter
gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

45

Bijlage 5

Verticale toelichting
De verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht voor alle begrotingen van budgettaire veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds
de Ontwerpbegroting 2011, zodoende inclusief alle mutaties die hebben
plaatsgevonden n.a.v. het Regeerakkoord en de herverkaveling van de
begrotingen. Er wordt per begroting een cijfermatig overzicht gepresenteerd, gevolgd door een toelichting op de voornaamste veranderingen.
Voor een meer gedetailleerde toelichting op de veranderingen wordt
verwezen naar de afzonderlijke begrotingen.
De verticale toelichting onderscheidt drie categorieën mutaties:
1. mee- en tegenvallers;
2. beleidsmatige mutaties;
3. technische mutaties.
Alle overboekingen, desalderingen, statistische correcties en mutaties die
niet tot een ijklijn behoren, zijn in de laatste categorie technische mutaties
geclusterd. Overigens hebben vrijwel alle overboekingen en desalderingen wél een beleidsmatig karakter. Dit komt tot uitdrukking in de
toelichtingen. Ingeval samenhangende mutaties in meerdere categorieën
voorkomen, worden deze eenmaal toegelicht.
De totalen per begroting worden in eerste instantie gepresenteerd
exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS) vallen. Door middel van een aansluitregel wordt
het deel van de begroting dat onder HGIS valt, zichtbaar gemaakt. De
veranderingen die optreden binnen het HGIS-deel van de begroting
worden gepresenteerd en toegelicht in de verticale toelichting van alle
HGIS-uitgaven.
De laatste regel geeft per begroting de totaalstand inclusief HGIS aan.
De ondergrens is afhankelijk van de omvang van de begroting en verschilt
voor de verschillende categorieën mutaties. De post diversen bevat de
mutaties die onder de ondergrens vallen en wordt in principe alleen
toegelicht, indien zich bijzonderheden voordoen.
De Koning

I DE KONING: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

39,5

39,5

39,4

39,4

39,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

39,7
0,0

39,7
0,0

39,6
0,0

39,6
0,0

39,6
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

39,7

39,7

39,6

39,6

39,6

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

46

I DE KONING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,4
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

0,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Diversen
De post diversen bestaat uit de toedeling van de eindejaarsmarge en de
bijstelling voor de sociale lasten.
Staten-Generaal
IIA STATEN-GENERAAL: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

141,9

133,8

131,9

130,9

130,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

3,3

0,5

0,3

0,3

0,3

3,3

0,5

0,3

0,3

0,3

0,7

0,6

0,6

0,6

0,6

0,7

0,6

0,6

0,6

0,6

4,1

1,2

1,0

1,0

1,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

146,0
0,0

135,0
0,0

133,0
0,0

132,0
0,0

131,1
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

146,0

135,0

133,0

132,0

131,1

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

IIA STATEN-GENERAAL: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)

3,0

3,0

3,0

3,0

2,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

3,0
0,0

3,0
0,0

3,0
0,0

3,0
0,0

2,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

3,0

3,0

3,0

3,0

2,5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

47

Diversen – Beleidsmatige mutaties uitgaven
Deze post bevat meerdere mutaties waaronder het terugdraaien van de
aanvullende taakstelling zorg- en restproblematiek. Op basis van de
Beheersafspraken is verzocht niet mee te delen in de taakstelling verwerkt
bij BVM 2011.
Overige Hoge Colleges van Staat
IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

111,4

107,2

106,3

104,1

103,7

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

3,3

1,5

0,5

0,5

0,5

3,3

1,5

0,5

0,5

0,5

1,6

2,3

2,3

0,8

0,8

1,6

2,3

2,3

0,8

0,8

5,5

3,8

2,8

1,3

1,3

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

116,8
0,0

111,0
0,0

109,1
0,0

105,4
0,0

105,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

116,8

111,0

109,1

105,4

105,0

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

5,2

5,4

5,4

5,3

5,2

0,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,3

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,3

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

5,5
0,0

5,3
0,0

5,3
0,0

5,3
0,0

5,2
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

5,5

5,3

5,3

5,3

5,2

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Diversen – Beleidsmatige mutaties uitgaven
Op basis van de Beheersafspraken is verzocht om geen aandeel te leveren
aan de aanvullende taakstelling zorg- en restproblematiek verwerkt bij
BVM 2011 en de ingehouden prijsbijstelling verwerkt bij ABK terug te
draaien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

48

Diversen – Technische mutaties uitgaven
De Hoge Colleges van Staat worden gecompenseerd voor de gemaakte
extra kosten als gevolg van de tijdelijke Crisis- en Herstelwet. De Raad van
State moet de zaken die onder de Crisis- en Herstelwet vallen sneller
afhandelen en heeft hiervoor extra capaciteit nodig.
Algemene Zaken
III ALGEMENE ZAKEN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

60,3

61,0

59,8

61,1

60,7

0,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

1,4

0,7

0,7

0,7

0,7

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

61,7
0,0

61,8
0,0

60,5
0,0

61,8
0,0

61,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

61,7

61,8

60,5

61,8

61,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

III ALGEMENE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

6,7

6,7

6,7

6,7

6,7

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

7,8
0,0

6,7
0,0

6,7
0,0

6,7
0,0

6,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

7,8

6,7

6,7

6,7

6,7

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Diversen
De post diversen bestaat voornamelijk uit de toevoeging van de eindejaarsmarge.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

49

Koninkrijksrelaties
IV KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

428,1

277,5

256,6

256,6

237,6

9,6

0,0

0,0

0,0

0,0

9,6

0,0

0,0

0,0

0,0

– 36,0
– 5,8

0,0
1,2

0,0
1,2

0,0
0,6

0,0
0,0

– 41,8

1,2

1,2

0,6

0,0

36,0
7,7

0,0
– 1,6

0,0
– 1,1

0,0
– 1,1

0,0
– 1,1

43,7

– 1,6

– 1,1

– 1,1

– 1,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

11,4

– 0,4

0,1

– 0,5

– 1,1

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

439,6
0,0

277,1
0,0

256,6
0,0

256,1
0,0

236,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

439,6

277,1

256,6

256,1

236,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Arubadeal

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Vrijval betalingsachterstanden
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Vrijval betalingsachterstanden
Diversen

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

33,4

32,9

32,2

31,8

31,8

36,0
9,3

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

45,3

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

45,3

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

78,7
0,0

32,9
0,0

32,2
0,0

31,8
0,0

31,8
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

78,7

32,9

32,2

31,8

31,8

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Vrijval betalingsachterstanden
Diversen

Arubadeal
De Arubadeal geeft uitvoering aan het traject om de schulden van Aruba
aan Nederland te saneren. De beschikbare middelen voor het programma
Rechtshandhaving kunnen tot en met 2012 worden gebruikt. Ook in 2011
kwamen niet alle middelen tot besteding, deze worden doorgeschoven
naar 2012. Wat dit jaar niet zal worden benut, zal vrijvallen.
Diversen – Beleidsmatige mutaties
In 2011 bleken de uitgaven hoger dan begroot, onder meer door de
problematiek bij het Pensioenfonds Caribisch Nederland, dat in 2011
zwaar op de begroting van Koninkrijksrelaties drukte. De raming voor
2012 wordt hiervoor gecorrigeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

50

Vrijval betalingsachterstanden
In 2007 is ten behoeve van het saneren van de betalingsachterstanden van
de landen Curaçao en Sint Maarten een begrotingsreserve aangemaakt.
De loketten voor het saneren van betalingsachterstanden zijn in oktober
2011 gesloten. De binnengekomen aanvragen zijn inmiddels beoordeeld.
Hetgeen ten behoeve hiervan bij de Centrale Bank Curaçao en Sint
Maarten gereserveerd stond en niet tot besteding kwam, valt nu vrij.
Buitenlandse Zaken
V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

7 340,0

7 505,8

7 905,3

8 119,8

8 119,8

– 52,0

0,0

0,0

0,0

0,0

– 52,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 52,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

7 288,1
4 255,1

7 505,8
4 408,1

7 905,3
4 597,6

8 119,8
4 753,6

8 119,8
4 756,9

Stand Voorjaarsnota 2012

11 543,2

11 913,9

12 502,9

12 873,4

12 876,7

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eu-afdrachten

V BUITENLANDSE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

620,3

631,2

642,3

653,7

653,7

5,2

33,2

27,5

20,9

16,4

5,2

33,2

27,5

20,9

16,4

5,2

33,2

27,5

20,9

16,4

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

625,5
120,2

664,4
126,0

669,8
130,0

674,6
130,0

670,1
130,0

Stand Voorjaarsnota 2012

745,7

790,5

799,8

804,5

800,1

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Ontvangsten en restituties met betrekking tot leningen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

Relatie begroting Buitenlandse Zaken en de Homogene groep internationale samenwerking (HGIS)
Er zijn twee soorten uitgaven op de begroting van Buitenlandse Zaken:
HGIS en niet-HGIS. Niet-HGIS uitgaven zijn de afdrachten aan de
Europese Unie. HGIS-uitgaven zijn alle andere buitenlanduitgaven. De
HGIS-uitgaven staan op diverse begrotingen en worden elders toegelicht;
hier wordt alleen ontwikkeling van de EU-afdrachten belicht.
EU-afdrachten
Eind november heeft de Begrotingsraad de geamendeerde begroting nr. 6
aangenomen over 2011. Hieruit bleek dat sprake was van enkele
meevallers (uit geïnde boetes en traditionele eigen middelen) en een
tegenvaller. Het gesaldeerde effect voor de Nederlandse afdracht aan de
EU was een meevaller van 52 mln. De meevaller is verwerkt in de afdracht
van januari 2012 en wordt om die reden bij VJN verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

51

Ontvangsten en restituties met betrekking tot leningen
Ontvangsten en restituties mbt leningen: De mutatie wordt veroorzaakt
door hogere ontvangsten voor rente en aflossing op de begrotingslening
van de NIO. Dit als gevolg van de overgang van het beheer van de
NIO-leningenportefeuille van de FMO naar Atradius.
Veiligheid en Justitie
VI VEILIGHEID EN JUSTITIE: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

11 380,8

11 184,8

10 959,7

10 810,2

10 776,7

– 21,2
17,4
– 46,0

– 5,9
0,0
0,0

– 6,2
0,0
0,0

– 3,5
0,0
0,0

– 3,8
0,0
0,0

– 81,7
4,6
17,9

– 4,9
17,0
3,2

– 10,5
17,0
23,5

– 10,5
17,0
23,7

– 10,5
17,0
23,4

– 109,0

9,4

23,8

26,7

26,1

59,5
7,3

58,9
– 4,0

57,7
– 0,4

57,5
0,4

57,4
1,2

66,8

54,9

57,3

57,9

58,6

– 42,3

64,3

81,2

84,6

84,6

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

11 338,5
33,2

11 249,1
37,9

11 040,9
36,7

10 894,7
41,7

10 861,4
39,8

Stand Voorjaarsnota 2012

11 371,7

11 286,9

11 077,6

10 936,4

10 901,1

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dekking -prijsbijstelling 2011
Eindejaarsmarge 2011
Griffierechten
Interne herverdeling veiligheid en justitie (begrotingsrapport 2012)
PMJ straf forensische zorg
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2012–2017
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

VI VEILIGHEID EN JUSTITIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

1 350,6

1 560,4

1 556,4

1 520,3

1 532,3

22,3
– 102,0
– 46,0
0,4

0,0
– 31,2
0,0
0,0

0,0
– 15,5
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0

– 125,3

– 31,2

– 15,5

0,0

0,0

– 0,3

– 1,2

– 1,2

– 1,2

– 1,2

– 0,3

– 1,2

– 1,2

– 1,2

– 1,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 125,5

– 32,4

– 16,7

– 1,2

– 1,2

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1 225,0
0,0

1 528,0
0,0

1 539,7
0,0

1 519,1
0,0

1 531,1
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

1 225,0

1 528,0

1 539,7

1 519,1

1 531,1

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afrekening outputfinanciering DJI
Boeten en transacties
Griffierechten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

52

Dekking -prijsbijstelling 2011
De prijsbijstelling voor 2011 is door VenJ nog niet volledig doorverdeeld
naar de diverse onderdelen van de begroting. Deze wordt nu deels ingezet
ter dekking van de VenJ problematiek.
Eindejaarsmarge 2011
Bij Voorjaarsnota 2012 wordt de eindejaarsmarge van 2011 uitgedeeld.
Griffierechten
De bij Regeerakkoord voorgenomen verhoging van de griffierechten gaat
niet door. Om tekorten bij de rechtspraak op te lossen was de datum van
inwerkingtreding van de verhoging vervroegd van 1 januari 2013 naar
1 juli 2012. Het niet doorgaan van de verhoging zorgt in 2012 voor een
tekort van 46 mln aan de ontvangstenkant van de begroting, vanwege
minder ontvangsten griffierechten. Ook zorgt dit voor een additioneel
tekort van 2 mln. bij de rechtspraak, vanwege het uitblijven van het
instroombeperkende effect dat met de verhoging gepaard zou gaan. Het
tekort wordt door de Raad voor de Rechtspraak opgevangen. Voor een
deel (circa 29 mln.) is dat mogelijk doordat de recent bijgestelde prognose
van de instroom (PMJ) voor het jaar 2012 lager is dan de beschikbare
capaciteit. Voor het overige deel wordt een beroep gedaan op de
aanwezige reserves bij de Raad voor de Rechtspraak.
Interne Herverdeling Veiligheid en Justitie (begrotingsrapport 2012)
VenJ heeft over de gehele linie van de begroting de budgetten
taakstellend verlaagd. Hiermee is dekking gevonden voor de problematiek
die op de begroting is ontstaan.
PMJ straf Forensische zorg
De ramingen van de budgetten voor de forensische zorg laten een stijging
zien van 4,6 mln. euro in 2012. Uit de realisatiecijfers blijkt dat de vraag
naar forensische zorg overeenkomt met de vraag naar gezondheidszorg.
Uit historische gegevens van het CBS blijkt dat deze de afgelopen tijd
jaarlijks 6% is gegroeid.
Diversen
De post diversen is een saldo van verschillende plussen en minnen. De
grootste plussen betreffen rechtsbijstand civiel en rechtsbijstand straf,
samen 21,1 mln. Deze komen naar voren in het Prognosemodel Justitiële
ketens (PMJ). De rechtsbijstand civiel en bestuur laat een afname zien van
het aantal toevoegingen t.o.v de beschikbare capaciteit. Ook de invoering
van de korting van 5 % op het tarief voor de gesubsidieerde rechtsbijstand
per 1 januari 2012 leidt tot een kostendaling. Als gevolg van de verhoging
van de eigen bijdrage die moet worden betaald is het aantal lichte
adviestoevoegingen afgenomen. De capaciteitsbehoefte voor de civiele
toevoegingen laat de komende jaren een stijging zien. Daarnaast laat het
PMJ met betrekking tot het gevangeniswezen een stijging in de capaciteitsbehoefte zien van 14,9 mln. in 2012, veroorzaakt door een combinatie
van bestaand en nieuw beleid. Tenslotte zijn bij de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) de kosten de regeling «substantieel bezwarende
functies» en de omscholingsregeling «tweede carrière» veel hoger dan
eerder voorzien. In het jaar 2012 is de tegenvaller in totaal 22,2 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

53

Afrekening outputfinanciering DJI
De bijdrage aan de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) wordt vastgesteld
op basis van outputfinanciering (OPF). Dit betekent dat productie- en
bezettingsverschillen met het moederdepartement worden afgerekend op
basis van de afgesproken OPF-spelregels. In 2011 is er sprake van een
lagere productie en/of bezetting dan eerder geraamd, waardoor de DJI
deze middelen terugbetaalt aan het moederdepartement.
Boeten en transacties
De ontvangsten uit boeten en transacties vallen in 2012 naar verwachting
102 miljoen euro lager uit dan eerder was geraamd. Ten opzichte van 2010
is er sprake van een fors dalende instroom van zaken, vooral op het
gebied van snelheidsovertredingen en staandehoudingen. Ook door
vertraging van het in 2009 in gang gezette maatregelen ter dekking van de
tegenvallers op boete en transacties heeft een negatief gevolg voor de
ontvangsten. Tenslotte doet zich een daling van het aantal passanten voor,
wat een daling in het aantal boetes door trajectcontroles tot gevolg heeft.
Griffierechten
Zie toelichting bij uitgaven.
Binnenlandse Zaken
VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

4 808,8

4 858,4

4 399,5

4 326,3

4 353,2

20,9
13,5

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

34,4

0,0

0,0

0,0

0,0

– 20,9
– 14,5
– 35,0
19,0

0,0
25,0
– 15,9
– 1,7

0,0
– 10,5
– 8,2
0,0

0,0
0,0
– 12,2
0,0

0,0
0,0
– 12,5
0,0

– 51,4

7,4

– 18,7

– 12,2

– 12,5

30,0
40,4

0,0
– 1,9

0,0
– 2,4

0,0
– 2,4

0,0
– 2,1

70,0

– 210,0

0,0

0,0

0,0

140,4

– 211,9

– 2,4

– 2,4

– 2,1

123,4

– 204,5

– 21,1

– 14,5

– 14,6

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

4 932,3
0,5

4 653,9
0,5

4 378,3
0,5

4 311,8
0,5

4 338,7
0,5

Stand Voorjaarsnota 2012

4 932,8

4 654,4

4 378,8

4 312,2

4 339,1

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Huurtoeslag problematiek
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Huurtoeslag dekking
Mgba/orra
Oda-toerekening
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dienstverleningafspraken
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Liquiditeitsbehoefte VUT-fonds

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

54

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

665,6

664,5

1 611,2

2 123,7

1 549,7

5,5

3,9

4,1

– 1,0

– 1,3

5,5

3,9

4,1

– 1,0

– 1,3

30,0
25,6

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

55,6

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

61,1

3,9

4,1

– 1,0

– 1,3

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

726,7
0,0

668,4
0,0

1 615,3
0,0

2 122,7
0,0

1 548,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

726,7

668,4

1 615,3

2 122,7

1 548,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dienstverleninafspraken
Diversen

Huurtoeslag problematiek/dekking
De geraamde tegenvaller in de huurtoeslag wordt o.a. veroorzaakt door
een stijging van het aantal bijstandsgerechtigden. De problematiek in
2012 wordt gedekt door een meevaller in de uitvoeringskosten voor de
inkomensafhankelijke huurprijsstijging.
Diversen – Mee- en tegenvallers uitgaven
In 2011 zijn diverse budgetten niet volledig tot besteding gekomen. Deze
middelen gaan via de eindejaarsmarge over naar 2012.
Mgba/orra
De oplevering van de online raadpleegbare reisdocumentenadministratie
(ORRA) is vertraagd, waardoor de baten- en lastendienst Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) de ORRA niet in
gebruik kan nemen. Met de opbrengst van de in beheer name had BZK de
lening van 25 mln. uit het Gemeentefonds terug moeten betalen. Door een
kasschuif van een deel van de voor ORRA beschikbare middelen van 2012
en 2014 naar 2013, kan het Gemeentefonds alsnog tijdig worden
terugbetaald.
ODA-toerekening
Conform de internationale criteria worden de kosten die zijn gemaakt voor
de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit de DAC-landen toegerekend
aan het ODA-budget. De lagere instroom van asielzoekers en de actualisatie van de overige relevante variabelen leiden tot een structurele
neerwaartse bijstelling van de ODA-toerekening.
Diversen – Beleidsmatige mutaties uitgaven
Door de aangekondigde prijsstijging van de Nederlandse Identiteitskaart
voor jeugdigen (jeugd-NIK’s) zijn in 2011 extra uitgaven gemaakt. Een deel
van de extra uitgaven loopt over de jaargrens heen. Tevens wordt een
reservering aangehouden voor de verwachte extra uitgaven door de
verplichting van een identiteitskaart voor jeugdigen bij een reis naar het
buitenland per juni 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

55

Dienstverleningsafspraken
De raming wordt aangepast voor de jaarlijkse dienstverleningafspraken
met de Baten- en Lastendiensten Doc-Direkt, Logius, P-Direkt en De
Werkmaatschappij. De geraamde uitgaven zijn in lijn met de geraamde
ontvangsten.
Diversen – Technische mutaties
Het personeels- en bedrijfsvoeringsbudget van het voormalig Shared
Service ICT van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu wordt
toegevoegd aan het apparaatbudget van BZK, en wordt een onderdeel
van SSC ICT.
Liquiditeitsbehoefte VUT-fonds
De leenbehoefte van het VUT-fonds is gewijzigd, omdat op grond van
nadere analyses blijkt dat steeds meer mensen besluiten later gebruik te
maken van het Flexibel Pensioen en Uittreding regeling (FPU). Dit leidt tot
een ramingsbijstelling.
Diversen – Mee- en tegenvallers uitgaven
Het Rijk heeft tot 1 januari 2011 de woningbouw (via gemeenten)
ondersteund met de Tijdelijke Stimuleringsregeling Woningbouwprojecten. Voor zover gemeenten een bijdrage hebben ontvangen voor
projecten, die niet vóór 1 januari 2011 van start zijn gegaan, is dat
terugbetaald aan het Rijk. In 2012 gaat het om in totaal circa 4,2 mln.
Diversen – Technische mutaties
De ontvangsten gegenereerd uit de door de Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) geheven leges worden ingezet voor
het Reisdocumentenprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

56

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

33 625,5

33 975,8

33 875,2

33 502,8

33 689,3

– 73,0
– 70,5

– 222,0
– 53,1

– 224,8
– 53,7

– 207,6
– 47,4

– 180,7
– 76,8

– 143,5

– 275,1

– 278,5

– 255,0

– 257,5

219,0
0,0
56,0
0,7
– 42,1
136,3
– 20,9

0,0
0,0
– 56,0
– 35,2
– 29,4
258,5
31,0

0,0
0,0
0,0
8,6
– 17,8
258,7
37,5

0,0
0,0
0,0
8,3
– 14,5
234,5
42,4

0,0
59,1
0,0
8,3
– 13,8
174,3
34,4

349,0

168,9

287,0

270,7

262,3

110,9
3,6

110,7
6,7

109,8
9,9

108,8
4,2

109,3
6,5

– 42,8
95,3
– 41,2

– 58,4
105,5
– 40,0

– 71,8
95,3
– 3,1

– 52,0
112,4
19,6

– 47,1
172,9
19,9

125,8

124,5

140,1

193,0

261,5

331,4

18,3

148,7

208,8

266,5

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

33 956,9
69,5

33 994,0
67,4

34 023,9
67,1

33 711,6
67,1

33 955,8
67,1

Stand Voorjaarsnota 2012

34 026,4

34 061,4

34 091,0

33 778,7

34 022,9

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Leerlingen volume referentieraming 2012
Raming studiefinanciering

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eindejaarsmarge
Incidentele taakstelling
Intertemporele compensatie cao vo
Intertemporele compensatie convenanten rmc-regio’s
Ophoging ovsk-norm
Reservering op nominaal en onvoorzien
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2012 (werkgeverslasten)
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Niet-relevante ophoging ovsk-norm
Niet-relevante raming studiefinanciering
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

1 197,6

1 267,4

1 345,3

1 415,7

1 499,5

– 3,0
– 20,5
– 4,2

– 15,7
– 20,0
– 0,9

– 25,2
– 20,1
5,4

– 30,0
– 24,6
9,6

– 33,3
– 26,4
9,2

– 27,7

– 36,6

– 39,9

– 45,0

– 50,5

6,8

0,8

0,4

0,2

0,2

– 28,7

– 42,0

– 54,8

– 74,6

– 93,1

– 21,9

– 41,2

– 54,4

– 74,4

– 92,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 49,5

– 77,8

– 94,3

– 119,5

– 143,4

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1 148,0
0,0

1 189,6
0,0

1 251,0
0,0

1 296,2
0,0

1 356,2
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

1 148,0

1 189,6

1 251,0

1 296,2

1 356,2

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Raming studiefinanciering
Rente studiefinanciering
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Niet-relevante raming studiefinanciering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

57

Leerlingen volume referentieraming 2012
Uit de referentieraming leerlingen- en studentenaantallen 2012 blijkt dat in
verschillende onderwijssectoren het aantal leerlingen en studenten per
saldo lager is dan de in de OCW-begroting 2012 verwerkte referentieraming leerlingen- en studentenaantallen 2011.
Raming studiefinanciering (uitgaven & niet-belastingontvangsten)
De raming voor studiefinanciering laat een meevaller zien. De meevaller
komt voornamelijk voort uit minder geraamd gebruik van de aanvullende
beurs, een lager geraamd bedrag aan omzettingen van prestatiebeurs in
gift en een meevaller bij de WTOS.
Eindejaarsmarge
In 2011 zijn diverse budgetten niet volledig tot besteding gekomen. Deze
middelen gaan via de eindejaarsmarge over naar 2012. Vanuit het
verdeelartikel 91 is 90 mln. van de doorgeschoven middelen overgeboekt
naar beleidsartikelen.
Incidentele taakstelling
De openstaande incidentele taakstelling vanwege de restproblematiek van
de begroting 2012 wordt budgettair gedekt.
Intertemporele compensatie cao voortgezet onderwijs (vo)
Er is voor de arbeidsvoorwaarden in het VO een liquiditeitsprobleem. Ter
dekking hiervan wordt het budget van 2012 verhoogd, ten laste van 2013,
in de veronderstelling dat in 2013 dekking kan plaatsvinden uit de
loonbijstelling 2013. In het geval dat loonbijstelling 2013 niet beschikbaar
komt, buigt OCW in 2013 56 mln. om.
Intertemporele compensatie convenanten regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten-regio’s (rmc-regio’s)
Dit betreft een kasschuif om de VSV-middelen (voortijdig schoolverlaten)
over de jaren heen zo te spreiden dat alle gewenste maatregelen op het
gebied van VSV bekostigd kunnen worden.
Ophoging ovsk-norm & Niet-relevante ophoging ovsk-norm
Het normbedrag voor de Ov-studentenkaart is verhoogd. Het normbedrag
is het bedrag dat een student moet terugbetalen voor de
Ov-studentenkaart indien bijvoorbeeld geen diploma wordt behaald. De
kaderrelevante middelen die hierdoor worden vrijgespeeld worden onder
andere ingezet ter dekking van een intensivering op het Profileringsfonds,
problematiek op Caribisch Nederland en de bijdrage aan het reddingsplan
van Amarantis.
Reservering op nominaal en onvoorzien
De meevallers bij de referentieraming en studiefinanciering worden na
aftrek van de incidentele taakstelling (restproblematiek begroting 2012)
geboekt op het artikel Nominaal en Onvoorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

58

Loonbijstelling tranche 2012 (werkgeverslasten)
De loonbijstelling tranche 2012 is toegevoegd aan de begroting van OCW.
Deze loonbijstelling bestaat alleen uit een compensatie voor sociale
werkgeverslasten.
Niet-relevante raming studiefinanciering (uitgaven &
niet-belastingontvangsten)
De niet-relevante uitgaven bij studiefinanciering nemen per saldo toe. Op
basis van realisatiecijfers worden minder spontane aflossingen verwacht,
er wordt minder aanvullende beurs toegekend en er is meer onterecht
uitgekeerde studiefinanciering ontdekt.
Rente studiefinanciering
Er is een tegenvaller op de rente-inkomsten bij de studiefinanciering. De
rente-inkomsten vallen met name tegen omdat er minder spontane
aflossingen verwacht worden dan eerder geraamd.
Nationale schuld
IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

15 636,7

20 036,3

25 310,8

27 298,7

25 619,9

– 10,9
– 783,2
– 55,0

– 101,0
– 1 649,2
– 171,3

– 128,5
– 1 711,4
– 1 227,7

– 138,6
– 1 574,5
– 1 532,7

– 138,6
– 1 562,0
– 1 789,5

– 849,1

– 1 921,5

– 3 067,6

– 3 245,8

– 3 490,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

3 018,0
– 36,2

6 334,3
0,0

3 940,6
0,0

4 398,6
0,0

9 056,0
0,0

2 981,8

6 334,3

3 940,6

4 398,6

9 056,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

2 132,6

4 412,8

873,1

1 152,8

5 566,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

17 769,3
0,0

24 449,0
0,0

26 183,9
0,0

28 451,5
0,0

31 185,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

17 769,3

24 449,0

26 183,9

28 451,5

31 185,9

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Rente kasbeheer
Wijziging geldmarktberoep en rente
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Mutaties rekening-courant
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

59

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

2 185,0

1 974,7

4 219,4

3 465,2

3 641,0

– 7,4
43,0
0,0

– 30,9
0,0
– 86,7

– 58,9
0,0
– 404,3

– 85,1
0,0
149,7

– 109,6
0,0
525,5

35,6

– 117,6

– 463,2

64,6

415,9

25,3
57,0
10,7

241,6
55,5
– 14,5

– 60,1
3,7
– 14,5

– 79,9
42,8
– 10,4

– 97,1
– 88,2
– 10,7

93,0

282,6

– 70,9

– 47,5

– 196,0

128,7

165,1

– 534,2

17,2

220,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

2 313,7
0,0

2 139,8
0,0

3 685,2
0,0

3 482,4
0,0

3 861,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

2 313,7

2 139,8

3 685,2

3 482,4

3 861,0

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Rente kasbeheer
Wijziging geldmarktberoep
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Leningen kasbeheer
Rentebaten kasbeheer
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

Rentelasten kasbeheer
De raming voor rentelasten kasbeheer is aangepast, als gevolg van een
wijziging van de rekenrente en veranderingen bij de aangehouden
middelen.
Wijziging geldmarktberoep en rente
De geraamde rentebaten en -lasten over de vlottende schuld worden
bijgesteld als gevolg van aanpassing van de korte rekenrente en wijzigingen van het verwachte beroep op de geldmarkt welke zijn gewijzigd
naar aanleiding van nieuwe inzichten in het tekort.
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente
Gewijzigde inzichten in de ontwikkeling van het tekort alsmede de
veronderstelde lange rente leiden tot aanpassingen in de rentebaten en
rentelasten op de vaste schuld.
Mutaties in rekening-courant en deposito’s
Een daling van het rekening-courantsaldo van een deelnemer aan het
schatkistbankieren telt als uitgave voor de Staat. De verhoging van het
rekening-courantsaldi wordt grotendeels veroorzaakt door ontwikkelingen
bij sociale fondsen.
Rentebaten kasbeheer
De raming voor rentebaten kasbeheer is aangepast als gevolg van een
wijziging van de rekenrente en een aanpassing van de verstrekte
middelen.
Leningen Kasbeheer
Zowel aan baten- lastendiensten als aan rechtspersonen met wettelijke
taak zijn meer leningen verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

60

Diversen
De raming voor geldmarktberoep en de rekenrente is aangepast.
Financiën
IXB FINANCIËN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

10 612,1

9 932,2

9 395,9

9 160,7

8 922,0

18,8
– 20,0
18,4
27,7

18,8
0,0
8,5
13,4

0,0
0,0
8,4
14,0

0,0
0,0
8,4
6,2

0,0
0,0
8,4
4,9

44,9

40,7

22,4

14,6

13,3

– 250,0
38,8

– 250,0
44,3

– 250,0
42,6

– 250,0
42,2

– 250,0
42,6

– 54,6
240,0
1 829,4
– 1 086,5
17,0

0,0
28,0
914,2
– 175,0
14,0

0,0
54,0
– 0,5
0,0
13,0

0,0
74,0
– 915,2
0,0
21,3

0,0
62,0
– 915,2
0,0
21,3

734,1

575,5

– 140,9

– 1 027,7

– 1 039,3

779,1

616,3

– 118,4

– 1 013,1

– 1 026,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

11 391,2
160,9

10 548,5
35,5

9 277,5
262,4

8 147,5
352,0

7 896,0
355,8

Stand Voorjaarsnota 2012

11 552,1

10 584,0

9 539,9

8 499,5

8 251,8

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
ABP-premie
Kasschuif apparaat
Uitvoeringskosten fiscale wetten regelgeving
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Heffings- en invorderingsrente
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Btw compensatie Fries-Groningse kanalen
Funding fee IABF
Kapitaalstorting ESM
Lening Griekenland
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

61

IXB FINANCIËN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

9 689,8

4 936,2

4 663,6

4 643,8

4 245,0

13,4
25,0
207,7
91,0
6,6

12,5
0,0
34,5
– 190,0
– 10,2

150,1
0,0
29,8
– 212,0
– 10,1

197,5
0,0
14,0
– 117,0
– 0,1

77,9
0,0
12,5
– 143,0
0,0

343,7

– 153,2

– 42,2

94,4

– 52,6

– 250,0
500,0
13,6

– 250,0
0,0
10,0

– 250,0
0,0
10,0

– 250,0
0,0
10,0

– 250,0
0,0
10,0

0,0
71,0
201,0
– 112,0
280,0
20,0

0,0
0,0
10,0
– 146,0
287,0
12,4

– 42,0
0,0
36,0
– 174,0
172,0
12,4

– 318,0
0,0
59,0
– 170,0
118,0
16,0

– 669,0
0,0
49,0
– 141,0
90,0
14,0

723,6

– 76,6

– 235,6

– 535,0

– 897,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

1 067,3

– 229,8

– 277,8

– 440,6

– 949,6

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

10 757,1
8,3

4 706,4
7,8

4 385,8
3,7

4 203,2
0,0

3 295,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

10 765,4

4 714,2

4 389,5

4 203,2

3 295,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dividend staatsdeelnemingen
Incidentele boedelontvangsten BNA
Vrijval Seno-gom
Winstafdracht DNB
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Heffings-en invorderingsrente
Winstafdracht DNB
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Aflossing lening Griekenland
Dividend ASR
Portefeuille ontvangsten IABF
Renteontvangsten Griekenland
Winstafdracht DNB
Diversen

ABP-premie
Een van de maatregelen om het herstel van de financiële positie van ABP
te bevorderen is de verhoging van de tijdelijke opslag op de pensioenpremie. ABP heeft besloten de premieopslag in 2012 en 2013 van 1% naar
3% te verhogen, 70% van de pensioenpremie wordt betaald door de
werkgever. Voor het Ministerie van Financiën resulteert dit in een
netto-effect van 18,8 mln. per jaar.
Kasschuif apparaat
Een gedeelte van de uitgaven aan vervoerskosten (17 mln.) en administratieve personeelszaken-diensten (3 mln.) vond plaats in 2011 ipv in 2012.
Uitvoeringskosten fiscale wet- en regelgeving
De uitvoeringskosten vloeien voort uit maatregelen die in het Belastingplan 2012 en in de Overige Fiscale Maatregelen 2012 zijn opgenomen.
Heffings- en invorderingsrente (HIR)
De huidige ramingen van de uitgaven en ontvangsten zijn nog gebaseerd
op hogere HIR-rentes en realisaties uit het verleden. De realisaties in 2011
zijn aanzienlijk lager dan de ramingen voor 2012. De verwachting is dat de
huidige lage rente, net als in 2011, de komende tijd blijft doorwerken.
Zowel de uitgaven- als de ontvangstenraming wordt structureel met
250 mln. neerwaarts bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

62

BTW compensatie Fries-Groningse Kanalen
Het eigendom van de hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl gaat over van de
provincies Friesland en Groningen naar het Rijk. Als afronding van dit deel
van het convenant moet BTW aan het BTW Compensatiefonds (BCF)
worden onttrokken en aan de IenM-begroting worden toegevoegd. Bij de
uitname BTW uit het BTW-compensatiefonds (BCF) wordt hetzelfde
rentepercentage gehanteerd voor de schatkist als reeds voor de provincie
is gehanteerd (4,5%).
Funding fee Illiquid Asset Back-up Faciliteit (IABF)
Door een daling van de eurodollar rekenkoers (depreciatie van de euro)
zijn de ramingen voor de ontvangsten en uitgaven opwaarts bijgesteld.
Kapitaalstorting Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM)
Een deel van het kapitaal ten behoeve van het ESM zal eerder gestort
worden. Er vindt een verschuiving plaats van 2016 en 2017 naar 2012 van
1,8 mld. Ook zullen in 2013 twee tranches gestort worden voor in totaal
1,8 mld. Bij de ramingen in de Voorjaarsnota 2011 is uitgegaan van het
afgeronde aandeelpercentage van Nederland in het ESM. Voor de jaren
2013 tot en met 2015 vindt een kleine mutatie plaats op basis van het
precieze aandeel van Nederland van 5,717% conform het definitieve ESM
verdrag.
Lening Griekenland
Nieuwe leningen aan Griekenland zullen allemaal door het EFSF uitgekeerd worden. De geraamde uitgaven van de bilaterale leningen komen
hiermee te vervallen.
Dividend staatsdeelnemingen
Bij de te ontvangen dividenden van de staatsdeelnemingen doen zich
meerjarig meevallers voor. Deze meevallers worden voornamelijk
veroorzaakt door Tennet, UCN en de NS.
Incidentele boedelontvangsten Bank Nederlandse Antillen (BNA)
Bij de staatkundige hervormingen is afgesproken dat Nederland uit de
boedel van de BNA het deel dat toebedeeld is aan Caribisch Nederland
(25 mln.) zou ontvangen. De verwachte ontvangst is niet meer in 2011
ontvangen maar schuift naar verwachting door naar 2012.
Vrijval Seno-Gom reserve
De zogeheten seno-gom portefeuille (onderdeel EKV) wordt afbeheerd en
in dat kader vindt er een meerjarige vrijval plaats uit de reserve. Met de
geraamde meerjarige vrijval wordt de reserve afgebouwd tot 37,9 mln.,
welke gereserveerd blijft voor eventuele schades die nog voortkomen uit
de seno-gom portefeuille.
Winstafdracht DNB (Rijksbegroting in enge zin)
De winstafdracht DNB laat een meevaller zien in 2012 en tegenvallers in
2013–2017. Dalende inkomsten – voornamelijk vanwege de lage lange
rente – liggen hieraan ten grondslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

63

Winstafdracht DNB (technische mutaties)
Deze mutatie betreft een kadercorrectie voor de winstafdracht van DNB.
Deze correctie hangt samen met de kadercorrectie in 2011 zoals
omschreven in het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2011.
Aflossing lening Griekenland
De looptijd van de bilaterale lening aan Griekenland zijn verlengd.
Hierdoor vinden de aflossingen op een later moment plaats.
Dividend ASR
ASR heeft in 2012 over boekjaar 2011 een dividend van 71 mln. uitgekeerd.
Portefeuilleontvangsten IABF
De waarde van de IABF-portefeuille luidt oorspronkelijk in dollars. Door
een daling van de eurodollar rekenkoers (depreciatie van de euro) zijn de
ramingen voor de ontvangsten en uitgaven (in euro) opwaarts bijgesteld.
Renteontvangsten Griekenland
De renteontvangsten zijn naar beneden bijgesteld. Deze bijstelling wordt
veroorzaakt door een lagere renteopslag, minder bilaterale leningen, een
aanpassing van de renteraming aan de CEP-cijfers.
Winstafdracht DNB (niet tot ijklijn behorend)
De raming van de winstafdracht DNB – het gedeelte dat niet behoort tot
de ijklijn – bestaat uit drie componenten: i) de vermogenswinsten ii) de
SMP winsten en iii) de rente-inkomsten uit hoofde van de investeringsportefeuille. Ondanks dat de renteverlaging op de bilaterale leningen
betrekking heeft op een langere periode, zijn de SMP-winsten in zijn
totaliteit bezien voldoende om de renteverlaging te dekken. De winstafdracht ten aanzien van SMP is crisisgerelateerd. De te ontvangen
rente-inkomsten uit de investeringsportefeuille worden doorgegeven aan
Griekenland (uitgavenmutatie is zichtbaar op begrotingsartikel 4). De
raming ten behoeve van de investeringsportefeuille betreft het disagio op
de investeringsportefeuille.
PM: toelichting wordt nog geüpdate voor punt mbt EMU-saldo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

64

Defensie
X DEFENSIE: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

7 655,0

7 517,7

7 568,8

7 492,6

7 484,2

16,1
– 50,0
186,1
66,0
7,3

0,0
0,0
0,0
33,8
7,3

0,0
0,0
0,0
0,0
7,3

0,0
0,0
0,0
0,0
7,3

0,0
0,0
0,0
0,0
7,3

225,5

41,1

7,3

7,3

7,3

– 11,2

15,1

14,2

14,4

15,1

0,5

0,4

0,4

0,4

0,4

– 10,7

15,5

14,6

14,8

15,5

214,9

56,6

22,0

22,1

22,9

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

7 869,9
238,4

7 574,3
212,6

7 590,7
210,9

7 514,8
209,2

7 507,0
209,2

Stand Voorjaarsnota 2012

8 108,3

7 786,9

7 801,6

7 724,0

7 716,2

2012

2013

2014

2015

2016

339,7

321,4

335,9

295,2

253,4

66,0
6,7

33,8
6,7

0,0
6,7

0,0
6,7

0,0
6,7

72,7

40,5

6,7

6,7

6,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

72,7

40,5

6,7

6,7

6,7

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

412,4
1,4

361,9
1,4

342,6
1,4

301,9
1,4

260,1
1,4

Stand Voorjaarsnota 2012

413,8

363,3

344,0

303,3

261,5

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijdrage Buza bescherming ambassade door BSB
Bijstelling pensioenen
Definitieve ejm
Doorwerking ontvangsten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

X DEFENSIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling ontvangsten
Diversen

Bijdrage Buza bescherming ambassade door BSB
Dit betreft een overheveling van budget door het ministerie van Buitenlandse Zaken voor de uitvoering van de bescherming van ambassadepersoneel (16,1 mln.).
Bijstelling pensioenen
De raming voor pensioenen is met de najaarsnota 2011 bijgesteld op
basis van het realisatiebeeld, waarbij een eerder in 2012 geplande
betaling in 2011 gerealiseerd is. Hierdoor wordt het budget voor 2012
verminderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

65

Definitieve Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge wordt conform de reguliere eindejaarssystematiek
aan de begroting van Defensie toegevoegd (186,1 mln.). De eindejaarsmarge van Defensie is inclusief het bedrag van 107,2 mln. voor de
schadeloosstelling van de veteranen, die uit de vrijval HGIS met de
najaarsnota 2011 is toegevoegd aan de begroting van Defensie.
Doorwerking ontvangsten
De uitgavenbegroting wordt (voornamelijk bij Commando DienstenCentra) opgehoogd als gevolg van hogere ontvangsten. Deze worden bij
de niet-belasting ontvangsten toegelicht.
Bijstelling ontvangsten
Het betreft een bijstelling als gevolg van vertraagde verkoopopbrengsten
voor afstotingprojecten van onroerende zaken (o.a. de complexen
Hogeweg en Kanaalweg) in 2011 (24,6 mln.) en de opbrengst van de
verkoop van de Knoopkazerne (20,0 mln.). Daarnaast betreft het
ontvangsten bij de bedrijven van CDC voor onder meer bewakingsdiensten, vergoeding voor verstrekking geneeskundig materieel en
geleverde diensten voor transportcapaciteit. De hogere ontvangsten bij de
Bestuursstaf komen door de BTW-teruggave op de NAVO projecten
(10,4 mln.).
Infrastructuur en Milieu
XII INFRASTRUCTUUR EN MILIEU: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

10 682,8

10 432,0

10 540,8

9 401,5

10 025,4

– 178,6
35,5
– 12,8
– 1,6
– 1,0

– 179,3
0,0
12,2
– 1,7
0,0

45,5
0,0
27,2
– 1,8
0,0

225,1
0,0
27,2
– 1,7
0,0

22,5
0,0
17,2
16,8
0,0

– 158,5

– 168,8

70,9

250,6

56,5

54,6
– 22,4

0,0
– 2,1

0,0
– 0,3

0,0
3,8

0,0
6,0

32,2

– 2,1

– 0,3

3,8

6,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 126,3

– 170,9

70,6

254,4

62,5

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

10 556,6
124,3

10 261,1
52,7

10 611,4
24,0

9 655,8
19,8

10 087,9
19,5

Stand Voorjaarsnota 2012

10 680,8

10 313,8

10 635,4

9 675,6

10 107,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
A15 Maasvlakte Vaanplein
Eindejaarsmarge
HSA
Masterplan kantoorhuisvesting Den Haag
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Btw hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

66

XII INFRASTRUCTUUR EN MILIEU: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

57,3

759,4

759,4

738,3

715,7

– 0,9

– 0,9

– 0,9

– 0,9

– 0,9

16,0

– 580,0

– 500,0

– 500,0

– 500,0

15,1

– 580,9

– 500,9

– 500,9

– 500,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

15,1

– 580,9

– 500,9

– 500,9

– 500,9

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

72,4
0,0

178,5
0,0

258,5
0,0

237,4
0,0

214,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

72,4

178,5

258,5

237,4

214,9

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Correctie ontvangsten CO2-raming

A15 Maasvlakte Vaanplein
Het in het Infrastructuurfonds geraamde aanlegbudget voor het project
A15 Maasvlakte Vaanplein wordt omgezet in een meerjarig budget voor
de beschikbaarheidsvergoeding.
Eindejaarsmarge
In 2011 heeft IenM niet het volledige budget uitgeput. Bij voorjaarsnota
wordt uit hoofde van de eindejaarsmarge 35 mln. aan de begroting van
IenM toegevoegd.
HSA
Bij voorjaarsnota 2011 was op de aanvullende post een voorziening
getroffen van 375 mln. voor het oplossen van de High Speed Alliance
(HSA) problematiek. Hiervan was voor de periode 2012–2024 een bedrag
van 209 mln. gereserveerd als bijdrage aan IenM. Nu er een akkoord is
over de HSA-problematiek (onderhandelakkoord IenM-NS, 21-10-2011) is
dit bedrag overgeboekt naar hoofdstuk XII (IenM).
Masterplan kantoorhuisvesting
Het krimpen en samengaan van de kantoorhuisvesting van de Rijksdienst
in Den Haag leidt tot afstoot van panden. Het boekverlies dat bij enkele
departementen optreedt wordt gecompenseerd door de overige departementen.
BTW hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl
Het eigendom van de hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl gaat over van de
provincies Friesland en Groningen naar het Rijk. Als afronding van dit deel
van het convenant moet BTW aan het BTW Compensatiefonds (BCF)
worden onttrokken en aan de IenM-begroting worden toegevoegd.
Correctie ontvangsten CO2-raming
De marktprijs van CO2-rechten binnen het ETS (Europese emissiehandelssysteem) is gehalveerd. Hierom worden de ontvangsten uit de veiling van
de CO2-rechten bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

67

Economische Zaken Landbouw en Innovatie
XIII ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

5 174,1

4 920,8

4 591,5

4 457,2

4 292,8

40,0
15,1
14,6
– 56,8
25,0
37,5

0,0
0,0
17,4
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
20,3
0,0
0,0
– 0,3

0,0
0,0
20,3
0,0
0,0
– 0,5

0,0
0,0
20,3
– 12,3
0,0
– 1,3

75,4

17,4

20,0

19,8

6,7

26,8

18,2

12,6

13,5

6,2

– 3,2

– 17,4

– 20,3

– 20,3

– 20,3

23,6

0,8

– 7,7

– 6,8

– 14,1

99,0

18,2

12,3

13,0

– 7,4

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

5 273,1
204,0

4 939,0
178,7

4 603,8
135,5

4 470,2
116,3

4 285,4
112,0

Stand Voorjaarsnota 2012

5 477,1

5 117,7

4 739,4

4 586,5

4 397,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Aanpassing raming BMKB
Eindejaarsmarge
Kredietregeling innovatiesubsidie samenwerkingsprojecten
Meevallers MEP/SDE
Radioactief materiaal ECN
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

XIII ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

12 920,8

11 649,8

10 131,4

9 838,9

9 726,8

7,2

1,1

0,7

0,6

0,6

– 350,0
– 3,4

1 450,0
16,6

2 450,0
16,6

2 350,0
16,6

1 850,0
12,1

– 346,2

1 467,7

2 467,3

2 367,2

1 862,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 346,2

1 467,7

2 467,3

2 367,2

1 862,7

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

12 574,6
8,5

13 117,5
14,3

12 598,6
9,3

12 206,1
5,2

11 589,5
1,8

Stand Voorjaarsnota 2012

12 583,0

13 131,8

12 608,0

12 211,3

11 591,3

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Aardgasbaten
Diversen

Aanpassing raming BMKB
De raming voor schade-uitgaven van BMKB wordt, omdat als gevolg van
het economische klimaat ook in 2012 meer schadedeclaraties worden
verwacht dan geraamd, met 40 mln. verhoogd.
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge wordt ingezet voor overlopende verplichtingen voor
de Pilot Facility Delft (7 mln.) en voor het Nota-Ruimte project Zuidas
Haarlemmermeer (8,1 mln.). De Pilot Facility Delft is een samenwerkingsverband tussen DSM, Purac en TU Delft. In deze faciliteit kunnen
ondernemingen en organisaties proeven uitvoeren met de productie van
biogebaseerde grondstoffen, die bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden bij
de fabricage van biobrandstoffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

68

Het project Zuidas Haarlemmermeer betreft een voormalig FES-project
voor realisatie groene ruimte ten behoeve van recreatiemogelijkheden. Dit
kon niet worden uitgevoerd in verband met een kabinetsbesluit omtrent
de hoogspanningsleiding die door dat gebied komt. EL&I zoekt samen
met het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en de regio naar een
alternatief.
Kredietregeling Innovatiesubsidie Samenwerkingsprojecten
De resterende uitgavenraming uit de Innovatiesubsidie Samenwerkingsprojecten wordt onder het uitgavenkader gebracht.
Meevallers MEP/SDE
De betalingen in 2012 op lopende beschikkingen voor de MEP/SDEregeling vallen lager uit dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door het niet
tot betaling komen van subsidieprojecten omdat deze geen doorgang
vinden en vertraging in de oplevering van SDE-projecten waardoor de
uitfinanciering voor een deel zal verschuiven van de jaren 2012–2017 naar
de jaren 2018–2031.
Radioactief materiaal ECN
Door een toename van de kosten voor het ruimen van het historisch
radioactief materiaal op het terrein van ECN in Petten is een verhoging
van de betreffende voorziening met 25 mln. benodigd.
Diversen
EL&I kent diverse uitvoeringsproblematiek waaronder uitvoeringskosten
voor het CBS (2 mln.) en de nVWA (2 mln.), hogere uitvoeringskosten voor
landbouw- en visserijregelingen dan voorzien in de begroting voor Dienst
Regelingen (14 mln.) en de hogere werkgeverslasten voor pensioenkosten
(11 mln.).
Aardgasbaten
De aardgasbatenraming is van 2013 meerjarig opwaarts bijgesteld. De
belangrijkste reden van de bijstelling is dat het CPB de olieprijs opwaarts
heeft bijgesteld. Voor 2012 is de raming neerwaarts bijgesteld vanwege
een combinatie van een lagere productie en een lagere wisselkoers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

69

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

31 065,3

31 397,5

31 678,4

32 166,4

32 633,5

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

– 15,1
2,9
442,9
– 7,6
18,0
– 26,3
11,7

– 15,1
6,9
881,2
– 30,8
24,3
– 27,0
18,2

– 15,3
12,5
1 010,5
– 58,0
23,8
– 25,7
13,0

– 15,5
16,4
846,2
– 88,4
15,8
– 26,0
9,8

– 16,2
16,4
746,3
– 144,6
9,4
– 26,3
4,3

427,2

858,4

961,5

759,0

590,0

– 0,6
5,4

0,0
0,0

38,6
0,0

– 0,5
0,0

– 0,9
0,0

– 29,9
23,3
42,1
– 17,4
16,3
34,2

1,9
0,0
34,8
0,0
16,2
0,6

28,0
0,0
10,6
0,0
0,0
– 1,3

0,0
0,0
30,4
0,0
0,0
– 2,2

0,0
0,0
39,5
0,0
0,0
– 2,8

73,4

53,5

75,9

27,7

35,8

16,0

5,2

5,7

7,5

8,2

40,3
2,3

38,4
– 9,7

36,6
– 10,0

35,6
– 10,5

36,0
– 9,9

417,8
– 6,9

0,0
2,9

0,0
4,8

0,0
6,3

0,0
7,7

469,5

36,8

37,1

38,9

42,0

970,0

948,8

1 074,5

825,8

668,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

32 035,2
0,7

32 346,2
0,7

32 752,9
0,7

32 992,2
0,7

33 301,4
0,7

Stand Voorjaarsnota 2012

32 036,0

32 347,0

32 753,6

32 993,0

33 302,2

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
AIO
Basisdienstverlening UWV
Bijstand
Kinderopvangtoeslag
Toeslagenwet
Wajong
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Masterplan kantoorhuisvesting
Diversen
Sociale zekerheid
Compenserende kasschuif WW uitvoeringskosten
Eindejaarsmarge
Herijking verdeelmodel UWV
Inzet eindejaarsmarge
Uitstel wetsvoorstel fraude
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Loonbijstelling tranche 2012
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Rijksbijdrage ouderdomsfonds
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

70

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

1 847,5

1 707,7

1 634,8

1 655,6

1 675,5

47,1
47,1

5,5
5,5

– 12,9
– 12,9

– 44,6
– 44,6

– 59,3
– 59,3

2,6

0,0

0,0

0,0

0,0

– 1,5

– 2,5

– 0,7

– 0,1

– 0,2

1,1

– 2,5

– 0,7

– 0,1

– 0,2

8,5

0,0

0,0

0,0

0,0

8,5

0,0

0,0

0,0

0,0

56,7

2,9

– 13,6

– 44,7

– 59,5

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1 904,2
0,0

1 710,6
0,0

1 621,2
0,0

1 610,8
0,0

1 616,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

1 904,2

1 710,6

1 621,2

1 610,8

1 616,0

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Kinderopvangtoeslag
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

AIO
De realisatiecijfers 2011 van de Aanvullende Inkomensvoorziening
Ouderen lieten lagere uitkeringslasten zien dan eerder geraamd. Dit werkt
door in de raming voor de periode 2012–2017.
Basisdienstverlening UWV
Door de maatregelen uit regeerakkoord groeit de werkloze beroepsbevolking. Dit leidt tot meer uitkeringsaanvragen bij de WW. Hierdoor stijgen
de uitvoeringskosten bij de basisdienstverlening van het UWV. Dit effect
was eerder nog niet meegenomen.
Bijstand
De ramingen van het CPB bevatten een nieuwe prognose van de werkloze
beroepsbevolking. De raming van de bijstand is hierop aangepast.
Kinderopvangtoeslag (uitgaven en ontvangsten)
De uitgaven van de kinderopvangtoeslag worden naar beneden bijgesteld.
Dit is het saldo van een neerwaartse bijstelling van de nabetalingen en
een opwaartse bijstelling als gevolg van de meerjarige doorwerking van
de uitgavenoverschrijding in 2011. De nabetalingen vallen lager uit door
de ombuigingsmaatregelen op de kinderopvang.
De terugontvangsten stijgen in 2012 en 2013 en dalen vanaf 2014. Dit
wordt veroorzaakt door twee tegengestelde bewegingen. De terugontvangsten stijgen door verbeterde controles en snellere inning. De
terugontvangsten dalen als gevolg van de ombuigingsmaatregelen op de
kinderopvang. Het effect van de ombuigingsmaatregelen op de terugontvangsten is gelijk aan dat op de nabetalingen en heeft daardoor geen
structureel effect op het saldo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

71

Toeslagenwet
De toeslagenwet beweegt mee met de moederregelingen. De stijging
wordt voornamelijk verklaard door het hogere aantal WW uitkeringen
door de tegenvallende economische ontwikkeling.
Wajong
De meevaller bij de Wajong wordt voornamelijk veroorzaakt door de
wijzigingen van dit kabinet in de inkomensafhankelijke bijdrage voor de
Zorgverzekeringswet (ZVW), waardoor de bijdrage ZVW per Wajonger
afneemt.
Masterplan kantoorhuisvesting
Het krimpen en samengaan van de kantoorhuisvesting van de Rijksdienst
in Den Haag leidt tot afstoot van panden. Het boekverlies dat bij enkele
departementen optreedt wordt gecompenseerd door de overige departementen.
Compenserende kasschuif WW uitvoeringskosten
De tegenvallende WW-ontwikkeling leidt tot hogere uitvoeringskosten bij
het UWV in 2012. Daarom worden uitvoeringskosten uit 2013 en 2014 naar
voren geschoven (premiegefinancierd; hier niet zichtbaar). Om dit voor
het hele SZA-kader budgettair neutraal te laten verlopen, worden elders
op de begroting, voornamelijk vanaf het artikel nominaal en onvoorzien,
uitgaven naar achteren geschoven. Deze compenserende kasschuif wordt
hier zichtbaar.
Eindejaarsmarge
Dit betreft de overheveling van eindejaarsmarge naar de begroting van
SZW.
Herijking verdeelmodel UWV
Door een herijking van het verdeelmodel van uitvoeringskosten van het
UWV, heeft een verschuiving van geraamde uitvoeringskosten plaatsgevonden van premiegefinancierde regelingen naar begrotingsgefinancierde
regelingen. Per saldo is de herijking budgettair neutraal; een tegengestelde mutatie doet zich voor bij de premiegefinancierde regelingen.
Inzet eindejaarsmarge
Een deel van de uitgekeerde eindejaarsmarge wordt ingezet ter dekking
van SZA-problematiek.
Loonbijstelling tranche 2012
Dit betreft de uitkering van de loonbijstelling 2012 naar de begroting van
SZW. Het betreft een vergoeding voor de gestegen sociale lasten van de
werkgever.
Rijksbijdrage vermogenstekort ouderdomsfonds
De raming van de premie-inkomsten in het ouderdomsfonds is
neerwaarts bijgesteld op basis van cijfers uit het Centraal Economisch
Plan van het CPB. Hierdoor wordt de benodigde rijksbijdrage om het
vermogenstekort aan te vullen groter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

72

Sociale Zekerheid
SOCIALE ZEKERHEID: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

70 754,5

72 755,2

75 077,8

77 479,0

80 025,0

442,9
– 76,3
– 7,6
– 89,3
– 26,3
101,2
26,4
1 092,2
0,0
3,9

881,2
– 114,9
– 30,8
– 927,9
– 27,0
112,7
75,7
1 297,6
171,4
23,4

1 010,5
– 169,2
– 58,0
– 1 436,7
– 25,7
124,3
154,7
1 108,6
149,1
27,3

846,2
– 229,9
– 88,4
– 1 608,8
– 26,0
129,4
236,6
894,5
84,2
25,9

746,3
– 268,5
– 144,6
– 1 820,3
– 26,3
127,3
303,3
523,7
70,4
9,1

1 467,1

1 461,4

884,9

263,7

– 479,6

– 50,0
50,0
– 93,7
– 18,1
33,5
26,5

22,0
– 22,0
– 90,1
– 34,0
33,7
1,4

28,0
– 28,0
– 87,3
– 33,1
0,0
21,4

0,0
0,0
– 86,6
– 32,7
0,0
6,7

0,0
0,0
– 89,4
– 33,3
0,0
– 11,9

– 51,8

– 89,0

– 99,0

– 112,6

– 134,6

53,6
2,3

187,6
– 9,7

136,9
– 10,0

112,4
– 10,5

134,7
– 9,9

55,9

177,9

126,9

101,9

124,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

1 471,3

1 550,2

912,8

253,0

– 489,4

Stand Voorjaarsnota 2012

72 225,8

74 305,3

75 990,6

77 732,0

79 535,7

Stand Miljoenennota 2012
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Bijstand
IVA
Kinderopvangtoeslag
Nominale ontwikkeling
Wajong
WAO
WGA
WW
WW uitvoeringskosten
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
Compenserende kasschuif WW uitvoeringskosten
Kasschuif WW uitvoeringskosten
Nullijn 2012
Nullijn UWV en SVB
Uitstel wetsvoorstel fraude
Diversen

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Bruteringseffecten
Diversen

SOCIALE ZEKERHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s

Stand Miljoenennota 2012
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Kinderopvangtoeslag
Nominale ontwikkeling

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012
Stand Voorjaarsnota 2012

2012

2013

2014

2015

2016

1 079,6

933,1

943,2

1 040,3

1 051,1

47,1
– 3,7

5,5
– 10,5

– 12,9
– 17,7

– 44,6
– 23,7

– 59,3
– 27,0

43,4

– 5,0

– 30,6

– 68,3

– 86,3

– 1,5

– 2,5

– 0,7

– 0,1

– 0,2

– 1,5

– 2,5

– 0,7

– 0,1

– 0,2

42,0

– 7,6

– 31,3

– 68,4

– 86,5

1 121,6

925,5

911,9

971,9

964,6

Bijstand
De ramingen van het CPB uit het Centraal Economisch Plan (CEP) 2012
bevatten een nieuwe prognose van de werkloze beroepsbevolking. De
raming van de bijstand is hierop aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

73

IVA
De doorstroomkans van WGA naar IVA wordt lager geraamd op basis van
nieuwe realisatiecijfers. Hierdoor valt het aantal IVA uitkeringen lager uit.
Dit leidt tot een meevaller op de uitkeringslasten.
Kinderopvangtoeslag (uitgaven en ontvangsten)
De uitgaven van de kinderopvangtoeslag worden naar beneden bijgesteld.
Dit is het saldo van een neerwaartse bijstelling van de nabetalingen en
een opwaartse bijstelling als gevolg van de meerjarige doorwerking van
de uitgavenoverschrijding in 2011. De nabetalingen vallen lager uit door
de ombuigingsmaatregelen op de kinderopvang.
De terugontvangsten stijgen in 2012 en 2013 en dalen vanaf 2014. Dit
wordt veroorzaakt door twee tegengestelde bewegingen. De terugontvangsten stijgen door verbeterde controles en snellere inning. De
terugontvangsten dalen als gevolg van de ombuigingsmaatregelen op de
kinderopvang. Het effect van de ombuigingsmaatregelen op de terugontvangsten is gelijk aan dat op de nabetalingen en heeft daardoor geen
structureel effect op het saldo.
Nominale ontwikkeling
De mutatie betreft een aanpassing in de geraamde nominale ontwikkeling
binnen het SZA-kader als gevolg van CPB-ramingen van loon-prijsontwikkeling en als gevolg van mutaties in uitgavenramingen binnen de Sociale
Zekerheid.
Wajong
De meevaller bij de Wajong wordt voornamelijk veroorzaakt door de
wijzigingen van dit kabinet in de inkomensafhankelijke bijdrage voor de
Zorgverzekeringswet (ZVW), waardoor de bijdrage ZVW per Wajonger
afneemt.
WAO
Op basis van uitvoeringsinformatie van het UWV is het aantal
WAO-uitkeringen meerjarig naar boven bijgesteld. De doorstroomkans
van WAO volledig arbeidsongeschikt naar WAO gedeeltelijk arbeidsongeschikt blijkt lager dan geraamd. Hiermee neemt ook de uitstroomkans af.
Als gevolg daarvan wordt uitgegaan van een hoger volume in de WAO.
WGA
Meerjarig neemt het aantal WGA-uitkeringen toe als gevolg van een
stijgende instroom.
WW
De ramingen van het CPB in het CEP bevatten een nieuwe prognose van
de werkloze beroepsbevolking. De raming van de WW is hierop
aangepast.
WW uitvoeringskosten
Het UWV wordt bij een toenemende werkloze beroepsbevolking gecompenseerd voor hogere WW-uitvoeringskosten. Voor het lopende jaar vindt
zoals gebruikelijk geen compensatie plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

74

Compenserende kasschuif WW uitvoeringskosten
De tegenvallende WW-ontwikkeling leidt tot hogere uitvoeringskosten bij
het UWV in 2012. Daarom worden uitvoeringskosten uit 2013 en 2014 naar
voren geschoven. Om dit voor het hele SZA-kader budgettair neutraal te
laten verlopen, worden elders op de begroting (voornamelijk vanaf het
artikel nominaal en onvoorzien) uitgaven naar achteren geschoven. Deze
compenserende kasschuif wordt hier zichtbaar.
Kasschuif WW uitvoeringskosten
De tegenvallende WW-ontwikkeling leidt tot hogere uitvoeringskosten bij
het UWV in 2012. Daarom worden uitvoeringskosten uit 2013 en 2014 naar
voren geschoven.
Nullijn UWV en SVB
Er vindt gedurende twee jaar geen indexatie voor contractloonstijging
plaats van de uitvoeringskosten van het UWV en de SVB. De hiervoor
gereserveerde nominale ontwikkeling valt daardoor vrij.
Uitstel wetsvoorstel fraude
Door het uitstellen van de invoering van het wetsvoorstel aanpak fraude,
doet zich in 2012 en 2013 een incidenteel besparingsverlies voor.
Bruteringseffecten
Diverse uitkeringen zijn netto gekoppeld aan het netto minimum loon,
maar kennen een ander bruto-netto traject dan het minimumloon.
Wijzigingen in het bruto-netto traject van het minimumloon leiden tot
aanpassing van het netto minimumloon. De uitkeringen die netto zijn
gekoppeld worden evenredig aangepast, maar door het andere brutonetto traject kan de bruto uitkering een afwijkende ontwikkeling vertonen
dan die van het bruto minimumloon. Het effect hiervan op de uitkeringslasten wordt het bruteringseffect genoemd. Het uitgavenkader wordt voor
dit effect gecorrigeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

75

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

17 558,2

16 963,4

17 215,2

16 917,3

17 192,9

3,0
– 1,1
59,4

– 21,7
– 0,1
37,1

– 9,8
– 1,1
28,6

– 0,5
– 14,6
32,6

– 0,5
– 24,2
41,4

23,6
3,3

28,5
0,6

33,0
0,6

33,5
0,6

38,9
0,4

88,2

44,4

51,3

51,6

56,0

– 15,9

19,0

14,2

14,3

15,3

9,2

9,9

10,4

10,8

10,9

– 13,3
280,0
0,1

– 2 058,5
7,3
0,1

– 2 157,0
– 412,0
0,1

– 2 196,3
– 337,1
0,1

– 2 269,9
0,0
0,1

260,1

– 2 022,2

– 2 544,3

– 2 508,2

– 2 243,6

348,2

– 1 977,8

– 2 493,0

– 2 456,6

– 2 187,6

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

17 906,5
6,7

14 985,6
5,9

14 722,2
5,2

14 460,7
4,8

15 005,4
4,8

Stand Voorjaarsnota 2012

17 913,2

14 991,4

14 727,5

14 465,5

15 010,2

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Aanpassen taakstellende onderuitputting
Ruimte artikel 99
Diversen
Zorg
Zorguitgaven Caribisch Nederland
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling bikk
Bijstelling zorgtoeslag
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

45,8

50,3

43,3

106,3

106,2

23,0
10,2

0,0
8,7

0,0
8,7

0,0
8,7

0,0
8,7

33,2

8,7

8,7

8,7

8,7

17,2

4,5

0,0

0,0

0,0

17,2

4,5

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

50,4

13,2

8,7

8,7

8,7

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

96,3
0,0

63,5
0,0

52,0
0,0

115,0
0,0

114,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

96,3

63,5

52,0

115,0

114,9

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Opbrengsten wanbetalers en onverzekerden
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Aanpassen taakstellende onderuitputting
Om tot een sluitend beeld te komen past VWS de taakstellende onderuitputting aan.
Ruimte artikel 99
Op artikel 99 resteert na afgelopen jaar nog ruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

76

Diversen (Rbg-eng, beleidsmatige mutaties)
Dit is de optelsom van diverse mutaties, waaronder de indexering van
wetten en regelingen voor oorlogsgetroffenen vanaf 2012, de indexering
van de pleegvergoeding vanaf 2012, de OVA academische ziekenhuizen en
de loon- en prijsbijstelling voor het kader Rbg-eng.
Zorguitgaven Caribisch Nederland
Nieuwe inzichten over het zorggebruik op Caribisch Nederland sinds de
inwerkingtreding van het besluit Zorgverzekering BES (2011) leiden tot
een bijstelling van de raming van zorguitgaven aldaar.
Diversen (zorg, beleidsmatige mutaties)
Op het begrotingsgefinancierde deel van het BKZ is sprake van een tekort
bij de prijsbijstelling.
Diversen (Rbg-eng, technische mutaties)
Dit is een optelsom van overboekingen, desalderingen en de loonbijstelling kader Rbg-eng tranche 2012.
Diversen (Zorg, technische mutaties)
Dit betreft de loonbijstelling tranche 2012 voor het begrotingsgefinancierde deel van het BKZ.
Bijstelling BIKK
Dit is de bijstelling Bijdrage in Kosten van Kortingen (BIKK) naar
aanleiding van de actuele ramingen van het Centraal Planbureau.
Bijstelling zorgtoeslag
Dit is de bijstelling van de uitgavenraming zorgtoeslag naar aanleiding
van actuele ramingen van het Centraal Planbureau.
Diversen (technische mutaties, niet tot een ijklijn behorend)
Dit betreft de loonbijstelling tranche 2012 voor het kader N.
Opbrengsten wanbetalers en onverzekerden
Dit betreft ruimte als gevolg van de aanpak wanbetalers en onverzekerden.
Diversen (ontvangsten, beleidsmatige mutaties)
Dit betreft een herijking van de ontvangstenraming. Jaarlijks doen zich
meerontvangsten voor op de beleidsartikelen. Op basis van de ontwikkelingen van de afgelopen jaren is de ontvangstenraming op de beleidsartikelen herijkt. Voorts is er ruimte op het budget van Nictiz.
Diversen (ontvangsten, technische mutaties)
Dit betreft een aantal desalderingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

77

Budgettair Kader Zorg
ZORG: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s

Stand Miljoenennota 2012
Mee- en tegenvallers
Zorg
Huisartsenzorg
Instellingen voor medisch specialistisch zorg
Tandheelkunde en tandheelkundige spec. zorg
Ggz
Farmaceutische hulp
Zorg in natura
Bovenbudgettaire vergoedingen
Diversen

2012

2013

2014

2015

2016

67 187,40

70 756,20

74 611,00

77 842,20

82 099,00

76,9
333
47
115
– 222,2
260,5
40
4,8

76,9
333
47
115
– 222,2
260,5
40
4,8

76,9
333
47
115
– 222,2
260,5
40
4,8

76,9
333
47
115
– 222,2
260,5
40
4,8

76,9
333
47
115
– 222,2
260,5
40
4,8

655,00

655,00

655,00

655,00

655,00

34,3

34,3

34,3

34,3

34,3

47

0

0

0

0

30

60

0

0

0

– 333
156,8
–8
23,6
81,41

– 333
– 474,1
– 16
28,5
– 57,81

– 333
– 1 034,1
– 24
33,0
3,01

– 333
– 999,6
– 40
33,5
– 9,80

– 333
– 966,0
– 56
38,9
– 15,42

32,11

– 758,11

– 1 320,79

– 1 314,60

– 1 297,22

– 9,50

– 1,70

– 2,00

– 2,40

– 2,70

– 9,50

– 1,70

– 2,00

– 2,40

– 2,70

677,61

– 104,81

– 667,79

– 662,00

– 644,92

67 865,01

70 651,39

73 943,21

77 180,20

81 454,08

2012

2013

2014

2015

2016

3 641,40

3 795,00

3 952,20

3 855,80

4 028,60

– 40

45

45

45

45

– 40

45

45

45

45

– 40

45

45

45

45

3 601,40

3 840,00

3 997,20

3 900,80

4 073,60

Beleidsmatige mutaties
Zorg
Aanpassing tariefskorting huisartsen
Besparingsverlies toetsing rechtmatigheid van vergoeding
conform Zvw
Besparingsverlies werelddekking zorg buiten EU uit het
basis pakket
Hoofdlijnenakkoord instellingen voor medisch specialisch
zorg
Nominale bijstelling
Ramingsbijstelling nhc’s
Zorguitgaven Caribisch Nederland
Diversen

Technische mutaties
Zorg
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012
Stand Voorjaarsnota 2012

ZORG: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s

Stand Miljoenennota 2012
Mee- en tegenvallers
Zorg
Eigen bijdrage AWBZ

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012
Stand Voorjaarsnota 2012

Huisartsenzorg
Uit de actualisering van de zorguitgaven over 2011 blijkt een tegenvaller
bij de huisartsenzorg die meerjarig doorwerkt. De overschrijding is met
name het gevolg van een toename van de bijzondere betalingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

78

Instellingen voor medisch specialistische zorg
De overschrijding bij instellingen voor medisch specialistische zorg wordt
op basis van cijfers 2011 ingeschat op 333 mln. Het grootste deel van deze
overschrijding wordt veroorzaakt door tegenvallers bij ziekenhuizen
(250 mln.) en ZBC’s (77 mln.).
Tandheelkunde en tandheelkundige specialistische zorg
Uit de CVZ-cijfers over 2011 volgt een overschrijding bij tandheelkundige
zorg die naar verwachting meerjarig doorwerkt.
Ggz
Uit cijfers van CVZ, NZa en Vektis over 2010 en 2011 volgt een
overschrijding bij de curatieve ggz van 115 mln. die naar verwachting
meerjarig doorwerkt.
Farmaceutische hulp
Bij de farmaceutische hulp is sprake van een meevaller in 2011 die naar
verwachting meerjarig doorwerkt. De vervanging naar middelen met
lagere prijzen en prijsverlagingen onder invloed van het preferentiebeleid
van zorgverzekeraars levert meer op dan eerder was geraamd.
Zorg in natura
Bij zorg in natura doet zich een tegenvaller voor in 2011 die naar
verwachting meerjarig doorwerkt. Deze tegenvaller is met name veroorzaakt door nieuw in gebruik genomen capaciteit. De capaciteitstoename
doet zich met name voor bij de langdurige ggz en de gehandicaptenzorg.
Bovenbudgettaire vergoedingen
Uit de realisatiecijfers volgt een tegenvaller van 40 mln. bij de bovenbudgettaire vergoedingen die naar verwachting meerjarig doorwerkt.
Aanpassing tariefskorting huisartsen
Naar aanleiding van de CVZ-cijfers over 2010 is de korting op het
huisartsentarief verlaagd. Aanvullend is eind 2011 besloten om de korting
nog eens met 14 mln. te verlagen.
Besparingsverlies toetsing rechtmatigheid vergoeding conform Zvw
De besparing als gevolg van de RA-maatregel «vergoeding rechtmatigheid conform Zvw» wordt in 2012 nog niet gerealiseerd. Er is een
traject in gang gezet in samenwerking met verzekeraars en zorgaanbieders waarin de maatregel nader wordt uitgewerkt zodat implementatie
in 2013 in de rede ligt.
Besparingsverlies werelddekking zorg buiten EU uit het basispakket
Er is sprake van een besparingsverlies in 2012. Het ingezette traject van
het aanpassen van de verdragen verloopt moeizaam. Verwacht wordt dat
deze aanpassingen niet eerder dan 1 januari 2014 doorgevoerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

79

Hoofdlijnenakkoord instellingen voor medisch specialistische zorg
In 2011 is een Bestuurlijk Hoofdlijnenakkoord met instellingen voor
medisch specialistische zorg gesloten. Een beheerste kostenontwikkeling
is daarbij uitgangspunt. In dat akkoord is een financieel kader voor 2012
tot en met 2014 overeengekomen tussen verzekeraars en zorgaanbieders.
Uitgaande van het overeengekomen budgettair kader 2012–2014 uit het
Hoofdlijnenakkoord werkt de overschrijding, zoals geconstateerd op basis
van 2011, niet structureel door.
Nominale bijstelling
De raming van de loon- en prijsbijstelling is aangepast op basis van de
meest recente macro-economische inzichten in het CEP 2012 van het
Centraal Planbureau (CPB).
Ramingsbijstelling nhc’s
De invoering van de normatieve huisvestingscomponent (NHC) in de
AWBZ leidt tot een aanvullende besparing.
Zorguitgaven Caribisch Nederland
De actualisatie van de raming voor de zorgkosten van Caribisch
Nederland leidt tot opwaartse bijstelling van de raming.
Eigen betalingen AWBZ
Bij de eigen bijdragen AWBZ wordt een structurele meevaller van 45 mln.
verwacht. Voor 2012 ontstaat een tegenvaller omdat in de begroting 2012
nog werd uitgegaan van een hogere, zij het incidentele meevaller van
85 mln.
Gemeentefonds
B GEMEENTEFONDS: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

18 334,1

18 297,7

18 192,8

17 799,8

17 906,5

58,0
0,8

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

58,8

0,0

0,0

0,0

0,0

13,0

– 12,0

0,0

0,0

0,0

13,0

– 12,0

0,0

0,0

0,0

36,6
– 256,3
30,3

0,0
– 256,3
12,3

0,0
– 256,3
7,2

0,0
– 256,3
6,5

0,0
– 256,3
5,1

– 189,4

– 244,0

– 249,1

– 249,8

– 251,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 117,5

– 256,0

– 249,0

– 249,8

– 251,2

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

18 216,6
0,0

18 041,7
0,0

17 943,8
0,0

17 550,0
0,0

17 655,3
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

18 216,6

18 041,7

17 943,8

17 550,0

17 655,3

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Wijziging betalingsverloop algemene uitkering
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Brede scholen
Overboeken accres
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

80

B GEMEENTEFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Wijziging betalingsverloop algemene uitkering
In 2011 is een gedeelte van het gemeentefonds niet uitbetaald aan
gemeenten. Dit is veroorzaakt doordat de verdeelmaatstaven niet allemaal
in 2011 definitief konden worden vastgesteld, waardoor niet kon worden
overgegaan tot betaling aan de gemeenten. Het resterende bedrag wordt
in 2012 uitbetaald. Hiertoe wordt de begroting van het gemeentefonds
verhoogd.
Brede scholen
De impuls brede scholen richt zich op de realisatie van de zogenaamde
combinatiefuncties. Dit zijn functies waarbij een werknemer in dienst is bij
één werkgever, maar werkzaam is ten behoeve van twee of meer
sectoren. Het Rijk (OCW en VWS), de VNG en vertegenwoordigers van de
onderwijs-, sport- en cultuursector hebben bestuurlijke afspraken gemaakt
met als doel de realisatie van in totaal 2500 (fte’s) combinatiefuncties in
2012. In 2012 is 26 mln. vanuit VWS en 11 mln. vanuit OCW beschikbaar
gesteld via het gemeentefonds.
Overboeken accres
Als gevolg van mutaties in de netto gecorrigeerde rijksuitgaven valt het
accres 2012 lager uit.
Diversen – technische mutaties uitgaven
Dit betreft een aantal overhevelingen van middelen van departementale
begrotingen naar het gemeentefonds. Het gaat bijvoorbeeld om middelen
voor Gemeente Midden Delfland (10 mln.) en Invoeringskosten Jeugdzorg
(11 mln.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

81

Provinciefonds
C PROVINCIEFONDS: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

1 116,5

1 131,2

1 117,3

958,4

946,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

– 20,7
66,5
2,3

– 20,7
0,0
1,2

– 20,7
0,0
2,2

– 20,7
0,0
0,4

– 20,7
0,0
– 0,8

48,1

– 19,5

– 18,5

– 20,3

– 21,5

48,1

– 19,5

– 18,5

– 20,2

– 21,4

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1 164,6
0,0

1 111,7
0,0

1 098,8
0,0

938,2
0,0

924,6
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

1 164,6

1 111,7

1 098,8

938,2

924,6

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Overboeken accres
Waddenfonds
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

C PROVINCIEFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Overboeken accres
Als gevolg van mutaties in de netto gecorrigeerde rijksuitgaven valt het
accres 2012 lager uit.
Waddenfonds
De onderuitputting 2011 van het Waddenfonds wordt ter beschikking
gesteld aan de Waddenprovincies via de decentralisatie-uitkering. De
Waddenprovincies krijgen de bevoegdheid om de middelen te besteden,
waarbij vastgehouden wordt aan de doelen van het Waddenfonds. Het
voornemen tot decentralisatie stond in het regeerakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

82

Infrastructuurfonds
A INFRASTRUCTUURFONDS: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

7 986,7

8 112,8

8 432,1

7 374,1

8 389,1

74,5
– 74,5
– 43,9
233,6

100,5
– 100,5
– 101,9
0,0

0,0
0,0
– 99,3
0,0

– 78,0
78,0
– 137,3
0,0

0,0
0,0
– 147,3
0,0

189,7

– 101,9

– 99,3

– 137,3

– 147,3

– 178,6
54,6
– 9,7

– 179,3
0,0
0,0

45,5
0,0
0,0

225,1
0,0
0,0

22,5
0,0
0,0

– 133,7

– 179,3

45,5

225,1

22,5

56,0

– 281,2

– 53,8

87,8

– 124,8

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

8 042,7
0,0

7 831,6
0,0

8 378,4
0,0

7 461,9
0,0

8 264,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

8 042,7

7 831,6

8 378,4

7 461,9

8 264,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Beter benutten
Dekking beter benutten
HSA
Toevoegen voordelig saldo 2012

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
A15 maasvlakte Vaaanplein
Btw hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

A INFRASTRUCTUURFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

7 986,7

8 112,8

8 432,1

7 374,1

8 389,1

– 43,9
130,4

– 101,9
0,0

– 99,3
0,0

– 137,3
0,0

– 147,3
0,0

86,5

– 101,9

– 99,3

– 137,3

– 147,3

– 178,6
54,6
– 9,7

– 179,3
0,0
0,0

45,5
0,0
0,0

225,1
0,0
0,0

22,5
0,0
0,0

103,2

0,0

0,0

0,0

0,0

– 30,5

– 179,3

45,5

225,1

22,5

56,0

– 281,2

– 53,8

87,8

– 124,8

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

8 042,7
0,0

7 831,6
0,0

8 378,4
0,0

7 461,9
0,0

8 264,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

8 042,7

7 831,6

8 378,4

7 461,9

8 264,4

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
HSA
Toevoegen voordelig saldo 2012

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
A15 maasvlakte Vaaanplein
Btw hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Toevoegen voordelig saldo 2012

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

Beter benutten
Om de doelstellingen van het programma Beter Benutten voor eind 2015
te behalen, is de afgelopen periode gezocht naar mogelijkheden om
binnen het MIRT-programma budgetten in de juiste kasjaren beschikbaar
te krijgen (Kamerstukken II, 2011–2012, 33 000 A, nr. 21). In totaal wordt nu
300 mln. naar voren gehaald. Deze schuif is mogelijk doordat de
budgetten voor projecten in deze kabinetsperiode niet volledig besteed
zullen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

83

Dekking beter benutten
Dit bedrag betreft de dekking voor beter benutten, zoals hierboven
beschreven. Het betreft schuiven in het budget van de Zuidas, Hoogwaterbeschermingsprogramma deel 2 en de Verkeersruit Eindhoven.
HSA
Bij voorjaarsnota 2011 was op de aanvullende post een voorziening
getroffen van 375 mln. voor het oplossen van de High Speed Alliance
(HSA) problematiek. Hiervan was voor de periode 2012–2024 een bedrag
van 209 mln. gereserveerd als bijdrage aan IenM. Nu er een akkoord is
over de HSA-problematiek (onderhandelakkoord IenM-NS, 21-10-2011) is
dit bedrag overgeboekt naar hoofdstuk XII (IenM).
Toevoegen voordelig saldo
In 2011 was er een voordelig saldo op het Infrastructuurfonds. Dit
voordelig saldo betreft diverse over- en onderschrijdingen op artikelniveau. Het bedrag komt ten gunste c.q. ten laste van het artikel waarop
dit ontstaan is.
A15 Maasvlakte Vaanplein
Het in het Infrastructuurfonds geraamde aanlegbudget voor het project
A15 Maasvlakte–Vaanplein wordt omgezet in een meerjarig budget voor
de beschikbaarheidsvergoeding.
BTW hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl
Het eigendom van de hoofdvaarweg Lemmer–Delfzijl gaat over van de
provincies Friesland en Groningen naar het rijk. Als afronding van dit deel
van het convenant moet BTW aan het BTW Compensatiefonds (BCF)
worden onttrokken en aan de IenM-begroting worden toegevoegd.
Diversen technische mutaties
Door IenM wordt een bedrag van 9,7 mln. overgeboekt naar het gemeentefonds voor midden-delfland.
Diergezondheidsfonds
F DIERGEZONDHEIDSFONDS: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

9,7

9,7

9,7

9,7

9,7

0,0

0,0

0,0

0,0

– 3,4

0,0

0,0

0,0

0,0

– 3,4

7,5

0,0

0,0

0,0

3,4

7,5

0,0

0,0

0,0

3,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

7,5

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

17,2
0,0

9,7
0,0

9,7
0,0

9,7
0,0

9,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

17,2

9,7

9,7

9,7

9,7

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

84

F DIERGEZONDHEIDSFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

9,7

9,7

9,7

9,7

9,7

0,0

0,0

0,0

0,0

– 5,2

0,0

0,0

0,0

0,0

– 5,2

7,5

0,0

0,0

0,0

5,2

7,5

0,0

0,0

0,0

5,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

7,5

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

17,2
0,0

9,7
0,0

9,7
0,0

9,7
0,0

9,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

17,2

9,7

9,7

9,7

9,7

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Correctie

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Correctie
Er stonden standen die abusievelijk als relevant voor het uitgavenkader
waren aangemerkt. Deze standen zijn omgeboekt naar de correctie
standen die niet-relevant zijn voor het uitgavenkader.
Diversen
Het positief eindsaldo 2011 wordt in 2012 aan de Diergezondheidsfonds
toegevoegd.
Accres Gemeentefonds/Provinciefonds
ACCRES GEMEENTEFONDS/PROVINCIEFONDS: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

0,0

155,5

593,7

693,3

1 300,3

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

– 276,9

256,3
20,7

256,3
20,7

256,3
20,7

256,3
20,7

256,3
20,7

277,0

277,0

277,0

277,0

277,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

0,0

155,5

593,7

693,3

1 300,3

Stand Miljoenennota 2012
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2012

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Overboeken accres
Diversen

Accres tranche 2012
Als gevolg van mutaties in de netto gecorrigeerde rijksuitgaven valt het
accres 2012 lager uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

85

BES-fonds
I BES-FONDS: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

24,9

24,9

24,9

24,9

24,9

8,5

5,5

5,5

5,5

5,5

8,5

5,5

5,5

5,5

5,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

8,5

5,5

5,5

5,5

5,5

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

33,4
0,0

30,4
0,0

30,4
0,0

30,4
0,0

30,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

33,4

30,4

30,4

30,4

30,4

2012

2013

2014

2015

2016

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

I BES-FONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s

Diversen
De diversenpost bestaat grotendeels uit departementale bijdragen aan het
BES-fonds in het kader van het afgeronde referentieonderzoek. Hierin
werd geconcludeerd dat het fonds tekort schoot voor een adequate
uitvoering van taken. Met deze verhoging worden de eilanden toereikend
gefinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

86

Arbeidsvoorwaarden
ARBEIDSVOORWAARDEN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

1 456,9

3 048,7

4 663,7

6 199,6

7 551,2

– 221,7

– 540,3

– 836,3

– 997,5

– 1 093,1

– 1,4

– 51,7

– 68,2

– 77,8

– 78,2

– 9,5

– 25,3

– 37,5

– 44,8

– 51,2

– 232,6

– 617,3

– 942,0

– 1 120,1

– 1 222,5

– 790,1

– 792,7

– 794,4

– 793,9

– 790,6

– 93,7

– 90,1

– 87,3

– 86,6

– 89,4

– 14,1

– 15,2

– 16,3

– 17,4

– 18,0

– 897,9

– 898,0

– 898,0

– 897,9

– 898,0

– 264,2

– 261,4

– 256,2

– 252,5

– 252,1

– 40,3

– 38,4

– 36,6

– 35,6

– 36,0

– 9,7

– 10,2

– 10,7

– 11,1

– 11,2

– 2,8

– 3,8

– 4,4

– 4,4

– 4,5

– 317,0

– 313,8

– 307,9

– 303,6

– 303,8

– 1 447,4

– 1 829,0

– 2 147,8

– 2 321,9

– 2 424,2

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

9,5
0,0

1 219,7
0,0

2 515,9
0,0

3 877,7
0,0

5 127,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

9,5

1 219,7

2 515,9

3 877,7

5 127,0

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling
Sociale zekerheid
Nominale ontwikkeling
Zorg
Nominale ontwikkeling

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Nullijn 2012
Sociale zekerheid
Nullijn 2012
Zorg
Nullijn 2012

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2012
Sociale zekerheid
Loonbijstelling tranche 2012
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

ARBEIDSVOORWAARDEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Nominale ontwikkeling
Ten opzichte van de vorige Miljoenennota wordt de loon- en prijsontwikkeling nu lager geraamd door het CPB. Deze ontwikkeling volgt uit de
macro-bijstellingen.
Nullijn 2012
Dit betreft het inhouden van de nullijn 2012 voor ambtenaren zoals
afgesproken in het Begrotingsakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

87

Loonbijstelling tranche 2012
De loonbijstelling tranche 2012 bestaat uit een vergoeding voor de sociale
lasten voor de werkgever en is overgeboekt naar de departementale
begrotingen.
Koppeling uitkeringen
KOPPELING UITKERINGEN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

113,8

354,2

582,5

837,2

1 111,3

– 12,2

– 103,4

– 145,1

– 147,0

– 158,4

– 12,2

– 103,4

– 145,1

– 147,0

– 158,4

4,9

58,1

55,5

48,2

52,9

4,9

58,1

55,5

48,2

52,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 7,3

– 45,3

– 89,6

– 98,8

– 105,5

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

106,5
0,0

308,9
0,0

492,9
0,0

738,4
0,0

1 005,8
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

106,5

308,9

492,9

738,4

1 005,8

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Nominale ontwikkeling

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Bruteringseffecten

Nominale ontwikkeling
Ten opzichte van de vorige Miljoenennota wordt de loon- en prijsontwikkeling nu lager geraamd door het CPB. Deze ontwikkeling volgt uit de
macro-bijstellingen.
Bruteringseffecten
Diverse uitkeringen zijn netto gekoppeld aan het netto minimum loon,
maar kennen een ander bruto-netto traject dan het minimumloon.
Wijzigingen in het bruto-netto traject van het minimumloon leiden tot
aanpassing van het netto minimumloon. De uitkeringen die netto zijn
gekoppeld worden evenredig aangepast, maar door het andere brutonetto traject kan de bruto uitkering een afwijkende ontwikkeling vertonen
dan die van het bruto minimumloon. Het effect hiervan op de uitkeringslasten wordt het bruteringseffect genoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

88

Homogene Groep Internationale Samenwerking
HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

5 181,0

5 004,3

5 378,2

5 649,6

5 557,4

– 103,6

– 119,2

– 108,8

– 94,3

0,0

– 103,6

– 119,2

– 108,8

– 94,3

0,0

35,0
– 16,1
– 9,5
– 64,1
0,0
5,5
10,8
24,2
23,1
10,5

15,9
0,0
– 0,6
– 62,1
0,0
106,5
– 1,0
23,4
26,5
6,4

8,2
0,0
– 14,8
– 48,1
– 6,1
69,5
16,1
21,6
20,5
4,6

12,2
0,0
– 23,4
– 13,0
– 15,0
0,0
21,4
35,3
1,8
– 12,2

12,5
0,0
– 23,4
– 13,0
– 15,0
0,0
21,4
35,3
1,8
– 10,7

19,4

115,0

71,5

7,1

8,9

– 3,4

0,0

0,0

3,4

0,0

– 3,4

0,0

0,0

3,4

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 87,7

– 4,3

– 37,3

– 83,9

8,9

Stand Voorjaarsnota 2012

5 093,3

5 000,0

5 340,8

5 565,7

5 566,3

Stand Miljoenennota 2012
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bnp aanpassing

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Asieltoerekening
Bescherming ambassades (naar defensie)
Duurzaam milieugebruik wereldwijd
Effectief armoedebeleid in ontwikkelingslanden
Goed onderwijs
HGIS eindejaarsmarge
Private sector ontwikkeling
Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
Voedselzekerheid
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

141,7

149,5

144,4

133,2

133,2

– 3,4

0,0

0,0

3,4

0,0

– 3,4

0,0

0,0

3,4

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 3,4

0,0

0,0

3,4

0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

138,4

149,5

144,4

136,5

133,2

Stand Miljoenennota 2012
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is een aparte
budgettaire constructie waarin de uitgaven aan Internationale Samenwerking van de verschillende departementen worden gebundeld. Het
uitgavenniveau van de HGIS wordt aangepast voor macro-economische
ontwikkelingen. Het ODA-deel van het HGIS budget is gekoppeld aan het
bruto nationaal product (BNP) en wordt gecorrigeerd voor veranderingen
van het BNP. Het non-ODA deel van de HGIS wordt gecorrigeerd voor
prijsveranderingen. Het merendeel van de HGIS-uitgaven wordt via de
begroting van Buitenlandse Zaken verantwoord.
BNP aanpassing
Als gevolg van macro-economische ontwikkelingen is de omvang van de
HGIS bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

89

Asieltoerekening
Conform de internationale criteria worden de kosten die zijn gemaakt voor
de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit de DAC-landen toegerekend
aan het ODA-budget. Voor deze toerekening is een systematiek
afgesproken tussen de ministers van Buitenlandse Zaken, Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en Financiën. De instroom van asielzoekers
laat een dalende trend zien. Actualisatie van de variabelen die in deze
systematiek gehanteerd worden leidt daarom tot een structurele
neerwaartse bijstelling van de toerekening. Hiervoor wordt het
ODA-budget opwaarts gecorrigeerd.
Bescherming ambassades (naar Defensie)
Het budget voor apparaatskosten wordt verlaagd met 16,1 mln. in
verband met een overheveling van deze uitgaven naar Defensie. Het
betreft hier beveiligingsuitgaven uitgevoerd door de Brigade Speciale
Beveiligingsopdrachten in hoog-risico landen.
Duurzaam milieugebruik wereldwijd
De uitgaven voor duurzaam milieugebruik wereldwijd zijn verlaagd met
9,7 mln. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat programma’s in een
aantal exitlanden op het gebied van biodiversiteit en bossen (Colombia en
Guatamala) eerder aflopen dan was voorzien. Hierdoor zijn de ramingen
bijgesteld. Daarnaast zijn uitgaven voor klimaat, energie en milieutechnologie in het Grote Meren gebied verlaagd naar aanleiding van het
ingediende meerjarige startegische plan.
Effectief armoedebeleid in ontwikkelingslanden
Door aanpassingen in de betalingsritmes aan de Wereldbank voor het
Multilateral Debt Relief Initiative en het Heavily Indebted Poor Countries
Initiative zijn deze uitgaven in 2011 gedaan. De raming voor 2012 wordt
hierdoor verlaagd. Daarnaast worden, vanwege het gebruikelijke
verdeelkarakter, mutaties gerelateerd aan een lager BNP op dit artikel
verwerkt.
Goed onderwijs
Voor de meerjarige verlaging van onderwijsprogramma het volgende: De
meerjarige verlaging vanaf 2014 van het budget is de uitkomst van de
goedkeuring van de Meerjarige Strategische plannen van de ambassades
in de partnerlanden. Het betreft hierbij een verlaging op het thema
onderwijs algemeen.
HGIS eindejaarsmarge
De onderuitputting in 2011 is via de eindejaarsmarge doorgeschoven naar
2012. Vervolgens wordt deze verspreid over meerdere jaren uitgedeeld
aan de HGIS-departementen.
Private sector ontwikkeling
Op basis van de Meerjarig Strategische Plannen van de ambassades in de
partnerlanden zijn de kasramingen voor private sector ontwikkeling
meerjarig naar boven bijgesteld. Daarnaast wordt de bijdrage verhoogd
vanwege het instellen van het Fonds Innovatieve Financiering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

90

Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR)
De kasramingen voor uitgaven in de partnerlanden zijn aangepast op
basis van de Meerjarig Strategische Plannen op het gebied van SRGR.
Voedselzekerheid
Op basis van de Meerjarig Strategische Plannen van de ambassades in de
partnerlanden zijn de kasramingen voor het speerpunt voedselzekerheid
meerjarig naar boven.
Aanvullende Post
ALGEMEEN: UITGAVEN bedragen in miljoenen euro’s
2012

2013

2014

2015

2016

4,8

67,3

299,1

408,6

375,1

22,0
240,0
– 747,5
0,0
0,0

30,0
0,0
– 106,5
– 12,2
– 12,8

0,0
0,0
– 69,5
– 27,2
– 12,8

0,0
0,0
0,0
– 27,2
– 12,8

0,0
0,0
0,0
– 17,2
– 12,8

– 23,3

0,0

0,0

0,0

0,0

– 508,8

– 101,5

– 109,5

– 40,0

– 30,0

0,1

0,2

0,3

0,6

0,7

0,1

0,2

0,3

0,6

0,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2012

– 508,6

– 101,3

– 109,2

– 39,5

– 29,3

Stand Voorjaarsnota 2012 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

– 503,8
0,0

– 34,0
0,0

189,9
0,0

369,2
0,0

345,8
0,0

Stand Voorjaarsnota 2012

– 503,8

– 34,0

189,9

369,2

345,8

Stand Miljoenennota 2012 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Duurzame economie: zonnepanelen
Invulling in=uit
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Uitkering reservering HSA I&M
Diversen
Sociale zekerheid
Ramingstechnische veronderstelling in=uit

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Duurzame economie: zonnepanelen
Per 1 juli 2012 komt 22 mln. budget beschikbaar voor een tijdelijke
subsidieregeling voor investeringen in zonnepanelen voor kleinverbruikers. Kleinverbruikers kunnen een subsidie van 15% van de aanschafprijs ontvangen. De subsidie eindigt in 2013. Er wordt zo snel mogelijk een
uitvoeringsregeling bekendgemaakt.
Ramingstechnische veronderstelling in=uit en invulling in=uit
Bij Voorjaarsnota wordt de eindejaarsmarge uitgekeerd aan de departementale begrotingen. Als tegenhanger hiervan wordt de ramingstechnische veronderstelling in+uit op de Aanvullende Post verwerkt. Hierbij
wordt er vanuit gegaan dat de onderuitputting die zich in 2011 heeft
voortgedaan ook in 2012 zal optreden. De eindejaarsmarge voor de
HGIS-middelen en de daarmee corresponderende in=uit wordt over drie
jaren verspreid. Bij Voorjaarsnota wordt de in=uit voor 0,2 mld. ingevuld.
Een bedrag gelijk aan de kaderoverschrijding 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

91

Uitkering reservering HSA I&M
Bij voorjaarsnota 2011 was op de Aanvullende Post een voorziening
getroffen van 375 mln. voor het oplossen van problematiek bij de High
Speed Alliance (HSA). Nu er een akkoord is over de HSA-problematiek
(onderhandelakkoord IenM-NS, 21-10-2011) wordt dit bedrag overgeboekt
naar de beleidsverantwoordelijke departementen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 280, nr. 1

92