Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2022

Nr. 164

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2022
Op 28 januari jl. heeft u mij verzocht om een standpunt naar aanleiding
van de in het coalitieakkoord opgenomen bezinning op de positie van het
lokale bestuur en de positie van de burgemeester daarbinnen om het
toekomstbestendig te maken (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77). Met
deze brief kom ik tegemoet aan dit verzoek. Dit doe ik mede op basis van
de uitkomsten van de Agenda burgemeester, waarmee door mijn
ambtsvoorganger is ingezet op het bestendigen van de rol en de positie
van de burgemeester,1 met als één van de uitwerkingen het onderzoeksrapport «Teveel van het goede? De staat van het burgemeestersambt
anno 2020».2 Daarmee doe ik ook de toezegging van mijn ambtsvoorganger om een beleidsinhoudelijke reactie op dit onderzoeksrapport te
geven, gestand.3
Positie van de burgemeester
Het burgemeestersambt is een bijzonder en veelzijdig ambt. Ik heb grote
waardering voor de belangrijke positie die burgemeesters vervullen
binnen het openbaar bestuur, de wijze waarop dit ambt wordt ingevuld en
de toewijding waarmee dat gebeurt. De veelzijdigheid en diversiteit van
het ambt stellen burgemeesters in staat in te spelen op de ontwikkelingen
binnen het openbaar bestuur en de samenleving en de daaruit volgende
opgaven. Uit het onderzoek «Teveel van het goede? De staat van het
burgemeestersambt anno 2020», blijkt dat inwoners, raadsleden en
wethouders tevreden zijn over de invulling van het burgemeestersambt.
Het onderzoek laat echter ook zien dat het ambt de laatste jaren omvangrijker en complexer is geworden. De conclusie van het rapport luidt dan

1

Kamerstuk 35 300 VII, nr. 108.
Bijlage bij Kamerstuk 35 570 VII, nr. 89.
3
Kamerstuk 35 570 VII, nr. 89.
2

kst-35925-VII-164
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

1

ook dat het in algemene zin goed gaat met het burgemeestersambt, maar
dat er wel actie nodig is om het burgemeestersambt toekomstbestendig te
maken.
Het rapport is door mijn ambtsvoorganger ter consultatie voorgelegd aan
het Nederlands Genootschap van Burgemeesters (NGB), de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Kring van commissarissen van de
Koning (cvdK). In april 2021 is van voornoemde partijen en de Wethoudersvereniging een reactie op het rapport ontvangen. Medio 2021 zijn
door mijn ministerie ook een aantal themabijeenkomsten over openbare
orde en veiligheid (OOV), bestuurlijke integriteit en versterking van het
lokaal bestuur georganiseerd om op de uitkomsten van het onderzoek met
burgemeesters te reflecteren. Het onderzoek, de consultatiereacties en de
themabijeenkomsten zijn betrokken bij de standpuntbepaling over de
positie van de burgemeester.
Onderzoeksrapport «Teveel van het goede?»
In het rapport worden diverse politiek-maatschappelijke en bestuurlijkjuridische ontwikkelingen geschetst die ervoor zorgen dat het burgemeestersambt de afgelopen jaren omvangrijker en complexer is geworden.
Genoemd worden onder andere de uitbreiding van het gemeentelijk
takenpakket, de financiële druk op gemeenten, de complexe (regionale)
bestuurlijke context, maatschappelijke polarisatie, politieke fragmentatie,
de toename van nieuwe partijen en onervaren wethouders en de
toegenomen aandacht voor OOV. Ook de aanpak van de coronacrisis en
de impact van ondermijning op het openbaar bestuur en de bestuurlijke
aanpak daarvan, hebben grote invloed op de rol en positie van de
burgemeester. Daarbij is het aantal OOV-bevoegdheden van de burgemeester sinds 2010 toegenomen en is hiertoe ook nog wetgeving in
voorbereiding. Deze ontwikkelingen hebben er volgens de onderzoekers
toe geleid dat het burgemeestersambt is gepolitiseerd. De neutrale en
eigenstandige positie van de burgemeester is volgens het onderzoek
verzwakt, waardoor de inherente spanningen tussen de verschillende
burgemeestersrollen zijn toegenomen.
De onderzoekers hebben een aantal verstrekkende denkrichtingen
opgenomen om de gesignaleerde spanningen te verlichten: het raadsvoorzitterschap beleggen bij een uit de raad gekozen voorzitter, het
overhevelen van de verantwoordelijkheid voor bestuurlijke integriteit naar
de cvdK, het verkleinen van de OOV-portefeuille of het versterken van de
eigenstandige positie van de burgemeester door de burgemeester
rechtstreeks te verkiezen dan wel aan te stellen via een zuivere kroonbenoeming. De onderzoekers signaleren dat niet-ingrijpen op termijn risico’s
met zich mee kan brengen, niet alleen voor de toekomstbestendigheid van
het burgemeestersambt, maar ook voor de positie van de gemeenteraad
en de lokale democratie in bredere zin.
Consultatiereacties op het rapport
De geconsulteerde partijen onderschrijven de analyse van de onderzoekers en de conclusie dat het in algemene zin goed gaat met de
invulling van het burgemeestersambt. De denkrichtingen die de onderzoekers hebben genoemd om de gesignaleerde spanningen te verlichten
en het ambt toekomstbestendig te maken, zijn daarentegen zeer kritisch
ontvangen. Geen van de partijen kan zich vinden in de geschetste
oplossingsrichtingen, nu er volgens hen geen grote knelpunten zijn die
om vergaande aanpassingen van het ambt vragen. De ontwikkelingen
vragen volgens hen om aanpassingen van een andere orde, omdat ze het
lokaal bestuur als geheel betreffen en niet de positie van één functionaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

2

daarbinnen. Gezocht moet worden naar versterking van de positie van het
lokaal bestuur als geheel, in het licht van het takenpakket en de financiële
speelruimte van gemeenten, de politieke cultuur en een sterkere positie
van de Minister van BZK in lijn met de Voorlichting interbestuurlijke
verhoudingen van de Afdeling advisering van de Raad van State.4
In de gezamenlijke reactie van VNG en NGB en in de reactie van de Kring
van commissarissen van de Koning is ook specifieke aandacht voor de
spanningen die samenhangen met de rol van de burgemeester als
integriteitsbewaker en hoeder van de openbare orde en veiligheid.
Gesignaleerd wordt dat burgemeesters zich vaak onthand voelen bij hun
integriteitstaak wegens gebrek aan instrumentarium. Volgens het NGB en
de VNG is dit een complex vraagstuk dat om een meervoudige aanpak
vraagt, onder andere door het duidelijker benoemen van de verantwoordelijkheden, het regelmatig bespreekbaar maken van integriteit, het
weerbaarder maken van het lokaal bestuur en het formuleren van
duidelijke afspraken over hoe te handelen bij signalen van mogelijke
schendingen. Ook het versterken van de interne driehoek (burgemeester,
griffier en gemeentesecretaris) dient onderdeel te zijn van deze aanpak.
De spanning die het NGB en de VNG signaleren in de rol van de burgemeester als hoeder van de openbare orde en veiligheid is het ontbreken
van de balans tussen het strafrecht en het bestuursrecht. In de praktijk
slaat de balans volgens hen te veel door naar het bestuursrecht door
capaciteitsproblemen bij de politie en het feit dat het instrumentarium dat
volgt uit het bestuursrecht vaak makkelijker en sneller in te zetten is. Dit
vraagt meer tijd, kennis en energie van burgemeesters en van hun
ondersteuning dan idealiter nodig zou zijn.
Beschouwing op het onderzoeksrapport
Ik ben de onderzoekers erkentelijk voor hun onderzoek en onderschrijf
hun analyse van de staat van het ambt. Ik hecht er aan de rol en positie
van de burgemeester in de volle breedte te ondersteunen en te
versterken. Op basis van het onderzoek en de reacties hierop concludeer
ik dat het meebewegen met ontwikkelingen in de samenleving en het
openbaar bestuur altijd een zekere spanning binnen het ambt met zich
meebrengt. Ik zie het als mijn verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen
dat deze spanningen niet ten koste gaan van de belangrijke balans tussen
de verschillende rollen van de burgemeester en om te voorkomen dat
bepaalde rollen te veel onder druk komen te staan. Hierbij richt ik me
vooral op het beschermen van de eigenstandige positie die de burgemeester altijd heeft gehad in het lokaal bestuur.
De hiervoor genoemde denkrichtingen van de onderzoekers zijn zeer
kritisch ontvangen. Evenals de VNG en het NGB ben ik van mening dat
deze denkrichtingen niet alleen een fundamentele wijziging inhouden van
de positie (en aanstellingswijze) van de burgemeester, maar ook om
herziening vragen van het stelsel van het lokaal bestuur. Voor een
herziening van het gehele stelsel van het lokaal bestuur zie ik op basis van
dit onderzoek, dat zich enkel op het burgemeestersambt richt, en gelet op
het maatschappelijk draagvlak voor de invulling van het ambt, geen
aanleiding.
Wel betrek ik de denkrichting waarin de onderzoekers voorstellen om de
OOV-portefeuille niet verder te vergroten actief bij het ontwikkelen van
een afwegingskader nieuwe bevoegdheden. Op basis van de analyse van
de staat van het ambt ga ik met toekomstbestendigheid van het burgemeestersambt aan de slag, hieronder ga ik daar nader op in.
4

Bijlage bij Kamerstuk 35 570 VII, nr. 97.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

3

Inzet op een toekomstbestendig burgemeestersambt
De positie van de burgemeester kan niet los worden gezien van de positie
van het lokaal bestuur als geheel. Zoals ik ook in mijn hoofdlijnenbrief van
24 januari jl. heb toegelicht is een sterk decentraal bestuur essentieel om
de opgaven van deze tijd het hoofd te bieden.5 Mijn inzet is er dan ook
allereerst op gericht om het decentraal bestuur als geheel te versterken.
Hiermee geef ik invulling aan de in het coalitieakkoord opgenomen
passage: «we bezinnen ons op de positie van het lokale bestuur en de
positie van de burgemeester daarbinnen om het toekomstbestendig te
maken.» Deze inzet zal ik hieronder nader toelichten.
Inzet versterking decentraal bestuur
Uit het onderzoek «Teveel van het goede?» blijkt dat het werkveld voor
burgemeesters en colleges complexer en veelomvattender is geworden,
en dat dit in nog grotere mate voor de gemeenteraden geldt. Mijn
ambtsvoorganger heeft bij brief van 26 oktober jl. toegelicht welke acties
en maatregelen – in samenwerking met de beroeps- en belangenverenigingen decentraal bestuur – worden genomen om de decentrale volksvertegenwoordigingen te versterken.6 Via deze brede inzet wordt ook meer
ondersteuning aan de burgemeester geboden. Die is onder meer gericht
op het investeren in en benutten van de beschikbare ondersteuning
(griffie, rekenkamer, fractieondersteuning en ambtelijke bijstand),
vergroten van kennis over toepassing en belang van kaderstelling en
controle, meer aandacht voor goede informatievoorziening en voor
democratische controle op regionale samenwerkingsverbanden en
investeren in een gezonde duale bestuurscultuur.
De burgemeester heeft zelf ook een belangrijke rol bij deze inzet als
hoeder van het lokaal bestuur. Zo kan de burgemeester vanwege diens
dubbele voorzittersrol het samenspel tussen college en raad versterken.
Gelet op de toegevoegde waarde van deze dubbele voorzittersrol
onderschrijf ik dan ook niet de denkrichting van de onderzoekers van
«Teveel van het goede?» om die raadsvoorzittersrol te beleggen bij een uit
de raad gekozen voorzitter. Gezien de toegenomen druk op de gemeenteraad vind ik het juist van belang dat de burgemeesters meer aandacht
hebben voor hun rol als voorzitter van de raad.
Ik wil samen met burgemeesters verkennen hoe deze rol, bijvoorbeeld bij
de ondersteuning van raden in hun kaderstellende en controlerende
taken, verder versterkt kan worden. Uit recent onderzoek van de Raad
voor het Openbaar Bestuur blijkt immers dat de gemeenteraad behoefte
heeft aan een stevige positie in gemeentelijke besluitvormingsprocessen.7
Wanneer een burgemeester constateert dat de gemeenteraad handelingsverlegen is om in de eigen ondersteuning te investeren, kan hij de raad
hierop wijzen. De interne driehoek – burgemeester, griffier, gemeentesecretaris – speelt ook een belangrijke rol binnen de inzet om decentrale
volksvertegenwoordigingen te versterken. Deze driehoek kan de smeerolie
zijn die het samenspel tussen gemeenteraad, college en ambtelijke
organisatie versterkt.
In lijn met de consultatiereactie van het NGB en de VNG op het rapport
«Teveel van het goede?» ben ik van mening dat een aanpassing van de
aanstellingswijze van de burgemeester grote gevolgen heeft voor het
lokaal bestuur als geheel. De burgemeester heeft als voorzitter van de
5

Kamerstuk 35 925 VII, nr. 129.
Kamerstuk 35 925 VII, nr. 14.
7
Kamerstuk 35 570 VII, nr. 88.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

4

raad, voorzitter van het college en eenhoofdig bestuursorgaan een
spilfunctie die bijdraagt aan de continuïteit en stabiliteit van het lokaal
bestuur. De burgemeester staat in het lokaal bestuur boven de partijen en
is toch lokaal geworteld. Daarbij kent de burgemeester specifieke taken,
rollen en bevoegdheden die op die positie zijn toegespitst. De huidige
aanstellingswijze, waarbij de door de raad aanbevolen kandidaat door de
Kroon wordt benoemd, is passend bij die institutionele positie van de
burgemeester in het lokaal bestuur. Gelet op de positie van de burgemeester in ons lokaal bestuur, draagt de bredere inzet voor de versterking
van het decentraal bestuur ook direct bij aan de toekomstbestendigheid
van het burgemeestersambt.
Als onderdeel van die inzet richt ik me op een drietal specifieke punten in
relatie tot het burgemeestersambt, met inachtneming van de bevindingen
van het onderzoek «Teveel van het goede?» en de reacties hierop, door:
1. een afwegingskader bevoegdheden om het ambt in balans te houden;
2. specifieke inzet op integriteit en weerbaar bestuur continueren en waar
nodig aanscherpen; en
3. aandacht te houden voor de aantrekkelijkheid van het ambt.
1. Ontwikkeling afwegingskader bevoegdheden
Het toekomstbestendig houden van het ambt betekent ook kritisch zijn op
het introduceren van nieuwe taken en bevoegdheden voor de burgemeester om het ambt in balans te houden. In het rapport «Teveel van het
goede?» wordt een herbezinning aanbevolen op de toedeling van
bestuursrechtelijke bevoegdheden aan burgemeesters, om het burgemeestersambt te verlichten. De burgemeester heeft OOV-bevoegdheden
waarmee hij bijvoorbeeld over kan gaan tot woningsluiting, cameratoezicht kan instellen, gebiedsverboden of een meldplicht kan opleggen en
een veiligheidsrisicogebied kan aanwijzen. Sinds 2010 is het aantal
bevoegdheden van de burgemeester flink uitgebreid8 en er is momenteel
nog wetgeving in voorbereiding om die bevoegdheden verder uit te
breiden. Het is belangrijk om zorgvuldig te toetsen of nieuwe bevoegdheden passen bij de rol en positie van de burgemeester, om de balans
tussen de verschillende rollen van de burgemeester te behouden.
Ook het NGB en de VNG pleiten in hun reactie op het rapport voor een
kader waarmee aan het begin van het wetgevingsproces kan worden
bepaald of een bevoegdheid bij de gemeente, en daarbinnen bij de
burgemeester, thuishoort. In samenwerking met de Minister van Justitie
en Veiligheid (JenV), gelet op haar verantwoordelijkheid voor de
OOV-portefeuille van de burgemeester, en het NGB en de VNG werk ik dit
afwegingskader voor nieuwe bevoegdheden uit.
Bij de dialoog met het decentraal bestuur over de meerwaarde van een
beleidskader decentraal bestuur zal ik ook de uitwerking van dit
afwegingskader voor burgemeestersbevoegdheden betrekken.9 Het doel
van het beleidskader decentraal bestuur is om uitgangspunten en
toetsstenen te formuleren voor taaktoedeling aan decentrale bestuursvormen en hierdoor meer samenhang en minder verkokering in het
openbaar bestuur te realiseren. Door ook burgemeestersbevoegdheden
hierbij te betrekken draagt dit niet alleen bij aan de versterking van het
decentraal bestuur in brede zin, maar ook aan de toekomstbestendigheid
van het burgemeestersambt.
8

M. Boogers e.a. (2021), Teveel van het goede? De staat van het burgemeestersambt anno 2020.
In tabel 1 op p. 19 & 20 van het rapport staat een volledige opsomming van wetswijzigingen
sinds 2010 die het burgemeestersambt direct raken.
9
Kamerstuk 35 925 VII, nr. 136.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

5

Ik informeer uw Kamer eind 2022 over de vorm, inhoud en toepassingsmogelijkheden van dit afwegingskader. Als input voor het afwegingskader
dient de discussienota «De burgemeester bevoegd? Perspectieven op het
burgemeestersambt: handreiking voor een discussie», die ik als bijlage
meezend. Deze discussienota is in opdracht van mijn ministerie opgesteld.
In de discussienota worden zeven perspectieven geschetst op het
burgemeestersambt die kunnen worden betrokken bij de afweging of een
nieuwe taak of bevoegdheid al dan niet past bij de rol en positie van de
burgemeester.
2. Specifieke inzet integriteit en weerbaar bestuur
De zorgplicht van de burgemeester om de bestuurlijke integriteit van de
gemeente te bevorderen vraagt om een actieve invulling. De burgemeester moet die rol onbelemmerd kunnen vervullen terwijl hij opereert
in een lokaal-politiek krachtenveld, waarin de raad het hoogste orgaan is
en de burgemeester samen met de wethouders een collegiaal dagelijks
bestuur vormt. De burgemeester kan bij de vervulling van deze taak in een
kwetsbare positie geraken, in het bijzonder bij diens herbenoeming.
Al langer klinkt de roep om toekenning van bevoegdheden aan de
burgemeester en de ontwikkeling van nieuwe instrumenten om beter
invulling te kunnen geven aan zijn taak als integriteitsbewaker. Ik ga die
mogelijkheden in overleg met het NGB en de VNG verder verkennen. Ook
bezie ik hoe procedures voor integriteitsonderzoek, als zich een (vermoedelijke) schending voordoet, kunnen worden verduidelijkt. Zoals door mijn
ambtsvoorganger is aangekondigd, wordt een wetsvoorstel voor de
screening van wethouders voorbereid, met bijzondere aandacht voor de
rol van de burgemeester.10 Daarnaast wordt het bestaande instrumentarium aan handreikingen en gedragscodes beter toegankelijk gemaakt. Ik
vind het belangrijk dat een helder en gedeeld beeld ontstaat van integriteit
en goed bestuur, waaronder (de schijn van) belangenverstrengeling. Dit
draagt bij aan een cultuur van «het goede gesprek» voeren. Iedere
politieke ambtsdrager is en blijft primair zelf verantwoordelijk voor de
eigen integriteit. Ik bezie daarom ook de mogelijkheden om verder te
stimuleren dat de normen worden verinnerlijkt die in wet- en regelgeving,
handreikingen en gedragscodes besloten liggen.
Het is van belang dat de burgemeester over voldoende goede ambtelijke
ondersteuning beschikt en dat hij kan rekenen op de steun van de cvdK.
Laatstgenoemde is als rijksorgaan verantwoordelijk om te adviseren en te
bemiddelen als de bestuurlijke integriteit van een gemeente in het geding
is of bij ernstig verstoorde bestuurlijke verhoudingen. De wijze waarop de
burgemeester invulling geeft aan zijn verantwoordelijkheid voor de
bestuurlijke integriteit, kan tot spanningen leiden, ook in het kader van de
herbenoeming waarbij de burgemeester in hoge mate afhankelijk is van
de gemeenteraad. Daarom is het van belang dat de cvdK ook bij herbenoeming toeziet op een zorgvuldig proces.
Dat proces begint met het periodiek, bij voorkeur jaarlijks, voeren van
klankbordgesprekken tussen burgemeester en vertrouwenscommissie
waarin kan worden gereflecteerd op het functioneren van de burgemeester en de raad.11 Deze gesprekken dienen om signalen en feedback
aan elkaar kenbaar te maken, zodat er ruimte en tijd is voor zelfreflectie en
eventuele verandering van gedrag. Ook voor de cvdK is dit een belangrijke bron van informatie. De cvdK moet immers adviseren over de
herbenoeming. Uiteindelijk kunnen de gespreksverslagen een sterke
10
11

Kamerstuk 35 546, nr. 7.
Circulaire benoeming, klankbordgesprekken en herbenoeming burgemeester, p. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

6

onderbouwing bieden voor een positieve of negatieve aanbeveling voor
herbenoeming. Om betrokkenen (waaronder de gemeenteraad, raadsgriffier en burgemeester) te ondersteunen bij de klankbordgesprekken is
een handreiking beschikbaar.12 Het actief onder de aandacht brengen van
deze handreiking is een eerste stap om de klankbordgesprekken beter te
benutten. Ik ga mij hiervoor samen met de commissarissen van de Koning
inzetten.
De bestaande zorgplicht van de burgemeester voor de bestuurlijke
integriteit op lokaal niveau vind ik van grote betekenis. De optie die door
de onderzoekers in «Teveel van het goede?» wordt genoemd om deze taak
over te hevelen naar de cvdK vind ik niet passend; in het stelsel van
verantwoordelijkheden voor bestuurlijke integriteit heeft zowel de
burgemeester als de cvdK een eigenstandige rol, waarbij de primaire
verantwoordelijkheid voor bestuurlijke integriteit berust bij de burgemeester als «oren en ogen van het lokaal bestuur.» Wel bezie ik de
mogelijkheid om meer gereguleerd op provinciaal niveau tot een vorm
van advies en ondersteuning te komen. Ook zal ik via het organiseren van
bijeenkomsten en het verstrekken van (gerichte) voorlichting bevorderen
dat burgemeesters de normen uit wet- en regelgeving, handreikingen en
gedragscodes kunnen verinnerlijken en van elkaars voorbeelden en
ervaringen kunnen blijven leren. In het commissiedebat Integriteit van
10 maart jl. heb ik uw Kamer toegezegd in het eerste kwartaal van 2023
een brief te zullen sturen waarin mijn beleid inzake integriteit voor
politieke ambtsdragers op decentraal en nationaal niveau, en ook ten
aanzien van de Rijksdienst, in samenhang wordt geschetst. In die brief zal
ik u nader informeren over bovengenoemde acties en maatregelen.
Bij brief van 8 maart 2022 heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn inzet
voor het versterken van de weerbaarheid van het bestuur.13 De positie van
de burgemeester vraagt hierbij bijzondere aandacht gelet op de belangrijke rol die hij heeft bij de bestuurlijke aanpak van georganiseerde
criminaliteit. Die rol vraagt veel van de burgemeester, omdat zijn
persoonlijke veiligheid of van zijn naasten in het geding kan komen. Maar
ook van zijn ambtelijke ondersteuning, gelet op de benodigde kennis en
capaciteit die deze inzet vraagt. Daarbij mag niet uit het oog worden
verloren dat het handelen van de burgemeester niet in de plaats kan
komen van strafrechtelijke opsporing en vervolging. Zoals in hiervoor
genoemde brief vermeld bezie ik op welke manier ik een extra bijdrage
kan leveren aan een veilige woonplek. Mijn inzet is om de benodigde
beveiligingsmaatregelen niet afhankelijk te laten zijn van het politieke
debat. Ook verken ik met de Minister van JenV, naar aanleiding van de
motie van de leden Kuik en Bikker,14 of gemeenten met een landelijk
juridisch steunpunt ondersteund kunnen worden bij complexe juridische
procedures of dat er betere alternatieven zijn om in de behoefte vanuit de
praktijk te voorzien. Ik trek bij de ontwikkeling van mijn weerbaarheidsaanpak samen op met onder andere het NGB en andere partners van het
Netwerk Weerbaar Bestuur.
3. Aantrekkelijk houden van het ambt
De huidige maatschappelijke opgaven stellen hoge eisen aan het
openbaar bestuur en de persoon van de burgemeester. Dat vraagt
enerzijds om investeringen in de aantrekkelijkheid van het ambt om te
bevorderen dat individuen die aan die eisen (kunnen) voldoen, ook kiezen
voor het burgemeesterschap. Anderzijds moeten burgemeesters ook
12

Handreiking Burgemeesters – benoeming, herbenoeming, klankbordgesprekken en afscheid.
Kamerstuk 28 844 en 29 911, nr. 236.
14
Kamerstuk 35 925 VI, nr. 75.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

7

gedurende de uitoefening van het ambt voldoende gelegenheid krijgen
om zich te blijven ontwikkelen en ervaringen met elkaar te delen.
In de afgelopen jaren heeft het NGB, in samenwerking met mijn ministerie, het Oriëntatieprogramma burgemeesters opgezet.15 Dit programma
heeft tot doel om een succesvolle instroom in het ambt te bevorderen,
door mensen die de stap naar het burgemeesterschap overwegen een
inkijk in het ambt te geven. Daarbij is zowel oog voor de instroom van
mensen zonder traditionele politiek-bestuurlijke loopbaan als voor
diversiteit binnen de beroepsgroep. Inmiddels zijn 19 oud-deelnemers van
dit programma burgemeester geworden en bekleden 21 deelnemers een
andere bestuurdersfunctie binnen het openbaar bestuur. Het NGB richt
zich ook op de uitstroom uit het ambt, door ondersteuning bij
loopbaanoriëntatie.
Ik vind het belangrijk dat burgemeesters zich kunnen blijven ontwikkelen,
niet alleen door opleiding en training, maar ook door het uitwisselen van
ervaringen. Er is slechts één burgemeester in iedere gemeente, maar
voorkomen moet worden dat burgemeesters zich solitair voelen. Voor de
ontwikkeling van burgemeesters verleent mijn ministerie jaarlijks een
subsidie aan het NGB om uitvoering te geven aan het Professionaliseringsfonds. Met dit fonds financiert het NGB onder andere opleidingen,
bijeenkomsten over actuele thema’s, conferenties en intervisies, zodat
burgemeesters elkaar ontmoeten en ervaringen kunnen uitwisselen. Dit
begint voor burgemeesters bij het Initiatief, ook wel bekend als het
«burgemeestersklasje», waarin startende burgemeesters worden
ondersteund en begeleid in de kennismaking met het ambt en een basis
wordt gelegd voor vertrouwde contacten met ambtgenoten. Mijn
ministerie en het NGB hebben regelmatig contact om te zorgen dat het
Professionaliseringsfonds blijft aansluiten op de behoefte van burgemeesters en de actualiteit.
Tot slot
Ik realiseer mij dat het meebewegen met maatschappelijke en politiekbestuurlijke ontwikkelingen veel van burgemeesters vraagt. De burgemeester wordt vandaag de dag uitgedaagd om als een evenwichtskunstenaar op verschillende koorden te balanceren. De brede waardering
voor de manier waarop burgemeesters hun ambt uitoefenen en het
werkplezier dat burgemeesters ervaren, toont aan dat burgemeesters nog
altijd goed in staat zijn om met de spanning om te gaan die dat met zich
meebrengt. Dit doen zij met veel flexibiliteit en een groot aanpassingsvermogen.
Ik blijf alert op de ontwikkelingen die het lokaal bestuur en het burgemeestersambt raken. Door in te zetten op de versterking van het decentraal bestuur als geheel en de specifieke aandachtspunten voor het
burgemeestersambt daarbinnen, werk ik in gezamenlijkheid aan het
toekomstbestendig houden van het ambt. Over de voortgang van de
brede inzet Versterking decentraal bestuur informeer ik uw Kamer eind
2022.
Dan zal ik onder andere ingaan op het afwegingskader voor burgemeestersbevoegdheden, de ondersteuning en toerusting van raden en staten
en het aantrekkelijk houden van decentrale politieke ambten.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot
15

Kamerstuk 30 420, nr. 328.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 164

8