Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2167

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2016
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij vier fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling stimuleren grensoverschrijdende elektronische
handel (Kamerstuk 22 112, nr. 2166)
Fiche 2: Verordening geoblocking
Fiche 3: Verordening betreffende samenwerking Europese nationale
instanties die verantwoordelijk zijn voor consumentenbescherming
(Kamerstuk 22 112, nr. 2168)
Fiche 4: Mededeling online platforms (Kamerstuk 22 112, nr. 2169)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-2167
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

1

Fiche: Verordening geoblocking
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad
inzake de aanpak van geoblocking en andere vormen van discriminatie
van klanten op basis van nationaliteit, verblijfplaats of plaats van
vestiging in de interne markt en tot wijziging van Verordening (EG)
nr. 2006/2004 en Richtlijn 2009/22/EG.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
25 mei 2016
c) Nr. Commissiedocument
COM(2016)289
d) EUR-Lex
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=COM:2016:289:FIN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SWD(2016)173; SWD(2016)174); SEC(2016)0239
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken
h) Rechtsbasis
Art. 114 VWEU
i) besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Het voorstel voor de verordening COM(2016)289 inzake geoblocking
(hierna: de verordening) betreft een compact voorstel dat transparantie
voor klanten vergroot en in een aantal specifieke situaties de ongerechtvaardigde ongelijke behandeling van klanten op grond van nationaliteit,
locatie of verblijfplaats verbiedt.
De verordening is eerder aangekondigd in de digitale interne marktstrategie1 en de interne marktstrategie2 uit 2015, gericht op het ontsluiten van
het groeipotentieel van de (digitale) interne markt. Het voorstel moet in
een brede context gezien worden, waarin ook maatregelen passen die
andere aspecten van grensoverschrijdende e-commerce moeten
stimuleren. Dat betreft bijvoorbeeld de gelijktijdig gepubliceerde
mededeling voor het stimuleren van grensoverschrijdende elektronische
handel (COM(2016)320), de eerder gepubliceerde richtlijnen rond het
contractrecht (COM(2015)634 en COM(2015)635) en de gelijktijdig
gepubliceerde verordening rond pakketbezorging (COM(2016)285).
De verordening behelst zowel online als offline aankopen en richt zich
zowel op Europese handelaren als op handelaren uit derde landen die op
de Europese markt actief zijn. Het voorstel ziet er op toe dat websites
volledig toegankelijk zijn voor klanten, ongeacht of zij daar vervolgens ook
kunnen bestellen, om zo transparantie te garanderen. Het blokkeren van
toegang en het zogenaamde automatische «rerouten», waarbij gebruikers

1
2

COM(2015)192.
COM(2015)550.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

2

naar een nationale versie van een webpagina worden doorgestuurd,
worden daarmee in principe verboden.
De Commissie is voorts van mening dat er in een aantal specifieke
gevallen geen objectieve rechtvaardiging kan zijn voor het anders
behandelen van klanten. Het voorstel verbiedt ongelijke behandeling op
grond van nationaliteit, verblijfplaats of plaats van vestiging in een aantal
situaties, omdat er volgens de Commissie geen sprake kan zijn van
afwijkende regels of anderszins bijkomende kosten voor ondernemers om
hun aanbod op verzoek aan klanten uit andere lidstaten te leveren. Het
gaat om de volgende situaties:
− Een klant die goederen koopt en zelf zorg draagt voor vervoer tot
buiten de lidstaat van de handelaar;
− Diensten die volledig via elektronische middelen geleverd worden
(bijvoorbeeld clouddiensten), behalve waar het gaat om auteursrechtelijk beschermde werken;
− Diensten waarbij de consument naar het land van de handelaar toe
komt en de dienst ter plaatse wordt verleend (bijvoorbeeld een
hotelovernachting).
De verordening verbiedt handelaren in deze situaties klanten anders te
behandelen op grond van hun nationaliteit, verblijfplaats of plaats van
vestiging. Zoals uiteengezet in de overwegingen kunnen bedrijven dat in
die gevallen volgens hun eigen toepasselijk recht doen. De verordening
biedt verder non-discriminatiebepalingen voor betaalmethodes.
Om handelaren in staat te stellen deze bepalingen na te leven, stelt de
verordening dat contractuele bepalingen nietig zijn als die verplichtingen
voor handelaren bevatten ten aanzien van passieve verkoop3 die niet in
lijn zijn met de bepalingen van dit voorstel.
Het voorstel rondt af met bepalingen betreffende de handhaving van de
verordening door nationale bevoegde autoriteiten en voorziet verankering
in de Verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (Verordening 2006/2004) en de Richtlijn betreffende
inbreuken (Richtlijn 2009/22/EG)4 om dit te versterken. Ook bepaalt de
verordening dat lidstaten assistentie aan consumenten bij de bepalingen
uit deze richtlijn moeten organiseren.
b) Impact assessment Commissie
Het impact assessment schetst allereerst de context waarin het voorstel
gedaan wordt en beargumenteert dat de reikwijdte van het voorstel
beperkt is gehouden.
Belanghebbenden en studies geven aan dat klanten op verschillende
momenten in een aankoopproces hinder kunnen ondervinden die leidt tot
het niet doorgaan van de aankoop. Dit kan gerechtvaardigd zijn, maar in
die gevallen waar marktsegmentatie plaatsvindt, constateert het impact
assessment juridische onduidelijkheid en een gebrekkige handhaving van
de bepalingen uit art. 20.2 van de Dienstenrichtlijn. Gezien de grensoverschrijdende dimensie van de problematiek oordeelt de Commissie dat
ingrijpen op Europees niveau het meest effectief is.

3

Waarbij de handelaar zich niet actief op de markt van de klant richt, zoals gedefinieerd in
Verordening 330/2010.
4
Aanpassing van deze verordening is voorzien door het gelijktijdig gepubliceerde voorstel
(COM(2016)148), waarover een separaat BNC fiche wordt opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

3

Het impact assessment analyseert daarom een aantal beleidsopties:
1) Transparantie vergroten door bedrijven aan te laten geven waarom er
discriminatie plaatsvindt en handhaving van bestaande wetgeving.
Deze optie wordt gezien als ontoereikend.
2) Het verbieden van het ontnemen van toegang (verbod op automatisch
«rerouten»). Deze optie wordt gunstig beoordeeld, maar zal slecht een
deel van het probleem oplossen.
3) «Shop like a local» is de combinatie van optie 2 plus een plicht tot
gelijke behandeling in specifieke situaties. Dit is de optie waaraan de
Commissie de voorkeur geeft.
4) Een zwarte lijst met onacceptabele rechtvaardigingsgronden voor
geoblocking. De Commissie verwacht dat het maken van een zwarte
lijst niet alle vormen van discriminatie zou dekken en niet afdoende
rechtszekerheid zou bieden.
5) Een leveringsplicht voor ondernemers door de gehele EU. Deze optie
zou een onevenredig zware belasting voor het bedrijfsleven zijn, met
name voor het mkb.
Op basis van bovengenoemde afweging kiest de Commissie voor optie 3.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Voor het kabinet is het van groot belang dat burgers en bedrijven de
voordelen van zowel de Europese interne markt als van digitalisering
volop kunnen benutten. Daarom verwelkomt het kabinet de doelstelling
van de Commissie om naar een digitale interne markt toe te werken. Op
nationaal niveau is het e-commercebeleid ingebed in de Retailagenda.5
Deze agenda is gericht op het stimuleren van detailhandel, e-commerce is
één van specifieke thema’s van de agenda. Hierbij wordt vooral ingezet op
het ontwikkelen van e-commerce vaardigheden onder retailers.
Er liggen nadrukkelijk ook kansen op de internationale markt. Nederland
ziet het Europese niveau dan ook als het juiste om het stimuleren van
grensoverschrijdende e-commerce gezamenlijk op te pakken. Daar hoort
ook het tegengaan van ongerechtvaardigde geoblocking bij. Dit was ook
gedurende het Nederlands voorzitterschap een prioriteit, waardoor het
voorzitterschap actief de dialoog met lidstaten en belanghebbenden in
voorbereiding op onder andere dit voorstel mede heeft gefaciliteerd.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is van mening dat niet alleen ongeoorloofde praktijken
tegengegaan dienen te worden, maar dat juist ook vaart gemaakt moet
worden met het wegnemen van barrières voor handelaren om de
Europese markt te bedienen. In dat kader is het kabinet verheugd met de
keuze van de Commissie om dit voorstel parallel te publiceren aan andere
voorstellen die juist dit doel nastreven.
Het kabinet vindt dat er in de interne markt geen sprake kan zijn van
discriminatie van afnemers op grond van hun nationaliteit, verblijfplaats
of geografische locatie. De huidige bepaling daartegen in artikel 20, lid 2
van de Dienstenrichtlijn (richtlijn 2006/123) blijkt onvoldoende te werken.
Tegelijkertijd, zoals ook aangegeven in het BNC-fiche aan uw Kamer
betreffende een Strategie voor een digitale eengemaakte markt6, is het

5
6

Kamerstuk 27 838, nr. 13.
Kamerstuk 22 112, nr. 1967, 22 mei 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

4

kabinet van mening dat een gedifferentieerde benadering van verschillende markten door handelaren mogelijk moet blijven.
Het kabinet is verheugd dat de Commissie in het kader van betere
regelgeving met een gefocust voorstel komt. Met het voorstel beoogt de
Commissie geoblocking aan te pakken in een aantal nauw afgebakende
situaties en worden duidelijkheid en transparantie voor afnemers
versterkt. Het kabinet waardeert dat door het gerichte toepassingsbereik
de additionele lasten voor het bedrijfsleven beperkt blijven, terwijl klanten
wel actief gebruik kunnen maken van een uitgebreider aanbod van
goederen en diensten. Het kabinet vindt het ook positief dat het voorstel
het voor ondernemers eenvoudiger maakt om in te gaan op zogenaamde
passieve verzoeken van buitenlandse klanten (wanneer een ondernemer
niet actief zijn producten of diensten in de lidstaat van de betreffende
klant promoot). Tegelijkertijd kunnen consumenten met dit voorstel toch
profiteren van een groter aanbod.
In de onderhandelingen zal het kabinet zich inzetten voor een uitkomst die
een duidelijk en handhaafbaar kader schept voor alle betrokken partijen,
met name waar dat het toepasselijk recht betreft.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Vertegenwoordigers van zowel bedrijfsleven als consumenten hebben
reeds laten weten zich te kunnen vinden in het voornemen van de
Commissie om een einde te maken aan discriminatoire praktijken.
Bedrijven benadrukken daarbij dat het voor hen van belang is dat een
oplossing niet leidt tot disproportionele lasten, mede gezien het feit dat
verschillen in regelgeving tussen lidstaten voor hen soms de reden
kunnen zijn om buitenlandse afnemers te weren. Uit eerste reacties op het
voorstel maakt het kabinet op dat het onderhavige voorstel aan dit belang
tegemoet komt.
Samen met het kabinet delen verschillende lidstaten de visie dat
discriminatie op de interne markt in veel gevallen ongeoorloofd is, en
wijzen tegelijkertijd op de noodzaak om barrières weg te nemen voor
grensoverschrijdend zakendoen.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
De bevoegdheidsgrondslag is artikel 114 VWEU (meerderheidsbesluitvorming en medebeslissing door het Europees Parlement). Artikel 114
VWEU ziet op de harmonisatie van nationale wetgeving die de instelling
en de goede werking van de interne markt betreffen. Het kabinet acht dit
de juiste rechtsgrondslag.
b) Subsidiariteit
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van subsidiariteit over de
verordening is positief. Het voorstel richt zich nadrukkelijk op grensoverschrijdende handel. Het wegnemen van barrières en het aanpakken van
ongeoorloofde praktijken in die context kan het beste op Europees niveau
worden geregeld, zodat overal dezelfde voorwaarden gelden. Zodoende
zijn zowel klanten als handelaren gebaat bij een Europees uniform kader
voor non-discriminatie. Op binnenlandse transacties heeft de verordening
geen impact.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

5

c) Proportionaliteit
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit van de voorgestelde verordening positief. De reikwijdte van het voorstel richt zich op een aantal
specifieke situaties, waarbij de Commissie rekening heeft gehouden met
factoren die een gelijke behandeling van afnemers in specifieke sectoren
bemoeilijken of reeds garanderen. De voorgestelde maatregelen gaan niet
verder dan het beoogde doel. Het doel rechtvaardigt ook het voornemen
om te kijken naar de aansluiting op andere sectoren.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Er worden geen consequenties voorzien voor de EU-begroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Lidstaten moeten voorzien in handhaving van de verordening en
ondersteuning aan consumenten. Afhankelijk van de uiteindelijke
verordening kan de belasting van de Autoriteit Consument en Markt
(ACM) daardoor toenemen. Een exacte kwantificering van de extra
belasting is in dit stadium niet mogelijk. Eventuele budgettaire gevolgen
zullen worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke
departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Er zijn geen grote directe financiële consequenties voor bedrijfsleven en
burger, want de provisies uit de tekst houden sterk rekening met
bestaande regels, waardoor bedrijven buitenlandse klanten kunnen
bedienen alsof zij uit hun thuismarkt kwamen. Voorts wordt verwezen
naar de hierop volgende paragrafen 5d en 5e.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Het voorstel is van toepassing op zowel handelaren als klanten, namelijk
consumenten en ondernemingen als eindgebruikers. De kosten voor het
bedrijfsleven, die uit het voorstel voortvloeien, bestaan hoofdzakelijk uit
nalevingskosten. Van bedrijven zal worden gevraagd dat zij hun websites
niet langer automatisch ontoegankelijk maken voor bezoekers op basis
van hun nationaliteit of locatie. Dit vergt in een beperkt aantal gevallen
(2% van de online winkels, volgens een studie van de Commissie)
eenmalig een naar verwachting kleine aanpassing aan de websites van
handelaren.
De maatregel kan ook leiden tot beperkte structurele nalevingskosten voor
bedrijven die te maken hebben met de noodzaak om het BTW-tarief te
identificeren in het land van de klant in het geval van verkoop van
diensten die enkel langs elektronische weg geleverd worden zoals
uiteengezet in art. 4.1.b (de registratie kan voor deze transacties worden
afgehandeld door middel van een «mini one-stop-shop»).
De voorgestelde non-discriminatiebepaling uit art. 4.1.b geldt overigens
niet voor kleine bedrijven die volgens de nationale wetgeving zijn
vrijgesteld van de afdracht van BTW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

6

Het voorstel beoogt verder sterk rekening te houden met de bestaande
regelgevende realiteit en heeft om die reden een beperkte reikwijdte.
Omdat verduidelijkt wordt in welke gevallen bedrijven hun klanten
volgens nationale regels mogen behandelen, vergroot dit de rechtszekerheid voor ondernemers en vergt het geen additionele inspanning of
kosten van hen om zich in de regels van het land van de afnemer te
verdiepen.
Van consumenten die gebruik willen maken van aanbod over de grens dat
niet beschikbaar is in hun lidstaat wordt met dit voorstel wel verwacht dat
zij zich voegen naar de regelgeving van het land van de handelaar.
Zoals onder 5b) uiteengezet kan de uiteindelijke verordening leiden tot
een uitbreiding van de belasting van de ACM. Andere administratieve
lasten voor de rijksoverheid zijn niet voorzien.
Er wordt geen impact voorzien op decentrale overheden.
e) Gevolgen voor concurrentiekracht
Doordat het voorstel beoogt de keuzevrijheid van afnemers en de
rechtszekerheid voor ondernemers te vergroten, valt een positief effect op
de concurrentiekracht te verwachten. De Commissie heeft in het impact
assessment becijferd dat de netto effecten op het handelsvolume 0,4%
kunnen zijn, waarbij het producenten- als het consumentensurplus
gemiddeld zouden toenemen met respectievelijk 1% en 0,8%. Ook zou
zowel online als offline een lichte daling van prijzen te verwachten zijn van
respectievelijk 0,6% en 0,5%.
De specifieke impact op het Nederlandse bedrijfsleven zal naar
verwachting op basis van het impact assessment en de reacties van
belanghebbenden gering zijn.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Het voorstel verplicht lidstaten tot aanwijzing van handhavingsautoriteiten
in situaties waarbij de verordening wordt overtreden ten aanzien van
1) consumenten en 2) zakelijke afnemers. Hiervoor moet Nederlandse
wetgeving worden aangepast. In het eerste geval kan dat door een
wetswijziging van de Wet handhaving consumentenbescherming door te
voeren teneinde de Autoriteit Consument en Markt (ACM) bevoegd te
laten zijn. Dat de ACM hiervoor wordt aangewezen voor consumenten ligt
voor de hand gelet op de aard van de materie en omdat het voorstel
Verordening (EG) nr. 2006/2004 wijzigt waardoor de autoriteiten die het
consumentenrecht handhaven effectief kunnen samenwerken.
In het tweede geval, waarbij de verordening wordt overtreden in situaties
met zakelijke afnemers, heeft de ACM geen bevoegdheden. Voor zakelijke
afnemers moet dus nog een afweging worden gemaakt.
Het voorstel voorziet niet in de toepassing van de lex silencio positivo.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Het voorstel voorziet niet in de mogelijkheid om gedelegeerde of
uitvoeringshandelingen vast te stellen. Op dit punt behoeft het voorstel
aanpassing. Artikel 8 van het voorstel voorziet in een bevoegdheid voor
een of meer door de lidstaat aangewezen instanties om praktische
bijstand te verlenen aan consument in geval van een geschil tussen
consument en handelaar. Het voorstel voorziet echter in artikel 8 wel in
een uniform klachtenformulier. Dit is een onduidelijke procedure waarbij
de rol van de Europese Commissie niet transparant is en ook de status

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

7

van het formulier onzeker. Daarom heeft het de voorkeur om het uniform
klachtenformulier te laten vaststellen door middel van een uitvoeringshandeling via de raadplegingsprocedure van artikel 4 van Verordening
(EU) nr. 182/2011.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Het voorstel voorziet in een inwerkingtreding op de twintigste dag na
publicatie in het officieel Publicatieblad. De verordening wordt van
toepassing zes maanden na de dag van publicatie. Deze termijn is te kort
en moet langer, gelet op de noodzakelijke aanpassing van de Wet
handhaving consumentenbescherming en het inrichten en voorbereiden
van de handhaving.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Het voorstel voorziet in een evaluatie- en herzieningsclausule. Dit past bij
de Nederlandse inzet om nut en effectiviteit van uniewetgeving periodiek
te toetsen. Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening en vervolgens om de vijf jaar brengt de Commissie verslag uit
over de evaluatie van deze verordening aan het Europees Parlement, de
Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
a) Uitvoerbaarheid
Door het gekozen rechtsinstrument zijn de bepalingen direct in de gehele
Unie van toepassing. Dit vergt geen implementatiewetgeving, wel is
uitvoeringswetgeving noodzakelijk om te voorzien in de aanwijzing van
handhavingsautoriteiten. De bepalingen in de verordening zijn zodanig
geformuleerd dat de verplichtingen voor handelaren en voor de handhavingsautoriteiten voldoende helder lijken te zijn.
b) Handhaafbaarheid
De verordening geeft specifieke richtsnoeren betreffende de handhaving
door de bevoegde autoriteiten en verplicht de lidstaten tot het aanwijzen
van instanties die belast worden met de handhaving van de verordening
(zie artikel 7). In Nederland zal de ACM met de handhaving van de
verordening belast zijn voor wat betreft consumenten. Voor zakelijke
afnemers moet nog een afweging worden gemaakt (zie punt 6a)
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Het voorstel heeft geen specifieke implicaties voor ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2167

8