Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

32 647

Levensbeëindiging

Nr. 356

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2017
In het ordedebat van 6 juni (Handelingen II 2016/17, nr. 83, Regeling van
werkzaamheden) heeft het lid Ellemeet mij verzocht te reageren op het
artikel uit Trouw met de titel «De Levenseindekliniek heeft het te druk met
psychiatrische patiënten».
Uit het artikel blijkt dat de Levenseindekliniek een toenemend aantal
euthanasieverzoeken van patiënten met een psychische aandoening krijgt,
waardoor de wachttijd is opgelopen tot 6–9 maanden. Het is lastig om
daarvoor een oorzaak aan te wijzen. In het artikel wordt gewezen op de
derde evaluatie van de Euthanasiewet, waaruit blijkt dat de weerstand
tegen euthanasie bij psychiaters toeneemt. Daardoor zouden patiënten
uitwijken naar de Levenseindekliniek.
Als we de toename van het aantal euthanasieverzoeken van psychiatrische patiënten bij de Levenseindekliniek in een breder perspectief
plaatsen, zien we dat het in vergelijkbare zin gestegen is ten opzichte van
verzoeken van mensen met andere aandoeningen. Het aandeel verzoeken
van psychiatrische patiënten dat bij de Levenseindekliniek binnenkomt, is
zodoende steeds ongeveer een derde van het totaal aantal verzoeken dat
de Levenseindekliniek ontvangt.
Het totaal aantal door de Regionale Toetsingscommissies ontvangen
meldingen van uitgevoerde verzoeken van euthanasie bij mensen met een
psychische aandoening is de afgelopen jaren licht gestegen.
Wat in het artikel duidelijk naar voren komt, is de complexiteit van een
euthanasieverzoek van psychiatrische patiënten, en de zorgvuldigheid die
nodig is bij de behandeling van een dergelijk verzoek. Het is voor alle
artsen, dus ook voor psychiaters, van belang dat op zorgvuldige wijze
wordt vastgesteld dat aan alle criteria die de wet daaraan stelt is voldaan
bij de beoordeling van een verzoek tot euthanasie. Bij mensen met een
psychische aandoening zal daarbij bijzondere aandacht uitgaan naar de
weloverwogenheid van het verzoek, alsook de ondraaglijkheid en

kst-25424-356
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 356

1

uitzichtloosheid van het lijden. Van belang is op te merken dat artsen
nooit verplicht zijn om op een verzoek in te gaan. Euthanasie is bijzondere
zorg, waartoe een patiënt een verzoek kan doen. Het is aan de arts om
voor zichzelf te bepalen of deze op dat verzoek wil ingaan.
Is de arts daartoe niet bereid, dan kan deze de patiënt doorverwijzen naar
een arts die de euthanasie mogelijk wel wil uitvoeren, mits voldaan is aan
alle criteria daarvoor.
In het artikel worden verschillende mogelijke oorzaken genoemd voor de
toename van het aantal euthanasievragen van psychiatrische patiënten,
zowel in het algemeen als specifiek bij de Levenseindekliniek. Zoals
hierboven toegelicht, betreft het een toename in absolute, en niet in
relatieve zin. Desalniettemin wordt in de GGZ hard gewerkt aan nog
betere zorg. Hoogleraar Van Os pleit in zijn reactie voor zorg in de wijk,
dichtbij de mensen. Deze ontwikkeling is precies waar partijen momenteel
gezamenlijk aan bouwen: een stelsel waarin iedereen terecht kan (van
lichte tot hele zware problematiek), waarin herstel het uitgangspunt is en
waarin klinische zorg – waar mogelijk – wordt vervangen door zorg en
ondersteuning in de eigen omgeving. Er wordt ook geïnvesteerd in de
kwaliteit van de zorg. Zo wordt onder leiding van het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ gewerkt aan zorgstandaarden, generieke modules en
richtlijnen. Eind 2015 heeft de sector de Agenda voor Gepast Gebruik en
Transparantie1 geformuleerd. Het doel van deze agenda is een toegankelijke, doelmatige en betaalbare geestelijke gezondheidszorg, met als
kernpunten: regie voor de patiënt, inzetten op kwaliteit en doelmatigheid
(zoals het Kwaliteitsstatuut waarin de samenwerking tussen professionals
wordt geborgd), een nieuwe bekostigingssystematiek die daarop aansluit,
en investeren in wetenschappelijk onderzoek. Ook is de realisatie van een
goede aansluiting van de GGZ met ondersteuning in het gemeentelijk
domein en aan de andere kant van het zorgspectrum met het forensische
circuit van belang. In verschillende trajecten, onder andere rond personen
met verward gedrag en in het programma continuïteit van zorg wordt
hieraan gestalte gegeven.
In het artikel wordt ook gewezen op de toenemende administratieve
lasten in de GGZ. Als het inderdaad zo is dat psychiaters euthanasieverzoeken niet in behandeling kunnen nemen door administratieve lasten,
dan vind ik dat zorgwekkend. Het is dan ook goed dat hard aan verbetering wordt gewerkt. Er is een traject opgezet om administratieve lasten
zoveel mogelijk weg te nemen, waardoor de zorgverlener meer tijd aan de
patiënt kan besteden. Over dit traject bent u recent geïnformeerd met de
«Voortgangsbrief Merkbaar minder regeldruk 2017»2.
De uitdaging is om samen te blijven werken aan een aanbod van zorg en
ondersteuning dat zo goed mogelijk aansluit bij de behoefte van de
patiënt. Daarvoor zijn voldoende financiële middelen beschikbaar. De
stelling in het artikel dat er minder geld is voor mensen met zware
psychische problemen, herken ik niet. Er zit voldoende ruimte in het
financiële kader voor de curatieve GGZ.
Tot slot is de uitdaging ook maatschappelijk. In het artikel wordt
beschreven dat een patiënt een euthanasiewens kan hebben, omdat deze
zich afgewezen voelt door de samenleving. Het is een taak voor de gehele
samenleving om mensen met psychische aandoeningen te accepteren en
mee te laten doen. Om het taboe op psychische aandoeningen weg te
nemen, organiseert stichting Samen Sterk zonder Stigma allerlei
activiteiten en projecten, gefinancierd met middelen uit het GGZ-kader.
1
2

Kamerstuk 25 424, nr. 292
Kamerstuk 29 515, nr. 416

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 356

2

Ik heb er vertrouwen in dat al deze veranderingen gaan bijdragen aan
betere zorg voor de patiënt. Als er toch een euthanasievraag ontstaat, dan
is het van groot belang dat deze met de grootste zorgvuldigheid wordt
behandeld.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 424, nr. 356

3