Minister Balkenende: Voorzitter. Ik dank de leden van de
Kamer voor hun inbreng in eerste termijn. Daar zal ik
uiteraard op reageren en dat zal ik langs de volgende
lijnen doen. Ik zal eerst stilstaan bij de algemeneverantwoordingsbrief die de Kamerleden hebben ontvangen.
Daarin worden vijf thema’s in algemene zin genoemd. Ik
zal die kort aanstippen. Naderhand zal ik uitgebreider
stilstaan bij ″duurzaamheid″ en ″krachtwijken″; dat is
mijn taak. Ik geef dus eerst een algemene uiteenzetting;
dan zal ik ingaan op veel van de vragen die door de
Kamerleden zijn gesteld; daarna zal ik stilstaan bij deze
twee onderwerpen.
Er zijn veel vragen gesteld. Het kabinet zal deze
uiteraard beantwoorden. Het is goed om op te merken
dat het gaat om de verantwoording over 2009. Jaarlijks
legt het kabinet op de derde woensdag in mei verantwoording af over de prestaties van het afgelopen jaar,
zowel in beleidsmatige als in financiële zin. Kabinet en
Kamer hebben meermalen de wens uitgesproken om
daarover op hoofdlijnen te debatteren. De algemeneverantwoordingsbrief 2009 is daarom beperkt tot de vijf
door de Kamer aangedragen onderwerpen. Ikzelf zal de
onderwerpen duurzaamheid en krachtwijken voor mijn
rekening nemen; de vicepremier zal daarna ingaan op
onderwijs en jeugdzorg; en de minister van Financiën zal
ingaan op de effecten van de crisismaatregelen en het
financieel jaarverslag van het Rijk.
Het kabinet-Balkenende IV heeft zich gecommitteerd
aan de uitvoering van 74 doelstellingen en 10 projecten
in een periode van 4 jaar. Ik betreur het uiteraard dat het
kabinet niet de 4 jaar heeft kunnen volmaken. Dat heeft
onder andere tot gevolg dat niet alle doelstellingen
volledig zijn gerealiseerd. Zeker in het licht van de
economische crisis ben ik echter van opvatting dat dit
kabinet, dat nu demissionair is, goed voor de dag kan
komen met het gevoerde beleid en de geboekte
resultaten. Driekwart, 75%, van het beleidsprogramma
lag eind 2009 goed op koers naar uiteindelijke realisatie
van de doelstellingen in 2011. Natuurlijk kunnen er
verschillende politieke keuzen en verschillende opvattingen zijn over de gestelde doelen en de beleidskeuzen die
daaruit voortvloeien, maar het zijn de keuzen van dit
kabinet. Daarover leggen wij verantwoording af.
De financiële verantwoording vindt plaats in het
financieel jaarverslag van het Rijk. Dit financieel
jaarverslag wordt vergezeld van een rechtmatigheidstoets van de Algemene Rekenkamer. Met tevredenheid
kan ik melden dat de Rekenkamer dit jaar 99,8% van de
uitgaven als rechtmatig beoordeelt. Op dat punt zal de
minister van Financiën misschien nog nader ingaan. De
financieel-economische en politieke situatie in 2009 is
uitermate turbulent geweest. De ongekende krimp van
onze economie staat centraal in het jaarverslag van het

Rijk over 2009. Het kabinet is van mening dat er
adequaat en goed is opgetreden om de economische
crisis het hoofd te bieden. In internationaal perspectief
doet Nederland het bovengemiddeld. Het is vooral de
overheid geweest die de eerste klappen van de crisis
heeft opgevangen. Dit is overigens op de lange termijn
geen houdbare situatie, maar daarover later meer.
Ik geef eerst een nadere duiding van de economische
situatie. Dan kom ik kort op de vijf focusonderwerpen, de
onderwerpen die door de Kamer zijn aangereikt. Eerst
iets over de economie. 2009 is het jaar dat de economische crisis zich in volle omvang openbaart in de
Nederlandse samenleving. Ten opzichte van 2008 is onze
economie met 4% gekrompen; dat is de grootste krimp
sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Vooral
onze export heeft het zwaar gehad, maar ook de
investeringen en de particuliere consumptie zijn
teruggelopen. De overheidsbestedingen, zoals door het
kabinet ingezet, hebben echter acyclisch gewerkt en
hebben ervoor gezorgd dat de economische dip niet nog
groter is geworden.
In 2009 zien wij een ongekende krimp van de
economie. De overheid heeft de economie gestimuleerd.
Wij zien dat de gemiddelde koopkracht van alle
huishoudens in 2009 nog is gestegen met ruim 1,5%.
Hoewel de werkloosheid in 2009 is opgelopen met 75.000
extra Nederlanders, doet Nederland het in Europees
opzicht relatief goed. Met een werkloosheid van 4,9%
staat ons land onderaan in de betreffende lijst van de
Europese Unie; hetzelfde geldt voor de jeugdwerkloosheid.
Dit alles was een bewuste keuze van het kabinet en
paste ook in de internationale afspraken die daarover zijn
gemaakt. In het aanvullend beleidsakkoord, dat in
februari 2009 werd gesloten door de coalitiepartijen, zijn
veel maatregelen afgesproken die de economie op korte
termijn moesten stimuleren. Wij kunnen nu al oordelen
dat op macroniveau onze maatregelen succesvol voor de
economie zijn geweest. De economie is in 2009 met ruim
30 mld. gestimuleerd. Het leeuwendeel daarvan had
natuurlijk te maken met de automatische stabilisatoren.
Dat leidt ertoe dat er niet is bezuinigd, terwijl de
belasting- en premie-inkomsten door de crisis wel zijn
teruggelopen. Wanneer het kabinet niet het beleid had
gevoerd dat het heeft gevoerd, zou dat volgens het
Centraal Planbureau in 2009 alleen al 50.000 extra
werklozen hebben opgeleverd en zou daarnaast de
economie 0,75% extra zijn gekrompen.
Dat heeft natuurlijk een prijs. Het gevolg is dat het
overheidssaldo sterk negatief is geworden. Waar het
kabinet op Prinsjesdag 2008 een overschot op de
begroting raamde van 1,2%, realiseert het nu een tekort
van 5,3%. Dat is geen houdbare situatie; dat is duidelijk.
In de kabinetsformatie zal moeten blijken welke keuzen
worden gemaakt om te werken aan het herstel van de
overheidsfinanciën. Het kabinetsbeleid van de bijzondere
uitdagingen als gevolg van de economische crisis is tot
nu toe succesvol geweest. De werkloosheid is de laagste
in Europa en de koopkracht is – ik zei het al – zelfs
toegenomen. Hoewel het tekort sterk is opgelopen, zit
Nederland zowel qua tekortontwikkeling als qua niveau
van de staatsschuld nog onder het EU-gemiddelde. Wij
vinden tegen die achtergrond dat het kabinetsbeleid
alleszins verantwoord is geweest.
Natuurlijk heeft het kabinet ook nagedacht over een
exitstrategie. Het stimuleren van de economie is een

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Aan de orde is de voortzetting van het verantwoordingsdebat over de jaarverslagen en de slotwetten
over het jaar 2009 en de rapporten bij de jaarverslagen.
De voorzitter: Wij gaan luisteren naar het antwoord van
de regering in eerste termijn. De minister-president zal
beginnen met de Kamerleden in te wijden in de indeling
van zijn antwoord.
©

Verantwoordingsdebat

86-7225

Balkenende
tijdelijke maatregel en kan niet structureel worden
volgehouden. Zo heeft het kabinet in 2009 al besloten
om in 2011 in totaal 1,8 mld. te besparen op de
begroting en in totaal 3,2 mld. te besparen op de
arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector. Ook is
besloten tot het gezond maken van de overheidsfinanciën op de lange termijn. Er zijn houdbaarheidsmaatregelen genomen in de vorm van de AOW-leeftijd, het
woningforfait en de maatregelen in de zorg. Wij hebben
gezegd dat dit niet genoeg is. Dat is de reden geweest
om opdracht te geven aan twintig heroverwegingswerkgroepen om informatie boven tafel te krijgen, zodat de
overheidsfinanciën op orde kunnen worden gebracht.
Door de val van het kabinet is het nemen van beslissingen nu toegevallen aan een nieuw kabinet. Ik concludeer
dat ook in het denken en doen over de exitstrategie
Nederland vooroploopt in Europa.
Omdat de evaluatie van het experiment van verantwoorden en begroten nog even op zich laat wachten,
zullen een nieuw kabinet en een nieuwe Kamer moeten
beoordelen of de gezamenlijke inzet om meer politieke
focus in het verantwoordingsdebat aan te brengen, is
geslaagd. Dit jaar is uitvoering gegeven aan de breed
gedragen motie van mevrouw Koşer Kaya met de vijf
bekende onderwerpen. De keuze van die onderwerpen
legt een verbinding tussen twee dragende thema’s in het
kabinetsbeleid, namelijk een duurzame kenniseconomie
en sociale samenhang. In het verantwoordingsjaar 2009
hebben deze thema’s evident een extra accent gekregen,
al was het maar via het aanvullend beleidsakkoord en
het daarop gebaseerde crisismaatregelenpakket. Ik zal de
essentie daarvan schetsen; de minister van Financiën zal
er verder op ingaan.
Het eerste onderwerp is de effectiviteit van de
crisismaatregelen. Het pakket is erop gericht om de
maatschappelijke effecten van de crisis te beperken, de
bedrijvigheid te ondersteunen, de vraaguitval te
voorkomen en een meer duurzame en innovatieve
economie te creëren. Ik noemde al het getal van de
30 mld., bestaande uit de stabilisatoren, en de 2,6 mld.
aan gerichte maatregelen. Dat had als oogmerk om
investeringen niet onnodig verloren te laten gaan.
Daarnaast is er een aantal niet-financiële maatregelen
getroffen om de economie in beweging te krijgen, zoals
een versnelling van de ingezette regeldrukoperatie – ik
wijs op de Crisis- en herstelwet – en het voorkomen van
bezuinigingen, waarbij ik met name denk aan de
uitgaven voor de WW. Deze maatregelen geven een
impuls aan het versterken van de economische structuur
van Nederland. Het langetermijnperspectief van de
economie is daarbij van groot belang geweest, uiteraard
omdat een geloofwaardig pad naar herstel van de
overheidsfinanciën noodzakelijk is. De rekening zal eens
weer moeten worden betaald, hetgeen deze week ook
blijkt in Europees verband. Het is ook van belang
geweest omdat een dergelijk perspectief richting geeft
aan het herstel, aan de noodzakelijke bezuinigingen,
maar ook aan alle inspanningen in de samenleving op
weg naar de economie na de crisis. Dat langetermijnperspectief betreft een duurzame en innovatieve kenniseconomie. Daarbij past de ambitie om als kenniseconomie in
de top vijf van de wereld te komen. Daarbij past ook een
aantal maatregelen in het crisispakket die zich op
duurzaamheid richten. Deze koppeling tussen de
langetermijnrichting en maatregelen die op korte termijn
effect moeten sorteren, is een centraal onderdeel van het

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

aanvullend beleidsakkoord geweest. Dit waren een aantal
opmerkingen over de economie en het crisispakket.
Het tweede blokje betreft het thema duurzaamheid. Ik
zal er straks uitgebreider op ingaan; nu maak ik slechts
een enkele opmerking.
Duurzaam is het tweede onderwerp waarvan de Kamer
heeft gezegd, er nader bij te willen stilstaan. Het kabinet
heeft aan de hand van het programma Schoon en Zuinig
gewerkt aan het verduurzamen van onze energieconsumptie, zowel door de uitstoot van CO2 bij de productie
van energie terug te dringen als door besparing van
energie. Er moet natuurlijk meer worden gedaan om de
ambitieuze langetermijndoelen die aan het begin van de
kabinetsperiode zijn gesteld, ook te halen. De Kamer
weet welke doelen dat zijn.
Op internationaal niveau is eind vorig jaar het
belangrijke klimaatakkoord in Kopenhagen gesloten.
Alhoewel het ambitieniveau van Nederland fors hoger
lag dan het niveau dat in Kopenhagen is afgesproken,
biedt het akkoord wel een stevige basis voor de verdere
onderhandelingen in de aanloop naar de komende
klimaattop in Mexico aan het eind van dit jaar. De
ambities zijn zo hoog, omdat wij het hebben over de
toekomst van de aarde. De wereldwijde economische
crisis heeft dat besef vergroot. Een fundamentele omslag
is nodig om ervoor te zorgen dat onze welvaart niet
langer ten koste gaat van de planeet, van mensen elders
op de wereld of van toekomstige generaties. Het kabinet
heeft in 2009, evenals in de voorgaande jaren, dan ook
gestaag gewerkt aan de noodzakelijke transitie naar de
meer duurzame samenleving. Ik zal hierna daarop
ingaan, en daarbij zal ik vijf punten in het bijzonder
uitdiepen: het internationale klimaatbeleid, het nationale
klimaatbeleid, de duurzame energie, de klimaatadaptatie
en de duurzame productie en consumptie.
Mevrouw Halsema (GroenLinks): Ik vind het fijn dat de
minister-president daar uitgebreid per onderdeel op
ingaat, maar ik zou ook graag een algemeen oordeel
willen hebben over de prestaties van het kabinet op het
terrein van milieu en klimaat. Zelfs de Partij van de
Arbeid, die lang deel heeft uitgemaakt van het kabinet,
heeft inmiddels erkend dat de prestaties ver zijn
achtergebleven bij de doelstellingen.
Minister Balkenende: Wij moeten onderscheid maken
tussen wat het kabinet heeft afgesproken, wat wij
moesten realiseren in 2011 en wat nodig is om de doelen
in 2020 te bereiken. Dan constateer ik het volgende. Met
datgene wat wij tot 2011 wilden realiseren, zitten wij op
koers, met uitzondering van de energiebesparing in
woningen. Op dat punt moet er nog meer worden
gedaan. Ik zou het kunnen aangeven in kilojoules, maar
verder zitten wij op schema. Om de doelstellingen voor
2020 te realiseren moeten er meerdere tanden worden
bijgezet. Zoals voormalig minister Cramer ook heeft
aangegeven, hebben wij de mogelijkheden geïnventariseerd. Die mogelijkheden zijn aan de Kamer toegestuurd,
maar de Kamer heeft dit onderwerp controversieel
verklaard. Ik ben dus tevreden over de realisatie van de
doelen tot 2011, met uitzondering van één onderwerp,
maar er moet nog meer gebeuren wat betreft het zetten
van stappen richting 2020. Dat geef ik graag toe.
Mevrouw Halsema (GroenLinks): Over het behalen van
de doelen voor 2011 heeft het Planbureau voor de

20 mei 2010
TK 86

86-7226

Balkenende
Leefomgeving aangegeven dat dit niet het effect was van
het kabinetsbeleid, maar van de economische crisis. Het
lijkt mij dan iets te gemakkelijk om te zeggen dat het
kabinet daarin zijn doelstellingen heeft gehaald. Als er
geen economische crisis was geweest, dan zou het
kabinet daarin ook hopeloos tekort zijn geschoten.
Minister Balkenende: U kunt zeggen dat u het onvoldoende vindt wat het kabinet doet, maar bij ″delivery″
gaat het om wat er is afgesproken. Welnu, wat betreft de
emissie van broeikasgas hebben wij maximaal 209
megaton CO2-equivalent afgesproken. Dat wordt naar
verwachting gehaald. Wat de energiebesparing betreft
wordt de doelstelling van 2961 petajoule gehaald.
Hetzelfde geldt voor het aandeel biobrandstof van 4%.
Behalve op het punt van de energiezuinige woningen
behalen wij de doelstellingen op de punten die ik
noemde. Als u mij vraagt ″wat heb je destijds afgesproken en haal je dat?″, dan geef ik daarop een positief
antwoord.
Dan maak ik nu slechts een enkele opmerking over
onderwijs en jeugdzorg, want daarop zal straks de
vicepremier verder ingaan. Een duurzame kenniseconomie raakt direct aan de positie van jongeren in de
samenleving. Ook zij ondervinden de gevolgen van de
financieel-economische crisis zoals die zich in 2009 heeft
afgetekend. Zij kunnen bijvoorbeeld minder gemakkelijk
een stageplaats vinden. Na de afronding van de
opleiding blijkt voor velen van hen het vinden van een
baan geen eenvoudige opgave. Het kabinet heeft
specifieke maatregelen getroffen om de gevolgen van de
economische crisis voor jongeren te beperken. Dat zal
straks nog nader worden belicht. Hoe belangrijk jongeren
ook zijn voor de economie als potentiële beroepsbevolking, voorop staat het belang van hun welzijn, door het
volgen van goed onderwijs en kansen op evenwichtige
persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke participatie. In de praktijk blijken deze kansen en mogelijkheden
helaas niet voor alle jongeren weggelegd. Waar
kwetsbare jongeren problemen ondervinden in hun
opgroei- en opvoedingssituatie, is er een taak weggelegd
voor de overheid. Die groep jongeren vraagt om extra
inspanningen en om het scheppen van waarborgen,
zoals de vorming van centra voor jeugd en gezin en het
bieden van een tijdig zorgaanbod. De bestuurlijke
discussie die daarachter wegkomt, krijgt niet voor niets
zo veel aandacht van het parlement, maar de dagelijkse
noden van deze jongeren en hun ouders staan voorop.
Dan een enkel woord over de krachtwijken.
De heer Pechtold (D66): Ik zou u bijna willen vragen om
die tekst nog een keer voor te lezen. Het is werkelijk zo
abstract! Zeer zwakke scholen: in 2008 waren dat er 109.
Twee jaar later zijn het er nog steeds 101. Dat is een
probleem. Het betekent dat elke dag duizenden kinderen
in dit land zeer zwak onderwijs krijgen. Nu schetst u heel
abstract iets met jongeren en kansen en bedreigingen,
maar wat is nu afrekenbaar gebeurd, onder uw kabinet,
aan de zeer zwakke scholen?

door de vicepremier. Meer dan dat wil ik daar nu niet
over zeggen. Ik hoop dat de heer Pechtold de verdeling
van werkzaamheden respecteert die wij hebben gemaakt
binnen het kabinet.
De heer Pechtold (D66): Dan zou ik omwille van uw en
onze kostbare tijd deze algemene praatjes, die we ook in
2007 in de prospectus lazen, willen weglaten. Laten we
de vragen die door Kamerleden zijn gesteld – die van mij
ging bijvoorbeeld over zeer zwakke scholen – to the point
beantwoorden. Verantwoordingsdag gaat immers over
de concrete vragen waar we in 2007 stonden, waar we
vandaag staan en met name wat er vorig jaar is gebeurd.
Minister Balkenende: Ik kan nog een klein blokje doen
over de krachtwijken en dan ga ik in op de verantwoordingssystematiek en de concrete vragen die van de kant
van de Kamer zijn gesteld, behalve de twee blokken die
ik naderhand zal belichten.
De heer Roemer (SP): Voorzitter. Ik denk dat de
minister-president anders naar een volgend blok gaat. Ik
snap dat de verdeling in het kabinet is zoals hij dat heeft
voorgesteld. Daar gaat de minister-president zelf over. Ik
hoor echter vooral graag zijn mening over het feit dat
ook in het afgelopen jaar er nog steeds 340.000 kinderen
in Nederland in armoede moesten opgroeien. Dat moet
hem als minister-president van het CDA toch vreselijk
pijn doen? Waarom is dat zo vreselijk achtergebleven?
Waarom is hij er niet in geslaagd om dat aantal fors
terug te dringen?
Minister Balkenende: In de loop van de tijd zien we dat
armoede in Nederland op zichzelf terugloopt. Er treedt
een verslechtering op als de economie tegenzit. U weet
hoe deze mechanismen werken. Ik heb vaak ook met uw
voorgangers hier in de Kamer daarover gesproken. U
hebt gelijk: als mensen in een achterstandspositie zitten,
is dat altijd buitengewoon pijnlijk en hebben wij er alles
aan te doen om te voorkomen dat die situatie blijft
bestaan en om, waar dat kan, hulp te bieden. Daarvoor
hebben we ook instrumenten. We zitten nu in een fase
waarin de economie tegenzit.
Waarom hebben wij in de afgelopen tijd genoegen
genomen met een hoog financieringstekort? Dat was nu
juist om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk mensen
aan het werk konden en hun werk konden houden. Dat is
ook de reden waarom wij maatregelen hebben genomen,
in de zin van bijzondere bijstand, om diegenen te
ondersteunen die het moeilijk hebben. Daarmee is het
probleem niet opgelost. Dat is ook zo, dat geef ik graag
toe. Ik hoop echter wel dat u ook ziet dat het oogmerk
steeds is geweest om door middel van versterking van
de economie, door middel van het creëren van banen en
door gerichte ondersteuning diegenen te ondersteunen
die het het moeilijkst hebben.

Minister Balkenende: Voorzitter. Dat is nu precies wat ik
bedoelde toen ik zei dat ik een paar algemene zaken
aanstip om aan te geven waar wij het over hebben met
deze vijf blokken die uw Kamer heeft geïndiceerd. Ik heb
gezegd dat ik twee zaken nader zal belichten en dat
onderwijs en jeugdzorg nader zullen worden besproken

De heer Roemer (SP): Het laatste zie ik niet. Het aantal
kinderen dat in het afgelopen jaar in armoede moest
opgroeien, is dus niet minder geworden. Als het
economisch tegenzit, dan wordt het voor ons als
maatschappij moeilijker, dat klopt. Dat zijn echter
politieke keuzes. Ik vind het onbegrijpelijk dat de
minister-president dan armoede onder kinderen niet zo
hoog op de prioriteitenladder heeft staan dat hij zegt:
daar moeten we als eerste naar gaan kijken, of bijna als

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7227

Balkenende
eerste. Hij heeft het het hele jaar laten gebeuren dat wij
die kinderen in armoede hebben laten zitten en dat wij
niets gedaan hebben aan de persoonlijke omstandigheden van gezinnen met kinderen in armoede.
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik vind dat de heer
Roemer nu een heel algemene vraag stelt. Ik had mij
voorgenomen om op het punt van de achterstanden
terug te komen bij het thema krachtwijken. Dan zal de
heer Roemer zien dat de inzet die geleverd is, heeft
geleid tot een aantal verbeteringen in de kwaliteit van
leven en bij de schooluitval. Die dingen doen zich ook
voor. Hij geeft een erg zwart-wit oordeel. Ik heb
aangegeven dat wij in de loop van de jaren zien dat de
armoede wordt teruggedrongen in Nederland. Wanneer
de economie tegenzit, dat zei ik zo-even al, dan zie je
vaak dat de problemen weer toenemen. Dat is ook
precies de reden waarom wij er zo veel aan doen om
ervoor te zorgen dat de economie zo veel mogelijk
overeind blijft, dat de economische dynamiek kan
worden bevorderd, dat mensen aan werk kunnen worden
geholpen en dat je altijd oog hebt voor de mensen die
het het moeilijkst hebben. Concreet betekent dit dat je
wilt investeren in bijvoorbeeld krachtwijken. Daarop kom
ik later in mijn betoog terug.
De heer Roemer (SP): Ik snap dat de minister-president
graag aangeeft dat hij in wijken een aantal dingen heeft
gedaan om de situatie in het algemeen te verbeteren. Hij
zei dat het kabinet heeft geprobeerd om de armoede
onder kinderen terug te dringen, maar dat het veel
lastiger is om dat te doen op momenten waarop het
economisch minder goed gaat. Op dergelijke momenten
is het nodig om andere politieke keuzes te maken. Als we
weigeren om voor die kinderen iets meer te doen op de
momenten waarop het uit economisch oogpunt lastiger
wordt, leggen we ons bij die situatie neer. Dat vind ik
een kwalijke zaak.
Minister Balkenende: Ook op momenten waarop het
economisch tegen zit, moet je prioriteiten stellen. De
heer Roemer weet ook dat wij op het ene moment
debatteren over de veiligheid in Nederland en dat we op
andere momenten spreken over het onderwijs en de
zorg. Ik begrijp heel goed dat de heer Roemer de
armoede aan de orde stelt, want daarover heeft de SP
vaker gesproken. Ik ben het ermee eens dat ook de
armoede een belangrijk onderwerp is en ik zal later in
mijn betoog duidelijk maken dat de resultaten van het
investeren in wijken zichtbaar zijn.
2009 is het laatste volledige jaar waarover dit
demissionaire kabinet verantwoording kan afleggen. Het
kabinet meende er goed aan te doen om bij de openbaarmaking van het integraal overzicht van doelstellingen en projecten uit het beleidsprogramma Samen
werken, samen leven tevens aandacht te schenken aan
de realisatie van het eerste kwartaal van 2010. Tijdens de
presentatie van het beleidsprogramma 2007 heb ik
aangegeven dat dit programma aan de samenleving
duidelijk maakt welke zaken het kabinet wil realiseren.
Burgers mogen het daarop aanspreken en de Tweede
Kamer zal het controleren. Dat is immers de essentie van
verantwoording afleggen.
Het kabinet spande zich de afgelopen jaren in om de
verantwoording over het gevoerde beleid zo tastbaar en
concreet mogelijk te maken. Het proces van begroten en

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

verantwoorden is verbeterd. Doordat deliverymethoden
zijn toegepast, is de inzichtelijkheid van de beleidsvoortgang verbreed en inmiddels is het mogelijk om de
voortgang van drie achtereenvolgende jaren in de
beleidsuitvoering te zien. De Tweede Kamer uitte de
wens om het debat meer een politieke focus te geven
door voor een beperkt aantal onderwerpen te kiezen. Het
realiseren van die wens maakt onderdeel uit van een
breder traject, namelijk dat van verbetering, verantwoording en begroting.
Het kabinet is in 2007 met dit traject gestart in nauw
overleg met de Kamer en de Algemene Rekenkamer. Het
deed dat in de vorm van een experiment waarbij een
aantal departementale begrotingen en jaarverslagen is
betrokken. Als gevolg van de val van het kabinet, schuift
de evaluatie door naar 2011. Dat neemt echter niet weg
dat er voor de nieuwe Kamer en het nieuwe kabinet
voldoende opgaven zijn voor verdere verbetering. De
introductie van een algemeneverantwoordingsbrief,
gekoppeld aan meetbaarheid van kabinetsdoelstellingen,
heeft naar mijn opvatting de aansluiting bij de begroting
en de jaarverslagen verbeterd. De gehanteerde deliverymethodiek is nieuw voor Nederland en die is nog volop
in ontwikkeling. De meerwaarde van die methodiek is
dat, naast de inzet van beleid en de geleverde prestaties,
wordt gekeken naar het maatschappelijk effect dat in de
samenleving wordt bewerkstelligd. Vooral die laatste
stap is niet eenvoudig te zetten binnen het tijdsbestek
van één kabinetsperiode. Laat staan dat die goed te
meten is. Dat is echter geen reden om daarvan af te zien.
Elk kabinet weet zich in het proces van beleidsontwikkeling en uitvoering afhankelijk van vele andere partijen en
partners, medeoverheden, maatschappelijke organisaties,
het bedrijfsleven, burgers en het parlement. Het beoogde
effect van beleid is ook in hoge mate van hun bijdrage
afhankelijk. Niet het kabinet zelf steekt de spa in de
grond in geval van de bouw van een woning, de aanleg
van een weg of van een bedrijventerrein. Het kan wel de
rol vervullen van stimulator, regisseur en versneller, zoals
bijvoorbeeld in het geval van de Crisis- en herstelwet. In
een volgende periode zie ik vooral mogelijkheden om de
doelmatigheid van het beleid, vertaald naar effecten voor
de samenleving, verder te versterken. Daarbij kan
worden overwogen, de doelstellingen zodanig te kiezen
en te formuleren dat ze structurerend werken, dat ze
meetbaar zijn op de punten input, output en outcome,
dat differentiatie is toegestaan in de bijdrage van
anderen en dat flexibel kan worden ingespeeld op de
actualiteit van een veranderende politieke agenda. De
aansluiting van de doelstellingen op de reguliere
begrotings- en verantwoordingssystematiek is daarbij
een belangrijk uitgangspunt. De eindevaluatie van het
experiment verbetering en verantwoording begroting
2011 biedt volop mogelijkheden om daarover nader van
gedachten te wisselen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik hoor dat de ministerpresident nogal optimistisch spreekt over alles wat er is
verantwoord, maar uit het rapport van de Algemene
Rekenkamer blijkt dat er 44,3 mld. is uitgegeven zonder
dat het doel bekend was. Daarnaast is 37 mld. uitgegeven, waarbij zeer beperkt is aangegeven of het doel wel
bereikt is. Kan de minister-president uitleggen hoe dat
zit?
Minister Balkenende: Daar kom ik juist aan toe. Die

20 mei 2010
TK 86

86-7228

Balkenende
vraag is namelijk ook gesteld door mevrouw Hamer. Ook
de heren Van Geel en Rutte hebben daarover gesproken.
Men vraagt hoe het precies zit met de percentages die
mevrouw Verdonk zojuist noemde. Wat is er op dat vlak
aan de hand? Daarbij moeten vier dingen worden
genoemd. In de eerste plaats speelt een rol dat bij het
opstellen van begrotingen en jaarverslagen drie vragen
centraal staan. Wat mag het kosten? Wat gaan we met
dat geld doen? Wat willen we bereiken in de maatschappij? De Rekenkamer constateert bij de vraag ″wat mag
het kosten?″ een stijging van 87% naar 99% bij de
beleidsartikelen. Bij de vraag ″wat gaan we met dat geld
doen?″ constateert de Rekenkamer een stijging van 73%
naar 76%. Bij de vraag ″wat willen we bereiken?″
constateert de Rekenkamer een stijging van 49% naar
51%. Kortom, er is sprake van een continue positieve
ontwikkeling.
Het tweede dat moet worden genoemd, is het feit dat
wij expliciet, en met instemming van de Rekenkamer en
de Tweede Kamer, hebben afgesproken dat bij sommige
beleidsartikelen het niet zinvol of mogelijk is om bij de
vraag ″wat willen we bereiken in de maatschappij?″
beleidsinformatie op te nemen. Het gaat dan bijvoorbeeld om beleidsartikelen bij Defensie, overdrachten aan
sociale fondsen, rente-uitgaven of financiering van het
CPB. Bij die artikelen weten wij niet wat het maatschappelijk effect ervan is dat kan worden gemeten. Welke
beleidsindicator is bijvoorbeeld zinvol voor Defensie? Wij
beschrijven wel in kwalitatieve termen wat we willen
bereiken.
Ik kom op het derde punt. Wij voeren met een aantal
departementen een experiment uit met andere begrotingen en jaarverslagen. Dit experiment wordt uitgevoerd in
samenwerking met de Rekenkamer en de Tweede Kamer.
Onderdeel van dit experiment is, dat bepaalde beleidsinformatie niet meer bij de beleidsartikelen en het
jaarverslag wordt opgenomen, maar in de beleidsartikelen van de begroting. Op die manier kunnen wij in de
begroting uitgaven en ontvangsten beter in een
historisch perspectief plaatsen. Dit experiment moet nog
worden geëvalueerd.
Het vierde dat moet worden genoemd, is het feit het
budgetrecht van de Kamer absoluut niet in het geding
komt. Bij de begrotingsbehandeling wordt namelijk in de
verschillende begrotingen aangegeven bij welke artikelen
er geen beleidsinformatie kan worden gegeven. De
Kamer heeft met deze begroting ingestemd. De Kamer
heeft ook de mogelijkheid om bij de begrotingsbehandeling te stellen dat zij wél een meetbare indicator wil.
Wij hebben dus met elkaar afgesproken hoe wij de
zaak zouden opbouwen, en waar wel en waar geen
beleidsinformatie zou worden verstrekt. Ik heb goed
gehoord dat de Kamer nu heeft gezegd dat het percentage wellicht anders zou moeten zijn. Ik stel dat het
percentage voortvloeit uit de gemaakte afspraken over
wat wij wel en wat wij niet zouden doen. Als de
woordvoerders nu zeggen: wij vinden dat dit scherper
moet worden gemarkeerd en wij willen meer informatie,
dan zal dat nader moeten worden ingevuld. Wat wij nu
hebben aangeleverd, vloeit voort uit de afspraken die zijn
gemaakt.
Ik stel daarom het volgende voor. Ik heb goed naar de
Kamer geluisterd. Men zegt: wij zouden liever een ander
percentage hebben dan 41. Ik zeg op mijn beurt dat dit
afhankelijk is van de afspraken die worden gemaakt. Als
men niet tevreden is over het percentage, moet een

Minister Balkenende: Ja, maar dat betwist ik toch een
beetje. We kunnen ons afvragen waarvoor het wordt
uitgegeven. Soms heb je te maken met beleidsartikelen
die heel concreet aangeven wat er gerealiseerd moet
worden. Andere keren heb je te maken met uitgaven die
een algemeen doel dienen. Je hebt ook te maken met de
vraag of het geld rechtmatig wordt besteed. Dat
percentage is buitengewoon hoog, dat weet mevrouw

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

nieuw kabinet daarover afspraken maken met bijvoorbeeld de commissie voor de Rijksuitgaven. Ik zie dat er
veel meer wordt gemotiveerd en uitgelegd. Wij zijn met
een percentage van 99,8 met de rechtmatigheid op het
goede spoor. Een en ander is echter afhankelijk van de
afspraken die wij met elkaar maken. Alles is openbaar en
transparant. Dit is mijn antwoord op de vraag hoe het zit
met de percentages. Ik heb uitgelegd langs welke lijnen
dit alles tot stand is gekomen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik vind dat de ministerpresident zich er weer heel gemakkelijk van afmaakt met
zijn spreektekst. Het gaat hierbij wel om 81 mld. Niet
bekend is waarvoor dit geld is uitgegeven. Het is niet
bekend wat het doel is waarvoor men het heeft
uitgegeven. Bovendien is bij 37 mld. niet neergezet wat
het effect is geweest van de inzet van het geld. Wij
hebben het dus over 81 mld. Met zo’n bedrag kan de
minister-president toch niet tevreden zijn over de
verantwoording? Hij kan het nu wel afschuiven naar de
Kamer, maar hij staat hier nu een vrolijk verhaal te
houden. Ik zou dat niet doen als ik de minister-president
was.
Minister Balkenende: Niet voor niets heb ik uitgelegd
hoe het feitelijk is. Wij zeggen ook niet dat wij niet weten
wat er gebeurt. Wij zeggen wel dat het bij sommige
beleidseffecten moeilijk is om een indicator op te nemen.
Ik heb zojuist het voorbeeld genoemd van Defensie.
Waarvan moet je bij Defensie uitgaan? Wij hebben
afgesproken wat we wel en wat we niet zouden
toelichten. Dat heb ik zojuist uiteengezet. Mevrouw
Verdonk mag dus niet het beeld oproepen als zouden wij
helemaal niet weten wat er gebeurt. Ik zeg dat het soms
lastig is om precies te bepalen wat de beleidsindicator
moet zijn. Die moeilijkheid hangt samen met het
onderwerp dat in beeld is. Voor een ander deel zijn
afspraken gemaakt over wat we wel of niet zouden
toelichten. Als de Kamer nu vindt dat er meer informatie
moet worden gegeven, zeg ik: laat een nieuw Kabinet in
overleg met de commissie voor de Rijksuitgaven dit punt
nader onder ogen zien. Ik heb gemerkt dat verschillende
woordvoerders meer willen. Als dat zo is, moet je
daarover afspraken maken.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik kan mij voorstellen dat
niet overal het effect kan worden berekend. Het doel
waarvoor het geld wordt ingezet, moet je volgens mij
echter wel altijd weten. Je wilt immers weten waarvoor
je geld uitgeeft. Geld uitgeven doe je niet zomaar. Ik vind
het daarom heel raar dat bij 44,3 mld. niet bekend is
waarvoor het is ingezet. Ik kan mij er dus iets bij
voorstellen dat je achteraf wellicht niet van al het geld
het effect kan meten. Ik kan mij echter niet voorstellen
dat je niet weet voor welk doel je geld uitgeeft. Dat kan
toch gewoon niet! Het gaat daarbij om een bedrag van
44,3 mld.

86-7229

Balkenende
Verdonk ook. We geven niet in het wilde weg geld uit. De
kern van het debat dat het nieuwe kabinet moet voeren
is ten eerste de vraag hoe we willen aankijken tegen de
beleidsinformatie en ten tweede de vraag of op al die
onderdelen beleidsindicatoren worden gegeven; of zich
dat verdraagt met de vragen die aan de orde zijn. Dat is
de kern van het debat dat moet worden gevoerd. Laten
we echter niet doen alsof er niet iets zou gebeuren. Dat
is een merkwaardige voorstelling van zaken.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik citeer gewoon uit het
rapport van de Algemene Rekenkamer. Volgens mij is dat
heel helder. Ik begrijp de minister dus goed dat wanneer
het debat zo meteen gaat over krachtwijken, hij mij
precies kan vertellen wat het doel is van iedere euro die
daaraan is besteed en of die effect heeft gehad? Dat zou
ik bijzonder op prijs stellen.
Minister Balkenende: Ik kom er straks op terug.
Mevrouw Thieme (PvdD): Als ik de minister-president
goed begrijp, zijn er afspraken gemaakt over de vraag
waarover wel en waarover niet informatie wordt
verstrekt en over de vraag in hoeverre een bepaalde
maatregel effect heeft gesorteerd. Is er ook afgesproken
dat er van meer dan 80% van de lopende subsidies sinds
2005 het effect niet gemeten is? Dat staat namelijk ook in
het rapport van de Algemene Rekenkamer. Het gaat dan
over een bedrag van 4,7 mld.
Minister Balkenende: Ik heb daar toevallig over
gesproken met de minister van Financiën, toen het ging
over de vraag wat je doet met subsidies die een fiscaal
karakter hebben. Het is niet zo dat je continu alles weegt
of onderzoekt, maar vaak worden er wel steekproeven
genomen. Er vinden van tijd tot tijd wel discussies plaats
over de vraag hoe het zit met deze instrumenten, maar
dat wordt niet in volle omvang gedaan. Verder begreep
ik zo-even – de minister van Financiën moet dit maar
nader duiden – dat als je bepaalde subsidies, bepaalde
belastinguitgaven, tegen het licht houdt, er vaak wel
weer een argument is in de Kamer om te zeggen dat het
maar ongecontroleerd moet blijven. Dit terwijl je toch de
moed zou moeten hebben om te zeggen dat bepaalde
subsidies of belastinguitgaven moeten worden teruggedrongen.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik kan mij voorstellen dat je
bepaalde keuzes maakt, omdat je ze wellicht niet
allemaal kunt evalueren. Als je echter van meer dan 80%
van de subsidies gewoonweg het effect niet weet, vind ik
dat zorgelijk. Is de minister-president het met mij eens
dat dit zo snel mogelijk moet veranderen?
Minister Balkenende: Ik had het zojuist over de vraag
wat je vindt dat er gedaan moet worden aan het
percentage waarover mevrouw Thieme vragen heeft
gesteld. Dat heb ik toegelicht. Mevrouw Thieme vraagt of
je niet naar een systematiek toe moet om subsidies,
belastinguitgaven, scherper onder ogen te zien. Ik denk
dat het sowieso noodzakelijk is, maar om een andere
reden. Het nieuwe kabinet en de nieuwe Kamer staan
aan het begin van een debat over de vraag waar het geld
aan uitgegeven moet worden: de heroverwegingsoperaties. De subsidies zullen daarvan absoluut onderdeel
uitmaken. In het kader van dat debat kun je ook de

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

discussie met elkaar aangaan over de vraag of je
doorgaat met de bestaande subsidies en, als je subsidies
intact laat of kiest voor nieuwe, hoe je omgaat met de
vragen die mevrouw Thieme stelt. Dat lijkt me een mooie
opdracht voor de toekomst.
Mevrouw Hamer (PvdA): Ik ga even terug naar het begin
van de beantwoording door de minister-president op dit
onderdeel. Ik heb vragen gesteld over het percentage
van 41, dat verhoogd is ten opzichte van vorig jaar. Ik
hoor de minister-president zeggen dat dit komt door de
afspraken die wij met elkaar hebben. Ik blijf dan toch
achter met de vraag waarom het dan vorig jaar wel lukte
om voor meer onderwerpen een goede verantwoording
te geven. Als kabinet en Kamer onvoldoende goed
verkeer hebben en daardoor geen zicht krijgen op de
doelen, doen ze op zijn minst allebei iets fout en moeten
ze bovendien daarover eerder dan aan het einde van het
jaar communiceren, gezien de grootte van het verschil.
Minister Balkenende: Ik heb aangegeven wat de
achtergronden hiervan zijn. Ik heb ook aangegeven dat
als de Kamer vindt dat het percentage lager zou moeten
zijn, er goede werkafspraken over moeten worden
gemaakt. Ik kan het nu niet veranderen; het is nu zoals
het is.
Mevrouw Hamer (PvdA): Dat begrijp ik wel. De
minister-president verklaart daarmee echter niet waarom
het zo is opgelopen het laatste jaar.
Minister Balkenende: Ik heb het algemene kader
geschetst van hoe het is ontstaan. Het heeft soms te
maken met de materie zelf, die zich niet leent voor een
bepaalde beleidsindicator omdat andere zaken een rol
spelen. Je kunt wel aangeven waaraan het geld moet
worden besteed. Dan moet er ook worden getoetst op
rechtmatigheid. Bovendien heb je te maken met de vraag
hoe je omgaat met het duiden van de beoogde effecten
in de begrotingsstukken. Dat heb ik net aangegeven. Ik
heb duidelijk gemaakt hoe het is ontstaan. Het is ook te
verklaren hoe het van 25% naar 41% is gegaan. Ik kan
het niet anders presenteren, want zo liggen de feiten. Als
de Kamer vindt dat het anders moet, zullen daar nadere
afspraken over moeten worden gemaakt. Dan spreken
we wel over de technische aspecten van de inrichting
van het begrotingshoofdstuk en de begrotingsartikelen.
Ik herhaal dat afspraken zijn gemaakt over wat zou
worden bekeken.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Hamer.
Mevrouw Hamer (PvdA): We kunnen dan toch bijna niet
anders dan de conclusie trekken dat er nieuwe afspraken
moeten komen. Als volgend jaar bij het aantreden van
een nieuw kabinet de systematiek, want zo versta ik de
minister-president, zou uitlokken dat we dan van 60%
niet weten wat uit wordt gegeven, zijn we met een heel
vreemd proces bezig. Ik hoor graag van de ministerpresident dat hij het zelf ook noodzakelijk vindt, want dit
is natuurlijk geen beeld naar de buitenwacht.
Minister Balkenende: Wij zijn nu demissionair, maar ik
heb naar u geluisterd. Van verschillende kanten zijn
vergelijkbare opmerkingen gemaakt. Precies om die
reden heb ik gezegd dat het op de weg van een nieuw

20 mei 2010
TK 86

86-7230

Balkenende
kabinet ligt om met de commissie voor de Rijksuitgaven
hierover afspraken te maken. Als u er behoefte aan hebt
dat ik dit in de vorm van een aantekening geef aan
degene die te zijner tijd een kabinetsinformatie doet, ben
ik daartoe graag bereid, gewoon als een aandachtspunt
dat voortvloeit uit dit debat.
Mevrouw Hamer (PvdA): Dat lijkt me sowieso goed,
maar misschien kunnen we ook vandaag vaststellen dat
het zo is en dat als het ware met elkaar afspreken.
Minister Balkenende: Ja.
De voorzitter: De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Balkenende: De heer Van der Staaij vraagt hoe
ik verklaar dat het merendeel van de doelstellingen de
afgelopen jaren verder achterop is geraakt. Er zijn 74
doelstellingen en 10 projecten. 17 blijven in het jaar 2009
achter bij de beoogde doelrealisatie.
Daar zijn drie factoren voor aan te geven. Een factor
hangt samen met de economie. Dat is vorig jaar ook
gezegd. Als je te maken hebt met een economische
terugval van ongekende omvang, kun je niet alles
realiseren. Dat geldt voor drie doelen en twee projecten.
Dat is echt het gevolg van de economische crisis.
Dan zijn er de doelstellingen die te maken hebben met
veiligheid of jeugdzorg. Bij de achterblijvende veiligheidsdoelstellingen is de oorzaak van de beperkte
voortgang vooral gelegen in de hardnekkigheid van de
problematiek en niet in de inzet van het beleid. De
jeugdzorgdoelstelling hangt met name samen met de
vertraagde opening van de Centra voor Jeugd en Gezin.
De vicepremier gaat daar straks nader op in. Als je 2010
erbij betrekt, blijkt het beeld rondom dat soort doelstellingen alweer veel beter dan voor 2009.
Dan zijn er nog vijf andere doelstellingen. Die kun je
gewoon afzonderlijk duiden. Het heeft soms te maken
met een wetgevingstraject dat nog loopt en soms met de
weerbarstigheid van de materie. Het is dus goed aan te
geven. Ik vind deze score bepaald niet slecht. We hebben
vorig jaar aangegeven dat de economie minder zal
worden en dat we op een aantal fronten meer problemen
zullen krijgen. Ik vind het over het algemeen een heel
behoorlijke score.
Mevrouw Hamer heeft de interessante vraag gesteld
hoe het nu zit met de morele agenda, ook in relatie tot
het aanvullend beleidsakkoord. Toen we voor dit akkoord
kozen, is nadrukkelijk het punt van de morele agenda
naar voren gebracht. We hebben namelijk gezegd: de
crisis gaat over meer dan alleen geld. De financieeleconomische crisis, de millenniumontwikkelingsdoelen
en het milieu- en klimaatvraagstuk moet je eigenlijk in
samenhang bekijken. Er is een morele component. Wat
zich heeft afgespeeld in de financiële sector, is niet alleen
een kwestie van financiële techniek. Het heeft ook te
maken met houding en gedrag. Het raakt dus het thema
van waarden en normen in de samenleving.
Het ging om de doorgeschoten onevenwichtigheden in
de financiële sector. De financiële sector in Nederland
heeft gekozen voor een eigen gedragscode: de Code
Banken. Dat is nooit eerder gebeurd, maar op deze
manier gebeurde het wel. Het kabinet acht het van groot
belang dat die principes daadwerkelijk worden nageleefd.
De monitoringcommissie zal daarom vervroegd
rapporteren, na de zomer. Er zal bijzondere aandacht

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

worden besteed aan de beloningsprincipes in de code.
Dat is één voorbeeld. Een tweede voorbeeld. We hebben
de wet normering uit publieke middelen gefinancierde
topinkomens. Die ligt nu bij de Raad van State. Dat
wetsvoorstel maximeert of normeert de inkomens van de
top van de publieke en semipublieke sector.
De morele agenda gaat natuurlijk ook over de balans
in de economie. Onze samenleving moest op cruciale
punten worden versterkt, zodat Nederland beter
voorbereid op de toekomst uit de crisis kan komen. Dat
is eigenlijk de combinatie van begrotingsevenwicht,
aanpak van de werkgelegenheid, het leefbaar houden
van de binnensteden en het bouwen aan een duurzame
en innovatieve economie.
Dan is er nog een onderscheid te maken tussen de
nationale en de internationale agenda. In het kader van
de G20 hebben wij zeer nadrukkelijk gesproken over de
morele component. U weet dat Nederland zeer actief is
geweest om twee punten naar voren te brengen: het hele
aspect van toezicht – hoe krijg je dat op een hoger plan?
– en de doorgeschoten bonuscultuur. Op verschillende
bijeenkomsten hebben wij deze zaken naar voren
gebracht, ook in overleggen met de vorige minister van
Financiën. Ook in andere debatten heb ik steeds gesteld
dat het samenhangt met die morele component. Het
raakt ook de vraag van economische ordening. Dat is
allemaal naar voren gebracht. De manier waarop de
Nederlandse regering zich bij de voorbereiding van de
Europese raden, mede in samenspraak met de Kamer,
heeft ingezet inzake deze onderwerpen, wat haar inzet is
geweest bij de G20 en wat wij nu naar voren brengen –
denk aan de bankenheffing en andere zaken – raken deze
morele agenda. Als je de vragen van deze tijd zou
ontdoen van die morele component, heb je problemen.
Ik geef een aantal voorbeelden waaruit blijkt dat de
regering de morele agenda nationaal en internationaal
heeft willen oppakken.
Mevrouw Hamer (PvdA): U zegt twee dingen die
enigszins tegenstrijdig zijn. U zegt dat de morele agenda
over meer ging dan de financiële crisis, namelijk ook
over die andere dingen. Wij hebben destijds een debat
daarover gevoerd. U zegt dat het ging over normen en
waarden. Ik kan mij herinneren dat u na het sluiten van
het akkoord zei: eigenlijk hebben wij het nu pas over de
echte balkenendenorm gehad; die ging niet alleen over
de financiële wereld maar ook over de publieke sector.
Maar die ging volgens mij ook over de voorbeeldfunctie.
Ik heb u toen zo verstaan dat u voor de balkenendenorm
ging staan en dat wij iets gingen doen aan de hele
cultuur van meer en meer willen hebben. In het tweede
deel van uw antwoord verengt u het weer tot de
financiële wereld. Wat hebt u in uw rol van ministerpresident breder dan die financiële wereld gedaan aan
die cultuur en met wat u zelf de echte balkenendenorm
noemde?
Minister Balkenende: U hebt het juist geformuleerd: de
discussie is begonnen rondom het hele complex van de
financiële sector, aangezien daarbij sprake was van een
doorgeschoten cultuur. Toen hebben wij gezegd: dat
raakt aan een scheefgegroeide houding. Daarom kom ik
bij mijn voorbeelden op zaken als de bankencode, de
bonuscultuur mondiaal en vragen als: hoe ga je om met
je morele verantwoordelijkheid om, hoe zit het met de

20 mei 2010
TK 86

86-7231

Balkenende
beloningsstructuur en wat doet Nederland op het gebied
van toezicht? Dat is één deel.
Wij hebben het in het tweede voorbeeld gehad over
vragen als: hoe kijk je aan tegen het zakendoen? Een
thema als maatschappelijk verantwoord ondernemen is
buitengewoon belangrijk. Weet je combinaties te krijgen
van innovatie en duurzaamheid? Toen wij het vorig jaar
hadden over het aanvullend beleidsakkoord hebben wij
om die reden gezegd: als wij de economie gaan
stimuleren, dan proberen wij daarbij een verband te
krijgen tussen economische dynamiek en duurzaamheid.
Dat is weer een voorbeeld van moreel stilstaan bij
vragen als: hoe kijk je aan tegen zakendoen en hoe
stimuleer je de economie? Ik hoef het pakket nu niet toe
te lichten, maar ook dat is een onderdeel daarvan.
Het derde punt ging over de discussie: hoe gaan wij
met elkaar om en wat is de rol van waarden in de
samenleving? Dat is een nog veel bredere discussie.
Maar de volgende twee elementen zijn van grote
betekenis. Wij moeten ervoor uitkijken dat de financiële
sector in de oude sjablonen vervalt, want dan gaat het
absoluut fout. Wij zijn er ook nog niet van af, want u ziet
ook dat er soms een terugval is, zoals met de bonuscultuur in de VS bijvoorbeeld. Daarnaast hebben wij die
morele component bij alles wat wij doen in de gaten te
houden. Dat geldt voor een thema als maatschappelijk
verantwoord ondernemen, maar evenzeer voor de
activiteit die de overheid zelf verricht. Ik heb het
voorbeeld genoemd van welke keuzes wij hebben
gemaakt bij het aanvullend beleidsakkoord.
Mevrouw Hamer (PvdA): Ook dit zijn voorbeelden uit de
financiële sector, met name het voorbeeld over de
bankensector. Maar toen u sprak over de balkenendenorm sprak u veel meer over het voorbeeldgedrag van
managers, mede in de publieke sector, over de hoge
salarissen die daar ontwikkeld werden en over het
streven naar steeds maar meer en meer verdienen
waarbij je niet kijkt naar hoe je bedrijf of organisatie
meegaat. Daarvan zei u: dat maak ik tot mijn eigen
agenda. Ik hoor u dat nu weer onderstrepen. Dan mogen
wij op een of andere manier in de verantwoording
terughoren wat u daar zelf, buiten de financiële wereld –
dat behoorde immers toch meer tot de competentie van
de minister van Financiën – aan hebt gedaan.
Minister Balkenende: Het gaat niet alleen om de
financiële sector. Ik heb net het voorbeeld genoemd van
het wetsvoorstel dat bij de Raad van State ligt, het
wetsvoorstel normering uit publieke middelen gefinancierde topinkomens. Dat is een voorbeeld dat los staat
van de financiële sector. Dat is gewoon wat gebeurt
in de publieke en semipublieke sector. Ook dat is een
voorbeeld van hoe je zaken aanpakt. Wat het andere punt
betreft heb ik zo-even aangegeven dat het gaat om de
verbinding tussen innovatie en duurzaamheid. Bekend is
waarom we hebben gekozen voor zaken als wind op zee,
energiebesparing van woningen, projecten in het kader
van duurzaam ondernemen, de maatregelen voor de
kenniswerkers, enzovoort. Dat zijn allemaal voorbeelden
die te maken hebben met die morele component. Ik heb
daarbij de financiële sector genoemd, de topinkomens in
de publieke en semipublieke sector en ik heb het erover
gehad hoe je de economie kunt stimuleren en welke rol
duurzaamheid daarin speelt.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

De heer Cramer (ChristenUnie): Ik heb twee vragen die
niet direct in elkaars verlengde liggen. De ministerpresident refereert aan de discussie met de G20 als het
gaat om de financiële problemen, als het gaat om de
normen en waarden in het financiële stelsel. Het blijkt
buitengewoon moeilijk te zijn om binnen Europa
daarover goede afspraken te maken, laat staan met
Amerika. Kan de minister-president toelichten hoe hij wat
dat betreft in de toekomst echt een slag wil maken op
basis van de normen en waarden – waar ik het overigens
mee eens ben – die hij heeft uiteengezet?
Mijn tweede vraag gaat erover dat de crisis breder is
dan alleen maar de financiële sector. Ik wijs in dit
verband op de Niger-campagne als het gaat om armoede
en om waterveiligheid en om zaken waar men in de
derde wereld zelf niet voor kan zorgen. Nederland heeft
wat dat betreft ook een inspanning. Hoe krijgt dat kleur
in al het geweld als we het alleen maar hebben over de
financiële tekortkomingen van deze maatschappij?
Minister Balkenende: Twee heldere en goede vragen.
Over de G20 kan ik kort zijn, omdat wij elkaar in
G20-verband hebben aan te spreken precies op die
morele component. Ik heb zojuist aangegeven: dat raakt
het thema toezicht, dat raakt het thema bonuscultuur en
dat raakt ook het thema – dat zal er absoluut bijkomen –
het nemen van risico’s. Voor de komende G20-top in
Toronto, waarvoor wij zijn uitgenodigd zoals men weet,
zullen wij ons daarvoor inzetten. Dat vind ik een heel
duidelijk aanknopingspunt.
Ik voeg er het volgende aan toe. Er wordt wel
gesproken over allerlei financiële instellingen, waar de
minister van Financiën misschien iets over kan zeggen,
maar daar hoort ook bij dat landen hun zaakjes op orde
moeten houden. Terecht is vandaag gesproken over
Griekenland. Als je het toch over morele normen hebt,
kan men zich afvragen wat er is gebeurd met het vals
voorstellen van zaken. Het kan natuurlijk niet dat het
financieringstekort veel hoger is dan officieel uit de
boeken bleek. Je mag nooit zo met elkaar omgaan,
omdat de ontwikkeling in zo’n land relevant is voor
bijvoorbeeld het vertrouwen in de markt. Het op orde
houden van de overheidsfinanciën is een nadrukkelijk
voorbeeld van die morele component. Daarom hechten
wij zozeer aan een effectiever instrument in het kader
van het Stabiliteits- en Groeipact, elkaar kunnen
aanspreken, sanctiemechanismen, enz.
Dan het tweede punt. De heer Cramer heeft volkomen
gelijk dat het om meerdere zaken gaat. We hebben
steeds gezegd dat de derdewereldproblematiek, de
millenniumontwikkelingsdoelen en de klimaatdoelen in
samenhang moeten worden gezien. Ik vind het erg
teleurstellend dat we mondiaal niet in staat zijn gebleken
om nu eindelijk de WTO-onderhandelingen af te ronden.
Toen we vorig jaar in London bij elkaar waren met de
G20 is gezegd: we moeten eigenlijk in 2010 die hele zaak
afronden. Waarom is dat van belang? Om ervoor te
zorgen dat juist de minst ontwikkelde gebieden in de
wereld een reële kans hebben op de wereldmarkt. Dat is
nog steeds niet gelukt. Ik vind dat buitengewoon jammer.
Ik zie ook een morele component bij het thema
klimaat. We hadden graag gezien dat we met onze
Nederlandse inzet meer hadden bereikt in Kopenhagen
om de simpele reden dat je mondiale afspraken nodig
hebt voor een level playing field. Kortom, landen zullen
hun inspanningen moeten versterken om ontwikkelings-

20 mei 2010
TK 86

86-7232

Balkenende
doelen te bereiken. De WTO-onderhandelingen moeten
worden afgerond en in het verlengde daarvan moeten
derdewereldlanden kansen hebben in het mondiaal
economisch verkeer. Dit zijn allemaal elementen die
nadrukkelijk te maken hebben met de morele component.
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik dank de ministerpresident voor de antwoorden. Zijn reactie over het
Stabiliteits- en Groeipact heb ik onderstreept, ook eerder
in discussies met de minister van Financiën. Het gaat mij
om de internationale financiële instellingen, met name in
Amerika, die juichend hun bonussen presenteren,
inclusief hun geweldige winsten als gevolg van de steun
van de Amerikaanse overheid. Daar is buitengewoon
weinig sprake van een normen- en waardenbesef. Ik
vraag de minister-president of wij voortdurend moeten
blijven hameren op de noodzaak daartoe of dat wij
misschien zelfs afstand nemen van dat soort markten om
op een gegeven moment te laten zien dat we het in
Europa anders willen.
Dan het antwoord op mijn tweede vraag. De ministerpresident zegt dat we kunnen blijven hameren op de
duurzaamheidsdoelstellingen. Hij haalt de WTO aan, de
bestrijding van de armoede, onderwijsmaatregelen, alles
wat met de Niger-campagne te maken had. Wat is de rol
en de positie van Nederland om naast het bestrijden van
deze mondiale economische crisis ook dit soort zaken op
de agenda te houden, er zelf als land een slag in te
maken en niet alleen maar te wijzen dat het internationaal niet gebeurt, dus dat wij het ook niet doen?
Minister Balkenende: Nee, maar u weet ook van de
debatten die wij de afgelopen jaren hebben gevoerd, dat
Nederland altijd een actieve speler is. Dat is precies onze
inbreng geweest in het klimaatdebat in Europa. U
herinnert zich mijn briefwisseling met Tony Blair en de
inzet van voormalig ministers Koenders en Cramer in het
verleden. U weet hoe actief wij zijn geweest, ook in de
contacten die we hadden in Kopenhagen. Op al die
terreinen is Nederland een actieve speler, en dat moeten
we vooral ook blijven. Dat betekent ook dat we in de
gremia die voorbereidende activiteiten verrichten, zoals
de raden van Europa, over deze onderwerpen spreken.
Je moet ervoor zorgen dat er in het voortraject wordt
gecommuniceerd, ook in de bilaterale contacten. Als ik
spreek met de president van China, Brazilië of welk land
dan ook, praat ik ook steeds over ontwikkelingen op het
gebied van duurzaamheid en dat geldt voor andere
bewindslieden evenzeer. Op alle mogelijke manieren
moet je deze actieve inzet hebben om meer te bereiken,
want er is nog heel veel te doen. Dat is feitelijk uw appel
en dat versta ik zeer wel.
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik ben het
eens met de minister-president, maar vroeg of laat leidt
een appel tot een conclusie of het appel nog zin heeft en
dan zul je als land zelf actie moeten nemen. Ik vraag de
minister-president of het streven van de regering is om
uiteindelijk zelf ook de knoop door te hakken, als er een
beslissing genomen moet worden, en dan niet te lang te
wachten op getreuzel, als dat zich in internationaal
verband zou voordoen.
Minister Balkenende: Dat begrijp ik, maar dan moeten
we wel even kijken naar de schaal waarop zoiets zich

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

afspeelt. Kun je een emissiehandelssysteem zomaar in
Europa introduceren als je een mondiale markt hebt? Dat
is buitengewoon lastig. Wat nu gebeurt, is dat landen
van goede wil elkaar opzoeken na Kopenhagen, juist om
voortgang te krijgen, waarschijnlijk eerst met concrete
stappen, maar je moet wel weten wat je wilt bereiken.
Dat ontslaat je niet van de verplichting om zelf zorgvuldig te zijn op het gebied van klimaat of wat dan ook.
Natuurlijk heb je je eigen verantwoordelijkheid. Je hoeft
niet altijd te wachten, maar je moet wel even kijken hoe
de effecten neerslaan, en dat is een kwestie van
verstandig handelen.
De heer Roemer (SP): Voorzitter. Ik was even getriggerd
omdat de minister-president het over de morele agenda
heeft, in één adem met de bonussencultuur. In de Code
Banken is niets meer en niets minder afgesproken dan
dat er geen bonussen boven 100% van het salaris mogen
worden uitgekeerd, behalve als je er een goede reden
voor hebt. Dan mag het er wel boven. En het geldt ook
nog alleen voor bestuurders. Ik kan mij niet voorstellen
dat dit de morele agenda van de minister-president is.
Waarom kwam hij niet al veel eerder met een totaal
bonusverbod voor banken met overheidssteun en
waarom komt hij daar nu niet mee?
Minister Balkenende: Als wij zouden kiezen voor een
bonusverbod op nationale schaal, weet ik wat er gaat
gebeuren. Dan krijg je dat het voor banken haast
onmogelijk zal zijn, zeg maar onmogelijk, om geschikte
CFO’s te vinden. Je diskwalificeert je internationaal. Zo
werkt het niet. We hebben gekozen voor een code. Je
merkt nu al dat die code in Nederland bepaalde
concurrentie-effecten heeft. Niettemin is daarvoor
gekozen en dat vind ik goed. De heer Roemer verschilt
van mening met het kabinet, ook in missionaire
samenstelling, over de manier waarop dit zou moeten. Ik
denk dat zijn voorstel enorme consequenties zou hebben
en dat is niet mijn keus. Ik vind wel dat we naar die
cultuur moeten kijken. Daarom vind ik de code gewoon
goed, maar dat is het dan ook. Op dat punt wil de heer
Roemer verdergaan, maar ik niet.
De heer Roemer (SP): Ik vind het heel erg wat ik hoor. U
hebt er miljarden voor over om die banken niet failliet te
laten gaan en vervolgens wilt u niet afdwingen dat daar
tegenover mag staan, op basis van uw morele agenda,
dat er geen bonussen worden uitgekeerd. Daar hebben
we het over. Ik refereer nog even aan ons eerdere
debatje, hier net voor, dat er geen politieke keuzes waren
om armoede onder kinderen aan te pakken. Ik begin
ernstig te betwijfelen of uw morele agenda wel de mijne
is, maar ik hoef niet te twijfelen, want dat is deze
absoluut niet.
Minister Balkenende: Ik begrijp uw opvattingen over de
aanpak van de bonuscultuur, maar ik heb net aangegeven dat je ook oog moet hebben voor de context waarin
banken die internationaal werken, hebben te opereren. Er
zijn tal van landen die helemaal geen code hebben. Wij
gaan al verder dan andere landen. Je moet ook oog
hebben voor de context waarin je je bevindt. Nederland
is al verder dan menig ander land. We zullen onze
opvattingen uitdragen, maar u wilt echt heel erg ver
gaan. Ik denk dat dit negatieve gevolgen zal hebben.

20 mei 2010
TK 86

86-7233

Balkenende
De heer Roemer (SP): De context is dat diezelfde banken
hebben gegokt met andermans geld en dat zij onaanvaardbare risico’s hebben genomen, waardoor de hele
financiële markt ineen is geklapt. Dat is de context waar
wij over praten. De belastingbetaler in Nederland heeft er
miljarden voor over moeten hebben om die banken niet
failliet te laten gaan. En dat is geen context om perverse
bonussen aan te pakken?
Minister Balkenende: Ik heb aangegeven dat Nederland
wat betreft zo’n code verder gaat dan tal van andere
landen. Er zijn zelfs landen die niet zo’n code hebben.
Daarnaast moet je oog hebben voor de internationale
context. Wij praten over een bankenbelasting. Die
discussie voert Nederland en dat dragen wij internationaal uit. De heer Roemer wil kennelijk een nationaal
instrument inzetten, maar dat kan wel eens contraproductief werken.
Binnen het kabinet zien wij de irritatie en wat er in het
verleden is gebeurd in de banksector. Wij hebben
daarom niet voor niets gezegd dat er een bankencode
moet komen. De vorige minister van Financiën heeft zich
daarvoor met name ingezet. Dat was een verstandige
houding. De heer Roemer zegt dat dit veel te weinig is.
Dan verschillen wij dus van opvatting.
Ik blijf even bij de heer Roemer. Hij vroeg ook naar de
opmerking van de vicepresident van de Raad van State
over de dominantie van het marktdenken in het bestuur.
De heer Roemer concludeert hieruit dat de overheid als
bedrijf failliet is. Ik heb net als de heer Roemer met veel
interesse kennisgenomen van de algemene beschouwing
van de vicepresident van de Raad van State. De vragen
die hij aanzwengelt over de verhouding tussen markt,
overheid en burgers, zijn belangrijk. Daarom praten wij
daar ook over.
De heer Roemer en ik zullen het erover eens zijn dat er
essentiële publieke belangen zijn gemoeid met zaken als
een goede energievoorziening, deugdelijk openbaar
vervoer en een goede zorg voor allen. Ik heb een ander
oordeel dan de heer Roemer over de vraag hoe wij die
publieke belangen moeten organiseren in de samenleving. De heer Roemer stelt namelijk met zoveel woorden
dat de overheid geen bedrijf is en dat de markt de
schuldige is van slechte prestaties. Dat zie ik wat anders.
Het gaat er niet om dat publiek eigendom van bedrijven
in algemene zin beter is of dat de markt in algemene zin
het beste werkt. Het is ook een denkfout dat bedrijfsmatig werk per definitie bureaucratie inhoudt, zoals de heer
Roemer lijkt te suggereren. Als wij in de afgelopen
decennia in Nederland iets hebben geleerd, dan is het
dat het niet om meer markt of meer overheid gaat, maar
om een duurzaam bloeiende economie en een sterke
samenleving. Beide hebben elkaar nodig en versterken
elkaar. Wij moeten dus vooral zoeken naar mogelijkheden om ruimte te geven aan de economische dynamiek
binnen maatschappelijke voorwaarden. Deugdelijke weten regelgeving is dan ook noodzakelijk voor de borging
van publieke belangen.
Om de publieke belangen van energievoorziening te
borgen hoeft de overheid niet eigenaar te zijn. Wij
moeten echter durven om in wet- en regelgeving de
voorzieningszekerheid, de betaalbaarheid en de
duurzaamheid te borgen. Om de publieke belangen van
openbaar vervoer te borgen hoeven wij niet eigenaar te
zijn en is bedrijfsmatig denken al helemaal geen taboe.
Er is wel een deugdelijke aanbestedingssystematiek

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

nodig. Om publieke belangen van de zorg te borgen zijn
geen staatsziekenhuizen nodig, maar kwaliteit en
toegankelijkheid van de zorg moeten wel geborgd zijn.
De evaluatie van de verschillende marktwerkingsoperaties die enkele jaren geleden op verzoek van de Kamer
werd uitgevoerd, was uiterst nodig, maar leverde in
algemene zin geen grote wantoestanden op.
De heer Roemer (SP): Dat moet de minister-president
eens uitleggen aan de mensen in de thuiszorg. Als er van
alle sectoren die hij noemt een voorbeeld is waar het
gigantisch uit de klauwen is gelopen en het marktdenken
in de publieke sector heeft geleid tot enorme bureaucratie, ontslag van heel veel mensen en uitbuiting van het
personeel qua arbeidsvoorwaarden, dan is dit de
thuiszorg.
De minister-president geeft aan dat marktdenken
noodzakelijk is. Ik ben blij dat hij daar duidelijk over is,
want dan weten de kiezers straks wat zij aan ons hebben.
Het is mij heel duidelijk dat in de zaken die van ons allen
zijn, het marktdenken ongelooflijk veel concurrentie heeft
bevorderd. Dat heeft bureaucratie en het uitbesteden van
werk tot gevolg gehad, net als ontslag van personeel dat
onder veel mindere arbeidsvoorwaarden aan de slag
moest. Mensen die behoefte hadden aan zorg kregen
ineens zeven verschillende mensen op hun stoep, die de
zaken in twee minuten moeten doen. Dat is het
marktdenken van de minister-president. De heer Tjeenk
Willink had inderdaad groot gelijk. De kiezer weet wel
waar wij voor moeten staan.
Minister Balkenende: Ik herinner mij op dit terrein heel
veel debatten met de voorganger van de heer Roemer,
mevrouw Kant. Op dat punt kunnen wij elkaar niet
overtuigen, maar ik heb goed geluisterd naar wat hij
heeft gezegd.
De heer Roemer (SP): Ik beschouw dat als een groot
compliment.
Minister Balkenende: Dat is een mooie afronding van
dit blokje.
De heer Roemer (SP): Ik heb alle tijd hoor. Ik kan mij
voorstellen dat de minister-president op deze moeilijke
vragen heel moeilijk een antwoord kan geven.
Minister Balkenende: Dit debat hebben wij heel vaak
gevoerd. Ik heb ook voorbeelden genoemd van thuiszorg
waarbij wel sprake is geweest van goede effecten. Ik heb
ook aangegeven dat juist doordat er meer mogelijkheden
zijn, er ook nieuwe initiatieven naar voren zijn gekomen.
Ik heb bijvoorbeeld ook gewezen op een initiatief als
buurtzorg, dat met veel minder bureaucratie werkt en dat
met teams werkt die een veel betere kwaliteit leveren.
Dat zorgt voor tevredenheid bij de klanten. Ook dat zijn
elementen die ertoe doen. Nu weet ik ook wel dat er ook
problemen zijn geweest. Ik loop daar niet voor weg.
Maar er zijn ook een aantal andere kanten te noemen.
Dat heb ik dan ook graag willen doen.
De heer Roemer (SP): U kunt wel zeggen dat er ook
andere voorbeelden zijn. Ik hoor ze graag als het gaat
om de thuiszorg. Ik pak even een duidelijk voorbeeld bij
de kop van marktwerking waarbij iets compleet
kapotgemaakt is. De praktijk is geweest dat wij de zorg

20 mei 2010
TK 86

86-7234

Balkenende
hebben geknipt en dat er bezuinigd is op die zorg. Er zijn
aanbestedingen geweest waarbij de diensten uiteindelijk
voor het laagste bedrag aanbesteed zijn. De gevolgen
daarvan waren dat mensen ontslagen zijn en vervolgens
als alfahulp voor een lager salaris terug konden komen.
De gevolgen daarvan waren dat mensen die behoefte
hadden aan zorg, van de ene op de andere dag hun
vertrouwde kracht kwijtraakten. Ik ben gisteren in Twente
geweest. Het was daar één grote puinhoop in de
thuiszorg. Wat is dan uw weerwoord daarop waaruit
blijkt dat de marktwerking in de thuiszorg toch positieve
effecten heeft gehad? Die zijn er niet!
Minister Balkenende: Ik heb al aangegeven dat de
situatie niet overal hetzelfde is. U doet net alsof het
overal niet werkt. Ik kan ook genoeg voorbeelden uit de
praktijk noemen waarbij juist wel sprake is van voordelen. Ik heb een concreet voorbeeld genoemd van een
instelling die gebruikmaakt van de mogelijkheden die er
zijn en die gewoon in de praktijk tot grote klanttevredenheid leiden. Je ziet dat zo’n concept aanslaat en zich
uitrolt over heel Nederland. Kortom, wat ik wil zeggen is
het volgende. Ik loop niet weg voor problemen, maar ik
zeg ook dat het geen zwart-witverhaal is. Dat is mijn
oordeel.
Voorzitter. Er is een enkele vraag op het gebied van
veiligheid gesteld. De heer Cramer heeft gesproken over
de noodzaak om de samenwerking tussen politie, justitie
en gemeenten te versterken. Daarbij hoort ook de
uitvoering van de gedragsmaatregelen zoals afgesproken
in het regeerakkoord. Ik wil daarover het volgende
zeggen. Juist in de samenwerking tussen partners in de
strafrechtketen is veel geïnvesteerd. Ik wijs bijvoorbeeld
op het landelijk dekkend netwerk van 45 Veiligheidshuizen. In deze huizen werken gemeenten, jeugdzorginstellingen, politie en justitie samen in de aanpak van
criminaliteit en overlast. In een Veiligheidshuis wordt een
persoonsgerichte afspraak gemaakt over wie met welke
interventie gaat ingrijpen.
Dit kabinet heeft daarnaast inderdaad verschillende
pilots met gedragscontacten en burgemeestersbevelen
volgens het ″doe normaal″-principe opgezet. U kent het
project FF Kappe in Rotterdam. De Kamer is 21 januari
2010 geïnformeerd over de stand van zaken met
betrekking tot de verschillende pilots. Centraal staat de
persoonsgerichte en gebiedsgerichte aanpak om
hinderlijk, overlastgevend en crimineel gedrag door
jongeren tegen te gaan. Het nieuwe artikel 172a van de
Gemeentewet, opgenomen in het wetsvoorstel Voetbalvandalisme en ernstige overlast, biedt een meer
uitgebreide wettelijke grondslag voor de gedragsmaatregelen. Met deze wijzigingen kunnen wij langer durende
openbare-ordemaatregelen worden genomen waarmee
ordeverstorende gedragingen kunnen worden aangepakt.
Het wetsvoorstel wordt nu behandeld in de Eerste
Kamer.
De heren Rutte en Van der Staaij hebben gevraagd wat
het kabinet doet aan overvallen bij mensen thuis, aan
vandalisme en aan de aanpak van overlast en verloedering. Helaas moeten wij constateren dat de ervaren
overlast de afgelopen jaren sinds 2006 met 6% is
toegenomen. De toename van het aantal delicten is
vooral toe te schrijven aan vandalisme. De overlast
bevindt zich daarmee weer op het niveau van 2002. Uit
de integrale veiligheidsmonitor over 2009 bleek
daarnaast dat de verloedering weliswaar met 3% afnam

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

ten opzichte van 2006, maar de doelstelling is nog verre
van behaald.
Die constatering onderstreept de noodzaak van de
maatregelen die het kabinet de afgelopen jaren in gang
heeft gezegd om overlast en verloedering terug te
dringen. Niet alle voorgenomen maatregelen konden het
afgelopen jaar worden ingezet. Zo ligt het wetsvoorstel
inzake voetbalvandalisme nog bij de Eerste Kamer. Maar
wel kunnen de G4 sinds begin 2009 de bestuurlijke
strafbeschikking inzetten om overlast terug te dringen.
Tot 15 september 2009 werden door de griffier circa 8300
strafbeschikkingen uitgeschreven. Dit wordt uitgebreid
naar alle gemeenten. Daarnaast is in 2009 153 mln. extra
uitgetrokken voor de aanpak van overlast en verloedering in 40 gemeenten in 2010 en 2011. Met deze 40
gemeenten is afgesproken dat zij zich maximaal
inspannen om overlast en verloedering aan te pakken.
De hoofdthema’s in die aanpak zijn jeugdoverlast,
alcoholmisbruik door veelal jongeren, en fysieke
verloedering. Ten slotte wijs ik op het sympathieke
initiatief van de Week van Nederland Schoon die van 15
tot en met 20 maart 2010 is gehouden. Ook een schone
omgeving leidt immers tot minder verloedering en tot
meer veiligheid.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): De minister had het even
over veiligheid en over overlastgevers. Dit kabinet had
zich ten doel gesteld om in 2010 25% minder overlast te
hebben. Dat was vanaf 2002, ijkjaar 2006. De resterende
opgave die er op dit moment nog is, is 23,5%. Dat is toch
gewoon mislukt beleid!
Minister Balkenende: Dit punt had ik graag iets anders
willen presenteren; daar loop ik niet voor weg. Een
heleboel dingen gaan de goede kant op, tal van
doelstellingen van het kabinet worden gehaald, maar op
dit punt moet echt nog meer gebeuren. Ik heb gezegd
dat er al de nodige inzet is en dat we afhankelijk zijn van
de medewerking op lokaal niveau. Mevrouw Verdonk
weet ook dat bevoegdheden soms niet worden opgepakt.
Er worden een heleboel instrumenten ingezet, maar er is
nog veel werk te doen. Ik kan het niet mooier maken dan
het is.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat vind ik een heel eerlijk
antwoord. Ik hoorde net het eeuwige verhaal dat de
Veiligheidshuizen zo goed werken, maar in de praktijk
werken die helemaal niet goed. Van de heer Rouvoet heb
ik hetzelfde verhaal ook al vijf keer gehoord; nu hoor ik
het weer van de minister-president. Ik vind zijn antwoord
heel eerlijk, vooral tegenover alle mensen die in hun
wijken en buurten zo ontzettend veel last hebben van
overlastgevers. We weten allemaal dat dit die ″Marokkaanse rotjongens″ zijn; 25.000 hebben we er in
Nederland. Iedere politieagent weet wie het zijn en toch
zijn we maar niet bij machte om ze op te pakken. Ik vind
het heel eerlijk dat de minister-president in ieder geval
zegt: mea culpa, dat beleid is gewoon mislukt.
Minister Balkenende: De term ″mislukt″ vind ik niet
gepast. Ik heb gezegd dat tal van instrumenten moeten
worden ingezet en dat dit ook gebeurt. Ik heb gezegd: wij
hadden meer en betere resultaten kunnen presenteren.
Het woord ″mislukken″ vind ik echter niet terecht, want
de beleidsinzet is er. Zijn wij tevreden? Nee, wij zijn niet
tevreden. Dat geef ik toe.

20 mei 2010
TK 86

86-7235

Balkenende
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat is weer zo’n papieren
werkelijkheid. ″De beleidsinzet is er.″ Nou, leuk! De
doelstelling was een daling van 25%, maar het schiet
helemaal niet op! De minister-president zegt dat
instrumenten zijn ingezet. In denk dat hij in ieder geval
kan concluderen dat het niet de juiste instrumenten zijn
geweest, omdat de mensen zich nog steeds ontzettend
onveilig voelen in hun wijken en omdat ze last hebben
van zowel fysieke verloedering – zoals hij het zo mooi
noemt – als sociale verloedering.
Minister Balkenende: Ik kan een hele waslijst aan
instrumenten noemen die op het ogenblik al gelden en
ingezet kunnen worden. Wetsvoorstellen spelen ook nog
een rol. De inzet is er, maar er moet nog veel gebeuren.
Dat signaal heeft mevrouw Verdonk gegeven en dat is
terecht.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister-president
zegt onomwonden dat de resultaten zijn achtergebleven.
Er is wel veel gebeurd, dat ben ik met hem eens, maar
het heeft onvoldoende effect gehad. Kan hij nader
aangeven waar dat aan ligt? Is dat geanalyseerd? Waar
schort het aan in de praktijk?
Minister Balkenende: Ik heb net gezegd dat bestaande
bevoegdheden soms niet worden opgepakt. Ik heb
aangegeven dat bepaalde instrumenten worden ingezet
en uitgerold bij de G4. Ik heb gemeld dat bepaalde
wetsvoorstellen nog in behandeling zijn. Kortom: de
factoren zijn complex. Daar kan het niet bij blijven, want
wij willen dat de kwaliteit van leven wordt versterkt. Dat
raakt vooral aan de strijd tegen overlast en verloedering.
Er zijn ook wel goede dingen te melden. Samenscholingsverboden blijken in de praktijk te werken. De aanpak
van veelplegers blijkt te werken. Bevoegdheden die de
burgemeesters hebben, blijken te worden opgepakt.
Kortom: er is het nodige aan inzet te melden. Alleen, we
zijn er nog niet.
De heer Van der Staaij (SGP): Mensen kunnen heel erg
veel last hebben van zogenaamd ″lichte″ vormen van
overlast en verloedering. Blijft het probleem niet het
ontbreken van echt gezaghebbend optreden, dat mensen
onvoldoende merken dat zij echt een tik op de vingers
krijgen, figuurlijk gesproken, als zij zich aan dat soort
gedrag schuldig maken?
Minister Balkenende: We moeten ook niet de andere
instrumenten die een rol spelen, vergeten, bijvoorbeeld
de Veiligheidshuizen. Sommigen zeggen dat ik daar
makkelijk over praat, maar in bepaalde gemeenten, zoals
Tilburg, is het aantal recidivisten wel behoorlijk afgenomen. Met andere woorden: de aanpak van recidivisten
loont. Een ander voorbeeld is het supersnelrecht. De
minister van Justitie heeft gesproken over een soort
″wasstraat″. Als iemand echt in de fout gaat, treedt een
directe keten in werking: het wordt ontdekt; het wordt
onderzocht; het wordt berecht en dan moet de desbetreffende persoon een straf uitzitten of een boete betalen.
Dat is een andere benadering. Nu is een van de
problemen dat er vaak een lange tijd zit tussen enerzijds
het begaan van het delict en anderzijds de uiteindelijke
berechting en het ondergaan van de straf. Dat soort
zaken kun je gewoon versnellen. Dat helpt natuurlijk,
want er gaat een afschrikwekkende werking van uit.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

De heer Wilders (PVV): Ik hoorde de minister-president
zojuist zeggen: de instrumenten in de G4 zijn nog niet
uitgerold. Ik vroeg mij af wie die taal begrijpt. Wie van
de mensen thuis die nu naar de televisie kijken,
begrijpen wat de minister-president daar nu mee
bedoelt?
Laat ik hem eens vragen om in normaal Nederlands,
zodat de mensen thuis ook snappen wat hij zegt, te
antwoorden op de vraag wat hij vindt van wat ik in mijn
eerste termijn aan de orde heb gesteld, namelijk wat er
in onze hoofdstad, in Amsterdam, de afgelopen jaren is
gebeurd: meer misdaad, meer overvallen, meer
bedreigingen, meer mishandelingen, meer inbraken, 70%
meer moord en doodslag. Dat heeft niets te maken met
het uitrollen van beleidsdingen. De mensen willen
gewoon dat dit wordt aangepakt. Wat gaat u daar nu
concreet aan doen, zodat het volgend jaar minder wordt?
Niet meer, maar minder.
Minister Balkenende: Er spelen twee dingen. Ik ga eerst
concreet in op wat er gebeurt met de G4. Ik heb het
voorbeeld genoemd van de strafbeschikking. Dat is een
bevoegdheid die de burgemeester heeft. Het is een
methode die de veiligheid dient. De strafbeschikkingen
worden ingezet om de overlast terug te dringen. Dat
gebeurt nu bij de G4, maar het is de bedoeling om dat
uit te rollen naar andere gemeenten. Dat is een positief
punt.
U hebt het over de onveiligheid in de stad Amsterdam.
Ik begrijp heel goed dat u zegt dat er ontwikkelingen zijn
die buitengewoon ernstig zijn. Hoe pak je dat aan?
Welnu, precies zoals ik heb gezegd. Het heeft te maken
met repressie, met de inzet van de politie, met de
bevoegdheden die de burgemeester heeft, met de
aanpak van recidivisten en met het in de gaten houden
van groepen. U en ik hebben ongetwijfeld veel contact
met de politie in Amsterdam. Ook ik hoor alle verhalen.
Ik weet dat de inzet van bepaalde instrumenten kan
werken. Soms heb je ook samenwerking tussen bepaalde
groepen nodig. Het is volstrekt evident dat wij de zaak
moeten aanpakken om de stad veiliger te krijgen.
De heer Wilders (PVV): Dat klinkt prachtig, maar het
werkt dus niet. Ik heb cijfers uit 2009 van de politie zelf in
Amsterdam. Daaruit blijkt dat het aantal overvallen,
bedreigingen, mishandelingen, inbraken en gevallen van
moord en doodslag is gestegen, soms zelfs met 70%.
Wat er nu allemaal in gang is gezet, werkt niet of
onvoldoende. Dan is mijn vraag: wat gaat u doen om dit
te veranderen en zou het bijvoorbeeld een idee zijn – ik
heb het nu natuurlijk niet alleen over Amsterdam, maar
over heel Nederland – om ″three strikes, you’re out″ in te
voeren? Als je één keer over de schreef gaat en een
geweldsmisdrijf pleegt, krijg je een hoge straf. De tweede
keer krijg je een nog hogere straf en de derde keer krijg
je levenslang. Ik denk dat daarvoor veel draagvlak zou
zijn en dat ook de politie daarmee heel erg blij zou zijn.
Het geldt natuurlijk niet voor het stelen van een rolletje
drop, hoe erg dat ook is, maar drie keer een geweldsmisdrijf betekent: levenslang. Wat vindt u daar nu van?
Minister Balkenende: In de eerste plaats: de situatie in
Amsterdam. Dat moet je wat breder zien. U hebt ook
gezien dat er al gedurende een aantal jaren sprake is van
een afname van het aantal geweldsdelicten. Dat geldt
ook voor vermogensdelicten. Wij moeten dus oppassen

20 mei 2010
TK 86

86-7236

Balkenende
om het algemene beeld van Nederland te vereenzelvigen
met een stad waarover u spreekt, namelijk Amsterdam.
Je ziet dan dat er wel degelijk veranderingen mogelijk
zijn, want wij hebben ook gezien dat het aantal geweldsdelicten over een aantal jaren omlaag is gegaan. Dat
komt door de instrumenten die zijn ingezet.
Het tweede punt betreft de strafmaat. Ik geloof niet dat
wij hier nu het debat moeten voeren over wat er in de
toekomst moet gebeuren, maar in het verleden hebben
wij gezegd dat wij straffen zullen moeten verhogen. Dat
is één. In de tweede plaats moeten wij recidivisten
harder aanpakken. In het bijzonder mensen met een
publieke taak moeten extra worden beschermd. Ik vind
dit niet het moment om te gaan praten over iemand
levenslang geven. Dat lijkt mij eerlijk gezegd een wat
vergaande conclusie. Het is echter gewoon nodig dat wij
oog hebben voor de strafmaat, voor de snelheid van
vervolging, de geloofwaardigheid van de straf en dat
soort zaken. Naast preventie hebben wij ook repressie.
Dat is de afgelopen jaren vaak aan de orde geweest. Ik
wijs in dit verband naar de opstelling van de minister
van Justitie.
De heer Wilders (PVV): Een laatste interruptie van mijn
kant. Dit is natuurlijk een debat waarin wij terugkijken,
maar terugkijken betekent ook dat wij proberen te leren
voor de toekomst. Dat is ook de bedoeling van deze
debatten die wij ieder jaar hebben. Ik denk dat mijn
vraag heel gerechtvaardigd is. U kunt het niet meer
uitvoeren, althans niet met dit kabinet, maar wat vindt u
als minister-president van dit voorstel? Heel veel mensen
die bij de politie werken, vinden het een goed voorstel.
Stel dat iemand drie keer fors in de fout gaat en een
ander zwaar mishandelt, of het nu een buschauffeur is,
iemand met een publieke functie of gewoon een burger
op straat ’s avonds laat. Dan zeggen wij: nu is het
levenslang. Sommige mensen zeggen zelfs dat je dit al
na twee keer zou moeten doen. Je weet dan, als je al
eens hebt gerecidiveerd, dat het de derde keer einde
oefening is. Zou dat niet een enorm gedragseffect
hebben en enorm kunnen helpen? Waarom zegt u niet
dat u ernaar wilt kijken en dat u het een idee vindt dat de
moeite waard is om te onderzoeken?
Minister Balkenende: Dit is eigenlijk een merkwaardige
vraag, want wij praten nu over de verantwoording. Wij
praten over de vraag: wat is het beleid geweest in het
afgelopen jaar of de afgelopen jaren? Daarover gaat het
debat. Ik heb aangegeven dat het beleid de afgelopen
jaren is geweest om te werken aan hogere straffen. Ik
heb er een aantal andere voorbeelden aan toegevoegd.
Wat u nu wilt, is een oordeel over het geven van
levenslang. Ik vind dat ik dat oordeel nu niet moet geven.
Wij kunnen daarover in een ander verband met elkaar
spreken. Dit is echter het moment van het afleggen van
verantwoording. Ik vind de strafmaat wel buitengewoon
relevant. Dat is ook in de afgelopen jaren gezegd. Ik vind
dat recidivisten zwaarder moeten worden aangepakt,
vanwege het feit dat de samenleving straf heeft te geven
en vanwege de preventieve werking die ervan uitgaat.
Dat heeft de minister van Justitie de afgelopen jaren ook
aangegeven. Dat is echter iets anders dan dat ik mij nu
begeef in een oordeel over uw instrument. Dat doe ik
gewoon niet.

De voorzitter: Ik dacht dat u zei dat het de laatste keer
was?
De heer Wilders (PVV): Dat klopt.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter ...
De voorzitter: Volgens mij was u deze ronde begonnen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ja, voorzitter, maar ik laat
graag de volgende ronde over duurzaamheid voorbijgaan, als ik over dit onderwerp nog even mag doorvragen.
De voorzitter: Dat is dan wel afgesproken.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ja, dat spreken we af.
Deal. Voorzitter. Ik citeer uit het stuk, want ik moest er
toch wel een beetje om lachen en ik denk de ministerpresident ook wel. Over de aanpak van de verloedering
staat er: ″Het bestaande palet aan instrumenten om
overlast en verloedering aan te pakken, is zeer uitgebreid
en wordt met de komst van bovengenoemde wetten nog
groter. Gemeenten en andere partners zijn echter in veel
gevallen nog onvoldoende bekend met het gebruik van
de mogelijkheden die hun worden geboden. De
communicatie hierover met en ondersteuning van
gemeenten en veiligheidspartners zal een grote rol
spelen in de voortzetting van de aanpak.″
Dat is zo’n beetje de teneur van het hele stuk. Nu heb
ik een paar vragen. Ik heb wel eens eerder voorgesteld
om, wanneer kinderen ’s avonds laat thuisgebracht
worden door een politieagent – het is belachelijk – ook
maar direct een boete van € 50 op te leggen aan die
ouders om ervoor te zorgen dat ze hun kinderen van acht
jaar na acht uur ’s avonds binnen houden. Ik heb ook al
veel eerder voorgesteld, en ik ben niet de enige, om
ervoor te zorgen dat meer politieagenten op straat zijn.
Dat heeft het CDA al die tijd tegengehouden. U mag
zeggen dat het de PvdA is geweest, dat vind ik ook goed,
maar ik wil wel graag weten waarom het niet gebeurd is.
Dan heb ik ook al eerder het voorstel gedaan om de
politie weer gewoon de wapenstok te laten gebruiken.
Dat doen ze namelijk wel bij hooligans, maar het mag
niet als ze een wijk ingaan waar een paar Marokkaanse
jongens de boel terroriseren. Waarom is dat niet
ingevoerd?
Minister Balkenende: Dit is eigenlijk exact hetzelfde als
wat de heer Wilders naar voren bracht, namelijk: ik doe
een concreet voorstel.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Het zijn
voorstellen die ik al eerder heb gedaan.

De heer Wilders (PVV): Voorzitter ...

Minister Balkenende: Dan moet ik verwijzen naar
hetgeen daar eerder over is gezegd door de betrokken
bewindspersonen. Ik ga daar niet iets anders over
zeggen bij dit debat. Dat zou heel gek zijn. Ik begrijp uw
gevoelens wel en ik deel uw zorgen over de onveiligheid
in Nederland. Ik vind met u dat je, als er bepaalde
instrumenten zijn die nog onvoldoende worden
toegepast op lokaal niveau, er alles aan moet doen om
het gebruik daarvan te versterken, maar dat is het
karakter van dit debat. Wij hebben al heel veel instrumenten en er zijn er ook nog in procedure. U zegt dat

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7237

Balkenende
zaken op lokaal niveau niet gebeuren. Dan zeg ik: dat
moet wel gebeuren. Dat is ook steeds de aandrang
geweest vanuit het kabinet om zaken op te pakken. Op
de politieagenten kom ik zo terug.
De voorzitter: Dit lijkt mij uitputtend.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Ik laat mijn hele
interruptie, dat zijn drie mogelijkheden, bij duurzaamheid
vallen. Ik heb nog één vraag aan de minister-president.
De voorzitter: Een kort vraagje dan.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): We keken net terug. Ik heb
in ieder geval één wens voor een volgend kabinet: laten
we stoppen met al die onderzoeken en luisteren naar de
mensen op de werkvloer, dan kunnen er gewoon
praktische maatregelen ingevoerd worden en gaat er
eindelijk iets gebeuren aan dit soort akelige criminaliteit
waar mensen iedere dag tegenaan lopen.
Minister Balkenende: Daar heb ik nota van genomen. Ik
neem aan dat dit zowel in de verkiezingscampagne als
bij de vorming van een nieuw kabinet of in andere
debatten naar voren wordt gebracht. Je kunt verschillend
denken over instrumenten, maar ik deel wel alle zorgen
die er bestaan op het gebied van veiligheid in Nederland.
De voorzitter: Dank u. U vervolgt uw betoog.
Minister Balkenende: Dan kom ik op een vraag van de
heren Wilders, Rutte en Van der Staaij. De veiligheid in
krachtwijken is broos, de bezuinigingen op de politie
worden op straat wel degelijk gevoeld. Hoe moet dat
worden beoordeeld? In de afgelopen jaren zijn er fors
extra mensen aangesteld ten behoeve van het primaire
proces. Het gaat nu juist om die taken die voor burgers
van belang zijn, zoals het doen van aangifte en het
rechercheren naar daders. De cijfers spreken voor zich.
Er zijn de afgelopen jaren 319 extra wijkagenten
aangesteld en 233 extra forensische assistenten. De
operationele sterkte van de politie heeft een forse groei
doorgemaakt sinds 2006, van 45.781 mannen en
vrouwen naar 49.597 op 31 december 2009. In 2009 zijn
in totaal 1026 extra mensen aangesteld bij de politie en
de groei komt ten bate van het primaire proces van de
politie, recherche en blauw op straat. Eind 2009 waren er
in totaal 53.348 politiemensen. Blauw op straat is van
groot belang. Daarom is ook het aantal agenten op straat
toegenomen. Ook voor de opsporing is het van belang
dat de agenten soms achter het bureau hun werk doen,
denk bijvoorbeeld aan cybercriminaliteit of financiële
fraude. De investeringen in de recherche waren hard
nodig en ik sta achter die keuze. Bovendien blijft de
stijging van het blauw op straat ook nog steeds 600 fte
ten opzichte van 2008. Ik wijs er wel op dat in ons bestel
de regio’s bepalen welke taken op lokaal niveau prioriteit
krijgen en hoeveel mensen daarvoor worden ingezet. Dat
kan de wijk zijn, maar ook het opsporen van overvallen
of inbraken. Voor 2010 geldt de afspraak dat het niveau
van de operationele sterkte van 31 december 2008 moet
worden gehandhaafd.
De aspiranten zullen na hun opleiding hoofdzakelijk
instromen in geval van noodhulp en ten behoeve van de
handhaving.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

De heer Wilders stelde een vraag naar aanleiding van
het NYFER-onderzoek naar de kosten van immigratie en
mevrouw Verdonk heeft daarover opmerkingen gemaakt.
Dat rapport geeft een beperkt beeld. NYFER geeft dat zelf
aan in het voorwoord van het rapport. Dat richt zich
louter op de budgettaire gevolgen van immigratie.
Effecten van immigratie op de economie, de arbeids- en
de woningmarkt worden niet in beeld gebracht en de
niet-economische gevolgen evenmin. Het profiel van de
niet-westerse immigranten en hun kinderen die in de
jaren zestig en zeventig naar Nederland kwamen, is als
uitgangspunt genomen. De vraag is of dat profiel nog
leidend kan zijn voor het beeld en het beleid. Naar mijn
idee kan dat niet. Sindsdien is er heel veel veranderd.
Een actueel voorbeeld is dat de Eerste Kamer gisteren
instemde met het wetsvoorstel van het kabinet met de
intentie om de asielprocedure effectiever te laten
verlopen en die efficiënter te maken. Vorig jaar werd het
categoriaal beschermingsbeleid Somalië afgeschaft.
Eerder schafte het kabinet dat beleid ten aanzien van Irak
af. Nederland krijgt namelijk de meeste asielverzoeken
van die nationaliteiten. Het afschaffen van het categoriaal
beschermingsbeleid voor deze groepen zet zeker zoden
aan de dijk. Daarnaast nam dit kabinet maatregelen ten
aanzien van de gezinsmigratie. Een voorbeeld daarvan is
het verhogen van het niveau van het inburgeringsexamen. Bovendien is de toegang tot de sociale zekerheid
versoberd en is het activeringsbeleid voor mensen met
een uitkering aangescherpt. Kortom, het kabinet heeft
verschillende instrumenten ingezet en maatregelen
genomen om kansarme migratie te beperken. Nederland
maakt zich daarvoor ook sterk binnen Europa en dit
kabinet heeft de regels om tot Nederland toe te treden
voor kennismigranten versoepeld. Dat was mogelijk
dankzij de kennismigrantenregeling en een modern
migratiebeleid.
Anders dan de heer Wilders stelt, heeft dit kabinet de
vragen van de PVV-fractie over de kosten van de
immigratie wel degelijk beantwoord. Zijn fractie en dit
kabinet zaten wat het oordeel over de antwoorden betreft
echter op een verschillend spoor. De PVV-fractie en dit
kabinet hebben een principieel meningsverschil over het
evalueren van burgers. Ik denk dat de heer Wilders de
oude discussie overdoet. Dat is zijn goed recht, maar ik
heb aangegeven hoe we zaken duiden en hoe wij hier in
algemene zin tegenaan kijken.
De heer Wilders (PVV): Het is onvoorstelbaar dat de
minister-president, wiens kabinet ervoor heeft gezorgd
dat de cijfers over de massa-immigratie staatsgeheimen
zijn, dit zegt. Hij ging achter voormalig minister Van der
Laan staan. Laatstgenoemde zei niets en wilde geen
berekening maken. Nederland mocht niet weten wat de
massa-immigratie kost. Dit kabinet weigerde het om een
onderzoek te doen, omdat het de cijfers niet onder ogen
wilde zien. Nu bagatelliseert de minister-president ons
rapport. Waar haalt hij het lef vandaan! Er ligt een
rapport voor waaruit blijkt dat de massa-immigratie ruim
7 mld. per jaar kost. De minister-president moet het niet
bagatelliseren. Hij zou zich rot moeten schamen dat hij
vorig jaar niet zelf die handschoen heeft opgepakt en dat
onderzoek heeft gedaan. Wij lieten dat doen en er ligt nu
een rapport voor. Het siert de minister-president niet dat
hij zegt dat de gegevens in het rapport niet helemaal
kloppen. Hij heeft er niets aan gedaan. De ministerpresident moet erkennen, ongeacht of het 6, 7, 8 of

20 mei 2010
TK 86

86-7238

Balkenende
9 mld. is, dat het onderdeel moet zijn van een oplossing
voor het probleem van de economische crisis. Hij zou
ook moeten kunnen zeggen dat hij de immigratie gaat
beperken. Hij zou moeten zeggen: misschien hebben wij
een andere opvatting over de vraag in hoeverre we de
immigratie moeten beperken, maar we gaan dat geld
gebruiken voor het houdbaarheidstekort of voor het
eigen risico voor de zorg, de studiefinanciering of wat
dan ook. De grenzen zijn door verschillende kabinetten,
onder leiding van deze minister-president, wagenwijd
open gezet. 50.000 niet-westerse allochtonen per jaar
komen Nederland binnen. Zij kosten Nederland elk jaar
7 mld. In tien jaar tijd is dat dus 70 mld. Geef eens toe
dat dit niet kan, dat we daaraan eindelijk iets moeten
doen en dat we dat geld veel beter op een andere
manier kunnen besteden.
Minister Balkenende: Ik denk dat er sprake is van een
gemengd beeld: er zijn maatregelen genomen die te
maken hebben met een bepaalde uitstraling die anders is
geweest, zoals het generaal pardon. Een ander deel van
de discussie – ik kijk nu naar mevrouw Verdonk – gaat
over het feit dat er in het verleden wel degelijk maatregelen zijn genomen die leiden tot beperking van de
instroom. Ik heb gezegd dat het huidige kabinet
maatregelen heeft genomen, bijvoorbeeld op het gebied
van het categoriaal beschermingsbeleid, de asielprocedure, de gezinsmigratie en de sociale zekerheid. De heer
Wilders kan vinden dat het te weinig is, maar toch zijn
het maatregelen die zijn ingezet. Kortom, er is geen
sprake van een zwart-witbeeld en het is niet waar. Soms
is er sprake van het verminderen van aantallen,
bijvoorbeeld van aantallen asielzoekers. Soms zien wij
aantallen toenemen. Als dat zo is, nemen de aantallen
ook in andere Europese landen toe. Er is dus geen
sprake van een zwart-witbeeld.
Verder heeft de heer Wilders het over 7,2 mld. Ik heb
een en ander niet kunnen beoordelen. Dit bedrag wordt
mij genoemd in verband met de kosten. Ik heb al gezegd
dat daarin bepaalde dingen niet zijn meegenomen. Als
mensen in Nederland zijn, is er ook sprake van economische relevantie. Wij hebben straks te maken met tekorten
op de arbeidsmarkt. Als mensen werk verrichten en
belasting betalen, moet je daarmee ook rekening
houden. Kortom, ook dit is geen zwart-witverhaal. Ik vind
dat wij daarin eerlijk moeten zijn. Als wij de kosten
bezien, moeten wij ook bezien wat de baten zijn. Hoe zit
het precies met de gezinsvorming? Wat zijn de positieve
kanten die ook kunnen worden genoemd? Ik wil een
zakelijke en eerlijke discussie voeren. Ik begrijp dat de
heer Wilders om dit rapport heeft gevraagd. Het kabinet
is destijds in een document van 40 bladzijden ingegaan
op een aantal vragen die de heer Wilders had gesteld.
Dat heeft hem weer gebracht tot het laten verrichten van
dit onderzoek. Dat is de stand van zaken.

immigranten binnen, nog los van het generaal pardon
van de minister-president. Dat kost de samenleving
minstens 7 mld. per jaar.
Laat de minister-president mij dus niet verwijten dat er
geen eerlijke discussie zou worden gevoerd. Omdat hij
heeft geweigerd om dit onderzoek te laten uitvoeren,
heeft mijn fractie veel geld besteed om het te laten
uitvoeren. Dat hebben wij gedaan omdat de ministerpresident zijn werk niet deed. Omdat hij geen antwoord
wilde geven op Kamervragen hebben wij het onderzoek
zelf laten uitvoeren. De minister-president zet de grenzen
open, heeft ze opengezet en blijft dat doen. Hij moet er
nu eindelijk eens voor zorgen dat die grenzen dichtgaan,
dat er minder immigranten Nederland inkomen. Bij de
discussie over de vraag waar wij nu 29 mld. vandaan
halen, en over het feit dat iedere Nederlander moet
bloeden, bezuinigen en op de blaren moet zitten, moeten
wij beseffen dat het een stuk minder kan als wij de
grenzen sluiten en de immigratie beperken. De ministerpresident is het aan Nederland verplicht om de resultaten van het onderzoek serieus te nemen en het beleid
erop af te stemmen.
Minister Balkenende: Ik weerspreek wat de heer Wilders
debiteert over de inzet van de laatste kabinetten. Hij
noemt daarbij slechts één onderdeel, namelijk het
generaal pardon. Ik kan daartegenover heel wat andere
dingen stellen. Ik noem de inburgeringseisen en de
inkomenseisen die zijn gesteld. Verder is de asielprocedure aangepast. Dat is een andere kant van het verhaal.
De heer Wilders heeft het verder over de kosten. Ik vind
dat je een ander element daaraan moet toevoegen. Dat
heb ik al gezegd en ook dat is een belangrijk punt. Ik
vind dus dat de discussie op een goede manier moet
worden gevoerd.
Verder heeft de heer Wilders gesproken over de
29 mld. alsof er een een-op-eenrelatie zou moeten
bestaan tussen een financieel probleem en één bepaalde
groep. Ik ben het eens met wat minister Van der Laan
destijds daarover heeft gezegd. Hij zei: wij moeten
daarmee oppassen, want wij zouden op dezelfde manier
kunnen gaan spreken over ″de zieken in Nederland″ of
over ″de AOW’ers″. Ik ga graag het debat met de heer
Wilders aan over de vraag wat een verantwoord
migratiebeleid is. Hoe kijk je aan tegen kennismigratie?
Welke eisen stel je aan gezinsvorming? Daarover wil ik
graag met hem speken; tot uw dienst. Ik voer echter wel
graag een eerlijke en zuivere discussie. Daarom hebben
wij vorig jaar gehandeld zoals wij hebben gehandeld en
heb ik vandaag geantwoord zoals ik heb geantwoord.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Zojuist, ik zat in mijn zetel,
keek de minister-president mij aan terwijl hij zei: in het
verleden zijn er maatregelen genomen om de cijfers te
laten dalen. Hij keek mij daarbij met een tevreden blik
aan. Dat gaf mij een heel goed gevoel. De ministerpresident sprak over het verleden, maar er is ook een
heden. Zou hij hetzelfde zeggen tegen staatssecretaris
Albayrak?

De heer Wilders (PVV): Onder leiding van de ministerpresident, die ook leider is van het CDA, is een generaal
pardon ingevoerd. Bijna 30.000 mensen die de boel
hebben belogen en bedrogen, en die waren afgewezen
door de rechter, zijn daardoor toch gelegaliseerd. Onder
verantwoordelijkheid van minister-president Balkenende
is immigratierecord na immigratierecord gebroken. Vorig
jaar waren er in totaal meer dan 140.000 immigranten.
Weet de minister-president hoeveel mensen dat zijn?
Ieder jaar opnieuw komen er bakken met vliegtuigen vol

Minister Balkenende: Ik heb zojuist geschetst wat er de
afgelopen jaren is gebeurd. Ik heb geschetst dat er
voorstellen zijn opgesteld om de asielprocedure
effectiever en efficiënter te maken. Ik heb ook het
categoriaal beschermingsbeleid genoemd. Op dat vlak
heeft nota bene staatssecretaris Albayrak zelf zaken

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7239

Balkenende
veranderd. Die elementen van aanscherping zijn
gedragen door de toenmalige staatssecretaris.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dat was natuurlijk niet
helemaal mijn vraag. Het gaat mij om het dalen van de
instroomcijfers en het stijgen van de terugkeercijfers
tijdens Balkenende II. Vorig jaar – het staat ook in de
rapportage van het ministerie van Justitie – zijn de
instroomcijfers gigantisch gestegen en de terugkeercijfers gigantisch gedaald. Dat is dus de tegenovergestelde
beweging. Mijn vraag is of de minister-president
daarover een oordeel kan geven, want laten we eerlijk
zijn, onder Balkenende II gingen we met z’n allen op het
immigratiebeleid naar het noorden en onder Balkenende
IV gingen we met z’n allen naar het zuiden.
Minister Balkenende: Ik heb zojuist al aangegeven dat
de instroom variaties vertoont in de loop der tijd. Er zijn
tijden dat het getal omlaag ging. Ik heb ook aangegeven
dat er soms sprake is van extra asielzoekers en dat je die
ontwikkeling niet alleen in Nederland ziet. Dit soort
ontwikkelingen tekenen zich vaak in meerdere landen af.
Voor het overige herhaal ik wat ik heb gezegd over de
instrumenten die worden ingezet om te komen tot
aanscherping. Dat is de afgelopen jaren ook gebeurd.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Tot slot. De ministerpresident begrijpt heel goed dat hij mij en alle mensen
die zitten te kijken niet overtuigt.

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Even terug hadden we
het over de milieudoelen in 2011, die wel gehaald
worden, met dank aan de economische crisis. Toen nam
de minister-president de eer. Hij zei dat het kabinet
gewoon aan de milieudoelen heeft voldaan voor 2011.
Natuurlijk weet ik dat de economische crisis roet in het
eten heeft gegooid voor de werkgelegenheid en de
werkloosheid. Als de minister-president echter zelf de eer
neemt voor de milieudoelen, moet hij bij de sociale
doelen ook zelf de verantwoordelijkheid nemen. Hij had
immers een tandje bij kunnen zetten, met name ten
aanzien van de problematische schulden. Mijn vraag is
eenvoudig. Vindt de minister-president niet dat het
kabinet tekortschiet, gezien het leed dat schuilgaat achter
problematische schulden?
Minister Balkenende: Wat mevrouw Halsema nu zegt, is
niet fair ten opzichte van het kabinet. Ik heb net
aangegeven dat er extra middelen zijn ingezet, 130 mln.,
voor schuldhulpverlening inde jaren 2009 tot en met
2011. Het kabinet heeft dat juist gedaan omdat je weet
dat in een tijd van economische krapte, waarin de
economie wegzakt, de armoede toeneemt. Dat is de
reden voor de inzet van extra middelen. En dat in een
tijd dat het toch al moeilijk is. Op dat punt ben ik het dus
niet eens met mevrouw Halsema. We hebben nadrukkelijk een instrument willen inzetten om de nood te lenigen
waar het kan, juist omdat de economie wegvalt.
Mevrouw Halsema en de heer Pechtold vragen hoe het
uit valt te leggen dat de invoering van de kilometerprijs
in 2009 op koers lag. Het kabinet heeft met het indienen
van het wetsvoorstel over de kilometerprijs in 2009 een
belangrijke stap gezet. Daarnaast is vorig jaar een start
gemaakt met het aanbestedingsproces en zijn verschillende mobiliteitsprojecten in uitvoering gekomen.
Daarmee is de conclusie gerechtvaardigd dat de
invoering van de kilometerprijs in 2009 op koers lag.
Begin 2010 zijn dit onderwerp en het wetsvoorstel
controversieel verklaard door de Tweede Kamer. Op
verzoek van de Tweede Kamer heeft de minister van
Verkeer en Waterstaat aangegeven dat hij de voorbereiding van de beoogde uitrol van het systeem voorlopig
stillegt.
Voor het standpunt van het CDA over de kilometerheffing moet worden verwezen naar het verkiezingsprogramma van het CDA. Ik sta hier niet als lijsttrekker van
die partij. Verdere vragen over de positie van het CDA
moeten in dit debat aan de heer Van Geel worden
gesteld.

Minister Balkenende: Dat kan gebeuren.
Voorzitter. Mevrouw Halsema heeft een vraag gesteld
over de voortgang van de kabinetsdoelstellingen op het
terrein van sociale zaken. Haar vraag betreft met name
de arbeidsparticipatie, de 200.000 langdurig werklozen
die niet aan een baan zijn geholpen en de huishoudens
met problematische schulden. Zij heeft gelijk dat op deze
punten de kabinetsdoelstellingen niet zijn gehaald. Nu
waren het ook doelstellingen voor de gehele, volledige
kabinetsperiode. Los daarvan echter is het een feit dat de
economische crisis roet in het eten heeft gegooid. Dat
wil niet zeggen dat het kabinet niets heeft gedaan om de
werkgelegenheid op peil te houden. In het aanvullend
beleidsakkoord heeft het kabinet maatregelen genomen
om de stijging van de werkloosheid te beperken. Ja,
mevrouw Halsema heeft gelijk dat de werkloosheid dit
jaar naar verwachting stijgt naar 0,5 miljoen. Zonder de
stimuleringsmaatregelen van het kabinet echter, zou de
werkloosheid nog veel hoger zijn uitgevallen. Ik heb dit
al eerder aangegeven.
Ook op het terrein van de problematische schulden
heeft het kabinet beleid gevoerd. Er zijn extra middelen
beschikbaar gesteld, 130 mln. voor de periode 2009-2011,
aan gemeenten voor schuldhulpverlening. Die middelen
worden ingezet voor zowel het voorkomen van problematische schulden als voor het opvangen van het hoger
beroep op de schuldhulpverlening als gevolg van de
crisis. Ook geeft het kabinet uitvoering aan de motieOrtega waarmee vrijwilligers worden aangemoedigd om
in de schuldhulpverlening te gaan werken en aan het
amendement-Spekman, ingediend tijdens de begrotingsbehandeling 2009 om 4 mln. beschikbaar te stellen voor
projecten van schuldhulpverlening in de wijk.
Dit is wat gemeld kan worden over doelen. Ook die
hebben echter te maken met de slechte economische
situatie van dit moment.

Minister Balkenende: Ik heb op het ogenblik nergens
achter te staan om de simpele reden dat dit onderwerp
vorig jaar is besproken, dat daarover is besloten in het
kabinet, dat het kabinet is gevallen en dat dit onderwerp

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

De heer Pechtold (D66): Maar u staat er nog steeds
achter?
Minister Balkenende: De verantwoording is dat het
kabinet zich heeft ingezet voor de kilometerheffing. Dit
onderwerp is vanwege de val van het kabinet controversieel verklaard en dus weg. Ik leg uit wat vorig jaar is
gebeurd. Daar leg ik verantwoording over af.
De heer Pechtold (D66): Maar ik vraag of u er nog
achterstaat.

86-7240

Balkenende
thans controversieel is verklaard. Het kabinet kan dus
verder niks doen. Dat minister Eurlings het uitrollen van
het systeem heeft stilgelegd, hangt samen met de
situatie die is ontstaan. Dat betekent dat aan dat debat
een vervolg moet worden gegeven bij de komende
kabinetsformatie.

Minister Balkenende: Voorzitter. De heer Pechtold vroeg
verder of de Kamer een integrale evaluatie van het
Innovatieplatform (IP) tegemoet kan zien. Eind juni komt
de slotrapportage over het IP naar de Kamer. Het
Innovatieplatform heeft zichzelf keer op keer bewezen als
agendazetter, luis in de pels en adviseur van achtereenvolgende kabinetten. Er zijn brede en breed gedragen
agenda’s tot stand gekomen. Zo was er de Kennisinvesteringsagenda (KIA) in 2006 en de Concurrentiekrachtagenda in 2010. Er zijn concrete acties en ideeën naar
voren gekomen: innovatievouchers, de InnovatiePrestatieContracten en de adviesrol ten tijde van het aanvullend beleidsakkoord. In de heroverwegingen en in de

Concurrentiekrachtagenda is geconstateerd dat stroomlijning in het kennis- en innovatiebeleid wenselijk kan
zijn. In een gestroomlijnd kennis- en innovatiebeleid past
een kennis- en innovatieraad. Zo’n raad heeft tussen het
kabinet en de Tweede Kamer enerzijds en universiteiten,
ondernemingen en instellingen anderzijds een expliciet
adviserende en sturende rol. Kortom, het is aan een
nieuw kabinet om te bekijken of er zo’n kennis- en
innovatieraad komt. Dat zullen wij dan zien. Er zijn veel
goede dingen te melden, maar het debat kunnen wij
voeren aan de hand van de rapportage die de Kamer
eind juni bereikt.
De heer Van der Staaij vroeg: waarom geen structurele
financiering voor tienermoeders? Het aantal tienermoeders en onbedoeld zwangere meisjes neemt de laatste
jaren gestaag af bij vooral allochtone bevolkingsgroepen.
Om die meisjes toekomst te geven in de samenleving zet
dit kabinet in op het verbeteren van de hulp aan en
opvang van tienermoeders. Deze kabinetsdoelen maken
onderdeel uit van het bredere weerbaarheidsprogramma
Beschermd en weerbaar. Dit actieprogramma is gericht
op de opvang en re-integratie van tienermoeders in de
samenleving. Bij de uitvoering van actieprogramma gaat
het om structurele middelen. Vanaf 2009 is structureel
€ 650.000 beschikbaar voor hulp en opvang. Die
middelen zijn toegevoegd aan de brede stroom extra
middelen voor de 35 centrumgemeenten vrouwenopvang
en opvang van en hulp aan slachtoffers bij geweld en
afhankelijkheidsrelaties. Dan gaat het om een totaalbedrag van 18 mln. in 2008 tot 32 mln. in 2012. Het is aan
een volgend kabinet om te besluiten over de voortzetting
van structurele financiering van hulp en opvang.
Dat waren de zaken die ik wilde behandelen in mijn
algemene ronde. Dan kom ik nu toe aan het thema
klimaatbeleid.
In Kopenhagen is een internationaal klimaatakkoord
gesloten dat wereldwijd bijzonder waardevolle zaken
regelt. Ik hoeft nu op de inhoud niet in te gaan. Die is
genoeg met de Kamer besproken. Het ambitieniveau van
Nederland en van Europa ligt echter nog fors hoger dan
afgelopen december in Kopenhagen is bereikt. Na
Kopenhagen, op weg naar de klimaatonderhandelingen
in Mexico, hebben ondertussen ruim honderd landen
zich inmiddels geassocieerd met het akkoord. Het is van
uitermate groot belang voor de CO2-reductie, omdat deze
ruim honderd landen samen verantwoordelijk zijn voor
80% van de wereldwijde CO2-uitstoot. In Kopenhagen is
dan ook een stevig fundament gelegd voor verdere
onderhandelingen, die zullen moeten uitmonden in een
allesomvattend juridisch bindend akkoord. Het ligt helaas
niet in de verwachting dat een dergelijk akkoord reeds op
de volgende conferentie in Cancún zal kunnen worden
gesloten eind van dit jaar. Dat wordt ook erkend door de
Europese Commissie in de mededeling die op 9 maart
jongstleden is gepresenteerd. Dit kabinet is van mening
dat de EU desondanks moet blijven benadrukken dat zij
zelf in ieder geval klaar is voor een juridisch bindend
akkoord en dient te streven naar een set concrete
actiegerichte besluiten op alle deelterreinen als tussenstap naar een meer omvattend akkoord. De Europese
Unie dient ook vast te houden aan het aanbod om onder
voorwaarden een emissiereductie van 30% te realiseren
in 2020. Dat is nodig in het belang van de aarde en van
de gehele mensheid.
Dan kom ik bij het nationaal klimaat- en energiebesparingsbeleid. Met het programma Schoon en Zuinig is de

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

De heer Pechtold (D66): Staat u nog achter de JSF?
Minister Balkenende: Ik sta achter al die zaken die ik
hier heb te verantwoorden. Over de JSF zeg ik het
volgende. Wanneer iets niet controversieel is verklaard
en iets gewoon op de agenda staat, dan handhaaf ik het
kabinetsbeleid. Alleen, als de Kamer zegt niet over een
zaak te spreken omdat die controversieel is, dan houdt
voor mij ook de zaak op. Zo simpel is het.
De heer Pechtold (D66): Dat vind ik zo gek. Wij staan
hier tegenover een premier die in elk interview zegt dat
zijn agenda tot 2015 gaat. Als ik dan een simpele vraag
stel over de kilometerheffing, krijg ik een warrig
antwoord. En over de JSF krijg ik ineens te horen dat hij
er nog wel achterstaat. Ik wil graag van hem horen dat
wat hem betreft alle dossiers gewoon doorgaan en dat
hij het wel merkt als de Kamer zaken stopt.
Minister Balkenende: Dat is een beetje lastig. Toen het
kabinet was gevallen, is er even een discussie geweest
waarin het ging over de vraag: welke onderwerpen
kunnen wij wel en niet bespreken? Toen heb ik duidelijk
van de Kamervoorzitter begrepen dat het aan de Kamer
is om te beoordelen of iets wel of niet wordt behandeld.
Dan kunnen wij als leden van het kabinet hoog of laag
springen, maar de Kamer is in die politieke omstandigheid de actor die bepaalt of iets wel of niet wordt
besproken. Dat kunnen wij leuk of niet leuk vinden; wij
hebben ons te richten naar de Tweede Kamer. Als de
kilometerheffing door de Tweede Kamer controversieel
wordt verklaard, dan stopt dat werk voor ons omdat het
niet anders kan. U doelt op heel iets anders. U zegt: ga
maar gewoon door. Moet u zich eens voorstellen wat er
zou gebeuren als wij maar door zouden gaan. Wij
hebben ons toch iets aan te trekken van wat deze Kamer
zegt over controversieel verklaren van onderwerpen? Ik
begrijp u niet.
De heer Pechtold (D66): Ik begrijp genoeg. Volgens mij
heeft de premier inmiddels wat problemen met het wat
knellend zittend pak van lijsttrekker en premier. Ik vind
het heel erg jammer dat hij zo wegloopt bij die kilometerheffing. Maar na 9 juni komt hij daar wel weer op terug.
Dat komt wel goed.

Verantwoordingsdebat

86-7241

Balkenende
laatste jaren goede voortgang geboekt. Met uitzondering
van energiebesparing in de bebouwde omgeving worden
alle kabinetsdoelen voor 2011 gehaald. Er zijn wel
aanvullend beleid en extra maatregelen nodig om de
langetermijndoelstellingen in 2020 te halen. Het
ambitieniveau van ons klimaatbeleid, zoals vastgelegd in
het programma Schoon en Zuinig, is inderdaad hoog,
zoals de heer Van Geel ook op merkte. Met goede reden,
gezien de uitdaging waar de wereld voor staat. Nederland kan dit natuurlijk niet alleen. Het internationale level
playing field moet overeind blijven. Duidelijk is en blijft
dat Nederland met een eigen beleid in de hand aanjager
zal blijven van een ambitieuze internationale aanpak van
het klimaatvraagstuk. De economische crisis heeft
effecten op het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen. Een krimpende economie leidt weliswaar tot
vermindering van het totale energiegebruik – mevrouw
Halsema wees daarop – maar maakt burgers en
bedrijven ook terughoudend met investeren in de isolatie
van gebouwen en huizen of in het energie-efficiënter
maken van het productieproces.
Tegelijkertijd is het bewustzijn groter dan ooit dat de
economie moet verduurzamen, dat een trendbreuk nodig
is in het omgaan met grondstoffen en natuurlijke
hulpbronnen. Als gevolg van het Schoon en Zuinigbeleid wordt het gebruik van fossiele energie reeds
getemperd. Het beleid van dit kabinet zal in dit opzicht
ook na 2010 een doorwerking hebben. Om de voortdurende groei van het gebruik van fossiele energie tussen
nu en 2020 echt in een daling te laten omslaan, is echter
omvangrijk aanvullend beleid nodig. Het is aan een
nieuw kabinet om op dit punt besluiten te nemen, maar
dat betekent niet dat het denken stilstaat. We hebben een
breed scala aan mogelijke aanvullende maatregelen
geïnventariseerd waarmee een nieuw kabinet vlot van
start kan gaan om de doelen voor 2020 binnen bereik te
houden en om de noodzakelijke trendbreuk te bewerkstelligen. Deze afzonderlijke maatregelen en het
verwachte effect zijn terug te vinden in het rapport over
aanvullende beleidsopties Schoon en Zuinig van ECN en
PBL, dat eind april aan de Kamer is gezonden. Ook de
heroverwegingsgroep Energie en Klimaat heeft laten zien
dat verschillende combinaties van maatregelen mogelijk
zijn, waarmee de doelen voor 2020 alsnog kunnen
worden bereikt.
In het verlengde hiervan kom ik bij de duurzame
energie. Mevrouw Halsema sprak daar al over. De
duurzame energiedoelstelling voor 2011 wordt naar
verwachting gehaald. De opwekking van duurzame
elektriciteit laat een opvallend positief beeld zien. In 2009
is het aandeel opgelopen tot 9%, komend van 7,5% in
2008. 9% was ook het tussendoel voor 2010. Dus daar
gaan we dit jaar al ruim overheen. Onderzoek van ECN
wijst uit dat aanvullend beleid nodig is om het doel van
20% duurzame energie in 2020 binnen bereik te houden.
Met name op het punt van duurzame warmte is nog een
hoop te winnen, omdat op dit moment nog niet alle
vormen van duurzame warmte onder de SDE-regeling
vallen. Het kabinet heeft dan ook, juist als het om
duurzame energie gaat, meerdere maatregelen voorbereid om alsnog het langetermijndoel te halen. Denk
daarbij aan groen gas uit vergassing, toename biomassa
en bioketels, diepe geothermie en warmtepompen en
zonneboilers in de gebouwde omgeving. Dat is geen
gemakkelijke route voor Nederland. Wij berusten er niet
in. Wij blijven ook hier streven naar het hoogst haalbare.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

Voorzitter: Ten Hoopen
Minister Balkenende: Voorzitter. Dan de klimaatadaptatie. Een belangrijke mijlpaal in 2009 was de indiening van
de Deltawet en de benoeming van een deltacommissaris.
Ook heeft het kabinet het Nationaal Waterplan aan de
Tweede Kamer gezonden. Het kabinet heeft niet alleen
een plan en een Deltawet geproduceerd. Juist aan de
uitvoeringskant is er veel gebeurd. De uitvoering van
enkele belangrijke projecten is gestart in 2009, zoals van
de Hoogwaterbeschermingsprogramma’s 1 en 2, de
Maaswerken en het programma Ruimte voor de Rivier.
Het gaat om aanzienlijke projecten om grote delen van
Nederland te beschermen tegen het water.
Wanneer een nieuwe Kamer de Deltawet en het
Nationaal Waterplan heeft behandeld, zal een nieuw
kabinet de uitvoering ervan vlot ter hand kunnen nemen,
en een vlotte uitvoering is nodig. Ondanks de voortgang
die nationaal en internationaal is geboekt ten aanzien
van klimaat en energie, is de opwarming van de aarde
een realiteit waarmee ons land de komende eeuw zal
worden geconfronteerd. Omdat deze opwarming
gevolgen zal hebben voor de neerslag en het peil van de
zeespiegel, heeft het kabinet in 2007 de Nationale
Adaptatiestrategie vastgelegd en de uitvoering daarvan
in de jaren daarna ter hand genomen, vooral met het
Deltaprogramma dat in 2009 van start is gegaan.
Ondertussen wordt door de Deltacommissaris stevig
doorgewerkt aan het opstellen van een Deltaprogramma
en de plannen van aanpak voor de uitvoering van alle
gebiedsgerichte en generieke deelprogramma’s. Op
Prinsjesdag van dit jaar zal het Deltaprogramma worden
gepubliceerd.
Mevrouw Thieme (PvdD): Degene die nauw betrokken is
bij het Deltaplan en de Deltawet is natuurlijk CDAprominent Cees Veerman, tevens voorzitter van
Natuurmonumenten. Ik heb het net ook al gevraagd aan
de fractievoorzitter van het CDA, de heer Van Geel.
Mijnheer Veerman heeft het beleid van het CDA met
betrekking tot natuur gediskwalificeerd. Hij heeft gezegd
dat je niet bij het CDA terecht kan, als je met een groen
hart wilt stemmen. In feite is dat het diskwalificeren van
het kabinetsbeleid. Wat vindt de minister-president van
deze uitlatingen van Cees Veerman?
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik vind het niet op mijn
weg liggen om hier te worden betrokken in een discussie
die ook een partijpolitiek karakter heeft. De heer Van Geel
is ingegaan op de interruptie van mevrouw Thieme en
heeft aangegeven hoe hij dit onderwerp ziet. Daar wil ik
eerlijk gezegd buiten blijven. Ik beschouw de opmerking
van de heer Veerman als een opmerking van de
voorzitter van Natuurmonumenten. Hij heeft zijn
bespiegeling gegeven en zich vooral gericht op een
partij. Ik vind het niet op mijn weg als minister-president
om daarop in te gaan.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Laat ik het dan
anders stellen. Cees Veerman schaart zich nu bij andere
CDA-prominenten zoals Wijffels, Van Agt en Lubbers, die
eigenlijk als spijtoptanten aangeven dat de verkeerde
koers is gevaren met betrekking tot natuur en milieu.
Daarnaast heeft het Planbureau voor de Leefomgeving
de noodklok geluid over de te halen doelen met
betrekking tot milieu en natuur en gezegd dat alle seinen

20 mei 2010
TK 86

86-7242

Balkenende
op rood staan. Twynstra Gudde geeft aan dat de
milieudoelen onhelder zijn en dat onduidelijk is of de
maatregelen effectief zijn. Dat alles bij elkaar moet de
minister-president toch tot zorgen stemmen, zodat hij
met wat minder trots hier verdedigt dat het kabinetsbeleid effectief is? Enige bescheidenheid zou toch op zijn
plaats zijn, zeker omdat die kritiek uit de maatschappij
enorm aanzwelt?
Minister Balkenende: Ik doe niets af aan het belang van
het thema klimaat, duurzaamheid en milieu. Dat is één.
Twee: dit is een verantwoordingsdebat. Het debat dat u
nu voert, hebt u meerdere keren gehad. U hebt deze
debatten ook gevoerd met mevrouw Cramer, toen zij nog
minister was, en met het kabinet. Ik sta hier om te
verantwoorden wat het kabinet zich heeft voorgenomen
en wat er is gerealiseerd. Ik ben daarop ingegaan in de
richting van mevrouw Halsema en dat is ook mijn taak
hier. Voor het overige hebben we te maken met een
duiding van ontwikkelingen. Het heeft te maken met
oordelen die gegeven moeten worden. Moet er meer
gebeuren? Dan zeg ik: ja, natuurlijk moet er meer
gebeuren, want we zijn er nog lang niet, alleen een punt
voor nader debat is de mate waarin welke instrumenten
worden ingezet. Ik geef hier aan wat wij ons hadden
voorgenomen en hoe wij ervoor staan. Dat is mijn doel.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wat hebben wij nu aan
onafhankelijke instituten zoals het Planbureau voor de
Leefomgeving en andere, ook wereldwijd, als het kabinet
hier zegt: ach ja, dat is een mening? In andere debatten
hebben wij al eerder gehoord dat het maar een mening
is, maar het gaat er wel om dat onafhankelijk onderzoek
uitwijst dat de doelen en de maatregelen onhelder zijn
en dat de effectiviteit ervan niet bewezen en niet
gecontroleerd kan worden. Dat zijn nogal ferme
uitspraken, niet van politiek getinte, maar van onafhankelijke instituten. Daar kan het kabinet niet omheen. Of
moeten wij die instituten dan maar gaan wegbezuinigen,
voor zover wij ze subsidiëren?
Minister Balkenende: Kijk, hoe gaan die zaken in hun
werk? Aan het begin van een periode wordt afgesproken
wat wij willen bereiken. U weet wat onze ambities waren
en zijn voor het internationale klimaatbeleid en de
nationale milieudoelstellingen. Deze zijn vastgesteld. Je
kunt dat genoeg vinden of niet. U bent er altijd kritisch
over geweest. Wat dat betreft hebt u steeds een helder
signaal gegeven, dat weet ik ook wel. Vervolgens duik je
in de ontwikkelingen; wat is er gebeurd. Dan zeg ik: ik sta
hier om mij te verantwoorden over het beleid en dat te
verdedigen. Dan zeg ik dat ik daarvan kennisneem. In dit
stadium kan ik de werkelijkheid niet anders maken dan
zij is. Ik vertel hier wat wij hebben beloofd en wat er is
uitgevoerd. De implicatie van de opmerking van
mevrouw Thieme is dat er meer moet gebeuren. Ik heb
gezegd dat dit op het vlak komt te liggen van een nieuwe
kabinetsformatie en van de gedachtewisseling tussen
Kamer en een nieuwe regering.
De voorzitter: De minister-president vervolgt zijn
betoog. Het spijt mij, mevrouw Thieme.
Mevrouw Thieme (PvdD): Nog één puntje.

Mevrouw Thieme (PvdD): De minister-president zegt
namelijk dat het te laat is, omdat het kabinet nu klaar is
met zijn werk. Dit wordt echter al vanaf 2007 keer op
keer gezegd door de instituten. Al die tijd had het kabinet
het kunnen doen.
De voorzitter: Dit is echt een herhaling van zetten,
mevrouw Thieme. De minister-president vervolgt zijn
betoog.
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik kom bij het onderwerp duurzame productie en consumptie. Het kabinet
heeft zich vorig jaar ingespannen voor het stimuleren
hiervan. Een belangrijk onderdeel daarvan is de
voedselketen, die van twee zijden is benaderd, aan de
vraagkant en aan de aanbodkant. Bewustwording van
consumenten is een belangrijk speerpunt in de Nota
Duurzaam voedsel. Het kabinet schrijft niet voor wat
mensen wel of niet moeten eten. Het uitgangspunt is
daarom dat duidelijke informatie beschikbaar is, zodat
consumenten een weloverwogen eigen keuze kunnen
maken. Aan de producentenkant is in 2009 het Convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke
Producten afgesloten met een groot aantal koepelorganisaties van de voedselbranche en met de Dierenbescherming, met een looptijd tot en met 2011. Het streven
is een omzetgroei voor duurzame dierlijke producten met
15% per jaar, waarbij het project financieel wordt
ondersteund vanuit het Rijk. Reeds in 2009 zijn diverse
projecten gehonoreerd. Voorts is met het Belastingplan
2009 de tweede tranche fiscale vergroening ingevoerd.
Als grootafnemer van producten kan ook de rijksoverheid zelf een belangrijke stimulerende rol spelen en dat
doet zij dan ook. Op weg naar de doelstelling van 100%
duurzame inkoop in 2010 zijn voor alle 45 productgroepen de duurzaamheidscriteria in 2009 gereedgekomen en
zijn de rijksinkopers hiermee aan de slag gegaan. Het
kabinet realiseert zich dat met al deze maatregelen het
doel van een volledig duurzame productie en consumptie
niet is bereikt. Het gaat erom dat de rijksoverheid een
stimulerend beleid voert en alle randvoorwaarden creëert
waardoor duurzame productie en consumptie in aandeel
steeds verder zal toenemen ten koste van niet-duurzame
productie- en consumptiepatronen.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wij zijn hier bezig met
verantwoording: waaraan zijn de gelden uitgegeven? In
de begroting van het ministerie van LNV is 10 mln.
beschikbaar gesteld voor de sanering van landbouw en
visserij. Wat blijkt? Die 10 mln. is niet daaraan uitgegeven, maar aan iets onzinnigs als de ganzenproblematiek.
Ik hoor graag hoe het mogelijk is dat deze gelden niet
daar zijn terechtgekomen waarvoor zij bestemd waren.
Minister Balkenende: Ik stel voor om deze vraag van
mevrouw Thieme over te brengen aan de minister van
LNV zodat dit onderwerp bij de behandeling van het
departementale jaarverslag terugkomt. Dat zeg ik om de
volgende reden. Ik heb een Verantwoordingsbrief
geschreven met vijf hoofdonderdelen, waar door de
Kamer om is gevraagd. Deze vraag gaat behoorlijk in
detail. Ik heb deze informatie op dit moment niet. Het
lijkt mij het beste, ook gegeven de aard van de vraagstelling, om hierop terug te komen bij de behandeling van
het departementale jaarverslag.

De voorzitter: Nee, nee.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

20 mei 2010
TK 86

86-7243

Balkenende
Mevrouw Thieme (PvdD): Dank. Ik gaf dit voorbeeld om
te illustreren dat het ontzettend onduidelijk is waar de
gelden naartoe zijn gegaan en wat met die gelden wordt
beoogd. Dit is maar één van de vele voorbeelden die ik
heb gevonden.
Minister Balkenende: Ik heb een toezegging gedaan om
dit over te brengen. De zaak komt dan terug.

duurzame veehouderij, heb ik als algemeen uitgangspunt
genoemd. Bij deze algemene reactie wil ik het houden.
Wanneer mevrouw Thieme verder wil ingaan op wat de
minister heeft gezegd en bedoeld en wat daarachter zit,
moet dit naar mijn mening worden voorgelegd aan de
minister bij de behandeling van het departementale
jaarverslag. Dat lijkt mij logischer. Ik zeg mevrouw
Thieme wel toe dat ik haar gevoelen zal overbrengen. Ik
volsta nu met het antwoord dat ik heb gegeven.

De voorzitter: Akkoord.
Minister Balkenende: Voorzitter. Mevrouw Halsema
heeft gemeld dat 240 hoogleraren pleiten voor een
duurzame veeteelt. Zij vroeg of de minister-president dit
initiatief steunt. Het kabinet beschouwt de oproep van de
hoogleraren als ondersteuning van zijn beleid om te
komen tot een duurzame veehouderij. Ik hoor mevrouw
Halsema schaterlachen.
Mevrouw Halsema (GroenLinks): Excuus!
Minister Balkenende: Waarvoor dank. Ik zie dat
mevrouw Halsema zich naar de interruptiemicrofoon
spoedt. Zal ik eerst antwoord geven?

Mevrouw Thieme (PvdD): Elke minister spreekt namens
het gehele kabinet. Het is dus te gemakkelijk om weer te
wijzen naar de minister zelf. Als minister Verburg zulke
dingen schrijft in NRC Handelsblad, vind ik dat het
gehele kabinet daarvan op de hoogte moet zijn en daar
dus kennelijk ook achterstaat. Ik hoor graag welke
waarde de minister-president hecht aan de oproep van
de hoogleraren, wat hij vindt van de kwalificatie dat zij
eigenlijk hun huiswerk niet hebben gedaan en of hij ook
van mening is dat hier het motto ″schoenmaker blijf bij
je leest″ geldt, dus dat de hoogleraren eigenlijk niet
weten waarover zij het hebben.

Minister Balkenende: Ik vind dit lastig, want nu word ik
in een discussie gedrongen die ik wel kan plaatsen
vanuit wat mevrouw Thieme zegt. Zij vraagt mij om een
oordeel over hoe erop is gereageerd. Ik wil daar eigenlijk
buiten blijven. Ik heb aangegeven hoe ik aankijk tegen
deze oproep. Ik heb gezegd dat het kabinet dit niet alleen
een zaak van de overheid vindt, maar dat het veel breder
moet worden bekeken. Dat wij moeten komen tot een

Minister Balkenende: Ik doe daarover geen uitspraken.
Ik heb gezegd dat de oproep wordt beschouwd als een
bijdrage aan het debat over duurzame veehouderij. Wij
moeten die kant ook uit gaan. De kwalificaties die de
minister van LNV heeft gegeven, kan ik niet direct
plaatsen. Ik weet niet waarom zij het zo heeft gezegd en
wat zij heeft bedoeld. Ik zal dit punt overbrengen, maar ik
wil het hierbij laten in dit debat.
Voorzitter. Mevrouw Halsema heeft gevraagd waarom
Nederland geen Duits feed-in-systeem heeft om
zonne-energie te stimuleren. De transitie naar een
duurzame energievoorziening blijft onverminderd een
prioriteit, maar gezien de toestand van de overheidsfinanciën is het nog noodzakelijker dan voorheen om ons
vol te richten op de meest kosteneffectieve opties. Dat
zijn de bij- en meestook van biomassa in kolencentrales
en wind op land. Zonder deze twee opties ten volle te
benutten, is het een illusie om te denken dat wij ook
maar enigszins in de buurt komen van de Europese
doelstelling van 17% duurzame energie. Dit hoeft niet
noodzakelijkerwijs met subsidie. De werkgroep heroverweging energie- en klimaatbeleid heeft bijvoorbeeld
gesuggereerd om op termijn tot een verplichting over te
gaan. De GroenLinks-fractie heeft eerder diverse keren
een motie ingediend voor een verplicht aandeel
″duurzaam″ en daarvoor steun gekregen van de Kamer.
De werkgroep heroverweging energie- en klimaatbeleid
noemt het feed-in-tarief in zijn rapport met voor- en
nadelen. Het is aan een volgend kabinet om hierover te
beslissen.
Ik ga over tot het thema wijkenaanpak. De economische, demografische en culturele ontwikkelingen hebben
zich de afgelopen decennia in combinatie gemanifesteerd
in oude, vooroorlogse wijken en vervolgens ook in de
nieuwe wijken, de groeikernen. De leefbaarheid is daar
steeds verder achteropgeraakt ten opzichte van andere
wijken, dorpen en steden in Nederland. De maatschappelijke problemen stapelden zich op op het gebied van
wonen, werken, onderwijs, opvoeding en veiligheid. Wij
hebben natuurlijk nooit de illusie gehad dat wij die
problemen binnen één kabinetsperiode zouden kunnen
oplossen en kozen daarom voor een periode van acht tot
tien jaar om daadwerkelijke verbeteringen te realiseren in

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Laat ik alleen zeggen
dat ik even moest lachen omdat de hoogleraren heel
nadrukkelijk de brief niet hebben geschreven als
ondersteuning van het beleid, maar als kritiek op het
beleid.
Minister Balkenende: Dat begrijp ik ook, maar daarom
zei ik ook dat het kabinet de oproep beschouwt als een
ondersteuning. Ik heb mijn woorden zorgvuldig gekozen!
Verduurzaming is een proces dat samen met maatschappelijke organisaties tot stand komt. Het kabinet deelt dan
ook niet de inzet van hoogleraren, die de oplossing
vooral bij de overheid neerleggen. Je hebt producenten,
retail, verwerkers, ngo’s en de overheid nodig voor een
verduurzaming van de veehouderij. Het kabinet heeft een
convenant afgesloten met marktpartijen en ngo’s over
marktontwikkeling en verduurzaming van dierlijke
producten, om een omzetgroei te krijgen van de
duurzame dierlijke producten. Ook is een platform
opgericht, gericht op bewustwording bij consumenten
over duurzaam voedsel. Meer stappen en initiatieven zijn
nodig voor een verduurzaming van de veeteelt. Het
denken van de hoogleraren kan daarvoor zeer bruikbaar
zijn.
Mevrouw Thieme (PvdD): De minister-president zegt dat
hij dit ziet als een ondersteuning voor de discussie,
terwijl de minister van LNV in een soort van repliek in
NRC Handelsblad heeft gezegd dat de hoogleraren hun
huiswerk niet hebben gedaan. Wat vindt de ministerpresident ervan om de wetenschappers, 680 in totaal, op
die manier weg te zetten?

Verantwoordingsdebat

86-7244

Balkenende
samenwerking met gemeenten en woningcorporaties.
Eind 2009 lag de uitvoering van deze aanpak op ruim een
kwart van dat traject. Een volgend kabinet dient dan ook
te besluiten over de voortzetting van de wijkenaanpak.
In 1998 woonden 1,4 miljoen mensen in een gebied
met leefbaarheidsproblemen. Momenteel zijn dat er nog
900.000. De grootste opgaven liggen nog in de grote
steden, maar ook sommige kleine gemeenten hebben
nog steeds met forse en hardnekkige leefbaarheidsproblemen te maken. Uit de Leefbarometer, een instrument
om de leefbaarheid in wijken te meten, blijkt dat de
leefbaarheidssituatie in de afgelopen tien jaar gemiddeld
genomen is verbeterd. De samenwerking tussen kabinet,
gemeenten en woningcorporaties in de wijkaanpak
begint inmiddels vruchten af te werpen. De grootste
vooruitgang is te vinden in de gebieden met de grootste
achterstanden. Ik noem een paar voorbeelden. De
werkloosheid in de wijken is gestabiliseerd, terwijl deze
landelijk is gestegen als gevolg van de economische
crisis, al is het aandeel werkzoekenden in aandachtswijken nog bijna tweeënhalf keer zo hoog als in de rest van
Nederland. Relatief gezien doen deze wijken het echter
beter. Het aantal voortijdig schoolverlaters in de 40
wijken is sneller gedaald: met 39% in de krachtwijken ten
opzichte van 19% landelijk in de periode 2007-2009. Dat
is echter nog twee keer zo hoog als in de rest van
Nederland. De ondernemersquote in de wijken is
gestegen van 5,4 in 2007 naar 6,3 in 2009.
In bijna alle aandachtswijken wordt gewerkt met een
aanpak die tot achter de voordeur strekt. Vele duizenden
bewoners zijn bezocht en geholpen op het gebied van
werkloosheid, onderwijs, armoede of schuldenproblematiek. Verbetering van de leefbaarheid in de wijken begint
met de aanpak van sociaaleconomische problematiek.
Wijkbewoners zijn het meeste gebaat bij een goede
woning, het hebben van een baan of het volgen van
goed onderwijs. Het kabinet heeft in samenwerking met
gemeenten en corporaties daarom het afgelopen jaar
fors geïnvesteerd in diverse zaken op het gebied van
wonen, gezondheid, wijkeconomie en onderwijs.
De heer Pechtold (D66): Dat zijn algemene termen, maar
volgens mij was het kabinet in 2007 van plan om
250 mln. bij de corporaties op te halen. Hoe veel is
daarvan opgehaald?
Minister Balkenende: Dat moet ik even nagaan. De heer
Pechtold vraagt naar precieze getallen; die moet ik even
vragen.
De heer Pechtold (D66): Volgens mij was het niets. Wij
hebben gewoon drie jaar lang gedoe gehad met
corporaties. De minister-president kan wel zeggen wat er
allemaal is verbeterd, maar dat is nog de naloop van het
grotestedenbeleid dat onder de Paarse kabinetten is
ingezet en dat nog doorliep vanuit het kabinetBalkenende II. Het kabinet heeft na 2007 helemaal geen
extra geld meer in het wijkenbeleid gestopt. Het is
gewoon gestopt. De effecten die de minister-president
noemt, zijn dus niet vanwege hetgeen hij vandaag dient
te verantwoorden, namelijk datgene wat in het coalitieakkoord is afgesproken.

ik een voorbeeld geven. De corporaties investeren
jaarlijks zo’n 250 mln. extra, naast de reguliere investeringen. Dat zijn belangrijke zaken die de kwaliteit van
wonen ten goede komen. Ik kan ook zaken noemen ten
aanzien van gezondheid, het experiment in de aandachtswijken, het extra geld voor wijkverpleegkundigen of de
wijkeconomie, waarin ook de corporaties een rol spelen.
Al die zaken kunnen worden aangegeven. Ik ben het ook
niet eens met de stelling dat dit alleen zou voortvloeien
uit vorig beleid. Er is de afgelopen jaren natuurlijk het
nodige aan gebeurd.
Voorzitter. Naast de sociaaleconomische problematiek
staat het belang van veiligheid in de wijken centraal,
evenals een effectieve bestrijding van overlast en
verloedering, waarover wij het eerder hebben gehad. Ik
hoef dat niet te herhalen. Het kabinet mag natuurlijk
worden aangesproken op zijn faciliterende rol, ook op
het gebied van veiligheid. Ik kan dat nu laten voor wat
het is, omdat ik er al het nodige over heb gezegd.
De heer Van Geel heeft gevraagd of de verbeteringen
in de 40 wijken wel toe te schrijven zijn aan de wijkenaanpak en of andere overheden en organisaties dit niet
beter kunnen aanpakken dan het Rijk. In de 40 wijken
komen problemen op het gebied van wonen, werken,
onderwijs en veiligheid samen. Het zijn vooral de
gemeenten en corporaties die, samen met de bewoners,
de problemen aanpakken. Het kabinet heeft een in hoge
mate ondersteunende rol door middelen met voorrang te
bestemmen voor de 40 krachtwijken, deskundigheid ter
beschikking te stellen, de inzet van extra wijkagenten en
wijkverpleegkundigen te bevorderen, wettelijke mogelijkheden te creëren en te bevorderen dat woningcorporaties investeren in de krachtwijken. Die specifieke
aandacht heeft effect. De grootste vooruitgang in de
afgelopen jaren is te vinden in de gebieden met de
grootste achterstanden. Ik heb het eerder genoemd: de
stabilisatie van de werkloosheid, de daling van het aantal
voortijdig schoolverlaters, de stijgende ondernemersquote en de wijkverbetering.
Voorzitter. Hiermee ben ik gekomen aan het einde van
datgene wat ik naar voren wilde brengen in mijn eerste
termijn.
De heer Cramer (ChristenUnie): Een vraag van mij over
een brief van de minister van VROM in het kader van
duurzaamheid is niet beantwoord. De urgentie om de
krachten van de overheid, de wetenschap en het
bedrijfsleven te bundelen is enorm. Daarover is een brief
geschreven aan de Kamer, waarin de suggestie wordt
gedaan om in het kader van de strategie en het
schaarstedocument een adviesaanvraag te doen bij de
WRR. Het standpunt van het kabinet is dat een nieuw
kabinet dit moet doen. Mijn voorstel was dat dit kabinet
het in ieder geval nog voorbereidt en aan de Kamer doet
toekomen ofwel dat het de aanvraag zelf doet.

Minister Balkenende: Zoals ik al heb toegezegd, zal ik
nog terugkomen op de specifieke cijfers. Ik heb echter
ook aangegeven dat door de gemaakte afspraken ... Laat

Minister Balkenende: Excuus. Ik had mij inderdaad
voorgenomen om hierover iets te zeggen. Het betreft
hier de adviesaanvraag bij de WRR over milieu en
schaarste. Het kabinet heeft volop aandacht gegeven aan
de samenhang tussen de energie-, de klimaat-, de
grondstoffen-, de water- en de voedselcrisis, mede op
aandringen van uw partijgenoot in de Eerste Kamer, de
heer Schuurman. Dat heeft geleid tot het project
Schaarste en Transitie. De adviesraden, de planbureaus
en de WRR zijn hier al volop bij betrokken. Het gaat erom

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7245

Balkenende
dat we zicht krijgen op welke transitie mogelijk is naar
een duurzame wereld, welke stappen nodig zijn en hoe
die concreet gezet worden. Wat de heer Cramer feitelijk
vraagt, gebeurt al in het traject dat ik zo-even noemde.
Het lijkt mij het beste dat ik hetgeen hij naar voren
brengt, kenbaar maak aan de WRR. Ik moet wel letten op
de samenhang der dingen, want we zijn al bezig het
traject in te zetten, maar ik zeg toe dat ik het zal
bespreken met de voorzitter van de WRR.

Minister Rouvoet: Voorzitter. Zoals gezegd door de
minister-president, richt ik mij met name op de onderwerpen jeugd, Jeugd en Gezin en onderwijs. Uiteraard
zal ik mij met name focussen op de verantwoording over
2009 en de beleidsdoelstellingen van het kabinet. Ik zal
daarbij ingaan op de vragen die daarover door de Kamer
zijn gesteld.
Ik begin met Jeugd en Gezin. Het jaar 2009 was voor
dat beleidsterrein een belangrijk jaar. Er zijn allerlei
belangrijke rapporten en onderzoeken uitgebracht, ook
over de werking van de jeugdzorg in de meest brede zin.
De meest opvallende hiervan is natuurlijk de wettelijk
voorgeschreven evaluatie van de Wet op de jeugdzorg,
maar ik noem ook het SER-advies over de participatie
van jongeren met gedragsproblemen. Dat was een brede
adviesaanvraag namens het kabinet aan de SociaalEconomische Raad. Het zijn belangrijke rapporten die de
aandacht van Kamer en kabinet meer dan verdienen.
Die hele stapel rapporten over jeugd en jeugdzorg is in
de loop der tijd mede op verzoek van de Kamer, maar
ook op initiatief van het kabinet tot stand gebracht. We
hebben met elkaar vastgesteld dat we nu echt alle
informatie op tafel hebben. Uit die stapel rapporten
wordt duidelijk dat de afgelopen jaren weliswaar een
heleboel is gebeurd en verbeterd op het terrein van de
jeugdzorg, maar dat we nu wel aan de grenzen van de
mogelijkheden zijn gekomen om de jeugdzorg binnen het
huidige stelsel te verbeteren.
De verbeteringen die wij met elkaar nog willen
bereiken, kunnen niet meer binnen dat stelsel worden
gerealiseerd. Het kabinet en de werkgroep uit de Kamer
die zich met jeugdzorg bezighoudt, zijn het erover eens
dat er meer moet gebeuren aan het stelsel zelf, aan de
wettelijke kaders die daarvoor vijf jaar geleden tot stand
zijn gebracht. Ingrijpende wijzigingen zijn nodig en
onvermijdelijk, anders blijft het aantal kinderen dat een
beroep doet op de zwaardere vormen van gespecialiseerde zorg almaar toenemen en dat heeft natuurlijk
effect op de wachtlijsten. Als we niet tot wijzigingen
overgaan, komen ook de intersectorale zorg en de
adequate begeleiding van met name de multiprobleemgezinnen onvoldoende van de grond, en we spreken
hierbij wel over de groep jongeren die de ondersteuning
het hardst nodig heeft.
Het aanpakken van het stelsel en de wettelijke kaders
is ook nodig met het oog op de verdere bestrijding van
de bureaucratie. De heer Roemer heeft daar een concrete
vraag over gesteld waar ik straks nog even op terugkom,
maar er is geen verschil van mening tussen kabinet en
Kamer over de noodzaak om de stelsels, de kaders en de
financieringsstromen aan te pakken.

De kaders die nu gemaakt moeten worden, zijn door
het kabinet neergelegd in de kabinetsvisie Perspectief
voor Jeugd en Gezin, die enige tijd geleden naar de
Kamer is gestuurd. Dit is niet de plek om uitgebreid
uiteen te zetten wat in de visie besproken wordt, maar
gelet op de gestelde vragen hecht ik er wel aan om een
paar belangrijke pijlers ervan te noemen.
Allereerst moet zorg, ook jeugdzorg, staan in het teken
van de participatie, het meedoen, het versterken van de
eigen kracht van jongeren en de gezinnen en netwerken
waarin ze wonen en leven. Een andere pijler is dat de
zorg en ondersteuning dicht bij het kind en het gezin
moeten worden georganiseerd, op school, in de buurt en
uiteindelijk, als het gaat om bestuurlijke verantwoordelijkheid, bij de gemeente.
Er moet gewerkt worden aan de indicatiestelling, de
manier waarop jongeren nu zorg toegewezen krijgen. In
allerlei debatten met de Kamer is al vastgesteld dat de
huidige, nogal bureaucratische wijze van indicatiestelling,
zoals voorgeschreven in de Wet op de jeugdzorg,
waarvoor wij als wetgever en medewetgever destijds
met elkaar getekend hebben, zal moeten worden
vervangen door een veel eenvoudiger wijze van
toewijzen van zorg en jeugdzorg aan de jongere zelf.
Verder moet het aantal financieringsstromen sterk
worden teruggebracht. De regie zal bij de gemeente
moeten worden belegd, vanuit het belang van het
principe één gezin, één plan.
Dat zijn de hoofdlijnen van de kabinetsvisie op de
toekomst van de jeugdzorg. Het doet mij deugd, vast te
stellen dat ook de werkgroep uit de Kamer die zich
bezighoudt met het voorbereiden van het debat dat we
hierover zouden hebben gehad voor de zomer, deze
uitgangspunten heeft onderschreven en dat er voor
diezelfde uitgangspunten ook breed draagvlak is in het
veld. Dat lijkt mij goed nieuws voor de kinderen, de
jongeren, de ouders en de professionals, want dat
betekent dat de nieuwe Kamer en het nieuwe kabinet
straks snel knopen kunnen doorhakken.
Er zijn ook punten van verschil. Ik zal daar niet over
uitweiden. Er zitten tussen de visie van het kabinet en de
bevindingen van de werkgroep een paar punten
waarover discussie mogelijk is, maar grosso modo is de
richting waarin het gezocht wordt tot mijn vreugde
grotendeels gelijk. Ik zal nu dus niet op die verschillen
ingaan. Die komen vanzelf nog aan de orde. Ik heb al
eerder gezegd dat ik beschikbaar ben voor dat debat, zeg
ik even met de pet van minister voor Jeugd en Gezin op.
Het is echter aan de Kamer om daar een beslissing over
te nemen.
Het lijkt mij van belang dat wij met elkaar blijven
streven naar een omslag, naar een versterking van het
gezin en van de sociale netwerken en naar het geven van
eerdere en lichtere hulp en ondersteuning aan jongeren
en kinderen. Meer opvoedondersteuning in buurt en op
school voorkomt onnodige medicalisering. Dan blijft de
zware zorg dus beschikbaar voor de jeugdigen die deze
echt nodig hebben.
Kortheidshalve, er is meer nodig dan het wijzigen van
de bestuurlijke kaders en het stelsel. Een professionaliseringsslag is zowel in de visie van het kabinet als in de
bevindingen van de werkgroep belangrijk. Terecht. Het
versterken van de preventie via met name de Centra
voor Jeugd en Gezin in het gemeentelijke domein wordt
ook door beide onderschreven. Ik kom straks nog even
terug op de centra naar aanleiding van een enkele vraag.

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

De voorzitter: Ik dank de minister-president voor de
beantwoording.
©

Verantwoordingsdebat

86-7246

Rouvoet
Ik kom bij een aantal meer specifieke vragen van de
woordvoerders over het beleidsterrein Jeugd en Gezin. Ik
begin bij de heren Van Geel en Cramer, die beiden
opmerkingen hebben gemaakt over het programmaministerie als fenomeen.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik hoor hier de minister
voor Jeugd en Gezin verantwoording afleggen. Hij is drie
jaar lang minister geweest. Ik hoor hem dingen zeggen
als: moeten, zullen, uitgangspunten formuleren, nieuw
kabinet kan knopen doorhakken, er moet een professionaliseringsslag komen. Wat heeft deze minister de
afgelopen drie jaar gedaan? Concreet graag, geen
rapporten en onderzoeken; dat weten we allemaal wel.
Die hebben we zat in Nederland. Concrete resultaten,
graag.
Minister Rouvoet: Ik heb aangegeven dat de afgelopen
drie jaar heel hard is gewerkt binnen de wettelijke
kaders. We wisten allemaal dat er een Wet op de
jeugdzorg in werking is getreden per 2005 en dat er na
vijf jaar een evaluatie daarvan zou komen. Dat is een
keuze van de wetgever geweest. Dat betekent dat de
punten waarop ik nu ben ingegaan en die in de
kabinetsvisie aan de orde komen, wel moesten wachten
tot die evaluatie er lag. Dat is wel zo ordentelijk als de
wetgever zegt dat de wet moet worden geëvalueerd.
Ondertussen is er hard gewerkt aan verbeteringen. Ik
noem de aanpak van de kindermishandeling en de
wachtlijsten. Er zijn een aantal centrale doelstellingen in
het kabinetsbeleid, waarvan in de Verantwoordingsbrief
is aangegeven dat die op schema liggen.
Over de gehele kabinetsperiode liggen alle doelstellingen van Jeugd en Gezin op schema. Dat is mooi. Ik heb
echter ook aangegeven dat als we meer en verder willen
en de verschillende financieringsstromen willen
aanpakken, we het stelsel moeten aanpakken. Dat heeft
het kabinet vastgesteld. Dat heeft de Kamer ook
vastgesteld. Voor het overige mag ik mevrouw Verdonk
verwijzen naar de vele debatten over de jeugdzorg en
alle verbeteringen. Ik noem de gesloten jeugdzorg en het
scheiden van straf en civiel, wat in de vorige periode is
blijven liggen en in deze periode is gerealiseerd.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik ben niet onder de
indruk. De scheiding tussen civielrechtelijk en strafrechtelijk was organisatorisch. Die was niet zo moeilijk: een
aantal inrichtingen erbij bouwen en dan zorgen dat die
jongeren gescheiden worden. U zegt dat alles moest
wachten op de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg.
Ook dat is flauwekul, want u was in die periode wel in
staat om te beginnen met iets heel nieuws, namelijk de
Centra voor Jeugd en Gezin. Ook daarvoor hebt u uw
doelstellingen niet bereikt. U had het eerst over een
landelijke dekking, toen werden het er 125 en nu is het
nog niet gelukt. Nu heeft een aantal wethouders ineens
bedacht: laten we even scoren voor de gemeenteraadsverkiezingen en zo’n centrum openen. Ik ben daar niet
van onder de indruk. Kunt u mij concreet vertellen wat u
hebt bereikt? Waar kijkt u met heel veel trots op terug,
minister voor Jeugd en Gezin?
Minister Rouvoet: Op al die dingen die ik de afgelopen
jaren met de Kamer uitvoerig bediscussieerd heb.
Mevrouw Verdonk was daar niet bij, maar er is heel veel
gebeurd de afgelopen jaren. Zij kan het niet belangrijk

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

vinden, maar ik vind het wel belangrijk. Toen ik aantrad,
en dat was in de periode dat zij verantwoordelijkheid
droeg, zaten er 1200 tot 1300 kinderen in de jeugdgevangenissen. Die hoorden daar niet thuis, maar in gesloten
jeugdzorginstellingen. We hebben toen de termijn naar
voren gehaald. Dat is niet een kwestie van bouw even
een paar instellingen erbij en het is voor elkaar.
Mevrouw Verdonk bagatelliseert het. Het is een brede
wens van de Kamer en van het kabinet dat we jongeren
die zorg nodig hebben, die zorg bieden. Mevrouw
Verdonk doet onrecht aan de professionals die daar dag
en nacht mee bezig zijn, als zij zegt: het is allemaal maar
een kwestie van organisatie.
Ik wijs op de resultaten met de wachtlijsten. Ik wijs op
de Centra voor Jeugd en Gezin. Mevrouw Verdonk heeft
het mis als zij zegt dat we daarvoor de doelstellingen
niet gehaald hebben. De afspraak met de VNG in juni
2007 was dat aan het einde van de kabinetsperiode – dat
was toen nog 2011 – alle gemeenten Centra voor Jeugd
en Gezin zouden hebben. We liggen op schema. We
hebben die doelstelling niet teruggedrongen. Die
afspraak staat nog steeds. Eind 2009 is er even een
hiccup geweest van een aantal wethouders, ook van
VVD-huize, die zeiden: het is toch wel leuk als je vlak
voor de gemeenteraadsverkiezing dat centrum kunt
openen. Maar we zitten ver boven de afgesproken norm.
Het ligt allemaal op schema. Mevrouw Verdonk doet daar
nogal geringschattend over, maar het zijn heel belangrijke wijzigingen.
Mevrouw Verdonk vraagt of dat zomaar kon binnen
het stelsel. Ja, dat kon, omdat er al gemeentelijke
bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn. Daar is de
Kamer nauwgezet bij betrokken geweest. Misschien mag
ik mevrouw Verdonk op dat punt bijlichten. Met
instemming van de Kamer zijn de Centra voor Jeugd en
Gezin er gekomen. Dat staat los van de evaluatie van de
provinciale, de geïndiceerde jeugdzorg, waarbij we
inderdaad met de evaluatie te maken hadden.
Er zijn veel dingen waar ik trots op ben. Niet zozeer
omdat mijn medewerkers en ik daar hard aan getrokken
hebben, maar omdat het veld de afgelopen periode
keihard bezig is geweest met de aanpak van kindermishandeling, met de gesloten jeugdzorg, met de Centra
voor Jeugd en Gezin. En, dat mag hier ook wel eens
gezegd worden, er is heel hard gewerkt, ook zonder dat
we hoefden te wachten op de evaluatie.
De voorzitter: Laatste keer, mevrouw Verdonk.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Er is heel hard gewerkt.
Jazeker. Er wordt altijd hard gewerkt door de mensen die
aan de basis staan. Er is geen onderwerp waarover je als
Kamerlid zo veel e-mailtjes krijgt als over de jeugdzorg.
Die gaan dan vooral over alle ellende in de jeugdzorg,
want het eerste mailtje met complimenten over de
jeugdzorg moet ik nog ontvangen. De minister zegt dat ik
de scheiding tussen civielrechtelijk en strafrechtelijk niet
belangrijk vind. Die is wel degelijk belangrijk. Het enige
wat ik opmerk, is dat het gewoon een organisatorische
maatregel is. Ik ben jarenlang directeur geweest van de
justitiële jeugdinrichtingen. Ik had het zo voor de
minister geregeld. Daar zou ik maar twee maanden voor
nodig hebben gehad in plaats van drie jaar. Want zo
werkt het. Misschien heb ik wat meer ervaring in die
sector dan de minister.

20 mei 2010
TK 86

86-7247

Rouvoet
De voorzitter: Uw vraag?
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Er lagen prachtige
rapporten toen dit kabinet aantrad. Die rapporten heten
Regie in de Jeugdzorg. Wat is er met die rapporten
gebeurd? En wie is nu exact de doelgroep van de Centra
voor Jeugd en Gezin? Ik zag laatst een advertentie en
daarin stond: plast uw kind in de broek, wil het de fles
niet, komt u naar de Centra voor Jeugd en Gezin. Ik kan
mij toch niet voorstellen dat dat de bedoeling is geweest.
Minister Rouvoet: Ik heb geen behoefte om de ervaring
van mevrouw Verdonk in de justitiële jeugdinrichtingen
te minimaliseren, maar zij slaat de plank mis als zij zegt
dat het opzetten van een instelling voor gesloten
jeugdzorg een kwestie is van een gebouw neerzetten en
dat de rest organisatorisch van aard is. Er is de
afgelopen jaren bij allerlei gelegenheden uitvoerig
hierover met de Kamer gedebatteerd. Er is een kwaliteitsslag gemaakt. Het is een nieuwe, ingewikkelde vorm van
zorg voor de moeilijkste groep jongeren. De instellingen
zelf hebben een streefbeeld opgesteld. De inspectie heeft
een kwaliteitskader ontwikkeld. Dat zijn geen organisatorische zaken, maar juist zeer belangrijke, inhoudelijke
punten. Naast de justitiële jeugdinrichtingen waar
mevrouw Verdonk haar expertise heeft opgebouwd, is dit
een nieuwe tak van sport.
Er is een hoop te doen geweest in de jeugdzorg en dat
is eigenlijk nog steeds het geval. Wij zijn zeker nog niet
klaar. Ik ken de mailtjes die mevrouw Verdonk krijgt
natuurlijk ook. Die zijn afkomstig van mensen die niet te
spreken zijn over wat er gebeurd is. Er zijn ook reacties
van mensen die het niet eens zijn met ondertoezichtstellingen. Ik ken de klachten. Er is hard gewerkt aan de
klachtenafhandeling. Ik had de signalen die mevrouw
Verdonk heeft gekregen graag van haar gehoord in de
debatten van de afgelopen jaren. Ik heb haar daarbij
echter niet mogen aantreffen. Dat mag, maar ik vind het
iets te gemakkelijk om nu alleen in de terugblik op 2009
te zeggen dat de jeugdzorg ongelooflijk belangrijk is. Ik
was daarover graag met mevrouw Verdonk in debat
gegaan de afgelopen jaren, zoals ik dat met alle andere
fracties heb gedaan.
Samen met de VNG ben ik tot de conclusie gekomen
dat het Centrum voor Jeugd en Gezin geen nieuwe
instantie moest worden. Er zijn allerlei gemeentelijke
verantwoordelijkheden op het terrein van opvoedondersteuning, jeugdbeleid en jeugdgezondheidszorg. Die
verantwoordelijkheden zijn gebundeld in de Centra voor
Jeugd en Gezin. Daar is extra geld naartoe gegaan. Dat
heet dan het bevorderen van preventie. De heer Cramer
heeft daarop gewezen. Met de vragen waarvoor je nu al
terecht kunt bij de opvoedondersteunpunten of bij de
jeugdgezondheidszorg kun je voortaan bij de Centra voor
Jeugd en Gezin terecht. Op die manier weet je zeker dat
professionals elkaar feilloos weten te vinden en elkaar
niet langs allerlei ingewikkelde lijnen eerst hoeven op te
zoeken. Mevrouw Verdonk zou eens een bezoek aan een
Centrum voor Jeugd en Gezin moeten brengen. Hier in
Den Haag is er een zeer goede vestiging. De heer Dekker,
een VVD-wethouder, is erg enthousiast over de Centra
voor Jeugd en Gezin. Zo zijn er veel wethouders. Ik deel
dat gevoel natuurlijk.
De doelgroepen zijn alle ouders en alle kinderen die
vragen hebben over opvoeden en opgroeien. Ik noem
ook de consultatiebureaus en de GGD. Ik zeg tegen de

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

heer Rutte dat de Centra voor Jeugd en Gezin bedoeld
zijn voor alle kinderen. Zij hoeven er niet heen, maar zij
mogen er heen als zij vragen hebben of als zij daar
behoefte aan hebben. De medewerkers staan klaar om
iedereen die met een vraag naar binnen komt weer met
een antwoord naar buiten te laten gaan.
Ik heb de breedte van onderwerpen aangegeven. Het
varieert van jeugdwerkloosheid, via preventie tot
gesloten jeugdzorg, de zware vormen van geïnitieerde
jeugdzorg. De heer Cramer gaf een overzicht van
onderwerpen waarmee het programmaministerie Jeugd
en Gezin zich bezig heeft gehouden. Ik noem ook de
alcoholproblematiek onder jongeren. Dit is een fors
probleem en voor de oplossing daarvan hebben wij
gezamenlijk voorstellen bij de Kamer ingediend in de
vorm van wijziging van de Drank- en Horecawet.
De heer Cramer signaleerde dat het programmaministerie daarmee zijn toegevoegde waarde heeft bewezen.
Dat doet mij natuurlijk deugd. Wij staan in die opvattingen overigens niet alleen. Drie onafhankelijke instanties
hebben gezegd dat de twee programmaministeries voor
Jeugd en Gezin en voor WWI nieuwe fenomenen zijn die
zich hebben moeten bewijzen, maar dat voor Jeugd en
Gezin geldt dat het zijn nut bewezen heeft. Ik doel op
bureau Berenschot, de Raad voor Openbaar Bestuur en
op de Nationale ombudsman. Zij zeggen ook dat wij er
verstandig aan doen om daar nog ten minste één
kabinetsperiode mee door te gaan.
Toen het kabinet in 2007 aantrad met twee programmaministers, hebben wij zelf ook gezegd dat dit een
nieuw fenomeen was. Het was in die zin een experiment
dat moest worden nagegaan wat een praktische
werkwijze is. In beginsel moet dit een tijdelijk verschijnsel zijn omdat zich in nieuwe tijden nieuwe onderwerpen
kunnen lenen voor een programmatische aanpak. Een
programmatische aanpak kan op verschillende manier
gestalte krijgen en dit is een zeer concrete vorm. Het is
natuurlijk aan een nieuw kabinet om straks te bezien
voor welke onderwerpen deze programmatische aanpak
zich nog meer leent. Gezien de ervaringen is het goed
om in ieder geval nog één periode door te gaan met
Jeugd en Gezin.
De heer Van Geel heeft ook over de Centra voor Jeugd
en Gezin gesproken. Inmiddels hebben circa 165
gemeenten zo’n centrum. Daarmee liggen wij royaal op
schema. Mevrouw Hamer was daar positief over. Dat
betekent dat ook die kabinetsdoelstelling mooi op
schema ligt.
Ik heb de opmerkingen van de heer Rutte over de
Centra voor Jeugd en Gezin beschouwd als een
constructief meedenken over het belang van preventie
voor jongeren. Ik blijf positief vandaag. De heer Rutte
was wat kritisch in zijn vragen. Het is mij niet ontgaan
dat wij, als het aan de VVD ligt, de Centra voor Jeugd en
Gezin gaan afschaffen. Ik heb de indruk – maar ik laat mij
graag corrigeren – dat de 0,4 mld. die daarmee wordt
ingeboekt de gehele brede doeluitkering voor Jeugd en
Gezin omvat. Dat geld is ook bestemd voor de huidige
consultatiebureaus. Ik weet niet of het de bedoeling is
om dat geld daar weg te halen, maar ik raad de VVD aan
om daar toch voorzichtig mee te zijn zodat dit niet ten
koste gaat van de GGD, de schoolartsen en de consultatiebureaus.
De heer Rutte (VVD): Op dat laatste punt kan ik de
minister volledig geruststellen. Het is overigens aan de

20 mei 2010
TK 86

86-7248

Rouvoet
gemeenten en daar moet het ook blijven. Wij zijn tegen
het landelijk opleggen van dit soort bureaucratische
structuren. In de meeste gevallen leidt dit niet tot minder
loketten maar tot een extra loket. Als het lokaal wel kan
werken, moet de lokale politiek dat beslissen. Kortom,
het is aan de lokale politiek en blijkbaar functioneert het
in de gemeente Den Haag goed.
Minister Rouvoet: Met groot enthousiasme van de VNG
en van alle gemeenten wordt er nu door alle wethouders, ongeacht hun politieke kleur, hard gewerkt aan de
Centra voor Jeugd en Gezin, juist om te voorkomen dat
er zes of zeven loketten zijn voor ongeveer dezelfde
dienstverlening. Wij hebben hierover goede, bindende
afspraken gemaakt. De gemeenten hebben extra geld
gekregen om deze centra te realiseren. De gemeente Den
Haag is niet de enige gemeente waar het goed werkt. Dit
is op heel veel plaatsen het geval. De heer Rutte zou mij
pas echt geruststellen als hij mij kan uitleggen wat er
dan in het bedrag 400 mln. zit, als het niet de consultatiebureaus zijn. Ik kan mij daar eigenlijk niets anders bij
voorstellen. Ik houd het er maar even op dat in de
plannen van de VVD de consultatiebureaus en GGD’s
compleet worden afgeschaft. Dat lijkt mij een slechte
gedachte, want dat bekent het einde van de jeugdgezondheidszorg. Anders zou ik niet weten waar de VVD
die 400 mln. vandaan wil halen en de heer Rutte
kennelijk ook niet. Ik hoor graag in tweede termijn van
hem wat er dan wel in die bezuiniging zit.
Mevrouw Hamer heeft gevraagd hoe het staat met
haar motie rondom de verkokering in de jeugdzorg, die
zij twee jaar geleden bij de behandeling van de begroting
heeft ingediend. Zij vroeg in de motie met name om na
te gaan of de verschillende schotten en financieringsstromen in ieder geval in de grote steden, de G4, anders
georganiseerd kunnen worden. De Kamer is daarover bij
brief van alweer enige tijd geleden geïnformeerd. Wij
hebben toen aangegeven, de analyse te delen dat de
verkokering moet worden aangepakt. Wij hebben het
aantal specifieke uitkeringen aan gemeenten fors
teruggebracht. Wij hebben ook geconstateerd dat de
grenzen van wat wij binnen het stelsel kunnen doen nu
wel in zicht zijn gekomen. Als je verder wilt gaan in de
lijn waarop ook mevrouw Hamer wees, dan moet je
overgaan tot wijziging van de wetgeving, zodat de
financieringsstromen dichter bij elkaar komen. Ik verwijs
naar de kabinetsvisie op de wijze waarop dat zou moeten
gebeuren. Daarover zal vroeg of laat een debat ontstaan,
omdat dezelfde analyse wordt gemaakt in het rapport
van de werkgroep van de Kamer. Overigens zijn er bij de
invulling van de motie van mevrouw Hamer door het
programmaministerie Jeugd en Gezin met Amsterdam
en Utrecht specifieke afspraken gemaakt, aansluitend op
de behoefte van die steden. In die zin hebben wij extra
stappen gezet.
De heer Roemer heeft gevraagd om minder bureaucratie en gewezen op het probleem van bureaucratie in de
jeugdzorg. Ik heb in algemene zin al gezegd dat dit ook
iets te maken heeft met de huidige financieringsstromen
die wat het kabinet betreft ook echt aangepakt moeten
gaan worden. Ik verwijs naar wat daarover in de
kabinetsvisie is opgenomen. Ik zeg direct tegen de heer
Roemer dat ik al in 2007, direct na het aantreden van het
kabinet, een concreet plan voor het terugdringen van
bureaucratie in de jeugdzorg in de meest brede zin aan

de Kamer heb gepresenteerd. Dat is uitvoerig met de
Kamer besproken.
De naam van mevrouw Langkamp mag met ere
genoemd worden vanwege haar inbreng in het debat
over de jeugdzorg en in ieder geval op het punt van de
bureaucratie. Wij waren het daarover hartgrondig eens.
In alle eerlijkheid zeg ik hier dat mevrouw Langkamp
eigen voorstellen heeft aangeleverd voor het nog verder
terugdringen van de bureaucratie. Wij hebben daarover
enkele keren met elkaar gedebatteerd. Ik heb aangegeven
dat een deel van de voorstellen goed aansloot bij het
door mijzelf neergelegde actieplan. Zij zijn daarin ook
meegenomen. Het stemt mij bijzonder tevreden dat wij
elkaar daarin konden vinden. Er is altijd meer te wensen.
Dat geldt ook voor mevrouw Langkamp. Jeugd en Gezin
heeft, met een vergelijkbare ambitie als op andere
terreinen, gestreefd naar een reductie van de bureaucratie met 25%, maar heeft daar nog een slag bovenop
gemaakt. Kabinetsbreed wordt gestreefd naar een
reductie van 25%. Bij Jeugd en Gezin gaat het daarbij
niet alleen om regels en bureaucratie die vanuit Den
Haag met name in de richting van de provincies gaan,
maar om een reductie van 25% van de ervaren regeldruk.
De doelstelling is om wat er op de werkvloer wordt
ervaren als regeldruk en onnodige regelgeving terug te
dringen met 25%. Dat is dus nog ambitieuzer, maar ook
die doelstelling ligt op koers. Wij zullen de eindevaluatie
moeten afwachten. Wij hebben de nulmeting gehad en
de vervolgmeting komt. Wij zullen die helaas niet in de
komende maanden kunnen bespreken. Ik had dat graag,
ook met mevrouw Langkamp, in deze constellatie nog
willen meemaken, maar dat is ons op dit moment niet
gegeven.
Bij het spreken over bureaucratie vind ik het van
belang om een opmerking te maken over wat ik ook in
het rapport van de werkgroep van de Kamer aantrof,
namelijk het belang van vertrouwen in de professional.
Ook daarin kunnen we elkaar goed vinden. Dat geeft ook
de ruimte om zonder al te veel strakke regels de
professionals de mogelijkheid te geven, hun werk goed
te doen.
De minister-president is in algemene zin ingegaan op
het armoedebeleid. De heer Rutte sprak nog specifiek
over het beleid gericht op het terugdringen van het
aantal kinderen dat vanwege financiële redenen niet kan
participeren; kinderen in armoede. Het is goed, erop te
wijzen dat wij niet voor niets daarvoor twee keer 40 mln.
hebben uitgetrokken. Ik kan niet goed nagaan waarop de
heer Rutte baseert dat dit geen effect zou hebben gehad.
Wij hebben een nulmeting gehad en de vervolgmeting
van het SCP moet begin 2011 nog komen. Op dit
moment zijn er dan ook nog geen kwantitatief onderbouwde uitspraken mogelijk over de effectiviteit ervan. Ik
weet wel dat meer dan 200 gemeenten via een convenant met Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben
aangegeven, participatie van kinderen in armoede in de
maatschappij te willen bevorderen door cultuur- en
sportprojecten. Er zijn op dit moment veel voorbeelden
in het hele land waarbij op lokaal niveau kinderen uit
arme gezinnen door sport- en cultuurtrajecten worden
ondersteund.
Daarnaast hebben wij niet voor niets het kindgebonden budget ingevoerd. Dat is door de inkomensafhankelijke vormgeving ervan gericht op de gezinnen in de
lagere inkomensgroepen en de middeninkomensgroe-

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7249

Rouvoet
pen. Ook dat is een bijdrage aan het geven van meer
financiële armslag aan gezinnen met kinderen.
Er ontstond discussie tussen mevrouw Halsema en de
heer Rutte over de IQ-grens van licht verstandelijk
gehandicapten. Voor de geschiedenis wil ik hier één
opmerking over maken. De heer Rutte wekte de indruk
dat dit kabinet een maatregel heeft genomen op het punt
van de IQ-grens, die hij zou willen terugdraaien.

Minister Rouvoet: Dat was het CDA- en VVD-kabinet. Dat
is dan rechtgezet. Tot zo ver mijn reacties op het punt
van jeugd en gezin.
Op onderwijsterrein is het aantal opmerkingen iets
beperkter. Ik zal daar nog kort op ingaan. De ministerpresident heeft in algemene zin het belang aangegeven
van de kabinetsdoelstellingen op het terrein van
onderwijs. Ik zie af van uitvoerige inleidende beschouwingen over dat belang, omdat dit in het verhaal van de
minister-president is opgenomen. Het mag duidelijk zijn
dat het gaat om de ontwikkeling van talenten van
jongeren, om onderwijsinhoud en om het belang van
onderwijs voor onze economie en onze samenleving.
In 2007 hebben wij voor de kwaliteit van het onderwijs
een aantal doelstellingen geformuleerd gericht op de
inhoud, het proces, het bestuur en het toezicht. In de
Verantwoordingsbrief en de bredere verantwoording is
men na kunnen gaan hoe het met die kabinetsdoelstellingen staat. Zij liggen grosso modo op schema, en dat
doet goed. Het verbeteren van de basisvaardigheden taal
en rekenen in het primair onderwijs, maar ook in het
voortgezet en het middelbaar beroepsonderwijs hebben
wij hoog op de agenda gezet. Een breed draagvlak in het
onderwijsveld onderstreept de urgentie daarvan. Ik noem
het verbeteren van de kwaliteit en de organisatie van het
onderwijs ten behoeve zorgleerlingen. Ik wijs op het
traject Passend Onderwijs. Ik noem de punten in
staccato, maar dit zijn de thema’s die zeker genoemd
moeten worden. De invoering van het competentiegericht onderwijs in het middelbaar en hoger onderwijs is
ingezet op zowel het verbeteren van de basiskwaliteiten
als de excellente kwaliteiten.
Het voorkomen van schooluitval is ook onderdeel van
onderwijskwaliteit. Het kabinet stelde zich in 2007 tot
doel dat meer mensen een startkwalificatie halen op ten
minste het niveau van havo of mbo-2. Om dat te
bereiken heeft het kabinet ingezet op het halveren van
het aantal voortijdig schoolverlaters van 71.000 in 2002
tot 35.000 in 2012.
Ruim drie jaar later is op alle genoemde terreinen veel
bereikt. Ik wil daar graag een korte impressie van geven,
omdat daarnaar is gevraagd. Allereerst de inhoud van
het onderwijs. Enkele leden hebben gesproken over de
referentieniveaus voor taal en rekenen. De heer Van der
Staaij merkte op dat zijn fractie daar altijd wat kritisch
over is geweest. Hij verwees naar de Engelse ervaring.
Wij hebben recentelijk het wetsvoorstel referentieniveaus
Nederlandse taal en rekenen in de Kamer behandeld. Dat
wetsvoorstel is inmiddels ook door de Eerste Kamer
aangenomen. Op 31 maart hebben wij in deze Kamer
uitvoerig over dit wetsvoorstel gedebatteerd.
In 2009 is met de Kamer overeenstemming bereikt
over de aanscherping van de exameneisen in het

voortgezet onderwijs, is de kennisbasis voor de
hbo-lerarenopleiding versterkt en is de drempel voor de
gewichtenregeling verlaagd van 6,4% naar 6%, waardoor
scholen eerder aanspraak kunnen maken op extra
bekostiging voor de bestrijding van onderwijsachterstanden. Het aantal van 1200 brede scholen dat het kabinet
zich had voorgenomen voor 2011, werd reeds in 2009
behaald.
Ik heb al gesproken over de competentiegerichte
kwalificatiestructuur. Een wetsvoorstel daarover is begin
2010 aan de Kamer aangeboden. Ik heb ook gesproken
over excellentie in het hoger onderwijs in het kader van
het Sirius Programma. Er is 50 mln. beschikbaar gesteld
voor het bevorderen van excellentie in het hoger
onderwijs. Internationaal gezien presteren Nederlandse
leerlingen op 10- en 15-jarige leeftijd ruim boven het
internationale gemiddelde voor lezen, rekenen en
wiskunde.
In de afgelopen periode is het onderwijsproces
verbeterd. Voor scholen die de wettelijk voorgeschreven
onderwijstijd niet halen, worden sanctiemaatregelen
uitgeschreven. Om de kwaliteit en de organisatie van het
onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning nodig
hebben, te verbeteren, is een nieuwe visie op Passend
Onderwijs ontwikkeld. Die visie is in november vorig jaar
naar de Kamer gestuurd. De doelstelling is om het beleid
beter te laten aansluiten op de bestaande samenwerkingsverbanden.
Er zijn flinke stappen gezet op het punt van bestuur en
toezicht op het onderwijs. Ik wijs op het wetsvoorstel
Goed onderwijs, goed bestuur. Daarnaast noem ik het
wetsvoorstel Fusietoets, dat erop is gericht aandacht te
blijven houden voor de menselijke maat in het onderwijs.
Het aantal zeer zwakke scholen in het voortgezet
onderwijs is gehalveerd en ligt nu op 1%. Van de scholen
in het basisonderwijs heeft 92,8% de basiskwaliteit op
orde. Het percentage zwakkere basisscholen nam af naar
5,9. Daar heeft in ieder geval de heer Pechtold naar
gevraagd. Ik heb meer percentages voor hem als hij
daarin geïnteresseerd is. Je ziet op alle fronten een
afname van het aantal zwakke en zeer zwakke scholen. Ik
zeg tegen de heer Pechtold dat ik bij de aanbieding van
het onderwijsverslag, samen met staatssecretaris Van
Bijsterveldt, heb gezegd dat dit een punt van aandacht
blijft. Zolang er nog vele kinderen op zwakke tot zeer
zwakke scholen zitten, kunnen wij daar niet in berusten.
Het is mooi dat het percentage zwakke en zeer zwakke
scholen in alle sectoren is gedaald. Het percentage zeer
zwakke scholen in het basisonderwijs is gedaald van 1,5
in 2009 naar 1,3 in 2010. Dat is echt minder snel dan
gewenst en daar moet dus een tandje bij. Die basisscholen moeten namelijk op orde zijn. Het is maar een klein
percentage, maar het betreft heel veel leerlingen die op
zwakke en zeer zwakke scholen zitten. Dat kan niet.
Soms is er ook mooi en goed nieuws. Vandaag kreeg
ik een bericht onder ogen van een school in AmsterdamSlotervaart. Die school stond destijds nog bekend als de
slechtste school van Nederland, maar functioneert
inmiddels goed. Daardoor is de stemming in de
lerarenkamer volgens dit bericht aanzienlijk vrolijker
geworden. Volgens mij zei de heer Rutte dat wij zwakke
tot zeer zwakke scholen snel moeten sluiten. Ik begrijp
die opmerking. Dat kan als uiterste sanctie gelden, maar
daarvoor moet eerst het wetsvoorstel Goed onderwijs,
goed bestuur worden aangenomen. Op dit moment kan
dit namelijk niet zo maar. Ik zeg tegelijkertijd dat het

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

De heer Rutte (VVD): Het was het kabinet hiervoor en
betrof uw voorganger mevrouw Ross. Goed dat u het
noemt.

Verantwoordingsdebat

86-7250

Rouvoet
sluiten van scholen niet het meest gewenste antwoord is
op onderwijsproblemen. Ik heb liever dat ze zich
ontwikkelen tot goede scholen. Maar in laatste instantie
moeten stevige sancties mogelijk zijn. Daarover zijn wij
het niet oneens. Vandaar ook dat het wetsvoorstel Goed
onderwijs, goed bestuur bij de Kamer is ingediend.
De heer Rutte (VVD): Dat is allemaal waar, maar stel er
dan ook een maximale tijdgrens aan en zeg: als het na
twee jaar niet op orde is, dan is het over. En dan zeggen
de onderwijsbonden: ja, maar de leraren dan? Het
aardige is dat de financiering gewoon met de leerlingen
meegaat naar andere scholen. Daar zijn dan weer leraren
nodig. Er komt dus helemaal geen werkloosheid van,
want die leraren hebben we weer nodig. Maar je kunt het
kinderen niet aandoen om zes jaar lang op een slechte
lagere school te zitten. Daar zijn wij het volgens mij wel
over eens. Mijn punt is dus: na twee jaar nog niet
verbeterd, dan sluiten!

afspraken over die investeringen heeft gemaakt met de
onderwijsinstellingen zelf. Ik noemde 146 mln. die wij in
de periode 2008-2010 in het hbo hebben geïnvesteerd
voor het vergroten van studiesucces, het verminderen
van uitval, het verhogen van het rendement van
niet-westerse allochtonen en het verhogen van het
opleidingsniveau van docenten in het hbo. Ik heb al
gesproken over het stimuleren van excellentie. Daarvoor
is 60 mln. uitgetrokken, onder andere uit de FESmiddelen. Wij zijn eens over de kansen voor onze
economie, maar het vraagt ook de nodige stevige
inspanningen.
Voor het overige mag ik op dit terrein verwijzen naar
het rapport van de commissie-Veerman rondom het hbo.
Het kabinet heeft aangegeven dat het daar geen
beleidsreactie meer op zal geven, maar het is wel van
belang dat dit in de toekomst met de Kamer wordt
besproken.
Voorzitter. Dan ben ik ook op het punt van onderwijs
door de vragen heen.

Minister Rouvoet: Die discussie is gevoerd. Wij zijn het
er natuurlijk over eens dat je kinderen niet eindeloos op
zwakke tot zeer zwakke scholen moet laten zitten. Ik denk
dat wij het er ook over eens zijn dat de inspanningen er
primair op gericht moeten zijn om zeer zwakke scholen
niet alleen tot zwakke scholen maar tot goede scholen te
maken. Ik heb een voorbeeld gegeven waaruit blijkt dat
dit mogelijk is. Het eerdergenoemde wetsvoorstel dat
hopelijk op 1 augustus in werking zal treden, biedt ook
de mogelijkheid om sneller in te grijpen. Dat debat is al
met deze Kamer gevoerd bij de behandeling van dat
wetsvoorstel.
Voorzitter. Er liggen tot slot nog enkele losse vragen
op het gebied van onderwijs. De heer Van Geel heeft
gezegd dat hij op terrein van de voor- en vroegschoolse
educatie positieve resultaten zag. Hij zag die ook op
andere terreinen – hij noemde de maatschappelijke stage
en een aantal andere onderwerpen – maar hij was nog
niet helemaal tevreden. Wij zijn ook blij met de voortgang van het vve-beleid en het bereik dat wij inmiddels
hebben onder kinderen die deze educatie ook echt nodig
hebben. Wij zijn het er ook over eens dat het nog beter
moet. Het is van belang dat het wetsvoorstel Ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie, dat nu nog bij de
Eerste Kamer ligt, in werking kan treden. Als het meezit,
kan dat op 1 augustus het geval zijn.
De heer Cramer heeft op datzelfde punt ook een vraag
gesteld. Gaan wij dan weer nieuwe kwaliteitsplannen
opleggen? Nee, dan hebben wij het over het wetsvoorstel dat al in de Tweede Kamer gepasseerd is en dat bij
de Eerste Kamer ligt. Er komen geen nieuwe kwaliteitsplannen daaroverheen.
De heer Van Geel heeft nog een opmerking gemaakt
over het belang van ambachtsscholen. Ik kan dat slechts
onderstrepen. Die zijn nu zo’n tweeënhalf jaar bezig. Ze
moeten zich nog wel definitief bewijzen, maar wat wij
daar zien is veelbelovend. Het is een goede vorm van
innovatie. Daarnaast zijn sinds augustus 2007 de
vmbo-vakcolleges van start gegaan met een geïntegreerde zesjarige opleiding.
De heer Rutte heeft nog opmerkingen gemaakt over de
kwaliteit van het hoger onderwijs. Dat waren eigenlijk
meer observaties waar de minister-president in het kader
van kennis en economie al op ingegaan is. Het is wel
goed om te wijzen op het feit dat dit kabinet fors heeft
geïnvesteerd in het hoger onderwijs en meerjarige

Minister De Jager: De heer Roemer vroeg naar de
bedrijfsvoering bij Defensie en bij de Belastingdienst. Het
is goed daarbij op te merken dat de Algemene Rekenkamer positief is over de vorderingen bij beide diensten. Er
zijn of waren inderdaad problemen met de bedrijfsvoering van beide diensten. De Algemene Rekenkamer had
om die reden bezwarenonderzoeken lopen. In beide
gevallen heeft de Algemene Rekenkamer vastgesteld dat
er voldoende vooruitgang is geboekt om bij beide
departementen het bezwarenonderzoek niet voort te
zetten. Wel zal de Algemene Rekenkamer de voortgang
van de verbeterplannen blijven volgen en de vinger aan
de pols houden. Dat lijkt mij ook heel verstandig.
De SP heeft ook gevraagd naar een beheersorganisatie
voor de staatsdeelnemingen in de financiële sector. Er is
nog geen beheersorganisatie. Ik heb hierover op 28 april
jongstleden een uitgebreide brief geschreven. Er stond
ook een AO gepland. In de brief wordt een aantal opties
geschetst. Ik schets even de historie. Het was een idee,
een voorstel van de Kamer. De minister van Financiën,
zowel mijn voorganger als ik, heeft daar nooit heel veel
voor gevoeld. Toen de Kamer door wilde zetten, is vanuit
het ministerie van Financiën gezegd dat er een wet
moest komen. Dat vond de Kamer dan weer te zwaar, er
moest iets anders komen.
Ik heb in de brief verschillende opties geschetst, van
zwaar naar lichter. Een kansrijke lichtere optie – mocht de
Kamer dat willen – is certificering. Ik aanvaard echter
mijn nederige positie in demissionaire status. In mijn
brief van 28 april heb ik per optie de verschillende voor-

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

©
Minister De Jager: Voorzitter. Mevrouw Hamer heeft
gevraagd welke actie wordt ondernomen om het
inkoopbeheer bij justitie te verbeteren. Justitie is gestart
met een project verbetering inkoopbeheer om het bedrag
aan onrechtmatigheden eind 2011 met 80% te reduceren.
Dat betekent bijvoorbeeld meer monitoring van de
inkoop door periodieke rapportages, verbetering van de
interne controle en het verplicht gebruik van inkoopplannen. Een deel van de fouten vloeit overigens voort uit in
het verleden gemaakte fouten die doorwerken in 2009.
Voorzitter: Verbeet

86-7251

De Jager
en nadelen beschreven, zoals ik had toegezegd.
Waarschijnlijk kunnen wij dit onderwerp na het verkiezingsreces snel weer oppakken. Van deze kant is er geen
enkele tegenwerking. Als de Kamer iets wil, kunnen wij
erover spreken, maar dan moeten wij wel verstandig zijn.
Ik denk dat er voor de Kamer voldoende keuzemogelijkheden liggen in het uitgebreide palet, dat ik heel serieus
heb geschetst. Als wij een keuze kunnen maken die wij
gezamenlijk dragen, zal ik daar verder uitwerking aan
geven.
De heer Roemer (SP): Ik had niet gevraagd wat de
minister zei, maar toch dank voor het antwoord op de
niet door mij gestelde vraag. Het zal wellicht een collega
zijn geweest.
Minister De Jager: Het was de heer Van Geel, sorry.
De heer Roemer (SP): Ik vermoedde al zoiets, maar ik
wist het niet zeker.
Minister De Jager: Er staat op mijn blaadje ″SP″ en dat
is dan de heer Van Geel.
De heer Roemer (SP): Dan zal ik hem gelijk een
inschrijfformulier geven.
Ik heb een vraag over de Belastingdienst. De Algemene Rekenkamer heeft niet alleen gezegd dat er
misschien hier en daar wat verbeteringen zijn, maar ook
dat er een cultuurverandering moet komen. Hoe gaat de
minister dat voor elkaar krijgen?
Minister De Jager: Er is een zesmaandelijkse, forse
rapportagecyclus bij de Belastingdienst. Die rapportages
bespreken wij ook iedere keer in de Kamer. Dat systeem
hebben wij ingezet toen na het aantreden van dit kabinet
bleek dat er grote problemen waren bij de Belastingdienst. Het ging onder andere om ICT-problemen en
procesproblemen. Wij hebben dat op alle punten
aangepakt. Met instemming van de Tweede Kamer is
toen een verbeterplan opgesteld, waarover ik rapporteer
als staatssecretaris, en nu als minister, van Financiën. De
Kamer heeft daar iedere keer voldoende zeggenschap
over gehad.
Het gaat beter, zoals de Algemene Rekenkamer
aangeeft. Om die reden heeft de Algemene Rekenkamer
gezegd dat het bezwarenonderzoek stopgezet kan
worden. Zijn wij er dan al helemaal? Nee, ik vind dat er
nog veel moet worden verbeterd. Het is een continu
proces. De Belastingdienst is binnen de rijksoverheid een
van de belangrijkste organisaties en het kabinet heeft
daar dus veel aandacht voor. Er wordt ingezet op alle
verbeterpunten die zijn geconstateerd; recentelijk
bijvoorbeeld een verbeterplan naar aanleiding van het
McKenzie-onderzoek. De Kamer wordt daarover steeds
gerapporteerd. Ik wil echter niet niet alle AO’s herhalen
...

is als u computersystemen gaat verbeteren, ben ik al
redelijk tevreden, maar voor een cultuurverandering is
meer nodig. Erkent u dat, en zo ja, hoe gaat u dat dan
doen?
Minister De Jager: De Algemene Rekenkamer gaat over
zijn eigen woordkeus. Ik kan natuurlijk niet aangeven wat
men er precies mee heeft bedoeld. In de Kamer heb ik
regelmatig het belang van dienstverlening benadrukt, en
daar zetten wij vol op in. De Belastingdienst staat voor
dienstverlening in zijn houding, bijvoorbeeld tegenover
het midden- en kleinbedrijf. Als er vragen komen,
moeten die worden beantwoord. Zo bleek er heel veel
behoefte te zijn aan persoonlijk contact. De afgelopen
tien jaar is het persoonlijk contact door de automatisering steeds minder geworden. Nu hebben wij weer
directe lijnen in het leven geroepen, bijvoorbeeld voor
ondernemers, met veel meer expertise ″aan de andere
kant″. Het zijn speciale ingangen. Zoiets hebben wij ook
voor intermediairs, die daaraan groot gebrek hadden. Het
gaat om mensen die voor andere mensen de belastingaangifte doen. Zij hebben vaak heel specialistische
vragen en willen dan niet te woord gestaan worden door
iemand die net is ingewerkt op wat eenvoudiger vragen.
De voorzitter: Dank u wel ...
Minister De Jager: Cultuurverandering is wel ...
De voorzitter: Daar was ik al bang voor, maar leuker
kunnen wij het vanavond niet maken.

De heer Roemer (SP): Nee, dat weet ik. Ik ben aardig
bijgepraat, dus ik weet waar die AO’s over zijn gegaan. Ik
wil niet alleen spreken over de praktische verbeteringen
die steeds naar voren zijn gekomen en waar hard aan is
gewerkt. Ik wil vooral spreken over de zin dat er een
cultuurverandering moet plaatsvinden. Ik beschouw dat
als mensenwerk. Daar ging mijn specifieke vraag over:
hoe krijgt u dat voor elkaar? Zolang er een stijgende lijn

Minister De Jager: Goed, mevrouw de voorzitter, dan
doe ik het zo. Voor de rest zal ik in de reguliere rapportagecyclus extra aandacht besteden aan wat de Algemene
Rekenkamer heeft opgemerkt. Ik zal ook nog even vragen
wat de Rekenkamer precies heeft bedoeld.
Voorzitter. Is het toezicht op de financiële markten niet
te veel uitgekleed? Ik denk wel dat het klopt dat hier SP
boven staat.
Het Basel II Kapitaalraamwerk is op 1 januari 2008 in
werking getreden. De crisis is oorspronkelijk eind 2007
ontstaan. Dat was nog onder het oude Basel I Kapitaalraamwerk. Met de introductie van Basel II op 1 januari
2008 is wel degelijk het toezicht op de banken verbeterd.
Het is niet uitgekleed, maar juist verder uitgebreid. Ik zal
niet alle technische details van Basel II herhalen, maar er
zijn strengere eisen geformuleerd. Waar de Nederlandsche Bank dat kon doen, is dat ook gedaan, bijvoorbeeld
op het gebied van liquiditeitstoezicht. Dit neemt
natuurlijk niet weg dat Basel II verder verbeterd kan
worden. Zeker met de kennis die wij nu hebben, moet
een en ander nog verder worden aangescherpt. Het
Baselcomité is daarmee bezig. Naast hogere kapitaaleisen zijn wij in Europa bezig met een systeemtoezichthouder, de ESRB. Er ligt nu een codecisieprocedure voor. De
toezichthouder wordt opgericht om het grensoverschrijdende risico in het financiële systeem, een van de
gebreken die wij in deze kredietcrisis hebben gezien, te
adresseren.
Door de fracties van de SP en het CDA zijn in het licht
hiervan vragen gesteld over actualiteit in de financiële
markten, bijvoorbeeld op het punt van naked short
selling. Eerder vandaag heb ik daarover een brief
gestuurd naar de Kamer, om aan te geven dat de AFM
de marktomstandigheden op dit moment voortdurend

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7252

De Jager
nauwlettend in de gaten houdt. Vandaag is binnen het
CESR-verband van de Europese toezichthouders
geteleconfereerd om de huidige situatie te bezien. Het
lijkt mij niet verstandig om een soort alleingang te
forceren. Ik benadruk wel dat de grensoverschrijdende
aspecten sterk de voorkeur rechtvaardigen voor toezicht
op Europees niveau. Morgen komt de Van Rompuygroep bij elkaar. In het kader daarvan zullen wij dit weer
bespreken. Eurocommissaris Barnier heeft vandaag
aangegeven dat er binnen enkele weken een consultatiedocument zal worden opgesteld. Ik zal vragen of het wat
eerder kan. Wij zitten er dus bovenop. Ik wil wel één ding
rechtzetten, om geen paniekvoetbal te hebben. Wij zitten
er bovenop en de AFM heeft met het wetsvoorstel inzake
naked short selling de bevoegdheid gekregen om te
acteren. De wetgever heeft die bevoegdheid onafhankelijk aan de AFM gegeven. De AFM zit er continu bovenop
om te bezien of er iets nodig is in Europees verband.
Maar één ding moet ik rechtzetten. Naked short selling is
ook ″naked″ niet altijd negatief. Er wordt weleens
gedacht in de trant van: kan het positief zijn dat je iets
verkoopt wat je niet bezit? Ik heb aan ons agentschap
concrete voorbeelden gevraagd van gevallen waarin het
juist positief uitwerkt voor de markt van staatsobligaties.
Ik heb twee voorbeelden. Als Nederland bijvoorbeeld een
obligatie uitgeeft, dan wordt hier vooraf al in gehandeld
om liquiditeit in die obligatie te krijgen. Partijen kopen en
verkopen dus op dat moment obligaties die ze nog niet
hebben, want de emissie moet nog komen. Dat is dus
naked short selling, maar het is wel positief, want er
ontstaat vraag naar de obligatie, waardoor de uitgifte
voordeliger wordt, omdat anders de bank of iemand
anders meer risico’s moet nemen bij het inschrijven. Dan
zouden ze heel veel moeten inschrijven op die obligaties,
terwijl ze nog niet weten of ze die wel kunnen verkopen.
Daar zijn wij niet bij gebaat als staat. Dat is niet
bevorderlijk voor onze risicopremie. Het is bevorderlijker
dat onze cliënt al een afzetmarkt heeft gecreëerd,
waardoor wij lager kunnen emitteren.
Een tweede voorbeeld: als een belegger een obligatie
wil kopen bij een bank, dan verkoopt de bank de
obligatie, ook als de bank de obligatie niet heeft en nog
moet kopen op de secundaire markt. Ook dat is naked
short selling en het is eveneens positief, want als de
bank dat niet zou doen, moet de belegger wachten en
daar wil de belegger dan weer compensatie voor, wat de
kosten voor ons weer hoger maakt bij iedere volgende
uitgifte. Er zijn dus zeker voordelen, maar ik zie ook de
nadelen. Dat is nu juist de reden waarom niet één land
zomaar iets zou moeten doen. We hebben de negatieve
consequenties op de financiële markten deze week al
gezien. Daarom zijn we ook in Europa naarstig in gesprek
over wat we dan wel moeten doen, wat dan wel helpt en
hoe we dat kunnen doen. De AFM zit daar ook absoluut
bovenop. Ik heb begrepen dat de heer Hoogervorst
vandaag persoonlijk heeft deelgenomen aan het gesprek.
De D66-fractie heeft gevraagd naar de stand van zaken
aangaande de 3,2 mld. loonmatiging en de midterm
review. De 3,2 mld. was een gevolg van het aanvullend
beleidsakkoord, maar heeft betrekking op de jaren 2010
en 2011. Die komen dus aan bod bij de Voorjaarsnota
voor het lopende jaar en in de begroting voor 2011
zullen we daarover rapporteren. De midterm review is
materieel natuurlijk wel uitgevoerd. We hebben immers
het aanvullende beleidsakkoord en daarin is echt wel
stilgestaan bij de actuele situatie op dat moment. Ik denk

niet dat zo’n uitgebreide midterm review in de recente
parlementaire geschiedenis te zien was bij een ander
kabinet.
De CDA-fractie vroeg naar het zicht op de belastinguitgaven. Is daar te weinig zicht op? De Algemene
Rekenkamer maakte immers een opmerking dat er
weinig evaluatie zou zijn op dat gebied. Bij die opmerking van de Algemene Rekenkamer is het aantal
niet-geëvalueerde belastinguitgaven overschat. Een
aantal dingen wordt dus ten onrechte niet meegenomen.
Wat was de situatie? De Algemene Rekenkamer kijkt
alleen maar naar de belastinguitgaven die separaat zijn
bekeken, maar er zijn sowieso drie dingen gebeurd en
wel vaak, in de afgelopen drie jaar. In de zogenaamde
beleidsdoorlichtingen – denk aan die van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over arbeid en zorg – zijn bijvoorbeeld de levensloopregeling en de ouderschapsverlofregeling geëvalueerd. In de brede heroverwegingen is ook
gekeken naar fiscale regelingen. Bijvoorbeeld de fiscale
regeling kinderopvang is daarin meegenomen. Ten derde
is ook in de Studiecommissie Belastingstelsel uitgebreid
gekeken naar belastinguitgaven, dus relatief hebben
recentelijk heel veel belastinguitgaven de revue
gepasseerd.
Dan is er nog een vraag over een einddatum in de
subsidieregelingen, naar aanleiding van de motie-Van As.
De wens van de heer Van As is op een andere wijze
grotendeels geregeld. Het merendeel van de subsidies
loopt maar een jaar. Via de begroting wordt dan de
beëindiging geregeld. Dat is misschien iets anders dan
wat er in de motie stond, maar in materiële zin wordt het
geregeld. In de begroting staat dan: subsidie voor een
jaar. Ook zijn er in bestuursakkoorden afspraken gemaakt
over subsidies. Ze worden daar beheerst, want we gaan
natuurlijk zelf niet over gemeenten, maar we maken wel
afspraken in bestuursakkoorden. Het ontbreken van een
einddatum in de regeling wil niet zeggen dat een
subsidie niet eindigt. Er worden regelmatig gewoon
regelingen gestopt. Overigens heeft het kabinet naar
aanleiding van het subsidieoverzicht 2010 toegezegd dat
er in het eerstvolgende subsidieoverzicht ook bij
subsidieregelingen aangegeven zal worden of er sprake
is van ten eerste een einddatum en ten tweede een
evaluatie, evenals in materiële zin wat er dan gebeurt.
Tot slot nog het effect van de stimuleringspakketten, in
antwoord op vragen van de fracties van CDA en
ChristenUnie. Er werd gevraagd naar de tijdigheid, de
tijdelijkheid en de trefzekerheid. De fractie van de
ChristenUnie voegde hier de vraag aan toe waarom deze
mogelijkheid beperkt wordt gebruikt en bepaalde
uitgaven, zoals infra, achterblijven.
Het stimuleringspakket richt zich uiteraard met name
op 2009 en 2010. Dat zijn de crisisjaren waarin moet
worden gestimuleerd. De middelen die in 2009 nog niet
zijn uitgegeven, worden doorgeschoven naar 2010. Het is
niet de bedoeling dat deze extra middelen verder
doorschuiven. Dat zou het pakket immers zijn doel,
namelijk crisisbeheersing, namelijk voorbijschieten. Op
die manier is zowel de tijdigheid als de tijdelijkheid
gewaarborgd. Het klopt dat in 2009 uiteindelijk minder
kasuitgaven zijn gedaan dan was geraamd. Dat komt
doordat sommige maatregelen aan de uitgavenkant van
de begroting enige aanlooptijd hebben. Het kan ook zijn
dat de kasuitgaven later plaatsvinden omdat een subsidie
achteraf wordt afgerekend. Dat is het geval bij de
glaszetters. Zij hebben in 2009 al extra werk gekregen,

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7253

De Jager
maar het geld wordt achteraf gedeclareerd. Het effect is
er echter zeker.
Bij de infragerelateerde uitgaven is sowieso het
probleem dat er vaak sprake is van een aanlooptijd. Het
is niet zo dat er weinig is gerealiseerd. Er is heel veel
echt gerealiseerd. In 2007 zijn bijvoorbeeld zeer urgente
steenbestortingen in de Oosterschelde en de Westerschelde uitgevoerd. Ook is 65 mln. van de beschikbare
75 mln. uitgegeven aan het aanpakken van vorstschade
aan wegen. Verder hebben extra baggerwerkzaamheden
plaatsgevonden in het kader van deze maatregelen. Er is
begonnen aan versneld onderhoud. Dat is naar voren
geschoven. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Grevelingensluis en de stuw en de brug bij Borgharen. Er is ook
begonnen aan de renovatie van de stuw in Lith.
Voorzitter, dat was het.
De voorzitter: Dat is fijn. De heer Cramer vindt echter
van niet.
De heer Cramer (ChristenUnie): De vraag die ik heb
gesteld over het Infrafonds is wat mij betreft wel erg
onbevredigend beantwoord. Vorig jaar hebben wij die
vraag ook gesteld, toen aan de minister-president. Toen
waren er ook enkele honderden miljoenen over. Nu is er
weer 400 mln. over. Wij hebben daar ook nadrukkelijk
over gesproken in het debat over het voorjaarsakkoord,
het aanvullende beleidsakkoord. Wij hebben gezegd dat
dit een gat is en dat dit geld kan worden ingezet. De
projecten die de minister noemt, zijn inderdaad
opgepakt, maar desondanks blijft er weer 400 mln. over
in het Infrafonds. Ik heb ook nog een vraag over de
bekendheid van de maatregelen. Kan de minister
aangeven of de verwachting is – dat ontbreekt in de
rapportage – dat die gelden nog voor een groot deel
besteed zullen gaan worden?
Minister De Jager: Die verwachting is er zeker. Ik heb
begrepen dat er wat betreft infrastructuurmaatregelen
sprake was van een aanlooptijd, maar dat er nu veel
projecten worden uitgevoerd. Deze vraag wil ik specifiek
doorgeleiden naar de minister van Verkeer en Waterstaat.
Ik heb begrepen dat er een extra hausse aankomt. Ik zal
hem vragen om de Kamer daar een brief over te sturen.
De heer Cramer (ChristenUnie): Dat is echt onvoldoende.
Vorig jaar hebben wij hierover gesproken. Toen heeft het
kabinet toegezegd de Kamer hierover te rapporteren. Er
is toen een toelichtende brief gekomen over de
achterstanden. De afspraak die toen met de Kamer is
gemaakt, is dat ervoor zou worden gezorgd dat er extra
projecten in de markt gezet zouden worden. Er zijn
achterstanden, bijvoorbeeld wat betreft het onderhoud
van het spoor en het onderhoud van bruggen. Het geld
kan dus relatief snel worden besteed. Dat onderhoud is
tot nu toe opgehouden omdat er geen geld voor was. Nu
is er geld over en kunnen deze projecten dus in de markt
worden gezet. Ik vind de opmerking van de minister dat
er een aanlooptijd nodig is, echt onvoldoende. Dit had
vorig jaar – dat was al de tweede keer dat wij dit
onderwerp aankaartten – al opgepakt kunnen worden.

vertraging, aangenomen door het parlement. Die zal
zeker helpen om de uitgaven voor en investeringen in
infrastructuur te verhogen. Dat was in 2009 nog niet
mogelijk. Ik deel de frustratie, als ik het zo mag noemen,
van de heer Cramer, zeker waar het gaat om de lange
duur van bepaalde infrastructuurprojecten. De minister
van Verkeer en Waterstaat zal het met mij eens zijn dat
het soms niet mogelijk is om de spa snel genoeg in de
grond te zetten of de bulldozer te laten rijden. Helaas
was dat vanwege bepaalde lastige procedures echter wel
de praktijk. De Crisis- en herstelwet is aangenomen. Die
zal ertoe bijdragen dat het probleem wordt opgelost dat
de heer Cramer aankaart.
De heer Cramer (ChristenUnie): Ik moest er even over
nadenken. Dit is het derde jaarverslag aan de hand
waarvan wij dit aankaarten. Voortdurend wordt er
beterschap beloofd. We hebben hierover met de minister
van Verkeer en Waterstaat gesproken en begrepen dat er
werk is. Het probleem is echter dat je dat niet altijd
meteen in de markt kunt zetten. Gedurende een jaar blijkt
dat er ruimte ontstaat. Dan kan er dus geacteerd worden
en het kan versneld worden. Ik vind het prima dat de
Crisis- en herstelwet van kracht wordt, maar dit is
daarvan niet afhankelijk. Het geld was beschikbaar en dat
kon voor kleinere klusjes sneller worden ingezet. Er is
een schat aan werk op het terrein van de infrastructuur.
Dat is helemaal niet afhankelijk van procedures. Dit
bedrag kon al snel als stimuleringsgeld worden ingezet,
maar dat is nagelaten. Graag verneem ik van de minister
of dat nog kan worden aangepakt.
Minister De Jager: Uiteraard is dat niet meer mogelijk
voor het jaar 2009, waarover we nu spreken. Daarvoor is
juist de Crisis- en herstelwet ingediend. De heer Cramer
zei dat desondanks ook andere dingen mogelijk zijn
geweest. Deze vraag moet echt worden doorgeleid naar
de minister van Verkeer en Waterstaat, want ik kan een
en ander niet beoordelen. Ik heb begrepen dat dit juist
heel lastig was en dat ook daar sprake was van
aanlooptijden, aanbestedingsprocedures, vergunningen
en andere procedures. Ik zal de minister van Verkeer en
Waterstaat verzoeken om die vraag te beantwoorden. Het
is namelijk een vakinhoudelijke departementale vraag.
De heer Roemer (SP): Hoe groot de neiging ook is om
de heer Cramer wat dit betreft te ondersteunen, ik zal dat
niet doen. Mijn vraag had betrekking op iets wat voor
onze partij al lang een doorn in het oog is, namelijk het
inhuren van externen. De minister-president heeft die
vraag niet beantwoord, dus ik ging ervan uit dat de
minister van Financiën die zou beantwoorden.
Minister De Jager: Ik meen dat de heer Roemer vroeg of
het boven de norm van 13% is uitgekomen.
De heer Roemer (SP): Een aantal ministeries zit sowieso
boven de norm. Hoe is dat mogelijk? Ik heb geopperd,
het nog strenger te maken door te stellen dat het niet is
toegestaan om komend jaar boven de 10% uit te komen.
Zodoende zouden wij vele miljarden kunnen binnenhalen.

Minister De Jager: Voor alle duidelijkheid: in de meeste
gevallen is geld niet het probleem. Het probleem zat nu
juist in de procedures. Daarvoor heeft het kabinet de
Crisis- en herstelwet ingediend. Die is nu, helaas met

Minister De Jager: Het is een ″comply or explain″-norm.
Je moet je er dus aan houden en anders dien je uit te
leggen waarom je dat niet doet. Soms is inhuren wel

Tweede Kamer

20 mei 2010
TK 86

Verantwoordingsdebat

86-7254

De Jager
degelijk efficiënt. Een aantal departementen heeft die
norm inderdaad overschreden. Daarover staat netjes een
toelichting in de jaarverslagen. Het lijkt mij verstandig
om naar aanleiding van elk jaarverslag per geval aan de
orde te stellen of er sprake was van efficiënte inhuur. De
verschillen zijn namelijk groot. Voor een callcenter kan
het namelijk gunstig zijn om in te huren, zeker in geval
van grote uitslagen. Wat dat betreft heb ik ervaring
opgedaan bij de Belastingdienst. Als je gedurende een
korte tijd specialistisch inhuurt, kan dat ook gunstig zijn.
Soms worden voortdurend mensen ingehuurd voor
dezelfde soort taken. Dat lijkt mij minder verstandig.
Er werd gevraagd of een apart begrotingsartikel de
oplossing is. Wij denken dat dit niet zal helpen voor de
beheersing, omdat er dan op elk willekeurig beleidsartikel nog steeds externen kunnen worden verantwoord.
Dan zou je de gehele begroting weer omzetten naar
input. Ik doel op lonen, subsidies, garanties en zelfs
artikelen. Dat vereist heel veel werk. Wij hadden juist het
idee om een heel ander type begroting op te stellen om
meer beleidsmatig te sturen. Dat zou daarmee in strijd
zijn. Dat neemt niet weg dat ik de algemene zorg deel
over het inhuren van externen. Ik ben het ermee eens dat
we wat dat betreft zeer kritisch moeten zijn. Bovendien
dienen wij ons steeds af te vragen of het wel verstandig
is om in te huren, want dat zal per jaarverslag verschillend zijn.
De heer Roemer (SP): De minister heeft veel woorden
nodig om duidelijk te maken dat hij die vraag eigenlijk
niet kan beantwoorden. Voor de voorbeelden die hij
geeft, geldt dat 10% inhuur goed mogelijk is. Uiteraard is
het soms nodig om bijvoorbeeld expertise in te huren,
maar dan kom je niet boven de 10%. Als je boven 10%
uitkomt, is er structureel iets aan de hand. Als je zelfs
boven 13% uitkomt, is er van hogerhand niet op het punt
van de inhuur gestuurd. Dan is er dus geen beheersmaatregel toepasbaar geweest waarmee kon worden
ingegrepen. Ik wil dat de minister toezegt dat hij hier
bovenop gaat zitten en dat hij zal ingrijpen om de inhuur
terug te dringen. Ik wil dat hij het met de SP-fractie eens
is dat de inhuur zelfs tot 10% moet dalen.
Minister De Jager: Het laatste kan ik niet toezeggen.
Voor dit beleid is de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties verantwoordelijk. Ik kan wel toezeggen
dat ik met hem zal bezien hoe wij dit in de toekomst
nader kunnen verantwoorden. Wij zullen er inderdaad
bovenop zitten. Volgens mij zit men er bij het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties al
bovenop. Ik zal het verzoek hiertoe echter nogmaals
doorgeleiden.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Klopt het dat de 30 mld.
die wij in de banken hebben gestoken, inmiddels is
verdampt tot 9,3 mld.?
Minister De Jager: Nee.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Zo’n kort antwoord heb ik
nog nooit gehad van minister De Jager. Heerlijk!
De voorzitter: Ik ben er ook blij mee.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Zegt de minister dat het
bericht dat deze week in de krant stond, niet waar is? Ik

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

zie hem instemmend knikken. Dat is dan duidelijk. Ik heb
nog een tweede vraag.
Minister De Jager: Nee, dat heb ik niet gezegd.
Mevrouw Verdonk stelt een vraag en daarop heb ik met
″nee″ geantwoord.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Kan de minister dan even
toelichten wat er in de krant stond?
Minister De Jager: Ik weet eerlijk gezegd niet wat er
precies in de krant stond. Ik kan wel toelichten waarom ik
de vraag van mevrouw Verdonk met ″nee″ heb beantwoord. Heel kort gezegd komt het erop neer dat als je
een bepaalde deelneming iets langer aanhoudt, wat
natuurlijk het geval is bij ABN AMRO, je op basis van
waarderingsregels moet gaan waarderen tegen
eigenvermogenswaardebepalingen. Daarvoor zijn
bepaalde waarderingsregels. Het gaat dan om een
andere waarde dan de oorspronkelijke verkrijgingswaarde. De eigenvermogenswaarde wijkt af van de
waarde in het economische verkeer. Die is namelijk heel
moeilijk voor staatsdeelnemingen vast te stellen. Daarom
wordt op eigenvermogenswaarde gewaardeerd.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dit antwoord had ik
verwacht. Al met al gaat de belastingbetaler dus weer
mooi het schip in. Ik heb ook nog een vraag gesteld over
de commissie-Scheltema. Daarop heb ik ook geen
antwoord gehad. Het rapport van de commissieScheltema komt pas na de verkiezingen uit. Heeft dat te
maken met het feit dat hierbij mensen betrokken zijn die
ofwel lid zijn van het CDA, ofwel van de PvdA, ofwel van
de VVD?
Minister De Jager: Nee. CDA’ers zijn er sowieso niet erg
veel bij betrokken, voor zover mij bekend is, althans geen
CDA’ers in politieke functies.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik had het over betrokkenen bij het onderzoek, niet over politieke functies. Wij
hebben het over de heer Wellink, toch?
Minister De Jager: O. Mevrouw Verdonk weet uiteraard
niet wat er precies is gewisseld tijdens het besloten
overleg. Dat weet ik ook niet, want ik was er zelf ook niet
bij. Daarna is er echter een algemeen overleg gevoerd in
het openbaar met mij, en voor een deel ook opnieuw
met de heer Scheltema. Toen is hierover uitgebreid
gesproken. Ik kan herhalen wat er toen is gezegd, maar
dat lijkt mij niet verstandig. Kort samengevat heeft de
heer Scheltema gezegd dat het feit dat zijn rapport na de
verkiezingen zal uitkomen helemaal niets met die
verkiezingen te maken heeft. Niemand heeft die
suggestie gewekt; niemand van het ministerie en
niemand uit de commissie. De heer Scheltema heeft ook
ontkend dat er druk op hem is uitgeoefend om het
langzamer te doen. Sterker nog, de heer Scheltema zei
tijdens dat openbare debat zelf dat hij juist druk had
gevoeld om het sneller te doen. Toen er door leden van
de Kamer werd gevraagd of het rapport dan vóór 1 juni
kon worden gepubliceerd, zei hij dat dit onmogelijk was.
Hij vindt namelijk dat hij een zorgvuldig rapport moet
leveren waarbij waarheidsvinding vooropstaat en
waarvoor hoor en wederhoor heeft plaatsgevonden. Ik

20 mei 2010
TK 86

86-7255

De Jager
herhaal hier wat deze onafhankelijke commissie zelf vindt
en zegt. Daarbij laat ik het voor dit moment.
De voorzitter: Ik vraag de leden of er behoefte is aan
een tweede termijn. Ik zie dat dit het geval is. Ik dring
erop aan om die tweede termijn beknopt te houden, met
het oog op het verdere verloop van de avond. Het woord
is aan mevrouw Hamer.
©
Mevrouw Hamer (PvdA): Voorzitter. Vandaag is uiteraard
verantwoording afgelegd over 2009. Het debat ging
echter natuurlijk vooral over de aanpak van de crisis.
Vandaag hebben wij, net als in 2009, de grote vragen
moeten stellen hoe wij de koopkracht op peil houden,
hoe wij ervoor zorgen dat de rekening van de crisis
wordt betaald en hoe wij ervoor zorgen dat die rekening
eerlijk wordt verdeeld.
Ik heb de minister-president gevraagd of hij nog
steeds achter de maatregelen van 2009 en die uit het
crisispakket staat. Ik heb hem daar ″ja″ op horen zeggen.
Ik moet constateren dat we dan met het oude CDA
verstandige maatregelen hebben genomen om de crisis
te bestrijden, de koopkracht te verlagen, de middeninkomens op peil te houden – dat blijkt uit de gegevens – de
uitkeringen niet te ontkoppelen, in het onderwijs te
investeren en om de fiscale behandeling van dure huizen
aan te pakken. Met het oude CDA hebben we noodzakelijke maatregelen genomen en de lasten eerlijk verdeeld,
maar uit de beantwoording van de vragen die we aan de
heer Van Geel hebben gesteld, zien we dat het CDA
vandaag een ander gezicht heeft. Dat hebben we ook
kunnen zien in de CPB-berekeningen, waarin we lezen
dat de koopkracht bij het CDA daalt, terwijl er degelijk
ontkoppeld worden en waarin er ook, jammer genoeg,
bezuinigd wordt op onderwijs. Ik weet dat u graag wilt
dat we het kort houden, voorzitter, dus ik zal niet alle
debatjes herhalen die we vandaag hebben gehad, maar
hetzelfde wat we bij het CDA zagen, horen we vandaag
natuurlijk ook van de VVD.
De PvdA denkt dat er het afgelopen jaar, in 2009, een
verstandige crisisaanpak is geweest, gericht op werkgelegenheid en op banen. Die aanpak moeten we doorzetten
en willen we ook graag doorzetten voor iedereen.
Daarom wil ik aan het einde van dit debat specifiek
aandacht willen vragen voor de groep mensen die daar
de minste kans toe heeft, de groep uit de WSW en de
Wajong. In het afgelopen jaar is het kabinet gevraagd om
in 2011 een vast percentage mensen met een arbeidshandicap in dienst van het Rijk te nemen. Vooruitlopend
daarop zouden er in 2010 100 extra WSW’ers en 150
extra Wajong’ers worden aangenomen. Vandaag blijkt de
teller voor de WSW’ers op 50 te zijn blijven staan en bij
de Wajong’ers op nog minder. Daarom dien ik graag de
volgende motie in.
Motie
De Kamer,

nemen;
overwegende dat uit het jaarverslag 2009 niet blijkt dat
deze doelstelling gehaald zal worden;
overwegende dat mensen met een beperking een
moeilijke positie op de arbeidsmarkt hebben en de
overheid als werkgever een voorbeeldrol dient te
vervullen;
verzoekt de regering, alles in het werk te stellen om dit
voornemen alsnog voor het einde van dit jaar te
realiseren en hierover in de Voorjaarsnota van 2010 te
rapporteren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Hamer, Roemer, Cramer en Van Geel. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 3 (32360).
Mevrouw Hamer (PvdA): Voorzitter. Ik heb ook nog een
motie van de heer Roemer ondersteund en een motie
van het CDA over hoe we de financiële crisis verder
kunnen aanpakken.
©
De heer Van Geel (CDA): Voorzitter. Ik dank de ministerpresident en de beide ministers voor de beantwoording
van de vragen in eerst termijn. Ik heb al aangegeven dat
het vandaag de dag van het verleden was, maar ook een
dag voor de toekomst. Het ging over verantwoording en
nieuw beleid. De cesuur daartussen was niet altijd
zichtbaar in het debat, zojuist ook al niet. Dat is op zich
begrijpelijk, want de problemen in de samenleving
trekken zich natuurlijk ook niets aan van een verkiezingsdatum. Ik noem als voorbeeld de problemen in de
financiële sector, die helaas nog zeer actueel zijn; denk
aan de positie van de euro. Ik blijf erbij en herhaal het
heel kort: het evenwicht en het consistente pakket aan
maatregelen van dit kabinet is in de financiële wereld
zeer positief ontvangen. Er is vertrouwen in het beleid,
dat zich ook uit in de mogelijkheid, zeker in Europees
verband, om buitengewoon goedkoop te lenen voor onze
staatsschulden. Zoals gezegd zijn we van en aantal
problemen nog niet af. Ook in de toekomst is dit land
gebaat bij een evenwichtig, consistent en stabiel beleid.
Dat vindt u terug, mevrouw Hamer, bij zowel het nieuwe
als het oude CDA.
Ten slotte heb ik nog een opmerking over de
verantwoordingssystematiek. Ik hoop en verwacht dat de
toezeggingen van dit kabinet over de verantwoordingsstructuur door het nieuwe kabinet worden overgenomen
en uitgevoerd. Om het kabinet daarbij op één punt een
handje te helpen, wil ik een motie indienen over de door
ons voorgestelde toetsing door de Algemene Rekenkamer van de balans van staatsdeelnemingen. Deze motie
is door alle sprekers van de Kamer van deze dag
ondertekend.
Dank u wel.

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de rijksoverheid als werkgever eind
2010 100 WSW’ers en 150 Wajong’ers extra in dienst zou

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

De voorzitter: U loopt al weg, maar leest u haar niet
voor?

20 mei 2010
TK 86

86-7256

Van Geel
De heer Van Geel (CDA): O ja, ik zal haar nog even
voorlezen.

norm op te leggen van 10% voor de inhuur van externen,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Ja, dat is wel de gebruikelijke gang van
zaken.
De heer Van Geel (CDA): Ik dacht dat dit mijn laatste
verzuchting zou zijn in deze Kamer. De laatste:
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat in het Financieel Jaarverslag van het
Rijk 2009 de staatsbalans is opgenomen;
overwegende dat deze staatsbalans door de Algemene
Rekenkamer niet op zijn juistheid is getoetst;
verzoekt de Algemene Rekenkamer, deze toets in de
toekomst wel uit te voeren en over de juistheid en
volledigheid te rapporteren in zijn rapport bij het
Financieel Jaarverslag van het Rijk,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Roemer. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 5 (32360).
De heer Roemer (SP): De afgelopen weken is er in heel
Europa steeds meer kritiek gekomen op de enorme
speculatie op de financiële markten. Natuurlijk zijn
landen in eerste instantie zelf verantwoordelijk als ze er
een puinhoop van maken, maar het wordt steeds
duidelijker dat onverantwoorde, af en toe zelfs bijna
criminele, speculanten de paniek proberen aan te jagen.
Niet voor niets heeft de Duitse toezichthouder afgelopen
dinsdag een verbod afgekondigd op speculatieve
transacties. En goed voorbeeld doet volgen. Er moet ook
door de Nederlandse overheid snel actie worden
ondernomen tegen deze casinopraktijken, zeker omdat
het gevaar bestaat dat er grensoverschrijdende effecten
optreden. Vandaar de volgende motie.
Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Geel, Rutte, Halsema, Hamer, Roemer, Van der
Staaij, Cramer, Wilders, Pechtold, Verdonk en Thieme.
Zij krijgt nr. 4 (32360).

gehoord de beraadslaging,

©
De heer Roemer (SP): Voorzitter. Ik wil nog een paar
onderwerpen de revue laten passeren. Het eerste
onderwerp betreft de inhuur van externen, waar ik het
zojuist in een interruptiedebat al over heb gehad met de
minister. De SP probeert al jaar op jaar de inhuur van
peperdure externen terug te dringen, want die kost per
dag veel klauwen met geld. Ik heb er net een heel
gesprek over gehad, dus ik laat het grootste deel van
mijn betoog daarover achterwege omwille van de tijd. Ik
wil echter niet het moment voorbij laten gaan om een
belangrijke motie voor te lezen over het terugdringen
van de inhuur van externen, want dat is veel en veel te
duur.

constaterende dat er massaal verzekeringen op staatsobligaties zijn afgesloten zonder de onderliggende
obligaties te bezitten;
overwegende dat het ongewenst is wanneer deze vorm
van speculatie overheden nog verder in problemen
brengt;
constaterende dat deze vorm van speculatie ook in
Duitsland is verboden, waardoor het gevaar bestaat dat
er naar Nederland wordt uitgeweken;
verzoekt de regering, deze vorm van speculatie met
behulp van kredietverzekeringen te verbieden, evenals
vergelijkbare vormen van speculatie met aandelen van
grote financiële instellingen, voor in elk geval de duur
van het verbod in Duitsland,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Roemer en Hamer. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 6 (32360).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de ministeries gezamenlijk opnieuw
meer geld hebben uitgegeven aan de inhuur van externe
adviseurs, interim-managers en andere externe
medewerkers;
van mening dat de overheid in tijden van crisis moet
snijden waar het vet zit;

De heer Van Geel (CDA): Even voor een goede gang van
zaken, er is vorige week tot twee keer toe een motie
ingediend door de heren De Nerée en Weekers over
short selling, over precies deze problematiek. Vervolgens
kwam er een brief aan de Kamer en nu komt er weer een
soortgelijke motie. Waarom dienen wij moties in,
behandelen wij ze, nemen wij ze aan en vragen een
reactie van het kabinet daarop als er nu weer een motie
komt over dit onderwerp? Dat gaat mij iets te ver.

verzoekt de regering, de ministeries een afdwingbare

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

20 mei 2010
TK 86

86-7257

Roemer
De heer Roemer (SP): Omdat wij ons na indiening van
de vorige motie een beetje de kaas van het brood
hebben laten eten, doordat het kabinet erop heeft
gereageerd in de zin van: mag ik de motie zo zien dat wij
een en ander verder moeten onderzoeken? Door die
reactie van het kabinet werd de strekking van de motie
heel erg vaag, waardoor wij nauwelijks vooruit kunnen.
Omdat Duitsland nu heel duidelijk heeft aangegeven met
een verbod te komen, is deze motie er nu om heel
duidelijk te maken wat de Kamer wil. Daarom hebben wij
nu een duidelijkere motie in stemming gebracht.
De heer Van Geel (CDA): De minister zegt: ik wil dat
graag doen; we gaan er morgen al over praten in de Van
Rompuy-groep om te kijken hoe we dat internationaal
kunnen doen. Ik begrijp dat u gewoon een alleingang
wilt hebben op dit punt. Punt uit. Dat is de strekking van
de motie.
De heer Roemer (SP): Dat is geen alleingang, mijnheer
Van Geel. Duitsland doet het al. Er komt nog een
complicerende factor bij als Duitsland het doet.
Speculanten in Duitsland denken dan: het mag in
Duitsland niet meer; laat ik de grens maar oversteken,
want in Nederland mag het nog wel. Die alleingang is
niet van Nederland. Wij sluiten ons aan bij het verbod
dat in Duitsland al wordt ingevoerd. Er is dus geen
sprake van alleingang.
De heer Van Geel (CDA): Het gaat precies zoals het niet
moet gaan. Daarom heeft de minister volkomen terecht
heeft gezegd dat we dit internationaal moeten doen.
Duitsland had dat in onze ogen ook niet zelf moeten
doen. Ik zou het buitengewoon betreuren als we een
soort domino-effect krijgen doordat het ene na het
andere land zijn eigen alleingang op dit punt gaat
formuleren. Ik herinner u eraan dat de reactie van de
minister buitengewoon adequaat is. Dit moet je niet zo
regelen per land. Dat is echt een slecht verhaal, want dat
leidt ertoe dat er in het ene na het andere land problemen gaan ontstaan. Laten we dit alsjeblieft Europees
doen.
De heer Roemer (SP): We verschillen hierover duidelijk
van mening. Het wordt de hoogste tijd dat we hier paal
en perk aan stellen. Duitsland snapt dat en deze Kamer
hopelijk ook. Ik denk dat dit daarom een heel goede
motie is. Ik reken erop dat zij breed gesteund zal worden.
Voorzitter. Ik had nog iets willen vertellen aan de
minister-president over de armoede onder kinderen. Ik
heb daar al veel over gezegd dus ik zal het laten bij het
uitspreken van mijn teleurstelling daarover.
Ik kom op de marktwerking in de zorg. De SP weet wel
hoe zij moet kiezen. Zij hoopt dat dit straks ook duidelijk
wordt als de drie initiatiefwetsvoorstellen van mevrouw
Kant in stemming komen. Ik hoop dat dit voor heel
Nederland een groot feest gaat worden.
Ik wil afsluiten met 9 juni. Democratie valt of staat
onder andere met het kiezen van nieuwe parlementen.
Kiezen kunnen mensen niet vroeg genoeg leren. Op
verzoek van de SP hebben Rindert Kromhout en Jan
Jutte een kinderboek over kiezen gemaakt zonder enige
politieke lading om kinderen vanaf vierjarige leeftijd
ermee te helpen. Het is immers soms best lastig om te
gaan kiezen.
Voorzitter, ik wil u dit boek graag overhandigen.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

De voorzitter: Dank u wel. Ik zal het zo snel mogelijk
voorlezen. Hartstikke leuk! Plotseling blijken we een heel
vruchtbaar parlement te hebben. Dat is toch waar? Zo
veel biologie hebben we toch allemaal wel gehad?
©
De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de
regering hartelijk voor haar vrij uitgebreide antwoorden.
In het bijzonder dank ik de minister-president voor zijn
toezegging om met de WRR overleg te voeren over de
vraag hoe het project Schaarste en transitie tot een
adviesaanvraag kan leiden. Op welke termijn kan hij de
Kamer daarover iets laten weten?
Ronduit teleurstellend was het antwoord over de
onderbesteding in het Infrafonds. Ik heb dat reeds laten
merken. Ik snap het procedurele antwoord van de
minister van Financiën, maar ik vraag hem deze vraag
alvast te noteren voor volgend jaar. Ik schat namelijk in
dat het dan weer hetzelfde is. Zo kan hij met een
inhoudelijk antwoord komen dat mede voorbereid is
door de minister van Verkeer en Waterstaat, opdat we op
Verantwoordingsdag die voortdurende achterstanden in
het Infrafonds eens definitief kunnen bespreken.
De voorzitter: Ik constateer dat de heer Rutte afziet van
een inbreng in tweede termijn. Dan is het woord aan de
heer Wilders.
©
De heer Wilders (PVV): Voorzitter. Wat een zegen dat we
over een kleine drie weken verkiezingen in dit mooie
land hebben. Mijn partij, de PVV, heeft dan ook een
agenda van hoop en optimisme, een agenda om dat
mooie Nederland niet verder richting afgrond te duwen,
zoals in de afgelopen jaren helaas is gebeurd, een
agenda om Nederland sterker te maken, terug te
veroveren op de elite, die de belangen van de burger zo
schaamteloos heeft verkwanseld. Ook in dit verantwoordingsdebat heeft het kabinet niet een greintje van spijt
laten zien. En er valt zoveel te verbeteren: op de zorg
voor ouderen, op de aanpak van de criminaliteit, op het
stoppen van de massa-immigratie en islamisering, op het
snijden in die linkse hobby’s, op het keren van de
economische crisis. Allemaal gemiste kansen.
Voorzitter. Ten slotte – ik zal het ook kort houden – een
enkel woord nog over de massa-immigratie. In het
NYFER-rapport dat ik u overhandigd heb, staat dat het
gaat om 7,2 mld. per jaar. Ieder jaar opnieuw komen
niet-westerse allochtonen Nederland binnen die
Nederland op termijn, steeds opnieuw, jaar na jaar
7,2 mld. kosten. Ondertussen laten we de burger bloeden
om uit de crisis te komen, geven we de Grieken 5 mld.
en hebben we nog zo’n 26 mld. voor de Portugezen en
de Spanjaarden in het vooruitzicht gesteld. Geen
Nederlander die snapt dat hij moet bloeden met
bezuinigingen en ondertussen maar betalen voor de
Grieken en anderen, terwijl er miljarden voor het
oprapen liggen door de massa-immigratie te stoppen.
Maar daar mag politiek niet over gesproken worden. Dat
is een politiek taboe. Dat is niet alleen oerdom, maar ook
heel erg laf. Wij zullen het keer op keer, ook de komende
weken, op de agenda blijven zetten. Om dat te illustreren
mijn enige en laatste motie.

20 mei 2010
TK 86

86-7258

Wilders

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat uit onderzoek van NYFER blijkt dat de
massa-immigratie van niet-westerse allochtonen ons
land jaarlijks 7,2 mld. kost;
overwegende dat de miljarden kostende massaimmigratie, zeker in tijden van economische crisis,
onverantwoord is;

Ik maak nog een opmerking over de eerste motie. Die
betreft het verzoek aan het kabinet om alles in het werk
te stellen om dit voornemen alsnog voor het eind van
het jaar te realiseren. Dat betreft het inschakelen van
WSW’ers en Wajong’ers bij de rijksoverheid. Wij
beschouwen dit als een ondersteuning van het beleid. Ik
weet niet of het lukt om de rapportage te koppelen aan
de Voorjaarsnota. Misschien moet het een zelfstandige
brief worden. In ieder geval is de intentie helder en dat
leidt ertoe dat ik de motie kan overnemen.
Dan resteert nog een commentaar bij de motie van de
heer Wilders op stuk nr. 7 over een immigratiestop voor
mensen uit islamitische landen. We hebben dit onderwerp al vaker met elkaar besproken. Tegen de achtergrond van die eerdere discussies ontraad ik deze motie.

verzoekt de regering, immigratiebeperkende maatregelen
te nemen, waaronder het instellen van een immigratiestop voor mensen uit islamitische landen,

De voorzitter: Dan dank ik de minister-president voor de
beantwoording.

en gaat over tot de orde van de dag.

©

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Wilders. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (32360).

Minister De Jager: Voorzitter. Ik zal de overige moties
doen. In de motie-Van Geel c.s. op stuk nr. 4 wordt
feitelijk een verzoek gedaan aan de Algemene Rekenkamer. Ik zie daar geen enkel probleem in. Mocht de Kamer
deze motie aannemen, wat ik niet ondenkbaar acht, gelet
op het feit dat er een indrukwekkend aantal handtekeningen van alle fractievoorzitters onder staat, dan zullen wij
deze met groot plezier doorgeleiden naar de Algemene
Rekenkamer, maar uiteindelijk gaat de Algemene
Rekenkamer er zelf over wat hij daarmee doet.
Ik begrijp de zorgen die uit de motie-Roemer op stuk
nr. 5 over de inhuur van externe adviseurs spreken. Er is
al een motie-De Pater aangenomen over maximumtarieven bij inhuur. Het huidige systeem met de norm van
comply or explain is er nog maar twee jaar, dus ik zou
zeggen: laten we dat nog even afwachten. Ik ga er verder
niet voorliggen en ik vind het niet nodig om deze motie
te ontraden, maar het heeft mijn voorkeur om het
huidige systeem nog even af te wachten.
Ik heb wel problemen met de motie op stuk nr. 6. In
eerste termijn ben ik vrij duidelijk geweest over de
procedure. Ik heb vandaag een brief gestuurd met alles
wat er op dit moment plaatsvindt. Er zijn grote risico’s. Ik
moet ook zeggen dat de constatering dat er massaal
verzekeringen op staatsobligaties zijn afgesloten, onjuist
is. De motie is gericht op Nederland. Ik heb informatie
gekregen van ons Agentschap dat het in Nederland naar
alle waarschijnlijkheid om minder dan 1% van de
uitstaande schuld gaat, dus we hebben dit probleem in
Nederland helemaal niet zoals hier wordt aangegeven.
Het is niet effectief als alleen Duitsland en Nederland
dat doen. Het creëert wel enorme onrust op de markt,
zoals we hebben gezien met de Duitse Alleingang. Je
vernietigt gewoon meer dan je lief is, want er wordt
geen onderscheid gemaakt tussen wenselijke en
onwenselijke vormen van CDS of short selling. Ik heb
ook aangegeven dat het de Nederlandse Staat geld zou
kosten, als hij dit niet zou doen. Ik heb twee concrete
voorbeelden gegeven van goede, heel normale short
selling, die noodzakelijk was om de liquiditeit in de markt
op weg te helpen.
Ik verzoek om deze motie op z’n minst even aan te
houden, want ik kom nog met meerdere reacties, ook
naar aanleiding van het overleg in Europa. De Kamer
heeft recent ingestemd met een wetswijziging om de

©
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Verantwoordingsdag, wat een trieste bedoening. Een ministerpresident die moet concluderen dat er 81 mld. aan
belastinggeld zonder enige vaststelling van een doel is
uitgegeven, gewoon over de schutting, en dat de aanpak
van Marokkaanse overlastgevers, van Marokkaanse
criminelen gewoon is mislukt. Een minister voor Jeugd
en Gezin die als enig succes heeft te melden dat hij
asielrechtelijk en strafrechtelijk minderjarigen heeft
gescheiden – tss, tss, tss – terwijl er nog steeds zoveel
ellende is op het terrein van de jeugdzorg. Kortom, het is
goed dat het tijdperk van Balkenende IV ten einde is.
Luisteren, ruzie maken, zestien vergaderingen praten
over een brief en de problemen waar onze burgers mee
te maken hebben, zijn er nog steeds. Ik hoop op een
moedig en daadkrachtig nieuw kabinet.
©
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik zeg de leden van de
Kamer dank voor hun inbreng in tweede termijn. Er
resten nog twee inhoudelijke punten. De heer Cramer
vroeg wanneer ik hem zou kunnen rapporteren naar
aanleiding van mijn contact met de WRR. Ik zal proberen
dit in ieder geval voor het zomerreces te doen.
Ik ben de heer Pechtold nog een antwoord schuldig
naar aanleiding van zijn opmerking over de corporaties.
Corporaties en gemeenten investeren samen 250 mln. in
krachtwijken. Momenteel zijn er geen signalen dat zij de
onderling gemaakte afspraken daarover niet zouden
nakomen. Die 250 mln. wordt door de corporaties zelf
opgebracht en 75 mln. daarvan wordt opgebracht door
het Centraal Fonds Volkshuisvesting. Dat is een heffing
van de corporaties die vanaf 2009 wordt opgelegd. In
oktober 2010 wordt de projectsteun en de investering in
corporaties geëvalueerd en dan kan meer duidelijkheid
worden gegeven.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

20 mei 2010
TK 86

86-7259

De Jager
AFM de onafhankelijke bevoegdheid te geven om hierin
op te treden. Ik heb de AFM verzocht om er bovenop te
zitten. De AFM heeft aangegeven dat te zullen doen en
zit er dus bovenop. Zoals de heer Van Geel al heeft
gezegd, is er een motie-De Nerée/Weekers, waarover ik
die brief heb gestuurd.
We doen er alles aan, maar laten we het nu niet erger
maken dan nodig is. Ik doe hier een klemmend beroep
op de Kamer om het niet te doen, want het heeft echt
een averechts effect. Ik heb de positieve punten heel
concreet genoemd. Ik verwijs ook naar de brief. Ik zal de
Kamer op de hoogte houden van de ontwikkelingen,
maar ik ontraad deze motie met klem. Wellicht kunnen
de indieners deze aanhouden en afwachten wat zich de
komende weken op de markten zal afspelen. Op de
manier waarop het in deze motie staat, wordt het alleen
maar erger gemaakt dan het is.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het eind
van het verantwoordingsdebat. Ik dank het kabinet voor
de antwoorden.
Zoals afgesproken gaan we nu vier VAO’s doen
volgens een geheel nieuw regime, dat ik het wittekerstregime heb genoemd. Dat betekent dat ik vier VAO’s in een
halfuur ga doen en dat we om kwart over negen gaan
stemmen, want er is even tijd nodig om de stemmingslijst te maken en sommige fracties willen nog overleggen.
Ik schors de vergadering niet. We gaan gelijk door met
het VAO over de koopsubsidie. De minister is er al, zie ik.
Dan kan ik het woord geven aan de heer Van Bochove.
We gaan een heel korte klap maken. Dat betekent dat de
moties worden voorgelezen en dat de minister daarover
alleen een oordeel geeft, dus geen hervatting van een
debat.

Tweede Kamer

Verantwoordingsdebat

20 mei 2010
TK 86

86-7260