1
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA DEN HAAG

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
DWJZ
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Ons kenmerk
2492856
Uw kenmerk
161102.04u

Datum
22 februari 2019
Onderwerp Antwoord op brief van 5 oktober 2018 van de EK commissies voor
BZK en de Hoge Colleges van Staat, AZ en Huis van de Koning, FIN
en SZW aan Minister voor Rechtsbescherming

Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Bij brief van 5 oktober jl. hebben de leden van de PvdA-fractie van de commissies
voor Binnenlandse Zaken en Hoge Colleges van Staat/Algemene Zaken en Huis
van de Koning, voor Financiën en voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid een
aantal vragen gesteld over mijn voortgangsbericht WRR-rapport ‘Weten is nog
geen doen’ van 29 juni 2018. 1
Ik ben verheugd te lezen dat de uitwerking van het WRR-rapport zoals dat door
het kabinet wordt vormgegeven volgens de leden van de PvdA-fractie een stevige
bijdrage kan leveren aan het vergroten van het vertrouwen van de burgers in de
overheid. Zij constateren daarbij, mét de regering, dat het inbrengen van
gedragskennis geen kwestie van één druk op de knop is en een lange adem vergt.
Dit vraagt inderdaad om opbouw van gedragsexpertise bij alle onderdelen van de
overheid, waaronder de uitvoeringsinstanties, en het integreren van
doenvermogen als een van de aspecten waarmee rekening moet worden
gehouden bij het maken van beleid en regelgeving.
De leden van de PvdA-fractie hebben in dit verband een aantal vragen die ik
hieronder zal herhalen en beantwoorden. Ik doe dat mede namens de Minister en
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
• Is de Minister voor Rechtsbescherming coördinerend minister voor dit
onderwerp?
• Kan de regering aangeven hoe zij voornemens is invulling te geven aan
duurzame actie op dit belangrijke onderwerp?
Nee, er is geen coördinerend minister voor dit onderwerp. Wel heb ik als Minister
voor Rechtsbescherming vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het
wetgevingsbeleid en de wetgevingskwaliteit de kabinetsreactie en het
voortgangsbericht van het kabinet over ‘Weten is nog geen doen’ op mij genomen
en met of mede namens de Minister en de Staatssecretaris van BZK vorig jaar
aan de beide Kamers aangeboden.
Daarnaast heb ik als Minister voor Rechtsbescherming een eigen rol vanwege de
rijksbrede wetgevingstoetsing die het ministerie van Justitie en Veiligheid verricht
bij voorstellen van wet en algemene maatregelen van bestuur. Hierin wordt bij de
toetsing van de uitvoerbaarheid van het voorstel nagegaan of in het voorstel
1

Kamerstukken I, 2017/18, 34775, nr. AE
Pagina 1 van 4

adequaat rekening is gehouden met het doenvermogen en of het voorstel een
goede toelichting op dit punt bevat.
Wat betreft het invulling geven aan duurzame actie op het onderwerp
doenvermogen wijs ik naar voornoemd voortgangsbericht waarin ik heb gemeld
welke concrete maatregelen intussen zijn genomen. In vogelvlucht gaat het om
de volgende maatregelen:
- De aandacht voor het doenvermogen is als nieuwe kwaliteitseis opgenomen in
het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK);
- Ook elders in IAK is het doenvermogen opgenomen als belangrijk aspect waar
rekening mee moet worden gehouden bij het maken van beleid en regelgeving
(bijv. in de Schrijfwijzer voor de memorie van toelichting, bij het onderwerp
toepassen van gedragsinzichten en bij de uitvoeringstoetsen);
- In de eerstvolgende wijziging van de Aanwijzingen voor de regelgeving
(voorzien medio 2019) zal ook aandacht worden besteed aan het doenvermogen
en de doenvermogentoets;
- Via investeringen in gedragsexpertise, onder meer door de inzet van
gedragsteams, bij de departementen en de inzet van het Behavioural Insight
Netwerk NL bevorderen we rijksbreed het toepassen van gedragsinzichten bij
nieuw beleid en regelgeving. Voor het complete overzicht van alle maatregelen
verwijs ik naar het eerdergenoemde voortgangsbericht.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
DWJZ
Datum
22 februari 2019
Ons kenmerk
2492856

Met deze maatregelen is duurzame aandacht voor een realistisch
burgerperspectief ingebed in de bestaande processen voor het maken van nieuw
beleid en nieuwe regelgeving. Ze bieden de basis voor iedere beleidsmedewerker,
wetgevingsjurist en de betrokken uitvoeringsorganisaties om bij het opstellen van
nieuw beleid en nieuwe regelgeving zoveel mogelijk uit te gaan van een
realistisch perspectief op degenen die erdoor worden geraakt. Dit is een door het
hele kabinet ondersteund streven. Dat betekent dat iedere bewindspersoon
hiermee in het eigen departement en de daaronder vallende
uitvoeringsorganisaties aan de slag gaat, met op hun eigen situatie toegesneden
maatregelen en met de eigen gedragsexperts. Waar dat aan de orde is zullen
betrokken bewindslieden uw Kamers separaat informeren over voortgang op de
diverse terreinen.
• De leden van de PvdA-fractie willen de resultaten, inclusief de dilemma’s die
zich daarbij voordoen, graag volgen. Kan de regering aangeven hoe dat, op een
praktische wijze, mogelijk is?
• In de kabinetsreactie staat: "De uitvoeringsorganisaties (vallend onder de
departementen) zijn vervolgens zelf verantwoordelijk om hierover afspraken te
maken". Dit brengt de leden van de PvdA-fractie op de volgende vragen. Kan de
regering aangeven wat "zelf verantwoordelijk" hier precies betekent? Is er een
opdracht om dit te implementeren (‘ja, tenzij’) of kunnen de departementen dit
zelf bepalen? Zijn er afspraken gemaakt over de terugkoppeling van de
resultaten?
Het streven van het kabinet om (meer dan voorheen) rekening te houden met het
doenvermogen zal onder meer tot uiting moeten komen in de uitvoeringstoetsen.
Uitgangspunt daarbij is dat door het uitvoeren van een doenvermogentoets
aandacht wordt besteed aan de vraag of de voorgenomen regeling uitgaat van
realistische aannames over de mentale belastbaarheid van burgers en welke
maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de regeling doenlijk is
voor de doelgroep. De departementen zijn verantwoordelijk om dit uitgangspunt
Pagina 2 van 4

om te zetten in – onder meer - concrete werkafspraken met hun
uitvoeringsorganisaties over de wijze waarop de doenvermogentoets in de
uitvoeringstoets wordt opgenomen. Het idee is dus inderdaad ‘ja, tenzij’. Er zijn
geen afspraken gemaakt over de wijze van terugkoppeling van de resultaten, ook
dat moet ieder departement zelf organiseren. De departementen verwerken de
resultaten van de uitvoeringstoets, waarin de resultaten van de
doenvermogentoets zijn opgenomen, in de toelichting bij wet- en regelgeving die
wordt ingediend bij het parlement. In de toelichting op nieuwe wetten en
algemene maatregelen van bestuur zal dus blijken op welke manier rekening is
gehouden met het doenvermogen. Ook zal dit, indien aan de orde, blijken uit de
uitvoeringstoetsen die worden gevoegd bij de stukken. Ik wijs in dit verband op
de uitbreiding van de wetgevingskalender met het digitaal wetgevingsdossier
sinds 1 oktober 2018, waarin per voorstel alle door het departement actief
openbaar gemaakte documenten te vinden zijn. Hieronder vallen dus ook stukken
met betrekking tot de uitvoeringstoetsen, waar de toetsing op doenvermogen
onderdeel van zal zijn.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
DWJZ
Datum
22 februari 2019
Ons kenmerk
2492856

• Ten aanzien van de keuze-architectuur stelt de regering dat hierbij bewuste
keuzes gemaakt moeten worden. Standaardisering is volgens de regering niet
mogelijk. Hier wijkt de regering af van het WRR-rapport. De WRR beveelt vier
uitgangspunten aan voor iedere keuze-architectuur, namelijk:
- een keuzearchitectuur hanteren die uitgaat van een realistisch beeld van de
burger;
- de keuzedruk reduceren;
- verleidingen die een groot beroep doen op de zelfcontrole van burgers
verminderen;
- zeer terughoudend zijn met het bieden van grote keuzevrijheden op het
terrein van essentiële financiële voorzieningen, zoals ziektekosten- en
arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en pensioenvoorzieningen.
Kan de regering nader motiveren waarom deze uitgangspunten niet, conform
WRR-advies, als uitgangspunt kunnen dienen? Al dan niet volgens de lijn dat
afwijkingen van deze uitgangspunten mogelijk zijn mits ze duidelijk gemotiveerd
worden?
Zoals blijkt uit het voortgangsbericht volgt het kabinet in grote lijnen de WRRuitgangspunten voor het omgaan met keuze-architectuur. Het kabinet heeft alleen
een genuanceerd standpunt over de laatste aanbeveling - het a priori zeer
terughoudend zijn met het bieden van grote keuzevrijheden op het terrein van
essentiële financiële voorzieningen – vanwege de principiële waarde die het
kabinet hecht aan keuzevrijheid. Tegelijkertijd vindt het kabinet het belangrijk dat
bewuste keuzes worden gemaakt bij het bepalen van de mate van keuzevrijheid
en laat het kabinet zich bij het maken van die keuzes leiden door de eerste drie
uitgangspunten van de WRR.
• Doenvermogen speelt uiteraard ook bij regelgeving op gemeentelijk en
provinciaal niveau. Dit brengt de leden van de PvdA-fractie tot de vraag of de
regering bereid is om het belang van doenvermorgen actief onder de aandacht te
brengen van gemeenten en provincies. Zo ja, hoe is zij voornemens dat te doen?
Aandacht voor het doenvermogen staat centraal in het regeldrukprogramma van
Staatssecretaris Knops, dat op korte termijn aan de Kamers wordt aangeboden.
In samenwerking met maatschappelijke organisaties worden belangrijke
knelpunten in de contacten tussen overheid en burger geselecteerd en
Pagina 3 van 4

geprioriteerd. Het kan daarbij ook gaan om problemen die burgers als gevolg van
gemeentelijke of provinciale regelgeving ervaren. Bij het verkennen van
oplossingsrichtingen en het meten van de effecten van doorgevoerde
verbeteringen wordt in samenwerking met de betrokken maatschappelijke
organisaties en relevante overheidsinstanties gebruik gemaakt van de door de
WRR ontwikkelde doenvermogentoets.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
DWJZ
Datum
22 februari 2019
Ons kenmerk
2492856

De Minister voor Rechtsbescherming,

Sander Dekker

Pagina 4 van 4