42
Rioolheffing en afvalstoffenheffing
Aan de orde is de behandeling van:
- het Voorstel van wet van het lid Veldman tot wijziging
van de Gemeentewet en de Wet milieubeheer houdende
invoering van het heffen van de rioolheffing en de afvalstoffenheffing van de gebruiker ( 34542 ).
De voorzitter:
Aan de orde is het voorstel van wet van het lid Veldman
tot wijziging van de Gemeentewet en de Wet milieubeheer
houdende invoering van het heffen van de rioolheffing en
de afvalstoffenheffing van de gebruiker, Kamerstuk 34542.
Ik heet allereerst de heer Veldman hartelijk welkom. Hij
wordt in vak-K bij de verdediging van het wetsvoorstel
vanzelfsprekend ondersteund. Laat mij degenen die daar
zitten even noemen. Dat zijn mevrouw Désirée de Groot,
de heer Pieter Jan van Nispen en de heer Milan Plug. Zij
zullen de initiatiefnemer bijstaan in dit toch altijd bijzondere
traject en zij hebben ongetwijfeld al heel erg veel werk
verzet. Welkom, en dank daarvoor. Tevens heet ik welkom
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Zij zal bij de behandeling van dit wetsvoorstel optreden als
adviseur van de Kamer. Dat is altijd een bijzondere rol voor
de minister.
Vandaag is aan de orde de eerste termijn van de zijde van
de Kamer. De beantwoording zal op een later moment
worden geagendeerd, vanzelfsprekend in overleg met de
initiatiefnemers.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Er is vanavond nog iets bijzonders, want ik geef als eerste
spreker van de zijde van de Kamer het woord aan de heer
Smeulders namens de fractie van GroenLinks. Hij houdt
vanavond zijn maidenspeech. Wij mogen hem dus niet
onderbreken, maar wel genieten van een toch altijd vrije
inleiding, waarin hij een boodschap zal geven aan de Kamer.
Dat is heel bijzonder. Ik geef hem daartoe nu graag de
gelegenheid.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Dit is inderdaad mijn maidenspeech;
een bijzonder moment. Ik wil graag beginnen met het
complimenteren van de indiener en zijn ondersteuners met
het initiatiefwetsvoorstel. Het is een staaltje parlementair
handwerk dat ik bewonder en waarvan ik hoop dat ik het
in mijn periode als Kamerlid ook zelf een keer mag meemaken.

mie — afval is immers grondstof — en in het veranderende
klimaat. Daarvoor moeten we niet alleen de publieke ruimte
anders inrichten, maar ook ons rioolstelsel toekomstbestendig maken. Als groot pleitbezorger voor duurzaamheid en
voor een duurzame samenleving en als kersverse woordvoerder wonen voor GroenLinks, ga ik dan ook graag op
het voorstel in.
Het belangrijkste wat de indiener met dit wetsvoorstel wil
regelen, is dat gemeenten verplicht worden om de rioolheffing, net als de afvalstoffenheffing, uitsluitend van de
gebruiker te heffen, waar gemeenten nu nog de mogelijkheid hebben om de eigenaren hierop aan te slaan. Dit alles
onder het adagium "de vervuiler betaalt". Het spreekt voor
zich dat wij als GroenLinks het principe "de vervuiler betaalt"
volledig onderschrijven. En eerlijk gezegd verbaast het me
ook best wel dat de indiener, van de VVD, zich hier zo voor
inspant. Dit roept wel de vraag op: waarom eigenlijk alleen
specifiek op dit onderdeel? Er zijn immers veel meer en
veel grotere gebieden te bedenken waarop het adagium
"de vervuiler betaalt" heel erg goed zou zijn en juist leidend
zou moeten zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan het vliegverkeer
of aan de grote vervuilende industrie. Kan de indiener
aangeven of we ook op deze vlakken initiatiefwetten van
de VVD mogen verwachten? We zien die namelijk met grote
belangstelling tegemoet. Of, wat algemener gesteld: deelt
de indiener de mening van GroenLinks dat we het principe
"de vervuiler betaalt" ook op andere gebieden zouden
moeten gaan toepassen? Kan hij dus toelichten waarom
hij het specifiek alleen op dit terrein doet?
Want "de vervuiler betaalt" is een fantastisch uitgangspunt,
maar het is wel de vraag hoeveel vergroeningseffect we
hiermee in dit specifieke voorstel gaan bereiken. Ik verwacht
namelijk niet dat huurders veel minder vaak naar het toilet
zullen gaan als ze voortaan zelf moeten gaan betalen voor
de rioolheffing. Dit lijkt me nou echt een van de weinige
onderdelen waarop sturen op prijs bijster weinig effect
heeft. Ik hoor graag hoe de indiener hierover denkt. Ik ben
daar echt heel benieuwd naar. Daar komt nog eens bij dat
de invloed van huurders op klimaatverandering, waardoor
de rioolheffing waarschijnlijk gaat stijgen, ook zeer beperkt
is.
Dan komen we nu bij ons belangrijkste kritiekpunt. In dit
voorstel zit namelijk een lastenverschuiving van de eigenaar
van een onroerende zaak naar de huurder. In de praktijk
zou dit dus betekenen dat huurders en ondernemers die
een gebouw huren, er fors op achteruit kunnen gaan en dat
vastgoedeigenaren voordeel hebben bij deze lastenverschuiving. De sterkste schouders gaan dus minder zware lasten
dragen. Dat lijkt GroenLinks een zeer onwenselijke situatie,
zeker in tijden waarin huurders het vaak al moeilijk hebben
— het Nibud schreef daar recent een rapport over — en
vastgoedeigenaren juist forse winsten maken. Graag krijg
ik een uitgebreide reactie van de indiener op dit punt. Ik
zou hem willen vragen of hij met concrete cijfers kan
onderbouwen wat de consequenties zijn van het voorstel
voor mensen in een sociale huurwoning of in een middenhuurwoning.

Als voormalig wethouder van Financiën van mijn geboortestad Helmond spreekt het onderwerp van de wet me aan.
De afvalstoffenheffing en de rioolheffing vormen immers
samen met de onroerendezaakbelasting, de ozb, de lokale
woonlasten. Afvalstoffen- en rioolheffing: het klinkt misschien weinig sexy, maar het kunnen heel belangrijke
instrumenten zijn in de overgang naar een circulaire econo-

Een ander punt dat voor de fractie van GroenLinks zwaar
weegt, is de lokale autonomie. Kan de indiener aangeven
waarom gemeenten wat hem betreft autonomie moeten
inleveren? De Raad van State is daar kritisch op en wij
denken dat dat terecht is. De indiener heeft niet gewacht
totdat het kabinet met een voorstel zou komen. Wat dat

Tweede Kamer

19 juni 2018
TK 95

Rioolheffing en afvalstoffenheffing

95-42-1

betreft vindt GroenLinks het heel goed dat dit onderwerp
nu op de agenda staat. De discussie over het lokale belastinggebied speelt immers al geruime tijd, maar vanuit het
kabinet is het eigenlijk behoorlijk stil op dit punt. Ik zou de
minister daarom ook willen vragen wat haar visie is op het
lokale belastinggebied en of zij van plan is om met voorstellen naar de Kamer te komen.
De timing van dit losse voorstel, dus zonder dat er naar het
gehele lokale belastinggebied wordt gekeken, is voor onze
fractie wel een punt van zorg. Want door een klein deel te
veranderen hebben we niet de mogelijkheid om mogelijke
nadelige effecten te compenseren. Kan de indiener ons
onderbouwd uitleggen waarom we een klein deel van het
lokale belastinggebied nu zouden aanpassen, terwijl het
ons juist logischer lijkt om dit te betrekken bij de bredere
discussie over het lokale belastinggebied?
Voorzitter. Dat was mijn bijdrage in eerste termijn. Ik zie uit
naar de beantwoording van de indiener en naar de reactie
van de minister op de door mij gestelde vragen.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Dank u wel. Dan mag ik u als eerste feliciteren met uw
maidenspeech. Ik mag ook zeggen: we zien ernaar uit om
u vaker te horen spreken. Hartelijk gefeliciteerd!
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de volgende spreker, de heer Van
Raak van de SP, voor diens eerste termijn.

De heer Van Raak (SP):
Dank je, voorzitter. Ik wil de heer Smeulders van harte feliciteren. Helmonds bloed in de Kamer, dat doet goed! Ik
weet dat hij met Erik de Vries van de SP goed heeft
samengewerkt als wethouder in Helmond. Erik de Vries
was ooit mijn medewerker hier in de Tweede Kamer. Ik
weet zeker dat ook wij in de toekomst goed zullen gaan
samenwerken.
De heer Veldman wil ik complimenteren, want zo moet het:
je dient een motie in, je doet een voorstel; de regering
weigert dat uit te voeren, dan kom je met een initiatiefwet.
Het lijkt een beetje een vrij praktische wet, afvalstoffenheffing en rioolheffing, maar eigenlijk is dit heel ideologisch.
Ik vind het een echt VVD-voorstel. Maar dat maakt het voor
mij wel weer moeilijk, voorzitter. De heer Veldman wil de
rioolheffing en afvalstoffenheffing verhalen op de gebruiker.
Nu betaalt de gemeente dat of wordt het doorberekend in
de ozb. Dat vindt de VVD oneerlijk, want waarom zou je
daarvoor betalen als je eigenaar van het pand bent? Hij wil
gemeenten dus verplichten — ik ben benieuwd wat de
minister daarvan vindt — om de afvalstoffenheffing volledig
kostendekkend te maken. Het is al gezegd: dat betekent
minder beleidsvrijheid voor gemeenten, de minima worden
keihard getroffen en de huiseigenaren gaan er flink op
vooruit. Ik zei het al, voorzitter: een echt VVD-voorstel.
Nogmaals complimenten daarvoor, maar voor mij wordt
het moeilijk.

Tweede Kamer

Rioolheffing en afvalstoffenheffing

Het is ook ideologisch, als het gaat om collectieve voorzieningen. De VVD, de heer Veldman, lijkt ervan uit te gaan
dat collectieve voorzieningen, voorzieningen zijn voor personen, waaraan je dus ook als persoon naar rato moet bijdragen. Maar als het gaat om water- en rioolheffingen,
dacht ik dat we in ons polderland juist hebben geleerd dat
als de dijk van de een doorbreekt, ook de ander natte voeten
krijgt. Daarvoor hebben we het poldermodel, daarvoor
hebben we collectieve sociale voorzieningen. Ik citeer de
initiatiefnemer uit de eerdere schriftelijke beantwoording:
"In alle gemeenten dienen huurders rechtstreeks te worden
aangeslagen voor de rioolheffing, zodat zij, als gebruiker
van een perceel, zich ervan bewust zijn dat zij van deze
collectieve voorziening gebruikmaken." Dus: zich er bewust
van moeten zijn. Moet je je dan een beetje schuldig voelen
als je het toilet doortrekt? Of moet je dan niet het toilet
doortrekken, en wat kunnen daarvan dan weer de gevolgen
zijn? Ik vond wel heel mooi hoe de indiener reageerde op
een vraag uit de fractie van het CDA. Hij zegt: "De initiatiefnemer constateert met de leden van de CDA-fractie dat
niemand rechtstreeks invloed heeft op de hoeveelheid
hemelwater die er valt. Echter", zo zegt hij, "de gebruiker
kan wel degelijk invloed hebben op de afvoer van hemelwater". "Hemelwater" is een prachtig woord. Maar ook zijn
suggestie vond ik al opmerkelijk. Hij zegt: je kan een
regenton neerzetten, meer groen in de tuin doen, of een
vijvertje aanleggen. Ook toen dacht ik: ja, dit is toch een
echt VVD-voorstel. Ik woon in Amsterdam en ik ken kilometers in de omtrek niemand die een tuin heeft waarin je een
vijvertje kunt aanleggen. Dus ja, hier viert het liberalisme
wel hoogtij, maar ik weet niet of hier het logisch verstand
hoogtij viert.
En dan gaat het om publieke diensten. De indiener lijkt
ervan uit te gaan dat die publieke diensten er zijn voor
individuen, die hij benadert als consument. Terwijl ik vanuit
de SP juist denk vanuit de gemeenschap van burgers. Ik
vroeg het al eerder: hoe gaat dat dan, als je gebruikers per
se wilt laten betalen? Je hebt ook forensen, en die gaan
ook weleens naar het toilet. Of je hebt toeristen, en die
lopen ook weleens door de regen. Hoe moet je dat dan
allemaal gaan doen en gaan regelen?
Een heel belangrijk ideologisch punt vind ik ook de lokale
autonomie. We hebben in Nederland al vrij weinig
beleidsautonomie voor gemeenten. Ik vind dat je dus erg
moet oppassen om hier verplichtingen op te gaan leggen,
zodat gemeenten geen maatwerk kunnen leveren. Ik vroeg
me overigens ook af hoe dit rijmt met, bijvoorbeeld, de
decentralisaties. Ik herinner me dat de heer Veldman daar
juist een heel erg groot voorstander van was. Misschien
kan hij dat in zijn toelichting uitleggen.
Ik moet nog wel wijzen op de kritiek van de VNG, die wijst
op de financiële gevolgen. Er is een grote lastenverschuiving, zoals de VNG het zegt, tussen huurders en eigenaren.
De gemeentelijke autonomie noemt de VNG ook. De
gemeenten worden verplicht om de belasting te heffen,
waar ze nu vrijheid hebben. Ze worden verplicht om ten
minste 80% van de kosten te verhalen, terwijl dat nu vrij is.
Gemeenten worden verplicht om deze kosten te verhalen
op louter de verhuurders, terwijl ze daar nu nog keuze
hebben. Ik zou dus ook graag een reactie hebben van de
indiener op die kritiek van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten.

19 juni 2018
TK 95

95-42-2

Tot slot toch de financiële consequenties. Ik zeg dat als
SP'er niet alleen. Ook de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten zegt dat die financiële consequenties groot
zullen zijn voor huurders, maar overigens ook voor kleine
ondernemers. De VNG verwacht dat vooral vastgoedeigenaren flink aan dit voorstel verdienen. Nogmaals, het is
echt een typisch VVD-voorstel. Daarvoor veel complimenten, maar het is daardoor nog niet helemaal mijn voorstel.
Ik zou voor de wetsbehandeling nog wel graag iets meer
inzicht willen hebben in die financiële gevolgen, want als
deze wet wordt aangenomen door de Kamer, dan heeft dat
dus hele grote gevolgen voor huurders en voor kleinere
ondernemers. Dan denk ik dat het wel eerlijk en ook noodzakelijk is om iets meer te weten van wat die financiële
gevolgen nou zijn. De huren zijn de afgelopen jaren al met
30% gestegen. Dan wil ik ook weten wat we de huurders in
Nederland aandoen als we deze wet zouden aannemen.
Dank je wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Bisschop
van de SGP.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Laat ik beginnen met collega Smeulders van
harte te feliciteren, ook vanaf deze plaats, en hem veel
vreugde en wijsheid toe te wensen bij het vervullen van dit
mooie volksvertegenwoordigende ambt.
Ook gelukwensen aan collega Veldman voor zijn initiatiefwetsvoorstel. Ik heb veel waardering daarvoor. Complimenten ook voor het werk dat verzet is. Het is toch een soort
bekroning van je Kamerwerk dat je met een initiatiefwetsvoorstel komt dat er ook toe doet. Daar wil ik graag verder
op insteken.
Voorzitter. Laat ik beginnen met een kleine publieke biecht.
Er zijn momenten van zwakte dat ik mij laat verleiden om
het VVD-verkiezingsprogramma ter hand te nemen. Ik geef
toe dat ik dat eigenlijk niet zou moeten doen, maar het
gebeurt. Het gebeurt. Dan overkomt het je: het verlangen
wordt te sterk en je geeft toe aan de verleiding. Dat
gebeurde ook in de aanloop naar de voorbereiding van dit
wetsvoorstel. Bij pagina 93 veerde ik plotseling op bij een
prachtig citaat over Europa, met als slotconclusie: "En
hoeveel hebben we zelf eigenlijk nog te zeggen over de
manier waarop we ons leven leiden tussen al die verschillende bestuurslagen?" Even verder: "zodat verschillende
overheden elkaar en vooral ons als inwoners niet meer in
de weg lopen." En dan nog een hele mooie: "Taken die het
Rijk heeft overgedragen aan gemeenten laten we ook echt
los. Het Rijk bemoeit zich niet met de financiële keuzes die
de gemeente daarbij maakt." Toen dacht ik: en nou komt
het! Ik verwachtte een gloedvol betoog met mooie volzinnen
over lokale autonomie, de eigen financiële huishouding
van de gemeenten, de eigen verantwoordelijkheid en hoe
dat allemaal bevorderd moest worden. Maar nee. Toen ging
het verder met lokale belastingen en de aanpassing van de
riool- en afvalstoffenheffing, enzovoorts. Een beetje een
deceptie, voorzitter. Als ik sarcastisch zou willen zijn, maar
dat ben ik niet — dat ligt me ook helemaal niet — zou ik
zeggen: zie je wel, het kwaad straft zichzelf; dan had je dat

Tweede Kamer

Rioolheffing en afvalstoffenheffing

verkiezingsprogramma van de VVD maar niet moeten pakken. Maar dat is een beetje flauw, voorzitter.
Voorzitter. Deze punten leiden wel tot de volgende eerste
vraag over het noeste handwerk van collega Veldman.
Hebben gemeenten eigenlijk nog wel voldoende te zeggen
over de manier waarop zij hun eigen "leven leiden tussen
de verschillende bestuurslagen"? Inderdaad, de SGP heeft
de motie-Veldman c.s. indertijd ook mee ingediend. De
denkrichting van onze gewaardeerde collega van VVD-huize
had en heeft dan ook zeker onze sympathie. "De vervuiler
betaalt" is in principe een mooi, duidelijk uitgangspunt.
Tegelijkertijd vraag ik mij wel af wat dat nou in concreto
betekent. Ergens in de stukken lees ik dat de "persoonlijke
rioolrekening" — zo wordt het genoemd — de burger extra
goed laat nadenken of hij zijn frituurvet wel in het riool wil
storten. Mogelijk is dat zo, maar is die persoonlijke component er wel echt? Krijgt hij korting als hij het frituurvet niet
in het riool stort maar inlevert bij bijvoorbeeld de plaatselijke zendingscommissie? U zult begrijpen dat de SGP een
warm voorstander is van het inleveren bij de plaatselijke
zendingscommissie, als die daar de baten van kan hebben.
Maar het lijkt erop — althans die indruk hebben we — dat
het principe vooral werkt als er echt kosten zijn die aan een
bepaalde concrete persoon gekoppeld kunnen worden. Wil
de initiatiefnemer hier eens op reflecteren?
Voorzitter. De SGP loopt voorop als het gaat om het vergroten van het lokale belastinggebied. Samen met collega
Schouw heb ik vijf jaar geleden een motie ingediend (33750VII, nr. 34) over de versterking van het lokale belastinggebied bij een gelijktijdige verlaging van de rijksbelastingen.
Graag verneem ik van collega Veldman of hij dit uitgangspunt deelt. Zou het dan niet logischer zijn om de toekomst
van de rioolheffing en afvalstoffenheffing te bezien in dit
bredere perspectief van lokale belastingheffing en het vergroten van de reikwijdte daarvan?
Het initiatief zou alleen voorschrijven wie de belastingplichtige is, zoals ook bij veel andere lokale heffingen het geval
is. Maar intussen is het ook een verplichting om een bepaald
deel van de kosten uit deze opbrengsten te realiseren. In
het voorstel kan een gemeente er niet voor kiezen om niet
te heffen. Het wetsvoorstel heeft "in praktische zin geen
juridische haken of ogen", omdat gemeenten toch al aan
die 80%-norm voldoen. Is het dan eigenlijk wel gewenst
om te komen tot een verplichting van die belastingheffing,
waardoor gemeenten dus niet op een andere manier de
kosten kunnen dekken?
Dan heb ik nog een vraag over de eigenaren versus de
gebruikers. In de praktijk zien we inderdaad dat veel
gemeenten de keuze hebben gemaakt om de rioolheffing
te leggen bij de eigenaren en niet bij de gebruikers. Wij
begrijpen als SGP heel goed dat dit hele scheve verhoudingen kan opleveren. Daarom waarderen we des te meer de
poging om hier wat aan te doen. Mogelijk hebben
gemeenten onvoldoende oog voor een eerlijke spreiding
van belasting over alle burgers. Maar zou het dan niet voor
de hand liggen om eerst eens helder te krijgen waarom
deze keuzes nu door gemeenten worden gemaakt, zodat
we inzicht hebben in de afwegingen die daaraan ten
grondslag liggen? Er zijn wellicht argumenten waar wij nu
nog niet aan denken. Is de rioolheffing niet voor een deel
al in de huurtarieven verdisconteerd?

19 juni 2018
TK 95

95-42-3

Voorzitter. Collega Veldman heeft geen overgangsrecht
geregeld. De vraag is of dit terecht is. Wat betekent dit
wetsvoorstel voor verhuurders en huurders als gemeenten
in december plotseling aanpassingen aan de rioolbelasting
op basis van dit voorstel gaan doorvoeren? Worden verhuurders, die dan lagere kosten hebben, verplicht om de
huren naar rato te verlagen?
Voorzitter, ik wil het in eerste instantie graag hierbij laten.
Dank u zeer.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van der
Molen van het CDA.

De heer Van der Molen (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Van mijn kant ook felicitaties voor
de heer Smeulders. Als je zo de Kamer in komt — zo verging
mij dat ook — dan denk je toch niet dat rioolheffing het
onderwerp is waarmee je je politieke carrière hier begint.
Ik mocht reageren op het initiatiefwetsvoorstel van de heer
Bisschop en mijn collega Rog over de diagnostische toets.
Maar goed, je moet het maar doen met wat je voorgeschoteld krijgt. Dit is een goed begin. In ieder geval wens ik u
als collega heel veel succes hier in de Kamer.
Voorzitter. Het riool en de inzameling van afvalstoffen zijn
algemene voorzieningen. Daarom vindt de indiener van het
voorliggende wetsvoorstel dat de gemeentelijke belasting
of een heffing voor zo'n algemene voorziening niet afhankelijk zou moeten zijn van het eigendom van het object dat
is aangesloten, het gebouw, maar dat het geregeld zou
moeten worden via het als gebruiker aansluiten op die
voorziening. De heer Van Raak zei al dat collega Veldman
dit niet alleen in een motie heeft vastgelegd, maar dat hij
nu ook zelf de uitvoering van die motie ter hand heeft
genomen. En dat verdient waardering vanuit de Kamer, al
was het maar omdat hij daarmee zichzelf enorm veel werk
op de hals heeft gehaald. Maar goed, we zijn er vandaag.
De CDA-fractie deelt het uitgangspunt van de initiatiefnemer
dat wie van een publieke voorziening gebruikmaakt, zoals
van het riool of van de inzameling en verwerking van afval,
daarvoor in beginsel ook moet betalen. Het probleem is
volgens de initiatiefnemer dat 61% van de gemeenten een
heffing voor deze algemene publieke voorzieningen volledig
of grotendeels bij eigenaren van onroerende zaken neerlegt.
De indiener verwijst bijvoorbeeld naar de cijfers van COELO,
het instituut dat naar heffingen en belastingen kijkt. Maar,
zeg ik tegen de initiatiefnemer, men kan toch ook stellen
dat de riolering aangelegd wordt ten behoeve van de eigenaar die van zijn bezit ook de vruchten plukt, ongeacht of
hij daar nu zelf woont, werkt, of het verhuurt? Ik zou graag
van de indiener een reactie op dat principe willen horen.
De indiener heeft ook gekeken naar de cijfers. Maar de CDAfractie heeft de indiener bij het schriftelijk overleg ook
gevraagd op grond van welke overwegingen de betreffende
gemeenten het besluit hebben genomen om de kosten van
deze voorziening grotendeels te financieren uit de algemene
middelen. Waarom zouden die overwegingen volgens de
initiatiefnemer niet behoren tot de gemeentelijke autonomie?

Tweede Kamer

Rioolheffing en afvalstoffenheffing

De CDA-fractie heeft nóg een vraag aan de indiener over
het wetsvoorstel, en die vraag is zeker ook gericht aan de
minister. Als de huidige heffing op de eigenaar vervalt, hoe
ziet de huurder, die dan voortaan van de gemeente een
rekening krijgt, dan of zijn of haar huur voldoende daalt, in
ieder geval als hij of zij een aanslag van de gemeente krijgt?
En ik sluit mij aan bij een eerdere opmerking dat het ook in
de huur verdisconteerd kan zijn. Dan wil je wel weten dat
je er niet een extra rekening bijkrijgt, maar dat er anderzijds
ook een voordeel is. Ik hoor hier graag een reactie van de
indiener op. En ik hoor ook graag in het advies van de
minister hoe volgens haar de consument daarbij geholpen
kan worden.
De CDA-fractie vraagt verder aan de initiatiefnemer om nog
eens te onderbouwen waarom dat percentage van 80%
kostendekkendheid erin staat. Ik denk dat de indiener voldoende heeft onderbouwd dat heel veel gemeenten al
boven dat percentage zitten, maar hij kiest er in zijn voorstel
bewust voor om het vast te leggen. Ik hoor graag nog een
nadere toelichting op dat punt.
De Raad van State is kritisch over het per definitie doorbelasten van de kosten van de rioleringen aan de gebruiker.
Het riool is er immers ook voor de afvoer van hemelwater
en voor het beheer van grondwater. En daar heeft de
gebruiker praktisch geen invloed op, stelt de Raad van State.
De indiener betoogt dat de inrichting van een tuin gebruikers alsnog in staat stelt om invloed uit te oefenen op dit
doel van het rioolstelsel. De CDA-fractie vraagt zich af of
de initiatiefnemer met dit voorstel een soort "tegeltaks"
invoert, waar nog weleens kritiek op is geweest. Als je dan
maar je tegels uit je tuin haalt, zou je minder belasting
hoeven betalen. Ik hoor graag een nadere onderbouwing
voor dat deel van het antwoord van de indiener.
Voorzitter. Door de klimaatverandering neemt de neerslag
toe. Dat vraagt om maatregelen, met name om investeringen in de publieke ruimte. Deze investeringen zijn onderdeel
van de rioolheffing. Vindt de indiener het redelijk om de
rekening van deze investeringen dan volledig bij huurders
neer te leggen?
In het verslag heeft de CDA-fractie gevraagd naar de
financiële consequenties voor verschillende groepen en
belastingbetalers, zoals bezitters van een eigen woning,
huurders van woningen en huurders van niet-woningen.
De initiatiefnemer stelt dat een lastenverschuiving niet het
doel is van het voorliggende wetsvoorstel, maar dat het
erom gaat dat bestaande belastingen rechtvaardiger worden
geheven. Welke lastenverschuivingen vindt de indiener dan
rechtvaardig als we het over deze groepen hebben?
Voorzitter. De CDA-fractie ziet graag de beantwoording van
de indiener en de minister tegemoet. Die antwoorden zullen
we betrekken bij de definitieve standpuntbepaling.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Van Eijs
van D66.

Mevrouw Van Eijs (D66):
Voorzitter. Ook ik wil graag de heer Smeulders feliciteren
met zijn maidenspeech. Het is altijd goed om meer Bra-

19 juni 2018
TK 95

95-42-4

bantse gezichten te zien in de Kamer. Ik weet zeker dat de
portefeuille van de heer Smeulders in Helmond bij zijn
opvolger Gaby van den Waardenburg in goede handen is.
Voorzitter. Dit is de eerste keer dat ik het woord mag voeren
bij de behandeling van een initiatiefwet. Dat is, na iets meer
dan een jaar in de Kamer, toch weer een eerste keer voor
mij. Ik vind dit mooi, want het instrument van de initiatiefwet is een belangrijk instrument van de Kamer. Ik ben dus
blij dat de heer Veldman dit instrument uit de gereedschapskist heeft gepakt, ermee aan de slag is gegaan en er veel
werk voor heeft verricht.
Voorzitter. Laat ik beginnen met de positieve kant van dit
initiatiefvoorstel. De VVD heeft het beginsel "de vervuiler
betaalt" als leidraad genomen. Dat is positief nieuws en ik
zou dat graag nog wat vaker zien in debatten over het
milieu. Want vaak krijg ik te horen "ja, moeilijk, wie is nou
precies de vervuiler?" of "leuk, 'de vervuiler betaalt' is een
heel liberaal principe, maar de uitvoering is toch wel erg
ingewikkeld". Kortom, ik ben positief verrast dat de VVD dit
principe zo omarmt.
Maar over de toepassing van het principe ben ik dan weer
iets minder tevreden. De VVD wil met dit initiatiefvoorstel
dit principe toepassen door te zeggen: gemeenten moeten
minimaal 80% van de kosten voor het verwerken van
afvalwater, hemelwater en afvalstoffen dekken uit de
rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Daarnaast worden
gemeenten verplicht om deze op te leggen aan de gebruiker
van onroerende zaken, oftewel de huurder, terwijl
gemeenten dat op dit moment al kunnen. Het mooie van
het "de vervuiler betaalt"-principe is namelijk dat je mensen,
overheden of bedrijven een prikkel geeft om minder te
vervuilen. Kan de initiatiefnemer aangeven hoe het verplicht
stellen van het opleggen van de rioolheffing en de afvalstoffenheffing met dat percentage aan de huurder een prikkel
geeft om minder te vervuilen? Hetzelfde geldt dus ook voor
het dekken van die 80% van de kosten uit deze heffingen.
In hoeverre is dat een prikkel om minder te vervuilen? En
waarom heeft de initiatiefnemer gekozen voor dit percentage? Waar is dat op gebaseerd?
Kortom, ik zie de voordelen van deze maatregelen nog niet
voldoende, maar de nadelen zijn wel duidelijk. Allereerst
zal dit voorstel leiden tot meer belasting voor huurders. Nu
betalen huurders deze rioolheffing via de huurprijs. Ik denk
niet dat verhuurders de huren zullen verlagen. Maar tegelijkertijd krijgen we dus wel te maken met een extra belasting.
Ik ben benieuwd hoe de initiatiefnemer hiernaar kijkt. Het
lijkt erop dat vooral huisjesmelkers van deze maatregel
gaan profiteren. Graag een reactie.
Voorzitter. Daarnaast tasten deze maatregelen de autonomie
van gemeenten in grote mate aan. De Raad van State zegt
terecht dat hierbij het belang dat is gemoeid met de inbreuk
afgewogen moet worden tegen de waarde van de
gemeentelijke autonomie. Gemeenten hebben nu al voldoende instrumenten in handen om het principe "de vervuiler betaalt" toe te passen. Zo wordt er in Amsterdam gekeken naar de hoeveelheid water die iemand precies gebruikt;
dat is pas echt "de vervuiler betaalt", omdat de vervuiler
dan ook een incentive heeft om het gebruik te verminderen.
Op dit moment zie ik nog niet hoe de wijzigingen die de
initiatiefnemer voorstelt de inperking van de gemeentelijke
autonomie rechtvaardigen.

Tweede Kamer

Rioolheffing en afvalstoffenheffing

Kortom, ik ben blij dat de VVD het "de vervuiler betaalt"principe omarmt. Helaas zie ik vooralsnog geen milieuwinst
dankzij dit voorstel, maar ik zie wel een belastingverhoging
voor huurders en een inperking van de ruimte voor
gemeenten om het "de vervuiler betaalt"-principe toe te
passen. Ik ben dus nog niet overtuigd, maar ik ben
benieuwd naar de antwoorden van de initiatiefnemer.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik tot slot van de zijde van de Kamer
het woord aan de heer Van den Bosch van de VVD-fractie.

De heer Van den Bosch (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Ik wil ook beginnen met collega
Smeulders van harte te feliciteren. Het was misschien niet
mijn verhaal maar wel een mooi verhaal. Ik kan me zelf ook
nog herinneren dat ik vorige week een jaar geleden hier
stond met mijn maidenspeech — het is nooit te laat om te
leren! Die ging weer over een heel ander onderwerp; ik
geloof over een veroordeelde terrorist op de vliegbasis
Volkel. Dat was dus weer iets geheel anders dan dit prachtige onderwerp. Maar heel veel succes en op de samenwerking, zullen we maar zeggen.
Voorzitter. Ik wil ook beginnen om de initiatiefnemer en zijn
staf te complimenteren met hun werk aan dit voorstel. Als
VVD — het werd al een beetje genoemd door iedereen —
vinden wij dat degene die gebruikmaakt van voorzieningen
daar ook zelf verantwoordelijk voor is. Wij vinden het dan
ook niet meer dan logisch dat het geen verschil moet maken
of je een huis gekocht of gehuurd hebt. We maken namelijk
allemaal gebruik van het riool en we zijn allemaal verantwoordelijk voor de kosten van het gebruik ervan. Het is,
zoals de heer Van Raak ook al heeft gezegd, te prijzen dat
collega Veldman, nadat de vorige minister aangaf zijn motie
hieromtrent geen prioriteit te geven, middels ons eigen
recht van initiatief de handschoen heeft opgepakt en hier
een wetsvoorstel voor heeft geschreven. Als Tweede Kamer
— dat wordt weleens vergeten — zijn we immers ook
medewetgever.
Mijn fractie heeft in deze eerste termijn nog wel een aantal
vragen voor de indiener. Allereerst deelt de VVD de mening
van de initiatiefnemer dat de gebruiker dient te betalen. Dat
is een eerlijk systeem. In sommige gemeenten is dit nu niet
het geval. Het verschilt per gemeente, waar je dus woont
of werkt, of je voor je rioolgebruik betaalt in een huur- of
een koopwoning. Dat is toch een raar systeem. Kan de
indiener inzicht geven — het is door meerderen genoemd
— in de gevolgen van deze wetswijziging voor huizenbezitters en voor huurders, in alle gemeenten? Wat betekent dit
nou precies voor hen?
Voorzitter. Afgelopen week hebben wij als Kamer een
behoorlijk kritische brief van de VNG ontvangen. Mijn
fractie zou graag zien dat de indiener op deze kritiekpunten
ingaat, met name op het gebied van de gemeentelijke
autonomie, ook door meerderen genoemd, en de financiële
consequenties. Daar het de gemeenten zijn die over deze
heffingen gaan, vindt de VVD het belangrijk dat hun zorgen
geadresseerd worden.
Ook is mijn fractie benieuwd naar het overgangsrecht. De
indiener geeft aan dat de wet onmiddellijk ingevoerd zou

19 juni 2018
TK 95

95-42-5

kunnen worden, maar gemeentelijke begrotingen zijn voor
een deel gebaseerd op het heffingenstelsel. Mijn fractie
heeft signalen dat sommige gemeenten het lastig zullen
vinden om deze ommezwaai met onmiddellijke ingang te
maken. Ik wil de indiener dan ook vragen of hij bereid is
met deze gemeenten of met de VNG namens al die
gemeenten, in gesprek te gaan over een eventuele overgangsregeling.
Voorzitter, ik rond af. Ik wil de indiener en zijn staf succes
wensen bij de beantwoording van alle vragen die vandaag
zijn gesteld. Ik kijk uit naar de antwoorden in zijn eerste
termijn. Daarna zal de VVD-fractie haar eindoordeel geven.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn van de Kamer. Zoals ik bij het begin al
aangaf, schorsen we het debat om een afspraak te maken
met de initiatiefnemer om het debat te vervolgen, waar hij
de gelegenheid krijgt om de Kamer te beantwoorden.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot 20.15 uur. We hebben geprobeerd om het volgende debat wat naar voren te schuiven,
maar dat is niet gelukt. Dus wij blijven bij de oude tijd: 20.15
uur. Dan wordt het volgende debat gevoerd.
De vergadering wordt van 19.37 uur tot 20.17 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

Tweede Kamer

Rioolheffing en afvalstoffenheffing

19 juni 2018
TK 95

95-42-6