4
Vragenuur: Vragen Koekkoek
Vragen van het lid Koekkoek aan de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het
bericht "Schreinemacher: Chinese exportbeperking voor
ASML alleen op eigen voorwaarden" .
De voorzitter:
Ik heet de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van harte welkom. Ik nodig mevrouw
Koekkoek uit om haar mondelinge vraag te stellen over het
bericht "Schreinemacher: Chinese exportbeperking voor
ASML alleen op eigen voorwaarden". Het woord is aan
mevrouw Koekkoek van Volt.

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dank, voorzitter. De strijd om het leiderschap van de vierde
industriële revolutie neemt een volgende wending. Het hing
al even in de lucht, maar op vrijdag 7 oktober kondigde
president Biden van de Verenigde Staten twee nieuwe
regels aan waarmee de Amerikaanse overheid de export
van microchips en de apparatuur die wordt gebruikt om
deze chips te maken, naar China verder beperkt. Het doel
van deze door Biden aangekondigde regels is om China's
technologische opmars een halt toe te roepen. Maar deze
nieuwe regels hebben mogelijk ook grote gevolgen voor
de Europese strategische autonomie, zeker wanneer
Nederland het Amerikaanse beleid zomaar zou overnemen.
Nu heeft de minister daarover in de NRC uitspraken gedaan
en daar heb ik een aantal vragen over. In het interview zegt
de minister: ik zou dit graag in Europees verband doen,
maar misschien dat we als Nederland wel een eerste stap
moeten doen. Dan is mijn vraag: wat bedoelt de minister
daar precies mee? Gaat zij als Nederland dan de eerste stap
zetten of is de eerste stap dat zij haar Europese collega's
erbij gaat betrekken? Als zij hier het eerste mee bedoelt,
wat is dan precies de eerste stap die Nederland gaat zetten
en wat bedoelt de minister daarmee?
Vorige week kwam een zware Amerikaanse delegatie naar
Nederland om over die nieuwe Amerikaanse maatregelen
te spreken. Vervolgens ging diezelfde delegatie ook naar
Brussel. Was de minister dan ook bij die besprekingen in
Brussel? Zo ja, wat was haar inzet daar? Zo nee, waarom
was zij daar niet bij?
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de minister.

Minister Schreinemacher:
Dank u wel, voorzitter, en ook dank aan mevrouw Koekkoek
voor de vragen. De VS hebben inderdaad eenzijdig maatregelen aangekondigd in het kader van de export van dualusegoederen, dus goederen die zowel militair als civiel
gebruikt kunnen worden. De vraag is in hoeverre die regels
ook invloed zullen hebben op ons eigen bedrijfsleven en
op onze bedrijven zoals ASML. Wij zijn daar natuurlijk met

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Koekkoek

onder anderen de Amerikanen over in gesprek. Er is heel
lang heel veel onduidelijkheid geweest, ook bij de Amerikanen zelf, als het gaat om de vraag op wie dit nou precies
betrekking heeft. Een eerste stap is inderdaad om onder
anderen met de Amerikanen gesprekken te voeren over
hun beleid. Maar dat gesprek moet natuurlijk ook in Europa
worden gevoerd. Uiteindelijk is de export van dualusegoederen en van wapens een nationale competentie.
Daar gaan wij als kabinet dus over. Maar het is natuurlijk
wel geënt op Europese regelgeving. Daarom vind ik het
belangrijk dat wij de regels die wij stellen zo veel mogelijk
in Europees verband, dus internationaal, inbedden. Maar
als een aantal lidstaten niet mee wil doen of die competentie
niet bij de commissie wil leggen, is het belangrijk dat wij
als Nederland wel kijken wat wij belangrijk vinden in ons
exportbeleid en aan welke regels die export volgens ons
moet voldoen. Dat is zeker het geval als het gaat om onze
nationale veiligheid.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dank voor het antwoord. Ik begrijp het antwoord op de
vraag waar de competenties liggen en waar Nederland het
voortouw in neemt, heel goed. Ik zie tegelijkertijd dat er
een soort "America first"-beleid ontstaat, en daar zit mijn
zorg. De Amerikaanse regering neemt nu dus stappen onder
het mom van veiligheidsoverwegingen. Tegelijkertijd speelt
er ook een heel groot economisch belang. De VS dreigen
de strijd om technologisch leiderschap te verliezen van
China en zij zetten nu ook in hun beleid alles op alles om
dat te voorkomen. Daarbij trekken de Amerikanen niet altijd
samen met Europa op en dus ook niet altijd met Nederland.
Sterker nog, Europese bedrijven hebben daar ook vaak last
van. Mijn zorg zit 'm erin dat als Nederland de eerste stap
richting de VS zet, het dan eenrichtingsverkeer is of misschien wel blijft. Ik maak even een zijstapje. Er is nu een
Amerikaanse Inflation Reduction Act aangenomen en
daarmee zie je eigenlijk hetzelfde gebeuren. Amerikaanse
bedrijven krijgen subsidie voor groene technologie. Macron
en Scholz zouden daarvan hebben gezegd: dat moeten we
niet laten gebeuren; we moeten daar in Europa samen op
inspringen en samen een front maken. Daar ligt eigenlijk
ook mijn vraag: is het dan verstandig dat Nederland dat
nou met die eerste stap die de minister heeft aangegeven
in dat interview, richting de VS doet?
Minister Schreinemacher:
Mevrouw Koekkoek heeft het over een eerste stap richting
de VS. Ik zie het meer als een stap die wij als Nederland
nemen in het kader van onze eigen nationale veiligheid. Ik
vind het dus wel belangrijk, en ik heb die woorden in dat
interview natuurlijk ook wel zorgvuldig gekozen, om te
zeggen op basis waarvan we die afweging maken. Dat is
het volgende. We willen ongewenst eindgebruik tegengaan,
we willen strategische afhankelijkheden tegengaan en we
willen het technologisch leiderschap, dat Nederland nu op
bepaalde fronten echt wel heeft, behouden. Ik zie wat voor
exportbeperking dan ook dus niet zozeer als een stap richting de VS, maar ik zie dat gewoon als een nieuwe Nederlandse afweging ten aanzien van ons nationale veiligheidsbeleid.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Ook dat begrijp ik. De minister heeft in hetzelfde interview
ook gezegd: we moeten onszelf niet kleiner maken dan we

22 november 2022
TK 25

25-4-1

zijn. We hebben belangrijke bedrijven binnen onze grenzen
en zullen die onderhandelingsruimte niet zomaar weggeven.
De vraag blijft dan alleen alsnog overeind staan, omdat we
natuurlijk tegelijkertijd al bezig zijn met het trilateraal
overleg tussen Nederland, Japan en de VS over de levering
van geavanceerde chipmachines aan China en de coördinatie daarvan. Het lijkt me dat Nederland daarin geen hele
sterke onderhandelingspositie heeft. Tot nu toe zie je
namelijk ook dat — misschien maak ik het dan te technisch
— alleen de export van bepaalde machines, de euv-machines, naar China verboden is, terwijl ASML de enige producent van deze machine ter wereld is. Mijn vraag is dan hoe
sterk we staan. Ik vind het goed dat we opkomen voor
nationale veiligheidsbelangen, maar hoe sterk staat
Nederland dan tegenover Japan en de VS? Moeten we dan
niet als Nederland onze belangen behartigen binnen de EU
en als één front dit soort overleggen met de VS voeren?
Minister Schreinemacher:
De euv-technologieën — het wordt nu heel technisch —
staan al wel op de Wassenaarlijst. Dat is niet gebeurd in
het kader van een eenzijdige afspraak en het komt niet voort
uit een bilaterale afspraak met de VS, maar die afspraken
over wat we wel en niet exporteren naar derde landen
hebben we met heel veel landen gemaakt. Als het gaat over
duv … Zoals ik al zei, is dat een nationale competentie. Ik
vind het heel belangrijk dat we dat in Europees verband
doen, maar juist omdat Nederland hierin echt een voorloper
is, vind ik het wel belangrijk dat wij dus ook echt wel voor
onze eigen belangen opkomen. Dat geldt voor ons nationale
veiligheidsbelang, maar ook voor ons economisch belang.
Want als we dat binnen Europa in een mandje leggen en
met de VS gaan onderhandelen, waarbij uiteindelijk blijkt
dat we de duv-technologie weggeven aan de VS, zijn we
nog verder van huis. Ik vind het dus ook wel belangrijk dat
we naast ons nationale veiligheidsbelang ook onze Nederlandse economische belangen meenemen.
Mevrouw Koekkoek (Volt):
Tot slot. Ook dat klinkt verstandig, maar mijn zorg is meer
wat Nederland kan doen ten opzichte van de grootmachten
die er zijn, op het moment dat we niet op onze eigen
grootmacht focussen. Daarom noemde ik eerder al het initiatief dat Macron en Scholz hebben genomen. Dat was
bedoeld als een tegenoffensief richting de VS, omdat de
VS onlangs de Europese Chips Act eigenlijk een beetje
getorpedeerd hebben. Europa onderhandelt ergens samen
over, de VS nemen op dat moment een maatregel en onze
eenheid in Europa valt uit elkaar. Mijn aanmoediging voor
de minister zou zijn om in ieder geval met Scholz en Macron
op te trekken om de onderhandelingsruimte in Europa vast
te houden.
Minister Schreinemacher:
Dank aan mevrouw Koekkoek voor deze aanmoediging.
Natuurlijk lopen we echt op met onder andere Duitsland
en Frankrijk. Het is natuurlijk ook de vraag in hoeverre zij
die competentie bij de Commissie willen leggen. Daarnaast
is het belangrijk om te benoemen dat wij bepaalde technologieën hebben die ... Duitsland maakt wel deel uit van dat
ecosysteem binnen ASML, maar heeft die technologieën
niet zelf in huis. Dat vind ik toch ook nog wel belangrijk om
te benoemen. Daarbij heb ik vrijdag de RBZ Handel, waar

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Koekkoek

ook de Inflation Reduction Act op de agenda staat. Dat is
inderdaad wel een grote zorg, ook van Nederland, omdat
onze bedrijven daar absoluut door geraakt zullen worden.
Het zal ook later nog op de agenda van de Europese Raad
staan. Maar ook in dat verband handelen we zeker in
Europees verband.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik dank ook mevrouw Koekkoek voor het stellen
van de vraag. De heer Klink van de VVD en dan de heer
Hammelburg van D66.
De heer Klink (VVD):
Ik houd het kort vanwege de tijd. Ik denk dat het interview
met de minister in de NRC heel gebalanceerd was en een
goede lijn weergeeft. Ik heb daar nog wel een vraag bij.
Welke medestanders zijn er binnen de EU al? Het lijkt mij
namelijk heel belangrijk om als EU heel eensgezind op te
trekken richting China, maar ook richting de VS. Ik vraag
dat ook met het oog op de naderende Trade and Technology
Council, die de EU en de VS in december hebben.
Minister Schreinemacher:
Dank voor de vraag. Ik kan niet helemaal ingaan op de
standpunten die de verschillende lidstaten allemaal precies
hebben, maar er is absoluut echt wel eensgezindheid richting China. De zorgen die wij hebben ten aanzien van China
als het gaat om onze nationale veiligheid, maar ook om
onze economische veiligheid, worden ook wel breed
gedeeld binnen de EU. Sommige landen gaan daar net wat
anders mee om dan andere. Scholz is natuurlijk onlangs
nog naar China geweest. Hij heeft misschien weer net een
wat andere insteek dan wij. Maar over het algemeen zijn
we zeer eensgezind. Dat geldt zeker bij de Inflation Reduction Act richting de VS. We gaan ook wel kijken hoe we
daartegen, bijvoorbeeld binnen de WTO, maatregelen
kunnen nemen.
De heer Hammelburg (D66):
Voor wie het thuis nog kon volgen, zeg ik: dit was al een
heel technisch debat. Daar ben ik heel erg voor en zeker
niet op tegen. Dit gaat echter, als we het even platslaan,
natuurlijk over een verzoek van de Verenigde Staten aan
Nederland en Europa om na te denken over onze veiligheid
en onze onafhankelijkheid, ook ten opzichte van China. Het
gaat ook over het grotere geopolitieke spel. Tegelijkertijd
gaat het over onze eigen Nederlandse en Europese belangen.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Hammelburg (D66):
Het stoort mij dat ik niet in een brief van de minister aan
de Kamer lees hoe de minister wil omgaan met precies dit
dilemma, maar dat ik dat, toch een beetje in vage termen,
moet lezen in de NRC. Dus mijn vraag aan de minister is:
kan zij vóór de technische briefing in de Kamer ons die brief
doen toekomen, zodat wij goed beslagen ten ijs die technische briefing ingaan en dan ongeveer weten welke kant

22 november 2022
TK 25

25-4-2

deze minister op wil gaan? Op die manier kunnen we het
debat weer hier in de Kamer voeren in plaats van in de pers.
Minister Schreinemacher:
Dank voor de vraag, meneer Hammelburg. Ik denk dat hij
inderdaad de essentie van dit debat goed heeft aangegeven.
In hoeverre willen wij afhankelijk zijn van één land als het
gaat om onze chips, maar ook als het gaat om onze mondkapjes of om onze grondstoffen? Het kabinet heeft onlangs
een brief gestuurd over de strategische autonomie. Daarin
schrijven we op hoofdlijnen hoe we omgaan met die strategische afhankelijkheden. En hoe willen we die afhankelijkheden voorkomen? Ik heb al meerdere malen de grondstoffenstrategie toegezegd. Nu komt 90% van onze grondstoffen
uit China of via China. Dat is gewoon te veel. We willen die
herkomst dus diversifiëren. Over die herkomst hebben we
al regelmatig met de Kamer van gedachten gewisseld. We
hebben de Kamer daarover ook al brieven gestuurd. Ik kan
natuurlijk in het openbaar niet heel veel zeggen over
gesprekken die wij hierover voeren met bondgenoten en
partnerlanden. Daar is nou juist die technische briefing voor
bedoeld. Daar kan de Kamer daarover beter worden bijgepraat.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik wil de minister bedanken voor haar beantwoording. Ik schors de vergadering voor een enkel moment.
Daarna gaan we over tot de beëdiging van onze nieuwe
collega.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Koekkoek

22 november 2022
TK 25

25-4-3