Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 965 V

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2008 (wijziging samenhangende met de
Voorjaarsnota)

Nr. 2 HERDRUK1

MEMORIE VAN TOELICHTING
A) ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het
onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2009 wijzigingen
aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het ministerie
van Buitenlandse Zaken.
De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze Memorie van Toelichting toegelicht (de zgn.
begrotingstoelichting).
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
A. G. Koenders

1

I.v.m. het afdrukken van de juiste versie.

KST132291
0809tkkst31965V-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

1

B) BEGROTINGSTOELICHTING
1. Majeure wijzigingen op de begroting van Buitenlandse Zaken
De voorliggende suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen
ten opzichte van de ontwerp-begroting 2009. Deze mutaties betreffen
wijzigingen die ook in de Voorjaarsnota zijn verwerkt. De lagere ramingen
van het Nederlandse BNP leiden tot een meerjarig fors lager ODA-budget.
Op korte termijn zal besloten worden over door te voeren kortingen
vanaf 2010. Vooruitlopend op dit proces is op een aantal artikelen
vanaf 2010 een technische bijstelling ingeboekt. De kasschuif, zoals vastgelegd in het Aanvullend Beleidsakkoord, is verwerkt in de begroting.
In de volgende tabel volgt een overzicht van majeure wijzigingen ten
opzichte van de Ontwerpbegroting 2009 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, gevolgd door een toelichting per mutatie. Alleen de mutaties die te maken hebben met beleidsmatige wijzigingen zijn in het overzicht opgenomen. Per saldo worden de uitgaven voor het jaar 2009 met
EUR 500 678 000 verlaagd en de ontvangsten verhoogd met EUR
17 865 000.
Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2009 (x EUR 1,0 mln)
Artikel
1
2
2
2
4
5
5
5
6
7

Mutatie
Mensenrechten
Regionale Stabiliteit en Crisisbeheersing
Humanitaire hulpverlening
Goed Bestuur
Ondernemingsklimaat ontwikkelingslanden
Onderwijs
Gender
Reproductieve gezondheidszorg
Milieu en water
Consulaire dienstverlening en migratie

4,4
3,2
50,8
14,1
38,6
– 69,8
10,9
26,1
– 40,4
34,6

Mensenrechten (beleidsartikel 1)
De verhoging op dit artikel wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de
stijging van de Nederlandse bijdrage aan de Hoge Commissaris voor
Mensenrechten.
Regionale Stabiliteit en Crisisbeheersing (beleidsartikel 2)
De mutatie betreft een ophoging van het Stabiliteitsfonds
Humanitaire Hulpverlening (beleidsartikel 2)
Het budget voor noodhulp wordt meerjarig verhoogd. In 2009 komen deze
extra middelen onder meer ten goede aan Afghanistan, Democratische
Republiek Congo, Ethiopië, Soedan (Darfur) en Zimbabwe. Ook de
bijdragen aan het Internationaal Comite van het Rode Kruis en het Wereldvoedselprogramma worden verhoogd.
Goed Bestuur (beleidsartikel 2)
Er wordt op centraal niveau extra geïnvesteerd in goed bestuur onder
meer door bijdragen aan het Fonds voor Ontwikkeling Particuliere Pluriformiteit, de Government Partnership Facility en de International Development Law Organisation. Voor goed bestuur programma’s in onder andere
Afghanistan en Tanzania zijn extra middelen toegekend. Anderzijds wordt
minder uitgegeven aan activiteiten ten behoeve van goed bestuur in
Uganda en Suriname.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

2

Ondernemingsklimaat ontwikkelingslanden (beleidsartikel 4)
In verband met de Nederlandse beleidsintensivering op het gebied van
groei en verdeling wordt meerjarig en oplopend meer geld uitgetrokken
voor het stimuleren van het ondernemingsklimaat in ontwikkelingslanden.
De landenprogramma’s voor private sector ontwikkeling in onder meer
Mozambique, Burundi, Kenia, Ghana en Nicaragua zijn verhoogd. Ook
wordt meer geld uitgetrokken voor marktontwikkeling onder meer door
bijdragen aan de Wereldbank Trade Facility, het International Center for
Trade and Sustainable Development en de Trade Law Center Southern
Africa. Door vertraging in de uitvoering van de projecten is het budget
voor het ORET-programma naar beneden bijgesteld.
Onderwijs (beleidsartikel 5)
De voor 2009 geplande bijdrage aan het Catalytic Fund is met EUR 60
miljoen verlaagd wegens een lager dan verwachte liquiditeitsprognose.
Enerzijds heeft de Wereldbank moeite de toegezegde middelen snel en
effectief in te zetten. Anderzijds zijn de bijdragen van andere donoren
toegenomen. Voor de onderwijsprogramma’s in Ethiopië, Benin en
Mozambique worden meer middelen uitgetrokken. Daarentegen is sprake
van verlagingen in onder meer Bangladesh, Bolivia, Ghana en Pakistan.
Gender (beleidsartikel 5)
De verhoging hangt samen met het besluit in 2008 tot verhoging van het
MDG 3 fonds. Verder wordt uitvoering geven aan het amendement van
Van der Staaij met betrekking tot uitstapprogramma’s voor vrouwen en
meisjes die (nood)gedwongen in de prostitutie werken. De vrijwillige
bijdrage aan UNIFEM wordt meerjarig verhoogd. In het kader van het
Schoklandakkoord «Geweld tegen Vrouwen» zijn extra middelen uitgetrokken voor het genderprogramma in Macedonië
Reproductieve gezondheid (beleidsartikel 5)
De verhoging wordt grotendeels veroorzaakt door intensiveringen ten
aanzien van de prioriteit Seksuele Reproductieve Gezondheid en Rechten
(SRGR) en MDG 5. De bijdrage aan SALIN en de ramingen voor landenprogramma’s via de ambassades worden structureel verhoogd. Verder
betreft de verhoging de invulling van het amendement Gillard voor de
ontwikkeling van hittebestendige oxytocine.
Milieu en water (beleidsartikel 6)
De verlaging in 2009 wordt veroorzaakt doordat de geplande Nederlandse
bijdrage aan het Global Environment Facility (GEF) voor 2009 reeds in
2008 heeft plaatsgevonden.
Consulaire dienstverlening en migratie (beleidsartikel 7)
De ophoging van dit beleidsartikel op heeft twee hoofdoorzaken. In de
eerste plaats is de raming van de bijdrage vanuit ODA aan de kosten van
de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen verhoogd. Dit
wordt vooral verklaard door een toename van asielinstroom ten opzichte
van eerdere ramingen. Verder is sprake van investeringen in consulaire
automatiseringssystemen.
2. Wijzigingen in de omvang van de HGIS
In deze paragraaf wordt geschetst welke wijzigingen zijn opgetreden in de
omvang van de HGIS sinds de Miljoenennota 2009. Zoals uit de hierna
volgende tabel blijkt is de HGIS afgenomen met EUR 516,5 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

3

Omvang van de HGIS (bedragen x EUR 1 miljoen)

MJN 2009

VJN 2009

Mutatie

HGIS-uitgaven
HGIS-ontvangsten

6 914,8
155,3

6 416,1
173,1

– 498,7
17,8

Omvang HGIS (uitgaven min ontvangsten)

6 759,5

6 243,0

– 516,5

De afname van de HGIS is het gevolg van meerdere mutaties. In de hierna
volgende tabellen zijn deze uitgesplitst.
HGIS-uitgaven (bedragen x EUR 1 miljoen)

Totaal

Stand Miljoenennota 2009

6 914,8

1. Aanpassing BNP-raming
2. Eindejaarsmarge
3. Overboekingen van/naar HGIS
4. Intertemporele kasschuiven
5. Desaldering/specifieke mutaties ontvangsten
Totaal mutaties Voorjaarsnota 2009
Stand Voorjaarsnota 2009

– 421,6
134,5
– 0,6
– 228,9
17,8
– 498,7
6 416,1

HGIS-ontvangsten (bedragen x EUR 1 miljoen)
Stand Miljoenennota 2009
5. Desaldering/specifieke mutaties
Totaal mutaties Voorjaarsnota 2009

Totaal
155,3
17,8
17,8

Stand Voorjaarsnota 2009

173,1

1.
2.

3.
4.
5.

Op basis van wijzigingen in de CPB-ramingen voor het BNP en de prijscomponent van het
BBP is de omvang van de HGIS neerwaarts bijgesteld.
De eindejaarsmarge over 2008 is toegevoegd aan de HGIS. Naast de hier vermelde tranche
voor 2009 wordt aan de jaren 2010 en 2011 respectievelijk EUR 10 miljoen en EUR 20,5
miljoen toegevoegd.
Het saldo van een aantal kleinere bij- en afboekingen op de HGIS.
Via kasschuiven zijn HGIS-middelen naar latere jaren verschoven.
Zowel de HGIS-uitgaven als de -ontvangsten zijn positief bijgesteld (zie ook 5.
Desalderingen/specifieke mutaties in de tabel HGIS-ontvangsten).

C) TOELICHTING PER BELEIDSARTIKEL
Beleidsartikel 1 Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
Beleidsartikel 1 Versterkte internationale
rechtsorde en eerbiediging mensenrechten Bedragen in EUR 1000

Verplichtingen

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

87 679

31 222

118 901

40 391

– 3 354

– 6 704

– 617

Programma-uitgaven totaal

110 518

6 636

117 154

3 026

3 751

9 093

1 240

1.1 Internationale rechtsorde

47 639

838

48 477

560

600

600

600

1.2 Mensenrechten

48 656

4 351

53 007

3 707

862

640

640

1.3 Internationale juridische instellingen

14 223

1 447

15 670

– 1 241

2 289

7 853

Uitgaven:

Verplichtingen
De verhoging op dit artikel in 2009 betreft voornamelijk het aangaan van
een nieuwe meerjarige verplichting met de Carnegie Stichting, die zorg
draagt voor beheer en onderhoud van het Vredespaleis. De verhoging in
2010 wordt grotendeels veroorzaakt door een dan aan te gane nieuwe
meerjarige verplichting met het kantoor van de Hoge Commissaris voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

4

de Mensenrechten. Daarnaast wordt verwacht dat in 2010 een meerjarige
verplichting zal worden aangegaan voor de compensatie van door
defensie te maken kosten voor de legering van defensiepersoneel in
verband met de nieuwbouw van het Internationaal Strafhof op de
Alexanderkazerne. Doordat deze verplichting in zijn geheel in 2010 wordt
aangegaan zullen er in 2011 en 2012 minder verplichtingen ten behoeve
van het Strafhof worden aangegaan dan oorspronkelijk geraamd.
Uitgaven
1.1 Internationale rechtsorde
De verhoging in 2009 is het saldo van een neerwaartse bijstelling van de
raming voor de Nederlandse bijdrage aan de Verenigde Naties (door de
lage dollarkoers) en een aantal ophogingen waaronder een Nederlandse
bijdrage van EUR 1 mln voor de berechting van oud-president Habré van
Tsjaad.
1.2 Mensenrechten
De meerjarige ophoging komt voor het grootste deel door de stijging van
de Nederlandse bijdrage aan de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten.
1.3 Internationale juridische instellingen
De ophoging wordt voor het grootste deel veroorzaakt door een additionele Nederlandse bijdrage aan de externe beveiliging van het Speciaal
Tribunaal Libanon. Deze was oorspronkelijk in 2008 voorzien, maar moest
om administratieve redenen worden doorgeschoven naar 2009.
Beleidsartikel 2 Grotere veiligheid en stabiliteit, effectieve humanitaire hulpverlening en goed bestuur
Beleidsartikel 2 Grotere veiligheid en
stabiliteit, effectieve humanitaire
hulpverlening en goed bestuur Bedragen
in EUR 1000

Verplichtingen

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Mutaties
Stand 1e
1e
supplesuppletore
tore
begrobegroting 2009
ting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

745 851

313 139

1 058 990

61 318

17 467

93 011

93 011

Programma-uitgaven totaal

920 918

61 885

982 803

– 37 720

55 568

23 297

25 524

2.1 Nationale en bondgenootschappelijke
veiligheid

16 458

– 3 524

12 934

– 990

– 3 057

– 672

1 655

– 248

– 248

– 248

– 248

Uitgaven:

2.2 Bestrijding internationaal terrorisme
2.3 Non-proliferatie en ontwapening

0
9 165

– 151

2.4 Conventionele wapenbeheersing

9 014
0

2.5 Regionale stabiliteit en crisisbeheersing

422 898

3 238

426 136

– 30 002

10 070

2.6 Humanitaire hulpverlening

250 094

50 773

300 867

773

50 773

50 773

50 773

2.7 Goed bestuur

192 553

14 099

206 652

1 747

– 15 970

– 25 556

– 25 556

2.9 Grotere veiligheid door strijd tegen
milieudegradatie

29 750

– 2 550

27 200

– 9 000

14 000

– 1 000

– 1 000

Ontvangsten

1 147

0

1 147

0

0

0

0

– 100

2.8 Het bevorderen van
energievoorzieningszekerheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

5

Beleidsartikel 2 Grotere veiligheid en
stabiliteit, effectieve humanitaire
hulpverlening en goed bestuur Bedragen
in EUR 1000

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

2.10 Nationale en bondgenootschappelijke veiligheid

147

147

2.70 Humanitaire hulpverlening

1 000

1 000

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

Verplichtingen
De verhoging op dit artikel wordt veroorzaakt door een intensivering van
decentrale programma’s ten behoeve van wederopbouw in onder meer
Afghanistan. Tevens worden nieuwe verplichtingen aangegaan door
ambassades in de partnerlanden op het gebied van goed bestuur. Op
centraal niveau worden verplichtingen aangegaan ten behoeve van het
Fonds voor Ontwikkeling Particuliere Pluriformiteit (FOPP), het Government Partnership Facility (GPF) en de International Development Law
Organisation (IDLO). Op het terrein van noodhulp wordt een nieuwe vierjarige verplichting met het Central Emergency Respond Fund (CERF)
aangegaan.
Uitgaven
2.1 Nationale en bondgenootschappelijke veiligheid
De nieuwbouw van het NAVO hoofdkwartier te Brussel is vertraagd. Hierdoor zijn de verwachte uitgaven voor 2009 en latere jaren lager dan
aanvankelijk begroot. Een groot deel van deze uitgaven moeten worden
doorgeschoven naar 2013 en 2014. De oplevering is nu voorzien in 2014.
2.5 Regionale stabiliteit en crisisbeheersing
De mutatie betreft een ophoging van het Stabiliteitsfonds.
2.6 Humanitaire hulpverlening
De uitgaven voor humanitaire hulp zijn de afgelopen jaren geleidelijk
gestegen. In dat licht wordt het budget voor noodhulp meerjarig
verhoogd. In 2009 komen deze extra middelen onder meer ten goede van
Afghanistan, Democratische Republiek Congo, Ethiopië, Soedan (Darfur)
en Zimbabwe. Daarnaast worden de bijdragen aan het Internationaal
Comité van het Rode Kruis (ICRC) en het Wereldvoedselprogramma (WFP)
verhoogd.
2.7 Goed Bestuur
De mutatie op dit subartikel in 2009 betreft een saldo. Er wordt op centraal
niveau extra geïnvesteerd in goed bestuur door bijdragen aan onder meer
het Fonds voor Ontwikkeling Particuliere Pluriformiteit (FOPP), het Government Partnership Facility (GPF) en de International Development Law
Organisation (IDLO) verhoogd. Ook aan de goed bestuur-programma’s in
onder meer Afghanistan, Guatemala, Macedonië en Tanzania zijn extra
middelen toegekend. Anderzijds wordt minder uitgegeven aan activiteiten
ten behoeve van goed bestuur in Uganda en Suriname. Voor latere jaren
is sprake van verlagingen met name vanwege bijgestelde ramingen over
de omvang van de decentrale goed bestuurprogramma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

6

2.9 Grotere veiligheid en stabiliteit door strijd tegen aantasting
van het milieu en vernietiging van ecosystemen
De mutatie op dit artikel betreft een saldo. De middelen voor het
programma voor de Westelijke Balkan zijn doorgeschoven naar 2009 als
gevolg van eerder opgelopen vertraging. Daarentegen zijn voor het
Congobekkenproject dit jaar minder uitgaven nodig, eveneens vanwege
vertraging.
Beleidsartikel 3 Versterkte Europese Samenwerking
Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

4 278 204

11 698

11 698

11 698

11 698

4 457 785

– 302

– 302

– 302

4 657

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Beleidsartikel 3 Versterkte Europese
samenwerking Bedragen in EUR 1000

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Verplichtingen

4 266 319

11 885

Programma-uitgaven totaal

4 462 859

– 5 074

3.1 Nederlandse afdrachten aan de EU

4 253 569

4 253 569

3.2 Ondersteuning bij pre- en postaccessie

10 708

10 708

3.3 Europees ontwikkelingsfonds

185 832

– 4 959

180 873

3.4 Nederlandse positie in de EU

3 447

– 289

3 158

3.5 Raad van Europa

9 303

174

9 477

Ontvangsten

705 333

0

705 333

3.10 Perceptiekostenvergoedingen

705 333

705 333

0

0

Uitgaven:

3.40 Restitutie Raad van Europa

4 959
– 302

– 302

– 302

– 302

0

0

0

0

Verplichtingen
De verhoging van het verplichtingenbudget wordt veroorzaakt doordat op
het Matra fonds voor Europese Samenwerking een correctie is toegepast.
Uitgaven
3.3 Europees Ontwikkelingsfonds
De bijstelling in 2009 is het gevolg van een neerwaarts bijgestelde jaarraming van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF).
Beleidsartikel 4 Meer welvaart en minder armoede
Beleidsartikel 4 Meer welvaart, eerlijkere
verdeling en minder armoede Bedragen
in EUR

Verplichtingen

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

1 658 011

24 636

– 413 112

– 99 704

– 987 107

– 423 181

688 942

– 337 393

– 536 880

– 718 440

– 865 743

– 1 600

24 155

– 3 400

– 4 597

– 5 515

– 5 515

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

545 154

– 4 000

1 116 857

1 116 123

– 4 000

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
4.1 Handels- en financieel systeem

25 755

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

7

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

– 455 064

128 183

– 390 011

– 590 931

– 701 321

– 848 624

480 656

38 557

519 213

56 118

58 748

– 11 504

– 11 504

4.4 Kwaliteit en effectiviteit ontwikkelingssamenwerking

16 200

– 6 100

10 100

– 100

– 100

– 100

– 100

4.5 Nederlandse handels- en
investeringsbevordering

6 265

1 026

7 291

Ontvangsten

40 837

– 250

40 587

117

0

0

0

4.10 Ontvangsten tijdelijke financiering
NIO en restituties

40 837

– 250

40 587

117

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

4.2 Armoedebestrijding

587 247

– 4 000

4.3 Verhoogde economische groei en
verminderde armoede als gevolg van
gezonde private sector ontwikkeling in
ontwikkelingslanden

Beleidsartikel 4 Meer welvaart, eerlijkere
verdeling en minder armoede Bedragen
in EUR

Verplichtingen
De verhogingen van de verplichtingen in 2009 hangen samen met de
inspanningen op het gebied van armoedebestrijding en met de beleidsintensivering op het terrein van groei en verdeling. Voor armoedebestrijding wordt onder meer extra verplicht voor structurele begrotingssteun, de Nederlandse bijdrage aan de Statistics for Results Facility en aan
de IFAD. Op het gebied van groei en verdeling worden de verplichtingen
verhoogd voor ORIO, de opvolger van het ORET-programma en voor
bilaterale programma’s om de plattelandsontwikkeling en het ondernemingsklimaat in de partnerlanden te stimuleren. Onder het cluster marktontwikkeling worden verplichtingen aangegaan voor bijdragen aan internationale initiatieven als de Wereldbank Trade Facility. Tevens wordt een
extra verplichting aangegaan ten behoeve van het MOL-fonds dat door de
FMO wordt beheerd.
Uitgaven
4.1 Handels- en financieel systeem
De verlaging houdt mede verband met de verwachte lagere rentesubisides op OS-leningen. De inmiddels meerjarige onderuitputting op de
budgettaire stelpost is aanleiding tot een prudente neerwaartse bijstelling.
Verder is sprake van een kleinere bijdrage aan het Common Fund for
Commodities. De Nederlands bijdrage aan dit fonds loopt meerjarig af en
zal in 2012 aflopen, met uitzondering van een relatief geringe claim in
2010.
4.2 Overige armoedebestrijding
In 2009 worden extra middelen uitgetrokken voor Suriname in verband
met afspraken uit het beleidsoverleg tussen Nederland en Suriname in het
najaar van 2008. Als gevolg van opschortingen van begrotingssteun aan
onder meer Bolivia en Rwanda, zijn de ramingen voor macrosteun neerwaarts bijgesteld. Het budget voor internationale schuldverlichting valt
eveneens lager uit doordat een aantal bijdragen reeds in 2008 zijn gedaan.
Het budget voor de middelenaanvullling voor multilaterale fondsen is
naar beneden bijgesteld vanwege de overmaking in 2008 van de 2009
bijdrage en de vaststelling van een lagere bijdrage aan het Asian Development Fund (AsDF). Verder is sprake van een flinke verlaging in verband

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

8

met het gebruikelijke parkeerkarakter van dit artikel. De forse daling van
het ODA-budget als gevolg van de koppeling met het Nederlandse BNP is
voorlopig grotendeels in dit artikel opgenomen. Dit in afwachting van de
beleidsmatige invulling van deze korting op het ODA-budget. In de
Memorie van Toelichting 2010 zal zichtbaar worden gemaakt welke thematische sub-artikelen verlaagd zullen worden als gevolg van het krimpend
ODA-budget.
4.3 Ondernemingsklimaat ontwikkelingslanden
In verband met de Nederlandse beleidsintensivering op het gebied van
groei en verdeling wordt meerjarig en oplopend meer geld uitgetrokken
voor het stimuleren van het ondernemingsklimaat in ontwikkelingslanden.
De landenprogramma’s voor private sector ontwikkeling in onder meer
Mozambique, Burundi, Kenia, Ghana en Nicaragua zijn verhoogd. Ook
wordt meer geld uitgetrokken voor marktontwikkeling onder meer door
bijdragen aan de Wereldbank Trade Facility, het International Center for
Trade and Sustainable Development en de Trade Law Center Southern
Africa. Door vertraging in de uitvoering van de projecten is het budget
voor het ORET-programma voor 2009 naar beneden bijgesteld.
4.4 Verhoogde kwaliteit en effectiveit van
ontwikkelingssamenwerking
In 2009 is sprake van een incidentele teruggave op het assistentdeskundigenprogramma. Naar verwachting zal het programma
vanaf 2010 vanwege een uitbreiding tot hogere uitgaven leiden.
4.5 Nederlandse handels- en investeringsbevordering
Door een wijziging in de bevoorschottingssystematiek ontvangt de EVD in
2009 een hoger voorschot dan wat in voorgaande jaren gebruikelijk was.
Ontvangsten
4.10 Ontvangsten tijdelijke financiering NIO en restituties
De verlaging op dit artikel wordt veroorzaakt door lager dan verwachte
rente-opbrengsten van begrotingsleningen van de NIO.
Beleidsartikel 5 Toegenomen menselijke ontplooiing en sociale ontwikkeling
Beleidsartikel 5 Toegenomen menselijke
ontplooiing en sociale ontwikkeling
Bedragen in EUR

Verplichtingen

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

798 845

535 495

1 334 340

– 135 018

– 43 400

308 100

– 177 900

1 802 348

– 95 378

1 706 970

– 84 010

– 44 074

– 31 468

– 31 468

515 050

– 69 816

445 234

– 138 748

– 30 904

– 504

– 504

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Uitgaven:
Programma-uitgaven totaal
5.1 Alle kinderen, jongeren en volwassenen hebben gelijke kansen om kwalitatief
goed onderwijs te doorlopen, dat hen de
benodigde vaardigheden en kennis biedt
om op een volwaardige wijze deel te
kunnen nemen aan de samenleving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

9

Beleidsartikel 5 Toegenomen menselijke
ontplooiing en sociale ontwikkeling
Bedragen in EUR

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

5.2 Versterking van het gebruik van
kennis en onderzoek in beleid en praktijk
van ontwikkelingssamenwerking en
versterking van post-secundair
onderwijs- en onderzoeks-capaciteit in
partnerlanden. Vermindering van
kwalitatieve en kwantitatieve tekorten
aan geschoold middenkader.

157 025

5.3 Gender

36 772

5.4 HIV/Aids

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

– 2 876

154 149

– 1 546

– 474

– 200

– 200

10 888

47 660

13 504

– 7 023

– 7 530

– 7 530

301 651

19 965

321 616

38 293

29 096

15 396

15 396

5.5 Reproductieve gezondheid

172 676

26 096

198 772

25 526

16 839

11 170

11 170

5.6 Participatie civil society

619 174

– 79 635

539 539

– 21 039

– 51 608

– 49 800

– 49 800

0

Verplichtingen
In 2009 wordt naar verwachting een nieuwe verplichting aangegaan voor
het Education for All programma. Daarnaast start een aantal onderwijsprogramma’s in partnerlanden, onder andere in Bangladesh en Burkina
Faso. Op het gebied van gezondheidszorg wordt invulling gegeven aan
het amendement Gill’ard (ontwikkeling hittebestendige ocytocine), wordt
een bijdrage geleverd aan de International Finance Facility for Immunisation (IFFIM), affordable Medicine Facility for Malaria en vindt intensivering
plaats ten behoeve van MDG5 (terugdringen van moedersterfte). Ten
slotte worden verplichtingen aangegaan ten behoeve van het nieuwe
subsidiekader voor vakbondsmedefinanciering.
Uitgaven
5.1 Onderwijs
Lagere liquiditeitsprognoses bij het Catalytic Fund (CF) in het kader van
Education for All leidt tot neerwaartse bijstelling van de Nederlandse
bijdrage in 2009 met EUR 60 miljoen. Enerzijds heeft de Wereldbank
moeite de toegezegde CF-middelen snel en effectief in te zetten. Anderzijds zijn de bijdragen van andere donoren toegenomen. Voor de
onderwijsprogramma’s in Ethiopië, Benin en Mozambique worden meer
middelen uitgetrokken. Daarentegen is sprake van een verlagingen in
onder meer Bangladesh, Bolivia, Ghana en Pakistan. De verlagingen in
2010 en 2011 hangen samen met het feit dat de korting op het
ODA-budget als gevolg van de lagere BNP-ramingen gedeeltelijk technisch op dit artikel is ingeboekt.
5.2 Kennisontwikkeling
De mutatie op dit artikel betreft een technische overheveling naar een
ander artikel. Hieronder valt ook de uitvoering van de motie Ferrier uit
2005 met betrekking tot het uitbreiden van het PUM programma met
seniordocenten uit het HBO en WO.
5.3 Gender
Verhoging in 2009 en 2010 hangt samen met het besluit in 2008 tot verhoging van het MDG 3 fonds. Verder wordt uitvoering geven aan het amendement van Van der Staaij met betrekking tot uitstapprogramma’s voor
vrouwen en meisjes die (nood)gedwongen in de prostitutie werken. De
vrijwillige bijdrage aan UNIFEM wordt meerjarig verhoogd. Deze bijdrage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

10

is bestemd voor het Trustfund Violence against Women. In het kader van
het Schoklandakkoord «Geweld tegen Vrouwen» zijn extra middelen
uitgetrokken voor het genderprogramma in Macedonië.
5.4 HIV/AIDS
De mutatie betreft een saldo. Enerzijds worden ramingen voor landenprogramma’s op gebied van HIV/AIDS in onder andere Mozambique en
Zimbabwe (meerjarig) naar boven bijgesteld in het kader van het Amenement Voordewind. De bijdrage aan UNFPA wordt meerjarig verhoogd met
EUR 23 mln ten behoeve van het Commodity Fund. Ook wordt een
bijdrage geleverd aan de International Finance Facility for Immunisation
(IFFIM). Anderzijds wordt de bijdrage aan het Global Fund to Fight Aids
and Malaria (GFATM) in 2009 verlaagd.
5.5 Reproductieve gezondheidszorg
De verhoging wordt grotendeels veroorzaakt door intensiveringen ten
aanzien van de prioriteit Seksuele Reproductieve Gezondheid en Rechten
(SRGR) en MDG 5 (terugdringen van moedersterfte). De bijdrage aan
SALIN en de ramingen voor landenprogramma’s via de ambassades
worden structureel verhoogd. De verhoging betreft eveneens de invulling
van het amendement Gill’ard voor de ontwikkeling van hittebestendige
oxytocine.
5.6 Participatie Civil Society
De verlaging voor het maatschappelijk middelveld hangt samen met de
bevoorschotting eind 2008 van enkele organisaties die een subsidie
krijgen onder het Medefinancieringsstelsel. Hierdoor treedt een verschuiving op. Dit wordt deels opgeheven door de versnelde besteding van de
Twinningsfaciliteit Suriname. De twinning beoogt de samenwerking
tussen Surinaamse en Nederlandse particuliere organisaties op het vlak
van bijvoorbeeld taal, cultuur, onderwijs, gezondheid of sport te bevorderen. De verlagingen vanaf 2011 hangen samen met het aangepaste
richtbedrag wat betreft de omvang van het budget voor het medefinancieringsstelsel (zie ook de Beleidsnotitie Maatschappelijke Organisaties).
Beleidsartikel 6 Beter beschermd en verbeterd milieu
Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

358 579

175 484

534 063

– 131 073

– 168 900

63 782

18 782

Programma-uitgaven totaal

443 654

– 36 369

407 285

– 116 417

93 690

7 607

7 607

6.1 Milieu en water

305 284

– 40 416

264 868

– 121 532

88 486

3 082

3 082

6.2 Duurzaam waterbeheer, een hoger
percentage mensen dat duurzaam
toegang heeft tot veilig drinkwater en
sanitaire voorzieningen

138 370

4 047

142 417

5 115

5 204

4 525

4 525

Beleidsartikel 6 Beter beschermd milieu
en verbeterd milieu Bedragen in EUR
1000

Verplichtingen

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Uitgaven:

Verplichtingen
De verhoging van de verplichtingen in 2009 wordt veroorzaakt door
nieuwe committeringen voor het programma van hernieuwbare energie.
Voorts worden verplichtingen aangegaan op het centrale programma op
het gebied van water en ter realisatie van de doelstelling om 50 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

11

mensen te helpen aan drinkwater en sanitaire voorzieningen in 2015. In
Suriname start, conform de afspraken gemaakt tijdens het beleidsoverleg
van oktober 2008 tussen Suriname en Nederland, een activiteit op het
gebied van ontwatering.
Uitgaven
6.1 Milieu en Water
De verlaging in 2009 wordt veroorzaakt doordat de geplande Nederlandse
bijdrage aan het Global Environment Facility (GEF) voor 2009 reeds in
2008 heeft plaatsgevonden. Verder hangen de verlagingen in 2009 en 2010
samen met de ODA-schuif uit het Aanvullend Beleidsakkoord. Dit leidt tot
een fasering aan uitgaven onder dit subartikel, onder meer voor
hernieuwbare energie, naar latere jaren (met name 2011).
6.2 Duurzaam Waterbeheer
De meerjarige verhoging op dit subartikel betreft een saldo. Enerzijds is
sprake van hogere uitgaven voor de landenprogramma’s op het gebied
van integraal waterbeheer (Mali, Vietnam). Anderzijds is op het
programma Drinkwater en Sanitatie sprake van verlagingen bij landenprogramma’s in onder andere Benin en Egypte. Ten slotte heeft er nog
een overheveling plaatsgevonden vanuit subartikel 5.2 aangezien een
aantal activiteiten die daaruit gefinancierd werden in feite bijdragen aan
het operationele doel Duurzaam Waterbeheer.
Beleidsartikel 7 Welzijn en veiligheid van Nederlanders in het buitenland en regulering van personenverkeer
Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

228 045

4 124

4 124

2 376

1 780

34 553

228 056

8 084

4 234

2 486

1 890

18 957

27 757

4 074

224

224

224

15 596

200 299

4 010

4 010

2 262

1 666

Stand 1e
Mutaties
supple1e
tore
supplebegrotore
ting 2009
begroting (3) (4)=(1+2+3)

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

189 503

4 000

34 542

Programma-uitgaven totaal

189 503

4 000

7.1 Consulaire dienstverlening

8 800

Beleidsartikel 7 Welzijn en veiligheid van
Nederlanders in het buitenland en
regulering van personenverkeer
Bedragen in EUR 1000

Verplichtingen
Uitgaven:

7.2 Vreemdelingenbeleid

180 703

4 000

Ontvangsten

36 640

1 050

37 690

1 050

1 050

1 050

1 050

7.10 Consulaire dienstverlening

36 640

1 050

37 690

1 050

1 050

1 050

1 050

Verplichtingen
De verplichtingen mutaties hangen samen met de hieronder beschreven
uitgavenmutaties.
Uitgaven
7.1 Consulaire dienstverlening
In 2009 is op dit subartikel is sprake van een verhoging door voor 2009 (en
deels 2010) geplande investeringen in consulaire informatiesystemen,
zoals het NVIS en Biometrie. Verder is er ondermeer sprake van hogere
uitgaven voor de aanschaf van reisdocumenten en visumstickers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

12

7.2 Vreemdelingenbeleid
Als gevolg van een hogere asielinstroom dan eerder geraamd stijgt ook
de raming van de ODA bijdrage aan de gestegen kosten van de opvang
van asielzoekers. Conform internationale afspraken zijn de eerstejaars
opvangkosten van asielzoekers uit DAC-landen als ODA aan te merken.
Ontvangsten
7.10 Consulaire dienstverlening
Dit artikel wordt meerjarig opgehoogd door een hogere raming van de
opbrengsten van paspoortgelden en legalisatierechten.
Beleidsartikel 8 Versterkt cultureel profiel en positieve beeldvorming in en buiten Nederland
Beleidsartikel 8 Versterkt cultureel profiel
en positieve beeldvorming in en buiten
Nederland Bedragen in EUR 1000

Verplichtingen

Stand
ontwerpbegroting 2009
(1)

Mutaties
via NvW
en
amendementen
(2)

Mutaties
Stand 1e
1e
supplesuppletore
tore
begrobegroting 2009
ting (3) (4)=(1+2+3)

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2013

46 150

6 751

52 901

– 2 016

– 9 351

– 6 801

– 6 801

Programma-uitgaven totaal

82 642

1 062

83 704

– 5 611

– 9 838

– 10 383

– 10 283

8.1 Grotere buitenlandse bekendheid met
de nederlandse cultuur en versterking
van de culturele identiteit in ontwikkelingslanden.

15 152

– 3 324

11 828

– 5 557

– 6 519

– 6 529

– 6 529

8.2 Cultureel erfgoed

4 820

– 618

4 202

8.3 Draagvlak Nederlands buitenlands
beleid

62 670

5 004

67 674

– 54

– 3 319

– 3 854

– 3 754

Uitgaven:

8.4 Vestigingsklimaat internationale
organisaties in Nederland

0

Ontvangsten

771

19

790

19

19

19

19

8.10 Doorberekening Defensie diversen

771

19

790

19

19

19

19

Verplichtingen
De verhoging is een saldo en is met name het gevolg van de nieuwe
verplichting voor de jaarlijkse subsidie aan het Instituut Clingendael en
diverse overhevelingen naar andere ministeries.
Uitgaven
8.1 Nederlandse cultuur
De mutatie betreft een saldo van budgetoverheveling naar het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen enerzijds en hogere bijdragen
aan MFS Cultuur en diverse Nederlandse instituten anderzijds.
8.3 Draagvlak Nederlands buitenlands beleid
De verhoging in 2008 wordt voor een deel veroorzaakt door een structurele ophoging van het budget voor Algemene Voorlichting. Ook worden
de meerjarige kasramingen voor de Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO) aangepast en
wordt voor 2009 het Stageprogramma (studentenstages op BZ) verlengd
en verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

13

Niet-beleidsartikel 9 Geheim
Artikel 9 Geheim Bedragen in EUR 1000

Stand Mutaties
ontwerpvia
begroNvW
ting
en
2009
amen(1) dementen
(2)

Mutaties
1e
suppletore
begroting (3)

Totaal
mutaties
(4)=(2+3)

Stand
1e
suppletore
begroting
2009
(5)=(1+4)

Verplichtingen

pm

pm

Uitgaven

pm

pm

Ontvangsten

0

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2013

0

0

Mutaties
1e
suppletore
begroting (3)

Totaal
mutaties
(4)=(2 +
3)

Stand
1e
suppletore
begroting
2009
(5)=(1+4)

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2013

Niet-beleidsartikel 10 Nominaal en onvoorzien
Artikel 10 Nominaal en onvoorzien
Bedragen in EUR 1000

Stand Mutaties
ontwerpvia
begroNvW
ting
en
2009
amen(1) dementen
(2)

Verplichtingen

56 116

– 47 690

– 47 690

8 426

– 22 274

– 16 685

– 31 584

– 31 522

Uitgaven:

56 116

– 47 690

– 47 690

8 426

– 22 274

– 16 685

– 31 584

– 31 522

Nominaal en onvoorzien

56 116

– 47 690

– 47 690

8 426

– 22 274

– 16 685

– 31 584

– 31 522

Verplichtingen en uitgaven
Het artikel wordt verlaagd met ruim 47 miljoen. Dit betreft overboekingen
naar artikelen op diverse begrotingen in verband met loon- en prijsontwikkeling (ruim EUR 10 miljoen) en een bijstelling van de raming voor de
prijscomponent van het BBP (EUR 37 miljoen).
Niet-beleidsartikel 11 Algemeen
Mutaties
1e
suppletore
begroting (3)

Totaal
mutaties
(4)=(2+3)

Stand
1e
suppletore
begroting
2009
(5)=(1+4)

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2010

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2011

Mutaties
1e
suppletore
begroting
2012

Mutaties
1e
suppletore
begroting 2013

– 1 080

12 556

11 476

725 002

35 371

53 303

9 156

20 278

744 853

– 1 080

2 878

1 798

746 651

18 115

69 306

17 397

23 519

Apparaatsuitgaven

744 853

– 1 080

2 878

1 798

746 651

18 115

69 306

17 397

23 519

Ontvangsten

51 647

17 046

17 046

68 693

– 1 321

– 1 321

– 1 321

– 1 321

Diverse ontvangsten

51 647

17 046

17 046

68 693

– 1 321

– 1 321

– 1 321

– 1 321

0

0

0

0

Artikel 11 Algemeen Bedragen in EUR
1000

Stand Mutaties
via
ontwerpNvW
begroen
ting
amen2009
(1) dementen
(2)

Verplichtingen

713 526

Uitgaven:

Koersverschillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

14

Verplichtingen
De verhoging van de verplichtingen bestaat uit een verhoging van de
exploitatieverplichtingen op het terrein van beveiliging en huisvesting in
het buitenland. Daarnaast is het verplichtingenbudget verhoogd met het
oog op materiële investeringen in met name IVC voorzieningen.
Uitgaven
De verhoging van het budget voor apparaatsuitgaven is overwegend een
saldo van loon- en prijsbijstelling en interdepartementale overhevelingen
naar onder andere VROM, BZK en EZ.

Ontvangsten
De hogere ontvangsten zijn vooral het gevolg van verwachte verkopen
van residenties in Dublin en Montreal. Daarnaast is er sprake van meerontvangsten van EUR 8,9 mln doordat uitgaven uit voorgaande jaren
deels zijn teruggestort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965 V, nr. 2

15