Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

23 645

Openbaar vervoer

Nr. 653

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2017
Met deze brief bied ik uw Kamer het rapport «Mogelijkheden stopzetten
studentenreisproduct» aan1. In dit rapport wordt verslag gedaan van het
externe onderzoek dat is verricht naar de (on)mogelijkheden van het
automatisch stopzetten van het studentenreisproduct. Het rapport heeft
mijn ambtsvoorganger u in april jl. toegezegd in antwoorden op schriftelijke vragen van de leden Van Meenen (D66),2 Futselaar (SP)3 en Özdil
(GroenLinks).4
Met het onderzoek is uitvoering gegeven aan de motie van de leden Rog
en Duisenberg5 en de gewijzigde motie van het lid Mohandis c.s.6 waarin
de regering is opgeroepen om in overleg met betrokken partijen te komen
tot automatische stopzetting respectievelijk tot vereenvoudiging van het
stopzetten van het studentenreisproduct.
Ook de studentenorganisaties, de Nationale ombudsman en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) hebben het afgelopen
jaar gepleit voor het automatisch stopzetten van het studentenreisproduct.
Ik ben de onderzoekers zeer erkentelijk voor het grondige onderzoek dat
zij hebben verricht. De onderzoekers hebben aan de hand van literatuuronderzoek, expertinterviews en werksessies met betrokken partijen een
goede analyse van het probleem gemaakt en in hun onderzoeksrapport op
nauwkeurige wijze verschillende oplossingsrichtingen beschreven.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1593
3
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1717
4
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1719
5
Kamerstuk 34 331, nr. 17
6
Kamerstuk 34 331, nr. 18
2

kst-23645-653
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

1

Het onderzoeksrapport is tot stand gekomen in samenwerking met een
begeleidingscommissie, waarin de Landelijke Studentenvakbond (LSVb),
het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), de Jongeren Organisatie
Beroepsonderwijs (JOB), de openbaar vervoer contractpartijen en
medewerkers van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) vertegenwoordigd waren.
In deze brief schets ik allereerst de achtergrond rondom het stopzetten
van het studentenreisproduct en de ov-boetes die (oud-)studenten
opgelegd krijgen als zij dat te laat doen. Vervolgens beschrijf ik de kern
van het onderzoeksrapport en mijn aanpak voor de korte en (middel)lange
termijn om het aantal ov-boetes terug te dringen. Aan het einde van deze
brief ga ik in op het proces voor de komende maanden.
Stopzetten van het studentenreisproduct en de ov-boete
Als (oud-)studenten geen recht meer hebben op een studentenreisproduct
(bijvoorbeeld omdat ze zijn afgestudeerd of stoppen met hun studie), dan
moeten ze zelf hun studentenreisproduct stopzetten. Ze moeten dat doen
door met hun ov-chipkaart naar één van de ruim 2.200 ophaalautomaten
te gaan (bijvoorbeeld op een station) en daar hun studentenreisproduct
van de kaart te halen. Doen (oud-)studenten dat niet of te laat, dan krijgen
ze een boete voor het onterecht in bezit hebben van het studentenreisproduct. De boete bedraagt € 97,– per halve maand.
De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) int deze ov-boetes. De opbrengsten
van de ov-boetes gaan, na aftrek van de door DUO gemaakte uitvoeringskosten van jaarlijks afgerond € 2,9 miljoen, naar de vervoersbedrijven. De
opbrengsten van de ov-boetes zijn bedoeld als een compensatie voor de
gederfde inkomsten van de vervoersbedrijven. Immers, de vervoersbedrijven krijgen vanuit het Ministerie van OCW niet betaald voor studentenreisproducten waar geen recht meer op is. En aangezien (oud-)studenten
die hun studentenreisproduct niet stopzetten wel gratis of met korting met
het product kunnen blijven reizen, ontvangen de vervoersbedrijven
minder inkomsten uit abonnementen, losse kaartverkoop en saldo’s op
ov-chipkaarten.
Kern van het onderzoeksrapport
De onderzoekers leggen in het begin van hun rapport uit waarom het (in
tegenstelling tot wat vaak verondersteld wordt) niet zo eenvoudig is om
het studentenreisproduct automatisch stop te zetten. Dat is het gevolg van
de getrapte wijze waarop het studentenreisrecht uiteindelijk als een
studentenreisproduct op een ov-chipkaart terecht komt. Als een
(oud-)student op een gegeven moment geen studentenreisrecht meer
heeft, blijft het studentenreisproduct op de ov-chipkaart staan en de
incheckapparatuur kan vervolgens niet zien dat het studentenreisrecht
inmiddels is verlopen.
Toch is automatisch stopzetten niet onmogelijk. In het rapport worden
verschillende mogelijkheden beschreven waarmee het studentenreisproduct (voor een deel van de (oud-)studenten) automatisch stopgezet
kan worden. Deze mogelijkheden verschillen van elkaar in de methode:
automatisch stopzetten kan door (slimmer) gebruik te maken van een
«blacklist» (een lijst met productnummers waarbij het product dat op die
lijst staat wordt gedeactiveerd wanneer wordt ingecheckt), door een
geldigheidsduur mee te geven aan het studentenreisproduct of door in de
toekomst gebruik te maken van de back-office voor een andere manier
van ov-betalen, zoals «Account Based Ticketing» (ABT). De mogelijkheden
verschillen van elkaar in effectiviteit, in doorlooptijd en in implementatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

2

kosten. De implementatiekosten voor de meest vergaande manier van
automatisch stopzetten van het studentenreisproduct (waarbij alle
studentenreisproducten worden stopgezet via een blacklist) wordt door de
onderzoekers geschat op ongeveer € 100 miljoen. Voor andere betaalconcepten7 zoals ABT geldt dat nog zeer onduidelijk is of, op welke wijze en
wanneer deze concepten kunnen worden toegepast. Dit zijn concepten die
alleen voor het ov-systeem als geheel kunnen worden geïmplementeerd.
Uit het rapport wordt duidelijk dat dé ideale oplossing, namelijk de
oplossing die met beperkte kosten en doorlooptijd alle ov-boetes kan
voorkomen, niet bestaat. Er worden naast de varianten van automatisch
stopzetten ook andere oplossingsrichtingen beschreven die het aantal
opgelegde ov-boetes flink kunnen laten dalen. Voorbeelden daarvan zijn
aanpassingen in de boetesystematiek en het verbeteren van de informatiestroom over het einde van het reisrecht. Er is namelijk niet altijd
voldoende duidelijkheid voor studenten wanneer zij geen recht meer
hebben op het reisproduct en wanneer zij dit dus dienen stop te zetten bij
de ophaalautomaat. Met die laatste oplossingsrichting kan een deel van
de ov-boetes worden voorkomen die bij automatische stopzetting zou
blijven bestaan, zoals ov-boetes die ontstaan als DUO met terugwerkende
kracht vaststelt dat een student over een bepaalde periode al geen
reisrecht meer had. Ook kan het verbeteren van de informatiestroom de
oplossing zijn voor studenten voor wie onduidelijk is wanneer het recht
op het reisproduct afloopt.
Maatregelen voor de korte en middellange termijn
Het totale bedrag aan opgelegde ov-boetes is de laatste jaren afgenomen
(van € 52,6 miljoen in 2014; naar € 45,0 miljoen in 2015; naar € 40,7
miljoen in 2016 naar € 29,1 miljoen tot en met oktober 2017). Het is mijn
doel om ervoor te zorgen dat deze dalende trend zich voortzet en dat
steeds minder studenten tegen een ov-boete aanlopen. Gegeven dit doel
vind ik het heel goed dat dit rapport, naast mogelijkheden voor automatische stopzetting, ook andere oplossingsrichtingen bevat.
Om te bepalen welke maatregelen voor de korte en middellange termijn
het meest wenselijk zijn, heb ik samen met de studentenorganisaties en
de vervoersbedrijven enkele criteria gehanteerd:
– Allereerst dienen de maatregelen te leiden tot substantieel minder
ov-boetes.
– Ten tweede dienen de maatregelen zo gebruiksvriendelijk mogelijk te
zijn, zonder dat het bijvoorbeeld extra acties vergt van de meerderheid
van de (oud-)studenten die het studentenreisproduct wel op tijd
stopzet.
– Ten derde mogen de maatregelen geen misbruik in de hand werken en
als neveneffect hebben dat studenten bewust hun studentenreisproduct te lang in bezit houden.
– Ten vierde dienen de maatregelen kostenefficiënt te zijn (zo is het
bijvoorbeeld niet kostenefficiënt om veel geld te investeren in
ov-infrastructuur die naar verwachting over enkele jaren aangepast of
vervangen zal worden).
Op basis van deze criteria en de oplossingsrichtingen uit het rapport ben
ik, in overleg met de studentenorganisaties en de vervoersbedrijven,
voornemens de volgende maatregelen te nemen.

7

Ook bij andere betaalconcepten zal blijven gelden dat studenten bij het reizen altijd moeten inen uitchecken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

3

1. Alleen ov-boetes bij gebruik, maar wel oplopend in hoogte
Na de plenaire behandeling van het wetsvoorstel Aanpassingswet
studiefinanciering BES heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel inclusief
het subamendement van het lid Van Meenen8 en het nader gewijzigde
amendement van de leden Rog en Duisenberg9 aangenomen (Handelingen II 2016/17, nr. 37, item 28). In dit wetsvoorstel is nu opgenomen dat
de ov-boete:
– alleen wordt opgelegd als de (oud-)student ook daadwerkelijk met het
studentenreisproduct heeft gereisd nadat het recht daarop is verlopen
en
– € 75,– gaat bedragen voor de eerste twee halve maanden en € 150,–
vanaf de derde halve maand.
Ik ben groot voorstander van deze maatregelen omdat het opleggen van
de boete alleen bij gebruik naar verwachting een zeer grote daling van het
aantal boetes met zich mee zal brengen.
Zoals mijn ambtsvoorganger in haar brief van 19 januari 201710 reeds
heeft aangekondigd, wordt voor een zorgvuldige uitvoering van de
amendementen momenteel een novelle voorbereid. De uitkomsten van dit
onderzoek worden, zoals in antwoorden op schriftelijke vragen van het lid
Van Meenen is aangegeven11, betrokken bij de vormgeving van deze
novelle. Het wetsvoorstel Aanpassingswet studiefinanciering BES wordt
door de Eerste Kamer aangehouden in afwachting van deze novelle. Ik
kom hier verderop in deze brief op terug.
2. Uitbreiden en slimmer gebruik maken van de capaciteit van de blacklist
De blacklist is een instrument dat vervoerders primair inzetten om fraude
en misbruik door reizigers tegen te gaan. De blacklist bevat nummers van
ov-chipkaarten of reisproducten die niet toegelaten mogen worden bij het
inchecken. Wanneer iemand probeert in te checken met een ov-chipkaart
of reisproduct dat op de blacklist staat, dan wordt die kaart of dat product
direct gedeactiveerd. Je kan er dan niet meer mee reizen.
Bij de invoering van het studentenreisproduct op de ov-chipkaart en het
verdwijnen van de papieren ov-studentenkaart, was voorzien om de
blacklist in te zetten om ook studentenreisproducten stop te zetten. In
2009 gaven de vervoersbedrijven aan dat de capaciteit van de blacklist
voor het stopzetten van alle studentenreisproducten te beperkt is. Er is
maar een beperkt aantal plaatsen op de blacklist beschikbaar en dat aantal
was aanzienlijk lager dan het aantal studentenreisproducten dat jaarlijks
stopgezet moet worden. Vervolgens is de huidige werkwijze ontwikkeld,
waarbij studenten zelf hun studentenreisproduct moeten stopzetten bij
een ophaalautomaat. Momenteel wordt, voor wat betreft het studentenreisproduct, de blacklist hoofdzakelijk gebruikt om de studentenreisproducten te deactiveren van (oud-)studenten die na 12 maanden onterecht
bezit hun reisproduct nog niet zelf hebben stopgezet.
De onderzoekers geven aan dat de blacklist die momenteel door de
vervoersbedrijven gehanteerd wordt, nog steeds te beperkt is om alle
studentenreisproducten automatisch stop te zetten. Ze geven echter ook
aan dat de blacklist op een andere en effectievere manier ingezet zou
kunnen worden dan nu het geval is.
8

Kamerstuk 34 331, nr. 20
Kamerstuk 34 331, nr. 19
10
Kamerstuk 34 331, B
11
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1593
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

4

Om de blacklist zo effectief mogelijk te kunnen inzetten om ov-boetes te
voorkomen, heb ik met de vervoerders het volgende afgesproken:
– vanaf het moment dat één of meerdere vervoersbedrijven technisch
gezien in staat zijn om een onbeperkte blacklist in de praktijk te gaan
gebruiken, dan zullen deze bedrijven dat doen. Als een (oud-)student
met zijn studentenreisproduct dan bij één van deze vervoersbedrijven
incheckt, dan wordt het studentenreisproduct gedeactiveerd en is deze
ook niet meer bij andere vervoersbedrijven te gebruiken. NS start eind
2017 / begin 2018 een proof of concept waaruit moet blijken of dit
technisch en financieel haalbaar is.12
– de vervoerders verwachten het aantal plekken dat momenteel binnen
de blacklistcapaciteit beschikbaar is om studentenreisproducten te
deactiveren, in 2018 te verdubbelen. Hiertoe zijn de voorbereidingen in
gang gezet. Hierbij wordt ook de capaciteit van de blacklist gereorganiseerd en daarmee het aantal plekken verder verhoogd in de maanden
dat er een piek is in het aantal (oud)-studenten dat het studentenreisproduct moet stopzetten, namelijk van juli tot en met september.
– vanaf 2019 zal gebruik worden gemaakt van een vorm van «smart
blacklisting», waarbij alle studentenreisproducten waar geen recht
meer op is, gerouleerd worden op de blacklist. Dat betekent dat het
studentenreisproduct van een (oud-)student op de ene dag wel op de
blacklist staat en op de andere dag niet. Checkt een student in met zijn
ov-chipkaart met studentenreisproduct op een dag waarop zijn product
op de blacklist staat, dan wordt het studentenreisproduct gedeactiveerd en kan de student vanaf dat moment niet meer reizen met zijn
studentenreisproduct. Dit rouleren verhoogt de kans dat het studentenreisproduct automatisch wordt stopgezet.
– Vanaf 2019 zal de maximale periode waarover boetes worden
opgelegd (nu 12 maanden) worden verkort naar 9 maanden en zo
mogelijk naar 6 maanden.
(Oud-)studenten houden de verplichting om hun studentenreisproduct zelf
tijdig bij een ophaalautomaat stop te zetten. Door het effectiever inzetten
van de blacklist kunnen studentenreisproducten van (oud-)studenten
worden gedeactiveerd, waardoor zij in ieder geval geen extra ov-boetes
meer blijven ontvangen. Daarnaast zorgt dit effectiever inzetten van de
blacklist ervoor dat de studentenreisproducten van (oud-)studenten die nu
bewust dit product in bezit houden (omdat de ov-boete voor hen
goedkoper is dan op saldo reizen met hun ov-chipkaart), waarschijnlijk
sneller gedeactiveerd worden via de blacklist. Dat betekent dat studenten
minder lang misbruik kunnen maken van een studentenreisproduct waar
ze geen recht meer op hebben.
Een nadeel van het effectiever inzetten van de blacklist, is dat er ook
studentenreisproducten op de blacklist terecht kunnen komen van
studenten die in een zogeheten «overbruggingsperiode» zitten. Het gaat
daarbij om mbo-studenten die afstuderen maar daarna verder gaan
studeren. Als er niet meer dan vier maanden tussen de oude en nieuwe
opleiding zitten, dan voorziet de WSF 2000 in een overbruggingsregeling
en kunnen studiefinanciering en het studentenreisproduct in die maanden
gewoon doorlopen. Het komt echter voor dat de student in de tussenliggende periode is uitgeschreven bij zijn oude studie en zich nog niet heeft
ingeschreven voor een nieuwe. In de tussenliggende periode staat de
student bij DUO geregistreerd als iemand die geen reisrecht heeft.
Wanneer DUO later informatie over de nieuwe inschrijving ontvangt, dan
past DUO alsnog de overbruggingsregeling toe. Omdat dit achteraf wordt
vastgesteld, kan het voorkomen dat de student een periode niet vrij kon
12

Het gaat hier om oplossingsrichting 8.2.4: «uitbreiden van capaciteit via connectie met
backoffice».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

5

reizen, omdat diens studentenreisproduct via de blacklist gedeactiveerd is.
Dit terwijl hij er, achteraf gezien, wel recht op had.13 Zij zullen dan ook
opnieuw een studentenreisproduct op hun ov-chipkaart moeten zetten.
Ik heb dit nadeel van de blacklist met de studentenorganisaties besproken
en zal gaan monitoren wat het aantal studenten is dat met deze situatie te
maken krijgt.
3. Verbeteren van de informatiestroom over het einde van het reisrecht
Uit het onderzoeksrapport is gebleken dat een deel van de ov-boetes
ontstaat als gevolg van de doorlooptijd van de administratieve processen
binnen DUO. Daardoor komt het voor dat wanneer een (oud-)student voor
de eerste keer een ov-boete ontvangt, deze boete direct betrekking heeft
op twee halve maanden (in plaats van op één halve maand). Ook komt het
voor dat de eerste keer dat een student een ov-boete ontvangt, deze boete
op méér dan twee halve maanden betrekking heeft. Dat kan gebeuren als
DUO met terugwerkende kracht vaststelt dat een student over een
bepaalde periode (soms bijvoorbeeld al twee maanden) geen recht meer
had op een studentenreisproduct. DUO komt dan tot deze vaststelling na
raadpleging van het Basis Register Onderwijs (BRON). In BRON worden
onder meer in- en uitschrijvingen van studenten geregistreerd.
Ik vind het belangrijk de informatiestroom over het einde van het reisrecht
te verbeteren, waardoor dit type ov-boetes sterk vermindert.
Zoals in het rapport is opgenomen, zal de informatiestroom verbeterd
worden als gevolg van het Programma Vernieuwing Studiefinanciering
(PVS) waarmee DUO momenteel omvangrijke verbeteringen in haar
ICT-systemen doorvoert. Daarnaast heb ik DUO opdracht gegeven om
vanaf medio 2018 frequenter het recht op studiefinanciering te herzien op
basis van gegevens uit BRON. Daardoor kan DUO eerder het einde van
het reisrecht van een (oud-) student constateren en kan het aantal
ov-boetes dat met terugwerkende kracht wordt opgelegd, verminderd
worden.
Een andere aanpassing die binnen de nieuwe ICT-systemen mogelijk
gemaakt zal worden, is dat studenten in MijnDUO kunnen zien hoeveel
maanden reisrecht zij nog hebben (op basis van de informatie die op dat
moment bij DUO bekend is). DUO heeft mij laten weten dat deze
aanpassing naar verwachting begin 2019 gerealiseerd zal zijn.
Uit het onderzoeksrapport blijkt ook dat in het mbo niet altijd voor de
student duidelijk is wat de einddatum van het reisrecht is omdat de
onderwijsinstelling de student uitschrijft. Voor de student is niet altijd
helder wat de datum van uitschrijving bij de onderwijsinstelling is. Een
deel van de mbo-studenten denkt dat de diplomadatum en daarmee het
einde van het reisrecht de datum van de diploma-uitreiking is. De
diplomadatum is echter de datum waarop de examencommissie het
afstuderen vaststelt. Ik zal aan de onderwijsinstellingen vragen om
duidelijker te communiceren over het moment van uitschrijving uit de
opleiding door de mbo-instelling.

13

Het is daarom wenselijk om, indien mogelijk, de inschrijving bij voorbaat te regelen. DUO
adviseert nu het volgende: «Wat moet je doen? Log in op Mijn DUO om je nieuwe opleiding
door te geven. Ga naar «Mijn studies en diploma’s» en kies voor «School/studie». Klik op
«Wijzig» achter je huidige opleiding. De rest wijst zich vanzelf.» (https://www.duo.nl/apps/
wijzigingshulp-opleiding/index.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

6

4. Later in laten gaan van de ov-boete
Momenteel moeten studenten binnen vijf werkdagen van de eerste
maand waarin ze geen reisrecht meer hebben, hun studentenreisproduct
stopzetten. Als een student bijvoorbeeld vanaf 1 december 2017 geen
reisrecht meer heeft, dan moet uiterlijk op donderdag 7 december 2017
het studentenreisproduct zijn stopgezet bij een ophaalautomaat.14
Om het aantal ov-boetes te verminderen dat ontstaat omdat studenten net
iets te laat zijn met het stopzetten, ben ik voornemens de wettelijke
termijn van 5 werkdagen aan te passen in een termijn van 10 kalenderdagen. Omdat de uiterste datum voor stopzetten daarmee een vaste
datum in de maand wordt (uiterlijk op de tiende), is dat ook eenvoudiger
qua communicatie.
5. Plaatsen van ophaalautomaten bij onderwijsinstellingen
Om de drempel voor (oud-)studenten zo laag mogelijk te maken om hun
studentenreisproduct tijdig stop te zetten, zou het goed zijn om bij
mbo-instellingen’s, hogescholen en universiteiten ophaalautomaten te
plaatsen. Door het zien van de ophaalautomaten bij de onderwijsinstelling
zal wellicht een deel van de studenten eerder aangezet worden tot het
daadwerkelijk stopzetten van het studentenreisproduct. Ik heb met de
vervoersbedrijven afgesproken dat zij mij informeren over welke grote
onderwijsinstellingen zij selecteren om dit in 2018 te testen.
6. Blijven verbeteren van de communicatie over het studentenreisproduct
Naast de bovengenoemde maatregelen die in het rapport zijn
opgenomen, blijft het erg belangrijk dat DUO zo goed mogelijk communiceert over het stopzetten van het studentenreisproduct. In de beleidsreactie op het rapport van de Nationale ombudsman over de informatievoorziening van DUO aan studenten met een betalingsachterstand,15 heeft
mijn ambtsvoorganger al aangegeven wat DUO allemaal al heeft gedaan
en nog doet om deze communicatie te verbeteren. In aanvulling daarop
heb ik na overleg met de studentenorganisaties en de vervoersbedrijvende teksten op de website van DUO en de website www.studentenreisproduct.nl over het stopzetten van het studentenreisproduct op elkaar
afgestemd, zodat over deze teksten geen verwarring kan ontstaan bij
(oud-)studenten.
Maatregelen voor de lange termijn
Uit het rapport blijkt dat er in de ov-sector momenteel een autonome
ontwikkeling gaande is waarin wordt toegewerkt naar een andere manier
van betalen voor het openbaar vervoer. Een voorbeeld daarvan is de
herinrichting van het chipkaartsysteem waarbij accounts worden
bijgehouden in de «backoffice». Online kan dan in die backoffice het
studentenreisproduct worden stopgezet als het reisrecht vervalt. Dit is een
onderdeel van het bredere «Account Based Ticketing» (ABT). De
verwachting is dat het nog meer dan vijf jaar zal duren voordat deze
nieuwe toepassing in de praktijk gebruikt kan worden.16

14

Op de website van DUO staat een lijstje met concrete stopzetdata vermeld voor de kalendermaanden in 2017.
15
Kamerstuk 25 268, nr. 147
16
NS start eind 2017 / begin 2018 met een marktproef. Wanneer het resultaat hiervan positief is
zal NS in de loop van 2018 het concept introduceren op de consumentenmarkt. Het introduceren van ABT met het studentenreisproduct zal ook juridische en uitvoeringstechnische
consequenties hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

7

Ik zal mij de komende jaren door het Ministerie van IenW op de hoogte
laten houden over de mogelijkheden die deze ontwikkelingen bieden voor
het verminderen van het aantal ov-boetes.
Proces voor de komende maanden
De komende periode zal ik, samen met de vervoersbedrijven en DUO, de
implementatie van de hierboven genoemde maatregelen voor de korte en
middellange termijn verder gaan uitwerken en voorbereiden.
Daarnaast zal op korte termijn de novelle worden afgerond waarover ik
eerder in deze brief schreef, en die mijn ambtsvoorganger in haar brief
van 19 januari 201717 heeft aangekondigd. Zoals hiervoor aangegeven,
wordt in die novelle geregeld wat nodig is om op zorgvuldige wijze
uitvoering te kunnen geven aan het eerdergenoemde subamendement
van het lid Van Meenen en het nader gewijzigde amendement
Rog/Duisenberg. Daarnaast zal ik in deze novelle opnemen dat de
ov-boete later ingaat: de hierboven genoemde termijn van 5 werkdagen
wordt aangepast in 10 kalenderdagen. Ik streef ernaar de novelle medio
2018 aan uw Kamer te kunnen aanbieden. De beoogde datum voor
inwerkingtreding van de maatregelen uit de novelle is 1 januari 2019.
Verder ben ik met de vervoersbedrijven in gesprek over de mogelijke
financiële consequenties van bovengenoemde maatregelen, met het oog
op het contract dat het Ministerie van OCW en de vervoersbedrijven
hebben over het studentenreisproduct. Daarbij kijk ik ook naar mogelijke
andere aanpassingen in dit contract, onder meer aan de hand van hetgeen
de studentenorganisaties daarbij belangrijk vinden.
Ook neem ik het advies van de onderzoekers over om de ontwikkelingen
in het aantal opgelegde ov-boetes, onder andere in relatie tot de verschillende studentendoelgroepen en de verschillende types ov-boetes (door de
onderzoekers verdeeld in de categorieën A t/m D), te blijven volgen. Ik heb
DUO gevraagd om mij hierover periodiek te informeren. Daarnaast zal ik
jaarlijks een onafhankelijk (audit)onderzoek laten uitvoeren waarin, mede
op basis van de rapportages van DUO, gemonitord wordt wat de effecten
van de maatregelen zijn en wat daaromtrent (mede op basis van
toekomstige ontwikkelingen) nog verbeterd zou kunnen worden.
Flexibel inzetten reisrecht
Tijdens het AO DUO van 23 november (Kamerstuk 25 268, nr. 156) heb ik
aangegeven in deze brief terug te zullen komen op de vraag of het in de
toekomst mogelijk kan worden dat studenten hun reisrecht flexibel
kunnen starten en stopzetten gedurende de periode waarin recht op
studiefinanciering bestaat. In het hoger onderwijs zou dat in de meeste
gevallen neerkomen op de keuze om de vijf jaren recht op reisvoorziening
flexibel in te kunnen zetten in de zeven jaren recht op studiefinanciering.
Dit kan voordelig zijn voor een student die langer studeert dan de periode
van het reisrecht en die voorziet dat in de periode nadat het reisrecht is
opgehouden meer gereisd zal moeten worden. Het is mogelijk om deze
flexibiliteit in de uitvoering mogelijk te maken. Invoering in 2018 is zeker
niet mogelijk omdat de bij DUO beschikbare capaciteit voor het
doorvoeren van aanpassingen in de processen volledig wordt benut. Dit is
mede het gevolg van het afronden van PVS, de implementatie van de
noodzakelijke maatregelen naar aanleiding van het rapport van de
Nationale ombudsman, de overige maatregelen uit deze brief en het
doorvoeren van de maatregelen uit het Regeerakkoord.
17

Kamerstuk 34 331, B

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

8

Tot slot
Met de aanpak die ik in deze brief heb geschetst, vertrouw ik erop dat het
aantal (oud-)studenten dat een ov-boete moet betalen de komende jaren
flink zal afnemen. Daartoe worden er zowel aanpassingen gedaan in de
werkwijze van de vervoersbedrijven als in die van DUO. Het blijft echter
ook de verantwoordelijkheid van (oud-)studenten zelf om alert te zijn en
hun studentenreisproduct stop te zetten op het moment dat ze er geen
recht meer op hebben. Alleen dan kunnen we gezamenlijk het aantal
ov-boetes tot een minimum beperken.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 645, nr. 653

9