Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 521

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR
BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2014
Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister van Defensie, de reactie
aan op het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van
7 oktober 2014 inzake recente ontwikkelingen in Kobani.
Zoals beschreven in de brief die uw Kamer gisteren toekwam, laat de
situatie in Kobani zich kenschetsen als bijzonder zorgelijk; de humanitaire
nood is zeer hoog. ISIS belegert de stad vanaf drie zijden en is de stad aan
de zuidoostkant binnengedrongen. Daarbij zet ISIS zware wapens in. Er
bevinden zich op dit moment naar schatting 2.000 tot 3.000 Koerdische
strijders in de stad. Volgens UN OCHA zijn sinds 19 september meer dan
165.000 mensen vanuit de stad en de gebieden rondom Kobani naar
Turkije gevlucht. Diverse dorpen rondom Kobani zijn ingenomen door
ISIS. Daarbij zijn ook burgers gedood en slachtoffer geworden van
willekeurig geweld. De strijd om de stad Kobani zelf heeft volgens het
Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten tot nog toe ten minste 412
doden (burgers en strijders) ten gevolg gehad. Op dit moment is het
precieze aantal overgebleven burgers in de stad moeilijk vast te stellen.
Wel is duidelijk dat er nauwelijks voedsel en drinkwater is en hulpverlening niet mogelijk is.
Uw Kamer kan er verzekerd van zijn dat het kabinet de urgentie van de
situatie in Kobani onderkent. Gezien de honderdduizenden vluchtelingen,
de tienduizenden ontheemden en de honderden doden is duidelijk dat er
sprake is van een humanitaire noodsituatie. Deze kwalificatie is overigens
al lange tijd in bredere zin van toepassing op de situatie in heel Syrië
(200.000 doden, 3 miljoen vluchtelingen, 10.8 miljoen hulpbehoevenden
binnen Syrië, waarvan 6.4 miljoen ontheemden).
Een bijdrage aan het lenigen van humanitaire nood kan verschillende
vormen aannemen, waaronder het gebruik van geweld en/of het verlenen
van humanitaire hulp. Voor een besluit tot het gebruik van geweld is in
principe een volkenrechtelijk mandaat vereist. In een situatie waarin de

kst-27925-521
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 521

1

VNVR niet in staat is gebleken zijn primaire verantwoordelijkheid voor
handhaving van de internationale vrede en veiligheid uit te oefenen als
gevolg van ontbreken van unanimiteit van permanente leden van de
VNVR, kan overwogen worden om – als ultimum remedium – op te treden
op basis van humanitaire interventie. In de overwegingen over een
dergelijk vergaand politiek besluit, namelijk het gebruik van geweld
zonder rechtsgrondslag, houdt het kabinet rekening met verschillende
aspecten, waaronder de mate waarin het voorgenomen gebruik van
geweld bijdraagt aan het beëindigen of ten minste lenigen van de
humanitaire nood.
Het kabinet hecht eraan dat over de te volgen koers nauw overlegd wordt
met (coalitie-)partners. De internationale gemeenschap dient in dergelijke
uitzonderlijke gevallen zo eensgezind mogelijk op te treden. Met
betrekking tot de situatie in Kobani voedt en voert het kabinet deze
discussie actief, zowel bilateraal als in alle relevante multilaterale fora, en
op alle niveaus. Op basis daarvan concludeert het kabinet dat er op dit
moment geen internationaal gedeeld beeld is over de consequenties die
verbonden moeten worden aan de situatie in Kobani.
De huidige militaire inspanningen van de coalitie ten aanzien van de
belegering van Kobani zijn reeds beschreven in de brief van gisteren aan
uw Kamer. Daar is aan toe te voegen dat de VS, in het kader van de strijd
tegen ISIS, heeft gesteld alles in zijn vermogen te zullen doen om de
opmars van ISIS bij Kobani te stuiten. Ondanks de inspanningen van de
VS en partners ten aanzien van de belegering van Kobani zijn de
vooruitzichten op dit moment somber. Doelwitten voor luchtaanvallen zijn
moeilijk vast te stellen doordat ISIS zich begeeft onder de burgerbevolking.
Bovendien moet rekening gehouden worden met het feit dat de nu
ontstane situatie in Kobani onderdeel uitmaakt van het conflict zoals dat al
meer dan drie jaar woedt in Syrië. Voor een langetermijnoplossing moet
rekening worden gehouden met deze bredere problematiek. Steun aan de
gematigde oppositie zou onderdeel moeten vormen van deze discussie.
Humanitaire actie
De humanitaire situatie aan de Turkse kant van de grens is complex en
vraagt het uiterste van de autoriteiten en hulpverleners, maar er is geen
sprake van chaos of een extreme situatie.
Er zijn, zoals gebruikelijk in de beginfase van een humanitaire crisis, nog
geen specifieke noodhulpverzoeken voor de vluchtelingen uit Kobani in
Zuid-Oost Turkije. Juist voor dit soort situaties heeft Nederland aan het
begin van het jaar aanzienlijke, wereldwijd in te zetten en vrij besteedbare
bijdragen aan het World Food Programme (36 mln euro), UNHCR (33 mln
euro), Internationaal Comité van het Rode Kruis (25 mln euro) en het
VN-Noodhulpfonds CERF (40 mln euro) beschikbaar gesteld. Op deze
wijze zijn bij uitbreken van een crisis direct financiële middelen ter
leniging van de noden beschikbaar. Indien een noodhulpverzoek uitkomt,
zal Nederland een bijdrage uit het Relief Fund positief overwegen.
Daarnaast werd voor de Syrische crisis in september een extra humanitaire bijdrage van 30 miljoen euro aangekondigd, inclusief 8 miljoen voor
UNHCR en 8 miljoen voor WFP; UNHCR gaf desgevraagd aan dat,
afhankelijk van de situatie, een deel van deze bijdrage voor vluchtelingen
uit Kobani gebruikt zal worden. De vluchtelingensituatie in Syrië zal ook
aan de orde komen tijdens de internationale conferentie op 28 oktober
2014 in Berlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 521

2

Een humanitaire corridor over Syrisch grondgebied, zou politiek, juridisch
en militair uiterst complex zijn. Het kabinet wijst er bovendien op dat
Turkije een ruimhartig toelatingsbeleid hanteert voor vluchtelingen uit
Syrië (en Irak); volgens de laatste gegevens van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR verblijven ruim één miljoen vluchtelingen op Turks
grondgebied, waaronder een minderheid in vluchtelingenkampen in
relatief goede omstandigheden; daarbuiten zijn hun omstandigheden
zorgelijker.
Situatie Turkse grens
De grens tussen enerzijds Turkije en anderzijds Syrië en Irak is meer dan
1.100 kilometer lang en loopt deels door ontoegankelijk bergachtig
gebied. Dat hiervan gebruik wordt gemaakt door strijders (van ISIS of
andere groeperingen) die illegaal de grens oversteken, of door smokkel
van wapens of olie, is – helaas – onvermijdelijk. Er zijn geen indicaties dat
de Turkse autoriteiten ISIS hierbij steunen. Turkije ondervindt zeer direct
de gevolgen van de conflicten in Irak en Syrië. De Turkse autoriteiten
leveren een steeds grotere inspanning om de grenzen effectief te sluiten
voor strijders. Het is evenwel een illusie te verwachten dat illegale
grensoverschrijdingen over de gehele lengte van deze grens hiermee
voorkomen kunnen worden.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 925, nr. 521

3