Zoutwinning Waddenzee
Advies Auditcommissie over de nulmeting en het meetjaar 2019
31 augustus 2020 / projectnummer: 3475

1.

Samenvatting oordeel nulmeting en meetjaar 2019
Frisia heeft in 2014 toestemming gekregen van het Rijk om zout te winnen onder de
Waddenzee op de locatie Havenmond. De commerciële winning start naar verwachting eind
2020. De belangrijkste voorwaarde voor de zoutwinning is dat de bodemdaling binnen de
toegestane gebruiksruimte blijft.1 Ook mag de zoutwinning de natuur in en rondom de
Waddenzee niet aantasten. In dat geval moet Frisia de zoutwinning beperken of stoppen. Dit
is het zogenaamde ‘hand aan de kraan’-principe (verder: hand aan de kraan).

Figuur 1: Ligging wingebied en verwachte eindcontouren diepe-bodemdaling in mm bij het beëindigen
van de zoutwinning onder de Ballastplaat na 20 tot 40 jaar (bron: Cleveringa 2016).

Om te beoordelen of aan deze voorwaarden wordt voldaan, monitort Frisia de bodemdaling
en enkele natuuraspecten. De periode tot de daadwerkelijke winning is benut voor de
nulmeting van deze monitoring. De nulmeting is bedoeld als vergelijkingspunt nu er nog
geen effecten van de zoutwinning zijn, en om ‘te proefdraaien’ met het programma. De
ministers van Economische zaken en Klimaat en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de Commissie voor de milieueffectrapportage als Auditcommissie gevraagd om de
resultaten van de monitoring jaarlijks te toetsen.2 Dit advies bevat het oordeel van de
Commissie over het meetjaar 2019 en de gehele nulmeting (2018 en 2019).
Rapportage nulmeting over meetjaar 2019
Het rapport laat voor het meetjaar 2019 geen bijzonderheden zien. Wel doet Frisia
verbetervoorstellen voor:
•

de meetaanpak van droogvallende wadplaten met lidar3, op basis van een uit te voeren
tussentijdse evaluatie en extra raaimetingen;

•
1

ecologie, zoals het toevoegen van ontwikkelingen van andere, al getelde vogelsoorten.

De toegestane gebruiksruimte is een deel van het natuurlijke meegroeivermogen (netto sedimentatie) minus de relatieve
zeespiegelstijging in de Waddenzee. Op 6 september 2016 heeft de minister van EZK het instemmingsbesluit hierover
gepubliceerd (DGETM/EM/13005869). Het komende jaar moet een nieuw besluit door de minister genomen worden over
deze ruimte voor de periode vanaf 2021.

2

De Commissie heeft ook geadviseerd over de nulmeting 2018, zie hiervoor https://commissiemer.nl/adviezen/3203 .

3

Met behulp van lidar (vanuit een vliegtuig verkregen lasermetingen) worden hoogtemetingen ten opzichte van NAP verricht
van de bij laagwater droogvallende Wadplaten.

-1-

Oordeel Auditcommissie meetjaar 2019 en nulmeting
De rapportage is van goede kwaliteit en bevat degelijke achtergrondrapporten. Voorbeelden
hiervan zijn de metingen aan diepe-bodemdaling (pleistocene bodemdaling) en
sedimentsamenstelling. Met de meetjaren 2018 en 2019 en eerdere algemene trends over de
ontwikkeling van dit deel van de Waddenzee sinds 1932 (afsluiting Zuiderzee) is ook voor
morfologie een geschikt vergelijkingspunt voor de winningsfase beschikbaar gekomen. Het is
van belang met de tussentijdse evaluatie van de lidar-meetaanpak het komende jaar
eventuele veranderingen van de meetaanpak goed te onderbouwen.
De voorgestelde wijzigingen in het natuurdeel maken de voorspellende waarde van het
monitoringsprogramma groter, omdat hiermee een beter beeld van trends en natuurlijke
variatie in het gebied ontstaat.
Rekening houdend met de aangekondigde verbeteringen is er een goed en samenhangend
beeld van de natuurlijke ontwikkelingen in het gebied ontstaan en daarmee een zinvol
vergelijkingspunt voor de winningsfase, volgens de Commissie.
In het volgende hoofdstuk licht zij haar oordeel toe met adviezen voor het komende jaar (in
een kader) en geeft zij aanbevelingen met name over de presentatie van de resultaten.

2.

Toelichting op het oordeel
Hoofdrapport Monitoring T0-situatie studiegebied zoutwinning Waddenzee –Rapportage over
2019, Arcadis, 30 juni 2020

2.1

Samenhang en integratie van de afzonderlijke metingen
Anders dan voorheen bevat het hoofdrapport 2019 nu2:
•

bij elk type meting een passage ‘Vooruitkijkend vanuit de T0’;

•

een uitbreiding van de paragrafen ‘Bruikbaarheid en samenhang met andere metingen’.
Hierdoor is beter inzichtelijk hoe de afzonderlijke meetonderdelen op elkaar inwerken;

•

een duidelijke uitleg dat afzonderlijke meetonderdelen naar verwachting voldoende op
elkaar aansluiten om straks ‘onverwachte ontwikkelingen’ te verklaren;

•

een duidelijke samenvatting;

•

een goede verdeling van informatie tussen het hoofdrapport en bijlagerapporten.

Door deze aanpassingen is de kwaliteit van het rapport verbeterd ten opzichte van het
samenvattende rapport over meetjaar 2018 en is het rapport toegankelijker geworden.
De beschreven voorbeelduitwerkingen van de zogenaamde ‘ Stap 2 van het Stappenplan en de

beslisboom van het monitoringsprogramma’4 bevatten per meetonderdeel nog geen
duidelijke conclusies. Zie figuur 2 op de volgende pagina voor dit stappenplan en de
beslisboom.

4

Zie pagina 30 en 31 van het hoofdrapport voor deze stap.

-2-

Figuur 2: Stappenplan en de beslisboom van het monitoringsprogramma. Stap 2 uit

bovenstaand figuur bestaat uit meer deelstappen die in dit figuur niet zichtbaar zijn (bron:
Hoofdrapport, pagina 30 en 31).
Voorbeelden van conclusies kunnen bijvoorbeeld zijn: ‘ de ruimtelijke toets bij de

trendanalyse morfologie laat zien dat…’; met een conclusie zoals ‘geen reden om nader
onderzoek te doen (naar de volgende stap te gaan)’ of een conclusie voor ecologie ‘er is een
afwijking buiten de ecologische trendlijn’, daarom is een volgende stap in de beslisboom
nodig, etc.
Vanuit de gedachte dat de voorbeelduitwerkingen niet gebaseerd zijn op gefingeerde
meetuitkomsten, die om dergelijke conclusies kunnen vragen, is dit logisch. Heldere
(tussen)conclusies zijn de komende jaren echter wel van belang omdat ze de navolgbaarheid
van het stappenplan, de beslisboom en eventuele beslissingen over hand aan de kraan
verbeteren.5,6
De Commissie adviseert daarom om in de toekomst nog bij elk meetonderdeel en bij het
‘integratiehoofdstuk’ expliciet de (tussen)conclusies per meet-onderdeel en conclusies over
de samenhang tussen de meetonderdelen te vermelden.
Verder is er nu een goed leesbare en toegankelijke rapportageopzet beschikbaar. De
Commissie adviseert deze als basis te gebruiken voor de jaarlijkse rapportage van meetjaren.

2.2

Diepe-bodemdaling (pleistocene bodemdaling)
Rapport Monitoring bodemdaling zoutwinning Waddenzee - Jaarrapportage 2019, Antea, 19
maart 2020
De 2019-metingen laten geen bijzonderheden zien. De zogenaamde ‘continue GNSSmetingen’7 over 2018 en 2019 laten een stabiele trend zien met een daling van 1 mm/jaar.

5

In tabel 5.4 van het hoofdrapport staat bijvoorbeeld wel een afname van benthos of een achterblijvende sedimentatie
vermeld, maar geen tussenconclusies hoe groot een dergelijke afname is, in hoeverre dit een afwijking van de trend is, of er
wetenschappelijk gezien redelijkerwijs twijfel over is en wat dit betekent voor de conclusie.

6

Zie bijvoorbeeld tabel 5.4, paragraaf 4.4 en hoofdstuk 5 van het hoofdrapport. Op pagina 31 van het hoofdrapport zijn de
voorbeelduitwerkingen per meetonderdeel beschreven.

7

GNSS staat voor Global Navigation Satellite System. Dit zijn metingen waarbij de diepe-bodemdaling wordt bepaald, zie
figuur 6-1 van het hoofdrapport voor de locatie van deze metingen.

-3-

Hiermee is een goed vergelijkingspunt voor de winningsfase beschikbaar. De Commissie
beveelt aan om het komende jaar nog de onzekerheidsbandbreedte bij de meetwaarden in de
trendgrafiek te vermelden, om trends beter te kunnen duiden in de toekomst.8,9
De rapportage is van goede kwaliteit en de Commissie heeft verder geen opmerkingen.

2.3

Morfologie
Rapport Monitoring T0-situatie 2019 bodemligging studiegebied zoutwinning Waddenzee,
Arcadis 28 april 2020
Raaimetingen10
De 2019-raaimetingen laten geen bijzonderheden zien. Vergelijking van de meetjaren 2016
tot en met 2019 laat variaties tot enkele meters in de ligging van geulen zien. De
droogvallende platen blijven relatief stabiel. Hiermee is een goed vergelijkingspunt voor de
winningfase beschikbaar.
Het proefdraaien heeft laten zien dat de afgelopen decennia verschillen van meer dan
100 hectare per jaar in de aangroeisnelheid van wadplaten in de gehele westelijke
Waddenzee aan de orde zijn. De Commissie adviseerde het afgelopen jaar 2 daarom duidelijk
te maken wanneer veranderingen in (de aangroei van) de Ballastplaat reden zijn voor
vervolgonderzoek dat eventuele negatieve effecten van de zoutwinning moet aantonen of
uitsluiten én moet leiden tot een (eventueel) besluit over hand aan de kraan.
Het rapport onderbouwt nu dat lokale verlagingen van de Ballastplaat van 5 cm of meer goed
in de raaimetingen zichtbaar zullen zijn én dergelijke verlagingen reden zullen zijn voor het
hierboven genoemde vervolgonderzoek.11 De Commissie is het met deze stelling eens.
De Commissie beveelt in het kader van de toekomstige interpretatie van veranderingen ook
aan om relatief grote morfologische ingrepen in het studiegebied te betrekken. Denk aan het
baggeren van de vaargeul naar Harlingen (jaarlijkse jaarlijks circa 1,2 miljoen kubieke meter),
en de mogelijke effecten van andere grootschalige (infrastructurele) projecten in de
nabijheid.

Presentatie resultaten raaimetingen
Om beter zicht te krijgen op de jaarlijkse trends in de raaimetingen beveelt de Commissie
aan naast de trendgrafieken per raaiprofiel ook een andere presentatiewijze op te nemen in

8

In rapport Monitoring bodemdaling zoutwinning Waddenzee (Antea Group) worden in hoofdstuk 3.6 meetwaarden op
hetzelfde punt met een tussenpoos van 11 dagen met een nauwkeurigheid van een fractie van een millimeter verschil
gegeven. Gelet op externe invloeden zoals het atmosferisch, aards en astronomisch getij en luchtdrukverschillen vraagt de
Commissie zich af of hier geen grotere verschillen zouden moeten worden verwacht. Een logischer manier van middeling
van meetwaarden zou zijn om per 12 u 20 min of 24 u 40 minuten te middelen (per één of twee getij-decycli). Dan worden
de invloeden van waterstandsverschillen gerelateerd aan het astronomisch getij uitgemiddeld.

9

De onzekerheidsbandbreedte hangt af van bijvoorbeeld meetduur, meetperiode, en ook van de tijdsperiode waarbinnen
meetwaarden op dezelfde meetpunten gemiddeld zijn.

10

Metingen van de diepte/hoogte met een (singlebeam) echolood dat is gemonteerd op een ondiepstekend vaartuig, dat is
uitgerust met nauwkeurige plaatsbepaling - en registratieapparatuur. Tijdens hoogwater wordt varend de diepte onder het
schip gemeten. Omdat in het interessegebied de hoogte van de droogvallende platen beperkt is, kunnen op deze wijze
zowel de hoogte en morfologie van de platen, als de diepte en de vorm van de geulen worden gemeten.

11

Zie bijvoorbeeld pagina 75 van Hoofdrapport.

-4-

de jaarrapporten:
•

Bereken per raai het ‘natte oppervlak’ tussen het NAP-niveau en het gemeten profiel.

•

Deel dit oppervlak vervolgens over de lengte van het profiel om een gemiddelde niveau te
berekenen.

•

Bepaal voor opeenvolgende jaren een stijging of daling van het profiel.

Met een tijdreeks ontstaat een beter overzicht van het gedrag van het profiel als geheel,
naast de nu al beschikbare detailanalyse (invloed geulen en platen).
Evaluatie van de meetaanpak van lidar-metingen
De lidar-metingen zijn onderdeel van het monitoringsprogramma. Ze geven een beeld van de
ruimtelijk ontwikkeling van het plaatareaal in omringende droogvallende gebied. En ze zijn
aanvullend op de raaimetingen (die in een beperkter gebied uitgevoerd worden).
Eerder was onduidelijk of de beschikbare lidar-metingen wel voldoende betrouwbaar waren.2
Het rapport concludeert nu dat de lidar-metingen te grote verschillen laten zien tussen
opeenvolgende opnames en ten opzichte van de raaimetingen.12 Om deze reden is het
komende jaar een tussentijdse evaluatie van de meetaanpak van droogvallende wadplaten
aangekondigd. In hoofdstuk 5 van de het hoofdrapport zijn drie alternatieven13
gepresenteerd. Frisia stelt voor het komende jaar proef te draaien met één van deze
alternatieven, namelijk extra raaimetingen.14 Hiervoor is ook tijd, want de eerstvolgende
lidar-meting is pas in 2022.
Met de evaluatie in het komende jaar kunnen eventuele veranderingen in de meetaanpak
worden onderbouwd. Nu is namelijk voor de Commissie nog niet goed te beoordelen wat de
consequenties zijn van veranderingen. Hieronder geeft de Commissie aandachtspunten mee
voor de evaluatie.

Onderbouwing eventuele veranderingen meetaanpak
Uit het rapport blijkt dat lidar tot nu toe minder bevredigende resultaten oplevert dan de
raaimetingen. Vanwege de onderlinge consistentie van de opeenvolgende raaimetingen wordt
aan de uitkomsten van de raaimetingen meer waarde toegekend dan aan lidar. Verder zijn
lidar-metingen relatief complex om uit te voeren en door hun uitvoeringswijze gevoeliger
voor de meteorologische omstandigheden en het getij.
Hoofddoel van de lidar-metingen is een beeld krijgen van trendmatige veranderingen in het
plaatareaal in het gebied (direct) buiten dalingskom. Daarnaast geeft het gebruik van twee
meetmethodes (lidar en raaien) binnen de dalingskom controlemogelijkheden (bijvoorbeeld
zicht op dataverwerkingsfouten en dergelijke). Het (complementair) gebruik van lidar biedt
daarmee voordelen voor het monitoringsprogramma. De Commissie is nog niet overtuigd van
het feit dat de lidar-resultaten niet geschikt (te maken) zijn. Zij adviseert het komende jaar
daarom ook te gebruiken om de kwaliteit van de inwinning en verwerking van lidargegevens
te verbeteren en om ook een beter inzicht te krijgen in de nauwkeurigheid.

12

Vergelijking van de lidar- en raaimetingen uit een zelfde jaar maakt duidelijk dat de gemeten lidarhoogte afwijkt van de
(raai)hoogte van de droogvallende platen (verschillen tot 15 cm).

13

Het betreft 1) ‘ Bathymetric lidar’, die ook wel bekend staat als Groene lidar, of lidar met groene laser, 2) radar (in
verschillende soorten) en 3) een uitbreiding van de hoogte en diepte raaimetingen.

14

Zie verder pagina 53 en verder van het hoofdrapport.

-5-

Denk hierbij in ieder geval aan:
•

vliegen bij een specifiek getij- en meteotijdvenster (voldoende lage waterstanden, weinig
drift van vliegtuig); dit punt is nogal kritisch omdat er in het algemeen sprake is van laag
liggende platen in het studiegebied;

•

gebruik van ruim overlappende vluchtbanen;

•

bepaling van een optimale vlieghoogte (vliegtijd versus dekkingspercentage);

•

het gebruik maken van goede Ground Control Points (GCP’s) in het gebied: de twee vaste
meetpunten (CGP01 en 02)15 kunnen hierbij een rol spelen naast andere GCP’s;16

•

het aangeven van de nauwkeurigheid van de RWS-lidar-metingen (in het kader van het
vaklodingenprogramma17) die (her)gebruikt worden in dit monitoringsprogramma.

De Commissie adviseert in de rapportage over meetjaar 2020 een goede onderbouwing te
geven waaruit blijkt dat de lidar-resultaten geschikt te maken zijn of niet.

Locatie extra raaimetingen
De locaties van de in het kader van de evaluatie door Frisia voorgestelde extra raai-metingen
vallen grotendeels buiten het gebied ten westen van de zoutwinning. Dit gebied wordt op dit
moment ook nauwelijks bestreken met raaien, wel wordt dit gebied gevolgd met lidar en
vaklodingen. De Commissie realiseert zich dat het westelijke gebied dynamischer is, onder
meer door de ligging nabij het zeegat, waardoor meer ruis in raaimetingen kan optreden.
Door er te meten wordt echter duidelijk in hoeverre er ook met raaimetingen in dit gebied
voldoende zicht ontstaat op de ruimtelijke ontwikkeling van de gehele dalingskom en het
plaatareaal.
De Commissie adviseert in de rapportage over meetjaar 2020 daarom een andere ligging van
de twee extra raaien, namelijk:

2.4

•

een west-oost raai;

•

een extra zuidwest-noordoost raai.

Wadsedimentatie
Rapport Wad-sedimentatie Studiegebied zoutwinning Waddenzee Jaarrapport 2019
(spijkermetingen) A&W, 23 april 2020.
De 2019-spijkermetingen18 laten geen bijzonderheden zien. De Commissie beveelt aan komend jaar in dit bijlagerapport op te nemen wanneer in de ‘doodtij-springtij cyclus’19 de

15

Zie pagina 32 van het hoofdrapport voor de ligging van deze punten op kaart.

16

Veel harde oppervlakken in of nabij Harlingen (bijvoorbeeld de zeedijk op een aantal plaatsen, en het industrieterrein) zijn
voorhanden waarvan de hoogte goed valt te bepalen met de recent uitgevoerde nauwkeurigheidswaterpassingen. Ook op de
Ballastplaat staan palen waar mogelijk schijven op kunnen worden geplaatst voor dit doel.

17

Vaklodingen worden per kombergingsgebied in de Waddenzee 1 keer in de 6 jaar uitgevoerd in opdracht van
Rijkswaterstaat. Het doel van deze metingen is om vast te stellen welke veranderingen in de hoogte/diepte optreden in het
gehele kombergingsgebied. Doordat de meetraaien doorlopen tot buiten het gebied met bodemdaling worden
referentiegebieden ingemeten. De dieptemetingen van de geulen worden uitgevoerd met een (singlebeam) echolood dat is
gemonteerd op een vaartuig, dat is uitgevoerd met nauwkeurige plaatsbepaling- en registratieapparatuur. Al varend wordt
de diepte onder het schip gemeten. De hoogte van de droogvallende platen wordt ingemeten met lidar. De data van de
beide metingen wordt gecombineerd tot een gebiedsdekkend-grid van 20 x 20 meter.

18

Metingen van de sedimentatie aan het wadoppervlak met ‘spijkers’ (ondergrondse ankers onder het wadoppervlak).

19

Door de aantrekkingskracht van de maan in combinatie met de zon doorloopt het tij twee keer per maand een cyclus van
springtij naar doodtij en terug naar springtij. Tijdens springtij is het hoogwater het hoogst en het laagwater het laagst, bij
doodtij het omgekeerde.

-6-

metingen zijn gedaan en hoe de weersomstandigheden in de periode ervoor waren. In geval
van (grote) veranderingen kan dat mogelijk direct inzicht bieden in de oorzaak daarvan en
kan vervolgonderzoek achterwege blijven.20 Het kan daarnaast een extra bevestiging bieden
dat de verwachte sedimentatie in het gebied van de dalingskom op peil is.
De rapportage is van goede kwaliteit en de Commissie heeft verder geen opmerkingen.

2.5

Sedimentsamenstelling
Rapport Sedimentsamenstelling Studie gebied zoutwinning Waddenzee Jaarrapport 2019,
A&W, 23 april 2020
Het rapport is helder en geeft een goed vergelijkingspunt voor de winningsfase. De komende
jaren ontstaat er een langere meetreeks. De Commissie beveelt aan deze in een cumulatieve
grafiek21 weer te geven, zodat verschillen in één oogopslag zichtbaar zijn.
De rapportage is van goede kwaliteit en de Commissie heeft verder geen opmerkingen.

2.6

Natuur
Rapport Monitoring ecologie studiegebied zoutwinning Waddenzee T0-situatie 2019,
Arcadis, 30 juni 2020
Op maandag 22 juni 2020 heeft overleg plaatsgevonden tussen het ministerie van EZK en
LNV, Frisia en de Commissie. Hierop is de aangepaste ecologie-aanpak door Frisia
gepresenteerd. Dat was nodig omdat uit het proefdraaien was gebleken dat de voorspellende
waarde van dit onderdeel nog niet voldoende was.2
De aangepaste aanpak bestaat op hoofdlijnen uit twee onderdelen:
•

het toevoegen van andere vogelsoorten, en een ander statistisch model (Trendspotter)22;

•

het gebruik van een zogenaamde ‘ecologische bril’ 23.

Hieronder vat de Commissie de aanpassingen kort samen.
Seizoensgemiddelde trends, meer soorten met trendspotter
Trends van scholekster, bonte strandloper, kanoetstrandloper, rosse grutto, tureluur, wulp,
kluut, bergeend, goudplevier, zilverplevier en groenpootruiter, bontbekplevier en
krombekstrandloper worden voor het gehele gebied met Trendspotter samengevat op basis
van ‘seizoensmiddelingsaantallen’ in plaats van ‘septemberaantallen’.
Hiermee ontstaat een beter beeld van eventuele tegengestelde trends en de variatie in het
gebied.
Frisia verwacht dat de kwaliteit en compleetheid van de telgegevens voldoende is voor een
trendanalyse van aantalsontwikkelingen. Indien zou blijken dat het nodig is voor sommige
20

In dergelijke gevallen is het wenselijk dat in het opvolgende jaar ervoor gezorgd wordt dat de metingen zoveel als mogelijk
onder vergelijkbare condities worden uitgevoerd.

21

Een curve met op de x-as de korrelgrootte en op de y-as 0% - 100%. Bij de korrelgrootte wordt aangegeven het percentage
van het sediment dat grover (of fijner) is dan die korrelgrootte.

22

Een model ontwikkeld door Sovon en het CBS om vogeltrends te analyseren. Dat is de best beschikbare analysemethode die
rekening kan houden met ontbrekende gegevens (imputing) en flexibele datasets.

23

Zie verder hoofdstuk 5 van de samenvattende rapportage voor de aangepaste aanpak.

-7-

cruciale plekken en periodes door vogeltellers extra gegevens te laten verzamelen dan wordt
dit proces met SOVON (de beheerder van de vogeltellingen) verkend.
Toekomstige analyse van de aantalsontwikkeling van (ruiende) bergeenden geeft geen
zinvolle bijdrage en vervalt vanaf het komende rapportagejaar.24 De Commissie is het
hiermee eens.
Detailanalyse trendspotter en ecologische bril
De soorten scholekster, bonte strandloper, kanoetstrandloper, rosse grutto, tureluur en wulp
worden jaarlijks in meer detail bekeken met trendgrafieken per telgebied, om vast te stellen
of zich onvoorzien ontwikkelingen voordoen nabij het invloedgebied, die een relatie met
bodemdaling kunnen hebben. Hier wordt naast een statistische signaleringswaarde ook een
zogenaamde ‘ecologische bril’ gehanteerd in het beslisschema over hand aan de kraan.
Frisia gaat in overleg met SOVON bekijken in hoeverre vogeltellingen (deels) eerder
beschikbaar gesteld kunnen worden25, zodat ze niet te ver achter lopen op andere metingen.
Conclusie
De Commissie begrijpt deze gewijzigde aanpak en verwacht dat de voorspellende waarde van
het ecologie-deel hiermee groter wordt. Logischerwijs is deze aanpak nog niet integraal
doorgevoerd in de rapportage over het afgelopen meetjaar 2019.

24

Zie bijvoorbeeld pagina 11 van het hoofdrapport.

25

Omdat de tellingen door vrijwilligers uitgevoerd worden kan er een achterstand ontstaan in de aanlevering en verwerking.
Als voor de analyse de periode september-augustus benut wordt loopt de analyse per definitie achter. Ook zou de analyse
bijvoorbeeld drie relevante periodes kunnen omvatten: voorjaartrek (maart-april), winter (november-februari) en
nazomertrek (juli-oktober). Als de analyse bijvoorbeeld dan alvast uitgevoerd wordt over de periode maart-april kan beter
aangesloten worden bij de rapportageperiode.

-8-

BIJLAGE 1: Projectgegevens
Achtergrond
Frisia heeft in 2014 toestemming gekregen van het Rijk om zout te winnen onder de Waddenzee op de locatie Havenmond. De winning start naar verwachting 2e helft 2020. De belangrijkste voorwaarde voor de zoutwinning is dat de bodemdaling binnen de toegestane gebruiksruimte blijft (Mijnbouwwet). Ook mag de zoutwinning de natuur in en rondom de Waddenzee
niet aantasten door verlaging van het sedimentoppervlak als gevolg van de zoutwinning (Wet
natuurbescherming). Anders moet Frisia de zoutwinning beperken of stoppen. Dit is het zogenaamde ‘hand aan de kraan’-principe (verder: hand aan de kraan).
Om te beoordelen of aan deze voorwaarden wordt voldaan, monitort Frisia de diepe bodemdaling en enkele natuurparameters. De periode tot de daadwerkelijke winning wordt benut
voor de nulmeting van deze monitoring. De ministers van Economische zaken en Klimaat en
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben de Commissie voor de milieueffectrapportage als Auditcommissie gevraagd om de resultaten van de monitoring jaarlijks te toetsen.
Meer informatie over de Commissie en over haar werkwijze vindt u op onze website.
Samenstelling van de Auditcommissie
Bij dit project bestaat de werkgroep uit:
prof. dr. Poppe de Boer
drs. Sjoerd Harkema (secretaris)
prof. dr. Piet Hoekstra
drs. Sander Kabel
drs. Marieke van Rhijn (voorzitter)
drs. Jan van der Winden
Bevoegd gezag
De ministers van Economische zaken en Klimaat en van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Initiatiefnemer
Frisia Zout B.V.
Waar vind ik de stukken die de Commissie heeft beoordeeld?
U vindt de projectstukken die bij het advies zijn gebruikt, door op www.commissiemer.nl projectnummer 3475 in te vullen in het zoekvak.