Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 325

Maatschappelijke Opvang

Nr. 101

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2019
Jaarlijks doen ruim 16.500 personen een beroep op de vrouwenopvang.
Het gaat om kwetsbare personen die vaak in alle haast hun huis hebben
moeten verlaten, onzeker over wat de toekomst hen gaat brengen. Wij
moeten hen op een goede manier ondersteunen en begeleiden zodat zij
zo snel mogelijk weer op eigen kracht verder kunnen.
De Nationale ombudsman liet in juli 2017 met zijn rapport «Vrouwen in de
knel, een onderzoek naar knelpunten in de vrouwenopvang» zien waar
vrouwen tegenaan lopen wanneer zij gebruik maken van de vrouwenopvang. Mede naar aanleiding van het rapport van de Nationale
ombudsman en het rapport «Moeder en kind verlaten de vrouwenopvang:
(wie) is dat een zorg?» van het Toezicht Sociaal Domein/Samenwerkend
Toezicht Jeugd uit mei 2017, hebben gemeenten en ik de nodige acties in
gang gezet. Zo is er een werkgroep die zich bezig houdt met de aanpak
van knelpunten op landelijk niveau en een werkgroep die zich richt op de
knelpunten op gemeentelijk niveau. Ik heb u hier met de 1e voortgangsrapportage van het programma Geweld hoort nergens thuis1 over
geïnformeerd. In een commissiebrief van 19 april jl. heb ik u geïnformeerd
over de laatste stand van zaken van beide werkgroepen2. Beide werkgroepen werken aan het maken van praktische afspraken. Dit kost tijd. Het
gaat immers om taaie vraagstukken die niet van de ene op de andere dag
zijn op te lossen. De eerste verbeteringen zijn zichtbaar, zoals ook de
Nationale ombudsman constateert.
Tegelijkertijd constateer ik dat verdere actie nodig is. De Nationale
ombudsman noemt enkele belangrijke aandachtspunten voor het vervolg
waar ik nader op in ga.

1
2

kst-29325-101
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 206
Kamerstukken 28 345 en 31 015 en 34 907, nr. 208

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 325, nr. 101

1

Wonen
De Nationale ombudsman vraagt aandacht voor knelpunten met
betrekking tot «wonen». Een belangrijk knelpunt betrof het terugvorderen
van huurtoeslag op basis van huurovereenkomsten tussen cliënt en
aanbieder die werden beschouwd als een gebruik van de woning dat naar
zijn aard van korte duur is. Om nieuwe gevallen te voorkomen, is – in
onderlinge samenwerking tussen BZK, VWS, Financiën, de Belastingdienst en de Federatie Opvang – een modelhuurovereenkomst voor
begeleid wonen beoordeeld die aan de vereisten voor huurtoeslag
voldoet.
De Nationale ombudsman drong er op aan ook voor oude zaken een
oplossing te vinden. Zoals de Minister van BZK, mede namens de
staatssecretarissen van Financiën en VWS, op 3 juni jl. aan uw Kamer en
de Nationale ombudsman heeft gemeld3, zal de Belastingdienst in de
lopende en toekomstige zaken niet alleen naar de tekst van de huurovereenkomst kijken, maar ook naar andere relevante factoren en omstandigheden. Voor vergelijkbare al afgesloten zaken, waarbij een aanvraag om
huurtoeslag is afgewezen of waarin de beoordeling van het contract tot
een terugvordering heeft geleid, is besloten deze alsnog op deze nieuwe,
juiste wijze te beoordelen door de Belastingdienst. Zij kan tot vijf jaar
terug deze besluiten herzien in lijn met de nu verruimde uitvoeringsregels.
De Nationale ombudsman vraagt daarnaast aandacht voor een snelle
uitstroom van vrouwen uit de opvang. Oponthoud bij uitstroom ontstaat
onder meer door een gebrek aan een (sociaal) netwerk, schuldenproblematiek of een nog lopende echtscheidingsprocedure. Ook speelt de lokale
schaarste aan betaalbare woningen en de gestelde voorwaarden aan
urgentieverklaringen om voorrang op huisvesting te krijgen een rol. De
Minister van BZK is volop bezig met maatregelen op alle terreinen van de
woningmarkt. Zo werkt zij aan de uitvoering van de Nationale woonagenda, woondeals in gebieden met de meeste druk op de woningmarkt
en een stimuleringsaanpak flexwonen om te zorgen dat voor meer
tijdelijke woonruimte voor spoedzoekers.
Gemeenten en woningcorporaties hebben de mogelijkheid om slachtoffers van huiselijk geweld op diverse wijzen voorrang voor vervolghuisvesting geven. Ik heb gemeenten met mijn brief van 19 april jl.4 reeds
gewezen op de mogelijkheden die de Huisvestingswet biedt met
betrekking tot urgentieregelingen. Ook is hierin verduidelijkt dat vrouwen
uit de vrouwenopvang bij toepassing van een huisvestingsverordening
met urgentiecategorieën in ieder geval tot de urgente woningzoekenden
behoren. Zij kunnen niet worden uitgesloten, ook niet op basis van de
door de gemeenten in de huisvestingsverordening opgenomen algemene
weigeringsgronden. Gemeenten mogen aan vrouwen die uitstromen uit
de vrouwenopvang geen bindingeisen stellen of aanvullende criteria voor
de afgifte van de urgentieverklaring eisen. Voor de uitvoering hiervan is
de feitelijke vaststelling dat iemand uitstroomt uit een blijf-van-mijn-lijf
huis voldoende. Aanvullende voorwaarden, zoals het overleggen van een
politieaangifte, mogen niet gevraagd worden. De schuldenpositie van de
uitstromer mag evenmin een belemmering vormen voor de uitgifte van
de urgentieverklaring. Tenslotte is op de mogelijkheid van het verlengen
van de geldigheid van de urgentieverklaring gewezen. Gemeenten die
geen huisvestingsverordening met urgentiecategorieën hebben, kennen
vaak wel een urgentieregeling die uitgevoerd wordt door woningcorporaties. Ook dan kunnen vrouwen uit de vrouwenopvang voorrang krijgen
op huisvesting. Bijvoorbeeld als uitvoering van prestatieafspraken tussen

3
4

Kamerstuk 29 325, nr. 98
Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 208

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 325, nr. 101

2

gemeenten, woningcorporaties en huurdersorganisaties. Uit recent
onderzoek5 is gebleken dat 72%6 van de ondervraagde corporaties
cliënten die (tijdelijk) hebben verbleven in instellingen voor maatschappelijke opvang (bijvoorbeeld daklozenopvang, blijf-van-mijn-lijf-huis of
geestelijke gezondheidszorg) met voorrang huisvesten in hun werkgebied.
Schulden
De Nationale ombudsman benoemt «schulden» als belangrijk
aandachtspunt. De landelijke werkgroep heeft ervoor gekozen te starten
met maatregelen die het ontstaan van (extra) schulden kunnen
voorkomen. Zoals ik op 19 april jl. aan uw Kamer heb gemeld, is de
afgelopen periode verkend welke mogelijkheden er zijn voor het sneller
omzetten van de kinderbijslag en het kindgebonden budget van de
(oorspronkelijk ontvangende) partner naar de vrouw in vrouwenopvang.
Streven van de betrokken partijen is het werkproces in te korten. De
Belastingdienst en Sociale Verzekeringsbank werken op dit moment
samen met Federatie Opvang een werkproces uit, waarop een uitvoeringstoets wordt uitgebracht om vervolgens op kleine schaal mee te
experimenteren. Met betrekking tot de kinderopvangtoeslag en de
zorgtoeslag is besloten in een experiment te verkennen welke mogelijkheden er zijn om deze (sneller) toe te kennen aan de vrouw in de
vrouwenopvang. Dit experiment zal in de tweede helft van 2019 starten.
Vanuit de Brede Schuldenaanpak neemt het kabinet maatregelen om het
aantal mensen met schulden terug te dringen en mensen met schulden
beter te helpen. Daarmee worden ook vrouwen in de vrouwenopvang
bereikt. Een belangrijk onderdeel van de Brede Schuldenaanpak is het
bevorderen van de dienstverlening voor mensen die hulp nodig hebben.
In dat kader vervult het programma Schouders Eronder een grote rol.
Binnen dit programma wordt gewerkt aan de professionalisering en het
delen van goede voorbeelden die onder meer zijn gericht op het verbeteren van de (toegang tot) schuldhulpverlening. Kennisdeling over
kwetsbare groepen, zoals deze vrouwen is van groot belang binnen het
programma. Zo is bijvoorbeeld door het gehele land in een aantal
bijeenkomsten voor schuldhulpverleners van gemeenten en bewindvoerders, de problematiek van deze groepen voor het voetlicht gebracht
om het kennisniveau van professionals hierover te verbeteren.
Samenwerking tussen gemeenten
De Nationale ombudsman geeft aan dat de samenwerking tussen
gemeenten blijvend aandacht verdient. De centrumgemeenten zijn zich
hier van bewust en maken afspraken om samen knelpunten aan te
pakken. Een recent geformeerde werkgroep, onder regie van de VNG, gaat
verder met het uitwerken en oplossen van knelpunten. Samenwerkingsafspraken tussen de gemeenten maken onderdeel uit van deze oplossingsrichtingen. Evenals het waarborgen van een goede overdracht en
continuïteit van eventuele uitkeringen, schuldhulpverlening en vervolghulp. Ik stel middelen beschikbaar om gemeenten bij dit traject te
ondersteunen.
Tot slot
Ik ben de Nationale ombudsman zeer erkentelijk voor zijn inzet met
betrekking tot deze belangrijke, kwetsbare doelgroep. Net als de Nationale
ombudsman zie ik verbeteringen die leiden tot een betere begeleiding van
5
6

RIGO (2019) Stand van de woonruimteverdeling.
72% van de ondervraagde corporaties. Van de 318 aangeschreven woningcorporaties hebben
189 de vragenlijst volledig ingevuld: een respons van 59,4%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 325, nr. 101

3

mensen in de vrouwen- en mannenopvang. Zolang er knelpunten zijn, zal
ik mij samen met gemeenten blijven inzetten om die weg te nemen om te
zorgen dat mensen die gebruik maken van de vrouwen- en mannenopvang zo snel als mogelijk weer een zelfstandig bestaan kunnen
opbouwen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 325, nr. 101

4